date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218256/barrote-arteko-borrokaldia.htm | Kultura | Barrote arteko borrokaldia | Alberto Rodriguezen Modelo 77 filmaren lehiaz kanpoko emanaldiarekin hasi da Sail Ofiziala. 1970eko urteetan Copel presoen kolektiboak egindako borroka kontatzen du. | Barrote arteko borrokaldia. Alberto Rodriguezen Modelo 77 filmaren lehiaz kanpoko emanaldiarekin hasi da Sail Ofiziala. 1970eko urteetan Copel presoen kolektiboak egindako borroka kontatzen du. | Franco hil ondoko lehen urteak. Espetxezainen jipoiak, janari ustela, arkakusoak, osasun arretarik eza, miseria... egunerokoa dira kartzeletan preso dituztenentzat, baita Bartzelonako Model espetxean ere. Arrazoi politikoengatik giltzapean daudenei amnistia iritsi zaie, baina gainerakoek hantxe jarraitu beharko dute. Eta barrote artean beren eskubideen alde borrokatzea erabakiko dute askok, Copel Borrokan ari diren Presoen Koordinakundean bilduta. Borrokaldi horren kronika ondu du Alberto Rodriguez zuzendari espainiarrak Modelo 77 filmean. Lan horrekin hasi da Sail Ofiziala —lehiaz kanpo eman dute—, eta Kursaaleko ikus-entzuleek gogotik txalotu dute filma goizeko emanaldian.
Lapurreta bat egitea leporatuta, Modelen daukate Manuel izeneko gaztea (Miguel Herran), epaiketaren zain. Pino (Javier Gutierrez) suertatu zaio ziegakide, zigor luzea betetzen ari den gizona. Kartzela inguruko kaleetan protestan ari direnen oihuak barrura heltzen zaizkie, eta haiek ere egoeraren aurka altxatzea erabakiko dute. Elkartasuna, bortizkeria, laguntasuna, traizioak, esperantza eta porrotak tartekatuko zaizkie bidean. Aurrez, besteak beste, La isla mínima (2014) eta El hombre de las mil caras (2016) aurkeztu ostean, benetako gertakarietan oinarritutako istorio batekin itzuli da Rodriguez Zinemaldira. Rol protagonistak antzeztu dituzten Herran eta Gutierrez ez ezik, Fernando Tejero eta Catalina Sopelana aktoreak, Rafael Cobos gidoilaria, eta Jose Antonio Felez nahiz Domingo Corral ekoizleak izan ditu zinemagileak alboan, saioaren osteko aurkezpenean.
Istorioaren berri izan zutenetik beretik presoen arteko elkartasunak arreta piztu ziela azaldu du zuzendariak. «Nolatan batu ziren egin zutena egiteko, 200 lagunek zainak mozteraino prentsa sar zedin gertatzen ari zena kontatzera; are, kartzela denean leku bat zeinak jendea elkarrengandik urruntzen eta identitatea ezabatzen duen. Giza istorio gisa, sekulakoa iruditu zitzaigun, eta mirestekoa ere bai, utopia moduko baten alde egiteko jendea elkartzea». Istorioa gertatzen den garaia ere garrantzitsutzat jo du: «Diktaduratik demokraziarako bidean ginen, eta uste dut inoizko askatasun sentsaziorik handiena izan den garaia izan zela».
Horregatik, esanguratsua iruditu zitzaion kontakizuna kartzelan zeudenen ikuspegitik lantzea. «Herrialde oso baten askatasun oihua kartzeletaraino iragazi zen. Alde horretatik, uste dut kartzela, modu batean edo bestean, beti dela herrialde baten edo gizarte baten ispilu, eta halaxe zen Model ere; horregatik grabatu nahi izan genuen bertan filma».
Prozesu «izugarri luzea»
Zuzendariak eta ekoizleek azaldu dute «izugarri luzea» izan dela filma sortzeko prozesua. 2005ean sortu zitzaien ideia, artean Model zabalik zegoela —espetxea 2017an itxi zuten—, baina luzaz ez zuten filmaketarako leku egokirik aurkitu. Hala, gaiaz bildua zuten dokumentazio andana gorde —hura bizi izan zutenei egin zizkieten elkarrizketak, garaiko prentsa eta argazkiak...—, eta beste lan batzuk ondu zituzten. Harik eta, duela bi urte inguru, Modelen bertan grabatzeko baimena lortu zuten arte.
Rolen lanketaz, Herranek azaldu du Copeleko kide izandako preso ohi bat ezagutu zuela. «Harrigarria eta oso aberasgarria egin zitzaidan harekin hitz egitea. Jende honek ez du hitz bakarra esan beharrik, begiradan ikusten zaie bizi izan duten guztia, urteetako borroka eta etsipena. Espainiako kartzela guztietatik pasatu den pertsona bat da, eta, egun, ia 80 urterekin, oraindik borrokan ari da presoen eskubideen alde». Espetxe sistema aldatu beharraz ere mintzatu da aktorea, «ez baitu erreformatzen, soilik zigortu».
Egungo gizartea indibidualistagoa dela iritzita, Gutierrezek ere aitortu du «zirrara» eragin ziola presoen arteko elkartasun horrek; «ikusteak nola preso talde bat, zuriak bainoago grisak izan zituen trantsizio garaian eta dena aurka izanik ere, lortu zuena lortzera iritsi zen». Aktoreak azaldu duenez, Bartzelonako bazterreko auzoetako jendea figurante aritu da filmean, Modelen izandako batzuk ere bai, eta horrek, filmari «errealitate plus bat» emateaz gain, bera antzezle bezala «beste leku batean» jarri zuen.
Ildo beretik, kartzelako ihesaldiei buruzko lanek ikuslea «ukitu» ohi dutela iruditzen zaio Rodriguezi. «Uste dut ez dagoela ezer okerragorik beste norbait zure denboraren jabe izatea baino. Horregatik, erraza da preso dagoenarekin enpatizatzea». Genero horretan, erreferenterik argiena, agian, Jacques Beckerren Le Trou izan duela adierazi du; keinu txiki bat ere egin dio bere filmean.
Narrazioaren umore printzez, berriz, zuzendariak esan du istorioan modu naturalean agertu zirela, eta pertsonaiak estereotipo ez bihurtzeko nahiari ere erantzun diola haren erabilerak. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218257/zorionak-zuri-abestuta-zabaldu-dute-70-zinemaldia.htm | Kultura | 'Zorionak zuri' abestuta zabaldu dute 70. Zinemaldia | Fipresci Sari Handia Ryusuke Hamaguchiren 'Drive my car' filmak irabazi duela iragarri dute Zinemaldia hasteko ekitaldian, eta, besteak beste, aste honetan bertan hildako Jean-Luc Godard zuzendaria gogoratu dute. | 'Zorionak zuri' abestuta zabaldu dute 70. Zinemaldia. Fipresci Sari Handia Ryusuke Hamaguchiren 'Drive my car' filmak irabazi duela iragarri dute Zinemaldia hasteko ekitaldian, eta, besteak beste, aste honetan bertan hildako Jean-Luc Godard zuzendaria gogoratu dute. | Loreto Mauleon eta Paco Leon aktoreek aurkeztuko dute aurtengo 70. Zinemaldia zabaltzeko ekitaldia. Leonek euskaraz egin ditu hitz batzuk hasieran, eta entzuleen barreak eta txaloak eragin ditu.
Mauleonek poza adierazi du, entzuleak, aspaldiko partez, maskarik gabe ikusi dituelako.
Lehenengo Zinemaldiko irudiak berreskuratu dituzte, frankismoko NoDo albistegi batetik. Orduan, galdetu dute ikusleen artean ba ote dagoen orduko hartan parte hartu zuen inor. Eta, bai, bi emakume agertu dira. Agertokira atera dituzte orduan Mauleonek eta Leonek, eta txalo zaparrada jo diete ikusleek orduan adineko emakumeoi. Kontatu dute dantzari atera zirela Zinemaldian. «Ez ziguten ordaintzen», azaldu dute, baina, dantza egitearen truke film guztiak doan ikusteko aukera zutela argitu dute.
Halere, kontatu dutenez, film bat ez zieten ikusten utzi, «titi bat agertzen zelako, eta norbaitek titi hura ukitzen zuelako». Suediako film bat zela azaldu dute.
Ondoren, Edurne Ormazabal deitu dute agertokira, ekitaldiko aurkezlea izan zelako urte luzez. Euskaraz animatu ditu ikusleak «zinema imajinatzen jarraitzera». Donostiako Tabakalera gunea zuzentzen du gaur Ormazabalek, eta han Zinemaldiaren inguruan dagoen erakusketaren inguruko irudiak erakutsi dituzte orduan.
Cayetana Guillen-Cuervo aktorea Zinemaldian emango dituzten gaztelerazko filmen inguruan mintzatu da. «Zinema espainiar» gisa aurkeztu dute, besteak beste, Black is Beltza: Ainhoa euskarazko animazio filma.
Mikel Erentxun musikariak kanta bat abestu du, gitarraz eta harmonikaz lagunduta.
Horren ostean, Belen Cuestak Fipresci Saria aurkeztu du. Horren ordezkari Andoni Iturbek iragarri du zinema kazeten nazioarteko federazioaren aurtengo Sari Handia, Ryusuke Hamaguchiren Drive my car filmak irabazi duela. Zuzendariak ezin izan du Donostiara joan, baina bideo baten bidez eman ditu eskerrak. Adierazi duenez, «beldurra» zuen filma estreinatu aurretik, lanak hiru ordu irauten duelako. Baina, ostean, lasaitua hartu zuen ikusita ikusleek nola hartu zuten, mundu osoan.
Aste honetan bertan hildako Jean-Luc Godard zuzendaria gogoratu dute horren ostean.
Aurtengo epai-mahaia aurkeztu dute ekitaldian, eta epaileak banan bana agertu dira. Horien izenean hitz egin du Matias Moisterin ekoizle argentinarrak. Gogoratu du nazioartean dagoen indarkeria giroa, eta adierazi du zinemak intolerantziaren kontra egiteko duen ahalmena erabili behar dela. «Zinema ahots mordo hori da». Aniztasun hori ordezkatuko lukeen film aukeraketa bat erakutsi dute orduan.
Rocío Marquez flamenko-kantari andaluziarrak ere kantu bat jo du, Bronquio musikariak lagunduta.
Zinemaldia zabaltzeko aukeratu duten Modelo 77 filmeko taldea jendaurrera agertu da orduan. Izan ere, film hori eman behar zuten Zinemaldia zabaltzeko ekitaldiaren ostean. Ikusleak zinema aretoetara joatera animatu dituzte.
Ekitaldia amaitzeko, Zorionak zuri, abestu diote Zinemaldiari, 70. urte bete dituelako, eta horrekin hasi da ofizialki jaialdia. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218302/juan-karlos-izagirre-aurkeztuko-du-eh-bilduko-zuzendaritzak-donostiako-alkatetzarako-primarioetan.htm | Politika | Juan Karlos Izagirre aurkeztuko du EH Bilduko zuzendaritzak Donostiako alkatetzarako primarioetan | Donostiako alkate izan zen 2011tik 2015era. Medikuntzara itzultzeko utzi zuen politika, baina 2019an bueltatu zen: Gipuzkoako batzarkide da harrezkero. | Juan Karlos Izagirre aurkeztuko du EH Bilduko zuzendaritzak Donostiako alkatetzarako primarioetan. Donostiako alkate izan zen 2011tik 2015era. Medikuntzara itzultzeko utzi zuen politika, baina 2019an bueltatu zen: Gipuzkoako batzarkide da harrezkero. | Juan Karlos Izagirre Donostiako alkategai izateko hautagai izango da EH Bilduren primarioetan. Hala baieztatu dio koalizioak berak BERRIAri, gaur Gipuzkoako egunkari batek aurreratutako albistea. EH Bilduren zuzendaritzak proposatutako hautagaia izango da, eta Izagirrek berak goizean txio batean konfiantza eskertu du. «Donostiarren eguneroko behar eta nahiekin konektatuko duen proposamen politikoa aurkezteko unea da», gaineratu du.
Irailaren 26ean hasiko da EH Bildun alkatetzarako hautagaien izena emateko epea. Irailaren 9ra arte aurkeztu ahal izango dira, eta Izagirrez gain besteren bat egonez gero, ziurrenik urriaren erdialdean bozkatuko dute horien artean. Udal hauteskundeak 2023ko maiatzean egingo dira.
Izagirre Donostiako alkate izan zen 2011 eta 2015 urteen artean. Bigarren agintaldi baterako ere aurkeztu zen, baina Eneko Goiak irabazi zituen 2015eko hauteskundeak. Izagirrek orduan uko egin zion zinegotzi karguari, eta medikuntzara itzultzea erabaki zuen. Errenterian du kontsulta. Politika utzita «lasaiago» bizi zela aitortu zion BERRIAri 2016an, baina atsedenaldiak beste bi urte baino ez zion iraun. 2019an Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hauteskundeetara zerrendaburu aurkeztu zen EH Bildurekin. Batzarkide da harrezkero.
Euskal estatu itunak
EH Bilduk konferentzia politikoa egin du gaur, Bilboko Euskalduna Jauregian. Euskal Herria askatu eta beste mota bateko gizarte bat eraikitzeko xedea berretsi, eta horretarako urrats garrantzitsuak egin dituztela erran du Arnaldo Otegik: «Aliantza politika eta mobilizazio gaitasuna indartu ditugu, eta guretzat hori funtsezkoa da».
EH Bilduko idazkari nagusiak jakinarazi du euskal estatu itunak proposatuko dituztela aurten. «Euskal Herriak behar duen ibilbide nazionala» egiteko, eta «erronka guziei» aurre egiteko: energia, zaintza, aldaketa klimatikoa, eredu poliziala eta hezkuntza eredua aipatu zituen besteak beste. «Herri baten bizkahezurra osatzen duten gai guziak. Norekin? Nahi duten guziekin». Azaroaren 12an mobilizazioa eginen dute Bilbon «herri indarra» erakusteko. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218303/espainiako-elastikoari-uko-eginda-hartu-du-parte-kirolari-batek-beteranoen-europako-duatloi-txapelketan.htm | Kirola | Espainiako elastikoari uko eginda hartu du parte kirolari batek beteranoen Europako Duatloi Txapelketan | Gu Ere Bai plataformakoak izan ditu alboan azken metroetan, eta horiek Espainiaren elastikoari uko eginda lehiatu ahal izan duela azpimarratu dute horiek. | Espainiako elastikoari uko eginda hartu du parte kirolari batek beteranoen Europako Duatloi Txapelketan. Gu Ere Bai plataformakoak izan ditu alboan azken metroetan, eta horiek Espainiaren elastikoari uko eginda lehiatu ahal izan duela azpimarratu dute horiek. | Gaur goizean jokatu da Bilbon beteranoen Europako Duatloi Txapelketa. Euskal Herriko kirolariak Espainiaren edo Frantziaren elastikoekin lehiatzera behartu nahi zituzten, baina batek uko egin dio. Juan Martin Elexpuruk Debagoienako Antxintxika triatloi taldeko elastikoarekin hartu du parte. Gainera, Nafarroako bandera batekin helmugaratu da. Han izan ditu zain Gu Ere Bai plataformako kideak, eta horiek babesa adierazi diote azken metroak bere ondoan eginez, ikurrina eskuan hartuta.
Ostegunean salatu zuen plataforma horrek kirolariek jasotako agindua. Gaur, Elexpuru helmugaratu ondoren, pankarta bat zabaldu dute Euskal Herriko selekzioen ofizialtasuna eskatuz. «Zorionak Juan Martin Elexpuru! Gure koloreak eta euskal nortasuna normaltasun osoz helmugaraino eraman dugu», argitaratu dute txio batean plataformakoek. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218304/aldarrikapena-eta-festa-uztartu-nahi-ditu-sarek-urriaren-8an-donostian.htm | Politika | Aldarrikapena eta festa uztartu nahi ditu Sarek urriaren 8an Donostian | Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira Ilunben. | Aldarrikapena eta festa uztartu nahi ditu Sarek urriaren 8an Donostian. Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira Ilunben. | Sarek gaur aurkeztu du urriaren 8ko mobilizazioa. Etxera bidea gertu! lelopean egun osoko egitaraua antolatu du, aldarrikapena eta festa uztartuz. Inaxio Oiarzabalek eta Nahikari Itubek gaur goizean adierazi dutenez, bi mezu helarazi nahi baitituzte: batetik, euskal presoak gero eta gertuago daudela, eta bestetik, oraindik «salbuespenarekin guztiz amaitzeko bidea egiteke» dagoela. Eta horretarako «urrunketaren aurka urte luzeetan» aritu diren herritarrak batu nahi dituzte.
Urriaren 8an emango dio amaiera Sarek Izan Bidea dinamikari. 11:00etan azken kilometroak egingo dituzte Donostia inguruko herrietako kideekin azken kilometroak, Bulebarretik Pio XII.a etorbidera. Azken metroak handik Ilunbera manifestazio «koloretsu» bat egingo dituzte. Ilunben izango baita Sarek antolatu duen jaialdia, goizaldera arte.
Azaldu dutenez, Ilunben txosna gune bat, bazkaltzeko tokia, haurrentzako gunea eta hainbat kontzertu izango dira. Azken horiek Ilunbeko zezen-plazan egingo dituzte. Maddalen Lujanbiok, Amets Arzalluzek eta Eñaut Elorrietak emango diote hasiera, eta horien ondoren Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira.
Sarrerak eskuragarri daudela gogorarazi dute, eta joateko eta itzultzeko autobusak jarriko dituztela Araban (Aiaraldea, Errioxa, Gasteiz, Gorbeialdea), Bizkaian (Bilbo, Busturialdea, Durango, Ezkerraldea, Hego Uribe, Lea Artibai, Uribe Kosta), Gipuzkoan (Debagoiena, Debabarrena, Urola kosta, Tolosaldea, Goierri) eta Nafarroan (Agoitz, Baztan, Bortziriak, Malerreka, IrunÌerria, Tafalla, Lizarra, Sakana, Mendialdea). |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218305/tolosaldeak-pauso-eta-erdi-eman-du-euskotren-ligan-segitzeko.htm | Kirola | Tolosaldeak pauso eta erdi eman du Euskotren ligan segitzeko | 16,84 segundo atera dizkio Deusturi Bermeoko erlojuaren aurkakoan. Bihar dute bigarren jardunaldia, Portugaleten, ibaian. | Tolosaldeak pauso eta erdi eman du Euskotren ligan segitzeko. 16,84 segundo atera dizkio Deusturi Bermeoko erlojuaren aurkakoan. Bihar dute bigarren jardunaldia, Portugaleten, ibaian. | Ezusterik ez da izan Euskotren ligako kanporaketan. Tolosaldeak koska handia atera dio Deusturi. Ez dira alferrik bat liga nagusiko taldea, eta bestea ETE ligakoa. Hamazazpi segundo egon dira gipuzkoarren alde, eta bihar Portugaleten biribildu behar luke lana. Gaurkoaren aldean, oso baldintza ezberdinetan: ibaian, ur baretan.
Bermeon mugitua aurkitu dute itsasoa arraunlariek. Baga dabil itsasoan, metroko olatuan irudikatua. Gaitzerdi, hala ere, haizeak emanda zegoena baino indar gutxixeagorekin jotzen ari den, bestela arkume giroa desatsegina egongo zelako. Dena dela, arraunean egiteko traketsa da itsasoa, eta oso lan teknikoa osatu behar da emaitza ona lortzeko. Tolosaldearen emaitza ona izan da. Lanak ez du eman oso biribila izan denik.
Aurrena atera da erlojuaren aurkakoan, eta minutura Deustu. Hasieran pare samarrean joan dira biak, aurreneko txanpan. Hor ez du alderik markatu faboritoak. Kanporako luzean ere ez asko, ziabogan zazpi segundoko aldea izan duelako. Bada zerbait baino gehiago, baina handiagoa izatea ere aurreikusten zen. Edo Tolosakoek ez dute lana behar bezala egin, edo Deustuk bereak eta bi egin ditu; non eta, udan batere ondo moldatu ez den baldintzetan, itsasoan.
Bigarren luzean zabaldu dio tartea aurkariak. Gehienbat, azkeneko zatiaren aurretik. Segundoa segundoari gehituz, 16,84a joan da azkenean. Ez da izan Kontxako sailkatze estropadan egon zena (29 segundo pasa), baina nahikoa behar luke beste denboraldi batez Tolosaldeak Euskotren ligan segitzeko.
Sailkapena
1. Tolosaldea 11.27,24 2. Deustu 16,84ra |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218306/realak-irabazi-egin-du-eta-alavesek-galdu.htm | Kirola | Realak irabazi egin du, eta Alavesek, galdu | Gipuzkoarrak nagusi izan dira, eta 2-0 hartu dute mendean Vila-real. Arabarrak ezinean aritu dira Madrilen kontra: 1-2 | Realak irabazi egin du, eta Alavesek, galdu. Gipuzkoarrak nagusi izan dira, eta 2-0 hartu dute mendean Vila-real. Arabarrak ezinean aritu dira Madrilen kontra: 1-2 | Denetarik izan du gaur Espainiako Lehen Mailako estreinakoak euskal taldeentzat. Onetik, Realak 2-0 irabazi baitio Vila-reali. Eta txarretik, Alavesek 1-2 galdu baitu Madrilen aurka.
Reala nagusi izan da, hasi eta buka. Hasi eta gutxira bideratu du garaipena, Synne Jensenek seigarren minutuan sartu baitu lehen gola. Gehiago izanagatik ere, kosta egin zaie txuri-urdinei partida erabakita uztea. 59. minutuan lortu dute bigarrena; Lara Matak sartu du bere atean. Garaipenak indarra emango die asteartean Anoetan jokatuko duten Txapeldunen Ligako partidari begira.
Alaves, ordea, ezinean aritu da. Mikel Crespo entrenatzaileak berak aitortu du Madril nagusi izan dela. Koska bat gorago daude espainiarrak, eta agerian geratu da. 33. minutuan sartu dute lehen gola bisitariek, Lucia Pardok, eta, 82.ean bigarrena, Florencia Bonsegundok. Carla Morerak sartu du etxekoen gola, 92.ean.
Athleticek bihar jokatuko du lehen partida, Lezaman, Sporting Huelvaren aurka (12:00, Dazn). Iraia Iturregik entrenatutako taldeak irabaziz ekin nahi dio lehiari, konfiantza hartzeko. Aurreko denboraldian zazpigarren izan zen talde zuri-gorria, eta, gutxienez, postu hori hobetu nahi du.
Osasunak eta Realak ere bihar jokatuko dute. Etxean ariko dira biak: gorritxoek Getafe hartuko dute Sadarren (14:00, Dazn), eta txuri-urdinek Espanyol Anoetan (18:30, Movistar La Liga).
Osasunak segida eman nahi dio egiten ari den hasiera bikainari: hamabi puntu lortu ditu aurreneko bost jardunaldietan, inoiz baino gehiago. Gaur, itxuraz, aukera ona du uzta gehiago biltzeko: batetik, oso sendo ari da etxean, jokatu dituen hiru partidak irabazi baititu. Bestetik, Getafe eskas ari da: lau puntu bakarrik lortu ditu. Halere, irabazi egin zion Realari azken jardunaldian; beraz, gorritxoak ezin dira deskuidatu.
Hain zuzen, Realak berriz irabazi nahi du ligan. Puntu bakarra lortu du azken bi jardunaldietan: berdinketa Atletico Madrilen aurka. Irabazi egin zuen duela hiru egun, Europa ligan, baina ez zuen ondo jokatu. Biak egin nahi ditu gaur: irabazi, eta itxura ona eman. Lehen garaipena luke ligan etxean. Gainditzeko moduko aurkaria da Espanyol: lau puntu soilik ditu. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218307/isuntzak-kolpea-eman-du-kanporaketan.htm | Kirola | Isuntzak kolpea eman du kanporaketan | Meirari 16,16 segundo sartu dizkio, Bueuri 18,80, San Pedrori 26,30, eta Pedreñari 27,20, lehen jardunaldian, Bermeon. Bihar erabakiko da, Portugaleten, zein bi talde ariko diren Eusko Label ligan datorren sasoian. | Isuntzak kolpea eman du kanporaketan. Meirari 16,16 segundo sartu dizkio, Bueuri 18,80, San Pedrori 26,30, eta Pedreñari 27,20, lehen jardunaldian, Bermeon. Bihar erabakiko da, Portugaleten, zein bi talde ariko diren Eusko Label ligan datorren sasoian. | Isuntzak handia egin du Bermeon. Eusko Label ligako kanporaketaren lehen jardunaldian, porrua sartu die beste lau aurkariei. Meirak 16,16 segundo gehiago behar ditu, Bueuri 18,80 atera dizkio, San Pedrori 26,30, eta Pedreñari 27,20. Bost puntu batu ditu Lekeitiko taldeak, eta hori bezain baliagarria da aurkariei atera dien aldea erlojuaren aurkakoan. Bihar ere molde horretan ariko dira, Portugaleten, baina ibaian. Gaurko lana biribildu beharko du liga nagusian jarraitzeko.
Bigarren saria eskuratzeko lehia estuagoa aurreikusten da. Galiziako ligako lehen bi sailkatuen artean egon daitekeela ematen du. Meirak, hango txapeldunak, 2,64 segundo ditu bigarrenarekiko, Bueurekiko. Azkeneko luzean, eta helmuga gainean zela hartutako olatu eder batek ekarri du buelta gaur bien arteko lehian.
Atzerago daude San Pedro eta Pedreña, KAE 1 ligako txapelduna eta bigarrena. Hasierarik geratu dira atzean, eta ezin izan diote buelta eman horri. Biharko lan txarrak dituzte. Baina bi galiziarrak aparte ere ez dituzte: Buek San Pedrori 7,50 segundo atera dizkio gaur, eta Meirak 10,14. Pedreñaren atzerapena bi galiziarrekiko San Pedrok duena eta 0,90 ehunen gehiago da. Ez du ematen ibaian eta erlojuaren aurka iraultzeko aldeak izan daitezkeenik, baina jokatu gabe ez dira bukatzen estropadak. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218308/hondarribiak-irabazi-du-bermeon-eta-eusko-label-liga-estutu.htm | Kirola | Hondarribiak irabazi du Bermeon, eta Eusko Label liga estutu | Azkeneko luzearen bigarren erdian 11 segundo jan dizkio Urdaibairi. Bi puntura jarri da liderrarekiko, eta bihar, erlojuaren aurka jokatuko dute azkeneko estropada, Portugaleten. | Hondarribiak irabazi du Bermeon, eta Eusko Label liga estutu. Azkeneko luzearen bigarren erdian 11 segundo jan dizkio Urdaibairi. Bi puntura jarri da liderrarekiko, eta bihar, erlojuaren aurka jokatuko dute azkeneko estropada, Portugaleten. | Hondarribia Urdaibai liderraren etxean sartu da, eta bandera atera du bertatik. Bermeon nagusitu da Eusko Label ligako azken-aurreko jardunaldian, eta bi puntu baino ez ditu orain alde Urdaibaik gaurko irabazlearekiko. Horrek esan nahi du, araudiari jarraituz, bihar erlojuaren aurka jokatu beharko dute lehiaketako azkeneko estropada, Portugaleten. Horrela ari beharko dute zortzi taldeek.
Eroa izan da gaurko azkeneko txanda. Brankaz, Hondarribia hobeto moldatu da lehen kaletik, baina Urdaibai atzean utzi gabe. Poparean, bigarren luzean, etxeko taldeak irauli egin du txanda, bederatzigarren minututik balizara arteko tartea olatu baten gainean eginda. Hirugarren luzeari aurretik ekin dio, hortaz, etxeko taldeak, baina hutsa, gainean zuelako Hondarribia. Atzetik Donostiarrak nahi zuen aurreko biengana gerturatu, baina ezin. Atzerago zetorren Orio, hasiera-hasieratik.
Hirugarren ziabogara batera heldu dira bi indartsuenak (15.41). Baina azkarrago atera da Urdaibai, eta minutu eta erdian lau-bost-sei segundora ere handitu du Hondarribiarekiko tartea. Itsasoa nahasia zegoen, traineruak astintzen zituzten olatuak, eta ontziak ondo gobernatzen eta nibelatuta ekartzen lanak zituzten patroiek.
Azkeneko luzearen erdian are gehiago erotu da txanda. Hondarribiak bigarren kalera egin du lehendabizikotik edo zerotik. Urdaibai ere bigarrenera joan da, hirugarrenetik. Gero eta gertuago zeuden. Palak urruti ez batzuenak eta besteenak. Epailea presaka batean azaldu da, imintzioka, bere onetik aterata, haserre. Bi taldeei atera die bandera zuria. Baina orduan gertatu da gertatu behar ez duena inoiz: epailearen motordun ontzia abiadura bizian joan da aurrera, bi traineruen artera. Urdaibairen aldera gehiegi gerturatu da, eta abiadura jaistea eta olatuak bermeotarrei botatzea dena bat izan da. Ia jo ditu ontziarekin etxeko taldearen istriborreko arraunlarien arraunak. Urdaibaik orduan ababorrera egin du, zakar, eta hantxe egin dio ospa Hondarribiak. 19.minutuan, segundoa aurretik zen Hondarribia. Epaileak bandera urdina atera dio, baina ez dio arretatik kendu eskifaiari. Bi, hiru, lau eta azkenean bost segundora ere igo du aldea. 5,88 segundogatik irabazi du bandera Hondarribiak liderraren etxean. Alderantzizkoa gertatu zen gipuzkoarren estropadan.
Hirugarren Donostiarrak egin du txandan eta estropadan. Zierbena, lehen txandako garailea, laugarren izan da. Bosgarren Getariak egin du, lehen txandako bigarrenak. Seigarren Cabo izan da, txanda horretako hirugarrena. Zazpigarren lekua Oriorentzat izan da, azkena egin eta gero bigarren txandan. Zortzigarren Kaikuk egin du, lehen txandako azkenak.
Hondarribiak zortzigarren jardunaldia irabazi du gaur ligan, eta sei ditu Urdaibaik. Horretan, behintzat, ez dute berdinduta amaituko bihar, eta erabakigarria izango da ligako irabazlea zehazteko puntutan berdinduta amaituko balute: liga Hondarribiara joango litzateke. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218309/itsaso-zailetan-nabigatzen.htm | Kultura | Itsaso zailetan nabigatzen | Maskulinitate ereduez mintzo da Jaime Rosales Girasoles silvestres-en. Bazterreko auzoetan literatura irakasten du Diego Lermanen El suplente-ko protagonistak. Eta ‘Runner’ filmean, pertsonaien bakardadea ez ezik, paisaiena ere lehen planora eraman du Marian Mathias zinemagileak. | Itsaso zailetan nabigatzen. Maskulinitate ereduez mintzo da Jaime Rosales Girasoles silvestres-en. Bazterreko auzoetan literatura irakasten du Diego Lermanen El suplente-ko protagonistak. Eta ‘Runner’ filmean, pertsonaien bakardadea ez ezik, paisaiena ere lehen planora eraman du Marian Mathias zinemagileak. | Bartzelonako bazterreko auzo batean bizi da Julia, bi haurren ama gaztea. Erizaina izan nahi du, baina garbiketa lanekin ateratzen dituen sosekin egiten du aurrera. Halako batean Oscar ezagutuko du, eta harekin hasiko da bizitzen, zoriontasuna bilatu nahian. Jaime Rosales zinemagile katalanak 2008an aurkeztu zuen Sail Ofizialean Tiro en la cabeza, eta hamalau urte geroago, maskulinitate eredu ezberdinak aletzen dituen drama batekin itzuli da lehiara: Girasoles silvestres.
Filmeko ardatza, hasieratik amaierara planoaren erdian edo alboan izango dena, Julia da (Anna Castillo). Haren inguruan, berriz, hiru gizonezko agertuko dira (Oscar, Marcos eta Alex), filma bera beste horrenbeste pasartetan egituratuta. Rosalesek berak azaldu duenez, hiru maskulinitate ereduren ordezkari izan litezke: «Bat makarra bat da, gizon primitibo eta bortitza [Oriol Pla]; bestea garatuagoa da, baina une batetik aurrera ez du jakin ardurak bere gain hartzen [Quim Avila]; eta azkena, berriz, gizon aurreratuagoa da, gaur egungo gizartearekin bat datorrena [Lluis Marques]».
Pla aurretik Rosalesekin lan egindakoa da (Petra, 2018), eta azaldu duenez, beste zinemagile batzuekin alderatuta, «ezberdin» egiten du lan: «Aktorea ez da pertsonaiara hurbiltzen; pertsonaia da aktorera hurbiltzen dena. Oso begi kritikoa du». Nolanahi ere, zuzendariak aitortu du filmaren prestaketa lanetan, entseguetan, Plarekin beldurtzera iritsi zirela, hain zegoen Oscarren rol bortitzean sartuta. «Erabat haserre zegoen, bere onetik kanpo». Eta azken puntua Marquesek: «Oso heavy-a izan zen. Baina eszena bukatu, eta besarkatu egin ninduen, eta ‘sentitzen dut’ esan zidan. Pertsonaian erabat sartuta zegoen».
Juliaren pertsonaia «oso gertukoa» egin zaio Castillori. «Nire auzoan filmatu genuen, [Bartzelonako] Nou Barrisen, eta han beti ikusi dut hori: lan egin, haurrak hazi eta ahal dutena egiten duten amak». Castilloren iritziz, «aldirietako» emakume gazte horiek «buruko zama handia» daramate gainean. «Beren beharrak eta nahiak baztertzen dituzten amak dira, bakarrik daudelako. Borrokalariak dira, inguruan maskulinitate oso toxikoak dituen sistema patriarkal batean bizi diren ama oso gazteak. Ahal duten moduan nabigatzen dute itsaso zail horietan».
Zertarako literatura?
Diego Lerman zinemagile argentinarrak, berriz, Buenos Airesko aldirietako auzo txiro bateko institutura ordezko gisa iritsi den literatura irakaslea jarri du protagonista El suplente-n, lehian erakutsi duen filmean. Luciok (Juan Minujin) ikasle nerabeei galdetuko die ea zertarako balio ote duen literaturak, eta ezer gutxirako balio duela erantzungo diote haiek. Izan ere, poemak sortzen saiatzea baino kezka handiagoak dituzte gehienek ikasgelatik kanpo. Auzokoen bizitzak hobetzeko lanean buru-belarri dabilen bere aitarekin batera (Alfredo Castro), narkotrafikatzaileek jazartzen duten ikasle bati laguntzen saiatuko da, irakasle jardunetik harago joanez.
Hain zuzen, zuzendariak azaldu duenez, filmaren gaia hautatu zutenean ikerketa bat egin zuten, eta bazterreko auzoetan lan egiten duten irakasleekin asko mintzatu ziren —auzo horietako ikasle eta irakasleek hartu dute parte lanean—. «Ikusi genuen bazegoela marra nahiko markatu bat gelatik kanpo ikasleen errealitatearekin inplikatzen ziren eta inplikatzen ez ziren hezitzaileen artean. Eta hori da Lucioren pertsonaiak zeharkatzen duen marra, inplikatzeko beharra sentitzen duelako». Haren aitak inguru horretan lan egiten duela, baina Lucio beste inguru batekoa dela ere zehaztu du Lermanek. «Badago aitarengandik jasotzen duen zerbait, badago agur bat, eta badago ordezko izatetik nolabait titular izatera igarotzearen ideia ere».
Hezkuntzaren eta auzo txiroetako bizitzaren auziek gai ugari ukitzen dituzte. Eta horiek «ertz asko» dituen protagonista baten ikuspegitik lantzea hautatu zuen zuzendariak. «Lucioren pertsonaiatik, eta bere bizitzako momentu horretako ertzetatik heldu genion gaiari; bere aitarekin, alabarekin, bikotekide ohiarekin eta ikastetxean sartzean ikasle zein irakasleekin dituen harremanen bitartez». Gidoiaren idazketan, ikasgelaren eta handik kanpoko istorioen artean «oreka bilatzen» saiatu zen.
Filma ontzea ez dela erraza izan aitortu du zuzendariak, baina irakasle horien lana ikusgarri egiteko nahiak, eta istorioan «fedea» izateak eraman zuen aurrera egitera; azkenean, haren hitzetan, lantalde osoa kutsatu zuen motibazio horrek, «istorio hau kontatzeak merezi zuela pentsatzeak».
Gidoia hasieratik oso gustukoa izan zutela adierazi dute bai Minujinek bai Castrok. Aktoreak zuzentzeko Lermanek duen modua eta ematen dien askatasuna nabarmendu dute biek, eta, Castrok gehitu du bereziki interesgarria zaiola zuzendariak bere lanetan dokumentala eta fikzioa uztartzeko erakutsi izan duen manera.
Paisaia bera protagonista
Marian Mathias estatubatuarrak, berriz, Runner bere lehen film luzea erakutsi du Urrezko Maskorrerako lehian. Aita hil berri zaion emakume gazte bat du protagonista, Haas (Hannah Schiller). Bakarrik dago paisaia huts baten erdian dagoen etxalde zaharrean, zorrak direla eta, banketxeak laster kenduko diona. Aitaren sorterrira joango da hura lurperatzera, eta bera bezain bakarrik dagoen gizon gazte bat ezagutuko du. Istorioa kontatzeko, elkarrizketa urriak, erritmo pausatua eta AEBetako Mendebalde Ertaineko paisaia zabalen protagonismoa hautatu ditu Mathiasek.
Hain zuzen, paisaiak «eginkizun handia» betetzen duela adierazi du zuzendariak. «Mendebalde Ertaineko landa eremua bezalako leku batean, ezin duzu paisaia alde batera utzi. Filmeko pertsonaia bat izatea nahi nuen, eta beste pertsonaiei adina arreta jarri nion». Planoen irudiak buruan zituela, eta horien diseinuan erreferentzia gisa margolanak eta argazkiak izan zituela ere esplikatu du zinemagileak —Jomo Fray izan da filmeko argazki zuzendaria—, baina baita poesia ere. |
2022-9-17 | https://www.berria.eus/albisteak/218310/hirugarren-dira-zuri-gorriak.htm | Kirola | Hirugarren dira zuri-gorriak | Athleticek irabazi egin dio Rayo Vallecanori San Mamesen, partida ikusgarrian. Bisitariek sartu dute lehen gola, baina etxekoek buelta eman diote emaitzari lehen zatia amaitu aurretik. 1993tik ez da horren ondo hasi talde zuri-gorria ligan. | Hirugarren dira zuri-gorriak. Athleticek irabazi egin dio Rayo Vallecanori San Mamesen, partida ikusgarrian. Bisitariek sartu dute lehen gola, baina etxekoek buelta eman diote emaitzari lehen zatia amaitu aurretik. 1993tik ez da horren ondo hasi talde zuri-gorria ligan. | San Mamesek beste gau eder bat bizi izan du gaur. Partida ikusgarria izan da, hasi eta buka. Espero zen halakorik, Ernesto Valverderi eta haren ikasle onenari, Andoni Iraolari, joko bizia eta erasokorra gustatzen baitzaie. Eta aurreikuspenek ez dute huts egin.
Etxekoen zorionerako, haientzat izan da garaipena. Horri esker, Athleticek hirugarren postura egin du jauzi sailkapenean. Bartzelona eta Real Madril bakarrik ditu aurretik. Hamahiru puntu dituzte zuri-gorriek. 1993tik ez ziren horren ondo hasi ligan. Jupp Heynckes zen entrenatzailea, eta Valverde zuen haren aginduetara. Valverde, beraz, bi bolada eder horietan izan da protagonista: batean, jokalari gisa, eta bestean, entrenatzaile moduan. Beste marka bat gehiago da.
Athletic nagusi izan da gaur, baina nekez espero zitekeen halakorik partida nola hasi den kontuan hartuta. Hasi eta berehala, bosgarren minutuan, Iñigo Martinezek kale egin du, eta Camellok baloia kendu dio. Trejori pasatu dio baloia, eta aurrelariak ez du huts egin. Neurketa hasi besterik ez zen egin, eta Athleticek jada kolpea jaso zuen. Baten bat etxean jokatutako azken partidan gertatutakoarekin gogoratu da —0-1 nagusitu zen Espanyol—.
Baina golak ez ditu etxekoak jota utzi. Aitzitik, suspertu egin ditu; nola, gainera. Hiru gol sartu dituzte hogei minutu eskasetan. Iñaki Williamsek sartu du lehena, Dani Garciaren pase ederra jaso, eta bikain amaituta. Sancetek sartu du bigarrena, Berenguerren erdiraketa errematatuta. Eta Nico Williamsek egin du hirugarrena. Anaiak sartutakoaren oso antzekoa izan da, baina hark Yerayren pase bikaina baliatu du. Pozarren besarkatu dira bi anaiak, lehen aldiz sartu baitute gola partida berean. 3-1ekoarekin amaitu da lehen zatia. Rayok aukera izan du golen bat sartzeko; adibidez, Isik zutoinera bota du baloia.
Bigarren zatian ere erritmo bizian jokatu dute bi taldeek. Camellok gola sartu du 63. minutuan, baina VAR-ak baliorik gabe utzi du, jokoz kanpo zegoela ebatzita. Hain zuzen, VAR-a jokaldia aztertzen ari zela zelairatu du Valverdek Ander Herrera. Lehen aldiz aritu da erdilaria zortzi urteren ostean Athleticera itzuli denetik. Ikusleek txalo zaparradarekin egin diote ongietorria.
Rayok estutu egin du azken minutuetan, eta Falcaok aldea murriztu du 81. minutuan, Iñigo Martinezen beste huts bat aprobetxatuta. Etxekoen zorionerako, Rayok ez die beste sustorik eman, eta 3-2koarekin amaitu da partida. San Mamesen geratu dira hiru puntuak. Egoera bikainean iritsiko da Athletic ligak izango duen etenaldira. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218343/lazkano-eta-oiarbide-lehen-postuetatik-urrun-munduko-txapelketan.htm | Kirola | Lazkano eta Oiarbide, lehen postuetatik urrun munduko txapelketan | Erlojupekoan 29. amaitu du Lazkanok, eta 32. Oiarbidek. Gizonezkoetan Tobias Foss izan da irabazlea, eta emakumezkoetan, Ellen van Dijk. | Lazkano eta Oiarbide, lehen postuetatik urrun munduko txapelketan. Erlojupekoan 29. amaitu du Lazkanok, eta 32. Oiarbidek. Gizonezkoetan Tobias Foss izan da irabazlea, eta emakumezkoetan, Ellen van Dijk. | Tobias Fossek eta Ellen van Dijkek eramango dute ortzadarraren elastikoa datorren urteko erlojupekoetan. Horiek izan dira onenak Wollongongen (Australia) jokatu den txirrindularitzako munduko txapelketan; ezustekoa eman du Fossek, eta hirugarrenez irabazi du Van Dijkek.
Bi euskal ordezkariak, Oier Lazkano eta Lourdes Oiarbide, lehen postuetatik urrun ibili dira; 29. eta 32. amaitu dute, hurrenez hurren. Lasterketa amaitzeko 43 minutu eta 11 segundo behar izan ditu Lazkanok, Fossek baino 3 minutu eta 9 segundo gehiago. Oiarbidek 50:51ko denbora egin du; Van Dijkengandik 6:22ra helmugaratu da.
Gizonezkoen proban ezustekoa izan da Fossen garaipena; hiru segundo atera dizkio Stefan Kungi, eta bederatzi Remco Evenepoeli. Emakumezkoetan, Grace Brownek jantzi du zilarrezko domina, eta Marlen Reusserren brontzezkoa. Van Dijk 2013an eta 2021ean ere munduko txapeldun izandakoa da. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218344/urdaibaik-irabazi-du-eusko-label-liga-ere.htm | Kirola | Urdaibaik irabazi du Eusko Label liga ere | Azken estropada irabazi egin dute bermeotarrek, eta ez diote aukerarik eman Hondarribiari. Koroa altxatu duten zortzigarren aldia da. Lekittarra eta Samertolameu Eusko Label ligan izango dira datorren urtean. Tolosaldea, Euskotren ligan. | Urdaibaik irabazi du Eusko Label liga ere. Azken estropada irabazi egin dute bermeotarrek, eta ez diote aukerarik eman Hondarribiari. Koroa altxatu duten zortzigarren aldia da. Lekittarra eta Samertolameu Eusko Label ligan izango dira datorren urtean. Tolosaldea, Euskotren ligan. | Joan den asteburuan Kontxako Bandera, eta oraingoan Caixabank koroa. Biak irabazi ditu Urdaibaik, denboraldi amaiera zoragarri bati esker. Kosta zitzaion martxa hartzea Iker Zabalaren taldeari, baina geldiezinak izan dira azken estropadetan: Bou Bizkaia da kantauri itsasoko trainerurik azkarrena.
Bermeotarrek, ordea, azken estropadara arte itxaron behar izan dute koroa altxatzeko. Bi punturen aldea soilik ateratzen zioten Hondarribiari, eta gaurko estropada, Portugaleten (Bizkaia), bien arteko buruz burukoa izan da.
Urdinek, ordea, txapeldunen gisara irabazi dute liga: azken bandera ere astinduz. Eurek ezarri dute denborarik onena: 19:22,64. Lanak amaitzeko 8 segundo gehiago behar izan ditu Hondarribiak, eta hamahiru gehiago Oriok, hirugarren sailkatuak.
Lehen ziabogan amesteko parada izan dute hondarribitarrek: denbora bera egin dute Urdaibaik, Hondarribiak, Oriok eta Kaikuk. Segundo bat gehiago behar izan du Getariak, eta bi Donostiarrak. Estu ziren, beraz, kontuak.
Bigarren luzean, ordea, liga erabakita utzi du Urdaibaik: bigarren ziabogarako bost segundoren aldea ateratzen zion Hondarribiarri, eta zortzirena Oriori. Hortik amaierara arte hortzak estutu dituzte arraunlariek, baina ondo kudeatu du abantaila Bou Bizkaia-k. Kontxan bezala, azken metroetan disfrutatzeko aukera izan dute.
Gauzak hala, Urdaibaik irabazi du liga, 218 puntu eskuratuta (7 bandera), eta Hondarribia izan da bigarren 215ekin (8 bandera). 200 lortu ditu Donostiarrak (3 bandera), taldearen hobekuntza baieztatuz, eta 184 Oriok (bandera 1). Lau horiek izan dira, ezbairik gabe, denboraldiko trainerurik indartsuenak; handia izan da haien eta gainontzekoen arteko tartea.
Bosgarren izan da denboraldiko ezusteko handia, Getaria; seigarren Kaiku, zazpigarren Zierbena, zortzigarren Cabo da Cruz, bederatzigarren Ondarroa (bandera 1) eta hamargarren Santurtzi.
Lekittarra, Samertolameu eta Tolosaldea
Bestetik, datorren urtean lehen mailan zein talde izango diren erabakitzeko kanporaketak ere jokatu dituzte gaur. Gizonezkoetan, Lekittarrak mailari eustea lortu du, eta igotzea Galiziako Samertolameuk. Saririk gabe geratu dira Bueu, Pedreña eta San Pedro.
Ondorioz, lehen mailan jarraituko du Isuntzak, eta bi talde galiziar izaten jarraituko du ligak; Samertolameuk hartuko du Aresek utzitako tokia.
