date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218540/32-urte-bost-hilabete-eta-hemezortzi-egun.htm | Politika | 32 urte, bost hilabete eta hemezortzi egun | Jakes Esnal eta Ion Parot baldintzapean aske uztea onartu ondoren, Unai Parot da Lapurdiko azken presoa | 32 urte, bost hilabete eta hemezortzi egun. Jakes Esnal eta Ion Parot baldintzapean aske uztea onartu ondoren, Unai Parot da Lapurdiko azken presoa | 1990eko apirilaren 4an atxilotu zituzten Jakes Esnal eta Ion Parot. Horiekin batera atxilotu zuten Frederic Haranburu Xistor —2020ko azaroan gelditu zen aske, baldintzapean—, eta, egun batzuk lehenago, Unai Parot atxilotu zuten, Espainia hegoaldean —berriki jakin da Euskal Herriko presondegi batera hurbilduko dutela—. Beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komandoa osatzea leporatu zieten. «Ezustea» eragin zuen garai hartan, lehen aldia baitzen frantziar nazionalitatea zuten militante batzuek halako ardurak hartzen zituztela erakunde armatuan. Geroztik, ikur ere bilakatu dira: Argala komandoaren ibilbideagatik batetik, baina baita epaitegietan izan dituzten gorabeherengatik ere. Ion Kepa Parot eta Esnalen askatzearekin, Unai Parot da preso geldituko den bakarra. Lapurdiko azken presoa da.
Ikusi gehiago: «Erabaki honek Frantziako justiziak duen ikuspegi aldaketa erakusten du»
Unai Paroti denera 5.000 urte inguruko kartzela zigorra ezarri zioten hogei sententziatan baino gehiagotan. Jon Paroti, Esnali eta Haranbururi 1997ko maiatzean eta ekainean egin zieten epaiketa, Parisen. «Auzi berezia» izan zela oroitu izan du Maritxu Paulus-Basurko abokatuak BERRIAri egindako adierazpenetan: halako akusaziopean frantziar nazionalitateko lehenak izateaz gain, leporatutako ekintzak Espainiako Estatuan egindakoak eta espainiar herritartasuna zutenen aurkakoak ziren; eta hango biktimak lehen aldiz agertu ziren Parisko epaiketa batean, lekukotasuna emateko. Gainera, Argala komandoaren jarduera osoa epaitu zuten, 12 urtekoa —ETAk 1978an jarri zuen martxan—. Epaimahaiak ez zuen onartu Unai Parot saioetan egotea lekuko gisa. «Parisko auzi haren iturburua Unaik atxiloaldiko torturen ondorioz egindako adierazpenak ziren», Basurkoren erranetan.
Ororen buru, bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zieten Ion Parot, Esnal eta Haranbururi, Parisen, bete beharreko gutxieneko urte kopuru batekin: Parotek kartzelaldiaren hamabosgarren urtetik aitzina zuen aukera baldintzapean aske geratzea eskatzen hasteko: 2005etik. Beste biek, berriz, 2008tik. Bi eskaera egin ditu orotara Esnalek, eta beste sei Ion Parotek. Aldi bakoitzean, argudio ezberdinak eman izan dituzte epaitegiek baldintzapeko askapenari uko egiteko, Euskal Herriko gatazka armatuaren konponbidean azken urteetan egin diren urratsei muzin eginez: gisa bereko ekintzak berriz egiteko arriskua dutela, ETAk ez dituela arma guziak itzuli... Beste biderik ere entseatu izan dute, hala nola zigorraren kommutazio eskaera: 2015ean eta 2017an egin zituzten eskaerak. Lehenak ezezko erantzuna ukan zuen; bigarrena ez dute sekula erantzun.
Azken urteetan, lehen instantziako epaitegiek bi euskal presoak libratzearen alde egin izan dute, baina erabakien kontrako helegitea eman izan du sistematikoki terrorismoaren kontrako Frantziako Fiskaltzak, eta bigarren instantziako epaitegiek ministerio publikoaren alde egin izan dute aldi oro. Behin baino gehiagotan salatu dute egitura honen jarrera gatazkaren konponbidearen alde engaiatutako eragileek.
Egin duten azken eskaera onartuta, Euskal Herrirako bidea hartuko dute aurki bi euskal presoek, baina ez dira osoki libre izanen: etxean segituko dute zigorra betetzen. Eskumuturreko elektronikoa eraman beharko dute, eta beste baldintza batzuk ere bete beharko dituzte. Hala izan zen Haranbururen kasuan ere: eskumutur elektronikoa eraman du hemezortzi hilabetez, eta zenbait neurri bete beharko ditu zortzi urtez. Orain, Unai Parot da Argala komandoa osatu zuten Ipar Euskal Herriko kideetarik preso segitzen duen bakarra. Hura askatzearekin itzuliko da orrialdea. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218541/neptunoren-eraztunen-argazkiak-atera-ditu-james-webb-teleskopioak.htm | Bizigiro | Neptunoren eraztunen argazkiak atera ditu James Webb teleskopioak | Eraztunak inoiz ez dira ikusi halako zehaztasunez. 'Voyager 2' zundak irudikatu zituen lehenbizikoz, duela 33 urte. | Neptunoren eraztunen argazkiak atera ditu James Webb teleskopioak. Eraztunak inoiz ez dira ikusi halako zehaztasunez. 'Voyager 2' zundak irudikatu zituen lehenbizikoz, duela 33 urte. | Neptuno planeta Eguzki Sistemaren zirrikituan dago, nahiko urrun. Kostata iristen dira eguzki izpiak haraino. James Webb teleskopioaren mirak, ordea, ez du arazorik zortzigarren eta azken planetaren argazkiak lortzeko. Egiteko horretan, Neptunoren eraztunak irudikatzea lortu du. Aurretik ere, uztailean, unibertsoaren ikuspegirik sakonena harrapatua zuen James Webbek. Bill Nelson NASAko administratzailearen hitzetan, «munduak inoiz izan ez duen ikuspegi bat» eskaini zuen teleskopioak.
Ikusi gehiago: James Webb teleskopioak jasotako lehen argazki eta datuak argitaratu dituzte
Duela 33 urte lortu zuen NASAk Neptunoren eraztunak lehenbizikoz irudikatzea. Voyager 2 zunda espazioratu eta hainbat urtera, 1989an, Neptuno parera heldu zen, haren azken helmugara. Planetatik 5.000 kilometrora egin zituen argazkiok. Triton Neptunoren sateliterik handienaren albotik ere igaro zen Voyager 2. Beste hainbeste argazki atera zituen zundak.
NASAren Voyager 2 zundak Neptunoren eraztunei ateratako argazkia. / NASA
James Webb, ordea, Lurretik gertu samar dago. Horregatik, urruntxo geratzen zaio Neptuno; 4.350 milioi kilometrora, hain zuzen. Teleskopioaren gaitasuna izugarria da, eta, hari esker, ezin hobeki ikusten dira eraztunak. Inoiz ez dira ikusi ahal izan halako zehaztasunez.
Jendea ohituta dago Neptuno kolore urdin sakon batekin ikustera. Teleskopioaren argazkian, ordea, gris samar ikusten da. Izan ere, James Webb «ez da teleskopio optiko bat bezalakoa»; ateratzen dituen irudiak moldatu egin behar dira gero —Virginia Garcia Aranzadi zientzia elkarteko teknikoak haren funtzionamendua azaldu zion BERRIAri—. Teleskopioaren berezitasun horri esker, orain arte ikusi gabeko eraztunak harrapatu ditu Webbek. Gainera, Neptunoren hamalau ilargitatik zazpi ere agertzen dira argazkian. Horien artean, Triton da deigarriena, beheko irudian ikus daitekeenez.
Neptuno planeta eta haren sateliteak. / Europako Espazio Agentzia
James Webb teleskopio espaziala hamazazpi herrialderen artean garatutako espazio behatoki bat da, munduko behatoki nagusia. Historiako proiektu zientifikorik handienetako bat da: kostuagatik, tamainagatik, diseinuagatik eta eraikuntzagatik, batetik, eta merkaturatzeko 33 urte behar izan direlako, bestetik. NASAko, Europako Espazio Agentziako eta Kanadako Espazio Agentziako langileek zuzentzen dute. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218542/laquoerabaki-honek-frantziako-justiziak-egin-duen-ikuspegi-aldaketa-erakusten-duraquo.htm | Politika | «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du» | Bakegileek eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek adierazi dute bazekitela gaurkoa «egun erabakigarria» izango zela, eta Parot eta Esnal baldintzapen aske utzi izana txalotu dute. Foro Sozialak ere erabakiaren balorazio positiboa egin du. | «Erabaki honek Frantziako justiziak egin duen ikuspegi aldaketa erakusten du». Bakegileek eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek adierazi dute bazekitela gaurkoa «egun erabakigarria» izango zela, eta Parot eta Esnal baldintzapen aske utzi izana txalotu dute. Foro Sozialak ere erabakiaren balorazio positiboa egin du. | «Hainbeste denbora itxarondako erabakiak iritsi dira». Horrela hasi du Anaiz Funosasek Bakegileek eta Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek Baionan egin duten agerraldia. Bazekiten gaurkoa «egun erabakigarria» izango zela, eta Parisko Dei Auzitegiaren erabakia txalotu dute.
Izan ere, sinatzaileen iritziz, Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu izana «inflexio puntu bat» da: «Erabaki horrek erakusten du Frantziako justiziak 2011. urtean abiatu zen bake prozesuaren inguruko ikuspegia aldatu duela». Azpimarratu dute erabaki horrek bidea erraztu behar diola «presoen eta iheslarien auziaren eta gatazkaren ondorioen konponbide orokorrari».
Bi urte dira Frederic Haranburu Xistor presoa aske gelditu zela. Haren kasuan bezala, bakegileek eta hautetsiek iragarri dute zaintza talde bat osatuko dutela; helburua da erabakia edozein izanik ere erantzun bateratua ematea.
Filipe Aramendik eta Jean Rene Etxegaraik irakurri dute adierazpen bateratua. Lehenik eta behin, erabakia txalotzeaz gain, goraipatu egin dute abokatuek eta gizarte zibilak urtez urte egindako lana. Azken urteetan emandako aurrerapausoak zerrendatu dituzte gero, eta salatu dute Parotek eta Esnalek lehenago irten behar zutela espetxetik: «Biek 71 urte baino gehiago dituzte, eta 32 igaro dituzte preso».
Aieteko Konferentziatik «determinazio handiarekin lanean» aritu diren guztiei ere eskerrak eman nahi izan dizkiete. Esan dute etapa bat gainditu dutela, baina oraindik «bururaino» eraman behar dutela euren lana. Horretarako, bake prozesuan aktiboki inplikatzeko eskatu diete Frantziako eta Espainiako gobernuei, «justizia transnazionalari begirako dispositibo bat martxan jarriz»: «Horrek bermatuko ditu biktima guztien onarpena, haien eskubideen onarpena, egia eta gatazkaren iturrien identifikazioa», adierazi dute.
Amaitzeko, berretsi dute gatazkaren konponbidea elkarrizketaren bidetik helduko dela, eta bide hori errazteko eskatu diote Emmanuel Macroni, Frantziako presidenteari.
Balorazio positiboa
Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak onartu izana «positiboa» da, Foro Sozial iraunkorraren iritziz. Foroaren arabera, adostasun «instituzional, politiko eta sozial handia» zuen eskera horrek, eta «gizatasunez eta zentzuz hartutako erabakia» da: «Familiari lasaitasuna ekarriko dio», azpimarratu du.
Horrez gain, Foro Sozialak aukera baliatu du Ipar Euskal Herriko gizarte zibilaren lana goraipatzeko. Batez ere Bake Bidearen eta Bake Artisauen lana aipatu dute, «indarkeria zikloen ondorioen konponbidean eta urte horietan hainbat gaitan izandako aurrerapenetan egin duten ekarpenagatik». |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218543/akusazioek-diote-abantoko-hiltzaileak-gaiztakeriaz-hil-zituela-ama-alabak.htm | Gizartea | Akusazioek diote Abantoko hiltzaileak «gaiztakeriaz» hil zituela ama-alabak | Hiltzailearen aurkako akusazioek diote ama-alabek «enbarazu egiten ziotelako» hil zituela, eta ez duela buruko gaixotasunik. | Akusazioek diote Abantoko hiltzaileak «gaiztakeriaz» hil zituela ama-alabak. Hiltzailearen aurkako akusazioek diote ama-alabek «enbarazu egiten ziotelako» hil zituela, eta ez duela buruko gaixotasunik. | Epaiketako azken hitza izan du Abantoko (Bizkaia) hiltzaileak gaur, eta adierazi du «barkaezina» dela egin zuena, eta «zorigaiztokoa» dela gehitu du: «Zeharo txikituta nago, eta uste dut jendeak sufritu egiten duela, baina nik inork baino gehiago sufritzen dut eta sufrituko dut». Horiexek izan dira akusatuaren hitzak. Horri erantzunez, akusazioek esan diote «munstro matxista» bat dela, eta emaztea eta alaba ezgaituak eta gutxiago zirela pentsatzen zuela.
Akusatuak esan du sufritu ez zezaten hil zituela, eta fiskaltzaren ordezkariak adierazi du ez dagoela hori baino esaldi matxistagorik. Fiskalak, bestalde, ebatzi du 56 urteko emazteak eta 24 urteko alabak «urteak» zeramatzatela indarkeria matxista pairatzen, eta gehitu du hilketa modu kontziente, boluntario eta planifikatu batean egin zuela hiltzaileak. Hiltzaileak buruko gaixotasun bat izatea ere ukatu du fiskalak. Izan ere, akusatuaren defentsak zortzi urteko bi zigor eskatu ditu bere bezeroarentzat, leungarri hauengatik: konfesioa, alkoholarekiko mendekotasuna eta buruko gaixotasun larria. Genero astungarria ere ukatu du defentsak, uste baitu ez dagoela urteetako dominazioaren frogarik. «Emazteari tratu bikaina ematen zion», esan du hiltzailearen familiak.
Akusazioek adierazi dute Basauriko kartzelan egin zioten txosten psikiatrikoak «zorroztasun zientifiko gutxi» duela; izan ere, txostenak dio depresioa eta delirioak dituela hiltzaileak. Akusazioen arabera, Bizkaiko Balorazio Forentse Integraleko Unitateak egindako txostena profesionalagoa da, eta hartan diote hiltzaileak ez duela erantzukizuna kentzen dion buruko gaixotasunik.
Akusazioek 25 urte arteko bi zigor eskatu dituzte hiltzailearentzat, genero eta ahaidetasun astungarriak dituzten hilketengatik, eta fiskalak, berriz, 24 urtekoa, Estatuaren Abokatutzak bezala. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218544/kuban-erreferendum-bat-egingo-dute-sektore-zaurgarrien-eskubideak-bermatzeko.htm | Mundua | Kuban erreferendum bat egingo dute sektore zaurgarrien eskubideak bermatzeko | LGTBI mugimenduaren eta feminismoaren hainbat eskakizun sartu dituzte Familien Kodearen barruan. Eztabaida piztu du transen eta ez-bitarren eskubideak ez bermatzeak eta haurdunaldi subrogatua arautzeak. | Kuban erreferendum bat egingo dute sektore zaurgarrien eskubideak bermatzeko. LGTBI mugimenduaren eta feminismoaren hainbat eskakizun sartu dituzte Familien Kodearen barruan. Eztabaida piztu du transen eta ez-bitarren eskubideak ez bermatzeak eta haurdunaldi subrogatua arautzeak. | Igande honetan, Familien Kodeari baiezkoa edo ezezkoa eman beharko diote Kubako herritarrek. Familien Kodea lege multzo bat da, helburu duena gizarteko zenbait sektore zaurgarriren eskubideak bermatzea. Besteak beste, arautzen ditu sexu bereko pertsonen ezkontza, indarkeria matxistaren biktimen babesa eta haurren eta zaharren zaintza.
Herritarrekin bilerak egin ostean bozkatuko dute lege multzoaren 25. zirriborroa. Mugimendu feministak eta LGTBI mugimenduak egindako hainbat eskari daude kodearen barruan, baina zenbait atal ere kritikatu dituzte mugimendu horiek. Batetik, haurdunaldi subrogatua arautuko dute –«solidarioa» da legean–, eta, bestetik, pertsona transgenero eta ez-bitarren eskubideak ez ditu bermatuko. Eliza katolikoa eta oposizioa lege multzoaren aurka daude, eta ezetz bozkatzeko edo abstenitzeko eskatu dute.
1959ko iraultzatik Kuban antolatu duten hirugarren erreferenduma izango da igandekoa. Aurreko biak 1976an eta 2019an egin zituzten, konstituzioa erreformatzeko. Kubatarrek lehen aldiz bozkatuko dute, beraz, lege multzo bat erreferendum bidez. Miguel Diaz-Canel Kubako presidentearen arabera, «berritzailea» izango da Familien Kodea, «denon artean eta guztion onerako egina» da eta.
Ezkontza parekidea
Sexu berekoen ezkontzak legezkoak izango dira erreferendumean baiezkoak irabazten badu. Gainera, bikote horiek haurrak adoptatzeko aukera izango dute, eta osasun sistema publikoak ugalketa lagundua eskainiko die. Orain arte, bikote zisgenero heterosexualek baino ez dituzte izan eskubide horiek.
LGTBI mugimenduaren eskakizun historiko bati erantzun dio horrela Familien Kodeak. 2018ko konstituzioaren aurreproiektuan aurreikusita zeuden eskubide horiek, baina, Eliza katolikoaren presioaren ondorioz, proiektutik kanpo geratu ziren. Oraingoan ere, Kubako gotzainek neurri horren aurka egin dute.
«Aurrerapen garrantzitsu bat»
«Familiaren barruan» indarkeria matxista jasaten duten emakumeek euren esku izango dute babes judiziala, igandean kodea onartzen badute. Mugimendu feministaren arabera, «aurrerapen garrantzitsu bat» da, baina ez da nahikoa: indarkeria matxistaren biktimentzako aterpeak eta «erreparazio integrala» egiteko mekanismoak ere eskatu dituzte, baina legeak ez ditu aurreikusten.
Adingabeen arteko ezkontzak, berriz, legez kanpo geratuko dira. Gaur egun, 14 urte baino gehiago dituzten emakumeek eta 16 urte baino gehiago dituzten gizonek ezkontzeko aukera daukate. Azken datuen arabera, lau emakume kubatarretik bat 18 urte bete aurretik ezkontzen da.
Haurren eskubideak «bermatzeko» helburua du lege sortak, eta horregatik debekatu dituzte adingabeen arteko ezkontzak, baita beste zenbait eskubide bermatu ere. Haurrek eskubidea izango dute beren identitatea libreki garatzeko, beren ongizatea eta garapena erraztuko duen informazioa jasotzeko, intimitatea izateko, etxean entzunak izateko eta familiako erabakietan parte hartu ahal izateko, baita indarkeriarik gabeko giro batean hazteko ere.
Gainera, zainduak izateko eskubidea izango dute haurrek, zaharrek eta aniztasun funtzionala dutenek. Senideen gain uzten du legeak zaintzaren ardura, baina senidetasuna bera ere ez du mugatzen odolkidetasunera. Esaterako, legearen aurrean haur baten guraso izan liteke harekin lotura estu eta konstantea duen pertsona bat, nahiz eta odol berekoa ez izan edo lotura hori adopzioaren bidez ez egin.
Haurdunaldi «solidarioa»
Familien Kodeak haurdunaldi subrogatua ere arautzen du. «Haurdunaldi solidarioa» deitu diotena legezkoa izango da haurdun gelditu ezin direnentzat: gaixotasun bat dela medio, edo gizon bat edo bi gizonezko izateagatik guraso izan nahi dutenak.
Polemika handia piztu du haurdunaldi subrogatua lege multzoan sartu izanak. Kubako mugimendu feministak ez du espresuki salatu, baina militanteek denetariko iritziak dituzte. «Emakumeen gorputzen esplotazioa» bultzatzen duela salatzeaz gain, «pobreziaren feminizazioa» handitzeko arriskuaz ohartarazi dute askok. Beste batzuen iritziz, berriz, «bi aldeen eskubideak» bermatzeko, legeztatzea «beharrezkoa» da.
Legearen arabera, haurdun geratuko litzatekeen emakumeak guraso izan nahi dutenen senidea edo «gertukoa» izan beharko du, eta ezingo da transakzio ekonomikorik egin, «haurdunaldiak eragindako gastuak kenduta». Emakumeen sexu esplotazioa eta haurren salerosketa eragozteko kontrolak aurreikusten ditu legeak.
Eliza katolikoak kritika egin dio lege multzoari. Kubako Gotzain Katolikoen Konferentzia kodearen aurka azaldu da, «genero ideologia bultzatzen duelako». Oposizioak ere erreferendumean ezetz bozkatzeko edo abstenitzeko eskatu du, «baiezkoa ematea erregimena legitimatzea izango litzatekeelako nazioarteko iritzi publikoaren aurrean». Familien Kodea onartu edo ez, Kubako herritarrek erabakiko dute igandean. |
2022-9-22 | https://www.berria.eus/albisteak/218545/herri-itunak-zer-diren-argitzeko-eskatu-dio-oposizioak-urkulluri.htm | Politika | «Herri itunak» zer diren argitzeko eskatu dio oposizioak Urkulluri | Arratsaldean talde parlamentarioen txanda izan da politika orokorreko osoko bilkuran. Hauek izan dira gai nagusiak: zerbitzu publikoak, hezkuntza ituna, energia eta estatus politikoa. | «Herri itunak» zer diren argitzeko eskatu dio oposizioak Urkulluri. Arratsaldean talde parlamentarioen txanda izan da politika orokorreko osoko bilkuran. Hauek izan dira gai nagusiak: zerbitzu publikoak, hezkuntza ituna, energia eta estatus politikoa. | «Konbultsio handiek markatutako garai historiko» gisa definitu du EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek egungo egoera sozioekonomikoa. Izan ere, Ukrainako gerrak gizartean izandako eragina hizpide izan dute talde parlamentario guztiek, eta hari eta oinarrizko beste zenbait gairi itunen eta akordioen bidez erantzuteko prest agertu dira. Itunak urrun daude, ordea, autogobernuari dagokionez.
Itunak egiteko proposamenak aurkeztu dizkio EH Bilduk Jaurlaritzari. «2016tik egin dudan bezala», Iriarteren esanetan. Zehatzago esanda, «ongizate itun» bat proposatu du, bost ardatzetan banatua: etxebizitza arloan «posizio komunak» adostea; zerga erreforma bat gauzatzea; enpresen irabazien banaketa birpentsatzea; Osasun Sistema Publikoa indartzeko egiturazko neurriak hartzea; eta energia itun bat negoziatzea. Azken horri dagokionez, Iriartek Urkulluri exijitu dio ez dezala egungo krisia «pasatuko den krisi baten» eran tratatu, eta gogoratu dio «baliabide fosil merkeen aroa» bukatu dela.
Hala, esan du «arnasa luzeko estrategia energetiko bat» behar dela. «Herri akordioak egiteko aukerak baldin badaude, EH Bildu hor egongo da. Are gehiago, EH Bildu izango da itun horiek aurrera ateratzeko bermea».
Atzera begirakoan, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak azaldu du legealdiaren lehen bi urteetan ezarritako helburuak bete dituela gobernuak. Eta argi ditu etorkizunekoak ere. Jaurlaritzaren lehen helburua aurrekontuak dira, Anduezaren hitzetan. Baina, era berean, erronka nagusia energia plan bat garatzea da: «Trantsizio energetikoak ez du atzerapenik onartzen». Harekin batera, Memoria Historikoaren Legea, Mugikortasun Jasangarrirako Legea eta Hezkuntza Legea ere aipatu ditu.
Elkarrekin Podemos-IUk ere itunak izan ditu hizpide, baina, Miren Gorrotxategi eledunaren hitzetan, horiek ezin dira «eslogan» hutsetan gelditu, eta horiek zerbitzu publikoak «indartzeko» erabiltzeko eskatu du.