Emakumezkoetan, berriz, Tolosaldeak eta Deustuk buruz buru jokatu dute datorren urtean zortzi traineruk osatuko duten Euskotren Ligan jokatzeko txartela. Gaur atzo erakutsitako nagusitasuna berretsi du Tolosaldeak, eta aise amaitu du Deusturen aurretik: 25 segundu atera dizkio. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218345/athleticek-lehen-zatian-sartutako-hiru-goli-esker-irabazi-dio-huelvari.htm | Kirola | Athleticek lehen zatian sartutako hiru goli esker irabazi dio Huelvari | Lehen gola 50 segunduan sartu du Jone Amezagak. Ligako lehen jardunaldia jokatu dute gaur zuri-gorriek. | Athleticek lehen zatian sartutako hiru goli esker irabazi dio Huelvari. Lehen gola 50 segunduan sartu du Jone Amezagak. Ligako lehen jardunaldia jokatu dute gaur zuri-gorriek. | Bikain ekin dio denboraldiari Athleticek. Lehen jardunaldia atzeratu egin zen epaileen greba dela medio, eta gaur eguerdian jokatu dute lehen neurketa zuri-gorriek, Lezaman, Sporting Huelvaren aurka. Aise nagusitu dira etxekoak; Jone Amezaga, Peke eta Ane Azkona izan dira golegileak.
Hasiera-hasieratik nagusitu da Athletic, eta lehen minutuan sartu du 1-0ekoa. Marianaren jaurtiketa bat urruntzen ez du asmatu Mersnik Huelvako atezainak, eta aldaratzea baliatu du Amezagak denboraldiko lehen gola sartzeko.
Bigarren gola 37. minutuan sartu du Pekek, Azkonaren erdiraketa bat baliatuta. Eta hirugarrena, berriz, Azkonak berak sartu du, jokaldi eder batean. Atsedenaldirako, beraz, neurketa erabakita utzi du Athleticek. Bigarren zatian erritmoa geldotu dute etxekoek, eta bi taldeetako batek ere ez du asmatu izandako gol aukera apurretan.
Athletic: Quiñones; Oihane, Valdezate, Bibiane, Nerea Nevado; Itxaso (Oguiza, 73′), Mariana (Unzue, 73′); Ortega, Peke (Nekane, 83′), Jone Amezaga (Arana, 62′); Azkona (Eunate, 62′).
Sporting Huelva: Mersnik; Ana Carol (Hagman, 83′), Kühn, Patri Ojeda, Laia Balleste (Paula Romero, desc.); Hmirova, Vanesa Santana, Sandra Castello, Balcerzak (Edgren, 62′); Carrasco (Barbara, 45'), Mariah Lee (ADT, 62′).
Ikusi gehiago: Denetarik egon da estreinan |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218346/osasunak-galdu-egin-du-getaferen-aurka-sadarren.htm | Kirola | Osasunak galdu egin du Getaferen aurka Sadarren | Denboraldi honetan etxean izan duen lehen porrota da. Juan Iglesias eta Gaston Alvarez izan dira golegileak, eta Chimy Avilak txartel gorria ikusi du 43. minutuan. | Osasunak galdu egin du Getaferen aurka Sadarren. Denboraldi honetan etxean izan duen lehen porrota da. Juan Iglesias eta Gaston Alvarez izan dira golegileak, eta Chimy Avilak txartel gorria ikusi du 43. minutuan. | Amaitu da magia Sadarren. Orain arte, Osasunak jokoan izandako puntu guztiak poltsikoratuak zituen etxean, baina Getafek eten du bolada ona. Euskal taldeen borrero bilakatu da Madrilgo taldea; bi neurketa soilik irabazi ditu aurtengo ligan: joan den astean Realaren aurka, eta oraingoan Osasunaren aurka. Juan Iglesias eta Gaston Alvarez izan dira golegileak.
Almerian garaipena lortu zuen hamaikako bera zelairatu du Jagoba Arrasatek. Hasieratik nabaritu da Osasuna ez zegoela eroso, Getafe atzealdean erakusten ari zen sendotasuna tarteko. Hala, kontraerasoak baliatzen saiatu dira bisitariak.
Lehen minutuetan bi taldeek izan dituzte markagailuan aurretik jartzeko aukerak, Getafeko Mayoralek eta Unalek lehendabizi, eta Osasunako Ruben Garciak eta Brasanacek ondoren. Zutoinak eta David Soriak eragotzi dute Osasunaren gola.
Azkenean Getafek asmatu du. Nacho Vidalek ez du asmatu Mayoralen pase bat urruntzen, eta bikain baliatu du aukera Juan Iglesiasek gola sartzeko; Sergio Herreraren hanken artetik sareetara bidali du baloia. 30. minutua zen.
Hamar minutu geroago, berriz ere Iglesias protagonista. Sarrera oso zatarra egin dio Chimy Avilak Getafeko jokalariari, eta epaileak, jokaldia VAR-ean ikusi ostean, zuzenean kalera bidali du aurrelari argentinarra. Neurketa maldan gora zuela iritsi da Osasuna atsedenaldira.
Bigarren zatia zaila izan da Osasunarentzat; nabaritu da zelaian jokalari bat gutxiago zuela. Ez du inork kontrolatu jokoa, eta futbol gutxi ikusi da. Azkenean, geldikako jokaldi bat baliatu du Getafek neurketa erabakita uzteko: Arambarrik erdiratu du baloia, Duartek luzatu, eta Gaston Alvarezek errematatu. Neurketaren amaieran txartel gorria ikusi du Getafeko Luis Millak.
Sailkapen nagusian 12 puntu ditu Osasunak, eta behin-behinean bosgarren postuan dago.
Osasuna: Sergio Herrera; Nacho Vidal (Ruben Peña, 56'), Unai Garcia, David Garcia (Manu Sanchez, 76'), Juan Cruz; Torro, Brasanac (Moncayola, 67'), Ruben Garcia (Abde, 56'); Chimy Avila, Moi Gomez eta Budimir (Kike Garcia, 76').
Getafe: David Soria; Damian Suarez, Duarte, Mitrovic, Gaston Alvarez (Revuelta, 93'), Juan Iglesias; Arambarri, Aleña (Seoane, 93'), Maksimovic (Luis Milla, 62'); Mayoral (Munir, 62') eta Enes Unal (Mata, 81'). |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218347/bruselak-eskatu-du-hungariarentzako-7500-milioi-euroren-funtsa-blokeatzeko.htm | Mundua | Bruselak eskatu du Hungariarentzako 7.500 milioi euroren funtsa blokeatzeko | Hungariak jaso beharko lituzkeen funtsen heren bat da hori. «Zuzenbide estatua arriskuan jartzea» egozten diote. Talde komunitarioak aurrenekoz aktibatu du urtarrilean indarrean sartu zen mekanismoa. | Bruselak eskatu du Hungariarentzako 7.500 milioi euroren funtsa blokeatzeko. Hungariak jaso beharko lituzkeen funtsen heren bat da hori. «Zuzenbide estatua arriskuan jartzea» egozten diote. Talde komunitarioak aurrenekoz aktibatu du urtarrilean indarrean sartu zen mekanismoa. | Mehatxua bete du Europako Batzordeak. Ursula von der Leyen presidenteak apirilean jakinarazi zion Hungariari zuzenbide estatua errespetatu ezean ezingo zuela talde komunitarioaren aurrekontutik dirurik jaso, eta gaur ofizialki eskatu du laguntza horien herenak izozteko.
Hortaz, Bruselak aurrenekoz aktibatu du 2020ko udazkenean Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak adostutako prozedura. Horren arabera, funtsak jaso ahal izateko, baldintza bat bete behar dute EB Europako Batasuneko estatu kideek: «blokearen balioak eta printzipioak» betetzea. EBk uste du Viktor Orbanen gobernuak laguntza horiek erabil ditzakeela «zuzenbide estatua arriskuan jartzen duten neurriak» indarrean jartzeko.
Neurria Johannes Hahn komisarioak iragarri du gaur; azaldu du aho batez hartu dutela erabakia, eta orain azken erabakia hartzeko eskumena Europako Batasuneko herrialde kideek dutela. Proposamena, beranduenez, irailaren 22an egingo du Europako Batzordeak, eta 27ek hilabete izango dute hari buruzko erabakia hartzeko. Salbuespenezko kasuetan beste bi hilabetez luza daiteke epe hori, eta, dirudienez, hori eskatuko du talde komunitarioak; Hungariako Gobernuari tarte gehiago utzi nahi dio erreformak egiteko.
Gaiztotuta
Bruselaren eta Hungariaren arteko harremanak aspalditik daude gaiztotuta. Orban, 2010az geroztik lehen ministro dena, ez da batere europazalea, eta EBko liderren artean Vladimir Putinekin ondoen konpontzen dena da. Bozetan garaipena lortu ondoren, EBko instituzioak «aurkariak» direla esan zuen Orbanek.
Aintzat hartu behar da Hungaria, baita Polonia ere, prozeduraren aurka agertu zirela, onarpena blokeatzeko ahalegina egin zutela, eta azkenean auzitara eraman zutela beren kexa. Baina EBko Justizia Auzitegiak ebatzi zuen, joan den otsailaren 16an, mekanismoa egokia zela. Hungariak salatu zuen auzitegiaren ebazpenak «botere abusua» islatzen zuela.
Berez, iazko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean prozedura, baina apirilera arte ez zuten aktibatu. Martxan jartzen dute zuzenbide estatuari eragiten dioten urraketak detektatutakoan: botere banaketari eragiten diotenak, independentzia judizialari... Beraz, klima aldaketari, digitalizazioari eta osasun sektoreari lotuta, 22.500 milioi inguru eskuratzeko moduan da Hungaria. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218348/sufrituta-espanyoli-irabazi-dio-realak.htm | Kirola | Sufrituta, Espanyoli irabazi dio Realak | Sorloth eta Brais Mendez izan dira golegileak, lehen zatian. Amaieran sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. Zortzigarren dira sailkapen nagusian. | Sufrituta, Espanyoli irabazi dio Realak. Sorloth eta Brais Mendez izan dira golegileak, lehen zatian. Amaieran sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. Zortzigarren dira sailkapen nagusian. | Sufrituta gaur ere, baina beste garaipen bat poltsikoratu du Realak. Txuri-urdinek kolpea jaso zuten ligako azken jardunaldian, Getafen, eta garrantzitsua zen selekzioen partidak direla-eta izango duten atsedenaldira garaipen batekin iristea. Esan eta egin: ez da txuri-urdinen neurketarik onena izan, baina Sorlothen eta Brais Mendezen golei esker 2-1 irabazi diote Espanyoli.
Bere hamaikakorik onena zelairatu du Imanol Alguacilek, edo orain arte emaitzarik onenak eman dizkiona bai behintzat. Eta hori nabaritu da zelaian: Getafen ez bezala, baloiaren jabetza erabatekoa izan du Realak, eta zelai erdiko jokalarien magiari esker egin dio min Espanyoli.
Lehen gola, ordea, ez da magiari esker iritsi, lanari esker baizik: Alvaro Fernandez atezainak luze samar kontrolatu du baloi bat, eta gogor estutzen ari zen Take Kubok lapurtu egin dio. Ate aurrean, Sorlothek baloia bultza besterik ez du egin behar izan.
17. minutuan gertatu da hori, eta 19.ean berdindu du Espanyolek. Korner batean jokaldi zoragarria egin dute kataluniarrek, eta Edu Expositok (Eibarreko jokalari ohiak) bakar-bakarrik jaso du baloia area ertzean. Haren erremate indartsuak hanketan jo du atzelari bat, eta sareetan amaitu du. Ezin izan du ezer egin Remirok.
Realak, ordea, bere lana egiten jarraitu du, eta beste lapurreta bati esker iritsi zaio saria. Kasu horretan, Merino izan da baloia berreskuratu eta gidatu duena, eta azken-azkenean Braisi pase bikaina eman diona. Galiziarrak ederki amaitu du jokaldia. 2-1, 29. minutuan. Bide beretik jarraitu du neurketak atsedenaldira arte.
Sufritzen
Bigarren zatia bestelakoa izan da. Espanyolek, defentsan, ez die baloia jasotzen utzi Realaren zelai erdiko jokalariei, eta horrek joko zuzenagoa egitera behartu ditu etxekoak. Dena den, lehen minutu horietan ez du aukera askorik sortu talde bisitariak.
Azken ordu laurdenean bai, ordea. Atzean sartu da Reala (bosgarren atzelari bat ere zelairatu du Imanolek, Zubeldia), eta izan du gola sartzeko aukerarik Espanyolek. Argiena, falta batean, buruz, 85. minutuan. Remirok salbatu du Reala, eta txuri-urdinek azkenera arte sufritu dute. Azkenean, ordea, 2-1, eta hiru puntuak poltsikora.
Horiei esker, 10 puntu ditu Realak, eta zortzigarrena da sailkapen nagusian.
Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Brais Mendez (Zubeldia, 88. min), Silva (Cho, 81. min); Kubo (Turrientes, 81. min) eta Sorloth.
Espanyol: Alvaro Fernandez; Omar (Puado, 53. min), Calero, Sergi Gomez, Cabrera, Olivan; Vinicius Sousa (Lozano, 84. min), Darder, Edu Exposito (Dani Gomez, 74. min); Braithwaite eta Joselu. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218349/donostia-saria-jaso-du-juliette-binochek-kursaalean.htm | Kultura | Donostia saria jaso du Juliette Binochek Kursaalean | Aktore frantziarra izan da gaurko ekitaldiko protagonista. Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma ere eman dute galan. | Donostia saria jaso du Juliette Binochek Kursaalean. Aktore frantziarra izan da gaurko ekitaldiko protagonista. Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma ere eman dute galan. | Bart jaso du Donostia saria Juliette Binoche (Paris, 1964) aktore frantziarrak, Kursaalean. Hura izan da bart gaueko ekitaldiko protagonista nagusia, eta Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma ere eman duten galan. Binoche kartel ofizialeko protagonista ere bada. Isabel Coixeten eskuetatik jaso du saria, Eneko Sagardoik aurkezturiko ekitaldian.
Binochen «argia» azpimarratu du Coixetek. Dioenez, argi horrek aktoreak parte hartzen duen pelikula oro hartzen du. «Antzezten duen pertsonaia guztiek dute argi bitxi eta izugarri hori», adierazi du.
Poza aurpegieran disimulatu ezinik, malkoei ezin eutsita, esker oneko hitzez bete du Binochek oholtza gainean eginiko hizketaldia. Garaikurra jaso berritan, azaldu du «zoriontsu» dagoela Zinemaldian, eta «etxean bezala» sentitzen dela. Jaialdiko antolatzaileei, lankideei eta abarri eman dizkie eskerrak, baina baita beste bidaide bati ere. «Nire bidelagun fidelari nahi dizkiot eman eskerrak: isiltasunari».
«Harraldi bakoitzaren aurreko isiltasunetik, hortik, ate horretatik ateratzen ditut beharrezko ditudan emozio eta sentsazioak. Isiltasunik gabe, ez dago hitzik, ez dago izpiriturik, eta isiltasun hori konparti dezakezunean aktore batekin, zuzendari batekin, urrezko hari batek dena josten du, eta pelikula bat sortzen», azaldu du, biziki hunkituta.
Aurreko hitzak
Zinemaldiko antolatzaileek maiatzean iragarri zuten aktorea izango zela aurtengo Donostia sarietako bat jasoko zutenetako bat. Ekitaldiaren aurretik, atzo goizean, prentsaurreko bat eman zuen Binochek. Bere ibilbide luzeaz jardun zuen han, eta, adinaz galdetuta, esan zuen hori ez dela garrantzitsua «pertsona gardena bada».
«Rol bat antzezten dudanean ez dut epaitzen, maitatu egiten dut, gustuko dut kontraesankorra izatea; bizitzan zehar ere barne ibilbide bat egiten duzu», esan zuen aktoreak.
Hil berri den Jean-Luc Godard zuzendariari buruz ere hitz egin zuen. Hark paper bat eman zion 1985eko Je vous salue, Marie filmean. Azaldu zuen orduan ikasi zuela zuzendariak ez diola beti laguntzen aktoreari: «Sekulako kolpea izan zen hori. Harremana ez zen erraza izan, beldurra nuen, baina ikasi nuen ez nuela besteen babesaren zain egon behar, prest egon behar nuela».
Esan zuen ez duela sekula izan rol interesgarriak lortzeko arazorik, baina horretarako garrantzitsua dela aukeratzen jakitea. Azpimarratu zuen ezetz esan izan diela Hollywoodeko zuzendariei: «Gauza honetara iristen jakin behar dugu, ezezagunera salto egiten, eta zinema matxistatik aldentzen».
Hiru hamarkada
Azken hiru hamarkadetako aktore frantziarrik ospetsuenetako bat bilakatu da, eta, bere herrialdean ez ezik, handik kanpo ere lan ugari egin ditu. 1980ko hamarkadaren hasieran hasi zuen ibilbidea zinema munduan, eta, orduz geroztik, 70etik gora filmetan parte hartu du. Besteak beste, Les amants du Pont-Neuf (1991), Damage (1992), Trois couleurs: Bleu (1993), The English Patient (1996), Chocolat (2000), Cosmopolis (2012) eta Clouds of Sils Maria-n (2014).
Lehen urratsak antzerkian egin eta aktore gisa Frantziako Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalean trebatu ondoren, Binochek zineman debuta egin zuen Liberty Belle (Pascal Kane, 1983) filmarekin. Ondoren, zenbait rol jokatu zituen; besteak beste, Jean-Luc Godard (Je vous salue, Marie, 1985), Jacques Doillon (La vie de famille, 1985) eta Andre Techine (Rendez-vous, 1985) zinemagileen filmetan. Azken horrekin, bada, berriz aritu zen urte batzuk geroago Alice et Martin (1998) filmean. Mauvais sang (1986) ikonikoan, lehen aldiz kolaboratu zuen Leos Caraxekin. Haren agindupean aritu zen, halaber, Les amants du Pont-Neuf (1991) filmean.
Bere karreraren hasieratik, frantsesez filmatutako tituluak eta ingelesez egindako beste asko tartekatu ditu; besteak beste: The Unbearable Lightness of Being (Philip Kaufman, 1988), Wuthering Heights (Peter Kosminsky, 1992) eta Damage (Louis Malle, 1992).
Binochek doluz dagoen emakume baten rola jokatu zuen Krzysztof Kielowskiren Trois couleurs: Bleu (1994) trilogia ezaguna inauguratu zuen filmean. Lan horrengatik, aktorerik onenaren saria eskuratu zuen Veneziako zinema jaialdian, baita Cesar sari bat jaso ere –beste bederatzitan ere sari horietarako hautagai izan da, gainera–. George Sand nobelagilea ere izan zen Les enfants du siècle (Diane Kurys, 1999) filmean. Baina nazioarteko aitortza The English Patient (1996) filmean jokatu zuen erizainaren rolari esker etorri zitzaion. Taldeko emakumezko aktorerik onenaren Oscar saria eta Berlingo zinema jaialdiko aktorerik onenaren saria irabazi zituen lan horrekin.
Europako zinemagileen esanetara lan egin du; besteak beste, hauekin: Jean-Paul Rappeneau, Donostiako Zinemaldiaren Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo itxi zuena Le hussard sur le toit (1995) filmarekin, Chantal Akerman (Un divan à New York, 1996), Patrice Leconte (La veuve de Saint-Pierre, 2000), Lasse Hallstrom (Chocolat, 2000), John Boorman (Country of My Skull, 2004) eta Michael Haneke. Harekin funtsezko bi lan filmatu ditu: Code inconnu: Récit incomplet de divers voyages (2000) eta Caché (2005). 2002an, Décalage horaire (Danièle Thompson) filmaren protagonista izan zen, eta, harekin, Donostian izan zen lehen aldiz, Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo ixteko.
Haren filmografiako beste titulu nabarmen batzuk hauek dira: Mary (Abel Ferrara, Perlak, 2005), Le voyage du ballon rouge (Hou Hsiao-Hsien, 2007), Disengagement (Amos Gitai, 2007) eta Shirin (Abbas Kiarostami, 2008). Azken zuzendari horrekin berriro egin zuen lan Copie conforme (2010) filmean. Toscanan girotutako amodio istorio horrekin emakumezko aktorerik onenaren saria irabazi zuen Canneseko zinema jaialdian.
2018an, aktorea berriz itzuli zen Donostiara Sail Ofizialean lehiatu ziren bi film aurkeztera: Vision, Naomi Kawaseren ikuspegi mistiko bat, eta High Life, Claire Denisekin egin zuen beste kolaborazio bat. Zientzia fikzioko generokoa da, eta Fipresci saria lortu zuen.
Haren azken lanen artean daude, orobat, Hirokazu Koreedaren La vérité (2019) –harekin batera izan zen aktorea Donostian hirugarren aldiz– eta Ouistreham (Emmanuel Carrere, 2021). Film horrek, iaz, Perlak sailean parte hartu zuen, eta Europako Filmik Onenaren Donostia Hiria publikoaren saria jaso zuen. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218350/japonian-hamar-milioi-herritar-inguru-ebakuatu-dituzte-nanmadol-tifoiagatik.htm | Mundua | Japonian hamar milioi herritar inguru ebakuatu dituzte 'Nanmadol' tifoiagatik | Agintariek ohartarazi dute ekaitza «inoiz ez bezalakoa» izanen dela. Jakinarazi dute lagun bat hil dela, eta 70 inguru zauritu. | Japonian hamar milioi herritar inguru ebakuatu dituzte 'Nanmadol' tifoiagatik. Agintariek ohartarazi dute ekaitza «inoiz ez bezalakoa» izanen dela. Jakinarazi dute lagun bat hil dela, eta 70 inguru zauritu. | Bortitz hartu du Nanmadol tifoiak Japonia. Iragarria zenez, ekaitza zakar sartu da herrialdean, hegoaldetik, eta iparralderantz ari da orain mugitzen. Arriskua handia da, eta neurriak hartu dituzte kalteak ahalik txikienak izan daitezen: 9,5 milioi herritar baino gehiago ebakuatu dituzte. Japoniako Gobernuaren esanetan, biztanleak babestea da orain lehentasuna. Datua ere eman dute, behin-behinekoa: lagun bat hil da, eta 70 inguru zauritu.
Herrialdeko hegoaldean den Miyakonojo hirian atzeman dute lehenbiziko hildakoa. Emandako datuen arabera, gizon bat da, eta auto baten barrenean aurkitu dute.
Hildakoez eta zaurituez gainera, bestelako kalterik ere eragin du tifoiak: 300.000 etxebizitza elektrizitaterik gabe daude, 700 hegaldi inguru bertan behera utzi dituzte, eta, ekaitza bortitzen den eremuetan, tren zerbitzua eten egin dute.
Nanmadol tifoia «inoiz ez bezalakoa» izanen dela ohartarazi du ohar batean Japoniako Meteorologia Agentziak. «Ezinen da konparatu hemen lehendik izandakoekin. Inoiz ez bezalako ekaitzak, olatuak eta euri jasak izanen dira». |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218351/farceko-disidentziekin-bildu-da-kolonbiako-gobernua.htm | Mundua | FARCeko disidentziekin bildu da Kolonbiako Gobernua | «Erabateko bakea» lortzeko helburuaren barruan kokatu ditu bilera hori gobernuak. NBEren eta Norvegiaren bitartekaritzarekin egin dute biltzarra. | FARCeko disidentziekin bildu da Kolonbiako Gobernua. «Erabateko bakea» lortzeko helburuaren barruan kokatu ditu bilera hori gobernuak. NBEren eta Norvegiaren bitartekaritzarekin egin dute biltzarra. | FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidentziekin bildu da asteburuan Kolonbiako Bakerako ordezkari berezi Ivan Danilo Rueda, bake prozesu bat abiatzeko urratsak egiteko helburuarekin. NBE Nazio Batuen Erakundeko eta Norvegiako ordezkariak izan dira, begirale gisara. Gobernuak komunikatu batean azaldu duenez, «erabateko bakea» lortzea helburu duen prozesu baten hasiera izan da Caquetako bilera.
Luze joko duten elkarrizketa batzuen atarikoa izan da bilera. Haren ostean, sinatzaileek aurreratu dute prozesuak jarraitu ahal izateko beharrezkoa dela nazioarteko begiraleek bermatutako «alde biko su etena». FARCen disidentzien bileran parte hartu dute Calarca Cordobak, Alfonso 45ek, Ermes Tovarrek eta Erika Castrok. Su etenaz gain, bestelako baldintzak ere jarri dizkiote disidentziek elkarrizketak hasteari: gaztak eragin duten arrazoiak desagerraraztea; disidentziek euren artean hitz egin ahal izatea prozesuak aurrera jarraitu aurretik; eta begirale neutralen bitartekaritzarekin egin ahal izatea. «Uste dugu, aurrez inoiz ez bezala, gure herriaren historian baldintzak sortzen ari direla anaien arteko indarkeriazko hamarkadan atzean uzteko», jaso dute komunikatuan.
Kargua hartu berritan aurkeztu zuen Gustavo Petro presidenteak Erabateko bakea ekinbidea, zeinak azken helburu duen urteetako gatazka amaitzea. Horri lotuta hainbat prozesu abiatu ditu ezkerreko gobernuak, besteak beste ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin. Bogotaren eta ELNren arteko elkarrizketak geldirik egon dira azken urteetan, 2019an Ivan Duque presidenteak gerrillako buruzagien aurkako atxilotze aginduak berriz indarrean jarri ostean —Bogotako Polizia etxearen aurkako atentatu baten ondoren izan zen, non hogei lagun hil baitziren—. Ordu hartan Duquek eskatu zion Habanari bertan zeuden gerrillariak Bogotaren esku uzteko; Kubako Gobernuak, baina, erantzun zuen esanez bake prozesuak babestuta zeudela han ELNko kideak, eta ez zituela Kolonbiaren esku utziko.
Petrok berriz abiatu ditu Duquek baztertutako elkarrizketak, eta, aste honetan bertan jakin denez, datozen asteetan hasiko dituzte elkarrizketak ofizialki. Horretarako urrats handia egin du Kolonbiako Gobernuak; izan ere, eskatu dio Venezuelari elkarrizketen bermatzaile izan dadila. Baiezkoa eman dio Nicolas Maduro presidenteak, eta eskaini dio elkarrizketak Venezuelan bertan egin ahal izatea. Bestelako talde armatu batzuk ere gerturatu zaizkio Petrori, tartean Bigarren Maketalia eta Kolonbiako Autodefentsa Gaitanistak.
Kritikak
Bogotak egindako azken urratsak ez dira guztien gustukoak izan. Oposizioak salatu du 2016ko bake akordioak orain onartzen dituzten gerrillariei ez litzaiekeela «abantailarik» eman behar, eta epaitu egin beharko liratekeela. Hala esan du Juan Manuel Santos presidentearen agintaldian Barne ministro izandako Juan Fernando Cristok: «Desberdin jokatu behar da ELNren gisako jatorri politikoko taldeen eta FARCeko disidentzien gisakoen artean».
Petrok egindako urratsak gaitzetsi ditu Humberto de la Calle Bakerako ordezkari berezi izandakoak ere. Haren esanetan, ez du zentzurik Bigarren Maketaliako buru Ivan Marquezek elkarrizketetan parte hartzeko aukera izateak, bere garaian uko egin ziolako bake akordioa sinatzeari. Aldiz, garai bateko FARCeko gerrillariekin osatutako Comunes alderdiak txalotu egin du prozesua, eta berretsi du elkarrizketak direla bakea lortzeko bidea.
Petro bera lasai agertu da New Yorken, NBEren goi bilerara bidean egindako adierazpenetan: «Beti kritikatzen dute bakea. Kolonbiako historia osoan ez dago une bakar bat norbaitek bake prozesuren bat kritikatu ez duena. Baina lortzen badugu denek armak alde batera uztea, nazio handi bat eraikitzen ariko gara». |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218352/urkulluk-lankidetzan-oinarritutako-gobernantzaren-alde-egingo-du-eusko-legebiltzarrean.htm | Politika | Urkulluk «lankidetzan oinarritutako gobernantzaren» alde egingo du Eusko Legebiltzarrean | Nazioarteko «ziurgabetasun egoerari» aurre egiteko «agenda propioa» defendatuko du Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ostegunean, politika orokorreko eztabaidan. Autogobernuari dagokionez, 1979ko estatutua osorik betetzeko eskatuko du. | Urkulluk «lankidetzan oinarritutako gobernantzaren» alde egingo du Eusko Legebiltzarrean. Nazioarteko «ziurgabetasun egoerari» aurre egiteko «agenda propioa» defendatuko du Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ostegunean, politika orokorreko eztabaidan. Autogobernuari dagokionez, 1979ko estatutua osorik betetzeko eskatuko du. | Ikasturte politikoari hasiera emango dio ostegunean Eusko Legebiltzarrak, eta Iñigo Urkullu lehendakariak hitzaldia eskainiko du goizeko saioan. Lehendakaritzak hitzaldiaren ardatz nagusiak igorri dizkie gaur legebiltzar taldeei eta komunikabideei. Igorritako laburpenak jasotzen duenez, munduak bizi duen «ziurgabetasun» egoera izango du hizpide Urkulluk: azken bi urte eta erdian pandemiak eragin duen osasun krisiak eta gaur egun Ukraniako gerrak sortutakoak ziurgabetasuna ekarri dutela azalduko du, eta, testuinguru horretan, «lankidetzan oinarritutako gobernantzaren» alde egingo du. «Diferentzia ideologiko bistakoak gorabehera [...] egonkortasuna eta akordioaren eta lankidetzaren kultura gure herriaren aktibo inportante bat dira», dio hitzaldiaren laburpenak. Gobernantza eraginkor baterako ibilbide orria proposatuko du lehendakariak, hiru mugarri dituena: aurrekontuak, legegintza programa eta herri akordioak. Ziurgabetasunak eta zalantzak nagusi dira egun, eta horiei aurre egiteko «agenda propio bat» izatearen alde egingo du lehendakariak ostegunean. «Euskadiren agenda propioak» bost estrategiaren gainean ardaztuta egon beharko luke, haren ustez. Hauek dira bost estrategia horiek: «gizarte-kohesioaren arloko ekintzak»; enplegurako, industriarako, inbertsio publikorako eta hazkunde jasangarrirako ekintzak; klima aldaketari erantzutea; erronka demografikoa eta gazteen aldeko apustua; eta Euskadi-Basque Country deritzon ildoa, hau da, nazioartekotzea. Estatutua Autogobernuari ere atal bat eskainiko dio lehendakariak legebiltzarreko eztabaidan. Adieraziko du autogobernuaren kontzeptuak bere horretan eusten diola eta «sinesgarritasuna eta ospea» irabazi dituela, urteak joan eta urteak etorri. «Gizartearen gehiengoaren elkargune bihurtu da, ongizatean eta bizikidetzan aurrera egiteko modu bat islatzen du, komunitate politiko bat eraikitzeko bide bat». 1979ko estatutuari helduko dio, besteak beste, gogora ekartzeko itun hori onartu zenetik Espainiako Konstituzioa bi aldiz aldatu dela, baina estatutua ez dela behin ere eguneratu. Hori hala, lehendakariak azpimarratuko du Jaurlaritzak lanean jarraituko duela estatutua osorik bete arte. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218353/emakumezko-bati-sexu-eraso-bat-egin-diote-asteburuan-irunean.htm | Gizartea | Emakumezko bati sexu eraso bat egin diote asteburuan Iruñean | Iruñeko Udaltzaingoak ikerketa abiatu du. Udaleko talde politikoek adierazpen bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko. | Emakumezko bati sexu eraso bat egin diote asteburuan Iruñean. Iruñeko Udaltzaingoak ikerketa abiatu du. Udaleko talde politikoek adierazpen bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko. | Beste eraso bat. Iruñeko Udaltzaingoak ikerketa abiatu du asteburuan Nafarroako hiriburuan izandako sexu eraso baten harira. Iruñeko Udalak eman du salaketaren berri, ohar bidez. Zehaztu dutenez, erasoa larunbat gauean gertatu da.
Plazaratutako idazkian, talde politikoek «gaitzespen irmoa» azaldu dute gertatutakoaren gainean. Halaber, elkartasun adierazi diote biktimari. «Erabateko babesa azaldu nahi diogu emakumezkoari eta haren inguruari, baita errespetua ere, haren eskubideak eta intimitatea zaintzeko». |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218354/tolosan-andoainen-eta-anoetan-sexu-erasoak-egin-izana-ukatu-du-auzipetuak.htm | Gizartea | Tolosan, Andoainen eta Anoetan sexu erasoak egin izana ukatu du auzipetuak | Egozten dizkioten gertakariak jazo ziren egunetan Errumanian zegoela esan du akusatuak. Urte hasieran, 12 urteko eta 9 urteko kartzelaldiekin zigortu zuten, beste bi bortxaketa egiteagatik. | Tolosan, Andoainen eta Anoetan sexu erasoak egin izana ukatu du auzipetuak. Egozten dizkioten gertakariak jazo ziren egunetan Errumanian zegoela esan du akusatuak. Urte hasieran, 12 urteko eta 9 urteko kartzelaldiekin zigortu zuten, beste bi bortxaketa egiteagatik. | Gaur goizean hasi da gizon baten aurkako epaiketa, Tolosan, Anoetan eta Andoainen (Gipuzkoa) sexu erasoak egin dituelakoan. Gipuzkoako Auzitegiaren Hirugarren Sekzioan izan da epaiketaren lehen saioa, eta akusatuak bere abokatuaren galderei bakarrik erantzun die. Egozten dizkioten hiru delituak egin izana ukatu du gizonak, esan baitu gertakarien egunetan Errumanian zegoela bere ama bisitatzen. Emakume bat bortxatzea eta beste bi bortxatzen saiatzea leporatu diote.
Ikusi gehiago: Emakumezko bati sexu eraso bat egin diote asteburuan Iruñean
Akusatuaren deklarazioen ostean, epaiketak hiru biktimen deklarazioarekin jarraituko du, baina ateak itxita egingo da epaiketaren zati hori, haien abokatuak, Clara Campoamor elkarteko Clara Ramosek, hala eskatuta.
Kartzelan, 21 urtez
2019ko uztailaren 19an atxilotu zuten auzipetua, eta aurtengo urtarrilean 12 urteko eta 9 urteko kartzela zigorrak ezarri zizkioten, Beasainen eta Lasarte-Orian (Gipuzkoa) bi emakume bortxatzeagatik. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218355/ines-ibanez-de-maeztuk-denbora-batez-ordezkatuko-du-manuel-lezertua-eaeko-arartekoa-osasun-arazoengatik.htm | Politika | Ines Ibañez de Maeztuk denbora batez ordezkatuko du Manuel Lezertua EAEko Arartekoa, «osasun arazoengatik» | Osasun arazoengatik egingo da aldaketa Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Arartekoaren buruzagitzan, baina instituzioak ez du zergatiaren inguruko informazio gehiago eman. | Ines Ibañez de Maeztuk denbora batez ordezkatuko du Manuel Lezertua EAEko Arartekoa, «osasun arazoengatik». Osasun arazoengatik egingo da aldaketa Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Arartekoaren buruzagitzan, baina instituzioak ez du zergatiaren inguruko informazio gehiago eman. | Manuel Lezertuak denbora batez Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Arartekoa izateari utziko dio, osasun arazoak dituelako. Ines Ibañez de Maeztuk hartuko du kargua, Lezertua itzuli arte. Herriaren defentsarako Eusko Legebiltzarraren mandataritzak ez du xehetasun gehiago eman Lezertuaren osasun egoeraren bueltan.
Ibañez de Maeztu EAEko Arartekoaren ondokoa izan da gaur arte, eta 2021ean ezarri zuten kargu horretan. Geografia eta Historia ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, eta gizarte hezitzailea ere bada. Adingabekoen gatazken bitartekaritzan ere badu formakuntza teoriko eta teknikoa. 2009 eta 2013 bitartean Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendaria izan zen. Manuela Carmena Madrilgo alkate ohiarekin batera, 1960 eta 1978 arteko polizia gehiegikeriaren biktimen balorazio batzordea zuzendu zuen. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218356/nafarroak-5216-milioi-euroko-gastu-muga-izango-du-2023an-aurten-baino-9-gehiago.htm | Ekonomia | Nafarroak 5.216 milioi euroko gastu muga izango du 2023an, aurten baino %9 gehiago | Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreratu du Europako funtsetatik 245 milioi euro jasoko dituztela | Nafarroak 5.216 milioi euroko gastu muga izango du 2023an, aurten baino %9 gehiago. Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreratu du Europako funtsetatik 245 milioi euro jasoko dituztela | Legealdiko azken aurrekontuak onartzeko lehen urratsa egin du gaur Nafarroako Gobernuak, ezohiko kontseiluan bildu ostean. Finantza gastuak kenduta, 5.215,9 milioi euroko aurrekontua izango du 2023an gobernuak. Inoizko gastu mugarik handiena izango da, aurtengoa baino %9,4 gehiago.
Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak azaldu du 2023ko aurrekontuen koadro makroekonomikoa. Aurretik aurreratu bezala, 2023an Nafarroako ekonomia %1,4 handitzea espero du, eta, batez beste, KPIa %4,8 izatea. Halaber, Madrilgo gobernuarekin hitzartuta, defizita BPGaren %0,6ra helduko da, eta zorraren mugak gehienez BPGaren %14,5ekoa izan beharko du.
Irizpide orokor horien bidez, aurten baino 449 milioi euro gehiago izango ditu inbertsio eta gastu publikorako. Aurrekontuaren xehetasunak zehazteko goiz bada ere, Saizek aurreratu du 5.216 milioi euro horien barruan izango direla Europako Batasuneko Next Generation funtsetatik 245 milioi euro. Halaber, udalen gastu arrunta finantzatzeko, Tokiko Ogasunen funtsak 303 milioi euro izango ditu, eta Nafarroak estatuari 635 milioi pagatuko dizkio ekarpen bidez, bere gain ez dituen eskumenen truke —betiere, 2020-2024ko eperako ekarpenaren akordioa heltzen ez den bitartean—.
Aurrekontua lantzeko orduan, Saizek azaldu du orain departamentu bakoitzaren gastu muga zehaztu beharko dela, eta espero du hogei egunen buruan egitea. «Garaiz» dabiltzala uste du, eta urtarrilaren 1erako aurrekontua onartzea espero du. Aurreko hiru urteetan EH Bildurekin akordioa lortu ostean, Saizek espero du aurten ere akordioa lortuko dela. Dena den, legealdiko azken aurrekontua izaki, baliteke politikoki zailagoa gertatzea akordioa, bai gobernu barruan, bai gobernutik kanpo.
Horregatik, Nafarroan udazkeneko eztabaida nagusia izango da, eta, hori guztia etorri zain, gaur egin du lehen urratsa. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218357/udaltzaingoaren-lan-poltsarako-ez-da-euskararen-b2-maila-behar-epaile-baten-arabera.htm | Gizartea | Udaltzaingoaren lan poltsarako ez da euskararen B2 maila behar, epaile baten arabera | UGTk jarritako helegitea onartu du Arabako Administrazio Auzitegiak, eta B2 maila ez dutenak atzera onartzeko agindu. Sindikatuak dio 2021eko deialdi publikoak hautagai batzuk «diskriminatu» zituela, eta EAEko Poliziaren Legearen kontrakoa zela. | Udaltzaingoaren lan poltsarako ez da euskararen B2 maila behar, epaile baten arabera. UGTk jarritako helegitea onartu du Arabako Administrazio Auzitegiak, eta B2 maila ez dutenak atzera onartzeko agindu. Sindikatuak dio 2021eko deialdi publikoak hautagai batzuk «diskriminatu» zituela, eta EAEko Poliziaren Legearen kontrakoa zela. | Aldeko sententzia jaso du UGTk Araba, Bizkai eta Gipuzkoan udaltzain izateko lan poltsari jarri zion helegitean. Gasteizko Administrazio Auzitegiak ebatzi du ez dela beharrezkoa euskarazko B2 maila egiaztatzea lan poltsa horretarako sarbidea izateko. 2021eko deialdi publikorako oinarrien bigarren puntua baliogabetu du, eta agindu B2 maila ez duten hautagai guztiak deialdian onartzeko.
UGTk helegitean argudiatu zuen 2021ean egindako deialdi publikoak «diskriminatu» egin zituela euskarazko B2 maila aurkezterik izan ez zutenak, uste baitu, herritarrei euren hizkuntzan zerbitzua eskaintzeko gai ez diren arren, gaituta daudela «zenbait lanpostu» betetzeko. UGTko iturriek hedabide honi adierazi diotenaren arabera, sindikatu horren helburua ez da «euskararen kontra egitea», hizkuntza irizpideen kontra egin bazuten ere. Aitzitik, deialdi publikoari helegitea jartzeko arrazoia udaltzainen postuak betetzeko dagoen zailtasuna da, sindikatuaren arabera. Izan ere, udalek deialdi publikoaren aurretik agortutako lan poltsak berritu izan balituzte, hizkuntza irizpidea bete beharrik ez zuketen izango, UGTk azaldu duenez: «Lan poltsak agortuta badaude, zergatik ez zabaldu? 700 udaltzain behar badituzu baina 500i bakarrik uzten badiezu aurkezten, inoiz ez zara kopuru horretara iritsiko. Etxeko teilatura harriak jaurtitzea da».
Gaurko sententzian, gainera, Gasteizko auzitegiak onartu egin du hautagaiek 2019aren aurretik egindako ikastaroak —Arkautiko Ertzaintzaren akademian (Araba) egindakoak— aurkeztu ahal izatea. Hala eskatu zuen UGTk, lan poltsa osatzeko prozedura bi urte beranduago egin bazuten ere. Izan ere, EAEko Poliziaren Legea aldatu zuten 2019an, eta udaltzaingoen lan poltsarako deialdian aldaketa hori epemugatzat jarri zen, ikastaroak euskarazko gaitasunen frogagiritzat aurkezteko orduan. UGTk, ordea, argudiatu du deialdia ez zetorrela bat lege horrek dioenarekin eta, beraz, deialdiaren xedea legea bera aldatzea dela.
UGTk ez ezik, CCOOk ere jarri zion helegitea udaltzaingorako lan poltsari, hautagaiei C2 maila eskatzea «gehiegizkoa» dela argudiatuta. Eztabaida judizialean sakondu dute bi sindikatuek lan poltsaren afera dela eta, baina lehenago ere izan da hizkuntza eskubideak arriskuan jartzen dituen ebazpenik. Iazko maiatzean, esaterako, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntz eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Hautsak harrotu zituen kasu hark. Irungo Udalak helegitea jarri zion ebazpenari, eta euskalgintzako hainbat eragilek gogor gaitzetsi zuten. Euskalgintzaren Kontseiluak deituta, elkarretaratzea egin zuten Auzitegi Nagusiaren aurrean, eta euskaraz bizitzearen alde batu, Eskubide murrizketarik ez! lelopean.
Laudioko kasuko epaile bera
Ana Maria Martinezek epaileak eman du lan poltsari buruzko sententzia; hain justu, otsailean Laudioko Udalaren kontrako sententzia eman zuen epaile berberak. Orduan, udal hari agindu zion berriro har zezala 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario bat.
Sententziak berak bainoago, haren argudiaketak eman zuen zeresana. Langile ohiaren aldeko epaia arrazoitzean, epaileak argudio hau erabili zuen: euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena dela», eta zenbait zerrendatan, «lehena».
Kontseilua, eskubideen «judizializazioaz»
Gaur argitara emandako ebazpena «gogor» salatu du Euskalgintzaren Kontseiluak. Herritarren eskubideen planora eraman du auzia, sententzia horien kontrakotzat jota. Auzitegiek «herritarren eskubideen aurkako hizkuntza politika» egiten jarraitzen dutela salatu du Paul Bilbao idazkari nagusiak: «Onartezina da herritarren hizkuntza eskubideen urraketak betikotuko dituzten ebazpenak argitaratzea. Bada garaia herritarren eskubideak erdigunean kokatzeko. Auzitegien helburua herritarren interesak eta eskubideak defendatzea izan beharko litzateke, baina kontrako norantzan ari dira», adierazi du.
Auzitegiak, gainera, hizkuntza politika egitean tematuta ikusten ditu Bilbaok: «Azken hilabeteotan esaten ari gara auzitegiak hizkuntza politika egiten ari direla, euskaldunon eskubideen aurkako ofentsibari jarraitzen diotela. Alta, gaurko ebazpena kate horretako beste katebegi bat besterik ez da. Horrexegatik, honi guztiari modu bateratuan erantzun behar zaiola uste dugu». |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218358/euskal-gizarte-zibilaren-ordezkariek-jasoko-dute-icip-bakearen-eraikuntza-saria.htm | Politika | Euskal gizarte zibilaren ordezkariek jasoko dute ICIP Bakearen Eraikuntza saria | Bakearen eta bizikidetzaren aldeko egindako lana sarituko dute. Asteazkenean egingo dute ekitaldia, Kataluniako Parlamentuan. | Euskal gizarte zibilaren ordezkariek jasoko dute ICIP Bakearen Eraikuntza saria. Bakearen eta bizikidetzaren aldeko egindako lana sarituko dute. Asteazkenean egingo dute ekitaldia, Kataluniako Parlamentuan. | ICIP Kataluniako Bakerako Nazioarteko Institutuak Euskal Herriko «bakearen aldeko elkarte sarea» sarituko ditu asteazkenean ICIP Bakearen Eraikuntza 2022 sariarekin. Kataluniako Parlamentuan egingo duten ekitaldian, «bakea lortzeko aurrerapenei, indarkeria politikoaren amaierari, eta bizikidetzarako eta adiskidetzerako esparru berriak sortzeari egindako ekarpenagatik» sarituko dituzte.
Erakunde hark ekinbide, gobernuz kanpoko erakunde eta elkarte multzo bat sarituko du. ICIPen arabera, euskal gatazkaren konponbiderako «gako» izan dira, besteak beste, Foro Sozial Iraunkorra, Bakearen Aldeko Koordinakundea, Elkarri eta Lokarri. Era berean, «bakerako hezkuntzan» eta «bizikidetzaren eta giza eskubideen sustapenean» egindako lanagatik sarituko ditu Giza Eskubide eta Bake Hezkuntzaren Elkarteen Foroa parte hartzaileak; haien artean, Gernika Gogoratuz elkartearen lana nabarmenduta. Aipatutakoekin batera, herritarren topaketak, MemoriaLab eta euskal presoen eta biktimen arteko topaketa errestauratiboak ere azpimarratu dituzte, «biktimak protagonista izan diren esperientzia» gisa. Finean, eragileek «bake eszenatokiak sortzeko eta gatazkak eraldatzeko egindako ekarpena» nabarmendu du epaimahaiak.
Asteazken arratsaldean izango da ekitaldia. Alba Verges Kataluniako Parlamentuko behin-behineko presidenteak gidatuko du, ICIPeko presidente Xabier Masllorensekin batera. Irabazleen aurkezpenaz, berriz, Jordi Armadans FundiPau elkarteko zuzendari ohia arduratuko da. Elkarte hark aurkeztu zuen euskal gizarte zibileko kideen hautagaitza.