Hiru gai nagusi tratatu ditu Gorrotxategik. Batetik, Jaurlaritzak hezkuntza itunari emandako garapena kritikatu du. Azaldu duenez, gobernuaren «murrizketek» ezinezko egiten dute osasungintzan akordio bat lortzea. Eta, energiari dagokionez, energia enpresa publiko baten defentsa egin du. Iñigo Martinez koaliziokideak, berriz, aberastasunaren banaketan jarri du arreta, eta Lurra eta herritarrak erdigunean jarriko dituzten politikak eskatu ditu.
PP+Ciudadanos-eko Carlos Iturgaizek Espainiako Gobernuari egindako kritikekin tartekatu ditu Jaurlaritzari egindakoak, uste baitu Urkullu eta EAJ «Espainiaren historiako presidente txarrena» babesten ari direla. Halere, Iturgaizek «eskua luzatu» dio Urkulluri, eta zerga murrizketa bat proposatu dio.
Haratago, EAEko PPko presidenteak hezkuntza eta energia arloetako balizko akordioak kritikatu ditu. Lehena, «inposizio linguistikoa» nagusitzen delakoan. Bigarrena, Sanchezen mesedetan egingo delakoan, eta Europako eskaeren kontra doalakoan.
Voxeko Amaia Martinezek, berriz, eskuin muturreko alderdiaren ohiko gaitegia izan du ardatz: «euskararen inposizioa», ETA eta Espainiaren batasuna.
Urkulluren ardura izan da denei erantzutea, baina EAJko eledun Joseba Egibarren laguntza ere izan du. Jeltzalearen esanetan, egindako «akatsak» onartzeko prest daude. Egibarrek Iriarteren hitzei erantzuten pasatu du bere hitzaldiaren zati handi bat, eta hari mintzatu zaio esateko estatu gisa «behar den bezala» jarduteko beharrezkoak direla autogobernu «hobea» eta «estatu egiturak», eta EAEk, lurralde txikia izanik, beharrezkoa duela gainerakoekin elkarlanean aritzea.
«Aitortzen dugu»
Izatez, autogobernuarena izan da talde parlamentarioek tratatutako gai nagusietako bat. Gernikako Estatutuari buruz, hura betetzeko «behin eta berriz» eskatzeak «lotsa» ematen diola azaldu du Egibarrek. Baina estatus berriaz mintzo direnei Ibarretxeren planaren ibilbidea gogoratu die, eta halako egitasmoek aurrera egiteko dauden zailtasunak berretsi: «Aitortzen dugu Sanchezek ez digula kasu egiten».
Iriartek, berriz, nabarmendu du aurrez aipatutako akordio horiek guztiak burujabetzara bidean egin behar direla, eta gehitu EH Bildu prest dagoela behar den eragileekin hitz egiteko. Eragile horietako bat da Elkarrekin Podemos-IU, eta Gorrotxategik ere atea ireki dio autogobernu ponentziari ekiteari, betiere hura «bizitza duinak» bermatzeko erabiltzen bada.
Anduezak estatutua betetzeko geratzen diren eskumenetan jarri du arreta, eta garrantzia kendu die Moncloaren egutegiak izandako atzerapenei: «Espainiako Gobernuak jakinarazi du negoziazio fase berri bat hasteko garai egokia dela». Iturgaizek, berriz, jeltzaleei kritikatu die estatutuak jasotako eskumenen eskualdaketa Espainiako aurrekontuen inguruko negoziazioekin lotu izana. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218578/irango-presidenteak-bertan-behera-utzi-du-elkarrizketa-bat-kazetariak-belorik-ez-zeramalako.htm | Mundua | Irango presidenteak bertan behera utzi du elkarrizketa bat kazetariak belorik ez zeramalako | Christiane Amanpour CNNko kazetariaren erranetan, elkarrizketa Ameriketako Estatu Batuetan zenez, uko egin dio beloa eramateari. | Irango presidenteak bertan behera utzi du elkarrizketa bat kazetariak belorik ez zeramalako. Christiane Amanpour CNNko kazetariaren erranetan, elkarrizketa Ameriketako Estatu Batuetan zenez, uko egin dio beloa eramateari. | Irango presidenteak, Ebrahim Raisik, CNNko Christiane Amanpour kazetariarekin hitzartuta zuen elkarrizketa bat bertan behera utzi zuen atzo. Arrazoia, kazetariak beloa ez eramatea izan zen. Amanpourrek Twitterreko hari batean azaldu duenez, 40 minutu zeramatzan presidentearen zain, eta bere laguntzaileetako batek beloa eramateko eskatu zion. «Errespetu kontua» dela argudiatu zuen Raisik.
Ikusi gehiago: Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan hildakoak 30 dira jadanik
Kazetariak azaldu zuenez, ordea, «modu onean» uko egin zion eskakizunari. «New Yorken gaude, non ez dagoen ez legerik ez ohiturarik buruan zapiak eramateari buruz», argudiatu zuen kazetariak. Amanpour Teheranen hazi zen, Irango hiriburuan, herrialde hartan kazetari lanetan ari den bitartean beloa erabiltzen duela nabarmendu zuen, hango ohiturak eta legeak betetze aldera. Baina, elkarrizketa Ameriketako Estatu Batuetan zenez, uko egin zion eskakizunari.
Amanpourrek gehitu zuen, gainera, asteak zeramatzatela elkarrizketa prestatzen, eta platoa antolatzen zortzi orduan aritu zirela. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218579/mahsa-aminiren-heriotzaren-ondoko-protestetan-hildakoak-30-dira-jadanik.htm | Mundua | Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan hildakoak 30 dira jadanik | Astebete da 22ko emakume gaztea hil zela, Irango Moralaren Poliziak atxilotu eta hiru egunera. Beloa «gaizki jarrita» zuelako atzeman zuten. Protesta jendetsuak ari dira egiten herrialdean, andreak batik bat. | Mahsa Aminiren heriotzaren ondoko protestetan hildakoak 30 dira jadanik. Astebete da 22ko emakume gaztea hil zela, Irango Moralaren Poliziak atxilotu eta hiru egunera. Beloa «gaizki jarrita» zuelako atzeman zuten. Protesta jendetsuak ari dira egiten herrialdean, andreak batik bat. | Kopurua puzten ari da apurka. Mahsa Amini gaztearen heriotzagatiko protestetan hildakoen datua eguneratu du Kurdistango Hengaw Giza Eskubideen taldeak. Nabarmen handitu da: 30 dira dagoeneko, gaztea hil zenetik astebete iragan den honetan. Ordutik, herritarrak gero eta nabarmenago ari dira sumina azaltzen. Protesta jendetsuak ez dira eten, bizitu baizik, eta urrun dirudi baretzeak. Poliziarenak ere bai.
Hengaw taldeak atzo BERRIAri jakinarazi zionez, ordurako 733 pertsona ziren protestetan zaurituak. Hala izanik, honezkero gehiago izanen dira segur aski. Atxilotuak ere bai: seiehunen atxilotu zituztela zehaztu zuen taldeak atzo. Gainera, taldeak azaldu duenez, azken egunotan zauritutako asko ez dira joan ospitalera, «atxilotuko dituzten beldur baitira».
Iranen gertatua oihartzun handia erdiesten ari da mundu osoan, irudiz eta bideoz josi dira sareak, eta atentzioa eman du protestetan hainbat emakumek abiatutako ekinbideak. Beloa erantzi dute askok, eta jendaurrean edo unibertsitateen aurrean haizatu. Beste batzuek, berriz, erre egin dute, protesta gisara.
Ikusi gehiago: Irango presidenteak bertan behera utzi du elkarrizketa bat kazetariak belorik ez zeramalako
Ikusmira ez ezik, erreakzio politikoak ere eragin ditu Mahsa Aminiren heriotzak. Besteak beste, AEBek zigorra ezarri dio Irango Poliziari, «Irango herritar baketsuen eta Irango emakumeen kontra bortizkeriaz eta indarkeriaz jarduteagatik eta beren eskubideak urratzeagatik».
Poliziak segurtatu du, ordea, gaztearen heriotza «ezbeharra» izan dela. Halaber, Irango presidente Ebrahim Raisik Aminiren familiari hitzeman dio ikerketa bat abiatuko duela egiazki zer gertatu den argitzeko. Zehazki, Washingtonek blokeatu eginen ditu Irango Indar Armatuekin edo segurtasun indarrekin lotura izan eta AEBetan interesak dituztenen ondasunak.
Irango Moralaren Poliziak aurreko asteartean atxilotu zuen Mahsa Amini 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ostiralean hil zen, ospitalean, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek argi utzi dute ez zegoela gaixo atxilotu aurretik.
Poliziak segurtatu du, ordea, gaztearen heriotza «ezbeharra» izan dela. Halaber, Irango presidente Ebrahim Raisik Aminiren familiari hitzeman dio ikerketa bat abiatuko duela egiazki zer gertatu den argitzeko. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218580/isiltasun-anitz-urratzeko.htm | Gizartea | Isiltasun anitz urratzeko | Nafarroako Gobernuak hitzaldi sorta bat antolatu du suizidioaren auziaz hitz egiteko eta gaia erdigunean jartzeko. Tuteran egin dute lehenengoa, eta azarora bitarte bertze sei izanen dira, Lizarran, Elizondon, Zangozan, Tafallan eta IrunÌÂÂÂean. | Isiltasun anitz urratzeko. Nafarroako Gobernuak hitzaldi sorta bat antolatu du suizidioaren auziaz hitz egiteko eta gaia erdigunean jartzeko. Tuteran egin dute lehenengoa, eta azarora bitarte bertze sei izanen dira, Lizarran, Elizondon, Zangozan, Tafallan eta IrunÌÂÂÂean. | Hitz egin dezagun suizidioari buruz”. Horixe erran du Nafarroako Gobernuko Osasun zuzendari nagusi Carlos Artundok, Tuteran egindako mahai inguru batean. Nafarroako Gobernuak hitzaldi sorta bat antolatu du horretarako, hitz egiteko: auzia “karrikara” atera nahi dute, eta suizidioaren inguruko estigmari aurre egin. Tuteran joan den astean egin zutena izan da zikloko lehenengo saioa; hurrengoa irailaren 29an eginen dute (Lizarran), eta gainerakoak, berriz, urriaren 20an (Elizondon), urriaren 27an (Zangozan), azaroaren 10ean (Tafallan), eta azkena azaroaren 19an (Iruñean).
Artundorekin batera, Nafarroan jarrera suizidak prebenitzeko eta jarrera horiei aurre egiteko baliabideak koordinatzeko erakunde arteko batzordeko bertze zenbait kidek hartu dute hitza Tuteran: Besarkada elkarteko Paco Carcavillak; Adriana Goñi psikologoak; Eduardo Sainz de Murieta foruzainak, eta Nafarroako Itxaropenaren Telefonoko zuzendari tekniko Alfonso Etxabarrik.
Carcavillak badaki gertuko norbaiten suizidioari aurre egitea zer den: 19 urteko bere semeak egin zuen bere buruaz bertze, 2020. urtean. Heriotza horrek eragindako minak eraman zuen, ia berehala, Besarkada elkartearekin bat egitera. Beren burua hil dutenen senideek eta lagunek osatzen dute elkartea, eta han aurkitu zuen Carcavillak behar zuen babesa.
Nafarroako Gobernuak suizidioaz hitz egiteko antolatu du hitzaldi sorta, eta bat egin du mezu horrekin Carcavillak. Ontzat jo ditu administrazioak martxan jarritako baliabideak —haietako zenbait Besarkadak proposatutakoak—, baina garbi utzi du oraindik “lan handia” dagoela egiteko. “Besarkadak eman dit niri behar nuen babesa; haiek gabe, bakarrik egonen nintzateke. Gure etxean gure kabuz egin dugu aurrera”. Carcavillak administrazioari egin nahi izan dio kritika hitz horien bidez, Nafarroako Gobernuak kezka duela eta gaia jorratu nahi duela onartu arren.
Adibide bat jarri du erdigunean: telefonoz jaso zutela emazteak eta biek semearen heriotzaren berri. “Biok bakarrik ginen etxean, eta telefono dei baten bidez erran ziguten gure semeak bere buruaz bertze egin zuela. Hori ez da posible; hori ezin da horrela egin. Horrelako berri bat ezin da telefonoz eman”.