Jakinarazi dutenez, Maria Oianguren Gernika Gogoratuz elkarteko zuzendariak eta Eneko Calle Foro Sozial Iraunkorreko kideak jasoko dute saria, ekinaldi guztien izenean. Parlamentuan izango dira aipatutako eragileetako zenbait kide ere. Besteak beste, Paul Rios Elkarriko eta Lokarriko kide izana, Agus Hernan Foro Sozialeko eleduna, Maider Maraña Baketik-eko kidea, eta Iñigo Retolaza MemoriaLab-eko kidea.
ICIP Bakearen Eraikuntza saria 2011tik banatzen du institutu hark. Garaileen artean daude Arcadi Oliveres ekonomista eta ekintzailea, Nazioarteko Bake Brigadak, Kolonbiako Soachako Amak eta Julienne Lusenge ekintzailea. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218359/ia-ehun-lagun-hil-ditu-kirgizistanen-eta-tajikistanen-arteko-gatazkak.htm | Mundua | Ia ehun lagun hil ditu Kirgizistanen eta Tajikistanen arteko gatazkak | Bi herrialdeen arteko mugako 137.000 biztanle inguruk eremutik ihes egin dute dagoeneko. «Eskala handiko gatazka» bihur daitekeela ohartarazi du Kirgizistango Gobernuak. | Ia ehun lagun hil ditu Kirgizistanen eta Tajikistanen arteko gatazkak. Bi herrialdeen arteko mugako 137.000 biztanle inguruk eremutik ihes egin dute dagoeneko. «Eskala handiko gatazka» bihur daitekeela ohartarazi du Kirgizistango Gobernuak. | Borrokan ari dira Kirgizistan eta Tajikistan, bi estatuen arteko mugan dagoen urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira. Hilaren 14an hasi zen gatazka, eta gutxienez 94 lagun hil eta ehun baino gehiago zauritu dira. Ostiralean su etena adostu bazuten ere, borrokek aurrera jarraitu dute, eta, Kirgizistango Gobernuaren arabera, 137.000 pertsona inguru ebakuatu behar izan dituzte gatazka eremutik, nahiz eta horietako batzuk hasia diren etxera itzultzen.
Bixkekek mugako Batken probintziako Dostuk, Aksai, Zhaxtik, Borborduk, Arka eta Kulundu eskualdeak okupatu izana egotzi dio Duxanberi. Are, Bixkekek ohartarazi du litekeena dela Tajikistanen «eraso probokatzaileek eskala handiko gatazka bat» sortzea, eta horrek Erdialdeko Asia osoa «desegonkortzea». Gatazkak eragindako biktimen ohorezko dolu eguna dute gaur Kirgizistanen.
Bi herrialdeen arteko tentsioa Sobietar Batasuna desegin ostean sortu zen. Gainerako errepublika sobietarren moduan, Kirgizistanek eta Tajikistanek independentzia eskuratu zuten, baina Moskuk ezarri zituen mugak, talde etnikoen banaketak guztiz aintzat hartu gabe. Isfara ibaiaren alde batean Tajikistango Sughd probintzia dago, eta bestean, Kirgizistango Batken eskualdea. Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira izan dituzte gatazkak.
Azken liskarrak 2021ean izan zituzten, eta 50 pertsona hil ziren. Nahiko ohikoak dira liskarrak Sobietar Batasuneko kide izandako bi errepublika horien artean, baina azkar baretu ohi dira. Egunotako gatazkak, ordea, azken urteetako odoltsuenak ari dira izaten. Tankeak, ibilgailu blindatuak, morteroak, artilleriako suziriak eta droneak erabiltzea egozten diote elkarri. Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek, gainera, «etsai» izendatu du Tajikistan.
Su etena, etenda
Gatazka hasi eta bi egunera adostu zuten su etena Tajikistango presidente Emomali Rakhmonek eta Japarovek Uzbekistanen, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Hala ere, menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi zion Kirgizistanek Tajikistani ostiralean bertan.
Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «beste eragile baten parte hartzea», eremu desmilitarizatu bat ezar dezan gatazka gunean.
Errusiak baseak ditu bi herrialde horietan, eta haien arteko bitartekaritza egin izan du, baita oraingoan ere. Vladimir Putin Errusiako presidenteak borroka «berandu baino lehen» eteteko eskatu die Rakhmon eta Japarov presidenteei, «bide baketsu, politiko eta diplomatikoak jarraituta».
Bi herrialdeak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeko kide ere badira, Bielorrusiarekin, Armeniarekin, Kazakhstanekin eta Errusiarekin batera, eta aliantza militar horrek adierazi du harremanetan daudela bi aldeekin erlazioak onbideratze aldera. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218360/steilasek-salatu-du-hezkuntza-legearen-aurreproiektuak-ikastetxe-pribatuek-irautea-duela-helburu.htm | Gizartea | Steilasek salatu du Hezkuntza Legearen aurreproiektuak ikastetxe pribatuek irautea duela helburu | Haien hitzetan, euskara ez du erdigunean jartzen, eta segregazioari aurre egiteko ere ez da balekoa. | Steilasek salatu du Hezkuntza Legearen aurreproiektuak ikastetxe pribatuek irautea duela helburu. Haien hitzetan, euskara ez du erdigunean jartzen, eta segregazioari aurre egiteko ere ez da balekoa. | Steilas sindikatuak irmoki kritikatu du joan den astean ezagutarazi zuten zirriborroa, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuarena. Bilbon egin duten prentsaurrekoan azaldu dutenez, hainbat arlotan ikusten dizkiote hutsuneak; besteak beste, pribatizazio asmoetan, segregazioan, euskaran eta eragileen parte hartzerik ezean: «Lege honen bitartez publikoa erdigunean jarriko dutela errepikatu dute hainbatetan, Haurreskolak partzuergoa indartuko dela, segregazioari aurre egingo zaiola, doakotasuna eta laikotasuna bermatuko direla... Baina errealitatea bestelakoa da. Agerikoa da hezkuntza sistema pribatizatu nahi dutela».
Hasteko, lege aurreproiektura iristeko prozesua bera gaitzetsi du eskola publikoan gehiengoa duen sindikatuak: «Hau ez da sindikatuen eta eragile sozialen parte hartzearekin jorraturiko lege bat». Hezkuntza Legea «ahalik eta azkarrena» onartu nahi dutela iruditzen zaie, «gobernuaren behar politikoak» tarteko. Haien ekarpenen arrastorik ez dute ikusten: «Orain arte hainbat eragile sozialek eta Steilasek espresuki jakinarazi ditugun ekarpenek eta salaketek ez dute islarik dokumentuan. Lege proiektu hau Hezkuntza Batzordeak onetsitako oinarrien txostenaren garapen soila da, eta norabide berean doa».
Prozedurarekin ez ezik, edukiekin ere ez dago ados. Ezinegona sortzen diote hainbat puntuk. Publiko-pribatu sistemak, esaterako: «Hezkuntza Zerbitzu Publikoa kontzeptua eufemismo maltzur bat baino ez da ikastetxe pribatuen erreskateari bide emateko». Izan ere, uste dute titulartasunak garrantzia duela: «Asmatutako Euskal Hezkuntza Zerbitzua ez da zuzendu, eta guztiz pribatizatzailea da oraindik ere, Euskal Eskola Publikoa lehenetsi gabe». Segregazioaren arloan ere ez dute aldaketarako asmorik sumatu. Kontrakoa: areagotu egingo dela iruditzen zaie: «Alferrikakoa da jada eraginkorrak ez diren segregazioaren kontrako neurriak ezartzea, egituraz segregatzen duen sistema dualari partxeak jartzeko baino ez dute balio». Eta gabeziak euskararen arloan ere: «Lege aurreproiektu honek ez du euskara erdigunean jartzen».
Hori ikusita, indarrak batu nahi dituzte hezkuntza komunitatearekin eta bestelako eragileekin. Ez dute baztertu mobilizazioak egiteko aukera ere. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218361/elak-adierazi-du-gipuzkoako-egoitzen-hitzarmena-inpugnatuko-duela.htm | Gizartea | ELAk adierazi du Gipuzkoako egoitzen hitzarmena inpugnatuko duela | UGTk eta Adegi, LAres eta Garen patronalek sinatu zuten dokumentua, joan den uztailaren 29an | ELAk adierazi du Gipuzkoako egoitzen hitzarmena inpugnatuko duela. UGTk eta Adegi, LAres eta Garen patronalek sinatu zuten dokumentua, joan den uztailaren 29an | ELA sindikatuaren erranetan, Gipuzkoako egoitzen hitzarmenean agertzen diren materialek egoitzetako langile guztiei eragin behar diete. Baina, dokumentua estatutuz kanpokoa den heinean, sinatu duten sindikatu edo elkarteetara afiliatuta daudenei soilik eragiten die. Beraz, hitzarmenaren eraginkortasunetik kanpo geldituko da egoitzetako langileen hein handi bat.
Dokumentuaren hirugarren artikuluak, ordea, atxikitze araubideak, bi hilabeteko epea ematen die pertsona horiei hitzarmenera «indibidualki atxikitzeko». ELA sindikatuak erran du artikulu hori «diskriminatzailea eta antisindikala» dela, «UGTren interesen alde egitea eta atxikipen epeekin langileei xantaia egitea bilatzen baitu», gehitu du Haimar Kortabarria ELAko abokatuak gaur goizean Donostian egindako prentsaurrekoan.
Egoera ikusita, sindikatuak kautelazko neurria eskatu dio EAEko Auzitegi Nagusiari, atxikitze formula bertan behera uzteko. «Eskaera da atxikitzeko edozein epe geldiaraztea, demandaren ebazpen judiziala eman arte», nabarmendu du Kortabarriak. Horrekin batera, sindikatuak erabaki du hitzarmena aukeratuko duela. Eta, inpugnazioa onartuz gero, ELAk auzitara eramanen ditu dokumentua sinatu dutenak. Sindikatuak adierazi du behin egoera juridikoa zein den aztertuta mobilizazioei ekinen diela.
Errepikapena
Sindikatuak gogorarazi du 2011n UGTk eta CCOOk eragin mugatuko hitzarmen bat sinatu zutela. ELA ez zen ados agertu, eta gaia auzitara eraman zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak eta Espainiako Auzitegi Gorenak arrazoia eman zioten, eta hitzarmena «ilegaltzat» eman zuten. Sindikatuak nabarmendu du, gainera, garai hartako hitzarmenak eta gaur egungoak atxikimendu testu «oso antzekoak» dituztela. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218362/krisi-ekonomiko-eta-sozialari-aurre-egiteko-neurriak-aurkeztu-ditu-labek.htm | Ekonomia | Krisi ekonomiko eta sozialari aurre egiteko neurriak aurkeztu ditu LABek | Aberastasuna banatzea eta eredu sozioekonomiko berri bat ardatz dituen txostena aurkeztu du sindikatuak Hego Euskal Herriko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialetan. | Krisi ekonomiko eta sozialari aurre egiteko neurriak aurkeztu ditu LABek. Aberastasuna banatzea eta eredu sozioekonomiko berri bat ardatz dituen txostena aurkeztu du sindikatuak Hego Euskal Herriko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialetan. | LABek krisiari aurre egiteko neurriak aurkeztu ditu gaur goizean EAEko eta Nafarroako Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean. Neurri horien xedea da «aberastasuna banatzea eta eredu sozioekonomiko berri baterako» trantsizioa abiaraztea da. Horrez gain, sindikatuak Kontseiluaren premiazko bilera bat eskatu du. EAEri dagokionez, sindikatuari dagozkion ordezkariak izendatzeko prozesua hasteko eskatu du. Ordezkari sindikalek Trantsizio ekosozialista eta feminista gauzatu eta ondasuna banatzeko neurriak txostena aurkeztu dute.
Lau ataletan dago banatuta. Lehenengoak, «aberastasunaren bidezko banaketa» du ardatz. Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak salatu du gaur egungo krisiaren arrazoietako bat dela «zerga politika osoa langilearen erosteko ahalmenean oinarrituta dagoela». Horregatik, zergak langileetan oinarritu beharrean, enpresen irabazietan oinarritzea proposatu dute, eta, horretarako, elkarteen zergaren kenkariak ezabatzea eta %35 tasa nominala ezartzea. Gainera, gutxieneko soldata 1.400 euroko hamalau pagatara igotzea proposatu dute.
Bigarren atalak zerbitzu publikoak, pentsioak eta oinarrizko eskubideak jorratzen ditu. Herritar guztientzat, euren egoera administratiboa edozein dela ere, «osasuna, zaintza eta hezkuntzarako eskubide» bermatzea eskatu dute ordezkari sindikalek. Pentsioei dagokienez, 1.080 euroko gutxieneko pentsio publikoa ezartzeko eskaria egin du LABek. Oinarrizko eskubideei begira, etxebizitza nabarmendu du sindikatuak: etxegabetzeak debekatu, etxebizitzaren prezioa legez mugatu, bigarren etxebizitzak zergapetu eta alokairuzko parke publikoa sustatu.
LABek garrantzi nabarmena eman dio krisi ekologikoaren aterabideari. Izan ere, Arroyoren ustez, geroz eta lotura estuagoa dute «politikari neoliberalen erabaki ekonomikoek eta klima krisiak». Energia fosilen gehiegizko ustiaketa eta, horri esker, gutxi batzuk lortzen duten aberastasun metaketa salatu du. Hori guztia amaitzeko, garapen energetikoan eragile sozialek eta erakunde publikoek esku hartzea proposatu dute, Bidezko Trantsiziorako Batzordeak sortuz. Horretaz gain, txostenak erabaki ahalmena handitzea eskatzen du laugarren atalean, Euskal Herrian «Gizarte Segurantza propioa» eratuz, besteak beste. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218363/osasun-kontrolak-kenduko-dituzte-hegoaldeko-portuetan-eta-aireportuetan.htm | Gizartea | Osasun kontrolak kenduko dituzte Hegoaldeko portuetan eta aireportuetan | Europako Batasunaren kanpoaldetik datozen bidaiariek ez dute COVID ziurtagiririk edo PCR negatiborik erakutsi beharko hemendik aurrera Espainiako aireportuetan eta portuetan. | Osasun kontrolak kenduko dituzte Hegoaldeko portuetan eta aireportuetan. Europako Batasunaren kanpoaldetik datozen bidaiariek ez dute COVID ziurtagiririk edo PCR negatiborik erakutsi beharko hemendik aurrera Espainiako aireportuetan eta portuetan. | Urritik edo azaroaren erditik aurrera, Espainiako aireportuetan utzi egingo diote Europako Batasunaren kanpoaldetik datozen bidaiariei COVID ziurtagiria edo PCR negatiboa eskatzeari, El Pais hedabideak jakin duenaren arabera. Orain arte, EBren kanpoaldetik zetozen bidaiariei tenperatura hartzen zieten, baita txertaketaren inguruko dokumentazioa eskatu ere.
Ikusi gehiago: COVID-19aren azken datuak
Ekainaren 2an utzi zioten Espainiako portu eta aireportuek EBko herrialdeetatik zetozen bidaiariei osasun kontrolak egiteari, baita herrialde hauetatik zetozenei ere: Bahrain, Txile, Kolonbia, Indonesia, Kuwait, Zeelanda Berria, Peru, Qatar, Ruanda, Saudi Arabia, Hego Korea, Arabiar Emirerri Batuak, Uruguai eta Txina. Hala ere, El País-ek dioenaren arabera, Estatuko Aldizkari Ofizialean agertu arte ez dira argituko neurriaren xehetasun guztiak.
Hegazkinen barruan maskara eramatea da, beraz, koronabirusaren aurka Hegoaldeko aireportuetan geratzen den neurri bakarra. Espainia eta Alemania dira neurri horri eutsi dioten EBko herrialde bakarrak. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218364/istiluak-izan-dira-iranen-buruko-zapia-gaizki-jarria-zuelako-atxilotu-zuten-emakume-baten-heriotza-dela-eta.htm | Mundua | Istiluak izan dira Iranen, buruko zapia gaizki jarria zuelako atxilotu zuten emakume baten heriotza dela eta | Milaka lagunek lau egun daramatzate protestan Irango hainbat hiritan. 22 urte zituen Mahsa Aminik, eta ostiralean hil zen. | Istiluak izan dira Iranen, buruko zapia gaizki jarria zuelako atxilotu zuten emakume baten heriotza dela eta. Milaka lagunek lau egun daramatzate protestan Irango hainbat hiritan. 22 urte zituen Mahsa Aminik, eta ostiralean hil zen. | Irango Poliziak asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea. Arrazoia, buruko zapia «gaizki jarria» zuela. Egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean. Ordutik, milaka lagunek lau egun daramatzate protestan Irango hainbat hiritan, eta istiluak izan dituzte Poliziarekin.
Protestak Teherango hainbat unibertsitatetan hasi ziren, eta, ondoren, Kurdistanera zabaldu ziren. Hangoa zen Amini, Saghez hirikoa, eta larunbatean egin zioten hileta jaioterrian. Poliziak dozenaka pertsona atxilotu ditu protestetan, eta negar gasa ere erabili du manifestariak sakabanatzeko.
Iranen, legeak emakumezko guztiak derrigortzen ditu buruko zapia janztera 1979tik. Amini Moralaren Polizia deitutakoak atxilotu zuen, eta komisariara eraman zuten, ustez ordubete irauten duen «berreziketa» baterako. Ordu batzuk geroago eraman zuten erietxera, koman.
Gobernu ultrakontserbadorea
Poliziaren arabera, bihotzeko bat izan zuen Aminik, eta bideo bat ere zabaldu zuen bertsio hori zilegitzeko. Hartan, emakume bat ikusten da lurrera erortzen, bat-batean, polizia batekin hizketan ari dela. Aminiren familiak, ordea, ez du baieztatu bideoan agertzen dena hildakoa denik. Gurasoek argi utzi dute ez zuela gaixotasunik atxilotu aurretik.
Hossein Rahimik, Teherango poliziaburuak, gaur goizean esan du «zorigaitzeko gertakari bat» izan dela Aminirena, emakumeari ez zizkiotela tratu txarrak eman, eta ez zutela jo.
Ebrahim Raisi Irango presidenteak, berriz, adierazi du ikerketa zabaldu dutela zer gertatu den argitzeko. Raisiren gobernua ultrakontserbadorea da, eta, azken hilabeteetan, indartu egin du emakumeen janzkeraren gaineko kontrola. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218365/txinako-autobus-istripu-batean-27-pertsona-hil-dira-covid-19agatik-bakartzera-zeramatzatela.htm | Mundua | Txinako autobus istripu batean 27 pertsona hil dira, COVID-19agatik bakartzera zeramatzatela | 47 lagun zeramatzaten bakartze zentro batera, gaitzarekin kontakturen bat izateagatik. «Albo batera erori» zen ibilgailua, tokiko Poliziaren arabera. Igandeko ordu txikietan jazo zen ezbeharra. | Txinako autobus istripu batean 27 pertsona hil dira, COVID-19agatik bakartzera zeramatzatela. 47 lagun zeramatzaten bakartze zentro batera, gaitzarekin kontakturen bat izateagatik. «Albo batera erori» zen ibilgailua, tokiko Poliziaren arabera. Igandeko ordu txikietan jazo zen ezbeharra. | Txinak indarrean du oraindik ere kutsaturik gabeko estrategia, eta baditu bere ondorioak: COVID-19arekin kutsatuz edo kontakturen bat izanez gero, berrogeialdia da autoritateen erantzuna. Oraingoan, hego-mendebaldeko Guizhou probintziara begira dago Txina. Gaitzarekin kontakturen bat izandako 27 pertsona hil dira autobus istripu batean, bakartze zentro batera bidean.
Igandeko ordu txikietan gertatu zen ezbeharra. Guztira 47 lagun zeramatzaten bakartze zentro batera, gaitzarekin kontakturen bat izateagatik. 02:40 aldera, autobusa «albo batera erori» zen, Sandu konderriko Poliziaren arabera —oraindik ikertzen ari dira istripuaren arrazoiak—. 27 hildako eragin zituen istripuak. Gainontzeko hogei zaurituak bertan artatu zituzten, eta larrien zeudenak ospitaleratu egin zituzten.
Guizhouko Alderdi Komunistak heriotzak deitoratu ditu. Halakorik gehiago ez gertatzeko gertatutakotik «ikasi» egin behar dela azpimarratu du: «Aztertu egin behar dira kontakturik izan dutenen garraioa eta ezkutaturik dauden arriskuak». |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218366/adinekoentzat-ehun-plaza-berri-hitzartuko-dituela-iragarri-du-arabako-ahaldun-nagusiak.htm | Politika | Adinekoentzat ehun plaza berri hitzartuko dituela iragarri du Arabako ahaldun nagusiak | Politika orokorreko eztabaida hasi dute gaur Arabako Batzar Nagusietan. Ramiro Gonzalezek iragarri du menpekotasun energetikoa murriztea izango duela xede, eta energia berriztagarrietan EH Bilduk izandako «jarrera aldaketa» txalotu du. | Adinekoentzat ehun plaza berri hitzartuko dituela iragarri du Arabako ahaldun nagusiak. Politika orokorreko eztabaida hasi dute gaur Arabako Batzar Nagusietan. Ramiro Gonzalezek iragarri du menpekotasun energetikoa murriztea izango duela xede, eta energia berriztagarrietan EH Bilduk izandako «jarrera aldaketa» txalotu du. | Arabako Batzar Nagusietan politika orokorrari buruzko eztabaida hasi dute gaur, eta Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak hitzaldia egin du goizean. Azaldu du foru gobernuaren eta aurtengo aurrekontuen lehentasun nagusia «pertsonak eta enpresak babestea» izango dela, «batez ere enpresa txikiak». Arabak hiru eraldaketa behar dituela esan du ahaldun nagusiak: ekonomikoa, energiari eta klima aldaketari lotutakoa, eta zaintzen arloarena. Zaintzaren arloan, Gonzalezek esan du foru gobernua kontuan hartzen ari dela gizarte politiketan dauden beharrak, nazioarteko «eredurik aurreratuenak» erreferentziatzat hartuta. Iragarri du adinekoentzat ehun plaza berri hitzartuko dituela laster, eta urtarriletik aurrera arabarren egoitza gune berria jarriko dutela martxan– 150 plaza izango ditu adinekoentzat eta desgaitasun fisikoren bat dutenentzat–. Horrekin batera, desgaitasun intelektuala dutenentzat bi egoitza eta eguneko zentro bat irekiko dituzte Arratzua-Ubarrundian, eta autismo nahasmendua dutenentzat beste eguneko zentro bat Laudion. Gainera, aurreratu du Gasteizko Salburua auzoan zaharrentzat eraikiko duten egoitzaren orubea prest dagoela eta 120 plaza izango dituela; eguneko zentroa eta zahartzeari buruzko ikerketa zentro bat eraikiko dituzte bertan. Hori guztia aintzat harturik, orotara, 375 plaza berri sortuko ditu foru gobernuak datozen hilabeteotan adinekoentzat, desgaitasunen bat dutenentzat, gaixotasun mentalen bat dutenentzat eta gizartetik baztertuta daudenentzat. «Inoizko ahaleginik handiena egingo dugu». Krisi energetikoari buruz ere luze mintzatu da Gonzalez osoko bilkuran. Adierazi du lehentasunezkoa dela Arabaren menpekotasun energetikoa murriztea, eta bi bide proposatu ditu: kontsumoa murriztea energia eraginkortasun handiagoaren bitartez, eta energia berriztagarriak sortzea. Azken neurri horri lotuta foru gobernuak martxan jarriko dituen proiektuak aletu ditu ahaldun nagusiak. Besteak beste, gogoratu du Maeztun Ekiola proiektua martxan jarriko dutela: «Kooperatiba horri esker, Arabako familiak jatorri berriztagarriko beren energia elektrikoaren %100 sortzearen jabe izango dira». Proiektu horretaz gainera, tokiko erakundeentzat «energia garbiak modu intentsiboan sortzeko proiektuak» bultzatzea proposatu du, betiere ingurumena errespetatzen badute. Bide horretan, EH Bilduren «jarrera aldaketa» txalotu du, eta koalizioari eskatu dio arabarrei argitu diezaiela zer iritzi duen energia berriztagarriei buruz. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218367/glasgowko-celticen-zaleek-txaloka-egin-dute-protesta-errege-familiaren-aurka.htm | Kirola | Glasgowko Celticen zaleek txaloka egin dute protesta errege familiaren aurka | Eskoziako Federazioak, protestak eragozteko asmoz, minutu bateko txalo zaparrada egitea erabaki zuen isilunea egin beharrean. Celticeko zaleek orduan pankarta bat zabaldu zuten harmailetan: «Errege familia gorroto baduzu, txalo egin». | Glasgowko Celticen zaleek txaloka egin dute protesta errege familiaren aurka. Eskoziako Federazioak, protestak eragozteko asmoz, minutu bateko txalo zaparrada egitea erabaki zuen isilunea egin beharrean. Celticeko zaleek orduan pankarta bat zabaldu zuten harmailetan: «Errege familia gorroto baduzu, txalo egin». | Elizabeth II.aren heriotzak zeresana ematen jarraitzen du futbolaren munduan: Realak Manchesterren jokatu beharreko neurketa ia-ia bertan behera geratu zen, Premier Leagueko jardunaldi bat atzeratu zuten, James McCleanen keinuak ere zeresana eman zuen... eta, orain, Glasgowko Celticeko zaleak bilakatu dira protagonistak.
Eskoziako Premiership ligako neurketa bat jokatu zuen Celticek atzo Paisleyn (Eskozia), St. Mirren etxeko taldearen aurka. Joan den astelehenean, Eskoziako Futbol Federazioak, ligaren antolatzaileak, ohar bat plazaratu zuen, liga osatzen duten taldeei minutu bateko isilunea egiteko aukera emanez. Klub bakoitzak erabaki zezakeen egin edo ez, eta St. Mirreneko arduradunek baiezkoa erabaki zuten.
Celticeko zaleak, ordea, historikoki Irlandako etorkinen seme-alabak dira, errepublikanoak eta katolikoak hain zuzen, eta, ondorioz, Erresuma Batuko errege familiaren aurkakoak. Federazioak badaki hori, noski, eta, gerta zitekeena saihestu nahian-edo, minutu bateko isilunea egin beharrean minutu bateko txalo zaparrada egitea erabaki zuen. Celticeko zaleek, ordea, asmatu zuten boikota nola egin.
Lehenik eta behin, txalo zaparrada hastear zela, bi pankarta beltz atera zituzten lelo honekin: «Errege familia gorroto baduzu, txalo egin» (If you hate the royal family, clap your hands). Minutua hasi zenean, lelo bera abestu zuten, estadio osoa txaloka ari zela. Gisa horretara, erreginaren heriotza ospatzen ari zirela zirudien.
Telebista bidez Sky kateak egin zuen neurketaren emisioa (2-0 galdu zuen Celticek). Haiek CNNri aitortu diotenez, mikrofonoen bolumena jaitsi egin zuten txaloen minutuan, eta, amaitzean, horri buruz jardun zuen Ian Crocker esatariak: «Barkatu entzun duzuen zerbaitek mindu bazaituzte. Gehienek errespetua erakutsi dute, batzuek ez», esan zuen.
Atzokoa, gainera, ez da aste honetan Celticeko zaleek errege familiaren aurka egin duten ekintza bakarra. Izan ere, UEFA, Europako Futbol Elkarteen Batasuna, taldea ikertzen ari da asteazkenean Txapeldunen Ligako Shaktar Donetseken aurkako neurketan erakutsi zuten pankarta bat dela eta: «Izorra dadila Koroa» (F*k the Crown, ingelesez) zioen hark.
UEFAk Celtic zigortu dezake, baina ez Eskoziako Futbol Federazioak: haren arduradunek azaldu dutenez, federazioak ez du eskumenik zaleen jarrerak zigortzeko. Eskoziako ligako neurketa gehiagotan ere entzun dira errege familiaren aurkako txistuak eta protestak.
Celtic eta Rangers
Celtic futbol taldea Glasgowko bi talde nagusietako bat da. Rangers da bestea. Bi talde horiek kiroletik haragoko esanahia eta lehia dute, eta ezaguna da elkarren aurka jokatzen duten Glasgowko derbia, Old Firm.
Celtic 1887. urtean sortu zen, Eskoziako katolikoen eta irlandar jatorriko etorkinen taldea da. Errepublikanoak eta katolikoak dira zale gehienak, eta jarraitzaile ugari ditu Irlandan ere. Ohikoa da Celticeko zaleak Irlandako banderekin ikustea, baita harmailetan Irlandako errepublikanismoaren eta IRA Irlandako Armada Errepublikanoaren aldeko abestiak entzutea ere.
Rangersen zaleak, berriz, protestanteak eta unionistak izan ohi dira, eta Erresuma Batuko banderak eta haren koloreak erabili ohi dituzte, taldearen berdinak. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218368/bat-dorrea-martxan-jarri-dute-lehen-lau-solairuak-80-beteak-dituela.htm | Ekonomia | BAT dorrea martxan jarri dute, lehen lau solairuak %80 beteak dituela | Euskal Herrian aurretik errotutako 30 enpresa eta 40 ‘start-up’ dira ekintzailetza zentroaren lehen maizterrak | BAT dorrea martxan jarri dute, lehen lau solairuak %80 beteak dituela. Euskal Herrian aurretik errotutako 30 enpresa eta 40 ‘start-up’ dira ekintzailetza zentroaren lehen maizterrak | BAT Accelerator dorrea martxan hasi da, lehen lau solairuetako bulegoen %80 beteak dituela. Bilboko Bizkaia dorrean —Lehen BBVA dorrea zena— dagoen ekintzailetza zentroa da. Egun 30 enpresek dute bulegoa bertan, gehienak Euskal Herrikoak eta aurretik Bilbon erroturikoak, 40 start-up eta «mundu akademikoko» 50 eragile. Bizkaiko Aldundiaren eta Bilboko Udalaren bultzada ekonomikoarekin sorturiko zentroa Price Waterhouse Coopers (PxC) aholkularitza enpresak kudeatuko du, Talent Gardenekin lankidetzan. «Bere garaian enpresa ekintzaile batzuk egin zuten handi lurralde hau, eta orain ekintzaile belaunaldi berri bat behar dugu». Iñigo Urkullu Lehendakariak hitz horiekin eman dio ongietorria BAT zentroari. Baina zer da zehazki BAT zentroa? Bizkaia dorreko zortzi solairu -seigarrenetik hamahirugarrenera, Primark arropa dendaren gainean- hartuko dituen «nazioarteko ekintzailetza zentro» bat da. Egun lau solairu daude erabilgarri, eta «hurrengo urtean» hasiko dira beste laurak egokitzeko lanekin. Inaugurazio ofiziala goizean izan zen, hala moduzkoa hura ere. Urkulluk ez ezik, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak eta Gonzalo Sanchez PwCko presidenteak ere hartu zuten hitza. Hedabideak deitu dituzte, baina kazetariek ezin izan dute azpiegitura bisitatu. Zuzenean eraman dituzte seigarren solairuko ekitaldi aretora, eta galderarik gabeko aurkezpen bat antolatu dute. Dorreko kudeatzaileekin edo maizterrekin hitz egitea ezinezkoa zen halaber. Erakundeek eta kudeatzaileek nazioarteko zentroa izatea nahi dutela nabarmendu zuten, baina bertan dauden lehen enpresa gehienak euskal jatorrikoak dira. Bertan egongo dira, besteak beste, BBK eta BBVA bankuak, Euskaltel, Iberdrola, Mondragon taldea eta Tubacex. Deigarria da Retabet apustu etxea ere BATen egongo dela. Lehen 40 start-up-ei dagokienez, hainbat arlotakoak daude. Gehienak iragan hilaren 5etik daude dorrean. Fiskalitatea hizpide Urkulluk bokazio ekintzailea sustatzeko «euskal ekosistema» bat sortzearen garrantzia nabarmendu du. Norabide horretan 400 milioi euroko «ahalegin fiskala» egiteko prest dagoela zehaztu du. Ekosistema horrek sendoa, lehiakorra, komunikabide onekin loturikoa eta erakargarria izan behar duela azaldu du. Alde horretatik «ekintzailetza sustatuko duen fiskalitatea» goratu du. Zerga politikari eginiko erreferentzia ugari egon dira aurkezpenean, lau hizlariek aipatu baitute. Rementeriak «fiskalitate ausart» baten premia defendatu du; Sanchezek, berriz, esan du Bizkaiko «inguru fiskala» egokia dela horrelako egitasmo bat bultzatzeko, eta «palanka fiskalak» aipatu ditu. Aburtok ere egin die aipamena, baina hark erakundeen arteko elkarlana goratu du gehiago, baita Bilbok duen komunikazio sarea ere. Aireportua izendatu du, eta AHTa «aurki» iritsiko dela aurreratu. Eriz Sainz Gurtubai da BATen zuzendaria. PwCek aukeratu zuen kargurako, eta haren albokoa izango da Jordan Guardo. Guardok zazpi urte egin ditu Bilboko udaleko aholkulari gisa. PwCek lehiaketa publiko bitartez lortu zuen kudeaketa. 18,8 milioi euroko eta hamabost urteko kontratua da. Impact Hub Ingalaterrako enpresak helegitea jarri zion erabakiari, baina gero bertan behera utzi zuen, PwCrekin akordio bat lortu ondoren. Bestalde, Bilboko EH Bildu taldeak gogor kritikatu du udalak Bizkaia dorrean eginiko inbertsioa. Koalizio abertzalearen arabera, udalak, guztira, 26,5 milioi euro gastatu ditu dorrean. Nabarmendu du bilbotarrei «oso garesti» irtengo zaiela egitasmoa, eta gastu hori «gardentasunik gabe» eta «justifikaziorik gabe» egin dela salatu du. Nortzuk dira jabeak? Bizkaia dorreak hogeita bat solairu ditu. Lehen seietan Primark arropa denda dago; hurrengo zortzietan, BAT zentroa, eta beste guztiak Bizkaiko Aldundiak alokatuta dauzka. Alokatuta? Bai, dorrearen jabea pribatua baita, eta erabiltzaileek errenta ordaintzen dute. Dorrearen aurreko jabea BBVA zen, eta 2018an Angelo Gordon inbertsio funtsari saldu zion, 100 milioi euroren truke. Funts horrek, berritze lan batzuk egin, eta Beraunberri eta Onchena funtsei saldu die aurten. Galindez eta Ibarra familien funtsak dira horiek, eta 165 milioi euro ordaindu dituzte eraikinaren truke. Bizkaiko Aldundiak erosteko aukera izan zuen, baina uko egin zion. Jabeek Torre Bizkaia SA enpresa sortu dute hura kudeatzeko. Cronicavasca hedabide digitalak argitaratu zuenez, enpresa horrek Madrilen du zerga helbidea, eta han ordaintzen ditu zergak. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218369/eusko-jaurlaritzako-kirol-zuzendari-berriak-ezingo-du-tourraren-inguruko-erabakirik-hartu.htm | Kirola | Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari berriak ezingo du Tourraren inguruko erabakirik hartu | Gasteizko gobernuko Etika Publikoaren Batzordeak ebatzi du Gorka Iturriagaren ahalmena mugatu behar dela, haren emaztea lasterketarako kontrataturiko enpresetako baten jabea delako. | Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari berriak ezingo du Tourraren inguruko erabakirik hartu. Gasteizko gobernuko Etika Publikoaren Batzordeak ebatzi du Gorka Iturriagaren ahalmena mugatu behar dela, haren emaztea lasterketarako kontrataturiko enpresetako baten jabea delako. | Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari berriak, Gorka Iturriagak, ezingo du erabakirik hartu datorren urtean Bilbon hasiko den Frantziako Tourraren inguruan, haren emaztea lasterketaren komunikazioa kudeatzeko kontrataturiko bi enpresatako baten jabea delako. Jaurlaritzak berak hartu du erabakia, «faboritismo susmorik» izan ez dadin.
Kirol zuzendariak emaztearen enpresari eragingo dion erabaki bat hartu behar izanez gero, Iturriagak «uko egin beharko dio, edo bere erantzukizuna hierarkian gainetik daukanaren esku utzi beharko du, edo loturarik ez duen beste kargudun baten esku». Eusko Jaurlaritzako Etika Publikoaren Batzordeak hartu zuen erabakia, irailaren 1ean, eta gaur zabaldu du SER kateak.
Bingen Zupiria Kultura sailburuak egin zion galdera etika batzordeari, zabaldu dutenez. Iturriagari zuzendari izatea eskaini ziotenean, hark adierazi zuen Bilbao Ekintza elkarteak bere emaztearen enpresa kontratatua zuela lasterketaren irteeraren inguruko komunikazioan lan egiteko. Batzordeak ebatzi du hori ez dela oztopo Iturriaga Kirol zuzendari izendatzeko, baldin eta ekitaldiaren inguruko erabakirik ez badu hartzen. Erantzun hori jasota, Iturriaga izendatzea erabaki zuten.
Jaurlaritzak azaldu duenez, gobernuak ez zuen parte hartu enpresa hori kontratatzeko prozesuan, «Bilbao Ekintza Tourrarekin sinaturiko kontratua gauzatzeko tresna gisa izendatzeaz harago». Gaineratu dute Iturriagak ez duela parte hartzerik emaztearen enpresan.
12 milioiko gastua
Iazko martxoan jakinarazi zuten 2023. urteko Tourra Euskal Herritik irtengo zela, eta aurtengo urtarrilean eman dute ibilbidearen berri: lehenengo etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, uztailaren 1ean. Bigarrengoak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu, eta 200 kilometro inguruko ibilbidea izango du, eta hirugarrengoa Zornotza (Bizkaia) eta Baionaren artekoa izango da.
Euskal erakundeek 12 milioi euro gastatuko dituzte guztira Tourraren hasiera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egin dadin.
Duela lau urte igaro zen azken aldiz Frantziako Tourra Euskal Herritik, azken-aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan (Lapurdi) amaitu baitzen. Azken aldiz, berriz, 1992an irten zen Euskal Herritik, Donostiatik. Urte hartan, Miguel Indurainek irabazi zuen Tourra, hark irabazitakoetan bigarrena.
Komunikazioaz arduratzekoa da Iturriagaren emaztearen enpresa. 2023ko lasterketaren antolatzaileek erakutsi dute beharko dutela Euskal Herria ezagutzen duen baten bat, horren inguruko informazioa zabaltzeko, aurten jada eman baitute zeresana, hemen jokatuko diren etapen berri ematean.
Irailaren 7ko Gobernu Kontseiluan izendatu zuten Iturriaga Kultura eta Hizkuntza Politika saileko Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendari, Jon Redondo Lertxundiren kargu uztea onartu ostean. Soin Hezkuntzan lizentziaduna da, eta Ikasketa Aurreratuetan diplomaduna. Euskal Herriko Unibertsitatean dabil irakasle, Hezkuntza eta Kirol Fakultatean. Azken bi urteotan, Arabako Campuseko Kultura eta Kirol zuzendaria izan da. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218370/ukrainako-beste-zentral-nuklear-bati-eraso-egitea-egotzi-dio-kievek-errusiari.htm | Mundua | Ukrainako beste zentral nuklear bati eraso egitea egotzi dio Kievek Errusiari | Ukrainaren arabera, Mikolaiv eskualdeko zentraleko erreaktoreek ez dute kalterik izan, eta «lanean normal» jarraitzen dute. Iziumeko kasuaren harira, Kremlinek gezurtzat jo ditu Kievek egindako salaketak. | Ukrainako beste zentral nuklear bati eraso egitea egotzi dio Kievek Errusiari. Ukrainaren arabera, Mikolaiv eskualdeko zentraleko erreaktoreek ez dute kalterik izan, eta «lanean normal» jarraitzen dute. Iziumeko kasuaren harira, Kremlinek gezurtzat jo ditu Kievek egindako salaketak. | Errusiako armadak misilez eraso dio Mikolaiv oblastean dagoen zentral nuklearrari, Juzhnoukrainsk hiritik gertu, Ukraina hegoaldean. Hala salatu du Energoatomek, energia nuklearreko Ukrainako enpresak, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera. Hori bai, enpresak zehaztu du zentraleko erreaktoreek ez dutela kalterik izan, eta «lanean normal» jarraitzen dutela. Iturrien esanetan, halaber, «leherketa handi bat» jazo da azpiegitura handi horretatik hirurehun bat metrora, eta handik gertu dagoen Oleksandrivskako zentral hidroelektrikoaren unitate hidraulikoetako bat itzali egin da, eta goi tentsioko hiru sare elektriko erori dira.
Energoatomek ohartarazi duenez, Errusiako tropek Juzhnoukrainsko zentralari egindako eraso «terroristak» mundu osoari egin dio «mehatxu», eta «berehala» gelditzeko eskatu du, «beste hondamendi bat saihesteko». Ildo beretik mintzatu da Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea: «Okupatzaileek berriro eraso egin nahi zuten, baina zentral nuklear bat zer den ahaztu zitzaien. [Errusia] Gelditu egin behar dugu, beranduegi izan baino lehen». Ukraininform agentziak jaso ditu agintariaren adierazpenok.
Errusiako armadak otsail amaieran Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik jotzen duen hirugarren zentral nuklearra da Juzhnoukrainskoa, Txernobylgoaren eta Zaporizhiakoaren ondotik. Azken hori, zehazki, Europako handiena eta Mikolaiv eskualdeko zentraletik 250 kilometro ekialdera dagoena, hil honen hasieratik itxita dago, Errusiaren bonbardaketen eta hondamendi nuklear baten beldurraren ondorioz. Kievek eta Moskuk elkarri egotzi diote Zaporizhiako zentralaren aurka oldartzea. Errusiako armadaren kontrolpean dago, nahiz eta bertako langileak ukrainarrak diren. Bonbardaketek kalte egin die eraikinei, eta argindar sareak eten dituzte.
Dena dela, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentzia buru Rafael Grossik asteburuan adierazi zuenez, zentraleko lau argindar sare nagusietako bat konpondu egin zuten, eta, hala, azpiegitura Ukrainako saretik argindarra jasotzen hasi zen berriz.
Iziumeko (Kharkiv oblasta) «sarraskiaren» harira, Kremlineko bozeramaileak, Dmitri Peskovek, «gezurtzat» jo ditu Ukrainak Errusiari egindako salaketak: «Butxako agertoki bera da Iziumekoa. Gezur hutsa da, eta egia babestuko dugu, noski». Ukraina ipar-ekialdeko herri bat da Izium, eta armadak Errusiako tropen eskuetatik «berreskuratu» berri du. Kievek joan den astean jakinarazi zuen laurehundik gora gorpu topatu zituela hobi komun batean, «gehienak tortura zantzuekin». Zelenskik «gerra krimentzat» jo zuen, eta zuzenean Moskuri leporatu zion.
Bien bitartean, Ukrainako tropen «kontraerasoa» aurrera doa; hain zuzen, armadak Oskil ibaiaren ezkerraldeko eremua «berreskuratzea» lortu du, Luhansk probintziako buru Serhiy Haidaik ziurtatu duenez. Donetsk ibaiaren hegoaldean itsasoratzen da Oskil. AEBetako presidente Joe Bidenek, bestalde, ukrainarrak goraipatu zituen atzo Errusiaren inbasioaren aurkako «borroka ausartagatik», eta hau ere erantsi zuen CBS telebista katean: «Errusia garaitzen ari dira».
Ukrainako armadak hamahiru zibil hil ditu
Zelenskik esana du militarrek kokaleku gehiago «askatuko» dituztela. Horietako bat Krimea da, Moskuk 2014an anexionatu zuen penintsula. Bada, Kremlineko bozeramaileak ohartarazpen zuzena egin dio Ukrainako agintariari: «Errusiako lurraldearen aurkako ekintza orok berehalako erantzuna izango du».
Bestalde, Donetskeko Herri Errepublikako agintariek atzo salatu zutenez, Ukrainako armadak hamahiru zibil hil zituen Donetsk hiriburuan bertan. Kievek, berriz, ez zuen xehetasunik eman gertakari horren inguruan. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218371/akordioa-egin-dute-arabako-metalean-labek-ccook-eta-ugtk-searekin.htm | Ekonomia | Akordioa egin dute Arabako metalean, LABek, CCOOk eta UGTk SEArekin | ELAk uko egin dio akordiorako oinarrian egoteari, uste baitu patronalaren eskaintzan «gabezia handiak» daudela. | Akordioa egin dute Arabako metalean, LABek, CCOOk eta UGTk SEArekin. ELAk uko egin dio akordiorako oinarrian egoteari, uste baitu patronalaren eskaintzan «gabezia handiak» daudela. | Energiaren krisi betean eta inflazioa %10etik gora dagoela, euskal negoziazio kolektiboak aurrerapauso handia eman du: Arabako metalgintzan akordioa lortu dute SEA patronalak eta sindikatuen ordezkaritzaren gehiengoak, LABek, CCOOk eta UGTk adostu baitute lan hitzarmena 2025. urtera arte. ELAk uko egin dio akordiorako oinarrian egoteari, «gabezia handiak» ikusten dizkiolako testuari.
Batera edo bestera, sektoreko 25.000 beharginek lan ituna izango dute atzeraldi hotsa gero eta ozenagoa den honetan, eta Bizkaian eta Nafarroan gori-gori dauden metalgintzako lan gatazkak badutela erreferentzia bat adostasunerako. Hala, sektorean egitekoak ziren greben atarian lanuzteak baztertu egin dituzte akordiora batutako sindikatuek.
Gaur goizeko bileran proposamen berria egin die SEAk sindikatuei, eta arratsaldean grebaz hitz egiteko deitua zuten prentsaurrekoa bertan behera utzi dute ELAk, LABek eta CCOOk. Haren partez, patronalarekin bigarren txanda bat egin dute, 17:00etan hasita, eta 18:30erako akordioa lortu dute, betiere ELAren ezezkoarekin. «SEAren proposamenak ez du KPIa bermatzen eta proposatutako hobekuntza eskasak gutxiengo batentzat dira», esan du ELAk.
Inaplikazioa eta subrogazioa
Energia krisia hasi zenetik eragile sozialek lortu duten lehen hitzarmen kolektibo handia da; handienen artekoa esan nahi baita. Soldata igoera %15ekoa izango da akordioa indarrean dagoen epean, eta hura iraungitzean gaurkotze-klausula bat aplikatuko da KPIa soldata igoera baino gehiago gertatu bada.
Halaber, sektoreko gutxieneko soldata 20.445 eurokoa izango da; orain arte 17.480koa zen. Igoerak horrela izango dira: 2021ean, %2 18.000 eurotik beherako soldatentzat; %1,5 besteentzat. 2022an, %6,5; 2023an, %3; 2024an, %2,5; eta 2025ean, %2. Horien ondoren, gaurkotze klausula aplikatuko da KPI guztia berreskuratzeko, betiere igoera haren azpitik geratu bada.
LABek jakinarazi du bere afiliatu eta delegatuen berrespenaren faltan, aurreakordioa erdietsi duela beste eduki hauekin ere: Ultraktibitate mugagabea, inaplikazio klausula eta zortzi orduko jardunaldi jaitsiera. Horrez gain, honako beste dukiak ere jaso ditu SEAk, LABek, CCOOk eta UGTk egindako hitzarmenak: Antzinatasuna igoerei lotuta egotea (izoztuta zegoen 2018tik); izatezko bikotekide eta bikotekide ezkonduen berdintzea baimenetan; medikurako laguntze baimenak Osasun Zerbitzu Publiko guztietara zabaltzea; orain arte soilik Osakidetzarako ziren.
Era berean, ABLEetan lan egindako denborak antzinatasunean eragina izango du, eta subrogazioan Bizkaiko klausulari zuntz optikoa eta telefono linearen instalazio eta mantentzera zabalduko da. Gainera, Berdintasun batzordea egongo da, «non LGTBI+ kolektiboak ikusgarritasuna izango baitu», LABen azalpenetan.
Sindikatu abertzaleak gogorarazi du ia hogei urtez erorita egon den eragin osoko ituna berreskuratu dela, «sektoreko anabasari aterabidea emanez». «Gainera, duela ia bi hamarkadatik izoztuta zegoen jardunaldia jaistea lortu dugu, eta sektorearen aldarrikapen nagusietako bat jasota: hitzarmenaren iraunaldiaren bitartean KPIa bermatuta dago». |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218372/hertzainak-taldeko-gari-zabala-eta-txanpi-berriz-bilduko-dira-azken-bira-egiteko.htm | Kultura | Hertzainak taldeko Gari, Zabala eta Txanpi berriz bilduko dira azken bira egiteko | 'Azkena gure alde' izena izango du birak. Irailaren 29an emango dituzte xehetasun gehiago, prentsaurreko batean. | Hertzainak taldeko Gari, Zabala eta Txanpi berriz bilduko dira azken bira egiteko. 'Azkena gure alde' izena izango du birak. Irailaren 29an emango dituzte xehetasun gehiago, prentsaurreko batean. | Hertzainak bueltan da. Hertzainak, bai: 1993. urtetik lehen aldiz bilduko dira haren kide klasikoetako hiru, azken bira egiteko. Ordutik eman izan dituzte kontzertu solteak, baina ez modu ofizialean. Azkena gure alde izena izango du birak, eta irailaren 29an emango dituzte xehetasun gehiago, prentsaurreko batean.
Duela hiru urte ere eman zituzten kontzertu batzuk Hertzainak izenarekin. Gari abeslaria eta Josu Zabala baxu jolea beste hainbat musikarirekin elkartu ziren kontzertu batzuk emateko, eta arrakasta izan zuten. Oraingoan, ordea, Luis Javier Saiz Txanpi bateria jolea ere batuko zaie Gariri eta Zabalari. BERRIAk, hasieran, Kike Saenz de Villaverde gitarra jolea ere haiekin izango zela iragarri zuen, baina okerra da informazio hori.
1981etik
Hertzainak taldea 1981. urtean sortu zen, eta, lehen esan bezala, 1993an utzi zion jotzeari. Hasieran Xabier Montoia zen taldeko abeslaria, baina hark 1982an utzi zuen, M-ak sortzeko; haren ordez sartu zen Gari.
Formazio horrekin sei disko argitaratu zituen taldeak: Hertzainak (1984), Hau dena aldatu nahi nuke (1985), Salda badago (1988), Amets prefabrikatuak (1990), Zuzenean (1991), eta Denboraren orratzak (1992). Haietan plazaratu zituzten Euskal Herrian ereserki bilakatu diren hainbat kantu: Aitormena, Ta zer ez da berdin, Pakean utzi arte, Eh txo!, Egunero...
1993. urtean jo zuten azken kontzertua, Donostiako Anoeta kiroldegian, baina gero ere musikari lotuta jarraitu zuten lau kideek: Doctor Deseo taldera batu ziren Saenz de Villaverde eta Txanpi; bakarkako ibilbide oparoa izan du Garik; eta Zazpi Eskale edota Gu eta Gutarrak taldeetan jo zuen Zabalak. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218373/natalia-arroyo-gure-aukerak-izango-ditugu-kanporaketa-gainditzeko.htm | Kirola | Natalia Arroyo: «Gure aukerak izango ditugu kanporaketa gainditzeko» | Txapeldunen Ligako atariko kanporaketako joaneko partida jokatzeko atarian, baikor da teknikaria, nahiz eta Bayern Munich talde indartsua dela aitortu. Nerea Eizagirre kapitainak taldearen «ilusioa eta gogoa» nabarmendu ditu. | Natalia Arroyo: «Gure aukerak izango ditugu kanporaketa gainditzeko». Txapeldunen Ligako atariko kanporaketako joaneko partida jokatzeko atarian, baikor da teknikaria, nahiz eta Bayern Munich talde indartsua dela aitortu. Nerea Eizagirre kapitainak taldearen «ilusioa eta gogoa» nabarmendu ditu. | Realak Txapeldunen Ligako atariko kanporaketako joanekoa jokatuko du bihar Bayern Munichen aurka Anoetan (ETB1, 19:00). Donostiarrak estreinakoz arituko dira txapelketan. Bayern ez da nolanahiko aurkaria Alemaniako talderik indartsuena baita, Wolfsburgen atzetik. Lautan irabazi du liga: 1975-76an, 2014-15ean, 2015-16ean eta 2020-21ean. Txapeldunen Ligan ere kontuan hartzeko moduko emaitzak lortu ditu. Azken denboraldietan, adibidez, bi aldiz iritsi dira finalerdietara: 2018-2019koan eta 2020-2021ekoan. Beste bitan final-laurdenetara ailegatu ziren: 2019-2020koan eta aurreko sasoian. Lina Magull, Lea Schuller, Klara Buhl eta Giulia Gwin bezalako jokalariak ditu. Baina Natalia Arroyo teknikaria eta Nerea Eizagirre kapitaina baikor dira.
Biak prentsaren aurrean izan dira Anoetan. Arroyok aitortu du faboritoak alemaniarrak direla. «Baina horrek ez du esan nahi aurrera egingo dutenik. Bayerni min egiteko eta deseroso sentiarazteko baliabideak eta indarguneak ditugu, eta gure aukerak izango ditugu. Sinetsita gaude horretaz. Partida handia izango da, sufritzeko adina gozatzeko. Taldea ondo ikusten dut».
Taldearen indargune horien artean hauek nabarmendu ditu: «Gol aukerak sortzen dituen talde bat gara, eta halako kanporaketa bat gainditzeko garrantzitsua da hori. Atzean ere talde sendoa gara, eta ondo moldatzen gara jokatzeko era desberdinetara. Bayernek azken horretara behartuko gaitu. Baina prest gaude. Aurreko denboraldiko taldea izatera gerturatzea garrantzitsua litzateke». Aurkaria honela aztertu du Arroyok. «Talde osoa da. Guri bezala baloia izatea gustatzen zaio, eta oso joko dinamikoa egiten du. Kontraerasoan indartsuak dira, eta lerro artean jokatzen trebeak. Guk ere ezaugarri horietako asko ditugu; partidako momentuak ondo irakurtzen dakien taldeak eta erritmoak ezartzen dituenak asko izango du irabazita».
Multzoaren sentipena bi hitzetan definitu du Eizagirrek: gogoa eta ilusioa. «Pertsona lasaia naiz, baina, nigatik balitz, gaur bertan [atzo] jokatuko nuke. Gogoan eta ilusioan ez gaituzte irabaziko». Taldea «prest eta indartsu» ikusten du neurketarako. «Guretzat erronka handia da, anbiziotsuak gara, irabazi egin nahi dugu beti, eta halako partidak jokatzea gustatzen zaigu. Ikusi nahi dugu halako txapelketa handi batean nola moldatzen garen. Ziur nago gauza politak egiteko aukera dugula. Kanporaketa parekatua espero dut; detaile txikiek erabakiko dute».
Arroyok jokatzeko moduan ditu lehen taldeko jokalari guztiak, eta denak daude deialdian. Talde txuri-urdinaren antzera, alemaniarrek asteburuan hasi zuten liga. 0-0 berdindu zuten Eintrach Frankfurten zelaian. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218417/bortxatu-egin-dutela-salatu-du-adingabe-batek-donostian.htm | Gizartea | Bortxatu egin dutela salatu du adingabe batek Donostian | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zehaztu duenez, ustezko erasotzailea ere adingabea da. Gasteizen, Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu du gizon batek bi alabak bortxatu dituen argitzeko. | Bortxatu egin dutela salatu du adingabe batek Donostian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zehaztu duenez, ustezko erasotzailea ere adingabea da. Gasteizen, Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu du gizon batek bi alabak bortxatu dituen argitzeko. | 14 urteko neska batek salatu du bortxatu egin dutela, Donostian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak plazaratutako informazioaren arabera, larunbat goizaldean izan zen bortxaketa, Loiolako Erriberak auzoan. Auzoko festak ospatu dituzte asteburuan.
Ertzaintzak apenas eman duen salaketaren eta gertatuaren gaineko informazio gehiagorik. Ordea, zehaztu dute, biktima ez ezik, gaztea bortxatzearen susmagarritzat jo duten mutila ere adingabea dela. Ikerketa abiatu dute kasua argitzeko.
Beste kasu bat, Gasteizen
Gasteizko Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu du gizon baten kontra. Bi alaba adingabe bortxatu izana leporatu dio haren bikotekide ohiak –bi alaba horien ama ere bada emakumea–. Salatzailearen arabera, gizonak sarri egin die eraso alabei.
Ikusi gehiago: Gipuzkoan hiru sexu eraso egin izana ukatu du auzipetu batek |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218418/homosexuala-izateagatik-jazarri-dioten-langile-batek-bi-enpresaren-kontrako-auzia-irabazi-du.htm | Gizartea | Homosexuala izateagatik jazarri dioten langile batek bi enpresaren kontrako auzia irabazi du | Keolis eta Transdev garraio enpresek, orotara, 15.000 euroko kalte ordaina eman beharko diote langile ohiari. Garraio arloko CGT sindikatuko ordezkariek lan auzitegiaren erabakia txalotu dute. | Homosexuala izateagatik jazarri dioten langile batek bi enpresaren kontrako auzia irabazi du. Keolis eta Transdev garraio enpresek, orotara, 15.000 euroko kalte ordaina eman beharko diote langile ohiari. Garraio arloko CGT sindikatuko ordezkariek lan auzitegiaren erabakia txalotu dute. | Hamar urtez lankideen jazarpena jasan behar izan zuen autobus gidariak: homosexuala delako, eta CGT sindikatuko kidea delako. Hala aitortu du Paueko lan auzitegiak ere (Okzitania), eta hori ikusita deus ere ez egiteagatik kondenatu ditu Keolis eta Transdev garraio enpresak. Bakoitzak 7.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio langile ohiari. Lapurdiko BAM eremuko Chronoplus garraio sarean egiten zuen lan.
Garraio arloko CGT sindikatuko ordezkarien arabera, lan auzitegiaren erabakia «arduratsua eta erralista» da. Izan ere, ekainean epaitu zuten afera, eta atzo eman zuen erabakiaren berri epaileak. Honela mintzatu da Fabrice Michaud CGTko ordezkaria Sud Ouest egunkarian: «Jazarpena biziki zabaldua da enpresetan, baina arras gutitan zigortua da. Ez da erraza mintzatzea, are gehiago enpresak ez direlarik gertatzen denaren larritasunaz jabetzen».
CGTk salatu du, halaber, 2020an kanporatu zutela autobus gidaria. Muturreko egoera horretara iritsi baino lehen, lankideek irainak egin zizkioten bere orientazio sexualagatik, Aña Mari Mendiburu haren abokatuak esplikatu duenez. 2016tik, lan geldialdian zen langilea, eta, CGTko ordezkarien arabera, CGTko kide izateak «haren egoera okertu du», kanporatzeraino. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218419/esportazioak-254-igo-dira-uztailera-arte-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Esportazioak %25,4 igo dira uztailera arte Hego Euskal Herrian | Gas erosketa handien eraginez, uztailean parekatu egin dira esportazioak eta inportazioak. | Esportazioak %25,4 igo dira uztailera arte Hego Euskal Herrian. Gas erosketa handien eraginez, uztailean parekatu egin dira esportazioak eta inportazioak. | Kanpo merkataritza markak hausten ari da 2022. urtean. Inflazio handiak hauspotuta, urtarriletik uztailera %25,4 handitu da Hego Euskal Herriko enpresek atzerrira bidalitako produktuen balioa. Zenbaki osoetan, 25.445,1 milioi eurorenak izan dira esportazioak: iaz baino 5.151 milioi gehiago dira, eta pandemia aurreko azken urtekoak (2019) baino 4.356 milioi gehiago.
Baina esportazioak baino gehiago igotzen ari dira inportazioak, eta hori, neurri handi batean, produktu energetikoen erosketa asko handitu delako gertatu da: Petronorrera iristen den petrolioarena, baina, batez ere, Bahia de Bizkaia Gas GNL gas natural likidotua tratatzeko gasarena. Udan erreserbak betetzeko ahalegin handia egiten ari dira Europako Batasunean, eta GNLa sartzeko bideetako bat da Bilboko portua. Gainera, uda lehor eta beroak gasaren kontsumoa handitu du, eta horrek gehiago inportatzera behartu du.
Horrela, Espainiako Merkataritza Ministerioaren arabera, uztailean produktu energetikoetan 1.256,4 milioi euroren inportazioak egin ditu Bizkaiak —handik sartzen dira guztiak—, iazko uztailean baino lau aldiz gehiago (+%336,2). Kontuan hartu behar da gasa oso garestia izan dela hilabete horretan, eta horrek asko handitzen du inportazio horien balioa.
Bizkaiak inportatutako produktuen %63,6 izan dira gasa eta petrolioa. Urte osoan, berriz, 4.956,5 milioi izan dira, iazkoa halako bi baino gehiago (+%132).
Hidrokarburoak kanpotik erosi ez ezik, kanpoan saldu ere egiten dituzte: Petronorrek, petroliotik eratorritako produktuak, eta BBGek, berriz, gasa bera. Gutxi gorabehera, inportatutakoaren heren bat esportatzen da berriro.
Kanpo saldoa
Hidrokarburoen erosketa handi horiek kanpo saldoari eragin diote; hau da, esportazioen eta inportazioen arteko aldeari. Euskal Herria herrialde esportatzaile bat da, bere industriaren pisu handiari esker, baina aurten asko apaldu da. Uztailean ia-ia parekatu egin dira esportazioak (3.342 milioi euro) eta inportazioak (3.320 milioi), lehenengoak %12,6 igo baitira, eta bigarrenak, %60,5.
Urteko lehen zazpi hilabeteetan, berriz, saldoa positiboagoa da (4.108 milioi), baina iazkoa baino txikiagoa (5.712 milioi).
Makinak eta autoak
Azken urtean energiaren pisua handitu bada ere, ekipo ondasunak eta autogintza dira Hegoaldeko kanpo merkataritzaren zutabe nagusiak. Uztailera arte, ekipo ondasunen (beste ondasun batzuk egiteko beharrezkoak diren makinak eta osagaiak) esportazioa 7.717,7 milioi eurora iritsi da. Esportazioen herenak dira, eta iaz baino %12,9 handiagoak izan dira. Autoen esportazioa, berriz, %15,7 handitu da, 5.445,4 milioi euroraino.
Frantzia (4.110 milioi euro) eta Alemania (3.952 milioi) dira euskal industriaren bezero nagusiak, eta haren atzetik doaz Erresuma Batua (1.747 milioi), Italia (1.621 milioi) eta AEBak (1.536 milioi). Herbehereak, Belgika, Portugal, Txina eta Polonia ere agertzen dira lehen hamarren artean. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218420/jaurlaritzak-helegitea-jarriko-dio-udaltzainen-euskara-eskakizunei-buruzko-epaiari.htm | Gizartea | Jaurlaritzak helegitea jarriko dio udaltzainen euskara eskakizunei buruzko epaiari | Lan poltsako hautagaiei euskara ez eskatzeak «herritarren eskubide urraketak betikotzea» ekar dezakeela ohartarazi du Hizkuntza Eskubideen Behatokiak. | Jaurlaritzak helegitea jarriko dio udaltzainen euskara eskakizunei buruzko epaiari. Lan poltsako hautagaiei euskara ez eskatzeak «herritarren eskubide urraketak betikotzea» ekar dezakeela ohartarazi du Hizkuntza Eskubideen Behatokiak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzainen lan poltsan euskarazko B2 maila behar ez dela dioen epaiaren aurka helegitea aurkeztuko du Eusko Jaurlaritzak. Bingen Zupiria bozeramaileak Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian berretsi duenez, «bat etorri» dira gobernuaren barruan. Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburu ere bada Zupiria, eta gogora ekarri du Euskararen Legeak 1982an aitortu ziela herritarrei «administrazioekin hautatutako hizkuntza ofizialean aritzeko eskubidea», eta horretarako «betebehar batzuk» jarri zizkiela euskal erakundeei. Eta zehaztu du instituzioentzako irizpideak 1997an ezarri zituela Euskararen Erabilera Normalizatzeko Dekretuak: «Epaiak ez du aintzat hartzen 40 urtez administrazioan egin den bidea».
Gasteizko Administrazio Auzitegiarena da sententzia; UGT sindikatuak udaltzainen 2021eko lan poltsari jarritako helegiteari erantzun dio: ebatzi du ez dela beharrezkoa euskarazko B2 maila egiaztatzea poltsan sartzeko, eta agindu du irizpide hori bete ez duten hautagaiak deialdian onartzeko. Aurretik, iazko maiatzean, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak (Gipuzkoa) hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, «diskriminatzaileak» zirelakoan.
Hain justu, udaltzainen hizkuntza gaitasunarekin hainbat herritan izandako arazoak argudio gisa hartu ditu Zupiriak, lan poltsetan euskara galdegiteko erabakia gogoratzean: «Lan poltsetako hautagaiek ez zuten mailarik, eta horregatik erabaki genuen B2 maila eskatzea». Erantsi du gero eta herritar gehiagok eskatzen dutela euskarazko arreta jasotzea, eta gero eta udal gehiagok eskatzen dutela udaltzainek euskara jakin dezaten: «Horrek eskatzen digu langileak prestatzea». Ildo horretatik, Zupiriak iragarri du Segurtasun Sailaren eta HABEren arteko akordioa berritu dutela, lan ordutegitik kanpo euskara maila hobetu nahi duten ertzainei formakuntza emateko. «Gero eta ertzain gehiagok ikusten dute euskara maila hobetzeko premia».
Segurtasun Sailak ere «estrategikotzat» jo du udaltzainek herritarrekin euskaraz hitz egin ahal izatea, bertako iturriek Euskadi Irratiari adierazi diotenez. «[Euskara eskatzea] funtsezkoa da Euskal Poliziak gizartearekin euskaraz harremana izateko eta, horrela, herritarrei zerbitzu hobe bat emateko».
Behatokian, ehunka kexa
Hizkuntza Eskubideen Behatokiak ere txarretsi egin du epaia, eta ohar bidez adierazi du «herritarren eskubide urraketak betikotzeko arriskua» dakarrela. Udan propio udaltzainekin Donostian gertatutakoa jarri du adibide: «Udalak hizkuntza eskakizuna egiaztatua zuten hautagaiak eskatu arren, Arkautitik eskakizun hori ez zuten lan poltsetako hautagaiak eskaini zizkieten, zerrendetan euskararen gutxieneko ezagutza zuen hautagairik geratzen ez zela argudiatuz». Hori dela eta, «beharrezko» jo du lan poltsa guztietako hautagaiek «lanerako behar den euskararen gutxieneko ezagutza egiaztatua dutela bermatzea».
Izan ere, Behatokiaren aburuz, udaltzainen lan poltsako hautagaiek «une oro euskarazko arreta bermatzeko gai» izan beharko lukete, «herritarren eskubideak errespetatu eta kalitatezko zerbitzua eskaini nahi bada». Gaineratu du «garrantzitsua» zela B2 maila eskatzea: «Baina epaitegietan neurri hori atzera botatzea, eskubide kolektiboen kontrako neurria izateaz gaindi, egunerokoan udaltzaingo zein zerbitzu publikoetako bestelako alorretan dauden hutsuneak ez gainditzeari begirako erabakia da».
Era berean, gogora ekarri du administrazio publikoaren jardunarekin lotuta «ehunka» kexa jasotzen dituela urtero Behatokiak, «herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen» dutelako. Hortaz, «lan poltsez harago», lanpostu finkoen deialdietan ere «neurri zehatzak» eskatu ditu.
EH Bildurentzat, «gehiegikeria jurisdikzionala»
Egunean zehar sententziaren inguruko beste hainbat erreakzio izan dira eremu politikoan. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Jaurlaritzaren erabakia babestu du, baina auzitan jarri du epaiak «inpaktu erreala» izango ote duen: «Lan poltsako hautagaien %90ek badute eskakizuna». Itxaso Atutxa EAJren Bizkai Buru Batzarreko presidentea ere epaiaren aurka mintzatu da: «Ez da horrenbeste langilearen eskubideen defentsa, gizartearen eskubideen urraketa baizik. Legeak dio herri hau elebiduna dela; horren alde ere egin behar dugu».
Kritikoago jardun da EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Ubera. Epaia «euskararen aurkako erasotzat» hartu du, euskara eta euskaldunak «diskriminatzen» dituelakoan. Auzitegiak eremu horretan sartzea «gehiegikeria jurisdikzionala» dela ere esan du: «Funtzio publikoan herritarren zerbitzura lan egiteko baldintza batzuk bete behar dira. Botere judizialari ez dagokio erabakitzea administrazio batean zein hizkuntza maila ezarri behar den».
LABek ere «eraso larritzat» jo du ebazpena: «Sindikatu baten interes korporatiboek lagunduta, euskal hiztunon oinarrizko eskubideak zapalduak izango dira». Euskararen aldeko «herri akordio zabal» bat eskatu du, baita administrazioa euskalduntzeko hizkuntza politika «ausartak» ere. ELA, berriz, udaltzainen oposizioa eta lan poltsa bateratuaren aurka agertu da: «Hizkuntza eskubideak bermatzeko eta behin-behinekotasuna amaitzeko, LEP eta lan poltsak udal bakoitzean egin behar dira».
UGTren EAEko idazkari nagusi Raul Arzak ere hitz egin du gaiaz Radio Euskadin. Errekurtsoa jarri zuen sindikatua epaiaren eraginari garrantzia kentzen saiatu da orain: «Oso arraroa da administrazioan euskaraz artatzeko inor ez egotea. Ez dira datuak dramatizatu behar». Arazoak «iraungitze data» duela erantsi du, langile askok euskara maila egiaztatuta amaitzen dituztelako ikasketak, baina 45 urtetik gorakoak salbuesteko eskatu du: «Ez zuten euskara ikasteko aukera izan». |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218421/aita-marik-jasoko-du-nafarroako-gobernuaren-nazioarteko-elkartasunaren-saria.htm | Gizartea | Aita Marik jasoko du Nafarroako Gobernuaren nazioarteko elkartasunaren saria | Armonia Txantreana peñak aurkeztu zuen hautagaitza, eta 25.000 euro jasoko ditu itsas salbamendu humanitarioko elkarteak. | Aita Marik jasoko du Nafarroako Gobernuaren nazioarteko elkartasunaren saria. Armonia Txantreana peñak aurkeztu zuen hautagaitza, eta 25.000 euro jasoko ditu itsas salbamendu humanitarioko elkarteak. | Aita Mari Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak irabazi du Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen Departamentuak ematen duen Nazioarteko Elkartasunaren XIX. Saria. 25.000 euro jasoko ditu erakundeak, «gerratik eta gosetik ihesi doazen migratzaileei eta errefuxiatuei, bereziki sexu indarkeriaren biktima izandako emakumeei eta haurrei, arta eta laguntza emateko egiten duen lan humanitario ausartagatik».
Iruñeko Armonia Txantreana peñak aurkeztu zuen Aita Mariren hautagaitza, eta 42 boto jaso ditu guztira. Erreskate ontziaren salbamendu lana ez ezik, epaimahaikideek balioetsi egin dituzte Aita Marik «beste GKE batzuekin eginiko aliantzak» eta baita «gizartea eraldatzeko tailerrak eta urteetan garatutako dibulgazio jarduerak» ere.
Miguel Indurain epaimahaiburuak itsas salbamendu humanitarioko elkartea zoriondu du, baina gainerako 29 hautagaitzak ere goraipatu ditu, nazioarteko lankidetzaren alorrean egiten duten lanarengatik. Bestalde, Mari Carmen Maeztuk, Eskubide Sozialetako kontseilariak, eskertu egin du sari honetara aurkeztu diren pertsona eta erakunde guztien «etenik gabeko lana», eta adierazi du guztiek merezi dutela aintzatespen hori: «Pertsona eta erakunde batzuek ibilbide luze eta eragin handiagoa dute, baina beste batzuek, gaitasun txikiagoa izanik ere, oso jarduera interesgarriak egiten dituzte eguneroko lanean». Aita Mariz gain, honako hautagaitza hauek ere izan dira finalista: Angela Vicente Gutierrez asturiar erlijiosoa, Raphael Kongu Kamayu boluntarioa, Itwillbe gobernuz kanpoko erakundea, ATTsF irabazi-asmorik gabeko erakundea, Mingma Dorji Sherpa ekintzailea, Medicus Mundi erakundea, Andres Lorenzo Calzon ekintzailea, Manos Unidas elkartea eta Lorena Aguirre Cadarso aktibista.
Aurreko urteetako saridunak
Nazioarteko Elkartasunaren Nafarroako Saria 2001. urtean sortu zuten Nafarroako Gobernuak eta Laboral Kutxak. 2010ean, Elkartasunaren Vianako Printzea Saria izena eman zioten, eta, handik bi urtera, hasierako formatura itzuli zen, bai izenari dagokionez, bai sariak emateko ekitaldiaren planteamenduari dagokionez. Sariaren helburua da «nazioarteko lankidetzaren esparruan aritzen diren pertsonak edo erakundeak nabarmentzea, NBE Nazio Batuen 2030erako agendak ezartzen dituen garapen jasangarriko helburuak lortzeko egiten duten lanagatik edo ibilbideagatik». Orain arte, saria jasotakoak dira, besteak beste, Muhamad Yunus Bakearen Nobel sariduna; Kalkutako Karitateko Ahizpa Misiolariak; Errefuxiatuentzako Jesuiten Zerbitzua; Uganda Network of Aids Service Organisations (UNASO); Fede eta Alegriako Nazioarteko Federazioa; San Juan de Dios Ospitale ordena; Via Campesina erakundea; Ekuadorko Aguarico-Misio Capuchinako Bikariato Apostolikoa; Manuel E. Patarroyo Murillo irakaslea eta Martha Pelloni irakasle eta misiolari argentinarra. 2019an, Nazioarteko Emausen Mugimenduaren ibilbidea saritu zuen Nafarroako Gobernuak, «gizarte eraldaketaren eta ingurumen justiziaren alorretan egindako lanagatik». Iaz, El Caracol elkartea izan zen irabazlea, «Mexiko Hiriko etxerik gabeko pertsonen osasun beharrei eta premia psikosozialei erreparatzeko bidean eginiko etengabeko lanagatik». |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218422/errusiak-ukrainan-okupatutako-lurraldeetan-erreferendumak-egitekoak-dira.htm | Mundua | Errusiak Ukrainan okupatutako lurraldeetan erreferendumak egitekoak dira | Luhanskek, Donetskek eta Khersonek iragarri dute hilaren 23tik 27ra egingo dutela galdeketa. Herritarrei galdetuko diete ea Errusiako Federazioarekin bat egin nahi ote duten. Zaporizhia eskualdean ere egin nahi dute erreferenduma. Kremlinek begi onez hartu ditu kontsultak. | Errusiak Ukrainan okupatutako lurraldeetan erreferendumak egitekoak dira. Luhanskek, Donetskek eta Khersonek iragarri dute hilaren 23tik 27ra egingo dutela galdeketa. Herritarrei galdetuko diete ea Errusiako Federazioarekin bat egin nahi ote duten. Zaporizhia eskualdean ere egin nahi dute erreferenduma. Kremlinek begi onez hartu ditu kontsultak. | Inbasioaren ondorioz Errusiak okupatutako lurrak atzera berreskuratzeko kontraerasoa hasi zuen Ukrainako armadak duela aste batzuk. Azken hilabeteetan kontrolpean izandako eremuetako batzuk galtzen hasi da Errusia Ukraina ipar-ekialdean eta hegoaldean, eta, horiek horrela, Moskuren menpe dauden Ukrainako lurraldeetan erabaki bat hartu dute: erreferendumak egitea herritarrei galdetzeko ea nahi duten haien lurraldea Errusiako Federazioan sartzea. Donetsk eta Luhansk Donbassko herri errepublika errusiazaleek iragarri dute hilaren 23tik 27ra egingo dutela galdeketa, eta, RIA Novosti Errusiako berri agentziaren arabera, Donetskeko lider Denis Puxilinek eskatu dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari auzia «ahalik eta lasterrena» har dezala kontuan, baldin eta erreferendumeko emaitzan baiezkoa ateratzen bada. «Eta ez daukagu zalantzarik hala izango dela». Errusiak Ukraina hegoaldean okupaturiko Kherson eskualdean ere data horietan egitekoak dira galdeketa, eta Zaporizhian ere asmo hori dute. Kremlinek begi onez hartu ditu. Ukrainako Gobernuak, adierazi du, ordea, «xantaia» egiten ari dela Errusia.
Errusiako albiste agentziek kaleratu dutenez, hau izango da Luhanskeko erreferendumean egingo duten galdera. «Nahi al duzu Luhanskeko herri errepublika Errusian sartzea Errusiako Federazioko subjektu gisa?». Luhanskeko legebiltzar errusiazaleko presidente Denis Miroxnitxenkok azaldu du bost egun beharko dituztela kontsulta egiteko —ostiral honetatik hurrengo asteartera—, bozketarako beharrezko baldintzak bermatze aldera. Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako legebiltzarrek atzo onartu zituzten erreferendum bat egitearen aldeko mozioak. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari Jens Stoltenbergek ohar batean salatu du «gezurrezkoak» direla erreferendumak, eta Putini leporatu dio «gerra areagotzea». AEBek ere galdeketak kritikatu dituzte.
Kontuan hartu behar da otsailaren 24an Moskuk Ukrainako inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago Errusiak Donetsken eta Luhansken independentzia aitortu zuela. 2014az geroztik Ukrainako armadaren kontra Donbassen borrokan aritutako milizia errusiazaleak babestu izan ditu Kremlinek, baina, behin bi herri errepublikak independentetzat jota, aukera ere bazuen tropak Ukraina hego-ekialdeko eremu horretara bidaltzeko.
Orduan, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak gogorarazi du, gaur, inbasioa hasi zutenean bertan adierazi zutela lurralde horietako herriei zegokiela haien etorkizuna erabakitzea. «Eta egungo egoera honek baieztatzen du haien etorkizunaren jabe izan nahi dutela», nabarmendu du Errusiako telebista batean egin dioten elkarrizketan. Errusiako behe ganberako presidente Viatxeslav Volodinek adierazi du, era berean, baiezkoak irabazten baldin badu «lagundu» egingo dituztela.
Ukrainako Gobernuko kabinete buru Andri Yermakek Telegramen azaldu duenez, Errusiak «porrotari dion beldurrak» ekarri ditu erreferendum deialdiak, eta «mehatxu bat» iruditzen zaizkio. Dmitro Kuleba Atzerri ministroak Twitterren idatzi du «sasi-erreferendumak» izango direla, eta ez dutela ezer aldatuko. «Errusia erasotzaile bat da oraindik ere, eta legez kanpo okupatzen ditu Ukrainako eremu batzuk». Donetskeko eta Luhanskeko errusiazaleen iritziz, lurralde horien eta Errusiaren artean muga kentzeak beren segurtasuna bermatuko du.
Dmitri Medvedev Errusiako presidente izandakoak (2008-2012) eta egun Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteorde denak adierazi duenez, Errusiako historiaren norabidea aldatuko dute erreferendum horiek, Kremlinek aukera gehiago edukiko baititu, haren esanetan, «lurralde errusiarra» defendatzeko. «Autodefentsa indar guztiak erabiltzeko bidea ematen duen delitu bat da lurralde errusiarraren inbasioa», adierazi du Medvedevek, Reuters berri agentziak jaso duenez. «Horregatik eragiten dute erreferendum hauek hainbesteko beldurra Kieven eta Mendebaldean».
Erdoganen ustea
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak Putinekin hitz egin zuen lehengo astean, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran, eta adierazi du Kremlineko buruak erakutsi diola gerra «ahalik eta azkarrena» bukatu nahiko lukeela. «Hori iruditu zitzaidan, zeren, gauzak nola doazen ikusita, nahiko problematikoa da», esan du Erdoganek, AEBetako PBS telebista katean egin dioten elkarrizketa batean. Azaldu du ez duela inoren alde jarri nahi, baina nabarmendu du inbaditutako eremutik atera beharko lukeela Errusiak, eta, bide batez, Ukrainaren lurralde batasuna defendatu du, nazioartean aitortzen zaizkion mugekin; hau da, Krimearekin ere bai.
Baina Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak egunero egiten duen prentsa agerraldian adierazi duenez, «oraingoz» ez da posible gatazkari irtenbide diplomatiko bat ematea. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik atzo gauean esan zuen Errusiako armadak bi aukera dituela: «amore ematea edo alde egitea». |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218423/eak-ezohiko-kongresu-bat-egingo-du-epaitegien-ebazpenari-erantzuteko.htm | Politika | EAk ezohiko kongresu bat egingo du epaitegien ebazpenari erantzuteko | Otsaileko kongresuan hartutako erabakiak etenda geratu ostean, haiek berresteko biltzar presentzial bat egingo dute azaroan. Kritikoek salatu dute erabakiak ez diola erantzuten ebazpenari. | EAk ezohiko kongresu bat egingo du epaitegien ebazpenari erantzuteko. Otsaileko kongresuan hartutako erabakiak etenda geratu ostean, haiek berresteko biltzar presentzial bat egingo dute azaroan. Kritikoek salatu dute erabakiak ez diola erantzuten ebazpenari. | Alderdiko ildo kritikoaren helegiteari men eginda, Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. Epaitegiak irailaren hasieran ebatzi zuen Eusko Alkartasunak otsaileko Kongresu Nazionalean hartutako erabakiak etetea. Erabakiari erantzuteko asmoz, alderdiko Kontseilu Nazionalak ezohiko kongresu bat egitea proposatuko dio bihar Batzar Nazionalari. Ildo kritikoko kideen ustez, baina, «primarioak egiteko legezko betebeharrari» uko egiteko modu bat da zuzendaritzaren deialdia, haren helburua ez delako primarioak berriz egitea.
«Barne karguak berritzeko dagoen legezko betebeharra beteko da, eta alderdiaren egonkortasuna eta gobernabidea bermatzeko balioko du», adierazi du zuzendaritzak, ohar baten bidez. Iker Ruiz de Egino eledunaren hitzetan, afiliazioari «hitza ematea» da helburua, «libreki eta demokratikoki erabaki dezan zeintzuk izan behar diren estatutuak, ildo politikoa eta datozen lau urteetan alderdia zuzenduko duten pertsonak». Hala, biltzarra azaroaren 19an eta 20an egin nahi dute.
Ildo kritikoko kideek, baina, salatu dute kongresu berri baterako deiak ez duela bat egiten epaitegiak ebatzitakoarekin, haren helburua ez delako primarioak berriz egitea. Ebazpena ez betetzeko «aitzakiak» jarri izana egotzi diote Eba Blanco idazkari nagusiari, baita EH Bildu koalizioa «egoera zail batean» utzi izana ere: «Eba Blancoren noraezak alderdiko organoetako ordezkariek hartutako neurrien legitimitatean eta legaltasunean eragiten dute».
XIII. Kongresu Nazionalean, alderdiak txosten politikoa onartu zuen, eta zenbait aldaketa ere egin zituzten estatutuetan; besteak beste, idazkari nagusia aukeratzeko prozesua aldatu zuten, primarioen formula baztertuta. Hala, kongresuko bigarren egunean Eba Blanco hautatu zuten idazkari nagusi izateko, konpromisarioek egindako bozketa telematikoan: boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k parte hartu zuten. Orduan, alderdiko Ruiz de Eginok BERRIAri adierazi zion «askatu» zela EAren etorkizunaren inguruko korapiloa, baina ez da halakorik iritsi.
Ramirezek eta ildo kritikoko gainerako kideek kongresu propio bat egin zuten asteburu hartan, eta salatu zuten «irregulartasunak» izan zirela Kongresu Nazionaleko bozketa telematikoetan; besteak beste, afiliatu kopuruak moldatu izana egotzi zioten zuzendaritzari.
Horiek horrela, EAko zuzendaritzak adierazi du osoki modu presentzialean egingo dutela azaroko kongresua, otsailekoa «garbia eta demokratikoa» izan zela erakusteko: «Hautetsontziei beldurrik ez diegunez, ez dugu arazorik berriro aurrez aurre egiteko, eta, horrela, bozketa telematikoen inguruan sortu nahi ziren zalantzak funtsik gabekoak zirela frogatu». Izan ere, adierazi du kritikoek jarritako salaketek «iragankortasun egoera» batean utzi dutela alderdiko zuzendaritza, eta horri buelta eman nahi diotela.
Bost urte
2017ko ohiko kongresuan bi ildo agertu ziren, eta idazkari nagusia aukeratzeko bozketan Pello Urizar nagusitu zitzaion Ramirez alderdikideari, hamalau botoren aldearekin. Baina, aste batzuk geroago, kritikoek Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaile karguak eskuratu zituzten —ildo ofizialaren esku geratu ziren Ipar Euskal Herria eta Bizkaia—. Harrezkero, desadostasunak nagusi izan dira alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bildun izan behar duen rola dago eztabaidagai.
Bi urte geroago, Urizarren dimisioarekin, EAk primarioak egin zituen. Ordu hartan, baina, Hauteskunde Antolaketako Batzordeak baliogabetu egin zuen Ramirezen hautagaitza, Ipar Euskal Herrian nahikoa babes lortu ez zituela ebatzita. Erabaki hark Blancoren garaipena ekarri zuen, baina baita prozesu judizial baten hasiera ere.
Ildo kritikoak auzitara jo zuen, Ramirezen eskubide politikoak urratu zirelakoan, eta prozesu judizial luze baten ostean, irailaren iritsi zen behin betiko ebazpena. Epaileek erabaki zuten 2019ko primarioetan Ramirezen parte hartzeko eskubidea urratu zela, eta haiek berriz egin beharra zegoela. Era berean, EAren kongresuan hartutako erabaki guztiak etetea ere erabaki zuten.
Ramirezek adierazi zuen ebazpenaren ondotik primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». Zuzendaritzak, baina, gogoratu zion afiliazioa etenda daukala, ildo kritikoko zenbait kide alderditik kanporatu baitzituzten otsaileko kongresuaren ostean; tartean, Ramirez bera. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218424/elak-hezkuntzako-lan-baldintzez-aritzeko-mahaia-eratzeko-eskatu-dio-jaurlaritzari.htm | Gizartea | ELAk hezkuntzako lan baldintzez aritzeko mahaia eratzeko eskatu dio Jaurlaritzari | ELAk ekarpenak egin dizkio Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari. Negoziaziorik ezean, prest daude mobilizatzeko eta grebara joateko. | ELAk hezkuntzako lan baldintzez aritzeko mahaia eratzeko eskatu dio Jaurlaritzari. ELAk ekarpenak egin dizkio Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari. Negoziaziorik ezean, prest daude mobilizatzeko eta grebara joateko. | Beste hainbat eragilek bezala, ELA sindikatuak ere argitu du zer ekarpen egingo dizkion Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari. Prest agertu da horien inguruan Eusko Jaurlaritzarekin eta Eusko Legebiltzarreko alderdiekin eztabaidatzeko, eta, bide horretan, lan baldintzei buruz jarduteko mahai bat eratzea galdegin dio Jaurlaritzari. Ordea, negoziaziorik egon ezean zer egingo duen ohartarazi du: «[ELAk] Hezkuntza komunitateko beste eragileekin batera, mobilizazioak eta grebak sustatuko ditu, hezkuntza eredu propio baten alde eta kalitatezko hezkuntza bermatzeko lan baldintzen alde». Hezkuntzarako diru publiko gehiago jartzea ere nahi dute: BPG barne produktu gordinaren %4,7 hezkuntzarako erabiltzea dute jomuga.
Sindikatuak zenbait gairen inguruan duen ezinegona jarri du mahai gainean, «hutsuneak» ikusten baitizkio dokumentuari. Lan baldintzei erreparatuta, sindikatuen parte hartzea jaso behar duela iruditzen zaie, «norberaren ordezkaritza errespetatuz». Sindikatuen eskaera historiko bati ere egin dio aipamena; egonkortasuna lortu beharrari, alegia: «Ibilbide zehatz bat adostu behar da hezkuntza publikoan behin-behinekotasuna hiru urtean %8tik behera kokatzeko». Itunpekoko baldintzei dagokienez, uste dute sare publikokoarekin parekatu behar direla bost urtean, baita langileak kontratatzean gardentasuna bermatu behar dutela ere, besteak beste. Eta, oro har, hezkuntzan lanpostu gehiago behar direla nabarmendu dute.
Hezkuntza ereduaren aldaketaz ere badute zer esana. Iruditzen zaie curriculuma bertan ondu behar dela, eta curriculum hori Espainiako Gobernuaren aurrean defendatzeko akordio soziopolitiko bat erdietsi beharko dela. Halaber, ikasmaterialgintzan ere autonomia galdegin dute, baita euskara gehiago eskaintzea ere: «Irakats hizkuntza izateaz gain, euskararen presentzia eskolaren jarduera guztietan bermatu behar da —jantokian, eskolaz kanpoko ekintzetan, jolas orduen zaintzetan, autobus zerbitzuetan...—, baita euskararen erabilera neurtu ere».
Beste gai gatazkatsu bati ere heldu dio sindikatuak, sare publikoaren eta itunpekoaren garrantziari. Esan du hala nahi duten itunpeko ikastetxeei publifikatzeko bidea zehaztu behar zaiela. Gainerako itunpekoek, berriz, doakoak izan beharko dute, eta gardentasunez arituko dira: «Finantzaketa publikoa jasotzen duten eskolek kontuak argitaratu beharko dituzte, eta Gardentasun Mahai bat sortu beharko da sindikatuekin, guraso elkarteekin eta alderdi politikoekin». Doakotasunaren arloan, zehazgabetasunak sumatu dizkiote testuari, eta eskatu dute, esaterako, argi uzteko azpiegiturak nola ordainduko dituzten. Kuotarik ez dutela kobratzen ziurtatzeko gutxienez 30 ikuskari hartzea ere nahi dute.
Segregazioari aurre egiteko neurriak ere baditu sindikatuak: ikasle zaurgarriak eta zaurgarriak ez direnak modu proportzionalean banatzea —proportzio horrek eta herrikoak berdinak izan beharko dute—, eta eskola orok ikasle zaurgarrientzako lekuak gordetzea. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218425/foruzaingoak-isuna-jarri-die-hamabi-ferrariren-gidariei-orduko-150-kilometroko-abiaduran-gidatzeagatik.htm | Gizartea | Foruzaingoak isuna jarri die hamabi Ferrariren gidariei orduko 150 kilometroko abiaduran gidatzeagatik | Radar batek atzeman ditu luxuzko autoak, Iruñetik Logroñorako A-12 errepidean | Foruzaingoak isuna jarri die hamabi Ferrariren gidariei orduko 150 kilometroko abiaduran gidatzeagatik. Radar batek atzeman ditu luxuzko autoak, Iruñetik Logroñorako A-12 errepidean | Hamabi Ferrari bata bestearen atzetik, eta hamabi isun bata bestearen atzetik. Foruzaingoak isun bana jarri die luxuzko hamabi autoren gidariei Nafarroan, radar bati esker orduko 150 kilometroan edo azkarrago gidatzen ari zirela atzeman eta gero. A-12 errepidean harrapatu dituzte, Logroñorako noranzkoan.
Frantziarrak dira gidariak, eta Iruñeko hotel batean igaro dute gaua. Poliziak Legardako gasolindegi batean geldiarazi ditu autoak, isunaren berri emateko. 300-400 eurorainokoak izango dira. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218426/biztanleen-1ek-munduko-aberastasunaren-456-dauka-gero-eta-gehiago.htm | Ekonomia | Biztanleen %1ek munduko aberastasunaren %45,6 dauka, gero eta gehiago | Munduko aberastasuna %9,8 handitu da 2021ean, Credit Suisseren txostenaren arabera. Biztanleen %1i areagotu egin zaio azken urteean aberastasuna, %1,7 hain zuzen, eta dagoeneko %45,6 dago multzo horren esku. | Biztanleen %1ek munduko aberastasunaren %45,6 dauka, gero eta gehiago. Munduko aberastasuna %9,8 handitu da 2021ean, Credit Suisseren txostenaren arabera. Biztanleen %1i areagotu egin zaio azken urteean aberastasuna, %1,7 hain zuzen, eta dagoeneko %45,6 dago multzo horren esku. | 2021. urtean, 463,6 bilioi dolarrekoa izan da munduko aberastasuna (465,3 bilioi euro), Credit Suisseren txostenaren arabera, eta aberastasun horren %45,6 fortuna globalen %1en esku dago, aurreko urtean baino %1,7 gehiago. Alegia, munduko aberatsenen artean aberatsenek gero eta aberastasun gehiago pilatzen jarraitu dute 2021ean, azken urteetako joerari eutsita.
Heldu bakoitzeko batez besteko aberastasuna 87.489 dolar izan da (87.810 euro), %8,4 gehiago. Pandemiaren urte betean ere inoizko hazkunderik handiena izan du munduko aberastasunak, %10ekoa kasik, baina %12,7koa litzateke azken hilabeteetan egon diren interes tasen igoerak aintzat hartuko ez balira.
Credit Suissen txostearen egileetako batek, Anthony Shorrocksek, azaldu du 2021. urtea «urte ona» izan dela finantzen esparruan. «Akzioen igoera orokor bat» izan dela gaineratu du, eta banku zentralen tasa apalek asko lagundu dutela. «Goiz da esateko Ukrainako gerrak zer ondorio izango duen; inflazioa eta hornidura kateetako arazoak ere hor dira», esan du Nannette Hechler-Fayd'herbek, txostenaren beste egile batek.
Zalantza horiekin ere, esan dute bost urterako aurreikuspenetan hazkunde sendoa azaltzen dela, eta, epe horretan, banako bakoitzaren aberastasuna %28 haziko dela, haien ustez. Bi urte barru, berriz, 100.000 dolarrekoa izango litzateke aberastaun hori (100.370 euro).
50 milioi euro baino gehiago patrika bakarrean
AEBak eta Txina izan dira aberastasun globalaren hazkundean ekarpen handiena egin dutenak. 19,97 bilioi euroko ekarpena egin dute AEBek, eta 11,24 bilioi eurokoa Txinak. Kanada, India eta Australia azaltzen dira hurrenak zerrendan. Halaber, AEBak daude banako ultraaberatsen aberasunaren piramidearen puntan, 50,19 milioi eurorekin. Modu orokorrean, %21 hazi da ultraaberatsen kopurua, milioidun aberatsen kopurua baino gehiago. Milioi bat euro baino gehiago dutenak %9 gehitu dira 2021. urtean, eta, dagoeneko, 62,5 milioi banako dira munduan.