Eduardo Sainz de Murieta foruzainak entzun eta jaso ditu Carcavillak errandako hitzak, eta aitortu du foruzainek “huts” egin zutela. “Gauzak ez ziren ongi egin; horrelakoak konpondu behar ditugu”.
Prestakuntzaren beharra
Kontua da duela zortzi urtera arte suizidioaren inguruko inolako prestakuntzarik ez zutela jasotzen Foruzaingoko kideek. “Ez zegoen deus”, erran du Sainz de Murietak. Orain ere, behar baino gutxiago, oraindik ere. Erakunde arteko batzordea osatu eta suizidioa prebenitzeko eta jorratzeko protokoloa onartu eta gero, gaia lantzen hasi dira foruzainen artean, bai eta Nafarroan dauden gainerako polizia taldeetan ere. “Suizidio bat gertatzen denean, legez hor egon behar dugu. Gure lana da, gutxienez, familiak eta hurbilekoek une horretan bizi duten egoera are zailago ez bilakatzea”.
Prestakuntza behar dela nabarmendu dute Tuterako mahai inguruan parte hartu duten guztiek: prestakuntza jarrera suizidak dituztenak artatzeko, bai eta jarrera horiek identifikatzeko eta prebenitzeko ere. Osasun mentaleko zerbitzuen ikuspuntutik aritu da Adriana Goñi psikologoa, eta garbi du sistemak suizidioaren auzian trebatutako adituak behar dituela.
Ez ditu nahikotzat eman egungo baliabideak. Ez hori bakarrik: “Herrialdean beren buruaz bertze egiten dutenen erdiak baino gehiago dira osasun mentaleko zerbitzuetako erabiltzaile suizidatzen direnean, eta datu hori txarra da”, azaldu du Adriana Goñik. Batetik, sistemak ez duelako sufritzen ari diren pertsona anitzen berri; eta, bertzetik, sistemaren barruan egoteak ere ez duelako bermatzen erabiltzaileek behar duten heldulekua aurkitu ahal izatea. “Faktore askok eragiten dute suizidioaren auzian; gai konplexua da”, erantsi du psikologoak.
Carcavillaren semeak ez zuen osasun mentaleko inolako diagnostikorik. Besarkadako kideak bat egin du Goñirekin, eta garbi du faktore askok eragiten dutela pertsona batek bere buruaz bertze egiteko erabakia. Atzera bota du begirada, eta aitortu du orain “detaile txikiak” identifikatu dituela. “Orain dakidanarekin, akaso ez nuen lortu izanen semeak bere buruaz bertze ez egitea, baina bertze modu batera jokatu izanen nuke”.
Senideen dolua
“Suizidioarena arazo sozial bat da; gizarte osoarena”, nabarmendu du Paco Carcavillak. “Nire semea suizidioak eta isiltasunak hil dute”, erantsi du: “Bere mina barruan gorde zuen, eta sufrimenduak gora bertzerik ez zuen egin. Denok egon behar dugu adi, eta ondokoak laguntzen saiatu, sufritzen ari direnean”. Beren buruaz bertze egin dutenen senideek ere “sufrimendu ezezagun” bati egin behar diote aurre: “Sentitzen dugun minaren intentsitatea hain da handia, erotzen ari ote garen pentsatzen baitugu. Min hori ezagutzen dutenen babesa ezinbertzekoa da”.
Besarkadan aurkitu du babes hori; gizartean lan handia bada egiteko, ordea, Carcavillaren ustez: “Jendeak ez du ulertzen gure dolua; dolua gainditzeko presioa sentitzen dugu, eta horrek are okerrago sentiarazten gaitu. Jendeak ulertu behar du gurea ez dela ohiko dolu bat, eta luzeagoa dela suspertzeko behar dugun denbora”.
Mina arintzeko suizidioari buruz hitz egin behar dela errepikatu du Carcavillak, behin eta berriz. “Auziak gizartean egon behar du, denoi eragiten baitigu”. Itxaropenaren Telefonoko Alfonso Etxabarrik ere bat egin du Carcavillarekin, eta gaineratu du “funtsezkoa” dela “ondokoak laguntzeko eta entzuteko prest” egotea. “Erortzen bazara, sare bat behar duzu azpian”, erran du.
Herritar guztiek ez dute, halere, babes sare bat. Itxaropenaren Telefonoa “helduleku” bat dela azaldu du Etxabarrik. “Jasotzen ditugun deietako anitzek badute harremana jarrera suizidekin; trebatutako lantalde bat dugu dei horiek artatzeko”. Hezkuntza emozionalaren beharra aipatu du Etxabarrik ere, eta ideia hori nabarmendu du Carlos Artundok ere. “Kezkatuta gaude; zerbitzuak behar dira, bai eta komunitate osoa adi egotea ere”.
ZENBAIT URRATS
Nafarroako Gobernuak bide bat egin du suizidioaren gaiaren inguruan azken urteotan, eta lan horren emaitza da, bertzeak bertze, egun indarrean den protokoloa. Gizarte eragileen bultzada funtsezkoa izan da martxan jarri dituzten zenbait zerbitzu garatzeko.
Txostena. 2014. urtean, 56 pertsonak egin zuten beren buruaz bertze Nafarroan. 2007. urtetik, hain zuzen ere, suizidioa da berezkoak ez diren heriotzen kausa nagusia, zirkulazio istripuena baino ugariagoa. Datuek Nafarroako Gobernuaren kezka piztu zuten, eta 2014an, 2010etik 2013ra bitar- teko suizidioei buruzko txoste- na argitaratu zuen, gerora garatu dituen planen oinarri.
Batzordea. Suizidioen auziari heltzeko asmoz, Nafarroako Gobernuak koordinaziorako batzorde bat osatu zuen 2014. urtean: Nafarroan jarrera suizidak prebenitzeko eta jarrera horiei aurre egiteko baliabide- ak koordinatzeko erakunde ar- teko batzordea. Batzorde horretan bat egin dute Nafarroako Gobernuko Osasun, Hezkuntza, Eskubide Sozialak eta Lehendakaritza eta Barne departamentuek; zenbait gizarte erakundek —Besarkada eta Itxaropenaren Telefonoa tartean—; polizia taldeen ordezkariek; kazetarien ordezkariek; larrialdietako zerbitzuko ordezkari batek, eta Auzi Medi- kuntzako Institutuko zuzendariak. Garaian garaiko Nafarroa- ko Gobernuko Osasun zuzendari nagusia da batzorde horretako lehendakaria.
Protokoloa. Batzordeko kideen lanetako bat izan da suizidioei aurrea hartzeko eta suizidioari lotutako jokaerak saihesteko protokoloa garatzea; 2015. urteko abuztuan onartu zuen Nafarroako Gobernuak agiri hori, zehazki. Besarkada. Protokoloa onartu zuten urte berean, Besarkada elkartea jarri zuten martxan beren burua hil dutenen senide-ek eta lagunek herrialdean. Suizidioaren inguruko estigmari egin nahi diote aurre, bertzeak bertze, eta senide eta lagunei behar duten laguntza eta babesa eskaini. Formakuntza eta aholkularitza ere eskaintzen dituzte.
Webgunea. Besarkada elkarteko kideek proposatuta, Nafarro- ako Gobernuak, suizidioari aurrea hartzeko batzordearen bidez, webgune bat jarri du martxan, herritarren esku suizidioaren inguruko informazio zehatza eta baliabideak jartzeko asmoz. Navarra.es atariaren bi- dez du sarbidea. Iazko irailaren 10ean jarri zuten martxan, eta, geroztik, 6.700 bisita baino gehiago jaso ditu. Besarkadak eskatuta, gainera, suizidio saiakeren erregistro bat egiten hasi da Nafarroako Gobernua.
Suizidio Kodea. Egun indarrean dago 2019-2023rako onartutako Osasun Mentaleko Plana, eta, horren barruan, Suizidio Kodea martxan jartzeko aukera dago jasota. Nafarroako Gobernuak 2020an eman zuen kode horren berri, baina oraindik ez dute martxan jarri. Kode horren asmoa da arrisku kasuak eta egoerak identifikatzea, eta kasu eta egoera horien jarraipena egitea. Osasun zerbitzuetako profesionalek telefono bidezko harremana ezarriko lukete, adi- bidez, zerbitzu horietako erabiltzaileekin. Prebentzioa lantzeko tresna garrantzitsua izan daitekeela uste dute adituek.
Suizidioari Aurrea Hartzeko Plana, Espainiako Gobernuarena. Beren burua hil dutenen senideak aspalditik ari dira Espainiako estatu mailako plan bat eskatzeko lanean, auzi horri are baliabide gehiagorekin aurre egin ahal izateko. Besarkadako kideak Espainiako Kon- gresuan eta Senatuan izan dira, plan horren beharra nabarmen- tzeko, hain zuzen ere. Espainiako Gobernuak eta Espainiako Kongresuak behin baino gehiagotan eztabaidatu dute gaia, baina, oraindik ere, plana ez da onartu. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218581/errepidearen-gainetik-herria.htm | Gizartea | Errepidearen gainetik, herria | Andoaingo udal bilkurak N-1 eta A-15 errepideen lotuneko obra "geldiarazteko" mozioa onartu du, kaltetuen plataformak bultzatuta. Plataformak "eskua luzatu" du alternatiba guztiei buruz pentsatzeko. | Errepidearen gainetik, herria. Andoaingo udal bilkurak N-1 eta A-15 errepideen lotuneko obra "geldiarazteko" mozioa onartu du, kaltetuen plataformak bultzatuta. Plataformak "eskua luzatu" du alternatiba guztiei buruz pentsatzeko. | N-1aren eta A-15aren arteko Andoaingo lotuneak, Bazkardoko korapiloa esaten diotenak, buruko min andana sortu du azkenaldian. Gipuzkoako Foru Aldundiak obra berria aurkeztu du, hango auto ilarak konpontze aldera; Andoaingo udalbatzaren gehiengoak ezezkoa eman dio (PSE-EE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos), eta EAJ abstenitu egin da: hamazazpi hautetsietatik hamahiruk onartu dute mozioa. Irailaren 12an izan zen bilkura, errepideak kaltetutakoen plataformak mozioa aurkeztu ostean. Lau puntuko idatzian, lehenak dio obra berriak eragotzi egingo lukeela udalerriaren edozein garapen, eta, horregatik, obra geldiarazteko eskatzen dute haren babesleek. Orain “proiektu komun” bat eratzeko garaia dela diote plataformakoek.
“Sorpresa” hartu dute udal taldeen erantzunarekin; esan dute ez zutela horrenbesteko babesik espero. Babes hori, plataformaren ustez, bada zerbaiten adierazle: herrian errepideak sortzen duen iritziarena. Izan ere, plataformakoek sentsazioa dute egun herrigunean sortu diren arazoak errepidea egiteko obraren “arduragabekeriaren eta utzikeriaren” ondorioz daudela. Horren adierazle dira dituzten datuak. Gipuzkoa osoan trafiko handiena duen eremua da: egunean 70.000 auto eta kamioi pasatzen dira handik. Gehiegizko trafikoaren arazoa kanpotik eratorriko zerbait dela diote, ez dutela andoaindarrek sortu; eta, hala ere, horren kalteak jasan behar dituztela. “Trafiko arazo bat konpondu nahi da andoaindarren bizkar. Lehendik ere nahikoa jasaten dugu”, esan du du Aitor Aizpuruak, plataformako kide eta Allurralde auzoko bizilagunak.
Duela hilabete eta erdi sortu zuten kaltetuen plataforma, diputazioko proiektuaren berri izan bezain pronto hasi baitziren biltzen. Kideak, oro har, egungo errepideak ere kalteak eragiten dizkien bizilagunak dira, N-1ak gurutzatzen dituen auzoetakoak. Proiektu berriak ere kezka eragiten die, egun pairatzen dituzten kalteak areagotzeko arriskua ikusten baitute. Buruntza auzoko bizilagun batzuek diote nekazaritza eremu batean bizi zirela lehen, eta egun lau lerroko errepide bat dutela parean. Auto gutxi batzuk pasatzen ziren lehen, eta, bat-batean, 70.000 pasatzen dira orain. Kexu dira leihoak irekitzen badituzte, trafikoaren zaratagatik orain ez dutela euren artean ezer entzuten, eta kutsadura irensten ari direla.
Antzera dago Aizpurua: “Nire etxetik are gertuago geratuko litzateke errepidea, eta, gaur egun kutsadura handia bada, are handiagoa bilakatuko litzateke”. Hala ere, Aizpuruak dio horiek “txikikeriak” direla beste batzuen aldean: “Badago jendea etxea botako diotena”. Plataforma, beraz, kaltetuen elkarte gisa eratu zen, alegazioak aurkezten elkarri laguntzeko. Baina kaltetu eta interesatu gehiago batuz joan ahala, kideak konturatu dira herri osoan eragiten duela proiektuak, eta norbanakoen kezka zena kezka kolektiboa dela orain, Aizpuruaren esanetan: “Azkenean, norbanakoen kalteez hitz egitea baino garrantzitsuagoa iruditzen zait herri gisa jasan beharko dugunaz hitz egitea. Errepidearen azpiegitura sendotzea gure etorkizuna hipotekatzea da”.
Etorkizuna, iraganean
Etorkizuna aipatu du Aizpuruak, eta, hain zuzen ere, horretaz hitz egiten du haien mozioko lehen puntuak. “Atzera-bueltarik ez duen oztopo bat [da proiektua], etorkizuneko garapenak, hirigintza zein hiriko barne mugikortasunekoak, ezinezkoak egingo lituzkeena; baita hobekuntza nabarmenak oztopatu ere, bai gizartean, bai merkataritzan edo industrian”. Iñaki Perez de Eulate plataformako kideak adibide moduan dio “zarata alde batera utzita, Alejandro Calonje auzoa herritik erabat kanpo” geratzen dela. “Oraingoz, ez dute oinezkoen bide bakar bat ere aurreikusi auzo hori herrira lotzeko; baztertuta geratuko litzateke”.
Mozioak esaten du obrak kalte egingo diela herri barruko mugikortasunari eta hango merkataritzari. Puntu horrek zerikusia du, Perez de Eulateren esanetan, egungo errepideak berak herriguneari sortzen dizkion eragozpenekin: “Istripuren bat gertatzen bada A-15ean, Andoain barruko errepidea hartzen dute, bost kilometroz. Obra egin zutenean, ahaztu egin zitzaien alternatiba bat sortzea”.
Arazo horiek konpontzeko, duela 11 urteko herri antolamenduko plan orokorra hartu behar dela dio Perez de Eulatek, mozioko hirugarren puntuak zehaztu bezala, eta hura eguneratzea eta garatzea ere beharrezkoa dela: “Plan orokorrak ematen du alternatiba. Saihesbide bat egiten bada, N-1eko trazatuak herri barruko bidea izateari utziko dio: orduan, Andoaingo barnealdea erdi oinezko bide bihurtu ahalko litzateke”. Uste du horrek ekarriko lukeela herri barruko mugikortasuna erraztea eta “komertzioa errespetatzen duen erdigune bat sortzea”.
Mozioaren laugarren puntua izan da, agian, erantzun azkarrena izan duena: zarataren aurkako neurriak hartzeko eskatzen du. Horren harira, iskanbila izan da diputazioaren eta udalaren artean, Larramendi ikastolaren pareko lurretan pantailak jartzeko lurren baimenaren inguruan. Alde horretatik, mugimendua nabaritzea positibotzat jo du plataformak, mozioaren parte bat betetzearen alde ikusi baitituzte erakundeak. “Gure mozioaren puntu bat zen pantaila akustikoak jar ditzatela. Horrek presa sortu badu, gu pozik gaude, eta eman ditzatela pausoak”, dio Perez de Eulatek. Hala ere, politikariei gogorarazi die beste hiru puntu ere badituela mozioak: “Ez daitezela horrekin soilik geratu”.
Babes zabala
Mozioa onartu berritan, plataformakoak pozik agertu dira. Hilabete eta erdi baino ez daramate martxan; uda garaian, gainera. Dena den, 451 abal izan ditu udaletxean erregistratutako mozioak; eta, aurretik, 5.435 sinadura lortu dituzte “N-1aren azpiegiturak udalerritik igarotzean sortzen dituen eraginei berehalako irtenbideak” emateko eskatuz. Horrelako erantzun azkarra herrian zabaldutako haserreak eragin duela diote. “Haserrea bazegoen andoaindarrengan, eta eztanda egin du: bestela, ez genuen inondik inora pentsatzen hilabete eta erdian horrelako babesa izango genuenik. Herria ere kaltetua sentitzen da”, uste du Perez de Eulatek.
Hala ere, plataformakoek ez dute irtenbide jakin bat proposatzen: haien ustez, arazoari eman beharreko irtenbidea denen artean adostu beharrekoa da. Horrela, bada, lehen “mugarria” badela diote: udal taldeen sostengua. Orain, elkarrekin lanean jarraitzea dagokiela dio Aizpuruak: “Ez du atzera-bueltarik: andoaindarrek onartzen ez duten proiektu bat ezin da aurrera atera. Mugarri bat ezarri dugu, non udalak gure mozioa babestu duen. Orain dagokiguna da lanean jarraitzea”. Harekin bat dator Perez de Eulate ere, eta elkarlanerako prest agertu da: “Oraingoz, eskua luzatzen dugu denon artean lan egiteko. Ez badugu inguruan eskurik ikusten, nahikoa gara gu”. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218582/laguntza-kanpoan.htm | Gizartea | Laguntza, kanpoan | Ura falta duela eta, Karrantzak laguntza eskatu du. Esan du Bizkaian ez diotela eman. Ur partzuergoak ukatu egin du eskaerarik jaso izana. Azkenean, Kantabriatik ekartzen hasi dira ura, kamioietan: 200.000 litro egunero. | Laguntza, kanpoan. Ura falta duela eta, Karrantzak laguntza eskatu du. Esan du Bizkaian ez diotela eman. Ur partzuergoak ukatu egin du eskaerarik jaso izana. Azkenean, Kantabriatik ekartzen hasi dira ura, kamioietan: 200.000 litro egunero. | Karrantzan urtegi bi dituzte: Argañedakoa eta Cerrojakoa. Haietatik hornitzen dira, baina udako sikateak ia hustu egin ditu: edukieraren %13 eta %32 dute betea, hurrenez hurren. Hilabeterako daukate ura. Aspaldi ikusi zuen udalak arriskua: uztailean, ura neurriz erabiltzeko eskatu zieten herritarrei, eta, abuztuan, debekatu egin zieten ortuak eta lorategiak ureztatzea, baita igerilekuak betetzea eta autoak garbitzea ere. Irailaren 14tik, ura Ramales de la Victoriatik (Kantabria, Espainia) ekartzen hasi dira, kamioien bidez. Raul Palacio alkateak esan du lehenengo Bizkaian ahalegindu direla laguntza lortzen, baina ez dutela lortu. Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak ukatu egin du eurengana jo dutenik.
Zelan kudeatzen dute ura Karrantzan?
Karrantzako Udala arduratzen da uraren kudeaketaz. 2004an, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoan sartzeko asmoa agertu zuen orduko udal gobernuak —EAJ—, baina oraindik ez dute pauso hori eman, eta, gainera, egungo gobernua —Karrantza Zabala— ez da horren aldekoa. Sartzeko eskaera egin zenean, foru aldundiak Argañedako eta Cerrojako urtegiak eraiki zituen, ondoren partzuergoaren esku uzteko. 320.000 metro kuboko edukiera du Cerrojakoak. Argañedakoak, 120.000koa; baina eraikitzean egindako akatsak ditu, eta edukieraren %43 baino ezin da bete. Horregatik, ahal baino ur gutxiagorekin hasi ohi dute uda. Diputazioak egin ditu konponketak, baina, oraingoz, ez dira balekoak izan.
Zenbateko ur premia izan ohi du Karrantzak?
Bizkaiko herririk handiena da Karrantza: ia 138 kilometro koadro ditu. Baina 2.700 bat biztanle baino ez. Haienean behiek kontsumitzen dute ur gehien. Bizkaiko abelburuen %80 han daude: 12.000 inguru. Behiek ur asko behar dutela esan du Palaciok: “Bakoitzak ehun bat litro egunero; bero egiten duenean eta belarra lehor dagoenean, gehiago”. Azpiegiturak garbitzeko ere ur asko erabiltzen dute abeltzainek. Alkatearen arabera, urtegi biak beteta egongo balira, eskaera guztiari erantzuteko gai izango lirateke; “baita aurtengoaren moduko urte lehorretan ere”. Horregatik, Argañedako urtegia konpontzeko eskatu dio aldundiari.
Ur falta ikusita, zer egin du Karrantzako Udalak?
Karrantzako alkateak azaldu duenez, ura faltako zitzaiela ikustean, “diputazioarekin eta ur partzuergoarekin hartu-emanetan” ipini ziren: “Abuztuaren 16an, partzuergoko batzorde exekutiboko kide batekin izan nintzen, eta esan zidan oso zaila izango zela haiek guri laguntzea. Diputazioak partzuergoari ematen dio uraren kudeaketarako laguntza guztia, hark kideen artean banatzen du, eta kide ez garenontzat ez dago ezer”. 112 udaletatik hamahiruk kudeatzen dute euren kabuz.
Zer diote erakundeok?
Bizkaiko Hitza Bizkaiko Foru Aldundiarekin ipini da harremanetan, eta hark idatziz erantzun dio. Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko Sailetik esan dute Ingurumen Zuzendaritza abuztuaren 16an elkartu zela Palaciorekin, hark eskatuta. “Alkateak esan zuen Ramales de la Victoriatik 170.000-200.000 litro ekartzeko akordioa zutela, baina gutxi izango zela, eta foru aldundiarekin ur hornidura akordio bat egin nahi zuela. Erantzun zitzaion eskumen hori ez dela aldundiarena, eta Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoarekin edo inguruko udalekin ipini beharko zela harremanetan, eskumena haiena delako”.
Foru aldundiaren arabera, ura Kantabriatik ekartzeak sortutako kostuekin laguntzeko ere eskatu zuen alkateak; ezetz erantzun zioten, diputazioak “ezin duelako eman bere aurrekontuan jasota ez dagoen diru laguntzarik eta ezin duelako ordaindu berak jaso ez duen zerbitzu baten fakturarik”. Aldundiak esan du ur partzuergoarekin konponbide baten bila aritu dela “uda osoan”, eta “ahalik eta lasterren” topatzea espero dutela.
Ur partzuergoak ukatu egin du alkateak salatutakoa: “Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak ez du Karrantzarako zerbitzuari dagokion eskaera bakar bat ere jaso. Jaso izan balu, beste udalekin egingo zukeen moduan, Karrantza ere lagunduko luke”. Pedro Barreiro partzuergoko kudeatzaileak elkarrizketa bat eman du Radio Bilbao irratian, eta esan du partzuergoak ez duela kide ez direnei laguntzeko obligaziorik, baina eskatu izan diotenean beti egin duela. Haren ustez, partzuergoan sartzeak konponduko lituzke urarekin dituzten arazoak.
Udalak zergatik ez du sartu nahi partzuergoan?
Karrantzako udal gobernuaren esanetan, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoan sartzea ez da “bideragarria”. Alkatearen arabera, sartu ahal izateko, partzuergoak hamar milioi euroko inbertsioa eskatu zien, udalerriko sarea “haiek exijitutako egoerara egokitzeko”. Haraneko ekonomiarentzat kaltegarria litzatekeela ere esan du: “Deloite aholkularitza enpresak ikerketa bat egin zuen, ur partzuergoan sartzeak abeltzaintzan izan ditzakeen ondorioak ezagutzeko: ustiategien %70 zarratuko lirateke, uraren faktura ordaindu ezinik”.
Karrantzako EAJk, ostera, ez du partzuergoan sartzea beste irtenbiderik ikusten. Aitortu du faktura garestituko litzatekeela, baina ohartarazi du orain kostuaren azpitik ordaintzen dutela ura, eta Europako Batasunak derrigortzen duela balio duen beste ordaintzera. “Prezioa egokitu ezean, isunak iritsiko dira”, ohartarazi du. EAJk esan du diputazioak abeltzainentzako laguntzak dituela uraren kostuari aurre egiteko.