Halaber, iaz, 30.000 ultraaberats gehiago sortu ziren AEBetan, 5.200 gehiago Txinan, 1.750 gehiago Kanadan, eta 1.350 gehiago Australian. Erresuma Batuan, 1.130 ultraaberats gutxiago zeuden.
Piramide horren oinarrian, 10.000 dolar baino gutxiago dauzkatenak azaltzen dira. Munduko populazioaren %53 dira errenta hori baino txikiagoa dutenak. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218427/noraino-hel-zaitezke-bost-orduan-trenez.htm | Bizigiro | Noraino hel zaitezke bost orduan trenez? | Europako edozein geltokitik bost orduan nora hel daitekeen jaso du Benjamin Td ingeniariak mapa interaktibo batean. Tren zerbitzuan ere agerikoa da Euskal Herriaren banaketa administratiboa. | Noraino hel zaitezke bost orduan trenez?. Europako edozein geltokitik bost orduan nora hel daitekeen jaso du Benjamin Td ingeniariak mapa interaktibo batean. Tren zerbitzuan ere agerikoa da Euskal Herriaren banaketa administratiboa. | Errepidean gidatzera ohituta dagoenak jakin badaki gutxi gorabehera noraino heldu litekeen bost orduan. Errepidearen, ibilgailuaren, abiaduraren eta atsedenaldian arabera, Euskal Herritik 500 kilometrora dauden tokiak bisitatu daitezke. Gutxik jakingo du, ordea, noraino irits daitekeen denbora tarte berean trenez. Euskal Herriko banaketa administratiboaren eraginez, gainera, Iruñetik Donibane Garazira edo alderantziz trenez nola bidaiatu litekeen ere ez da erraza jakitea.
Baina galdera horren erantzuna Chronotrains.com atarian aurki daiteke orain. Egon badago modua Nafarroako bi hiriburuen artean trenez bidaiatzeko. Ez, ordea, bost orduan edo lehenago. Webgune horretan, Europako edozein geltokitik bost orduan nora irits daitekeen jaso du Benjamin Td ingeniariak. Denbora hori ez da erabat zehatza, ez baititu jasotzen tren batetik besterako itxaronaldian pasa beharreko minutuak edo orduak. Kalkulua egiteko, batez beste, hogei minutuko itxaronaldiak kalkulatu ditu. Denbora horri gehitu egin dio hiri batean zenbat desborra behar den geltoki batetik bestera joateko oinez, bizikletaz edo autobusez; zenbait kasutan eskuz berak sartutako kalkuluak direla ohartarazi du.
Horiek alde batera utzita eta trenean egin beharreko denborari erreparatuta, adierazgarria zer gertu dauden hegoaldeko geltokiak Espainiatik eta zer urrun, aldi berean Ipar Euskal Herritik. Eta gauza bera gertatzen da alderantziz. Esate baterako, Gasteiztik trenez denbora eremu berean daude Donibane Garazi (200 kilometro inguru errepidez) eta Villanueva de Cordoba herria (Espainia; 700 kilometro inguru errepidez).
Chronotrains mapa interaktibo bat da, eta gerturatuz eta urrunduz mugitu daiteke batetik bestera. Geltoki bat aukeratzeko, nahikoa da sagua gainetik pasatzea edo klik egitea. Bost eremutan margotzen ditu orduak: laranja da ordubetean iritsi daitezkeen tokiak hartzen dituena. Kolore maila bakoitza ordu bati dagokio: zenbat eta kolore argiagoa izan, ordubete gehiago behar da horra iristeko.
Aldi berean, mapan argi ikusten da nola dauden Europako estatutuetako tren zerbitzuak hiriburu nagusietan zentralizatuta. Madrildik eta Paristik, esate baterako, trenez Espainiako eta Frantziako mutur guztietara iritsi daiteke ia, Pirinioak salbu.
Egileak berak azaldu duenez, Direkt Bahn Guru mapa ikusita bururatu zitzaion lan hori egitea. Alemaniako hiri nagusietatik ateratzen diren trenak noraino heltzen diren eta zenbat denbora behar duten erakusten du horrek. Benjamin Td-k Europa osora zabaldu du bere mapa, eta bost orduko tartea aukeratu du erakusteko, Deutsch Bahn tren konpainiak Europako geltoki guztietako datuak jasotzen dituela baliatuta.
Dena ez da urre, ordea. «Oso mapa eskasa da. Bilbotik Santanderrera [Espainia] joateko aukera dago, eta ez da agertzen...», adierazi du Gontxalo Torre Facebookeko erabiltzaileak sare sozial horretan BERRIAren postari erantzunez. Eta ez zaio arrazoirik falta: Bilbotik hiru tren ateratzen dira egunean Santanderrera, eta, Renferen webgunearen arabera, 2 ordu eta 56 minutu behar ditu iristeko. Bilbo eta Santander arteko tren zerbitzu hori, ordea, ez da ageri Chronotrains.com mapan. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218428/berriztagarrien-hedadura-laukoiztu-beharko-da-cop26-biltzarrean-jarritako-helburuak-beteko-badira.htm | Mundua | Berriztagarrien hedadura laukoiztu beharko da COP26 biltzarrean jarritako helburuak beteko badira | Energiaren Nazioarteko Agentziak eta Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentziak egindako txosten baten arabera, berriztagarrien ahalmena %8 gehiago handituko da urte amaierarako, baina ez da nahikoa goi bileran hitzartutako helburuetara heltzeko. | Berriztagarrien hedadura laukoiztu beharko da COP26 biltzarrean jarritako helburuak beteko badira. Energiaren Nazioarteko Agentziak eta Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentziak egindako txosten baten arabera, berriztagarrien ahalmena %8 gehiago handituko da urte amaierarako, baina ez da nahikoa goi bileran hitzartutako helburuetara heltzeko. | Iazko azaroan Glasgown (Eskozia) egindako COP26 goi bileran hartutako konpromisoak gainbegiratu dituzte Energiaren Nazioarteko Agentziak eta Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentziak. Ondorioa argia izan da: helburuak beteko badira, laukoiztu egin behar da berriztagarrien urteroko hazkundea gaurtik 2030era. Ez da hori, hala ere, txostenean jaso duten aholku bakarra: zerrenda luzea da.
Txostena bera 45 estatuk eskatu dute. Horien helburua da datorren hamarkadan berriztagarriak izatea aukerarik irisgarriena, eskuragarriena eta erakargarriena CO2 gehien isurtzen duten arloetan. Azken hamarkadan, %130 ugaritu zen argindarra sortzeko berriztagarrietatik eratorritako energia, eta erregai fosiletatik eratorritakoa, %24. Dokumentuaren arabera, berriztagarrien ahalmena %8 handituko da urte amaierarako, 300 gigawatteraino, hau da, 225 milioi etxek behar luketen adina argindar. Ordea, adituen arabera, 2030erako nazioarteak 630 gigawatt gehiago lortu beharko lituzke eguzki argia baliatuta eta 30 gigawatt haize errotetatik.
Ibilgailuei dagokienez, berriz, Energia Berriztagarrietarako Nazioarteko Foroko kideei aholkatu diete jar ditzatela epemugak CO2a isurtzen duten ibilgailu berrien ekoizpenerako. Txostenean proposatzen dutena da ez dezatela halako ibilgailu gehiago ekoitzi 2035etik aurrera —urte horretan sartuko da debekua EB Europako Batasunean—, eta 2040tik aurrera gauza bera egin dezatela CO2a isurtzen duten ibilgailu astunekin. Iaz inoiz baino ibilgailu elektriko saldu zituzten munduan, 6,6 milioi, urte bat lehenago saldutakoak halako bi.
Mende amaierarako tenperaturen gehienezko igoera 1,5 gradura mugatu nahi bada, COP26 biltzarrean hitzartu modura, 2030erako elektrikoak beharko lukete ibilgailuen %60 inguruk, eta gaur egun baino hamar aldiz kargaleku gehiago egon beharko lirateke.
Nekazaritza alorrean ere helburu jakin batzuk zehaztu dituzte txostenean; izan ere, CO2 isurien %20ren erantzule da. Hala, aholkatu dute nekazaritza eta abeltzaintzarako lurrak gehiago ez zabaltzea, basogabetzea handitu ez dadin.
Energiaren Nazioarteko Agentziako zuzendari Fatih Birolek ohartarazi du elkarlana beharrezkoa dela helburu horiek guztiak beteko badira: «Nazioarteko elkarlanak soilik ahalbidetuko du energia berriztagarrietarako jauzia azkarragoa, merkeagoa eta errazagoa izatea. Hori gabe, baliteke karbono neutraltasuna hainbat hamarkada atzeratzea». Zehazki, txostena osatu duten adituen arabera, elkarlana «egokia» bada, 2050erako lor liteke neutraltasuna; aldiz, elkarlanik gabe, 2090era atzeratuko litzateke.
Neutraltasuna lehenago
Ekintza Klimatikorako Sarea plataformak zabaldutako azterketa baten arabera, EBk 2040erako lortu ahal izango luke karbono neutraltasuna, iragarri baino hamar urte lehenago. Horretarako, ordea, bere politikak aldatu beharko lituzke.
Sarea osatzen duten gobernuz kanpoko erakundeek uste dute oraindik ere lortu daitekeela gehienez 1,5 gradu igotzea, baina horretarako isuriak «nabarmen» murriztu beharko liratekeela 2030erako, berriztagarrien erabilera sustatuz eta energia aurreztuz.
Europako Batzordea, parlamentua eta Europar Kontseilua bihar hasiko dira aztertzen 2030erako isuriak %55 murrizteko proposamenak. Izan ere, gaur egungo politikekin jarraituz gero, %47 murriztuko lirateke isuriak 2030erako; aldiz, Ukrainako gerra hasi ostean, Europako Batzordeak aurkeztutako Repower EU egitasmoaren gidalerroei jarraituz gero, murrizketa %57rainokoa izan liteke. Ekologistek, baina, %66raino iristea dute helburu.
Hala, plataformak eskatu dio Bruselari industria prozesuen elektrifikazioa azkartzeko, baita berogailuena eta garraio arloarena ere, 2040erako erabiltzen den argindar guztia berriztagarrietatik eratorria izatea lortzeko. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218429/errusiako-opositore-batek-salatu-du-bera-hiltzen-saiatu-direla-miarritzen.htm | Mundua | Errusiako opositore batek salatu du bera hiltzen saiatu direla Miarritzen | Vladimir Osetxkinek esan du frankotiratzaile baten miraren izpi gorria bere etxean ikusi duela. 2015etik bizi da Miarritzen, eta Errusian bera bilatzeko eta atxilotzeko agindua emana dute. | Errusiako opositore batek salatu du bera hiltzen saiatu direla Miarritzen. Vladimir Osetxkinek esan du frankotiratzaile baten miraren izpi gorria bere etxean ikusi duela. 2015etik bizi da Miarritzen, eta Errusian bera bilatzeko eta atxilotzeko agindua emana dute. | Errusierazko kazetari batek eginiko elkarrizketan egin du salaketa Vladimir Osetxkinek: frankotiratzaile bat bera hiltzen saiatu da Miarritzeko (Lapurdi) etxean familiarekin zegoela, pareko eraikinetik tiro egiten. Errusiako Zerbitzu Sekretuak egin ditu erantzule.
2015. urtetik Miarritzen bizi da Osetxkine. Errusian kartzelan egon zen, iruzurra leporatuta, eta, irtetean, hango espetxe sisteman eginiko gehiegikeriak salatzeko Gulagu.net sortu zuen. Azaldu duenez, besteak beste horrek jarri du Kremlinen jomugan.
Novaya Gazeta-ko Iulia Latinina kazetariak atzo YouTuben argitaraturiko elkarrizketan, Osetxkinek kontatu du nazioarteko ikerketa kazetaritza egiten duen Bellingcat taldeko Hristo Grozev berriemaileak egin ziola ohartarazpena irailaren hasieran: Errusiako FSB zerbitzu sekretuen eta hango mafiaren inguruko hiltzaile bat Moskutik atera zela, Miarritzera joateko.
Hori entzunda, Osetxkinek familia hartu eta Lapurdiko hiritik alde egitea erabaki zuen astebururako. Etxera itzuli zirenean, irailaren 12an, gertatu omen zen hilketa saioa, afaltzeko prestatzen ari zirela. «Haurrentzako platerak jartzen ari nintzen mahaian, eta begiaren ertzarekin ikusi nuen puntu gorri bat mugitzen neuregana, terrazaren gainean».
Gaineratu duenez, berehala pentsatu zuen frankotiratzaile bat ari zela berari tiro egiten saiatzen. Orduan argiak itzali zituen, eta senideei lurrera botatzeko esan zien. Halakoetan zer egin jakiteko ikastaro berezia jaso dutela argitu du. Ondoren, etxean duten gela seguru batean sartu ziren denak, eta han egon ziren ordubete pasatxo.
Sud Ouest egunkariak zabaldu duenez, Baionako Auzitegiak ikerketa zabaldu du gertaturikoa argitzeko, baina ez du beste xehetasunik eman kasuaren inguruan, eta ez du baieztatu hilketa saio bat gertatu izana.
Errusiako diaspora Euskal Herrian
Martxoan albiste izan zen Osetxkin, Ukrainaren aldeko ekintzaile batzuek Vladimir Putinen suhi ohiak Miarritzen duen jauregian sartu zirenean, etxea errefuxiatuei irekitzeko asmoz. Poliziak ekintzaileak atxilotu zituen, eta Osetxkin haren defentsan atera zen New Dissidents Foundation elkarteko presidente gisa.
Poliziaren zaintza berezia du Osetxkinek Miarritzen, Errusiako diasporako beste hainbat kidek bezala.
Errusiako hegoaldeko Samara hirian jaio zen, 1981. urtean. 2000. urtean atxilotu egin zuen Poliziak han, hilketa leporatuta, baina libre utzi zuten gero. Moskura joan zen orduan, eta inportaturiko bigarren eskuko autoak saltzen aritu zen.
2010ean, zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zioten, salduriko autoen inguruko zerga iruzurra egin izana leporatuta. Kartzelan torturatu zutela salatu zuen hainbatetan. Espetxean lau urte pasatu ostean, libre utzi zuten.
Kalean zela, Internet bidez salatzen hasi zen Errusiako espetxean gertaturiko ustelkeria eta tortura kasuak. Besteak beste, presondegietan eginiko torturak jasotzen dituzten bideoak argitaratu ditu bere webgunean. Presoen eskubideen inguruko lantaldearen buru izan zen 2014an, Errusiako Parlamentuan, Duma-n.
Baina, hurrengo urtean, beste ikerketa bat zabaldu zuten haren kontra, iruzurragatik, eta orduan erabaki zuen Errusiatik ihes egitea. 2020an, hura atxilotzeko agindua eman zuen Errusiako justiziak, eta, iaz, bilatu eta atxilotu beharrekoen zerrendan sartu zuten berriz.
Aurtengo otsailaren 8an salatu zuen bera hiltzeko plan bat zegoela. Errusiako bi iturrik eta Txetxeniako diasporako jendeak baieztatu ziotela gaineratu zuen. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218430/irango-poliziak-bost-lagun-hil-ditu-kurdistanen-emakume-baten-heriotzak-eragindako-istiluetan.htm | Mundua | Irango Poliziak bost lagun hil ditu Kurdistanen, emakume baten heriotzak eragindako istiluetan | 22 urte zituen Mahsa Aminik, eta joan den ostiralean hil zen, Poliziak atxilotu ostean. NBEk emakume kurduaren heriotza deitoratu du, eta Teherani eskatu dio ikerketa «inpartziala» egiteko. | Irango Poliziak bost lagun hil ditu Kurdistanen, emakume baten heriotzak eragindako istiluetan. 22 urte zituen Mahsa Aminik, eta joan den ostiralean hil zen, Poliziak atxilotu ostean. NBEk emakume kurduaren heriotza deitoratu du, eta Teherani eskatu dio ikerketa «inpartziala» egiteko. | Irango eta Kurdistango herritarrek egunak daramatzate protestan joan den ostiraletik. Irango Moralaren Polizia deitutakoak joan den asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek argi utzi dute ez zuela gaixotasunik atxilotu aurretik.
Gertakari horrek Irango eta Kurdistango herritarrak asaldarazi ditu, baina manifestaziorik handienak Kurdistanen bertan izaten ari dira, Saghez herrian jaio baitzen Amini, eta greba orokorra egin zuten atzo herrialde horretan. Norvegian egoitza duen Kurdistango Hengaw Giza Eskubideen taldeak salatu duenez, segurtasun indarrak borrak, negar gasa, ur kanoia, gomazko balak eta benetako munizioa erabiltzen ari dira «manifestariei zuzenean eraso egiteko eta protestak zapaltzeko». Emandako azken datuen arabera, Irango Poliziak bost lagun hil ditu, horietatik hiru Divandareh, Saqqez eta Dehglan herrietan. Horrez gain, segurtasun indarrek 250 pertsona atxilotu dituzte, eta 221 zauritu.
OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatari Nada al-Naxifek emakume kurduaren «zorigaiztoko heriotza» deitoratu du, eta Irango Gobernuari eskatu dio emakumearen heriotzaren inguruko ikerketa «inpartziala» egiteko, baita «tortura eta tratu txarren salaketak modu azkar, independente eta eraginkorrean» aztertzeko ere.
Protesten harira, berriz, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak gaitzetsi egin du Poliziak «neurriz kanpoko» indarra erabili izana. Halaber, herritarren manifestaziorako eskubidea eta adierazpen askatasuna errespetatu behar dituela gogorarazi dio al-Naxifek Irango Gobernuari.
Nazioarteari eskaera
Irango Giza Eskubideen taldeko buruak, Mahmood Amiry-Moghaddamek, eskaera hau igorri dio nazioarteko komunitateari: Iranek bere herritarren aurka egiten dituen «krimenen» behatzaile «isila» ez izateko. «Dei egiten diegu Iranekin harreman diplomatikoak dituzten herrialdeei, bereziki Europako Batasunari, estatuaren hilketei amaiera emateko, herritarren oinarrizko eskubideak egia bihur daitezen».
Iranen, legeak emakumezko guztiak derrigortzen ditu buruko zapia janztera 1979tik. Moralaren Poliziak bere patruilak indartu ditu lurralde osoan azken hilabeteotan, eta ustez beloa gaizki jarrita daramaten emakumeak Poliziaren jazarpen fisikoa edota hitzezkoa jasaten ari dira, NBEk salatu duenez. Erakunde horrek, hain zuzen, emakumeen aurkako tratu bortitzei buruzko bideoak jaso berri ditu, erasoak barne. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218431/sute-bat-piztu-da-ezkaba-mendian.htm | Gizartea | Sute bat piztu da Ezkaba mendian | Suhiltzaileen kamioiak eta helikopteroak joan dira, Antsoain herriaren eta Txantrea auzoaren artean piztu den sua itzaltzeko | Sute bat piztu da Ezkaba mendian. Suhiltzaileen kamioiak eta helikopteroak joan dira, Antsoain herriaren eta Txantrea auzoaren artean piztu den sua itzaltzeko | Sute bat piztu berri da Ezkaba mendian (Nafarroa), Antsoain herriaren eta Iruñeko Txantrea auzoaren arteko zuhaizti batean. Antsoaingo etxeetatik oso gertu daude sugarrak, eta dagoeneko han dira suhiltzaile ibilgailu ugari, sua itzaltzeko lanetan. Hasieran Nafarroako suhiltzaileak ibili dira itzaltze lanetan, baina, suaren hedapenaren abiadura ikusita, Nafarroako Gobernuak laguntza eskatu dio Madrili, Baso Suteek eragindako Larrialdien Babes Zibilerako Planaren bigarren maila aktibatuz. Hala, bi gobernuetako lau hegazkin eta sei helikoptero daude itzaltze lanetan. Zehazki, koordinazio hegazkinaz gain, Noaingo parkeko bat eta Agoncilloko bi mugitu dituzte; helikopteroak, berriz, Nafarroako Gobernuaren bi, eta Baso Suteen Errefortzurako Brigadetako lau.
Iparraldeko saihesbidea itxi du Foruzaingoak, eta trafikoa herrietatik eta Iruñetik desbideratzen ari dira, eta N-121-A errepideko Ezkabako tunelak ere itxi egin dituzte. Mozketa horien ondorioz, buxadurak egon dira Iruñerriko errepideetan. FCC enpresak, Iruñerriko hiri garraioaren kudeatzaileak, handik gertu dauka billabesak gordetzeko aparkalekua, autobusak eta bertako langileak atera dituzte.
Suak laborantza etxe bat kiskali du. Ordu gutxiz izan bada ere, Antsoainen eta Txantrean argindar mozketak egon dira, suek kable elektrikoei eragin baitie. Iruñeko Babes Zibilak sutearen inguruko eraikinetako ateak eta leihoak ixteko gomendatu die herritarrei, baita sutearen inguruetara ez gerturatzeko ere. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218432/gure-zinema-sortu-dute-sektorea-biltzeko-plataforma.htm | Kultura | Gure Zinema sortu dute, sektorea biltzeko plataforma | Euskal ikus-entzunezkoen sektorea sustatu nahi du egitasmoak, eta, ikusleak erakartzeko asmoz, promozio bereziak eskainiko dituztela aurreratu dute | Gure Zinema sortu dute, sektorea biltzeko plataforma. Euskal ikus-entzunezkoen sektorea sustatu nahi du egitasmoak, eta, ikusleak erakartzeko asmoz, promozio bereziak eskainiko dituztela aurreratu dute | «Gure lanak ez dira besteenak baino ez hobeak ez txarragoak, baina guk ondoen ulertzen ditugunak dira; gure lagunak bezala, ez dira ez hobeak, ez okerragoak, baina bai hoberen ulertzen digutenak. Halaxe gertatzen da gure zinemarekin ere». Umore tonuz aurkeztu dute Sara Cozar eta Joseba Usabiaga aktoreek Gure Zinema plataforma berria, gaur goizean, Donostiako 70. Zinemaldiaren testuinguruan; euskal ikus-entzunezkoen sektorearen parte esanguratsu bat bildu dute horretarako, eta ospakizun jarrerarekin aurreratu dituzte egitasmo berriaren nondik norakoak.
Funtsean, bi helburu nagusiri erantzun guran jarri dute martxan Gure Zinema: Euskal Herrian egindako zinema pantaila handian ikustera bultzatu nahi dituzte zaleak, batetik, eta euskal zinemaren ekoizpenean eta eragileen arteko aliantzan eragin nahi dute, bestetik. Cozar: «Euskadin sortutako eta garatutako zinemaren kate guztia indartu nahi duen marka bat da, eta esan dezakegu bertako sektoreari loturiko elkarte eta erakunde guztiak batu direla proiektura». Besteak beste, Apika, EPE-APV, Ibaia ekoiztetxeen elkarteak; Euskadiko Zine Aretoen Elkartea, EITB, Donostiako Zinemaldia, Zineuskadi, Euskal Gidoigileen Elkartea, Euskal Aktoreen Batasuna eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zinema klubak aipatu dituzte. «Hots, sektore guztia, produktoreetatik, zuzendarietara, aktoreetara, aurkezleetara... film bat egitea ahalbidetzen dutenetatik, zinema aretoetan ikustera arteko bidea posible egiten dutenenganaino».
Gogora ekarri dute euskal zinemaren «kalitatea» nazioarteko hainbat zinema jaialdietan aitortu dutela, eta jostalari aritu dira kanpoko sarien itxura antzezten, asmatzen zuenari sarrera bi emango ziotela aginduz. Usabiagak besoak gurutzatu, bekozko iluna jarri, eta berehala asmatu du publikoak: «Goya!». «Horixe. Nik parte hartu nuen film batek hamar eraman zituen; nik neuk bakar bat ere ez. Baina, tira, horregatik da gure zinema».
Sariez harago, zinemak ekartzen duena hainbat zabalagoa dela esan du gero, serioago, Cozarrek: «Emozioak, gogoetak eta gure kulturaren ikur bihurtzen diren istorioak ematen dizkigu».
Webgunea abian
Plataforma berria hilabetetako lanaren ondotik aurkeztu dute, eta «sinergia» horretan sakontzeko borondatea azpimarratu dute, «zabalkunde prozesuak hobetzeko» nahia agertzearekin batera. Animazioa eta film laburrak bilduko dituztela ere aipatu dute zehazki, eta euskara egitasmoaren «oinarrian» egongo dela erantsi.
Ikusleak aretoetara gerturatzeko, berriz, promozioko materiala sortuko dute. Oraingoz, abian jarri berri duten webgunean erregistratzeko aukera zabaldu diete; hala egiten dutenek aurrestreinaldien, promozioen eta bestelako eskaintza berezien berri jasoko dute. Usabiaga: «Gure Zinemak epe luzeko proiektu bizia izan nahi du, proiektu bizi bat». |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218433/realak-estutu-egin-du-bayern-baina-ezin-izan-dio-irabazi.htm | Kirola | Realak estutu egin du Bayern, baina ezin izan dio irabazi | 60. minutura arte hobeak izan dira alemaniarrak, baina Amaiur Sarriegi zelairatu eta gero neurketa berdintzeko aukera bikainak izan ditu Realak. Shullerrek sartu du partidako gol bakarra. Munichen erabakiko da kanporaketa. | Realak estutu egin du Bayern, baina ezin izan dio irabazi. 60. minutura arte hobeak izan dira alemaniarrak, baina Amaiur Sarriegi zelairatu eta gero neurketa berdintzeko aukera bikainak izan ditu Realak. Shullerrek sartu du partidako gol bakarra. Munichen erabakiko da kanporaketa. | Europako talde onenen artean lehiatzeko gai da Reala. Txuri-urdinek lehen aldiz jokatu dute gaur Txapeldunen Ligako neurketa bat, eta, garaipena lortu ezin izan duten arren, sufriarazi egin diote Bayern Munichen gisako aurkari handi bati. Schullerren gol batek erabaki du neurketa, baina bi taldeek izan dute gol gehiago sartzeko aukera mordoa. Munichen erabakiko da kanporaketa, datorren ostegunean. Gainditzen duenak multzokako faserako txartela eskuratuko du.
Egiari zor, norgehiagokaren lehen ordubetean gehiago izan da Bayern. Neurketari antzeko asmoekin ekin diote bi taldeek: defentsan goian presionatuz, eta erasoan baloia jokatuz atera nahian atzealdetik. Lehen minutuetan, ordea, defentsan sendo aritu dira bi taldeak, eta kosta egin zaie arriskua sortzea. Aukera apurrak geldikako jokaldietan sortu dituzte.
Partida, ordea, aldatu egin da 25. minututik aurrera. Aurrerapausoa eman dute bi taldeek, eta hutsuneak agertzen hasi dira. Stanwayk eman du Bayernen lehen abisua area ertzetik, eta Dallmannek lehen susto handia: baloi luze bat jaso du, bakarrik geratu da Leteren parean, baina zutoinera bidali du jaurtiketa.
Realak ere izan ditu aukerak. Argiena, Gabyk, 36. minutuan: ezker hegaletik jokaldi ona egin du Bernabek, erdiraketa ederra egin du, eta Venezuelako erdilariaren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora. Azkenean, Bayern izan da barkatu ez duena. Atsedenaldiaren aurretik, 43. minutuan, Buhlek pase zoragarri eman dio Shullerri, eta aurrelariak ederki amaitu du jokaldia. 0-1, eta atsedenaldia.
Bigarren zatiaren hasieran Realak zail izango zuela zirudien. Nahieran jokatu dute alemaniarrek, eta gutxigatik ez dute bigarrena sartu. Shullerrek izan du gola gertuen, baina Letek, atepean, ozta-ozta atera du baloia.
'Amaiur efektua'
60. minutuan egin ditu lehen aldaketak Natalia Arroyok: Le Guilly eta Amaiur Sarriegi zelairatu ditu Bernaberen eta Franssiren ordez. Neurketa aldatu du horrek. Aurrelari donostiarrak arriskutsu bilakatu du ukitu duen baloi bakoitza, erabat aldatu da partida. Azkar iritsi da lehen aukera, kontraeraso batean: area ertzetik jaurti du baloia Nerea Eizagirrek, Grohs atezainak ukitu du baloia, eta langak eragotzi du gola. Ez zen azken aldia izango: 70. minutuan berriz ere langara bidali du baloia Eizagirrek. Gora etorri dira Realeko jokalariak, baita Anoetan elkartu diren 11.479 zaleak ere.
Azken aukera, ziurrenik onena, Amaiurrek berak izan du: Gabyren erdiraketa batek bakarrik utzi du Grohsen aurrean, baina ez du errematatzen asmatu donostiarrak. Azkenean, 0-1, porrota, baina ezin esan daiteke Realaren estreinakoa txarra izan denik. Kanporaketa gainditzea zaila izango da, baina ez ezinezkoa.
Reala: Lete; Allegra, Tejada, Spetch, Bernabe (Le Guilly, 62'); Gaby, Iris Arnaiz, Gemma Gili (Torre, 89'), Nerea Eizagirre, Jensen eta Franssi (Amaiur, 62').
Bayern: Grohs; Tainara, Viggosdottir, Kumagai; Gwinn, Simon (Rall, 74'), Dallmann, Stanway; Lohmann, Shuller eta Buhl (Damnjanovitx, 82'). |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218434/arabako-foru-aldundiaren-tutoretzapeko-adingabe-batek-hezitzaile-bat-salatu-du-sexu-abusuengatik.htm | Gizartea | Arabako Foru Aldundiaren tutoretzapeko adingabe batek hezitzaile bat salatu du sexu abusuengatik | Ertzaintzak kasua ikertu du, eta epaitegien esku dago. | Arabako Foru Aldundiaren tutoretzapeko adingabe batek hezitzaile bat salatu du sexu abusuengatik. Ertzaintzak kasua ikertu du, eta epaitegien esku dago. | Ertzaintzak BERRIAri baieztatu dionez, Arabako Foru Aldundiaren tutoretzapean dagoen adingabe batek salaketa jarri zuen joan den astelehenean sexu abusuengatik. Ertzaintzak kasua ikertu du, eta epaileen esku dago.
EITBren arabera, bere hezitzailea da salatutakoa, eta abuztuan izan zen erasoa. Azaldu dutenez, bere postutik kendu dute hezitzailea, eta kaleratzeko espedientea zabaldu diote. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218435/espainiako-gobernuak-dio-ez-duela-garona-berriz-zabalduko.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak dio ez duela Garoña berriz zabalduko | Teresa Ribera ministroak esan du «ezinezkoa eta bideraezina» dela Gaztela eta Leongo Juntaren proposamena: «Ateraldi ideologiko bat da». | Espainiako Gobernuak dio ez duela Garoña berriz zabalduko. Teresa Ribera ministroak esan du «ezinezkoa eta bideraezina» dela Gaztela eta Leongo Juntaren proposamena: «Ateraldi ideologiko bat da». | Espainiako Gobernuak ez du Garoñako zentral nuklearra berriz zabalduko. Hala baieztatu du gaur Teresa Riberak, Trantsizio Energetikorako ministroak: Gaztela eta Leongo (Espainia) Juntaren proposamena «ezinezkoa eta bideraezina» dela esan du, «ateraldi ideologiko bat» dela. EH Bilduko Idurre Bideguren senatariak egin dio galdera Riberari; izan ere, koalizioak pasa den astean eskatu zion Madrili nuklearrei buruzko eztabaida baztertzeko. Haien arabera ere, «zentzugabea» da Gaztela eta Leongo Juntaren proposamena.
Riberak diru publikoa alferrik xahutzea egotzi dio Juntari: «Ez dute dirurik suhiltzaileak kontratatzeko, ezta jendeari laguntzeko ere, ezta osasun zentroak irekitzeko ere, baina bai Segurtasun Nuklearraren Kontseiluak dohainik emango zien ikerketa bat eskatzeko», salatu du.
Gogorarazi du badagoela Garoña desegiteko plan bat, eta, ahal den neurrian, eskualdea errekuperatzekoa. Esan du hango bizilagunek «erabateko bakardadea» pairatu dutela azken urteetan, eta Espainiako Gobernuak haiekin duen konpromisoa erabatekoa dela. «Desegiteko planaren egutegia adostuta dago zentralaren jabe guztien artean, eta ez dugu hura berrikusteko inongo asmorik» gehitu du. Amaitzeko, azpimarratu du Espainiak badituela nahikoa baliabide energia berriztagarrien aldeko apustua sendotzeko, energia nuklearraren beharrik gabe.
Juntaren asmoa
Arabatik hurbil dago zentrala, Burgosen, eta haren gaineko albisteei gertutik erreparatu zaie beti. Juntaren asmoa haren presidenteorde Juan Garcia-Gallardok jakinarazi zuen joan den asteartean; aditzera eman zuenez, azterketa bat egiteko asmoa dute oraingoz. Bi erreaktore berrirekin ireki nahi lukete zentrala, 2030erako. 2012an utzi zion energia sortzeari azpiegitura horrek, baina 2017an itxi zuten. Orain, desegiteko lanak hastekoak dira berez, eta onetsita dago horretarako plan bat.
Garcia-Gallardo Vox alderdi ultraeskuindarreko ordezkaria da Gaztela eta Leongo Juntan. Aditzera eman zuenez, ipini nahi lituzketen bi erreaktoreak «azken belaunaldikoak» dira: «Suedian, Finlandian, Frantzian eta Japonian darabilten teknologia da». Onartu du zentralean lanean ari diren teknikariek adierazi diotela erabili gabe urteak daramatzanez hondatuta dagoela azpiegitura, baina uste du hori ez dela arazo izango berriz martxan jartzeko.
Izan ere, nabarmendu zuen zentrala ez zutela itxi «funtzionamendu arazoak» zituelako, gobernuak ezarritako zergek «ito» egin zutelako baizik. Zentralaren matxuren gaineko albisteak, hala ere, ugariak izan ziren urte askoan. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218470/itzali-dute-ezkaba-mendiko-sutea.htm | Gizartea | Itzali dute Ezkaba mendiko sutea | Zallan (Bizkaia) atzo arratsaldean pizturiko sua kontrolatutzat eman dute goizaldean. Nafarroako Gobernuak herritarrei eskatu die «ez joateko» suak kiskalitako guneetara | Itzali dute Ezkaba mendiko sutea. Zallan (Bizkaia) atzo arratsaldean pizturiko sua kontrolatutzat eman dute goizaldean. Nafarroako Gobernuak herritarrei eskatu die «ez joateko» suak kiskalitako guneetara | Ezkaba mendiak su hartu zuen atzo arratsaldean, eta garrak azkar batean hasi ziren mendiaren ekialdeko pinudi batera zabaltzen, haizeak bultzatuta. Gauerdi aldera sutea kontrolatzea lortu zuten suhiltzaileek, eta goizerako itzalitzat eman dute.
Gaur goizean ingurua zaintzen eta freskatzen jarraituko dutela adierazi dute. 40 bat suhiltzaile ari dira lan horietan, eta baita helikoptero bat ere.
Bitartean, atzo Iruñeko saihesbidean moztu zuten zatia berriz zabalduko dutela agindu dute, Atarrabia eta Antsoain artean, eta baita Ezkabako tunelak ere. Iruñeko Udaltzainek goizean baieztatu dute bide horiek zabalik daudela dagoeneko.
Ikusi gehiago: Idorteak azalera ekarri duena
Nafarroako Gobernuko Barne zuzendari Amparo Lopezek herritarrei eskatu die ez joateko suak kiskalitako guneetara, arriskutsua dela eta. Sua nola piztu zen ikertzen ari direla gaineratu du. Atzo «une larriak» bizi izan zituztela azaldu du, sua eskualdeko garraio publikoko ibilgailuen gordetegira hurbildu zelako, eta pertsona zaurgarriak dauden Xabierko Frantziskoren egoitzara. Halere, azkenean ez zuten hustu behar izan azken hori.
Atzo, hasieran, Nafarroako suhiltzaileak ibili ziren itzaltzeko lanetan, baina, suaren hedapenaren abiadura ikusita, Nafarroako Gobernuak Madrili laguntza eskatu zion, Baso Suteek eragindako Larrialdien Babes Zibilerako Planaren bigarren maila aktibatuz. Hala, bi gobernuetako lau hegazkin eta sei helikoptero hasi ziren itzaltze lanetan. Zehazki, koordinazio hegazkinaz gain, Noaingo parkeko bat eta Agoncilloko bi mugitu zituzten; helikopteroak, berriz, Nafarroako Gobernuaren bi, eta Baso Suteen Errefortzurako Brigadetako lau. Hala ere, gaua iritsi zenean, lurreko baliabideekin geratu ziren soilik, 50 langile inguru, eta helikopteroak eta hegazkinak baseetara itzuli ziren.
Suak laborantza etxe bat kiskali zuen, eta Iruñeko iparraldeko saihesbidea, PA-30a, ere itxi behar izan zuten, Atarrabia eta Berriozar artean, bi noranzkoetan. Bestalde, N-121-A errepideko Ezkabako tunelak ere itxi zituzten. Mozketa horien ondorioz, buxadurak egon ziren Iruñeko errepideetan. Denbora gutxiz izan bazen ere, Antsoainen eta Txantrean argindar mozketak egon ziren, suak kable elektrikoei eragin baitzien. Telefono zerbitzuan ere egon ziren arazoak. Larrialdi zerbitzuek Iruñeko garraio publikoko garajeak autobusez hustu behar izan zituzten, eta bertako langile guztiak ere atera zituzten.
Nafarroako Gobernuaren Babes Zibilak sutearen inguruko eraikinetako ateak eta leihoak ixteko gomendatu zien herritarrei, baita sutearen inguruetara ez gerturatzeko ere.
Zallan (Bizkaia) ere sute bat piztu zen atzo arratsaldean, eta BI-3651 errepidea itxi behar izan zuten. Inork ez du minik hartu, eta goizaldean kontrolatutzat eman dute. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218471/gelditasuna-ekaitzean-filmak-borobildu-du-euskal-zinemaren-gala.htm | Kultura | 'Gelditasuna Ekaitzean' filmak borobildu du Euskal Zinemaren Gala | Txema Areizaga elektrikariburu zena gogoratu dute, berriki hil baita. | 'Gelditasuna Ekaitzean' filmak borobildu du Euskal Zinemaren Gala. Txema Areizaga elektrikariburu zena gogoratu dute, berriki hil baita. | Euskal Zinemaren Gala egin dute bart Viktoria Eugenia antzokian. Aitziber Garmendiak eta Jon Plazaolak aurkeztu dute. Txema Areizaga elektrikariburu zena gogoratu dute, berriki hil baita. Ekitaldia amaitzeko, Gelditasuna Ekaitzean Alberto Gastesiren filma eman dute. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218472/gerra-erretorika-laquozuhurtziarik-gaberaquo-erabiltzea-egotzi-dio-natok-putini.htm | Mundua | Gerra erretorika «zuhurtziarik gabe» erabiltzea egotzi dio NATOk Putini | Erreserbistak mobilizatzeko agindu du Putinek, «aberria babesteko». Armadan lehen ere arituriko 300.000 militar ohi deituko dituzte Ukrainan aritzera. Kieven arabera, Kremlinen pausoa «aurreikus» zitekeen,gerra ez baita garatzen ari Errusiak planeatu bezala. Txinak elkarrizketarako deia egin du, eta, AEBentzat, Mosku «ahulezia zantzuak» erakusten ari da hartutako erabakiarekin. Dozenaka lagun atxilotu dituzte Errusian, deiaren aurkako mobilizazioetan | Gerra erretorika «zuhurtziarik gabe» erabiltzea egotzi dio NATOk Putini. Erreserbistak mobilizatzeko agindu du Putinek, «aberria babesteko». Armadan lehen ere arituriko 300.000 militar ohi deituko dituzte Ukrainan aritzera. Kieven arabera, Kremlinen pausoa «aurreikus» zitekeen,gerra ez baita garatzen ari Errusiak planeatu bezala. Txinak elkarrizketarako deia egin du, eta, AEBentzat, Mosku «ahulezia zantzuak» erakusten ari da hartutako erabakiarekin. Dozenaka lagun atxilotu dituzte Errusian, deiaren aurkako mobilizazioetan | Ukrainak aste batzuk daramatza herrialdearen ipar-ekialdean eta hegoaldean Errusiako indarrei kontraeraso egiten, eta, horiek horrela, Vladimir Putin Errusiako presidenteak mobilizazio partziala agindu du, «aberria babesteko, bere burujabetza eta lurralde osotasuna, eta gure herritarren segurtasuna». Argitu duenez, bakarrik erreserban daudenak deituko dituzte gerrara, hau da, armadan lehendik ere arituriko herritarrak. 300.000 militar ohi mobilizatuko dituzte. «Ditugun baliabide guztiak erabiliko ditugu». Gaineratu du arma nuklearrekin «mehatxatzen» dituztenek jakin beharko luketela haizea «euren kontra» bihur daitekeela. «Ukrainako hainbat eremutan bizi direnek ez dute neonazien menpe bizi nahi». Ukrainan okupatutako lurraldeetan Errusian sartzeko deitutako erreferendumak babestuko dituela esan du, bide batez. Mendebaldeari egotzi dio 2014an Errusiaren kontrako gerra bat hastea Ukrainan. «Errusiaren kontrako bere politika oldarkorrean, Mendebaldeak muga guztiak gainditu ditu».
Ikusi gehiago: Errusiak Ukrainan okupatutako lurraldeetan erreferendumak egitekoak dira
Euskal Herrian 08:00ak zirenean mintzatu zaie errusiarrei Putin, telebista bidez, 14 minutuko agerraldi batean. Aurten egiten duen molde bereko bigarrena du. Aurrekoa otsailaren 24an izan zen, eta iragarri zuen Errusiak «operazio militar berezia» hasiko zuela Ukrainan. Kieven erreakzioa segituan iritsi da. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podolyakek Twitterreko bere kontuan idatzi duenez, Errusiak emandako pausoa «aurreikus» zitekeen, gerra ez baita garatzen ari Errusiak planeatu zuen bezala, Kieven arabera. Zelenski gauean da mintzatzekoa NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusian. Nolanahi ere, Alemaniako Bild telebista katean azpimarratu du ez duela uste Putinek arma nuklearrak erabiliko dituenik. «Ez dut uste munduak utziko dionik». Kremlineko buruari egotzi dio Ukraina «odoletan ito nahi izatea; are, bere soldaduen odolean». Gaineratu du bake elkarrizketak onartuko dituela «soil-soilik» Putinek agintzen duenean Errusiako indarrak Ukrainatik ateratzeko. Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen idazkari nagusiak Errusiako presidentea kritikatu du gerra erretorika «arriskutsua eta zuhurtziarik gabekoa» erabiltzen ari dela aurpegiratuta.
Sergei Xoigu Defentsa ministroak zehaztapen gehiago eman ditu Putinek agindutako mobilizazioaren inguruan. Esan duenez, «inolaz ere» ez ditu deituko ikasleak edo beste herritarrak, baizik eta lehen ere armadako kide izandakoak bakarrik. Vesna oposizioko mugimenduak mobilizazioaren aurka protesta egitera deitu du gaur, eta elkarretaratzera deitu du Errusiako hainbat hiritan. Horietan dozenaka lagun atxilotu dituzte, OVD-Info gobernuz kanpoko erakundearen arabera.
Ikusi gehiago: Erdoganen ustez, Putinek «ahalik eta azkarren» amaitu nahi du gerra
Txinak elkarrizketarako deia egin du, eta Wang Wenbin Atzerri Ministerioko aholkulariak nabarmendu du «irtenbide bakezale bat» helburu duen edozein ahalegin babestuko duela. Pekinek gogorarazi du, bide batez, gerra hasi zenetik ez duela jarrera aldatu, eta hori «argia» izan dela. Eskatu du, berriro, herrialde guztien «lurralde batasuna» errespetatzeko, Ukrainarena barne, baina baita, Errusia zuzenean aipatu gabe, herrialde guztien «kezka zilegiei» erreparatzeko ere. Gainera, Errusiari ezarritako zigor ekonomikoak kritikatu ditu, ez direlako nazioarteko zuzenbidean oinarritzen. Putinek eta Xi Jinping Txinako presidenteak harreman ona dute, eta joan den astean batzartu ziren.
AEBentzat, «ahulezia zantzuak» erakusten ari da Mosku, bai okupatutako lurraldeetan Errusiarekin bat egiteko erreferendumak «antolatzeagatik», bai mobilizaziorako deiarengatik. Hori adierazi du AEBek Ukrainan duten enbaxadore Bridget Brinkek, Twitterreko bere kontuan. Bruselaren iritziz, «desesperatuta» dago Putin, eta horregatik hartu du erabaki hori. «Ez dago bakean interesaturik», adierazi du Peter Stano Europako Batzordearen Atzerri bozeramaileak. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak atzo esan zuenez, Luhanskeko eta Donetskeko herri errepublikek eta Moskuren menpeko Khersonek eta Zaporizhiak Errusiaren parte bilakatzeko erreferendumak egiten badituzte, zigor ekonomiko gehiago jarriko dizkiote Kremlini, eta Stanok berretsi du galdeketen iragarpenak «ondorioak» izango dituela. Hilaren 23tik 27ra dira egitekoak.
Hegaldiak, beteta
Putinek hartutako erabakiaren ondorioz, Errusiatik ateratzeko hegaldiak bete egin dira. Reuters berri agentziaren arabera, bilaketa kopurua nabarmen handitu da hegaldiak erosteko Errusiako webgune nagusian, Aviasales-en, eta, orduan, Moskutik Istanbulerako (Turkia) eta Erevanerako (Armenia) hegaldi zuzenak bete dira. Errusiarrak bisarik gabe sar daitezke bi herrialde horietan. Gainera, ezin dira txartelak erosi geldialdiak dituzten ibilbideetarako, adibidez Mosku eta Tbilisi (Georgia) arteko bidaiarako.
Bonbardaketa Zaporizhian
Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi duenez, TASS Errusiako berri agentziaren arabera, bonbardaketa batek Zaporizhiako zentral nuklearreko (Ukraina) ur hodi bat hondatu du Europako zentral nuklear handiena da, eta Errusiak kontrolpean du joan den martxotik, han lanean ari diren teknikariak ukrainarrak diren arren. Errusiak eta Ukrainak elkarri egozten diote instalazioaren segurtasuna arriskuan jartzea bonbardaketen ondorioz. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako adituek zentralaren egoera aztertu zuten irail hasieran; ondorengo txostenean, eskatu zuten «segurtasun nuklearrerako babes eremu» bat sortzeko instalazioaren inguruan, eta nabarmendu egoera «eutsiezina» dela.
Bestalde, Errusiak Kharkiv bonbardatu du, atzera, goizaldean. The Guardian egunkariak jaso duenez, irismen luzeko misil batzuk jaurti ditu. Putinek bere erabakiaren berri eman aurretik heldu da erasoa. Ukrainako hiri handienetan bigarrena da, eta maiz bonbardatu dute azken hilabeteetan. Ukrainako armadaren kontraerasoa dela eta, ordea, Errusiak hiritik eta eskualdetik alde egin zuen duela pare bat aste. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218473/lanbidek-7-milioi-euroko-laguntzak-onartu-ditu-enplegurako-prestakuntza-erakundeek-berrikuntzan-inbertitu-ditzaten.htm | albisteak | Lanbidek 7 milioi euroko laguntzak onartu ditu, enplegurako prestakuntza-erakundeek berrikuntzan inbertitu ditzaten | Laguntzek xede dute baliabideak eta instalazioak egokitzea euskal enpresa-sarearen behar berrietara | Lanbidek 7 milioi euroko laguntzak onartu ditu, enplegurako prestakuntza-erakundeek berrikuntzan inbertitu ditzaten. Laguntzek xede dute baliabideak eta instalazioak egokitzea euskal enpresa-sarearen behar berrietara | Lanbide 7 milioi euroko laguntzak onartu ditu. Laguntzek xede dute, 2022an zehar, enplegurako prestakuntza-erakundeen berrikuntza-inbertsioa finantzatzea; zertarako eta aipatutako erakundeek baliabide eta instalazio eguneratuak eskuratu ditzaten (euskal enpresa-sarearen behar berrietara egokituak).
Lanbidek akordio berritzailea berretsi du, 2022ko diru-laguntzen deialdia sustatzeko. Halaber, laguntzek helburu dute EAEko enplegurako prestakuntza-erakundeek eginiko berrikuntza-inbertsioa finantzatzea.
Akordio honek sustatu nahi du aipatu erakundeek beren instalazioak, zuzkidurak eta prestakuntza-baliabideak eguneratzea (bat etortzeko produkzio-sarearen sektoreetan gauzatzen ari diren aurrerapenekin); zertarako eta prestakuntza-ekintzetako parte-hartzaileek ezagutu eta erabili ditzaten enpresek erabiltzen dituzten ekoizpen-baliabide aurreratuenak. Akordioak, beraz, aukera ematen du lan-merkatuan langile profil hau txertatzeko: egitura eta ekoizpen-bitarteko berrietara egokitutako prestakuntza jaso duten langileak. Helburua lortze aldera, Lanbidek zazpi milioi euro bideratuko (izan ere, Lanbidek berak du enplegurako prestakuntza-programak kudeatzeko ardura).
Hainbat faktorek behartu egiten dute, gero eta ingurune espezializatuagoetan eta konplexuagoetan, ikasteko metodo berritzaileak izatera, ikasleek eskuratutako ezagutzaren benetako transferentzia errazteko eta enpresen espezializazio-maila handitzeko. Aipatu faktoreen artean honakoak daude: berrikuntza teknologikoen aurrerapenetik eratorritako profil profesional berriak; produkzio-prozesuen gero eta automatizazio handiagoak; antolaketa- eta kudeaketa-mota berriak; hiru trantsizioen esparruan merkatu-nitxoak agertzea; eta, azkenik, egungo tekniken eraldaketa azkarra.
Lanbide - Euskal Enplegu Zerbitzu Publikoak ezinbestekotzat jotzen du langabeen zein landunen prestakuntzan laguntzen duten erakundeek baliabide eta instalazio eguneratuak eskuratu ditzaten (hain zuzen ere, euskal enpresa-sarearen behar berrietara egokitutako baliabideak eta instalazioak), zertarako eta prestakuntza-ekintza berriak eman ahal izateko. Eta, horretarako, ezinbestekoa da, aldez aurretik, erakunde horiek beharrezko azpiegitura-zuzkidura berriak eskuratzea (lan-merkatuko profil profesional berriak prestatzeko).
EHAAn argitaratzea: 2022/09/20.
Eskabideen epearen hasiera-data: EHAAn argitaratu eta hurrengo egunetik aurrera (2022/09/21).
Eskabideen amaiera-data: 2022/10/30.
Informazio gehiago: https://www.lanbide.euskadi.eus/orokorra/-/diru_laguntza/2022/berrikuntzaren-gaineko-inbertsioa/ |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218474/unai-rementeria-ez-da-aurkeztuko-bizkaiko-ahaldungai-nagusi-izateko.htm | Politika | Unai Rementeria ez da aurkeztuko Bizkaiko ahaldungai nagusi izateko | EAJk urriaren 4an emango du herrialde horretako hautagaien aukeraketa prozesuaren berri. | Unai Rementeria ez da aurkeztuko Bizkaiko ahaldungai nagusi izateko. EAJk urriaren 4an emango du herrialde horretako hautagaien aukeraketa prozesuaren berri. | Azken bi legealdietan Bizkaiko ahaldun nagusi izan da Unai Rementeria, baina ez da berriz hautagai izango kargu horretan jarraitzeko, EITBk eta El Correo-k jakinarazi dutenez. Bi hedabideon arabera, Rementeriak emana dio erabaki horren berri EAJren Bizkai Buru Batzarrari. Jeltzaleek urriaren 4an iragarriko dute herrialde horretako bi hautagai nagusien aukeraketa prozesuaren hasiera. Argitzeko dago, halaber, Rementeria beste karguren baterako hautagai izango den.
2015etik izan da Bizkaiko ahaldun nagusi Rementeria. Karguan bi legealdi baino gehiago egiteko asmoa agertua bazuen ere, azken asteetan izan da zurrumurrurik maiatzeko hauteskundeetara berriz ere aurkeztuko dela dioenik. Kontrakorik ere bai, ordea, EAJk kargu horretarako hautagai emakume bat jartzeko asmoa duelakoan. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218475/superberriak-ek-erretiratu-egin-du-erregulazio-espedientea.htm | Ekonomia | Superberriak-ek erretiratu egin du erregulazio espedientea | Zuzendaritzak atzera egin du erabakian, eta ez du enplegua erregulatzeko dosierra aplikatuko. 70 langile kaleratu nahi zituen taldeak. | Superberriak-ek erretiratu egin du erregulazio espedientea. Zuzendaritzak atzera egin du erabakian, eta ez du enplegua erregulatzeko dosierra aplikatuko. 70 langile kaleratu nahi zituen taldeak. | Superberriak katearen zuzendaritzak, atzera egin, eta enplegua erregulatzeko dosierra erretiratzea erabaki du. BM saltoki handiak (Uvesco) BM Shop kateko denda batzuk kudeatzeko erabiltzen duen enpresa da, eta hilaren hasieran iragarri zuen jarduera eten eta 70 langile kaleratu nahi zituela. Denda bana dauka Amurrion (Araba), Laudion (Araba), Ugaon (Bizkaia), Barakaldon (Bizkaia) eta Bilboko Zazpikaleetan.
Neurria salatzeko greba mugagabea hasi zuten langileek hilaren 16an. Hain zuzen ere, LAB eta CCOO sindikatuek adierazi dutenez, «erabakigarria» izan da hori neurria bertan behera uzteko, «bost greba egun hauetan grebaren jarraipena ia %100ekoa izan delako, denda guztiak itxita egon direlako eta langileon borrokarako determinazioa erabateko izan delako».
Sindikatuek lehen egunetik ohartarazi zuten ez zegoela arrazoi ekonomikorik neurria aplikatzeko, eta adierazi zuten frankiziek «ondo» funtzionatzen dutela. «Horren erakusgarri da erabaki honek langile, bezero zein auzokideen artean sortu duen harridura».
Erregulazio espedientea indargabetuta, greba bertan behera utzi dute langileek. Negoziazio epe bat zabalduko dute orain. «Enpresaren aktibitatea zein gure lanpostuen mantentzea bermatu arte, erne, antolatuta eta borrokan jarraituko dugu», ohartarazi dute. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218476/armak-hartzeko-eskatu-die-tplf-gerrillak-herritarrei.htm | Mundua | Armak hartzeko eskatu die TPLF gerrillak herritarrei | Tigrayko gerrillak salatu du Eritreak «erasoaldi zabal bat» hasi duela Etiopiako armadaren laguntzarekin. | Armak hartzeko eskatu die TPLF gerrillak herritarrei. Tigrayko gerrillak salatu du Eritreak «erasoaldi zabal bat» hasi duela Etiopiako armadaren laguntzarekin. | TPLF Tigray Askatzeko Herri fronteak gutun bat zabaldu du herritarrei armak hartzeko eskatuz, «gerra genozidatik defendatzeko». Oharrean salatu du Eritreak «erasoaldi zabal bat» hasi duela Etiopiako armadaren eta Amhara eskualdeko indar berezien laguntzarekin. «Aurrean dugun erronkak tigrayar guztien parte hartzea eskatzen du, TPLFk eskatzen dizue prest egon zaiteztela erabateko gerrari aurre egiteko», dio idatziak.
Tigrayko herritarrei ez ezik, Etiopia osoko eta, batez ere, Amhara eta Afar eskualdeetako herritarrei ere mintzatu zaie gerrilla, eskatuz «gogor» egin diezaiotela «gobernu faxistak eta haren kideek ezarritako amarruari». Eritreako herriari eta armadari, berriz, ohartarazi die Tigrayko herriak ez diola uko egingo berea duenari, eta ez duela bilatuko berea ez duenik: «Gure ametsa garapena eta bakea dira».
Aurtengo martxotik abuztura, bi aldeen arteko su eten bat egon zen, arrazoi humanitarioak tarteko. Ez zen, ordea, elkarrekin adostutakoa izan, eta, duela bizpahiru aste, berriro hasi ziren borrokak. Hala ere, orain arte, menia bat adosteko prest agertu izan da gerrilla, baita AB Afrikako Batasunaren bitartekaritza onartzekoa ere. Ordea, TPLFren arabera, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmed izan da prozesua oztopatzen aritu dena, Tigray behin eta berriz bonbardatuz.
Ez da lehen aldia Eritreak Tigrayko gatazkan esku hartzen duena. Gerra piztu zenean, 2020ko azaroan, Addis Abebari laguntzen aritu zen, nahiz eta hilabete batzuk geroago arte Asmarak ez zuen onartu erasoaldian parte hartu izana. Eritreak harreman txarra izan du historikoki TPLFrekin, eta Isaias Afwerki herrialde horretako presidenteak harreman ona du Etiopiako lehen ministroarekin, bi estatuen arteko bake akordioa lortu zutenetik; Abiyek horren harira jaso zuen Bakearen Nobel saria, iaz. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218477/hotelek-inoiz-baino-bezero-gehiago-izan-dituzte.htm | Ekonomia | Hotelek inoiz baino bezero gehiago izan dituzte | Abuztuan, 397.611 bezero izan dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan, iaz baino %11,2 gehiago. 2019ko udako markak ere aise gainditu dituzte. | Hotelek inoiz baino bezero gehiago izan dituzte. Abuztuan, 397.611 bezero izan dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan, iaz baino %11,2 gehiago. 2019ko udako markak ere aise gainditu dituzte. | Kopuruek ez dituzte gezurtatu sentsazioak. Udan inoiz baino turista gehiago izan diren ustea baieztatu dute datu estatistikoek, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoak behinik behin. Eustaten arabera, abuztuan 397.611 bezero izan dituzte hiru lurralde horietako hotelek. Inoizko kopururik handiena da, aise gainditu baitu aurreko marka, iazko abuztukoa. Urte hartan, 357.683 bisitari izan ziren hoteletan, eta, aurten, ia 40.000 gehiago (+%11,2).
Bezero gehieneko uda, berriz, pandemiaren aurrekoa izan zen orain arte, 2019koa. Urte hartan, 685.117 sarrera izan ziren uztailean eta abuztuan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan, eta, aurten, %14 gehiago gehiago izan dira: 780.797 (+95.680).
Bezero horiek, batez beste, 2,11 gau pasatu dituzte hoteletan. Ondorioz, gaualdiak 1.605.078 izan dira uztailean eta abuztuan, 2019ko udan baino %9 gehiago.
Bizkaian gehiago, Gipuzkoan beteago
Bizkaia da hoteletan turista gehien jasotzen dituen lurraldea, eta azken urtean igoerarik handiena izan duena: 187.660 izan dira aurten, iaz baino %17,3 gehiago. Gipuzkoan 154.018 izan dira (+%3,9), eta Araban, berriz, 55.933 (+%13).
Baina, edukiera aintzat hartuz gero, Gipuzkoako hotelak izan dira beteenak: lekuen %82,6 eta gelen %88,6 egon dira beteta abuztuan. Bizkaian, lekuen %77,2 eta gelen %83,5 egon dira beteta; Araban, lekuen %70,1 eta gelen %81,8.
Hiriburuetan ere, Donostia izan da guztien artean okupatuena, gelen %89,8 beteta eduki baitzituen abuztuan. Bilbon, gelen %85,7k izan dute bezeroren bat etengabe, eta Gasteizen, %83,7k.
Atzerritar gehiago
Eustatek bi taldetan banatzen ditu turistak: «estatukoak» eta «atzerritarrak». Joera desberdinak antzematen dira iaztik hona: gorakada nabarmena izan dute Espainiako herritartasuna ez dutenek (+%74,5) eta badutenek (-%17,6). Azalpena erraza da: iaz, COVID-19aren ondorioz, oraindik baziren mugak gainditzeko trabak (COVID ziurtagiriak aurkeztu beharra, hegaldi gutxiago...), eta horrek mugaz gaindiko turismoa moteldu zuen. Aurten, muga praktikorik gabe, kopuruak asko parekatu dira: estatuko 202.814, eta atzerriko 194.797. Eustaten arabera, «estatuko» horien artean 29.552 euskal herritarrak dira, 78.767 Herrialde Katalanetakoak (40.272 katalan, 16.862 valentziar eta 2.633 balear), 47.450 madrildarrak, eta 7.438 galiziarrak.
Araban eta Bizkaian gehiago dira Espainiako herritartasuna dutenak, eta Gipuzkoan, aldiz, gutxiago.
Frantziar herritartasuna dutenak dira, alde handiz gainera, abuztuan hotelak gehien bete dituztenak (54.262). Atzetik doazkie italiarrak (20.522), britainiarrak (15.154), alemaniarrak (13.997), herbeheretarrak (13.101), estatubatuarrak (12.339) eta portugesak (10.414). Errusiarrak 1.034 izan dira, txinatarrak 1.104, eta japoniarrak 939. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218478/gazteen-arteko-euskarazko-ahozko-jarduna-aztergai-nafarroan.htm | Gizartea | Gazteen arteko euskarazko ahozko jarduna, aztergai Nafarroan | Erdararen erabilera zergatik igo den aztertu nahi dute Iruñeko Komunikabideak fundazioak eta Euskaltzaindiak. | Gazteen arteko euskarazko ahozko jarduna, aztergai Nafarroan. Erdararen erabilera zergatik igo den aztertu nahi dute Iruñeko Komunikabideak fundazioak eta Euskaltzaindiak. | Nafarroako gazteen arteko euskarazko ahozko jarduna aztertu nahi dute Iruñeko Komunikabideak fundazioak eta Euskaltzaindiak. Horretarako, mintegi bat antolatu dute irailaren 28rako. 09:00etatik 16:00etara eginen dute, Iruñeko Kondestablearen jauregian. Euskarazko ahozko jarduna Nafarroako gaztetxoen artean: egoera eta aukera berriak jardunaldiak zenbait helburu ditu: «Iritziak jasotzeko bilgune bat sortzea, hausnartzea, esperientziak trukatzea eta 8 eta 12 urte arteko gaztetxoen euskarazko ahozko jarduna hobetzea». Izena emateko epea zabalik dago irailaren 26ra arte.
Euskaltzaindiaren arabera, erdararen erabilera igotzen ari da, eta horren zergatia aztertu nahi dute, baita bestelako zalantzen inguruan hausnartu ere: «Nolakoa da gaztetxo horien euskarazko ahozko jarduna? Zein hutsune daude arlo horretan? Zein baliabide ditugu euskarazko ahozko jarduna hobetzeko ikasgeletan? Eta ikasgelatik kanpo, aisialdi antolatuan, kirol jardueretan...?».
Sagrario Aleman Euskaltzaindiko Jagon saileko Sustapen Batzordeko buruak eta Enrike Diez de Ulzurrun Iruñeko Komunikabideak fundazioko lehendakariak aurkeztu zuten egitasmoa, ostiralean, Iruñean. «Kezka dago eskolak bakarrik euskal hiztunak sortzen ote dituen», esan zuen Alemanek. Horri beste hausnarketa bat gehitu zion: «Oinez, ibiliz ikasten da, eta euskal hiztunak eremu guztietan euskaraz arituz lortzen dira». Diez de Ulzurrunek azpimarratu zuen gazteek euskararekin zer-nolako harremana izan duten jaso nahi dutela: «Gaztetxoak entzuteko asmoa dugu».
Besteak beste, Dindaia fundazioko Esther Lakastak, Nafarroako Ikastolen Elkarteko Helena Baraibarrek, Euskaltzaleen Topaguneko Ander Barandiaranek eta Iturrama institutuko ikasleek parte hartuko dute mintegian. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218479/biharamuneko-pilula-urririk-izanen-da-emazte-guztientzat-iparraldean.htm | Gizartea | Biharamuneko pilula urririk izanen da emazte guztientzat Iparraldean | François Braun Frantziako Osasun ministroak iragarri du neurria, baina ez du zehaztu noiztik aitzina izanen den indarrean. Mementoko, 18 urtetik beherakoek urririk eta errezetarik gabe lortzen ahal dute, eta 26 urtetik beherakoek urririk, errezetarekin. | Biharamuneko pilula urririk izanen da emazte guztientzat Iparraldean. François Braun Frantziako Osasun ministroak iragarri du neurria, baina ez du zehaztu noiztik aitzina izanen den indarrean. Mementoko, 18 urtetik beherakoek urririk eta errezetarik gabe lortzen ahal dute, eta 26 urtetik beherakoek urririk, errezetarekin. | Biharamuneko pilula urririk eta errezetarik gabe eskuratzen ahalko dute emazte guztiek; hala gertatuko dela erran du, bederen, Frantziako Osasun ministro François Braunek. Haatik, oraino ez du erran neurria noiz sartuko den indarrean, baina segurtatu du 2023ko Gizarte Segurantzaren lege proiektuan sartuko dutela; irailaren 26an aurkeztekoa dute lege proposamen hori Frantziako Ministroen Kontseiluan. Hala, Ipar Euskal Herriko andreek farmazietan, ikastetxeetako osasun zerbitzuetan eta sexu osasunerako zentroetan eskuratzen ahalko dute haurdunaldia eragozteko larrialdiko pilula.
Oraingoz, 18 urtetik beherako andreek urririk eta errezetarik gabe lortzen ahal dute abortatzeko pilula; 26 urtetik beherakoek, berriz, urririk eta errezetarekin. 26 urtetik gorakoek errezeta behar dute, eta ordaindu behar dute pilula lortzeko, nahiz eta gero Gizarte Segurantzak kostuaren %65 itzuli. Braunen ustez, «kezkagarria» da andreentzako larrialdiko kontrazepzioa eskuratzeko zailtasun horiek izatea, jakinda arriskudun sexu harremanaren ondoko 24 orduetan duela «eraginkortasunik handiena». Gizonezkoen kontrazepzioari buruz, zin egin du Frantziako Osasun Aginte Gorenari txosten bat galdetuko diola, «beharrak zein diren aztertzeko».
Bestalde, uste du ezinbestekoa dela «prebentzioa azkartzea». Hala, iragarri du sexu transmisiozko infekzioen azterketa urririk izango dela 26 urtera arte. Orain arte, GIBa detektatzeko proba da urririk den bakarra, baina Braunek azaldu du bestelako infekzioek gora egin dutela, batez ere klamidiasiarenak eta gonokokoarenak. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218480/rodolfo-martin-villa-ez-dute-auzipetuko-argentinan.htm | Gizartea | Rodolfo Martin Villa ez dute auzipetuko Argentinan | Argentinako Auzitegi Gorenak ez du ikusten gizartearen aurkako krimenen egiletzaren inguruko frogarik. Erabakiari errekurtsoa aurkeztea aztertzen ari da Ceaqua Kereila Argentinarra sostengatzeko Estatuko Koordinakundea. | Rodolfo Martin Villa ez dute auzipetuko Argentinan. Argentinako Auzitegi Gorenak ez du ikusten gizartearen aurkako krimenen egiletzaren inguruko frogarik. Erabakiari errekurtsoa aurkeztea aztertzen ari da Ceaqua Kereila Argentinarra sostengatzeko Estatuko Koordinakundea. | Rodolfo Martin Villa ez auzipetzea erabaki du Argentinako Zigor Kasazioko Ganbera Federalak, Argentinako Auzitegi Gorenak. Gizateriaren aurkako krimenak egotzi zizkioten zenbait elkartek, Espainiako Poliziak Gasteizko martxoaren 3ko sarraskian eta 78ko sanferminetan German Rodriguezen hilketan izan zuen jokabidearengatik. 1976an, Martin Villa Gobernazio ministroa zen Espainiako Gobernuan. Argentinako justiziak ez du ikusten egotzitako delituen eta egiletzaren inguruko «froga zuzen edo zeharkakorik».
Apelazio auzitegi batek 2021eko abenduan hartutako erabakiari arrazoia eman dio Auzitegi Gorenak, eta Martin Villaren auzipetzeari baliogabetuta eutsiko diote. Hainbat elkartek helegitea jarri zioten erabaki horri, baina ez du aurrera egin. Erabakia, hala ere, ez da aho batezkoa izan. Izan ere, ganberako presidenteak Martin Villaren aurkako helegitearen alde bozkatu du.
2014an hasi zen prozesua, Maria Servini epaileak ministro ohia atxilotzeko agindu zuenean. 2021eko urrian, Martin Villa auzipetzea erabaki zuen Argentinako epaileak, eta ministro ohiak helegitea jarri zion erabaki horri. Argentinako Ganbera Kriminal Federalak tramiterako onartu zuen. Oraingoan bezala, epaileek ez zuten «frogarik, ez zuzenekorik, ez zeharkakorik, ezta zantzurik ere» topatu ministro ohiari egotzitako delituen inguruan. Epaileen arabera, Servinik huts bat egin zuen kalifikazio juridikoan: ez dute frogatutzat jotzen Gasteizko eta Iruñeko hilketak gizateriaren aurkako delitu izan zirenik.
Helegitea
Martxoak 3 elkarteak eta Kereila Argentinarra sostengatzeko Estatuko Koordinakundeak (Ceaqua) Argentinako epaitegiaren erabakiarekiko «desadostasuna» agertu dute. Gogorarazi dute Martin Villak Argentinako kereilan inputatuta jarraitzen duela gizateriaren aurkako krimenengatik, hamabi hilketa egotzita. «Epaitegiak sakondu egin behar du aipatutako krimenen ikerketan, berriro prozesatzea agintzeko», azpimarratu du Martxoak 3 elkarteak.
Une honetan, Ceaquako talde juridikoa aztertzen ari da Argentinako Auzitegi Gorenean errekurtsoa jartzeko aukera. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218481/eaeko-auzitegi-nagusiak-ez-du-onartu-elak-zahar-etxeen-hitzarmenari-lotuta-eskatutako-kautela-neurria.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak ez du onartu ELAk zahar etxeen hitzarmenari lotuta eskatutako kautela neurria | Hitzarmenaren hirugarren artikuluaren suspentsioa eskatu zuen sindikatuak, atxikitze araubidea mintzagai duena | EAEko Auzitegi Nagusiak ez du onartu ELAk zahar etxeen hitzarmenari lotuta eskatutako kautela neurria. Hitzarmenaren hirugarren artikuluaren suspentsioa eskatu zuen sindikatuak, atxikitze araubidea mintzagai duena | ELA sindikatuak joan den astean eskatu zion Auzitegi Nagusiari Gipuzkoako zahar etxeen hitzarmenaren hirugarren artikuluari lotutako kautela neurria. ELAk erran zuen arren hirugarren artikulua «diskriminatzailea eta antisindikala» dela, Auzitegi Nagusiak ez du kautelazko neurria onartu.
Hitzarmena UGTk eta bertze hiru patronalek sinatu zuten. Estatutuz kanpokoa den heinean, sinatu zuten sindikatu eta elkarteetara afiliatuta dauden egoitzetako langileak izanen dira hitzarmenaren bermeak lortuko dituztenak. Hirugarren artikuluak, ordea, bi hilabeteko epea ematen die hitzarmenaren eraginkortasunetik kanpo dauden horiei «indibidualki atxikitzeko». Datorren asteko ostegunean bukatzen da epea.
ELA sindikatua, ordea, ez dago ados autoarekin. Haren erranetan, atxikitze muga datorren astean amaitzeak «langileen errendizioa» bilatzen du. Sindikatuak gehitu du datorren astelehenean aurkeztuko duela hitzarmenaren aurkaratzea, hirugarren artikulua eta bertze hamabost baino gehiago legez kanpokoak direla ebazteko. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218482/79-milioi-euroko-isuna-ezarri-diote-glovori-herrialde-katalanetan.htm | Ekonomia | 79 milioi euroko isuna ezarri diote Glovori Herrialde Katalanetan | 10.600 banatzaileren egoera erregularizatzera behartu dute plataforma digitala. Enpresak dio zigorrak ez duela zerikusirik 'rider'-en legearekin. | 79 milioi euroko isuna ezarri diote Glovori Herrialde Katalanetan. 10.600 banatzaileren egoera erregularizatzera behartu dute plataforma digitala. Enpresak dio zigorrak ez duela zerikusirik 'rider'-en legearekin. | Espainiako Lan Ministerioko ikuskaritzak 79 milioi euroko isuna ezarri dio Glovo plataforma digitalari. Iruzurra egitea egozten dio, eta «langileen eskubideak urratu izana». Zigorra eremu ekonomikotik harago doa, enpresak Herrialde Katalanetako 10.614 banatzaileren izena eman beharko duelako Gizarte Segurantzan. Glovok helegitea jartzeko asmoa duela aurreratu du, eta zehaztu du isuna rider-en legea indarrean sartu aurrekoa dela.
Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak eman du Glovori leporatu zaion delituaren berri: «Autonomo faltsuen kasu argi eta garbi bat da, eta legeak gogor egingo dio enpresa honi, lan ikuskaritzak egin duen bezala». Are gehiago, ikerketa «oztopatu» izana ere egotzi dio Glovori, eta hori urraketa «oso larria» dela zehaztu du. Ondorioz, plataforma digitalak 8.331 banatzaile erregularizatu beharko ditu Bartzelonan, eta beste 2.293 Valentzian.
Glovok, halere, zehaztu du lan ikerketak rider-en legea delakoa indarrean sartu aurreko egoera aztertu duela. Legea iazko abuztuan sartu zen indarren, eta ikerketak salaturiko urraketak 2018 urtetik 2021eko abuztura arteko tartean eginikoak dira. Enpresak, halaber, salatu du informazioa emateko epea handitzeko eskatu zuela eta lan ikuskaritzak ukatu egin ziola. Era berean, aurreratu du helegitea jarriko duela epaitegietan.
Hau ez da Espainiako Lan Ministerioak Glovori jarritako lehen isuna, 2021eko azaroan Sevillan (Espainia) ziharduten 1.300 banatzaile erregulatzera behartu baitzituen. Dena den, urtebete pasatu da rider-en legea onartu zenetik, eta Uber Eats banaketa enpresak publikoki salatu du Glovok oraindik banatzaile autonomoak dituela. Glovok EAEko Auzitegi Nagusian izandako epaiketa galdu zuen iazko maiatzean. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218483/lehortearen-ondorioz-sagarrak-azkarrago-heltzen-ari-dira.htm | Bizigiro | Lehortearen ondorioz, sagarrak azkarrago heltzen ari dira | Fruitel eta Sagardoaren Lurraldeak egindako txostenak baieztatu du beroaren ondorioz sagar gehiago erortzen ari direla. Iazko sagarrekin alderatuta, aurtengoek almidoi gutxiago eta azukre gehiago dute. Sagarren uzta ospatzeko, festa bat egingo dute bihartik urriaren 31ra bitarte. | Lehortearen ondorioz, sagarrak azkarrago heltzen ari dira. Fruitel eta Sagardoaren Lurraldeak egindako txostenak baieztatu du beroaren ondorioz sagar gehiago erortzen ari direla. Iazko sagarrekin alderatuta, aurtengoek almidoi gutxiago eta azukre gehiago dute. Sagarren uzta ospatzeko, festa bat egingo dute bihartik urriaren 31ra bitarte. | Beroaren eta lehortearen ondorioz, sagar gehiago ari dira erortzen, eta sagarrak azkarrago ari dira heltzen. Hala dio gaur Astigarragan (Gipuzkoa) aurkeztu duten sagardo sagarraren heldutasunaren XXII. txostenak. Barnealdeko sagastietan, gainera, are gehiago erori dira. Horrez gain, egungo klima baldintzak aldatzen ez badira, litekeena da sagarrak gero eta azkarrago heltzea.
Sagarra nola dagoen jakiteko, Gipuzkoako sagasti batzuetan kontrola egin dute hil honen hasieran, aurreko urteetan bezala. Hamalau sagasti barietate kontrolatu dituzte. Emaitzek adierazi dute sagarrek almidoi gutxiago eta azukre gehiago dutela, 2021eko datuekin alderatuta.
Heldutasun datuak ikusita, eta, almidoiaren erregresioaren arabera, hiru taldetan banatu dituzte hamalau sagastien barietateak: aurreratuenak –adibidez, Patzolua eta Gezamina–, erdikoak –Aritza, Urtebi Haundi eta Udare Marroi– eta atzeratuenak –besteak beste, Errezila eta Urdin–.
Sagarraren festa, bihartik urriaren 31ra bitarte
Astigarragako sagarraren festaren aurkezpenean eman dituzte datuok. Udazken zaporez lelopean, sagarraren uzta garaiaz gozatzeko, hainbat ekintza antolatuko dituzte bihartik aurrera. Jaialdiak urriaren 31ra arte iraungo du. Aurtengo egitarauaren antolaketan parte hartu dute Astiko merkatarien elkarteak, Astigarragako Udalak eta zenbait tabernari eta kultur taldek.
Lehenengo egitasmoa XXII. Sagar Uzta izango da; bihar hasiko da. Egun nagusia, hala ere, irailaren 25a izango da, uztaren azken eguna. Egun horretan, aukera egongo da herriko familiek egindako 2022ko uztako lehen muztioa eta sagardogileek beren postuetan emango duten muztioa dastatzeko. Horrez gain, antolatzaileek dei egin dute azken eguneko topa herrikoian parte hartzera: 2022ko uztako lehen muztioarekin topa egingo dute 13:00etan, Foru plazan.
Beste hainbat ekintza egingo dituzte urria bukatu arte; besteak beste, eskaintza gastronomikoak eta musika emanaldiak. Gainera, familia osoarentzako ekintzak ugariak izango dira. Urriko larunbat eta igandeetan, familian egiteko sagar muztioen elaborazio tailerrak antolatuko dituzte. Larunbatetan, goizez zein arratsaldez izango dira tailerrak. Igandeetan, berriz, soilik goizez. Familiek beste zenbait planez gozatu ahalko dute; hala nola txalaparta tailerra izango dute irailaren 23an, eta Sagar-bira izeneko mendi buelta irailaren 24an.
Irailaren 29an hasita, ostegunero, 18:00etatik 20:00etara, sagarrari buruzko ikastaroak egingo dituzte. Lau ikastaro emango dituzte guztira, eta urriaren 20koa izango da azkena. Sagarra ardatz hartuta, ikastaro bakoitzak gai bat jorratuko du.
Kirola eta kultura uztartzeko asmoz, urriaren 22an Urumean barrena kanoatan ibiltzeko ekintza bat antolatu dute. Ibilbidea Loiolatik Ergobiko zubira (Gipuzkoa) izango da, eta, gero, Ergobiko historia ezagutzeko bisita bat egingo dute parte hartzaileek. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218484/tasmaniako-kostaldean-230-izurde-pilotu-agertu-dira-hondartuta.htm | Mundua | Tasmaniako kostaldean 230 izurde pilotu agertu dira hondartuta | Uste dute izurdeen erdiek bizirik jarraitzen dutela, eta Australiako Gobernuak erreskate zerbitzuak bidali ditu. Duela bi urte 500 izurde topatu zituzten leku eta garai berean. | Tasmaniako kostaldean 230 izurde pilotu agertu dira hondartuta. Uste dute izurdeen erdiek bizirik jarraitzen dutela, eta Australiako Gobernuak erreskate zerbitzuak bidali ditu. Duela bi urte 500 izurde topatu zituzten leku eta garai berean. | Bart 230 izurde pilotu (Globicephala) topatu dituzte Macquarie badian (Australia), hondarretan, Tasmaniako ipar-mendebaldean. Duela bi urte ere han gertatu zen Australian erregistratuta dagoen hondartzerik handiena: espezie bereko 500 izurde inguru aurkitu zituzten orduan. Hil egin ziren haietatik 380, baina ehun salbatzea lortu zuten erreskate zerbitzuek.
Arduradunek uste dute animalien erdiak behintzat bizirik daudela oraindik, eta erreskate zerbitzuak lanean ari dira jada. Hasieran kaxalote guztiak erreskatatzeko asmoa zuten, baina, Tasmaniako Ingurumen Sailak jakinarazi duenez, oso korapilatsua litzateke operazio hori, aurkitu dituzten lekua dela eta.
Macquarie badia handia da, sakonera gutxikoa, eta nekazaritza gunea da. Tokiko bizilagunek zaindu dituzte izurdeak erreskate zerbitzuak iritsi bitartean: tapakiekin estali dituzte, eta ura bota diete gainetik, bizirik mantentzen saiatzeko.
Australiako Gobernuak jakinarazi du bidean direla adituak, eta izurdeak itsasora itzularazten saiatuko direla. Haien arabera, kezkagarria da bigarren hondartze bat gertatu izana leku eta urte garai berean.
Taldean bidaiatzen dute izurde pilotuek, eta litekeena da haren liderrak orientazioa galdu duelako amaitu izana lehorrean. Baliteke klima larrialdiak ere eragina izatea, ingurumenean edo uraren tenperaturan izan diren aldaketengatik. Dena den, Australiako Gobernuko adituek ez dute arrazoi jakinik eman.
Astelehenean, beste 14
Atzokoak ez dira aste honetan Tasmanian topatu dituzten izurde bakarrak: astelehenean beste 14 hilda aurkitu zituzten King uhartean, Tasmania iparraldean.
Astelehenean King uhartean topatutako 14 kaxaloteetako bat, hilda. Tasmaniako Ingurumen Saila
2020koaren aurretik, duela hogei urte inguru gertatu zen antzeko zerbait azkenekoz Tasmanian. Deigarria da Australiak kostan hainbeste kilometro izanda han soilik gertatzea fenomeno hori. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218485/erabaki-dute-43-milioi-euro-gehiago-jartzea-nafarroako-0-3-ziklorako.htm | Gizartea | Erabaki dute 4,3 milioi euro gehiago jartzea Nafarroako 0-3 ziklorako | PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak izenpetu dute akordioa. Hezitzaileen lan baldintzak eta geletako ratioak hobetu asmo dituzte. | Erabaki dute 4,3 milioi euro gehiago jartzea Nafarroako 0-3 ziklorako. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak izenpetu dute akordioa. Hezitzaileen lan baldintzak eta geletako ratioak hobetu asmo dituzte. | Nafarroan, 0-3 zikloko lan gatazka soka luzea edukitzen ari da. Konponbidea eman nahian, Nafarroako alderdi politiko gehienek itun bat sinatu dute gaur: PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak bat egin dute. Dokumentuan jaso dutenez, Nafarroako 2023ko aurrekontuen aurreproiektuan 4,3 milioi euroko diru saila egongo da udalen eta Nafarroako Gobernuaren haur eskoletako langileen soldatak berdintzeko eta hezkuntza laguntzarako ehun jardunaldi osatzeko adina langile hartzeko. Sinatzaileek nabarmendu dutenez, hauxe izango da helburua: eskaintza publikoa, integrala, doakoa eta unibertsala bermatzea.
Nafarroako Parlamentuko taldeek konpromiso «irmoa» dutela ziurtatu dute; alabaina, hezkuntza laguntza «progresiboki» indartu asmo dute, «Europako ratioetara» iristeraino. Gainera, baliabide horiek haur eskola txikietara ere bideratuko dituzte, ohar bidez azaldu dutenez. Dena den, akordioak ez die eragingo tokiko entitateei, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioan onartua dutenaz harago.
Nafarroako 0-3 plataformak erantzun egin dio proposamenari. Eider Garde bozeramaileak azaldu duenez, momentuz ez dute akordio horretaz hitz egin plataformaren barruan, baina esan du pentsatzen duela printzipioz «albiste onak» direla. Dena den, hitzemandako hobekuntzak egutegi batean ipintzearen falta sumatzen dute: «Iruditzen zaigu gehiago zehaztu daitekeela». Erantsi duenez, akordioak aurrera egin dezan, beharrezkoa izango da 2023ko aurrekontuak onartzea; hortaz, beste modu batera egitea nahi dute: egokiagoa iruditzen zaie legez arautzea.
LAB sindikatuak ere eman du iritzia. Positiboa iruditzen zaie akordioa sinatzea: «Zikloa duintzeko beste urrats bat da». Eta borrokan segituko dutela ziurtatu dute: «Nafarroarako sektore hitzarmen propio baten alde lan egiten jarraituko dugu».
Haur eskoletako langileek denbora daramate lan baldintzak hobetzeko eskatzen. Iazko ikasturtean, grebara jo zuten azkenean, eta maiatzean eta ekainean planto egin zuten 60 egunez. Nafarroako 103 zentroetatik 77tako langileak batu ziren 0-3 plataformak deitutako protestara, eta 59 haur eskolatan zerbitzua bertan behera utzi zuten. Geroztik, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok egin izan die proposamenen bat, baina hezitzaileek ez dute begi onez ikusi. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218486/laquoduiak-ez-digu-independentzia-ekarriko-ezta-negoziazio-mahaiak-autodeterminazio-eskubidea-ereraquo.htm | Mundua | «DUIak ez digu independentzia ekarriko, ezta negoziazio mahaiak autodeterminazio eskubidea ere» | Luze egin zaio CUPeko diputatu ohiari etxetik urrun egindako denbora. Ez da damu erbestera joan izanaz, ordea, une hartan eta testuinguru hartan zegoen irtenbide bakarretakoa baitzen, ikusita zenbaterainokoa zen errepresioa. Ordukoez eta etor daitezkeenez hitz egin du Kataluniako La Directa aldizkariarekin. | «DUIak ez digu independentzia ekarriko, ezta negoziazio mahaiak autodeterminazio eskubidea ere». Luze egin zaio CUPeko diputatu ohiari etxetik urrun egindako denbora. Ez da damu erbestera joan izanaz, ordea, une hartan eta testuinguru hartan zegoen irtenbide bakarretakoa baitzen, ikusita zenbaterainokoa zen errepresioa. Ordukoez eta etor daitezkeenez hitz egin du Kataluniako La Directa aldizkariarekin. | Ia bost urte igaro dira Anna Gabriel (1975, Sallent) Suitzara erbesteratu zenetik. Ordurako espetxean zeuden ANC Biltzar Nazional Katalaneko buru Jordi Sanchez eta Omniumeko presidente Jordi Cuixart, baita Kataluniako Gobernuko hainbat kide ere. CUPeko diputatu ohia eta UNIA sindikatuko egungo idazkari nagusia uztailean atera zen lehen aldiz Suitzatik, Espainiako Auzitegi Gorenera joateko. Ondoren, joan den astean, Pablo Llarena epailearen aurrean deklaratu zuen. Desobedientzia delitua egozten diote, baina aske da. La Directa aldizkariari eman dio elkarrizketa.
Zer da etxetik urrun bizitzearen zailena?
Pertsona atzerritar bat izatea egunerokoan paperak behar dituzun herrialde batean. Zurea ez den herrialde batean bizi zarenean, mugak argi eta garden sentitzen dituzu, gutako inork ezin dituelako gurutzatu; oso zaila izan da. Aurreikusia nuen erbestea, baina ez nuen aurreikusi pandemia batekin batera helduko zela.
Tarte honetan komunikabideetatik urrun mantendu zara, zergatik?
Suitzara heldu nintzenean harrabots handia piztu zen komunikabideetan. Nire erbesteratu egoera aldarrikatu nuen —Suitzak berehala ematen du—, testuinguru bat salatu nuen, eta ohartarazi genuen estradizio eskaera bat iristen bazen asilo politikoa eskatuko genuela, Europako Batasuneko herrialde batek Schengen eremuko estatu batean asiloa eskatzeak berarekin dakarren guztiarekin. Espainiako estatuak, hala ere, ez zuen estradiziorik eskatu, eta, beraz, neure burua kokatzen jardun nintzen. [CUPeko] Talde parlamentarioko eleduna nintzenean rol publiko bat nuen, baina, diputatu izateari utzi nionean, denbora hartu nahi izan nuen erabakitzeko plaza publikoan egon nahi ote nuen, eta, garbi dago, ezetz erabaki nuen.
Erbestetik zer lan egin ahal izan duzu Kataluniako gatazka politikoari dagokionez?
Beste maila batean egin dut lan. Harremanak ditut, batez ere, Suitzako jendearekin, eta eguneroko militantzia praktikak baliatu ditut, gure herrialdean gertatzen ari dena salatzeko. Norbaitek pentsa dezake hori ez dela ezer, ez duela garrantzirik, benetan axola duena dela NBE Nazio Batuen Erakundean oihartzuna izango duten ekitaldietan egotea. Hori oso ongi dago, baina garrantzitsuagoa da Europako herrialdeetako mugimendu antifaxistak gure errealitatea ezagutzea, eta prest egotea laguntzeko behar izanez gero, edo kaleko jendeak, langileek edo nire sindikatuko militanteek nire istorioa ezagutzea eta zabaltzea. Zehaztu nahiko nuke, orain arte esan denaren aurka, Suitzak ez dizkidala paperak eman plaza publikora ez irtetearen truke, lan kontratu bat aurkeztu dudalako baizik. Suitzak ez digu inolako baldintzarik jarri.
Zerk bultzatu zintuen erbestera joatera 2017an, eta zer aldatu da orain Gorenera joateko?
Bere garaian, ez genuen taldean eta modu zabalean eztabaidatu erbestearen aldeko apustua, normalean egin ohi dugun moduan —ezagunak dira CUPen eta ezker independentistaren batzarrak—. Ezin zen eztabaida hori egin testuinguru horretan, hau da, erreferendumaren atarian, eta, ondoren, egoera oso itogarria bilakatu zen. Gutako batzuk jarraitu egiten zituzten egunero, eta ez zekiten ondo eskuin muturrekoak ziren edo poliziak. Argi zegoen estatua presio egiten ari zela eta berdin jarraituko zuela. Ziurtasuna genuen CUPen egoitza nazionalean izaten genituen elkarrizketa guztiak entzuten zituztela, eta entzuketa gailuak zituen ibilgailu bat ere identifikatu genuen. Beraz, erbestearen aukera pertsona gutxi batzuekin soilik eztabaidatu genuen.p>
Bagenekien CUPeko jendea deituko zutela [deklaratzera], eta nik, bereziki, uste nuen haietako bat izango nintzela. Neure buruari galdetu nion zer egin nezakeen errepresioari aurre egiteko, eta hauxe esan nuen: «Irtengo den pertsonetako bat izango naiz», prest nagoelako irteteko, eta prest nagoelako Estatuaren errepresioa salatzeko. Eztabaida sakon batek lagundutako erabakia ez denez, lausoa eta zalantzazkoa bilakatzen da erbesterako bide hori.
VICTOR SERRI
Gauza asko gertatu dira lau urte eta erdi luze horietan: testuingurua ez da 2017-2018koa, bitarte horretan epai bat egon da nor, zenbateraino eta zergatik zigortu zehazten duena. Horri esker nolabait ere aurreikusi ahal izan genuen, auzipetuta egonik, sedizioagatik edo desobedientziagatik epaitua izango nintzen. Ondoren heldu zen pandemia, eta gauza asko irauli zituen; garai zailak izan ziren guztiontzat. Eta orain, bazirudien une egokia izan zitekeela itzulera planteatzeko; ulertzen genuen bazegoela aurrekari bat nolabait ere bermatzen zuena leporatuko zidaten delitua desobedientzia izango zela, eta hori izan da gerora gertatu dena.
Faktore guztiak elkartuta heldu zen erabakia. Ez da erraza izan, irteten zarelako esanez: «Ez naiz joango Gorenera, han ez didatelako justiziarik egingo», eta hori ez da aldatu; irteten zara salatzeko oraindik indarrean den errepresiozko egoera bat. Erbesteak izan behar du esan nahi politiko bat; gainontzean, oso gogorra da horri eustea, bai norberarentzat, baita haren gertukoentzat ere. Min handia eragiten du ezin itzuli izateak erbesteko zure kideekin batera; hori da gogorrena, baina orain eman genezakeen erantzun bakarra da borrokan jarraitzea guztiek askatasuna berreskuratu dezaten.
Zure aurkako akusazioa kontuan izanda, eta antzekoetan zehaztu ziren badaezpadako neurriak aintzat hartuta, berez ez zenuen espetxera sartu behar. Zerk pentsarazi zizuen aurkakoa?
Oso zaila da zer gertatuko den aurreikustea; ezinezkoa da jakitea zer gerta zitekeen. Orain, distantziatik, errazagoa da dena aztertzea. Ordu hartan talde kontzientziak eta egoera pertsonalak bultzatuta egin nuen urratsa, eta orain ere testuinguruarengatik eta arrazoi pertsonalak direla medio itzuli naiz.
Omniumen zenbaketaren arabera, 4.500 lagunek jasan dute estatuaren errepresioa prozesu independentistaren ondorioz. Errepresaliatu guztiek ez dute izan laguntza juridikoa, politikoa eta soziala. Lehen eta bigarren mailako errepresaliatuak daude?
Duzun ikusgaitasuna ez da beti zuk aukeratutakoa, eta nik inolaz ere ez dut nahi zenbait errepresaliatu ahaztuak izatea, baliabide gutxiago edukitzea, babes gutxiago jasotzea edota laguntza gutxiago izatea. Horregatik, sustatuko nuke babes sareak osatzea errepresio egoeran gauden banako guztion artean, eta modu horretan baliabideak, bizipenak eta ahalmenak partekatu ahal izatea.
Independentzia bozketa baino lehen bazenekien ez zegoela estatu azpiegiturarik edo erresistentziari eusteko bigarren aukerarik prest? Zer informazio zuen CUPek?
Argi zegoen erreferendumaren aldeko apustua ez zegoela Junts pel Si-ren programa politikoan —hark irabazi zituen hauteskundeak—. Haien hauteskunde kanpainako eskaintza nagusia ziren banaketa ahalbidetuko zuten hiru lege proposamenak. Hori zen bide orri osoa. CUP-Crida Constituentek proposamen horri emandako erantzuna ere publikoa da: guk esan genuen ez dagoela minik gabeko banaketarik estatuarekin, ezinezkoa dela estatutik banatzea Kataluniako Parlamentuan hiru lege onartuta, eta, gainera, Herrialde Katalanetako zati baten demokratizazioa helduko dela soilik balio progresistekin egiten bada, eta horregatik ez gentozen bat ustelkeria auziekin horren lotura estua zuen hautagai bat egotearekin. Azkenik, jendearen indarrari eta eskoletan eutsi izanari esker izan genituen hautetsontziak, ez instituzioen bitartez.
Estatuaren erasoaldiaren aurrean, ezin genuen egin subiranotasun ariketa hori aldarrikatzen jarraitu besterik. Horregatik, CUPek izugarri defendatu zuen bozkatu egin behar zela, herrialde honetan jende askok ez zuen nahi ukatzerik adierazteko beren askatasuna.