Partzuergoaren arabera, udalak kide egiteko asmoz joaten zaizkienean, herriak ur hornikuntzan eta saneamenduan duen egoera aztertzen dute. “Sartzeko hitzarmenaren baldintzak udalaren eta partzuergoaren artean adosten dira”. Partzuergoak esan du duela urte batzuk egin ziola Karrantzari tarifa proposamena: “Progresiboa da, kontsumoaren araberakoa. Horrela, herritarrek kontsumitzen dutenaren arabera ordainduko lukete, eta ez abeltzain baten moduan, gaur egun gertatzen den bezala”.
Zer gertatzen da araztegiekin?
Ur partzuergora sartzeko asmotan zebiltzala, Karrantzako orduko udalak eta diputazioak ur zikinen araztegi bat egiteko akordioa sinatu zuten 2011n. 2014an, bigarrena egitea adostu zuten, diputazioak egindako araztegi bat egungoekin lotzeko eta martxan jartzeko. “Diputazioak ikusi zuenean ez ginela partzuergora sartuko, obrak bertan behera uztea erabaki zuen. Haren kabuz, akordioa eten zuen”, gogoratu du Palaciok. Udal gobernuak auzitegietara jotzea erabaki zuen. Joan den uztailaren 1ean, EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia iritsi zen. “Epaiak dio erakunde arteko akordioek baliagarri diren epe bat izan behar dutela zehaztuta, 2015eko lege baten arabera, eta, gure kasuan, bi horiek ez zuten. Beraz, bi akordio horiek iraungita daude”, azaldu du alkateak. Beraz, alde horretatik, Karrantzak ez du zer eginik.
Baina udalean pozik daude epaiarekin: “Atea zabalik utzi du hainbat azpiegituratarako laguntza behar dugunean diputazioaren babes ekonomikoa eskatzeko; besteak beste, urari lotuta daudenetan”. Orain hori egingo dutela esan du alkateak, eta diputazioak ur horniduraren auzia konpontzeko laguntza ekonomikorik eman gura ez badie, berriro auzitara jotzeko prest daude.
Zenbateko gastua da ura kanpotik ekartzea?
Ramales de la Victoriatik egunero 200.000 litro ekartzen ari dira. Lehorteak jarraituko balu, kopurua handiagoa litzateke. Kantabriako Ampuero ere laguntzeko prest dago. Kamioi bakoitzak 28.000 litro garraiatzen ditu. Hala, egunero ura dakarten sei-zazpi-zortzi kamioi iristen ari dira Karrantzara, eta hori egunean 2.000 euroko kostua da udalarentzat. “Ez dakigu noiz arte ibili beharko garen ura ekartzen; beraz, ez dakigu zenbat ordaindu beharko dugun guztira. Udalaren aurrekontua lau milioi eurokoa da, baina han ez dago horretarako dirurik gordeta. Ez dakigu nola moldatuko garen ordaintzeko”, kezkatu da alkatea.
Ez da horrelako egoera batean dauden lehen aldia. 2019an, Matienzo auzoko iturburu batetik ura hartu, eta Argañedako putzuak hornitzen dituen ur biltegietara eroan zuten, kamioiekin. Horrela saihestu zituzten ur mozketak. Erabaki hori 50.000 euroko gastua izan zen udalarentzat. Saiatu ziren faktura diputazioari pasatzen, baina alferrik. Orduan sinatu zuten protokoloa Ramales de la Victoriarekin, hurrengo eskasian ura handik ekarri ahal izateko. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218583/egin-ohi-duen-euriaren-erdia.htm | Egin ohi duen euriaren erdia | Egin ohi duen euriaren erdia. | Nahiz eta uda astronomikoak goizaldean eman dion lekukoa udazkenari, meteorologikoa abuztuaren 31n bukatu zen. Izan ere, estatistiketarako-eta, adituei errazagoa zaie hilabete osoak hartzea, eta ekaineko, uztaileko eta abuztuko datuak erabiltzen dituzte. Horrela egiten dute urtaro guztiekin. 2022ko uda meteorologikoa “oso lehorra” izan da, Euskalmeteko arduradun Jose Antonio Arandaren esanetan. Bizkaiko eskualde batzuetan, egin ohi duen euriaren erdia inguru bota du. Hiriburuko datuak dira, Euskalmetenak: metro koadroko 76,1 litro baino ez dira neurtu hiru hilabeteotan; horietatik 4,2, uztailekoak. Ekainean, egin ohi duen prezipitazioaren %50 eta %90 artean bota zuen, zonaren arabera. Uztailean, %20tik behera; erdialdeko eskualdeetan, %10 ere ez. Abuztuan, oro har, erdia neurtu da. Gainera, tenperaturak ere ezohikoak izan dira: XXI. mendeko bigarren udarik beroena da igarotakoa, 2003koaren atzetik. Euskalmeteko arduradun Arandak adierazi du bien arteko aldea ez dela handia izan: hiru hamarrenekoa baino ez. Alerta gorria ere ezarri behar izan dute beroaldiagatik. | ||
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218584/ekarpen-berezi-bat-egin-dugu-euskal-unibertsitate-sisteman.htm | Gizartea | «Ekarpen berezi bat egin dugu euskal unibertsitate sisteman» | 25 urte bete ditu aurten Mondragon Unibertsitateak. Sistema dualean «aitzindariak» izatea, enpresekin harremana izatea eta arlo berriak sortu izana nabarmendu ditu Atxa errektoreak. | «Ekarpen berezi bat egin dugu euskal unibertsitate sisteman». 25 urte bete ditu aurten Mondragon Unibertsitateak. Sistema dualean «aitzindariak» izatea, enpresekin harremana izatea eta arlo berriak sortu izana nabarmendu ditu Atxa errektoreak. | 1.700 ikasle berrirekin hasi berri du Mondragon Unibertsitateak bere 25. ikasturtea. Vicente Atxa (Oñati, 1965) errektorearen esanetan, metodologia etengabe berritu dute urteotan. Metodologia horietan, edukiek ez ezik, bestelako faktore batzuek ere garrantzia hartu dutela dio, hala nola balioek: «Oreka bat sortu behar dugu garapen pertsonalaren eta garapen profesionalaren artean».
25 urte bete ditu aurten Mondragon Unibertsitateak. Nola eboluzionatu du urte hauetan?
Unibertsitate gaztea gara, baina gure sustraiak aurrez ondo errotuta genituen. Gure fakultateak —goi eskola politeknikoa, enpresagintza eta irakasle eskola— duela 60-80 urte sortu ziren; enborra sustraituta zuen zuhaitz baten adarrak eraikitzen hasi ginen Mondragonen sorrerarekin. Zenbait adar sortu ditugu —gradu eta master berriak, esaterako—, baina beti balio berberak gidatuta: berritzaileak izanez eta hezkuntzan apustu finko bat eginez.
Berrikuntzari lotuta, zertan ahalegindu zarete?
Metodologia etengabe aldatu dugu, eta horren adibide da Mendeberri proiektua: pertsonen prestakuntza, arlo soziala eta profesionala erdigunean jartzen dituen hezkuntza sistema. Etengabe berritzean dago gakoa: proiektuetan oinarritutako ikaskuntza bultzatu dugu, metodologia aktiboa erabiltzen dugu, eta konpetentzietan oinarritutako prestakuntza ezarri dugu. Hasieratik egin zuen aldatzeko hautua Mondragon Unibertsitateak, eta, horretarako, funtsezkoa izan zen hiru fakultateak elkartzea. Hiru fakultateak elkartzeak eta bakoitzak besteekin esperientzia eta jakituria banatzeak ekarri du gaur egun duen inpaktua.
Zer konpromiso du Mondragon Unibertsitateak gizartearekin?
Berritzaileak izateko konpromisoa, bai ikasleekin, hori da guretzat garrantzitsuena, eta bai gizartearekin. Gizartearekiko gure konpromisoa betetzeko hiru zutabe nagusi ditugu: ikerketa, ezagutza sortzeko; irakaskuntza, ezagutza hori ikasleei transferitzeko; eta, hirugarrena, transferentzia, ezagutza hori enpresekin eta ekonomiarekin partekatzeko. Horiek dira gure oinarrizko jarduerak, baina gure unibertsitatearen erantzukizun nagusietako bat da gizarte eraldaketa sortzea: hezkuntza eta gizarte berdintsuago bat sortzea dugu helburu.
Eta sinesten dugu hezkuntza eta ezagutza, biak, direla etorkizun hori lortzeko gakoak. Pertsonetan oinarritu nahi dugu, eta tresnak bilatu behar ditugu, gu geu, unibertsitate gisa, pertsona orori heltzeko. Bere egoera ekonomiko eta sozialak kontuan izan gabe. Tresnak bilatu behar ditugu, eta horretan ari gara.
Beraz, unibertsitatea pertsona ororengana iristea eta ikaslearen eboluzio pertsonala dira zuen etorkizuneko erronkak?
Argi dugu edukiak garrantzitsuak direla, baina denborak erakutsi digu bestelakoak ere sartu behar ditugula gure metodologian; adibidez, balioak. Hau da, oreka bat sortu behar dugu garapen pertsonalaren eta garapen profesionalaren artean.
Zer joera ikusten dituzue unibertsitate mailako hezkuntzan?
Garbi dago hezkuntza eredua pertsonalagoa izatera doala. Guk ikasle bakoitzaren onena atera nahi dugu. Bestalde, unibertsitate denek eta guk ere etorkizunari begira ditugun erronketako bat nazioartekotzea da: nazio mailan konfiantzazko unibertsitatea izatea. Nik sinesten dut, etorkizun batean, Mondragon Unibertsitatea ezagun bilakatuko dela Europa mailan, eta horrek Europako unibertsitateen sistema eta metodologia berriak txertatzea ekarriko dituela gure hezkuntzaren onurarako.
Azken urte hauetan gradu berriak sortu eta eskaini dituzue. Zeren arabera sortu dituzue gradu horiek? Zertan oinarritzen zarete horiek diseinatzeko?
Gradu bat diseinatu eta ikasleek lehen aldiz amaitzen dutenerako lau urte pasatu dira. Horregatik da garrantzitsua egungo gizartea baino pauso bat aurrerago joatea. Nondik norakoak aztertu behar dituzu: ez bakarrik joerak, teknologia, edukiak eta behar ditugun ezagutza berriak; horiek garrantzitsuak diren arren, gizartearen bilakaera eta balioak ere kontuan izan behar dira. Bi alderdi horiekin, gizartearen beharrak identifikatzen saiatzen gara, edo atzerrira joaten gara beste unibertsitate batzuetatik ikasteko. Horrela hasten gara gradu eta master berriak diseinatzen. Master edo gradu berri bat martxan jartzen dugunean, edukiari adinako garrantzia ematen diogu han landuko den metodologiari, lana nola egin den aztertzea ere garrantzitsua delako.
25 urte hauei begiratuta, zer nabarmenduko zenuke zuk zeuk?
Gradu eta master berri asko sortu ditugu, eta uste dut aitzindariak izan garela sistema dualean; hezkuntza berrikuntzan ere liderrak izan garela uste dut; eta oso berezia izan da Mondragonek enpresekin izan duen hartu-emana. Horrez gain, esan nahiko nuke uste dudala ekarpen berezi bat egin dugula euskal unibertsitate sisteman, arlo berriak sortuz. Horren adibide dira sukaldaritzako gradua lantzen duen Basque Culinary Center eta ekintzailetzara bideratutako Leinn programa. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218585/atxikitzeetako-gehiegikeriak-salatu-dituzte.htm | Gizartea | Atxikitzeetako gehiegikeriak salatu dituzte | CIMADE elkarteak Hendaiako atxikitze zentroko gehiegikeriak deitoratu ditu. Muturreko egoera gehiago direla dio. | Atxikitzeetako gehiegikeriak salatu dituzte. CIMADE elkarteak Hendaiako atxikitze zentroko gehiegikeriak deitoratu ditu. Muturreko egoera gehiago direla dio. | Etorkinen Administrazio Atxikitze Zentroetako iazko datuak atera berri ditu etorkinak laguntzen dituen CIMADE elkarteak. Hendaiako zentroko kopuruak eta gertakariak zehaztu ditu. 219 pertsona atxiki zituen hetsirik Frantziako Estatuko administrazioak Hendaiako zentroan iaz. Horietarik 84 libratu zituen, hondarrean; 54 kanporatuak izan ziren beste herrialde batera. Batez beste, 27 egunez atxikiak izan ziren bertan egon zirenak; urte bat lehenago, hamasei egun ziren. «Gehiegikeriak» salatu ditu.