VICTOR SERRI
Uneren batean aukera izan bagenu erreferendum bat egin eta estatuak emaitzak onartzeko, trantsizio epe bat zabalduko zatekeen non testuinguru berrira egokituko ginatekeen. Ez gaude testuinguru horretan, Espainiako estatuak ez gaitu aitortzen subjektu politiko gisa, ez du onartzen erreferendum bat egitea, eta, beraz, estatuak ez du atzera egiten eta ez du negoziatzen, indarkeriaz eta judizializazioarekin erantzuten dio adierazpen askatasunari.
Eskura geneukan tresna bakarra zen gizarte gisa antolatu ahal izatea, baina instituzioetatik ikusi ahal izan genuen nola 155. artikuluak, funtzionarioei zuzendutako debekuak, bertan behera uzten zuen instituzioek eremu subiranoak sortzeko prozesua zuzentzeko aukera. Estatuarekiko haustura ez da etorriko minik gabeko trantsizio batetik, ezta subiranotasunerako tarterik ez duten instituzioek sor ditzaketen azpiegituretatik ere.
Agenda propioa, nazioarteko finantzaketa, banku zentral bat sortzea... Zergatik ez zen esan zenbait gauza ezin izango zirela egin?
Ez dut gogoratzen adierazpenik esanez bozkatuko genuela, adierazpen bat egingo genuela eta azpiegitura horiek sortuko genituela eta herrialde jakin batzuek finantzatuko gintuztela. Gogoan ditut gure hitzartze batzuk, non gerra ekartzen genuen gogora, eta esaten orduan ere nazioarteko brigadisten laguntza bakarrik izan genuela, nazioarteko diplomaziaren alorrean, normalean, interesak lehenesten direlako balioen aurrean.
Erreferendumaren defentsan eta bozkatzearen garrantzian jarri genituen indarrak, hori zelako gure lehentasuna, hori zelako herritarren zati handi batek nahi zuena. Hori zen estatuak saihestu nahi zuena, ikusi behar izatea nola herrialde hartako milaka lagunek beren iritzia adierazi nahi zuten, baiezkoaren edo ezezkoaren alde. Oso mingarria da, orain ikusita, jakitea jende bat engainatuta sentitu dela, traizio egin izan baliote bezala, azkenean izan zena baino gehiago izango zela uste izan zuelako. Oso harro egon beharko genuke urriaren 1ean eta 3an gertatu zenaz.
Uste duzu urriaren 1eko erreferendum hark bide ematen duela independentzia aldarrikatzeko, edo berriz bozkatu behar da?
Espainiako estatuarekiko negoziazio mahaiak ez digu bide eman autodeterminazio ariketa egiteko, DUI [Aldebakarreko Independentzia Deklarazioa] parlamentuan onartzeak ez gaitu independente izatera eramango, eta mahai gainean beste erreferendum bat jartzea ere ez da azken aukera. Hain zuzen ere, aukera horiek guztiak hartu behar dira kontuan, baina ez haren alde ez dagoenaren aurkako jaurtigai gisa; aukera guztiak aztertu behar dira hausnarketa osatu bat egin ahal izateko. Urriaren 1ean bozkatu zen, bai, norena izan zen urriaren 1eko indar hura eta nork egin zuen bozkatzeko ariketa? Zer irabazi genuen? Irabazi genuen baiezko botoak gehiago izan zirelako ezezkoak baino; baina ez, ez genuen independentzia irabazi. Hori ez da urriaren 1a zakarrontzira botatzeko arrazoia. DUi bat parlamentuan. Zertarako balio du DUI bat onartzeak? Bihar independente izateko? Ez, noski; baina segur aski une jakin batean tresna bat izan liteke tentsio politikoa handitzeko. Beste erreferendum bat? Eta zergatik ez? Ikusten badugu egoera egokia dela eta jendea erabiltzeko eta bere egiteko prest badago. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218488/gros-antigua-eta-erdialdea-turismo-jardueraz-saturatutako-eremu-izendatzea-eskatu-du-donostiako-eh-bilduk.htm | Gizartea | Gros, Antigua eta Erdialdea «turismo jardueraz saturatutako eremu» izendatzea eskatu du Donostiako EH Bilduk | Koalizio abertzaleak kontrol mozio bat eramango du osteguneko osoko bilkurara, pisu turistikoez saturatutako eremu berriak izendatzeko. | Gros, Antigua eta Erdialdea «turismo jardueraz saturatutako eremu» izendatzea eskatu du Donostiako EH Bilduk. Koalizio abertzaleak kontrol mozio bat eramango du osteguneko osoko bilkurara, pisu turistikoez saturatutako eremu berriak izendatzeko. | Donostiako EH Bilduk EAJ eta PSEren turismo eredua «agortuta» dagoela salatu du gaur goizean, prentsaurreko batean. Azken urteetan hotel, pisu turistiko eta gainerako turismo alojamenduen «kontrolik gabeko hazkundea» egon dela salatu du, eta horrek «ondorio negatiboak» ekarri dituela gehitu du. Hori dela eta, Gros, Erdialdea eta Antigua auzoak «turismo jardueraz saturatutako eremu» izendatzea proposatu dute, besteak beste.
Ricardo Burutaran EH Bilduko zinegotziak hartu du hitza, eta udal gobernuko hainbat kidek azkenaldian turismoa erregulatzeko iragarri dituzten neurriak «zehaztasun gutxiko iragarkiak» direla esan du. Izan ere, hotel berrien irekiera mugatzeko formula berri bat aztertzen ari direla adierazi dute EAJ-PSE gobernuko kideek, eta Hirigintza zinegotziak, EAJko Nekane Arzallusek, esan zuen pisu turistikoen baimen berriak mugatzeko neurriak aztertzen ari direla.
«Aurrerapauso» bat eman behar dela esan du Burutaranek, eta Gros, Erdialdea eta Antigua auzoak «turismo jardueraz saturatutako eremu» izendatzea proposatu du. Izan ere, nahiz eta Donostiako saturazio ratioa %8koa izan, auzo batzuetan %20 eta %25 artean dago datu hori. Cristina Lage Turismo zinegotziari leporatu dio %8ren datua era tranpatian erabiltzea, desoreka handia baitago periferiako eta erdialdeko auzoen artean.
Pisu turistikoei dagokienez, Burutaranek dio dauden pisuen kopurua «murriztu» egin behar dela, eta horretarako hainbat neurri hartu daitezkeela adierazi du, baimenen iraungipena edo erabiltzen ez diren baimenak kentzea, esaterako. Hala, koalizioak kontrol mozio bat eramango du osteguneko osoko bilkurara. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218489/gasteizko-lantegia-beste-23-hektarea-handitzea-proposatu-du-mercedesek.htm | Ekonomia | Gasteizko lantegia beste 23 hektarea handitzea proposatu du Mercedesek | Udalari aurkeztu dio instalazioak handitzeko plana Urtaranek begi onez hartu du, ez diolako Eraztun Berdeari eragingo. Ekoizpena bikoiztu eta auto elektrikoak egiten hasteko inbertsioa bermatuko luke. | Gasteizko lantegia beste 23 hektarea handitzea proposatu du Mercedesek. Udalari aurkeztu dio instalazioak handitzeko plana Urtaranek begi onez hartu du, ez diolako Eraztun Berdeari eragingo. Ekoizpena bikoiztu eta auto elektrikoak egiten hasteko inbertsioa bermatuko luke. | Mercedes-Benzek beste urrats bat egin du aurrera etorkizunean auto elektrikoak Euskal Herrian egin ahal izateko. Fabrika handitzeko planaren berri eman dio Gasteizko Udalari; zehazki, ia 24 hektarea hartuko lukeen instalazio berri bat eraikitzea proposatu dio. Gorka Urtaran alkateak jakinarazi dio ez diola inolako trabarik jarriko asmo horri, eta beharrezko baimenak emango dizkiola. Alemaniako multinazionalak agindutako 1.200 milioi euroko inbertsioa bermatuko luke horrek, izan ere.
Udalak dagoeneko emana zion egungo orubearen barruan eraikina handitzeko lanak egiteko baimena, baina, horrekin aski ez, eta datozen urteetan ekoizpena bikoiztu ahal izateko, egungo instalazioak handitzea nahi du multinazionalak. Hala, hiriaren hegoaldeko Zabalgana auzoan, egungo lantegiaren alboko lurretan eraikitzea eskatu du. Areatza kalearen, Mariturri bulebarraren eta Eraztun Berdearen arteko eremua da, eta hasiera batean etxebizitzak eraikitzea aurreikusita zegoen. Hori dela eta, lursailen kalifikazioa aldatzeko eskatu dio Emilio Titos Mercedesen Gasteizko lantegiko zuzendari nagusiak udalari, industria erabilerarako izan daitezen.
Tramiteak «lehenbailehen» hasiko dituztela esan du Urtaranek, nahiz eta ez duen eperik jakinarazi. Aurreratu du, hala ere, «denbora» beharko dela. Mercedesek hurrengo bost urteetan egin nahi du fabrika elektrifikatzeko plana. Luze gabeko lan baldintzak finkatuta, prozesua erraztu beharko luke horrek. Edonola ere, gauza asko daude argitzeke oraindik, langile batzordeak berriki gogorarazi duenez. Besteak beste, zein auto modelo ekoitziko duten han, edota zenbat (200.000 egin nahi ditu zuzendaritzak). Lanen zati bat Europako Next Generation funtsekin finantzatu nahi dute, gainera, eta hori ere argitzeke dago.
Udala «aliatutzat»
Udalak begi onez hartu du proposamena. «Egun garrantzitsua da», adierazi du Gorka Urtaran alkateak. «Gure hiriaren etorkizuna gure industriaren etorkizunaren menpe dago neurri handi batean, eta, kasu honetan, Mercedesen proiektua funtsezkoa da». Eta ibilgailu elektrikoen ekoizpena bermatu ahal izateko lantegia handitzeko prozesuan udala «aliatutzat» hartzeko esan dio zuzendaritzari. Gogorarazi baitu 5.000 langileri baino gehiagori eragiten diela zuzenean aldaketak, eta fabrikaren etorkizuna bermatzea ezinbestekoa dela hiriaren nahiz herrialdearen ekonomiarentzat. «Ez da txantxetako kontua», ohartarazi du.
Urtaran konforme azaldu da lantegi berriaren kokapenarekin ere, azpimarratu baitu handitze proposamena «asmo handikoa» bada ere ez diola eragingo ez Eraztun Berdeari ez eta, bereziki, Zabalganako basoari. «Industriaren eta ingurumenaren balioak, Gasteizen bereizgarri direnak, Mercedesek egindako proposamenean ere islatzen dira», esan du.
Alkateak nabarmendu du eraikin berriak etxebizitzen eta industria gunearen arteko bereizketa bere horretan mantenduko lukeela hiriaren hegoaldean. Egungo lantegiaren ondoan, enpresaren beharrak aseko dituen industria lurrik ez dagoela ere argudiatu du udalak. Hori horrela, Urtarenak uste du Mercedesen proposamenak bat egiten duela udalak duen hiri ereduarekin. «Bat dator hiri trinko, konplexu eta kohesionatu bat izan eta lurraldearen oreka ekonomikoa lortzeko dugun helburuekin», esan du alkateak. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218490/espainiako-gobernuaren-azken-txostenak-berretsi-du-esako-urtegiaren-segurtasuna-ezin-dela-bermatu.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuaren azken txostenak berretsi du Esako urtegiaren segurtasuna ezin dela bermatu | 2021eko apirileko ebazpena izan arren, Nafarroako Gobernuak esan du uztailaren 25era arte ez zuela haren berririk izan | Espainiako Gobernuaren azken txostenak berretsi du Esako urtegiaren segurtasuna ezin dela bermatu. 2021eko apirileko ebazpena izan arren, Nafarroako Gobernuak esan du uztailaren 25era arte ez zuela haren berririk izan | Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikoko Ministerioak Esako urtegiko segurtasunari buruz eginiko azken ebazpenak zurian beltz jarri du hainbat geologok eta gizarte eragilek salatzen zutena: ezinezkoa da urtegiaren segurtasuna bermatzea. «Egonkortasunari eragiten dioten faktoreen ziurgabetasuna dela eta, oso zaila da frogatzea egungo baldintzak segurtasun faktore onargarri baten gainetik daudela», irakur daiteke Espainiako Bide, Ubide eta Portuen Ingeniarien Elkargoak sinatutako txostenean. Eta bi paragrafo beherago: «Hainbeste dira kasu honetan argitu gabe daudenak, ezin baitira ziurtzat jo segurtasun koefiziente bat lortzeko kalkulu edo modelizazioak».
Hala eta guztiz ere, txostenaren egileek ez dute eragozpenik antzeman urtegia handitzeko lanei segida emateko. «Uste dugu hegalaren segurtasun faktorea 1 baino handiagoa dela». Uste horretan oinarritu dute urteetako atzerapena eta ehunka milioiko gainkostua pilatu duen azpiegitura erraldoi bati emaniko oniritzia. Orain azaleratutako ebazpenean, ingeniarien elkargoak aitortu du Esako eskuin hegala mugitzen ari dela, «baina oso abiadura mantsoan». Hala ere, «onargarritzat» jo du 1etik gorako edozein faktore lortzea: «Badago nahikoa kontsentsu 1,25eko segurtasun faktorea arrazoizkotzat jotzeko, hegala baldintza estatikoetan balego [...]. Antzeko kasuetan, 1,1ekoa ere onartu izan da».
Egoera prekario horren argitara, txostenaren egileek planteatzen duten konponbide bakarra da urtegia betetzeko probak «kontu handiz» egitea, pixkanaka, «atzera egiteko aukera emanez». BERRIAk kontsultatutako iturrien arabera, ordea, ezinezkoa da halakorik egitea: «Materialek kohesioa galtzean, ez dago atzera egiterik. Probak ongi eginda ere, materialak ez dira izanen hasierako egoera berean».
Alderdiak, azalpen eske
Orain azaleratutako ebazpenak hautsak harrotu ditu Nafarroan. Espainiako Trantsizio Ekologikoko Ministerioak 2018an egin zion eskaera Bide, Ubide eta Portuen Ingeniarien Elkargoari eta erakunde horrek 2021eko apirilean entregatu zuen txostena. Ordutik, baina, tiradera batean gordeta egon da: aurtengo otsailean, auziaz galdetuta, Espainiako Gobernuak aitortu zuen iazko ekainean jaso zuela ebazpena, eta Nafarroako Gobernuari eta Ebroko Ur Konfederazioari igorri ziela. Maria Txibiteren gobernuak, baina, ukatu egin zuen txostena jaso zuela.
Gaur, Jose Maria Aierdi lehendakariordeak azaldu du «uztailaren 25ean» izan zutela Esako egoerari buruzko ebazpenaren berri, eta «txostena jaso eta berehala», Lurralde Kohesioko Departamentuari eta Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuari igorri zietela. «Uneotan, xehe-xehe ari dira ebazpenaren azterketa teknikoa egiten, eta horri esker, gure teknikarien irizpideen araberako balorazioa egin ahalko dugu». Aierdik aurreratu du ministerioaren txostenean «egokitzat» jotzen direla «urtegiaren segurtasun estandarrak», baina Nafarroako Gobernuaren ardura dela «iritzi hori berrestea edo ez».
EH Bildu eta Geroa Bai taldeek «kezka» adierazi dute Esako segurtasunari buruzko txostenaren gainean. EH Bilduk, adibidez, Espainiako presidenteorde Teresa Riberaren «premiazko agerraldia» eskatu du Espainiako Kongresuan, azalpenak eman ditzan. Txostena «behin eta berriro ezkutatzea» eta informazioa ukatzea leporatu die Bel Pozueta diputatuak Espainiako eta Nafarroako gobernuei. Geroa Baiko senatari Koldo Martinezek, berriz, «ezinegona» agertu du presaren segurtasunaren inguruan: «Txostena irakurrita, erantzun gabeko galdera asko dauzkagu. Ondorioei eskainitako hamaika orrialdeetan, adibidez, hamalau bider errepikatzen da ziurgabetasun hitza. Urtegiaren segurtasunari buruzko zalantzak argitzeko xedez eginiko ebazpen bat izanda, ziurtasun handiagoa espero genuen». |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218491/eritreak-erasoaldi-zabal-bat-hasi-duela-salatu-du-tigrayko-tplf-gerrillak.htm | Mundua | Eritreak «erasoaldi zabal» bat hasi duela salatu du Tigrayko TPLF gerrillak | Tigrayko herritar guztiei armak hartzeko eskatu die TPLFk. Etiopiako Gobernuaren helburua tigraytarrak «sarraskitzea» da, gerrillaren arabera. | Eritreak «erasoaldi zabal» bat hasi duela salatu du Tigrayko TPLF gerrillak. Tigrayko herritar guztiei armak hartzeko eskatu die TPLFk. Etiopiako Gobernuaren helburua tigraytarrak «sarraskitzea» da, gerrillaren arabera. | TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak Etiopiako Tigray eskualdeko herritar guztiei eskatu die Etiopiako eta Eritreako armaden aurka armak har ditzaten, «gerra genozidatik defendatzeko». TPLFk salatu du Eritreako armadak «erasoaldi zabal bat» hasi duela, Etiopiakoaren eta Amhara eskualdeko indar berezien laguntzarekin. Tigraytarrek erresistentzia «heroikoa» egin dutela gehitu du.
«Gure etsaiek erabaki dute tigraytarrak sarraskitzeko daukaten proiektua hil ala biziko kontua dela haientzat», dio TPLF gerrillak idatzi duen oharrak. Etiopiako armadaren azken mugimenduek adierazten dute Addis Abebak «guztiz arbuiatzen duela» balizko bake negoziazio bat egitea, gerrillaren ustez.
Eritreak parte hartze aktiboa izan du Tigrayko gatazkan, 2020ko azaroan Etiopiako armadaren eta TPLF gerrillaren arteko liskarra hasi zenetik. Addis Abebari laguntzen ibili da, bi estatuen arteko bake akordioa lortu zutenetik.
Amerikako Estatu Batuek dagoeneko gaitzetsi dute Eritreak Tigrayko gerran parte hartu izana. Izan ere, nazioarteko komunitatea Tigrayko gatazkaren konponbide baketsu baten bilaketan bete-betean ari dela egin du Asmarak «erasoaldi zabala».
Menia eten eta hilabetera
Martxoan su eten bat izan zen bi aldeen artean, arrazoi humanitarioak tarteko. Ez zen, ordea, elkarrekin adostutakoa izan. Orduan, Eritreako tropek Tigraytik alde egin zuten.
Edonola ere, abuztuaren 24an menia eten zuten, eta gatazkari ekin zioten berriz Tigrayn.
TPLFk, dena den, su eten bat adosteko prest dagoela adierazi izan du. AB Afrikako Batasunaren bitartekaritzarekin, «bi aldeek adostutako su etena» onartuko luke gerrillak. Hala ere, salatu dute Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmed izan dela prozesua oztopatzen aritu dena, Tigray behin eta berriz bonbardatuz.
«Gosearen gerra»
Gainera, NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du Etiopiako Gobernuak gosea erabiltzen duela «gerra estrategia» moduan, Tigrayko biztanleengana laguntza humanitarioa iristea oztopatu duelako Addis Abebak.
«Etiopiako Gobernuak Tigrayko biztanleei oinarrizko zerbitzuak, elikagaiak, osasun arreta eta laguntza humanitarioa eman ez izanak ondorio larriak ditu biztanleriarengan», azaldu du Kaari Betty Murungi NBEk giza eskubideen alorrean Etiopian duen arduradunak. Are, «gosearen gerra» izendatu duena «gizateriaren aurkako krimen bat» dela nabarmendu du.
Sei milioi tigraytarri Interneteko konexioa eta bankuko zerbitzuak «blokeatu» dizkietela salatu du NBEko kideak. Sexu indarkeria eta bortxaketak «nabarmen» ugaldu direla ere adierazi du. Askotan, «arrazoi etnikoak» tartean daude eraso horietan, Murungiren arabera. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218492/aitortza-eta-baliabideak-eskatu-ditu-ueuk-50-urtemugaren-ospakizunean.htm | Gizartea | Aitortza eta baliabideak eskatu ditu UEUk, 50. urtemugaren ospakizunean | Mende erdiko ibilbidea ospatu du gaur Udako Euskal Unibertsitateak Bilboko Kafe Antzokian egindako ekitaldian. | Aitortza eta baliabideak eskatu ditu UEUk, 50. urtemugaren ospakizunean. Mende erdiko ibilbidea ospatu du gaur Udako Euskal Unibertsitateak Bilboko Kafe Antzokian egindako ekitaldian. | UEUk festa giroan ekarri du gogora unibertsitatea euskalduntzeari egindako ekarpena eta esku bete proiektuz eta ametsez begiratu dio etorkizunari. Kepa Sarasola UEUko zuzendaria «harro» mintzatu da bost hamarkadetan egindako ibilbideaz: «UEU euskara unibertsitatean modu naturalean erabiltzeko akuilu izan da, euskara teknikoa finkatzeko agentea eta euskarazko etengabeko formazioan erreferentzia». Bide horretan erronka berriei erantzuten jarraitzeko ilusioa dutela adierazi du. Ane Sarasua UEUko idazkari nagusiak erronka horien berri eman du: euskara ikerketa sustatzea, euskarazko online unibertsitatea sortzea, euskarazko produkzio zientifikoa emendatzea eta etengabeko euskarazko formakuntza lehenestea aipatu ditu: «Horretarako ezagutza, sarea eta ilusioa badugun arren, aitortza eta baliabideak ere behar ditugu».
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek ere aitortu du UEUren ekarpena: «Guk gure hezkuntza-sistemako irakasle guztien euskarazko gaikuntza bultzatzea jarri dugu helburutzat. Helburu horretan, UEUk ekarpen oso garrantzitsua egin du, euskarazko unibertsitate-prestakuntza duala bultzatuz irakasleen hasierako prestakuntzaren esparruan, GOI zentroaren bitartez. UEU erreferente da».
Besteak beste, Joseba Sarrionandiak ere hartu du hitza, UEUren ibilbidea goraipatzeko: «Emakumeak noiz iritsi dira unibertsitatera? Noiz langileak? Noiz euskaldunak?». Horrek are handiagoa egiten du UEUren ekarpena, bere hitzetan. |
2022-9-21 | https://www.berria.eus/albisteak/218493/urdazubiko-gizon-bat-hil-da-otsondo-mendatean-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Urdazubiko gizon bat hil da Otsondo mendatean izandako auto istripu batean | Gidatzen zuen autoa bidetik atera eta irauli da. 89 urte zituen. | Urdazubiko gizon bat hil da Otsondo mendatean izandako auto istripu batean. Gidatzen zuen autoa bidetik atera eta irauli da. 89 urte zituen. | 89 urteko gizon bat hil da gaur auto istripu batean, gidatzen zuen autoa bidetik atera eta irauli ostean. Otsondo mendatean (Nafarroa) izan da istripua. Foruzaingoak jakinarazi duenez, 09:30ean gertatu da istripua, N121B errepideko 63. kilometroan. Gizona helikopteroz eraman dute Nafarroako Unibertsitate Ospitalera, baina handik ordu batzuetara hil egin da. Urdazubikoa zen hildakoa. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218524/putin-gazteak-deitzen-hasi-da-gerrarako-eta-gazteak-herrialdetik-alde-egiten.htm | Mundua | Putin gazteak deitzen hasi da gerrarako, eta gazteak, herrialdetik alde egiten | Kremlinek esan du «gezurra» dela milioi bat pertsona mobilizatzeko asmoa daukatela. EBk adostu du Errusiari zigor ekonomiko gehiago ezartzea. Lavrovek egotzi dio Mendebaldeari gerraren «parte» izatea, Ukrainari armak emateagatik. Zaporizhian babes eremu bat sortzeko negoziazioak hasi dituzte. | Putin gazteak deitzen hasi da gerrarako, eta gazteak, herrialdetik alde egiten. Kremlinek esan du «gezurra» dela milioi bat pertsona mobilizatzeko asmoa daukatela. EBk adostu du Errusiari zigor ekonomiko gehiago ezartzea. Lavrovek egotzi dio Mendebaldeari gerraren «parte» izatea, Ukrainari armak emateagatik. Zaporizhian babes eremu bat sortzeko negoziazioak hasi dituzte. | Ukraina kontraerasoa areagotzen ari denez, Vladimir Putin Errusiako presidenteak iragarri zuen, atzo, 300.000 erreserbista mobilizatuko dituztela gerrarako. Hasi dira horiek errekrutatzen, Errusiako zenbait hedabidek kaleratutakoa aintzat hartuz. Gainera, sare sozialetako bideoetan ikus daiteke nola agurtzen dituzten instalazio militarretara bidean doazen gaztez betetako autobusak. Kremlinek mobilizaziorako egindako deiari erantzunez, oposizioak «protesta nazionalera» deitu du larunbaterako.
Egoera hori izanik, herritarrak Errusiatik alde egiten hasi dira. Batetik, herrialdetik ateratzeko hegaldi ugari bete egin dira; beste kasu batzuetan, txartelak garestitu egin dira. Gainera, Finlandiako mugazainek ohartarazi dute azken orduetan ohi baino ibilgailu gehiago iristen ari direla Errusiatik, eta, Reuters berri agentziak kaleratu duenez, auto ilara luzeak sortu dira Errusiatik Kazakhstanera, Georgiara eta Mongoliara doazen errepideetan. Peter Stano Europako Batzordearen Atzerri bozeramaileak gaur nabarmendu du talde komunitarioak posizio bateratu bat adostu beharra daukala errusiarren asilo eskaeren inguruan. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Orokorrean mintzatu da gaur, New Yorken, eta Mendebalderi leporatu dio Ukrainari armak ematea Errusia ahultzeko asmoarekin; beraz, iruditzen zaio horrek gerraren «parte» bihurtzen dituela AEBak eta EB.
Moskuk 300.000 erreserbista mobilizatzeko agindu du, baina Novaya Gazeta erbestetik lan egiten duen egunkari errusiarrak argitaratu du, Kremlineko funtzionario baten hitzak erabiliz, egiazki milioi bat lagun mobilizatuko dituela. Argitaratu eta berehala gezurtatu du informazio hori, gaur, Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek. «Gezurra da».
Kontuan hartu behar da, bestalde, Putinek herenegun iradoki zuela ez diotela muzin egiten arma nuklearrak erabiltzeari beren herrialdea babesteko, eta Dmitri Medvedevek gaur adierazi du arma nuklear «estrategikoak» ere erabiliko dituztela okupatuta dauzkaten eta erreferendumak egin ondoren anexionatu asmo dituzten Ukrainako lurrak «babesteko». «Herrialdeak norabide bat aukeratu du, eta ez dago atzera-bueltarik», idatzi du Telegramen, Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteorde eta 2008 eta 2012 artean herrialdeko presidente izandakoak.
Hain zuzen ere, bihartik 27ra bitartean dira egitekoak galdeketak Donbassko Donetsk eta Luhansk errepublika errusiazaleetan eta Kherson eta Zaporizhia Moskuk militarki okupatutako lurraldeetan. Horrek eta Putinek herenegun iragarritako mobilizaziorako deiak eta hauspotu duen mehatxu nuklearrak koska bat estutu dute Ukrainako gerra.
Otsailean inbasioa hasi zenetik egin bezala, bat eginda erantzun du Mendebaldeak, eta EB Europako Batasuneko herrialdeetako atzerri ministroek adostu dute Errusiari zigor ekonomiko gehiago jartzea. Ministro horiek New Yorken daude, NBEren Biltzar Orokorrean, eta urgentziaz bildu ziren atzo goizaldean erabaki bat hatzeko. «Argi dago Putinek Ukraina suntsitu nahi duela», nabarmendu zuen Josep Borrell EBren diplomaziaburuak. Gogorarazi zuen talde komunitarioak Ukraina babesten jarraituko duela, eta Putini egotzi dio bere azken mugimenduekin «nazioarteko segurtasuna eta bakea» arriskuan jartzea.
Bruselak asteartean aurreratu zuen zigor gehiago jarriko zizkiola Kremlini; hain justu, Donetsketik, Luhansketik, Khersonetik eta Zaporizhiatik Errusiarekin bat egiteko galdeketak egitekoak zirela jakinarazi zutenean. Borrellek gaitzetsi egin ditu erreferendum horiek, eta argi utzi ez dituztela ontzat hartuko emaitzak.
EBren diplomaziaburua, gainera, Txinako Atzerri ministro Wang Yirekin bildu da, eta eskatu dio Errusiarekiko duen «eragina» baliatu dezala gerra amaiarazteko. Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak dira, baina Pekinek esan izan du Ukrainaren lurralde batasuna defendatzen duela, eta herenegun nabarmendu zuen «irtenbide bakezale bat» lehenesten duela.
Negoziazioei atea itxizp>
Eta NBEren Biltzar Orokorrean begirada gehien erakarri duten diskurtsoetako bat Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearena izan zen. Goizaldean egin zuen agerraldia —Euskal Herriarekin alderatuta, sei ordu gutxiago dira New Yorken—, bideo baten bidez. Laburbilduz, Mendebaldeari eskatu dio ezar diezazkiola zigor gogorragoak Errusiari, eta, aldi berean, babes militar handiagoa eskatu du. «Ukrainaren kontrako krimen bat egin dute, eta bidezko zigor bat exijitzen dugu». Zelenskirentzat, zigorrak dira Errusiarekiko komertzioa blokeatzea, harreman diplomatikoekin gauza bera egitea, nazioarteko erakundeetan botoa emateko eskubidea ukatzea, eta, besteak beste, auzitegi berezi bat eratzea Errusiari egotzitako krimenak epaitzeko. Gaur-gaurkoz, atea itxi dio Errusiarekin negoziatzeari.
Segurtasun eremu bat Zaporizhian
Zaporizhiako zentral nuklearraren inguruan (Ukraina) segurtasun nuklearrerako babes eremu bat sortze aldera, Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusiak jakinarazi du «benetako negoziazioak» hasi dituela Errusiarekin eta Ukrainarekin. AP berri agentziari adierazi dionez, bilera bat egin du Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroarekin eta beste bat Sergei Lavrov Errusiako haren homologoarekin, New Yorken, NBE Nazio Batuen Erakundearen Biltzar Orokorraren testuinguruan. «Egoeraren larritasuna aintzat hartuta, azkar mugitu behar dugu». IAEAko teknikari talde batek instalazioaren egoerari buruzko azterketa bat egin zuen hilaren hasieran, eta ondorioztatu zuen egoera «eutsiezina» zela. Ukrainak eta Errusiak elkarri leporatzen diote Europako instalazio nuklear handienaren segurtasuna arriskuan jartzea bonbardaketen bidez. Errusiak adierazi zuen atzo bonbardaketa batek zentraleko ur hodi bat hondatu zuela. Grossiren esanetan, «ezinbestekoa» da zentralean segurtasun eremu bat ezartzea, bai Errusiarentzat eta baita Ukrainarentzat ere. Josep Borrell EBren diplomaziaburuak esan du «noiznahi» gerta daitekeela istripu nuklear bat han. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218525/iriarte-zerbitzu-publikoen-degradazioa-agerikoa-da.htm | Politika | Iriarte: «Zerbitzu publikoen degradazioa agerikoa da» | Goizean, EAJ-PSE gobernu akordioa goraipatu du Urkulluk, eta bost herri akordio eskaini ditu. 1979ko estatutua osorik bete dadin «konfiantza giroa berreskuratzeko», Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzeko eskatu du. | Iriarte: «Zerbitzu publikoen degradazioa agerikoa da». Goizean, EAJ-PSE gobernu akordioa goraipatu du Urkulluk, eta bost herri akordio eskaini ditu. 1979ko estatutua osorik bete dadin «konfiantza giroa berreskuratzeko», Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzeko eskatu du. | * Iñigo Urkullu goizez aritu da hizketan, eta bost «herri akordio» eskaini ditu, aparteko egoerari aurre egiteko. Arratsaldean, 14:30ean hasita, talde politikoak ari dira.
em>* Urkulluk hitz egin eta gero, azkar hasi dira erreakzioak: Gobernuko alderdiek lehendakariaren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da.
* 40 neurri aurkeztuko ditu Urkulluk, eta horietako zenbait aletu ditu. Besteak beste, esan du ogasunek errenta zerga deflatatuko dutela 2023an ere. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218526/eajk-elixabete-etxanobe-landajuela-proposatuko-du-bizkaiko-ahaldun-nagusi-izateko.htm | Politika | EAJk Elixabete Etxanobe Landajuela proposatuko du Bizkaiko ahaldun nagusi izateko | EAJren Bizkai Buru Batzarrak Etxanobe proposatu du diputatugai, eta Ana Otadui Biteri Bizkaiko Batzar Nagusietarako hautagai | EAJk Elixabete Etxanobe Landajuela proposatuko du Bizkaiko ahaldun nagusi izateko. EAJren Bizkai Buru Batzarrak Etxanobe proposatu du diputatugai, eta Ana Otadui Biteri Bizkaiko Batzar Nagusietarako hautagai | Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusi kargura ez dela berriz aurkeztuko baieztatu ostean, EAJren Bizkai Buru Batzarrak hautagaien berri eman zien atzo gauean Bizkaian dituen 123 Uri Erakundeei. BBBk Elixabete Etxanobe Landajuela eta Ana Otadui Biteri proposatu ditu hurrenez hurren, Bizkaiko ahaldun nagusirako eta Bizkaiko Batzar Nagusietako presidenterako hautagai gisa, 2023ko maiatzean egingo diren Foru Hauteskundeei begira.
Behin proposamena bidalita, Bizkaiko alderdikideek izango dute azken hitza aukeraketa honetan. Azaroaren 26an egingo den Herrialde Batzarrean amaituko da prozesua.
EAJren barne aukeraketako prozesuak bi hautespen aldi ditu. Lehen bozketa urriaren 4tik 16ra da, eta fase honetan alderdikide bizkaitarrek egokitzat jotzen dituzten hautagaiak proposatu ahal izango dituzte. Bigarren hautespen aldian, urriaren 27tik azaroaren 10era bitartean garatuko den fasean, Bizkaiko alderdikideek aukeratu egin beharko dute lehen bozketa aldian proposatu dituzten hautagaien artean. Azaroaren 26an egingo den Herrialde Batzarrean amaituko da prozesua. EAJren barne organo horrek izango du azken hitza.
Ikusi gehiago: EAJk Alderdi Eguna ospatuko du igandean, 'Goazen!' leloa hartuta
Elixabete Etxanobe Landajuela (Otxandio, 1978) Zuzenbide Ekonomikoan lizentziaduna da (Deustuko Unibertsitatea), Abokatutzan master bat du (Zuzenbide Pribatuko espezialitatea), Oinarrizko Eskubideei eta Botere Publikoei buruzko master bat (UPV-EHU), eta ikastaro ugari egin ditu Zuzenbide Administratiboan espezializatzeko. Durangoko Udaleko karrerako funtzionarioa da, eta udal horretan aritu izan da 10 urtez. 2013an Eusko Jaurlaritzako Toki Administrazioekiko Harremanetarako eta Administrazio Erregistroetako zuzendari izendatu zuten. 2019an, Gobernantza Publiko eta Autogobernu Saileko Erakunde Harremanetarako Sailburuordetzaren ardurak bereganatu zituen. 2020. urtearen amaieran, Segurtasun Saileko Administrazio eta Zerbitzuen Sailburuordetza hartu zuen. 2021z geroztik, Etxanobe Herri Administrazio eta Erakunde Harremanetarako foru diputatua da. EAJko alderdikide da 2006tik, eta bere jaioterriko udalean, Otxandion, zinegotzi izan zen legegintzaldi batean. Gaur egun, udalerri horretako Udal Antolaketako idazkaria ere bada. Euskaraz –ama hizkuntza– gaztelaniaz eta ingelesez hitz egiten eta idazten du.
Ana Otadui Biteri (Elorrio, 1976) Zuzenbidean lizentziaduna da, Deustuko Unibertsitatean ikasitakoa. Bizkaiko Foru Aldundiko funtzionario da, eta gaur egun eszedentzian dago. Durangoko Udalean ere lan egin zuen. 2005etik Elorrioko EAJko alderdikide da. 2011. eta 2015. urteen artean Elorrioko alkate izan zen, harik eta 2015ean Lurralde Batzarrak Bizkaiko Batzar Nagusietako presidente izateko hautagai izendatu zuten arte. Ardura hori 2015eko foru hauteskundeetan bereganatu zuen, eta 2019koetan berriz aukeratu zuten. Euskaraz —ama hizkuntzan— gaztelaniaz eta ingelesez hitz egiten eta idazten du. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218527/iranen-gutxienez-hamabost-pertsona-hil-dira-mahsa-aminiren-heriotzaren-ondoko-protestetan.htm | Mundua | Iranen gutxienez hamabost pertsona hil dira Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan | Irango Moralaren Poliziak aurreko asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» zeukalako. Ostiralean hil zen; Poliziaren esanetan, «bihotzeko batek jota». | Iranen gutxienez hamabost pertsona hil dira Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan. Irango Moralaren Poliziak aurreko asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» zeukalako. Ostiralean hil zen; Poliziaren esanetan, «bihotzeko batek jota». | Kurdistango Hengaw Giza Eskubideen taldeak jakinarazi du jadanik hamabost direla Mahsa Amini gaztearen heriotzagatiko protestetan hildakoak. Irango Poliziak hil ditu, Divandareh, Saqqez, Urmia eta Dehglan herrietan, Kurdistanen. Hildakoez gainera, zauritu franko izan da protestetan: 733 inguru, Hengawren arabera, eta seiehun bat herritar atxilotu dituzte.
Hengawek zehatz aleturik eman dizkio jasotako datuak BERRIAri. Talde horrek emandako informazioaren arabera, atzo zortzi lagun hil zituen Irango Poliziak, 281 zauritu, eta dozenaka atxilotu. Hildakoetako bi adingabeak dira: 15 urtekoa bat, eta 16 urtekoa bestea.
Ikusi gehiago: Irango Kurdistanen bost lagun hil dira andre baten heriotzagatiko istiluetan
Tentsio bizia izan da Aminiren heriotza gaitzesteko manifestazioetan. Izan ere, jendearen sumina handia da, baina baita protestak gelditzeko Poliziak darabilen bortizkeria ere. Hengawk azaldu duenez, azken egunotan zauritutako asko ez dira joan ospitalera, «atxilotuko dituzten beldur baitira».
Irango Moralaren Poliziak aurreko asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek argi utzi dute ez zegoela gaixo atxilotu aurretik.
Poliziak segurtatu du, ordea, gaztearen heriotza «ezbeharra» izan dela. Halaber, Irango presidente Ebrahim Raisik Aminiren familiari hitzeman dio ikerketa bat abiatuko duela egiazki zer gertatu den argitzeko. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218528/zerbitzuak-industriari-erreleboa-hartzen-ari-dira-ekonomiaren-hazkundean.htm | Ekonomia | Zerbitzuak industriari erreleboa hartzen ari dira ekonomiaren hazkundean | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %1,1 hazi zen urteko bigarren hiruhilekoan, aurretik kalkulatutakoa baino bi hamarren gehiago. | Zerbitzuak industriari erreleboa hartzen ari dira ekonomiaren hazkundean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %1,1 hazi zen urteko bigarren hiruhilekoan, aurretik kalkulatutakoa baino bi hamarren gehiago. | Udazkena eta negua ekonomia aldetik gogorrak izan daitezkeen zantzuak eta usteak zabaltzen ari dira, eta eurogunean atzeraldi bat izan daitekeela dioten iragarleak ez dira falta. Egoera horretara, ordea, datu makroekonomiko onekin iritsiko da euskal ekonomia. Udari buruzko lehen datuak hilabete barru jakingo dira, baina turismoaren ekarpenari esker, datu positiboak espero dira. Udaren aurrekoak, berriz, baieztatzen dute hazkunde erritmoa apaldu egin dela 2021arekin alderatuta, baina ez gehiegi.
Eustatek gaur eman ditu kontu ekonomikoen 2022ko bigarren hiruhilekoari buruzko datuak, eta zuzendu egin ditu uztailean aurreratutakoak. Orduan esan zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %0,9 hazi zela aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, baina, orain, informazio gehiago bildu ondoren, %1,1era igo du hazkundea.
Urteko lehen hiruhilekoaren datu bera da —hura ere zuzendu du Eustatek—, baina, harekin alderatuta, bada aldaketa esanguratsu bat: 2021 amaieran eta 2022 hasieran industria izan zen hazkundearen motorra, pandemiaren unerik gogorrenetan galdutako ekoizpena berreskuratzen ari zelako. Baina Ukrainako gerrak eta hark areagotutako energia krisiak kalte egin diote industriari: %2,4tik %1,1era jaitsi da haren hazkundea. Manufaktura hutsari dagokionez, %2,8tik %1,7ra moteldu da.
Kontrako bidean doaz zerbitzuak, %0,6tik %1,4ra egin baitu gora, kontsumo handiagoak bultzatuta. Haren barruan merkataritza, ostalaritza eta garraioa hazi dira gehien (+%3,1), administrazioaren eta gastu sozialen ekarpena jaitsi egin delako.
Eraikuntzak behera egin du apiriletik ekainera arteko asteetan (-%1,8), eta gorakada handia izan du lehen sektoreak, %11,8ko hazkundearekin.
Aurreikuspenak, betetzeko bidean
Urte arteko tasa ere zuzendu du Eustatek, eta asko gainera. %4,3ko hazkundea zena %5 bilakatu da. Aurreko hiruhilekoan baino gutxiago da (+%5,8), baina, udan ezustekorik ez bada, eskura dirudi Eusko Jaurlaritzak urte osorako egindako azken iragarpena, %4,5ekoa.
Lurralde historikoen artean ez dago alde handirik: %5,1 hazi da Bizkaia, %4,9 Araba, eta %4,8 Gipuzkoa.
35.000 lanpostu urtebetean
Enpleguari dagokionez —lanaldi osoko lanpostuetan neurtuta—, %0,8 egin du gora urteko bigarren hiruhilekoan, eta %3,7, berriz, urte arteko tasan. Horrek esan nahi du iazko udaberrian baino 35.525 lanpostu gehiago zeudela.
Zerbitzuetan sortu dira enplegu gehien (%4,3 azken urtean), eta modu apalagoan industrian (%2,4) eta eraikuntzan (%1,5). Lehen sektorean, aldiz, %1,9 gutxitu dira lanpostuak. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218529/ipar-irlandan-lehen-aldiz-katolikoak-gehiago-dira-protestanteak-baino.htm | Mundua | Ipar Irlandan, lehen aldiz, katolikoak gehiago dira protestanteak baino | Ostiral Santuko Akordioaren arabera, Ipar Irlandaren etorkizunari buruzko erreferenduma egin liteke ikusten bada egon litekeela Irlanda batzearen aldeko gehiengo bat. | Ipar Irlandan, lehen aldiz, katolikoak gehiago dira protestanteak baino. Ostiral Santuko Akordioaren arabera, Ipar Irlandaren etorkizunari buruzko erreferenduma egin liteke ikusten bada egon litekeela Irlanda batzearen aldeko gehiengo bat. | Joan den asteartean zuten argitaratzekoa Ipar Irlandako errolda berritua, baina Erresuma Batuko Elizabeth II.aren hiletak atzeratu egin zuen hori ere. Gaur jakin da azkenean askok espero zuten datua, hau da, katolikoak gehiago direla protestanteak baino: zehazki, %45,7 dira katolikoak, %43,48 protestanteak eta %1,5 beste erlijio batzuetakoak. Datua adierazgarria da oso; izan ere, Ostiral Santuko Akordioaren arabera, erreferendum bat egin ahalko litzateke, betiere, Ipar Irlandarako Erresuma Batuko idazkariak aurreikusten badu egon litekeela gehiengo bat Irlanda batzearen alde.
Dena den, bada esanguratsua den beste datu bat ere, herritarren %9,3 —177.300 pertsona— ez baitira identifikatzen erlijio bakar batekin ere. Hor ere igoera nabarmena izan da duela hamar urtetik hona; izan ere, 2011n %5,6 ziren horiek: 101.200 lagun inguru.
Duela hamar urte lehen aldiz galdetu zieten herritarrei beren nazio sentimenduari buruz: %40k erantzun zuten britainiar sentitzen zirela; herritarren laurden batek (%25), irlandar; eta %21ek, iparrirlandar. Hor ere izan da aldaketarik; izan ere, %31,9k erantzun dute britainiar sentitzen direla; %29,1ek, irlandar; eta %19,8 iparrirlandar.
Gaur argitaratu duten errolda 2021ean osatua da, hau da, lehena 2016an Europako Batasuna uztearen alde bozkatu zenetik. Orduz geroztik, ugaritu egin dira Irlandako pasaportea lortzeko eskariak Ipar Irlandan. Hori ere islatu da galdeketan: %47 dira Erresuma Batuko pasaportea dutenak (%59 ziren 2011n); %27 Irlandakoa dutenak (%21 ziren 2011n); eta %19 pasaporterik ez dutenak (%16 ziren duela hamar urte).
Baikor agertu da Ipar Irlandako lehen ministrorde eta Sinn Feineko presidenteorde Michelle O’Neill: «Emaitzek erakusten dute aldaketa historikoa gertatzen ari dela uharte honetan, eta gure gizartearen aniztasunak aberatsago egiten gaitu». SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristako buru Colum Eastwooden esanetan «benetako aldaketaren unea» da honakoa.
Urratsa bat gehiago egin du Sinn Feineko parlamentari John Finucanek, eta eskatu dio Irlandako Gobernuari presta dadila batasunari buruzko erreferendum posible baterako. «Aldaketa honek ez du atzera-bueltarik. Etorkizun hobe baten parte izateko aukera dugu orain, Irlanda berri batekoa. Baina horretarako prest egon behar dugu».
Datuen «irakurketa okerra» egitearen arriskuaz ohartarazi du, ordea, DUP Alderdi Demokratiko Unionistak. Gregory Campbell diputatuaren esanetan, errealitate «ironiko» baten aurrean aurkituko dira katolikoak gehiengo izateak Irlandaren batasuna ekarriko duela uste dutenak: «Erresuma Batuaren menpeko Ipar Irlanda zenbat eta pluralagoa izan, orduan eta aukera gutxiago banaketaren aldeko gehiengo bat lortzeko».
Kolpe gogorra
2011ko erroldaren arabera, Ipar Irlandako herritarren %45,1 ziren katolikoak, edo katoliko gisa hezi zituzten; eta %48,4 ziren protestanteak edota kristautasunaren beste adarren batekoak. Pasaporteari dagokionez, %60k zuten Erresuma Batuko dokumentazioa, eta %20k Irlandakoa.
1921ean hasi ziren errolda osatzen, eta, geroztik, hamar urtean behin berritzen dute. Lehen aldi hartan, nabarmen gehiago izan ziren protestanteak, eta hala jarraitu du geroztik, nahiz eta aldea murriztuz joan den urtetik urtera. Gehiengo hori, gainera, instituzioetan islatzen da, non urteetan unionisten esku izan den agintea. Hori ere galduz joan dira, ordea. «Jakina zen egunen batean helduko zela. Euren gehiengo politikoaren galeraren lekuko izan dira [unionistak]. Orain zenbakietan ere gutxiago direla ikustea beste kolpe bat izango da», azaldu du Diarmaid Ferriter historialariak.
Katolikoen jaiotza tasa handia izan da zenbakiak irauli dituena. Baina garaiak aldatuz doaz, eta gaur egun katoliko izateak ez du nahitaez esan nahi Irlandaren batasunaren alde egotea. Horri eusten diote unionistek, eta hori bera ohartarazi du goizean DUPek berak ere, nahiz eta oraindik ere katoliko gehienak irlandar gisa identifikatu, britainiar gisa baino gehiago.
Batasunari buruzko galdeketa sustatzen duen Irlandako Etorkizuna plataformako eledun Patricia McBridek zehaztu dio The Guardian egunkariari erlijioa eta nortasun nazionala ez direla beti erabakigarriak erreferendum posible batean jendeak nola bozkatuko lukeen aurreikusteko; bai, ordea, zergak, gizarte zerbitzuak eta bestelako oinarrizko beharrak. «Jendea gehiago kezkatzen du balizko batasun batek bere ekonomian izan dezakeen eraginak. Ez da soilik bihotzarekin bozkatzen, buruarekin ere bozkatzen da», azaldu du. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218530/urkulluk-bost-herri-akordio-eskaini-ditu-aparteko-egoerari-aurre-egiteko.htm | Politika | Urkulluk bost «herri akordio» eskaini ditu, aparteko egoerari aurre egiteko | EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioa goraipatu, eta lankidetza zabaltzeko eskua luzatu du lehendakariak. Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzea eskatu du. | Urkulluk bost «herri akordio» eskaini ditu, aparteko egoerari aurre egiteko. EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioa goraipatu, eta lankidetza zabaltzeko eskua luzatu du lehendakariak. Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzea eskatu du. | Joanak gogora ekarrita, baina datozenei so. Begirada aurrera eta atzera, alde batera zein bestera zuzenduz egin du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk Eusko Legebiltzarreko urte politikoko lehen hitzartzea. Politika orokorreko osoko bilkura izan dute parlamentuan, 9:30ean. Iragan da lehenbiziko txanda, Urkullurena. Arratsaldez izanen du segida eztabaidak, talde politikoen hizketaldiekin.
Ikusi gehiago: Gobernuko alderdiek Urkulluren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da
Iragarria zenez, akordioek berebiziko garrantzia izan dute Urkulluren hitzaldian. Bost «herri akordio» eskaini dizkie taldeei, «elkarrizketarako eta adostasunerako oinarri» izan daitezen. Hauek dira zehazturiko lehentasunak: gizarte kohesioa, lana, industria eta garapen jasangarria, klima larrialdia, eta erronka demografikoa eta gazteria. Lehendakariaren esanetan, itun horiek giltzarri izanen dira egungo zailtasunak gainditzeko. Baikor aritu da, halere: «Itxaropena ez ezik, konfiantza eta uste osoa ere badaukat: berriz ere gaindituko dugu aurrean dugun erronka, eta indartuta aterako gara».
Ikusi gehiago: Politika orokorreko eztabaida, minutuz minutu
40 neurri aurkeztuko ditu Urkulluk, iragarri duenez, eta aletu ditu horietako zenbait. Besteak beste, hauek dituzte mugarri: 2026ko Etxebizitzaren Itun Soziala; osasun plan berria; lehen arreta indartzea; osasun mentalerako estrategia berria; Finantzen Euskal Kontseiluaren Institutuaren egituraketa berria; Osakidetzako langileria egonkortzea eta handitzea; eta Hezkuntzako langileak egonkortzea.
Bitariko harremana
Lehendakariak kezka azaldu du 1979ko estatutuaren betetze mailarekin. Halaber, zehaztu du haren ustetan autogobernua «inflexio puntuan» dagoela, eta adierazi du ezinbestekoa dela hura «sakontzea, eguneratzea eta zabaltzea». Transferentzien egutegia betetzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari. Gainera, helburu argi bat zehaztu du: «konfiantza» giroa berreskuratzea. Horretarako, neurri bat proposatu du: Eusko Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko batzorde iraunkor bat sortzea. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218531/navarra-suma-bakarrik-gelditu-da-parlamentuan-0-3-zikloaren-auzian.htm | Gizartea | Navarra Suma bakarrik gelditu da parlamentuan, 0-3 zikloaren auzian | Koalizio espainiazaleak lege proposamena aurkeztua zuen «langileen baldintzak hobetzeko», baina gainerako indarrek bide orri propioa adostu dute. | Navarra Suma bakarrik gelditu da parlamentuan, 0-3 zikloaren auzian. Koalizio espainiazaleak lege proposamena aurkeztua zuen «langileen baldintzak hobetzeko», baina gainerako indarrek bide orri propioa adostu dute. | Ezin izan du 0-3 zikloaren bandera astindu. Navarra Sumak lege proposamen bat aurkeztua zuen, «0-3 zikloko haur eskoletako langileen lan baldintzak hobetzeko». Gainerako talde parlamentarioek, baina, uko egin diote proposamena tramiterako onartzeari, koalizio eskuindarraren proposamena «oportunista» eta «zinikotzat» jota. Horren ordez, itun bat sinatu zuten atzo PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak. Bide orri propio horrek balioko du, besteak beste, udalen eta Nafarroako Gobernuaren haur eskoletako langileen soldatak berdintzeko eta hezkuntza laguntzarako ehun jardunaldi osatzeko adina langile kontratatzeko. Sinatzaileen arabera, Navarra Sumak proposatutakoa baino «osoagoa eta garantistagoa» izanen da bost indarrek adostu dutena.
Gainerako talde guztiek ituna sinatua zutela jakinda, Navarra Sumako diputatu Pedro Gonzalezek ez du ahaleginik egin ere bere lege proposamenaren aldeko botoa eskatzeko, eta gobernuari eusten dioten taldeei kritika egin die, «Bilduk nahi duena» egiteagatik: «Futbolean, hamaikak jokatzen dute, eta Alemaniak irabazten du beti; bada, parlamentu honetan, beti irabazten du Bilduk, gobernuak men egiten diolako». Bozketa galdu arren, langileen baldintzak hobetzearen meritua Navarra Sumarena dela uste du Gonzalezek: «Tramiterako onartu gabe ere, lege proposamen honek lortu du gainerako taldeak ados jartzea, langileen baldintzak hobetzeko», esan du ironiaz. Horrez gain, Nafarroako Gobernuari leporatu dio 0-3 Plataformaren aldarrikapenei «entzungor» egin izana: «2015ean bezala gaude, apenas egin duzuen ezer urte hauetan, eta mugitzen hasi zarete egoera jasanezina bihurtu denean».
PSNko eledun Jorge Agirrek Navarra Sumari egotzi dio 0-3 zikloko langileen «erabilera politikoa» egin izana, eta aurreko legealdian Gonzalezek berak plataformari buruz esanikoak gogorarazi dizkio: «'Nork osatzen du 0-3 plataforma? Zer zilegitasun dute gobernuarekin negoziatzeko? Denok dakigu nor dagoen plataforma honen atzean'. Adierazpen horiek ez zituen Gimeno kontseilariak egin, ezta nik ere. Adierazpen horiek zuk egin zenituen, Gonzalez jauna. Beraz, aurkeztu duzuen lege proposamen hau zer da: oportunismoa ala filibusterismo politikoa?». Are: Navarra Suma osatzen duten alderdiek —UPNk, PPk eta Ciudadanosek— urteetan eginiko politikek «lege proposamenari sinesgarritasun osoa kentzen diotela» gaineratu du PSNko parlamentariak: «Gogora ekar ditzakegu 2012. urtean ezarri zenituzten murrizketak, ratioen igoera, baldintza materialen okertzea, aurrekontuen apaltze jarraitua... Hortaz, ez dakit Navarra Suma horretaz guztiaz ahaztu den, ala fede txarrez ari diren».
Geroa Bairen izenean, Maria Solana parlamentari eta Hezkuntza kontseilari ohiak esan du 0-3 sektoreko langileek maiatz eta ekainean egin zuten greba «eragotz zitekeela, langileen beharrei erreparatuta». Hala ere, atzo PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak adostutako ituna goraipatu du, «Navarra Sumaren lege proposamena gainditzen duelako». «Sinetsita nago Navarra Sumako Gonzalez jaunak berak ere gustuko duela gure akordioa, ausartagoa delako. Horregatik ez dute itunaren edukiaz hitz egin nahi, eta sinatzaileengan jarri nahi dute arreta. Guk hasieratik esan genuen auzi hau konpontzeko ez zela lege bat behar, baina bai akordio sinatu bat. Orain baditugu bide orri propio bat, aurrekontu zabalago bat eta egutegi bat».
EH Bilduko legebiltzarkide Bakartxo Ruizek gogor hitz egin du Navarra Sumaren proposamenaren kontra, «besteon merituak propioak balira bezala aurkeztu nahi izan dituelako». Koalizio espainiazaleari egotzi dio 0-3aren kostuaren zati bat udalei ordainarazi nahi izatea, eurekin kontsultatu gabe, eta agintean zirenean egiten zutenaren kontrakoa exijitzea orain: «UPNk murrizketa izugarriak ezarri zituen 0-3 zikloan, eta lezioak eman nahi dituzte orain? Niri ez zait sinesgarria iruditzen. Hain zuzen, aurrera urrats batzuk eman ahal izan ditugu, eskuina gobernutik atera zenetik, ez lehenago». Hala ere, «triunfalismoa alboratzeko» galdegin die gobernuari eusten dieten taldeei, «bide luzea baitugu aurretik, 0-3 hezkuntza publikoa, doakoa eta unibertsala bermatu ahal izateko». |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218532/espainiako-gobernua-aberastasun-handien-gaineko-zerga-bat-prestatzen-ari-da.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernua aberastasun handien gaineko zerga bat prestatzen ari da | Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren arabera, 2023ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, eta soilik behin-behinean. | Espainiako Gobernua aberastasun handien gaineko zerga bat prestatzen ari da. Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren arabera, 2023ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, eta soilik behin-behinean. | Bankuen eta energia enpresen gaineko zerga berezien ondoren, Espainiako Gobernua beste bat lantzen ari da: aberastasun handien gainekoa. Koalizio gobernuko kiderik txikienak proposatu zuen, UP Unidas Podemosek, baina PSOEn ere bidea egiten ari da proposamena.
Maria Jesus Montero Ogasun ministroak (PSOE) azaldu du gobernuko teknikariak «proposamena lantzen» ari direla, eta zerga berria «arrazoizko epe batean» jarri beharko dela indarrean. Epe hori 2023ko urtarrilaren 1a izan beharko litzatekeela uste du Monterok. Hasieran, aldi labur baterako zerga berezi bat izango litzateke, baina ministroak ez du baztertu luzatu behar izatea: «Egoerak esango du».
Zehazki zer zergapetuko den ikusteko dago, Espainiako zerga sisteman —eta Hego Euskal Herrikoetan ere— dagoeneko badagoelako ondare zerga bat. Haren bidez, kopuru jakin batetik gorako ondasunak zergapetzen dira, hala nola etxeak, akzioak eta bankuko kontuak.
Ondare zergari buruzko eztabaida puri-purian dago oraintxe. Izan ere, autonomia erkidegoen esku dago haren kudeaketa, eta Andaluziako Juntak iragarri berri du ondare zergari %100eko hobaria emango diola; hau da, inork ez duela ordaindu beharko. Madrilek aspaldi hartutako bideari heldu dio horrela Andaluziak, eta Murtziak ere iragarri du asmo hori duela. PP dago hiru erkidego horietako gobernuan. Andaluziaren erabakiak kezka sortu du beste erkidegoetan, Madrilekin gertatu den bezala, herritar aberats asko han erroldatuko diren beldur direlako.
Monterok berak gogor kritikatu du Andaluziako Juntaren erabakia eta Murtziakoaren iragarpena. «Zentzugabea da, eta sekulako arduragabekeria, Espainiako Gobernuari etengabe finantzaketa handiagoa eskatzea eta, aldi berean, beren esku dagoen zerga bat kentzea. Are gehiago, herritarren %0,2ri zerga bat kentzea, haren bilketak %99ri mesede egiten baitie». Haren kalkuluen arabera, Andaluziak 120 milioi euro gutxiago bilduko ditu zergetan, eta 6.000 euroren oparia egingo die «gehien duten %0,2 horiei». Montero andaluziarrak gogorarazi duenez, Andaluzia da biztanleko osasunean eta hezkuntzan gutxien inbertitzen duen erkidegoetako bat.
Eta Euskal Herrian, zer?
Ez dago garbi Monterok iragarritako zerga horrek zer eragin duen Hego Euskal Herrian. Zuzeneko zergen gaineko eskuduntza Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusiek eta Nafarroako Parlamentuak dute, eta lurralde horietako ogasunei dagokie zerga horiek biltzea.
Baina Espainiako Gobernuak badu beste aukera bat: zerga izendatu beharrean, «ondarearen prestazio publiko bat» izendatzea. Horrela eragotz ditzake haren aurkako auzibideak, eta izkin egin foru ogasunen eskuduntzari.
Hori bera egin dute PSOEk eta UPk Espainiako Kongresuan aurkeztu dituzten energia konpainien eta bankuen gaineko tasa bereziekin. Eusko Jaurlaritzak eta EAJk protesta egin dute, eta ikusteko dago zer gertatuko den tasa horien bilketarekin. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218533/errenta-zerga-deflatatuko-dute-ogasunek-2023an-ere.htm | Ekonomia | Errenta zerga deflatatuko dute ogasunek 2023an ere | Urkulluk Politika Orokorreko bilkuran iragarri du neurria. Krisi energetikoari aurre egiteko 400 milioi euro erabiliko ditu. Lehendakariak ziurtzat jo du ogasunek aukera izango dutela energiaren eta bankuen sektoreko enpresei ezarriko zaien zerga edo tasa berriaren zati bat biltzeko. | Errenta zerga deflatatuko dute ogasunek 2023an ere. Urkulluk Politika Orokorreko bilkuran iragarri du neurria. Krisi energetikoari aurre egiteko 400 milioi euro erabiliko ditu. Lehendakariak ziurtzat jo du ogasunek aukera izango dutela energiaren eta bankuen sektoreko enpresei ezarriko zaien zerga edo tasa berriaren zati bat biltzeko. | Iñigo Urkullu lehendakariak 400 milioi euroko neurri sorta bat iragarri du krisi energetikoari aurre egiteko, eta, horren barruan, PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren deflatazio berri bat, 2023ko urtarriletik aurrera aplikatuko dena. Lehendakariak erabaki hori aurreratu du Eusko Legebiltzarreko Politika Orokorreko Osoko Bilkuran. Datorren hilabetean egingo den Finantzen Euskal Kontseiluaren bileran aurkeztuko dira neurriak. Iragarritako plana finantzatzeko, Urkulluk ziurtzat jo du foru ogasunek Espainiako Gobernuak energiaren eta bankuen sektoreko enpresei ezarri nahi dien zerga edo tasa berriaren zati bat bildu ahal izango dutela, baina lehendakariak ez du zehaztu nola eta zenbat, eta ez du azalpenik eman gai horri buruz Madrilekin dituzten elkarrizketei buruz. Zehaztu duenez, dirua biltzeko beste bideak aurrekontu baliabide propioak eta energia neurriak finantzatzeko Europako Batasunaren RePOWER EU funtsa izango lirateke. Deflatazioari dagokionez, aurten ere hartu dute neurri hori hiru foru ogasunek, %5,5eko deflatazioa ezarriz pertsona fisikoen errentaren gaineko zergan. Urte hasieran, %1,5 deflatatzea erabaki zuten, eta irailetik aurrera, %4. Eusko Jaurlaritzak 2023an indarrean mantendu nahi du neurria, hurrengo urteko PFEZaren likidazioan aplikatzeko. Urkulluk ez du zehaztu zenbatekoa izango de deflatazio berria. Azaldu duenez, azpiko inflazioaren arabera ezarriko litzateke; hau da, energiaren eta landu gabeko elikagaien prezioen gorabeherak kontuan hartzen ez dituen inflazioa kontuan hartuz (%6,4, irailean).
Zer da deflatazioa?
Deflatazioak aukera ematen du inflazioaren eragina pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren gainean aplikatzeko, inflazioaren kaltea leuntzeko, eta, beraz, zergadunek gutxiago ordaintzeko. Adibidez, aurten 22.100 euro irabazten dituen Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako herritar batek, seme-alabarik ez badu, %12ko atxikipen tasa ordaindu behar zuen errenta zergan —20.020,1 eta 23.549 euro artean irabazten dituelako—. Tasak deflatatu direnez, aurreko tartera igaroko da, eta %11ko tasa ordainduko du. Alegia, errenta zerga kalkulatzeko, %4 gutxiago irabaziko balu bezala kalkulatuko zaio. Kasu horretan eta gainerako guztietan, deflatazioa tarifa tarte guztietan aplikatzen baita, baita errenta handietan ere.
Deflatazioak eragina izango du ogasunen zerga bilketan. Inflazioaren eraginez, eta BEZari esker bereziki, marka guztiak hobetzen ari dira aurten, %10 inguruko gorakadarekin, baina deflatazioarekin —eta beste kenkari batzuengatik— aurten 249,5 milioi euro gutxiago biltzea aurreikusten dute. Horrek, halaber, eragina izango du 2023rako aurrekontuetan. Urkulluk, halere, zehaztu du «gizarte laguntzak bermatuko» dituztela eta «inbertsio politikei» eutsiko dietela.
Oposizioak behin baino gehiagotan ezbaian jarri du deflatazioaren eragina. Errenta tarte guztietara modu berean egiten bada, inflazioak sortzen dituen ezberdintasunak sakontzen direla diote. Eta errentarik txikienei ia ez diela laguntzen, ezta herritarrik zaurgarrienei ere, haiek ez baitira iristen errenta aitorpena egitera. Era berean, gogoratu dute aurten zehaztutako deflatazio tasa (%5,5) inflazioaren azpitik dagoela. Uste dute zerga sistemak erreforma sakonago bat bat behar duela.
Beste neurriak
Politika Orokorreko saioan energia krisiak etxeetan eta enpresetan dituen ondorioei aurre egiteko Jaurlaritzak martxan jarri dituen neurrien errepasoa egin du Urkulluk, eta beste batzuk aurreratu ditu.
Hala, apirilean abian jarritako Hitzartuz programa berrituko du. Urkulluk aurreratu du beste 400 milioi gehituko dituela —200 milioi jarri ditu aurten—. Programa horren helburua da energia fakturak ordaintzeko zailtasunik handienak dituzten kolektiboak eta egoera zailean dauden enpresak laguntzea.
Neurri batzuk azaldu ditu Urkulluk: %10 handituko dira gizarte larrialdietarako laguntzak; etxebizitza sozialen parkean gas horniduren kostua murriztuko da instalazio zentralizatuak dituzten komunitateentzat; etxebizitza soziala eskuratzeko diru sarreren muga handituko da; eta eraginkortasun energetikoko laguntzak emango dira, fakturaren igoera konpentsatzeko eta familien aurrezpen energetikoa errazteko.
Enpresen kasuan, berriz, energia industria intentsiboentzako, enpresa txiki eta ertainentzako eta autonomoentzako kreditu lerro berezi bat iragarri du Urkulluk, baina ez du zehaztasunik eman. Eta laguntza programa bat energia berriztagarriak, aurrezpena eta autokontsumoa sustatzeko enpresetan eta industrialdeetan. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218534/gobernuko-alderdiek-urkulluren-hitzak-babestu-dituzte-eta-oposizioa-kritiko-agertu-da.htm | Politika | Gobernuko alderdiek Urkulluren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da | Iñigo Urkullu lehendakariak «akordioen legealdia» izaten ari dela adierazi du Eusko Legebiltzarraren politika orokorreko osoko bilkuran. Oposizioko alderdiak mesfidati dira Urkulluren adierazpenekin. | Gobernuko alderdiek Urkulluren hitzak babestu dituzte, eta oposizioa kritiko agertu da. Iñigo Urkullu lehendakariak «akordioen legealdia» izaten ari dela adierazi du Eusko Legebiltzarraren politika orokorreko osoko bilkuran. Oposizioko alderdiak mesfidati dira Urkulluren adierazpenekin. | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eman dio hasiera Eusko Legebiltzarraren politika orokorreko osoko bilkurari. Testuinguru politiko, ekonomiko eta sozialaren inguruko analisi labur bat egin du lehenik, eta akordioen legealdia izaten ari dela azpimarratu du, eta EAJ eta PSE-EEren arteko koalizio gobernua goraipatuz. Hala ere, eskua luzatu du akordioak zabaltzeko. Egungo egoerari aurre egiteko 40 neurri zerrendatu ditu, eta, ostean, bost herri itun proposatu ditu. Autogobernuari buruz ere aritu da lehendakaria.
Eusko Legebiltzarreko talde politikoek arratsaldean hitz egingo dute parlamentuan, baina ordezkari batzuek jada egin dituzte adierazpenak hedabideen aurrean. Oposizioko alderdiak kritiko agertu dira lehendakariaren hitzaldiarekin, eta EAJko eta PSEko kideek egoki ikusi dute. Joseba Egibar Gipuzkoa Buru Batzarreko presidenteak Euskadi Irratiko Faktoria saioan eman ditu hitzak, eta adierazi du arazo nagusiak, klima eta demografia esaterako, aurrekontuetan islatu behar direla. Autogobernuari dagokionez, estatus politiko berriaren gaia garatzeko «gakoa» Madrilen dagoela esan du, «Euskadin onartua dagoelako dena». Madrilen lurraldetasunaren inguruko debatea bultzatu behar dela dio, eta PSOEri gogorarazi dio Pedro Sanchezen inbestidurari bide emateko akordioan puntu hori dagoela, baina ñabartu du debatea ez dela ireki oraindik.
PSE-EEko legebiltzarkide Alberto Alonsok programa berean hitz egin du, eta Urkulluren hitzek «errealitate dosi handia» izan dutela adierazi du. Deflatazioari buruz —zergen jaitsiera—, esan du neurria ondo dagoela, baina soldaten igoerarekin batera joan behar duela, «efektua handiagoa izateko». Autogobernuaren egoerari buruz, atzera begiratzearen garrantziaz mintzatu da Alonso: «Mariano Rajoyren legealdian ez zen transferentziarik egon, eta Pedro Sanchezenean hamaika egon dira. Nora goazen begiratu behar da, baina baita nondik gatozen ere».
Deflatazioa, neurri «atzerakoia»
Egoera ekonomiko zailari aurre egiteko neurrietako bat deflatazioa izango dela esan du Urkulluk, eta Nerea Kortajarena eta Miren Gorrotxategi EH Bilduko eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideek diote neurri atzerakoia dela. Kortajarenak, bestalde, esan du etxebizitzaren inguruan lehendakariak aurkeztu duen proposamena «antisoziala» dela. Gorrotxategirentzat, «gauza asko» proposatu ditu lehendakariak, baina ñabartu du gehienak ez direla berriak.
Elikagaien banaketa enpresei laguntzak emango dizkietela aurreratu du Urkulluk, eta Gorrotxategik uste du inflazioari aurre egiteko neurri egokiagoa dela energiaren eta elikagaien prezioei mugak jartzea: «Esku hartu behar da merkatuan, prezioak jartzeko moduan», esan du. EAJk orokorrean diskurtso «polita» duela esan du Gorrotxategik, baina gehitu du gero ez dela gauzatzen.
Herri akordioak
Lehendakariak «herri akordioen beharra» nabarmendu du goizean, eta Kortajarenak gogorarazi dio EH Bildu 2016tik ari dela herri akordioak proposatzen. Bestalde, herri akordioak proposatu bai, baina xehetasun gutxi eman dituela leporatu dio koalizio abertzaleko legebiltzarkideak lehendakariari. «Urkulluk ez du argitu norekin egin nahi dituen akordioak, eta guretzat beharrezkoa da akordio horietan herritarrak egotea. Bestela, hartutako neurriak ez dira eraginkorrak izango», esan du Kortajarenak.
Halaber, PPko Laura Garridok Urkulluren hipokrisia salatu du: «Akordioak zabaldu nahi dituztela dio lehendakariak, baina beraientzat lehentasuna zera da, akordioak EH Bildurekin eta Elkarrekin Podemosekin egitea». Urkulluk autokritika gutxi egin duela ere esan du Garridok Faktorian. Hala ere, zeharkako autokritika egin duela esan dio Garridok Urkulluri; izan ere, lehen arretan estrategia berria egingo dutela esan du lehendakariak, eta, jakinda azken estrategia 2019koa dela, Garridok dio horrek esan nahi duela Osakidetzan «zerbait gertatzen dela».
Urkulluren hitzak
Azken hamarkadan hiru krisi nagusi izan direla azpimarratu du: krisi ekonomikoa, pandemia eta Ukrainako inbasioa, eta «joera global handien» eraginpean gaudela gehitu du. Joera soziodemografikoa eta klima krisia ere jo ditu euskal gizartearen arazo nagusitzat, eta adierazi du lankidetzan aritzea funtsezkoa dela egoerari aurre egiteko. Eskua luzatu du akordioak zabaltzeko.
Legealdi erdia bete den honetan, EAJ eta PSE-EEren arteko akordioa goraipatu du lehendakariak, eta testuinguruari aurre egiteko 40 neurri berri zerrendatu ditu banan-banan. Hauek dira esanguratsuenak: 2026ko Etxebizitzaren Itun Soziala; osasun plan berria; lehen arreta indartzea; osasun mentalerako estrategia berria; Finantzen Euskal Kontseiluaren Institutuaren egituraketa berria; Osakidetzako langileria egonkortzea eta handitzea; Hezkuntzako plantilla egonkortzea, eta abar. Hala ere, bost «herri akordio» ere proposatu ditu Urkulluk, «aparteko eta aurrekaririk gabeko testuinguru historiko, ekonomiko eta sozialari aurre egiteko»: 2023ko aurrekontuen gainean; lehen mailako arreta indartzearen inguruan; hezkuntza hitzarmenaren gainean; erronka demografikorako, gazteriarako eta emantzipaziorako estrategian; eta energia itunaren inguruan.
Autogobernuari buruz ere mintzatu da Urkullu, eta 1979ko Gernikako Estatutuaren betetze mailarekin kezkatuta dagoela esan du. Autogobernua «inflexio puntu batean» dagoela uste du, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio transferentzien egutegia betetzeko. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218535/azpeitiko-udalak-urriaren-11n-egingo-du-parke-eolikoari-buruzko-batzarra.htm | Gizartea | Azpeitiko Udalak urriaren 11n egingo du parke eolikoari buruzko batzarra | Statkraftek udalari adierazi zionez, «eskema berritzaileak» eskaini nahi ditu energia gizarteratzean eta erakunde publikoekin parte hartzean. Proiektuaren lehen helburua deskarbonizazioan laguntzea dela dio Norvegiako enpresak. Proiektua oraindik «aurrelanketa fasean» dagoela nabarmendu du Nagore Alkorta alkateak. | Azpeitiko Udalak urriaren 11n egingo du parke eolikoari buruzko batzarra. Statkraftek udalari adierazi zionez, «eskema berritzaileak» eskaini nahi ditu energia gizarteratzean eta erakunde publikoekin parte hartzean. Proiektuaren lehen helburua deskarbonizazioan laguntzea dela dio Norvegiako enpresak. Proiektua oraindik «aurrelanketa fasean» dagoela nabarmendu du Nagore Alkorta alkateak. | Aurreratua zuen Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak batzar ireki batera deituko zutela Norvegiako Statkraft enpresak Urola erdialdean eraiki nahi duen parke eolikoari buruzko informazioa herritarrei emateko, eta Azpeitiko Udalak gaur jakinarazi du noiz egingo duten: urriaren 11n, 19:00etan, Soreasu antzokian. «Batzarraren helburua da gardentasunez proiektuaren inguruko informazio osoa herritarrei jakinaraztea», azaldu du udalak. Berretsi du, halaber, bertan izango direla Statkraft enpresa publikoaren ordezkariak ere, «herritarrei informazioa aurrez aurre eskaini ahal izateko». Batzarrean, udalak proiektuaz duen ikuspegia helaraziko du, eta herritarrena jasoko, jakinarazi duenez.
Joan den astean atera zen Statkraften asmoen berri zenbait hedabidetan; «modu interesatuan» atera ere, Azpeitiko Udalaren arabera. Horren ostean, Alkortak azaldu zuen udala enpresarekin bildu zela, eta «aurki» emango zietela herritarrei egitasmoaren berri. Proiektuari buruzko udalaren lehen inpresioa ere eman zuen Alkortak. Artean proiektuari buruzko xehetasun gutxi zutela aitortu zuen Alkortak, baina, hala ere, «bi elementu berritzaile» dituela azaldu zuen: batetik, proiektuaren sustatzailea Norvegiako enpresa publiko bat dela; eta, bestetik, «lehenengoz» hitz egiten duela energiaren «sozializazioaz», «demokratizazioaz» eta «lankidetzaz». Alde horretatik, herritarrek, herriko enpresek nahiz erakunde publikoek proiektuan parte hartzeko bidea «irekita» uzten du proiektuak, zehaztu zuenez.
Udalak, bestalde, hedabideen esku utzi du Statkraftek irailaren 16an Azpeitiko Udalari proiektu eolikoari buruz aurkeztutako adierazpena, era berean Errezilgo eta Zestoako udalei helarazi ziena. Alkateak aurreratutakoa «baieztatzen» du horrek, udalaren arabera. Adierazpen horretan, Statkraftek dio «eskema berritzaileak» eskaini nahi dituela «energia sortzeko jarduera gizarteratzea ahalbidetzeko», eta, besteak beste, «energia berriztagarrien komunitateen legezko figura» aipatzen du. Enpresak dioenez, horiek baliagarriak dira «energia sortzeko instalazioek sorten duten aukera partekatzeko tokiko onarpenerako bultzada gisa, bai eta tokiko kapital publiko-pribatu gehigarriaren sarbidea sustatzeko ere». Horren ondorioz, herritarrek energia trantsizioan «parte hartze handiagoa» izango dutela dio adierazpenak.
Iturri berriztagarrietatik datorren energiaren erabilera sustatzeari buruz Europako Parlamentuak 2018an onartutako zuzentaraua ere aipatzen da testuan, eta gogorarazten du «kontsumitzaileek energia berriztagarrien komunitateetan parte hartzeko duten eskubideaz» hitz egiten dela bertan. Statkraftek bere garapena modu horretan egin nahi duela ere azaltzen du.
Erakunde publikoekin «parte hartzeko eskema berriak» garatzeko xedea ere baduela dio Norvegia enpresak: «Era horretan, proiektuaren sustapenaren eragina tokiko lurraldera eta bertako ekoizpen sarera itzuliko dela ziurtatuko du, hor sortutako argindarrak tokiko energia kontsumoaren deskarbonizazioan lagun dezan, horixe baita Statkraftek proiektu honekin lortu nahi duen lehen helburua«. Ingurumen inpaktua ere aipatzen du adierazpenean Statkraftek. «Landa ingurunean esku hartzeko bide berri bat» irekitzeko asmoa agertzen du bertan. Horretarako, «proiektuaren kokalekua optimizatzeko irizpideak» jartzea proposatzen du, «habitatak edota espezieak indartzeko neurriekin lotuz eta ekosistema hobetzen duten proiektuak ere ezarriz». Era berean, energia berriztagarria sortzera bideratutako proiektuak bestelako jarduera ekonomiko batzuekin «lotzeko» aukeraren alde ere egiten du; bereziki, «ikuspegi organikoa duten lehen sektoreari lotutakoarekin».
Emaitza ziurrik ez
Egunotan herritarren artean proiektuak «jakiteko gogoa, eztabaida eta kezka» eragin dituela onartu du udalak, eta, horiei begira, «lasaitasunerako mezua» eman nahi izan du Alkortak, udalaren oharrean jasota dagoenez. Gainera, proiektua oraindik «aurrelanketa fasean» dagoela zehaztu du, eta hari buruz udala «gardentasunez» ariko dela berretsi: «Ez dago emaitza ziurtaturik. Gauzak beste modu batean egiteko aukeraz hitz egiten dugunean, esan nahi dugu egiteko moduan ere eredu parte hartzaile bati lotuta egin behar dela prozesua. Gaiaren inguruko eztabaida behar den lasaitasunez gauzatu eta erabakiak modu partekatuan hartzeko ahalegina egingo du udalak». |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218536/bilboko-portuak-bake-sozial-erakustaldia-egin-du-trafiko-berria-lortzeko-asmoz.htm | Ekonomia | Bilboko portuak «bake sozial» erakustaldia egin du trafiko berria lortzeko asmoz | Zamaketariek eta enpresek lan itunarekin duten konpromisoa berretsi dute iraileko datu txarren ondoren. Rikardo Barkalak ez du portuko agintaritza uzteko asmorik. | Bilboko portuak «bake sozial» erakustaldia egin du trafiko berria lortzeko asmoz. Zamaketariek eta enpresek lan itunarekin duten konpromisoa berretsi dute iraileko datu txarren ondoren. Rikardo Barkalak ez du portuko agintaritza uzteko asmorik. | Bilboko portuak harrotasunez erakutsi du zamaketarien lan hitzarmen berriak ekarri duen «egonkortasuna» eta hari esker lorturiko argazkia. Rikardo Barkala Bilboko Portu Agintarizako presidenteak nabarmendu du enpresa eta sindikatuak elkarrekin ikustea «mugarri» bat dela. Haren ustez, iragan maiatzean sinaturiko akordioa «beharrezkoa» zen, hori izango baita etorkizunean itsasontzi gehiago erakartzeko oinarria: «Zerbitzu hobe eta arinagoa emateak lehiakorrago bihurtuko gaitu». Bide batez, Barkalak baieztatu du 67 urte izan arren ez duela portuko agintaritzako presidente kargua uzteko asmorik. Iragan ekainean Athleticeko presidente izateko aurkeztu zen, eta ez zen aukeratua izan.
Bilboko portuko agintaritzak bake sozial estreinatu berria irudikatzeko ekitaldi bat antolatu du. Eragile ugari eta hedabideak gonbidatu ditu gosari batera, eta mahai nagusian enpresa eta sindikatuetako ordezkariak elkarrekin eseri dira. Uda onaren ondoren irailean asko jaitsi da zama lehor eta itsasontzi mugimendua, eta horri aurre egiteko egonkortasun irudia zabaldu nahi izan du.
Portuko agintaritzak zein zamaketa enpresek hainbatetan esan izan dute portuko gatazkek bezeroak uxatzen dituztela, eta hori iragan dela azaldu du Jose Manuel Guardo Bilboestiba zamaketarien lan jarduna kudeatzen duen enpresako zuzendariak: «Sei urterako lan itun bat da, zamaketarien ordezkarien %75 sinatu duena. Normaltasuna bermatuta dago luzaroan». Coordinadora, UGT eta Kaia sindikatuek sinatu zuten akordioa; LABek eta ELAk, aldiz, ez.
Guardok sindikatuen ahalegina goratu du. Bilboestibak sei milioi euroko zorra pilatu zuen, eta zamaketariek zor horren 850.000 euro haien soldatetatik ordainduko dute. Hurrengo hiru urteetako bakoitzean 3.000 eurori muzin egingo diete eta tarte horretan soldatak izoztuak izango dituzte. Era berean 22 txanda gehiago egitea onartu dute enpresak hala eskatuko balie. Hala ere, Iñaki Urueña Coordinadorako kideak «balorazio positiboa» egin du, zamaketariek «ardura» erakutsi duelako.
Israel Ruiz UGTko kideak onartu du itsasontzi trafiko handiagoa erakartzeko antolaturiko ekitaldi bat izan dela, eta haren hitzak berretsi ditu Elvira Gallego Bilboestibako administrazio kontseiluko presidenteak: «Akordio honek malgutasun handiagoa izateko aukera emango digu, eta hori funtsezkoa da portuen egunerokoan», nabarmendu du. Izan ere, zehaztu du «ziurgabetasun» giroak kalte egin diola portuari. Izan ere, egia da hidrokarburoen mugimendua asko igo dela azken urtean, baina zama horrek ez du zamaketarien esku hartzerik behar.
Baina hain larria da egoera? Agintariek zein enpresek onartu dute bere garaian galdutako enpresa batzuk berreskuratzea kosta egiten ari zaiela. «Asko oroitzen naiz metal bobina handiak ekartzen dituen batekin...» onartu du Barkalak. Ez du izena esan nahi baina Tata Steel-eri buruz ari zen, egun Pasaian (Gipuzkoa) deskargatzen duena. Agintariek 2020ko grebaren ondorenak aipatzen dituzte, nazioarteko krisia, kontsumoa jaistea, pleiten garestitzea... «Lehen ontzi askok eten bat egiten zuten Bilbon gero Algecirasera (Espainia) edo Mediterraneora joan aurretik. Orain lurra ukitzea garestiagoa denez, uko egiten diote», zehaztu du Gallegok. Alde horretatik, dena den, azaldu du pleiten prezioa asko jaisten ari dela.
Eta behin-behinekoekin, zer?
Zamaketarien lan hitzarmenak kontratu mugagabedun langileen jarduna finkatu du, baina airean utzi du behin-behinekoen etorkizuna. Gaur-gaurkoz oso gutxitan deitzen dituzte lanerako, eta finkoek nahita egin ditzaketen txanda bikoitzek asko murriztu dizkiete lanorduak. Barkalak esan du oso kontuan dituela, eta badakiela zein den egoera, eta haiei laguntzeko modurik onena portura itsasontzi gehiago erakartzea dela: «Finkoentzako nahikoa lan ez badago nola egongo da ba behin-behinekoentzat?», galdetu du.
Ruiz UGTkoa ere haiekin oroitu da. Finkoak 350 inguru dira, eta behin-behinekoak 100. Nabarmendu du hurrengo sei urteetan 50 zamaketari finkok erretiroa hartuko dutela, besteak beste berak, eta Bilboestibarekin adostu dutela hutsune horiek behin-behinekoekin beteko dituztela. Halaber, alde guztiek enplegu mahai bat osatzeko konpromisoa hartu dute. Mahai horretan behin-behinekoek zamaketarekin zuzeneko harremanik ez duten lanak egin ahal izatea eskatuko dute. Egun, behin-behineko hainbat zamaketarik haien baldintzak salatu dituzte epaitegietan, eta ebazpen baten baino gehiagoan epaileek ebatzi dute zamaketa enpresek iruzurra egin dutela gehiegizko behin-behineko kontratazioarekin.
Barkalak jarraituko du
Rikardo Barkalak aurreratu du ez duela portuko agintaritza uzteko asmorik. 67 urte ditu, baina epe motzean ez du erretiroa hartuko. «Indartsu nago. Jarraitzeko sasoirik ez dudala ikusiko banu, neronek utziko nuke kargua», nabarmendu du. Barkalaren kargua Espainiako garraio ministerioaren eta Eusko Jaurlaritzaren esku dago, eta berak behintzat ez du hura uzteko asmorik. Barkalak 2018an hartu zuen agintaritzako presidente kargua. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218537/ion-paroten-eta-jakes-esnalen-baldintzapeko-askatasun-eskaerak-onartu-dituzte.htm | Politika | Ion Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu dituzte | 32 urte daramatzate preso Frantziako presondegietan. Jakes Esnalek egiten zuen bigarren askatasun eskaera zen; Paroten seigarrena. Frederic Haranburu 'Xistor' 2020ko azaroan atera zen presondegitik. → «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du» | Ion Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu dituzte. 32 urte daramatzate preso Frantziako presondegietan. Jakes Esnalek egiten zuen bigarren askatasun eskaera zen; Paroten seigarrena. Frederic Haranburu 'Xistor' 2020ko azaroan atera zen presondegitik. → «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du» | Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu ditu Parisko Dei Auzitegiak, Bakegileek jakinarazi dutenez. 1990eko apirilean atxilotu zituzten biak, beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komando-ko kide izatea leporatuta, eta biziarteko kartzela zigorrera kondenatu zituzten. Parotek 2005etik zuen baldintzapean aske gelditzeko aukera, eta Esnalek 2008tik; baina, gaur arte, egin dituzten eskaera guziak ukatu ditu Frantziako Justiziak. Bakegileek mobilizazio andana antolatu dituzte azken hilabeteetan bi euskal presoen askatasuna eskatzeko. 17:00etarako agerraldia batera deitu dute Euskal Hirigune Elkargoan.
Erreakzio andana eragin du Parisko Dei Auzitegiaren erabakiak. «Erabaki zuzena, azkenean», adierazi du Malik Salemkour Frantziako Giza Eskubideen Ligako presidenteak. «Poz ikagaragarria» nabarmendu du Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak, «herri garaipen handia» izan dela adierazita. Azken presoa askatu arte lanean segitzera deitu du. «Positiboki» baloratu du erabakia Foro Sozialak ere, «gizatasunez eta zentzuz, eta familiaren lasaitasunerako». EH Baik ere «berri ona» dela erran du: «urteetako mobilizazioari esker Jakes eta Ion Euskal Herrira itzuliko dira». Sortuk «zorionak» opatu dizkio Euskal Herriari.
«Ez da izan erraza». Hunkiturik mintzatu da Maritxu Paulus Basurko abokatua, BERRIAri egin dizkion adierazpenetan. «Biziki pozten gara baiezkoa eman dutelako». Baldintzapeko askatasunetan ohikoa den gisan, urte bateko proba izanen dute bi euskal presoek: etxean beteko dute zigorra, eskumuturreko elektronikoarekin. Ondotik, baldintza zorrotzak bete beharko dituzte hamar urtez. «Ez da askatasuna», zehaztu du abokatuak: «Ez da aski erraten, baina ez da askatasuna. Etxean beteko dute zigorra».
Hala ere, alaitasuna azpimarratu nahi izan du: «Bai, dudarik gabe, berandu heldu den erabaki bat da. Anitzetan erran dugu kanpoan izan behar zirela». Zehaztu du kondena Espainiako Estatuan bete izan balute libre izanen zirela jadaneko. «Baina gaur pozteko eguna da. Hainbesteko ibilbide luzearen ondotik...». Frederic Haranburu Xixtor 2020ko azaroan atera zen Lannemezango presondegitik, 30 urte baino gehiago presondegian pasa ondotik; Esnalek eta Parotek presondegian 32 urte, bost hilabete eta hemezortzi egun iragan dituztela jaso dute baldintzapeko askatasun eskaeraren onarpena.
Kapitulu baten ixtea
Paulus Basurkoren hitzetan «kapitulu baten ixtea da» gaurko erabakia. Hala ere, beste preso batzuen egoera oroitarazteko baliatu nahi izan du. «Frantziako Estatuan badira biziarteko zigorra duten beste preso batzuk, hala nola Mikel Karrera Sarobe, eta badira kondena biziki luzeak dituzten presoak ere, askatze data 2028-2030 artean dutenak. Kapitulu baten ixtea da, baina liburua ez da itxia».
Ion Parot, Jakes Esnal eta Frederic Haranburu Xixtor ikur bilakatu dira azken urteetan, eta haien askatasun eskaerak garrantzia berezia hartu du Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan parte hartzen ari diren eragileentzat. Bakegileek lehentasun gisa markatu dute azken urteetan, eta mobilizazio eta desobedientzia ekintza andana antolatu dute berau lortzeko helburuarekin. Uztailaren 23an Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten ehunka pertsonak. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218538/asteazkenean-zabalduko-dute-ahobizi-edo-belarriprest-gisa-izena-emateko-epea.htm | Gizartea | Asteazkenean zabalduko dute 'ahobizi' edo 'belarriprest' gisa izena emateko epea | Ekitaldi bat egingo dute hori «gizarteratzeko eta ospatzeko», Bilboko Kafe Antzokian. Hirugarren Euskaraldia azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute, eta maiatzaren 18az geroztik zabalik dago ariguneek izena emateko epea. | Asteazkenean zabalduko dute 'ahobizi' edo 'belarriprest' gisa izena emateko epea. Ekitaldi bat egingo dute hori «gizarteratzeko eta ospatzeko», Bilboko Kafe Antzokian. Hirugarren Euskaraldia azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute, eta maiatzaren 18az geroztik zabalik dago ariguneek izena emateko epea. | Euskaraldian belarriprest eta ahobizi moduan izena emateko epea asteazkenean zabalduko dute. Antolatzaileek gaur jakinarazi dutenez, ekitaldi bat ere egingo dute «hori gizarteratzeko eta ospatzeko»; Bilboko Kafe Antzokian izango da, 19:00etan.
Ekitaldian izango dira, besteak beste, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilaria, eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria.
Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hirugarren Euskaraldia. Aurten, aurreko aldietan bezala, belarriprest edo ahobizi moduan parte hartu ahalko da. Hala ere, antolatzaileek ariguneetan jarri dute arreta aurten. Euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortuz parte hartu ahal izango dute entitateek, eta horiek areagotzea da helburua. Maiatzaren 18az geroztik zabalik dago entitateek ariketa sozialean izena emateko epea, eta asteazkenean irekiko da, berriz, herritarrek izena emateko epea.
Hitzez ekiteko garaia da aurtengo leloa, eta uztailaren hasieran aurkeztu zuten ekinaldiaren abestia: Xabier Zabalak eta Andoni Egañak sortutako Esazu hitz bat. Aiora Renteriak, Pettik, Maddalen Arzallusek eta Ainhoa Larrañagak ere parte hartu dute.
Ikusi gehiago: 2020ko Euskaraldian parte hartzea jaitsi zen, baina bost partaidetik bat berria izan zen |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218539/arabako-zahar-etxeetan-grebara-deitu-dute-elak-eta-labek-datorren-asteazkenerako.htm | Gizartea | Arabako zahar etxeetan grebara deitu dute ELAk eta LABek datorren asteazkenerako | Sindikatuek eskatzen dute hitzarmenaren eztabaida mahaia «berraktibatzeko» | Arabako zahar etxeetan grebara deitu dute ELAk eta LABek datorren asteazkenerako. Sindikatuek eskatzen dute hitzarmenaren eztabaida mahaia «berraktibatzeko» | Arabako zahar etxe pribatuetako langileen lan baldintzak aldatzeko eztabaidak joan den urteko otsailean gelditu ziren. ELA eta LAB sindikatuek mahaia uztea erabaki zuten, patronalak hitzarmeneko «edozein artikulu» aldatzeari ezezkoa ematen ziola argudiatuz.
Uztailean Arabako Foru Aldundiak bilera batera deitu zituen sindikatu eta enpresak. Bilkuran nabarmendu zuten «ahal bezain azkar» deituko zutela eztabaida mahaira eta proposamen ekonomiko bat eginen zutela. ELA eta LAB sindikatuek adierazi dutenez, ordea, oraindik «ez dago berririk». «Ez gara geldirik egonen mahaia berraktibatzea lortu arte eta zahar etxeetako langile guztiak behingoz duin bihurtu arte», azpimarratu dute bi sindikatuek. Hortaz, datorren asteazkenerako grebara deitu dute.
Egoera ikusita, patronalak ELA eta LAB sindikatuei eskatu die «utzi zuten eztabaida mahaira joateko». Patronalak gehitu du «guztiaz hitz egiteko prest» dagoela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.