COVID-19ak baldintzatu zuen azkar Hendaiako zentroko egoera iaz, eta kinka gaiztotu. «2021. urte osoan zabalik egon da zentroa; alta, pertsonen kutsatze arriskua biziki handia izanik», deitoratu du CIMADEk bere txostenean. Atxikitze zentrora sartzeko, ontsalaz, gaitzaren sintomarik ez zutela bermatzen zuen mediku agiria behar zuten atxilotuek. Argirik ez zutenak, «usaian, emazteentzat antolatua den gunean bakanduak ziren mediku bat ikus arte».
Gaitza ibilki zelako, urte hastapenean atxikitze zentroa %75 baizik ez zen betea. Uztailerako %85era emendatua zuen administrazioak. Irailaren lehenean, muga horiek kendu zituen, eta «betetze tasa emendatze bakoitza (uztailean eta irailean) bortizkeria garaiak izan dira», jakinarazi du CIMADEk.
Abenduan, COVID-19an positibo eman zuten zentroko polizia frankok. Zenbait egun barne, «24 atxikietarik hamasei kutsatu ziren». Gehiago dena, positibo eta negatibo zirenak ez zituzten bereizi, elkarteak dioenez. «Izurritearen kudeaketa eskas horren ondorioz, CIMADEko taldea zentrotik atera zen».
Bisita mugatuak
Pandemiaren arrazoia baliatuz, PAF mugetako Frantziako Poliziak eta atxikitze zentroko zuzendaritzak egoiliarrei egin bisitak mugatu dituzte.
Duela bi urte arte, CIMADEko laguntzaileak binaka joaten ziren etorkinen kontakizunen entzutera. Pertsona bakarrera mugatu zaie pandemiarekin, baina geroztik hertsatzea ez dute kendu. CIMADEko Julie Aufaurek adierazi du berriz ere bi laguneko bisitetara itzultzea galdegina dutela, «ikusita ez dela gehiago osasun neurri beharturik». Arazoa da, gainera, lehen bezala, bisitak Poliziaren presentziarekin egitera behartzen dituztela, «batere intimitaterik utzi gabe». Pandemia aitzineko molderat itzultzeko eskaera egina du elkarteak, «biziki bakartuak diren horiek den mendreneko duintasuna berreskura dezaten», erran du Aufaurek.
Etsimendu ekintzak
Pandemiarekin, muga batzuk hetsirik izanez, horra arte baino aise epe luzeagoan egon dira etorkinak atxikirik.
«Badu urteak etsimendu ekintzak areagotzen direla», dio CIMADEk txostenean: «Mutilazioak, bere buruaz beste egite saiakerak, heriotzak». 2021eko apirilean, gizon batek bere ezpainak josi zituen protesta gisa. «Lau egunez egon da ezpainak josirik, epe horretan jan eta edan gabe».
CIMADEk egoera salatu du bere azterketan: «Atzerritarren kontrako administrazio gehiegikerien politikak, oinarrizko eskubideak zangopilatuz, dramak ekartzen ditu». |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218586/lanean-ari-den-jende-askok-ezin-du-bizitza-duina-eduki.htm | Gizartea | «Lanean ari den jende askok ezin du bizitza duina eduki» | Ezkerraldeko gizarte eta etxebizitza arazoak salatzeaz gain, konponbidea ematen saiatzen da Berri Otxoak taldea. Langileen arteko prekaritateaz ohartarazi du Sheila Fernandezek: gero eta gehiagok eskatzen diete laguntza. | «Lanean ari den jende askok ezin du bizitza duina eduki». Ezkerraldeko gizarte eta etxebizitza arazoak salatzeaz gain, konponbidea ematen saiatzen da Berri Otxoak taldea. Langileen arteko prekaritateaz ohartarazi du Sheila Fernandezek: gero eta gehiagok eskatzen diete laguntza. | Barakaldoko Berri Otxoa taldeak 30 urte bete ditu aurten. 25 daramatzate gizarte eskubideei buruzko informazio bulego alternatiboarekin, eta oraintsu aurkeztu dute urteko balantzea. Sheila Fernandez kideak (Barakaldo, 1990) gogorarazi du euren lan guztia boluntarioa dela, eta ez dutela inolako diru laguntzarik jasotzen erakundeetatik.
Zer funtzio bete ditu urte hauetan Berri Otxoaren informazio bulego alternatiboak?
XX. mende amaierako desindustrializazioa dela eta, arazo larriak sortu ziren Ezkerraldean. Jende askok lana eta diru sarrerak galdu zituen, eta horrekin batera etorri ziren etxebizitza arazoak. Hori ikusita, saiatu ginen bulego bat sortzen jendeari laguntzeko eta ikusteko salatzen zituzten egoera horien konponbidea zein zen.
Oraintsu egin duzue urteko balantzea: 918 familiak jo dute zuengana. Zelako pertsonak dira?
Gehienak lan prekarioa duten pertsonak dira. Azken finean, badirudi diskurtso bat dagoela “pagatxoa” jasotzen duen jendearen inguruan; esaten denez, laguntza jaso eta lanik egin nahi ez dutenak omen dira. Ikusten ari garena da gero eta jende gehiago etortzen dela guregana, eta lan prekarioa duten pertsonak direla. Lanean ari diren pertsona askok ezin dute bizitza duina eduki, ezin dutelako alokairu bat ordaindu, hipoteka bat eskuratu edo eguneroko bizitzari aurre egin.
Arazo horiek dituztenek legezko ekonomian edo beltzean egiten dute lan?
Denetarik dago. Kasu paradigmatiko bat: bazegoen pertsona bat diru sarrerak bermatzeko errenta eskuratzen ari zena. Egoera horretan, lan eskaintzak badituzu, hartu egin behar dituzu. Pertsona horri deitu zioten musika festibal batean lan egiteko, eta, nahiz eta lan egin, soldata osagarria hartu behar izan zuen. Ikusten genuen ordu pila bat sartzen zituela eta bere soldata miseriazkoa zela. Asko dira zurian, lan kontratu batekin, lan eginda ere egoera horretan daudenak.
Gutxieneko soldatarekin ezin da bizitza duina eduki?
Zaila da esatea. Nahiz eta gutxieneko soldata kobratu, aurkitzen duguna da jende askori deitzen diotela lanaldi zatitua edo orduko kontratuak egiteko. Orduan, nahiz eta gutxieneko soldatara lotuta egon, ordu batzuk egiten badituzu, ez zara heltzen.
Zer adin tarteko jendea da?
Gure datuen arabera, gehienak —%37— 45 eta 65 urte bitartekoak dira, eta 30 eta 45 urte bitartekoak %30 dira. Ikusten dugu bizitzaren epe aktiboan datozela gehienak, baina pentsiodunak ere etortzen zaizkigu. Suposatzen dugu 22 eta 30 urte bitartean ez direla asko etortzen emantzipaziorako aukera oso gutxi dauzkatelako.
Zergatik uste duzue gehienak 45 eta 65 urte bitartekoak direla?
Ezkerraldean, industria enpresa handiak izateari utzi —La Naval, Altos Hornos—, eta gure ekonomia zerbitzu sektorean oinarritu dugu. Diru sarrerak eta egonkortasuna asko murriztu dira.
Zuengana jo dutenen kopuruak gora egin du. Baduzue gaitasunik eskaera horiei erantzuteko?
Hainbeste jenderekin zaila egiten zaigu eskaera guztiei luze gabe erantzutea, baina astelehenero zabalik daukagu bulegoa, eta arreta presentziala ematen dugu, telefono bidezko arretaz eta arreta telematikoaz gain. Aste batetik bestera erantzuteko gai gara.
Lanbideren “praktika txarrak” salatu dituzue. Zeintzuk dira praktika horiek?
Adibidez, pertsona batzuei gertatu zaie diru sarrerak bermatzeko errenta eskatu ostean epe labur baterako lan egiten hasi direla. Hori komunikatu egin behar zaio Lanbideri, eta etxea aldatzen baduzu ere bai. Badago jendea komunikazio horiek modu egokian egin izan dituena eta dirua jasotzen jarraitu izan duena. Orduan, eurek uste zuten egoera normala zela, eta, hilabeteak edo urteak pasatuta, bat-batean Lanbidek esan die hartutako dirua ez zutela hartu behar, eta orain kendu egingo diela. Larria da diru askorik ez duen jendeari esatea 5.000 euro zor dituela. Orain, askoz gehiago, prezioak igo direlako inflazioarekin eta pandemiarekin. Antsietatea eta urduritasuna sortzen die.
Eta ikusi duzue behin eta berriz gertatzen dela hori?
Bai. Kanpaina bat egin dugu, eta alegazio eredu bat sortu dugu jendeak bulegoan aurkezteko, izugarria izan da eta. Legeak esaten du erakundeek lau urteko epea daukatela eman behar ez zuten diru hori itzultzeko eskatzeko, eta kasu batzuetan Lanbidek hamar edo hamabost urtera eskatu die. Baina, nahiz eta lau urte horien epe barruan egon, jendeari arazo larriak sortzen dizkiote; are gehiago adingabeak daudenean familian. Arartekoarengana jo genuen, eta erantzun zigun esanez Estrasburgoko Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzita zeukala praktika horiek ez direla egokiak, pertsonek fede onez uste dutelako diru hori eurena dela. Eurek ez dute jakin behar zenbat diru den eta zenbat ez; horretarako dago administrazioa. Administrazioari arreta gehiago eskatzen diogu.
Pentsiodunek ere jotzen dute zuengana. Zer motako laguntza eskatzen dute?
Bai, %26 dira. Alde batetik, guregana etortzen dira diru laguntzaren bat jasotzeko zer dokumentazio behar duten galdetzera. Bestetik, ikusi izan dugu pertsona batzuei gizarte diru laguntzak ukatu izan dizkietela esanez dokumenturen bat falta zaiela, baina ez zein. Horren aurrean ez dute jakiten zer egin, eta gugana jotzen dute. Batzuetan, bost hilabete itxaroten egon eta gero laguntza eskatzen digute. Nola liteke gizarte larrialdietarako laguntza bat eskatu eta bost hilabetera ematea? |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218587/charles-iiia-buru-duen-koroak-barkamena-eskatu-dio-zeelanda-berriko-maori-tribu-bati.htm | Mundua | Charles III.a buru duen koroak barkamena eskatu dio Zeelanda Berriko maori tribu bati | Ingalaterrako koroak kolonizazio garaian «bereizi gabeko» hilketak eta tribuaren lurren besterentze «masiboa» egin izana da arrazoi nagusia | Charles III.a buru duen koroak barkamena eskatu dio Zeelanda Berriko maori tribu bati. Ingalaterrako koroak kolonizazio garaian «bereizi gabeko» hilketak eta tribuaren lurren besterentze «masiboa» egin izana da arrazoi nagusia | Ngati Maniapoto tribua Wellingtonen izan zen joan den asteazkenean, parlamentuan. Bertan, lege bihurtu zen tribuaren eskakizunen hitzarmena. Erabakia hartu bezain laster, abesteari —waiata erraten zaio tribuaren hizkuntzan— eta haka maorien dantza tradizionala dantzatzeari ekin zioten tribuko kideek. Neurri horren ondorioz, Charles III.a buru duen koroak barkamena eskatu behar dio tribuari, 105 milioi euro baino gehiagoko kalte ordaina eman, eta tribuarentzat kulturalki garrantzitsuak diren 36 leku itzuli. Izan ere, 1840tik 1907ra bitarte, Zeelanda Berria Erresuma Batuaren kolonia bat izan zen. Beraz, Ingalaterrako Koroak agintzen zuen Zeelanda Berriko tribuen gainean.
Hitzarmena 30 urteren borrokaren ondoren sinatu da. Arrazoien artean daude, bertzeak bertze, kolonizazio garaian koroak burututako «bereizi gabeko» hilketak eta tribuaren lurren besterentze «masiboa». Nanaia Mahuta Zeelanda Berriko kanpo harremanetako ministroak adierazi zuen erabakia «etorkizuneko aukera bihurtu» behar dela. Horrekin batera, Maniapoto tribuko kide den Tom Roa doktorearen erranetan, hitzarmena «historia liburuko kapitulu berri bat da». Izan ere, Ngati Maniapoto tribua indartsua eta independentea zen 1840an. Hurrengo hamarkadetan, ordea, beherakada nabarmena izan zuen, Ingalaterrako Koroak lurrak kendu zizkiolako eta erositako lurrak gutxiegi ordaindu zituelako.
Kolonizazio garaian gertatu ziren gehiegikeriak konpontzeko prozesu andana jarri ditu abian Zeelanda Berriak. Hitzarmen sistema, erraterako, 1975ean abiatu zen. Aurten 97 hitzarmen eskritura sinatu dira, eta bertze 73 lege bihurtu dira. Badira bertze 40 hitzarmen zain. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218588/labek-mobilizazioa-egingo-du-urriaren-6an-laquoeuskal-eskola-publiko-eta-komunitarioaraquo-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | LABek mobilizazioa egingo du urriaren 6an, «euskal eskola publiko eta komunitarioa» aldarrikatzeko | LABek «gabezia handiak» ikusten dizkio Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuari langileen lan baldintzen arloan. | LABek mobilizazioa egingo du urriaren 6an, «euskal eskola publiko eta komunitarioa» aldarrikatzeko. LABek «gabezia handiak» ikusten dizkio Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuari langileen lan baldintzen arloan. | Sistema propio bat garatzearen ingurukoak, langileen lan baldintzenak, eskola publikoaren garrantziari buruzkoak... LAB sindikatuak gabeziak ikusten dizkio Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroari, eta, horien berri eman eta proposamenak egiteko, prentsaurrekoa egin dute Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak eta Irati Tobar hezkuntza arduradunak, Bilbon. Iruditzen zaie beharrezkoa dela mobilizazioak egitea, «langileen aldarrikapenak kontuan izateko eta Hezkuntza Legean eragiten jarraitzeko». Hori horrela, sindikatuak mobilizazio bat antolatu du urriaren 6rako, Gasteizen. 12:00etan elkartuko dira, Bilbo plazan. «Euskal eskola publiko eta komunitarioa helburu, Hezkuntza Legea bide horretan trantsiziorako legea izan dadin, eragiten jarraitu beharra dago».
Izan ere, LABen esanetan, horixe izan behar du Hezkuntza Legearen jomuga; «euskal eskola publiko komunitariorako, sare publiko eta berri baterako» trantsiziorako bidea izatea, alegia. Xede hori buruan, zenbait ekarpen egin dizkiote aurreproiektuari. Esaterako, sistema propio bat erdiesteko dituen «gabeziak» aipatu dituzte. Horrela laburbildu dute: «Hezkuntza eskumen osoaren transferentzia eta hezkuntza gaietan erabaki ahalmen osoa beharrezkoa dela jaso behar da». Gainera, esan dute legez jasota egon beharko litzatekeela euskal curriculuma garatzea eta sistema osoan ezartzea, «epe laburrean», baita langile propioak edukitzeko eskubidea ere.
Eta langileen eskubideei dagokienez, «gabezia handiak» sumatu dituzte. Horri buelta emateko asmoz, sare publikoaren kasuan, eskatu dute legean jasotzea ezingo direla egon gaur egun baino langile gutxiago, eta itunpekoaren kasuan, bertako langileen lan baldintzak sare publikoko langileen lan baldintzekin «homologatzea» nahi dute.
Langileen eskubideez harago, hezkuntzaren erronkei erantzuteko sistemak izan beharreko ezaugarriak ere jakinarazi ditu LABek. Argi dute eskola publikoak izan behar duela «ardatza», eta, horretarako, Eskola Publikoaren Plan Estrategikoa «berehala» aurkeztea galdegin dute, bertan eskola publikoetako azpiegituretarako eta lan baldintzetarako zenbat diru jarriko duten azalduta. Nahi duten ikastetxeek —betiere «alde sozialarekin» negoziatuta» publifikatzeko modua argitzeko ere eskatu dute, baita Haurreskolak partzuergoa sustatzeko ere: «Bertatik bermatuko da eskaintza unibertsala, kalitatezkoa eta doakoa».
Itunpekoei, baldintza zehatzagoak
Halaber, publikoa indartzearekin batera, Euskal Hezkuntza Zerbitzua osatzen duten ikastetxeen betebeharrak gehiago zehaztea nahi dute. Hiru arlori erreparatu diote: euskalduntzeari, laikotasunari eta inklusioari. Lehenengoari dagokionez, zehaztasuna falta dela nabaritu dute: «Euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikas eredu bakarra ezarri behar da, egungo hizkuntza ereduak gaindituz». Bigarrenari dagokionez, laikotasuna ere oso modu «lausoan» agertzen dela begitandu zaie: «Ez du bermatzen diru publikoa jasotzen duten ikastetxeetan doktrinamendu erlijiosorik ez dutenik egingo». Eta, azkenik, inklusioa: «Segregazioari aurre egiteko asmo eta neurri batzuk jaso arren, hemen ere zehaztasuna falta da». Hain zuzen ere, ikasleak onartzeko prozedura bakar bat arautzea proposatu dute, baita Udal Hezkuntza Kontseiluen eskumenak zehazteko zuzenketak egin ere. Halaber, adierazi dute legeak jaso beharko lukeela baldintzak betetzen ez dituzten ikastetxeei ituna kenduko dietela. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218589/aro-berriko-lehen-kilometroak.htm | albisteak | Aro berriko lehen Kilometroak | Egun bakarra ardatz zuen Gipuzkoako ikastolen festa atzean uzteko asmoa zegoen aspaldi. Pandemiak, alabaina, lehen saiakera zapuztu zuen; beraz, aurtengoa dugu eraberritutako ekitaldia. | Aro berriko lehen Kilometroak. Egun bakarra ardatz zuen Gipuzkoako ikastolen festa atzean uzteko asmoa zegoen aspaldi. Pandemiak, alabaina, lehen saiakera zapuztu zuen; beraz, aurtengoa dugu eraberritutako ekitaldia. | 2015ean, Mikel Egibarrek Kilometroak egitasmoko koordinatzailea izateko proposamena jaso zuen. Gorputz Hezkuntzako irakasle ohiak zera jaso zuen ere: Kilometroak berritzeko prozesu parte hartzailea abian jartzea. «Gogoz heldu nion ardurari, eta ia bost urte erabili ditugu Gipuzkoako ikastoletako eragile guztien artean ondorioak adosteko», diosku Egibarrek, Ibarrako Uzturpe ikastolatik. Kilometroak euskal jendartean duen dimentsioa azpimarratu nahi du koordinatzaile orokorrak, «1977an abiatu urte bat ere kale egin gabe ospatutako festa horrena». Gizartea, alabaina, aldatu da, eta, horrekin, Kilometroak ospatzeko era.
«Kilometroak indargabetuta sumatu genuen, eta honek gogoeta sendo bat eskatzen zigun. Jaiak nortasun aldarri bat egiteko balio behar zuelakoan geunden. Aldi berean, kulturaren papera ere aldatu behar zen: kontsumitu baino, esperimentatu behar da», azaldu du Egibarrek.
Zarautzen 2019an ospaturikoa izan zen «eredu zahar» horretako azkena; gero pandemiak jo eta bete-betean harrapatu zituen 2020 eta 2021ekoak (Amasa-Billabona-Zizurkil eta Goierri). Hauek biak burutu ziren, baina askoz modu xumeagoan. Gauzak honela, Ibarrakoa dugu Egibarren taldeak marrazturiko lehengo jaialdi berria.
2022ko Kilometroakeko koordinatzaile Josu Ozaita ibartarra izan du gertuko lankide urte oso batez. Kilometroak «kilolitroak» bilakatu zela dio, «horrek denoi sortzen zizkigun kontraesan guztiekin». Honela, «eguna» heldu bitarteko mugarrien artean hamaika ekitaldi antolatu dira: herri kirolak eta bertso saioak; eskultura erakusketa bat (EHko 41 eskultorek hartu dute parte); nazioarteko gastronomia aire zabaleko azoka, munduan zehar digitalki zabaldutako egitasmoa… Horiei eta beste askori ere eutsi diete 200 boluntariok sortutako talde bat. Haiei esker baino ezin izan dira ekintzok burutu.
«Ez da makala 500 ikasle dituen eskola txiki batentzat», dio ibartarrak.
Herriko eskola bakarraren komunitateak lan ikaragarria egin du, eta ez da erraza izan inondik ere. 2021eko udan, birusaren hedapena kontrolpean zegoelakoan, egutegi estu bat osatu omen zuen Ibarrako Uzturpe ikastolako taldeak. Zailtasunak zailtasun, EHtik mundura zabaltzen ari den bat egitasmo bat jarri zuten abian. Infinitu irribarra izenekoak irribarretsu ageri diren pertsonen argazkiak bildu eta mapa digital batean kokatzen ditu, planeta osoko irribarreen atlas moduko bat osatuz. Kilometroak jaiari atxikimendua emateko aukera erraza dela diote arduradunek, «egun bakar hartan biltzen zen jendetza horren bolumena eta indar erakustaldia birtualki erakusten duena». Helburu ekonomiko bat ere badu: argazki horien inguruan, publizitatea txertatuz eta bidalketa egiten den unean, borondatezko diru ekarpen bat eskatzen da.
Interneten nabigatu gabe ere, herrian bertan aukera badago ia mundu osoko jendea ezagutzeko. Nigeriatik etorritakoak bizi dira Ibarran egun, bai eta Pakistan, Maroko, Mendebaldeko Sahara, Honduras edota Ukrainatik iritsitakoak ere, besteak beste. Haien ekarpena baliatzeko asmoz, Kultur-aniztasuna Batzordea eratu da. Urkolaren hitzetan, Uzturpe ez da inoiz hain aberatsa izan.
Askoz gehiago dago. Milimetroak egitasmoak, esaterako, Tolosaldeko beste ikastetxeetako ikasleekin harremana sustatu du hainbat topaketen bidez, eta, bide batez, Ibarra eta ibartarrak ezagutarazi. Egitasmo bera gauzatzen aritu dira Oarsoaldean, Oreretako ikastola baita hurrengo urteko Kilometroak jaiaren antolatzailea. Ibartarrei gonbita egin zieten, eta Uzturpeko hogei lagun ziren haiekin elkarlanean: Picassoren Gernika obraren bertsio eguneratua zirriborratu ostean, apirilaren 26an bat egin zuten Oarsoaldeko lagunekin maisulanaren neurri bereko beste bat margotzeko.
Azken hauek berrikuntza agerikoenak izan arren, makina bat ekitaldi, ospakizun eta festa izan da urte osoan. «Eguna» ospatzea besterik ez da falta. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218590/hego-euskal-herriak-2135-milioi-jaso-ditu-next-generation-funtsetik.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriak 2.135 milioi jaso ditu Next Generation funtsetik | Espainiako Gobernuak azaldu duenez, 2.800 onuradun izan dira. | Hego Euskal Herriak 2.135 milioi jaso ditu Next Generation funtsetik. Espainiako Gobernuak azaldu duenez, 2.800 onuradun izan dira. | Espainiako Gobernuak 2.135 milioi euro bideratu ditu Europako Batasuneko Next Generation funtsetik Arabara, Bizkaira, Gipuzkoara eta Nafarroara, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariak eta Jose Luis Arasti Nafarroan duenak jakinarazi dutenez.
Diruaren zatirik handiena Suspertze eta Erresilientzia Funtsaren (RFF laburdura, ingelesez) bitartez banatutakoa da: 1.561 milioi euro. Horietatik, 1.113 milioi Hegoaldeko erakundeek kudeatu dute: 778 milioi Gasteizko gobernuak, eta 335 milioi Iruñekoak. Horri batu behar zaizkio Espainiako Gobernuak berak exekutatutako sailak: 448 milioi euro.
Diru hori nagusiki ekonomiaren eraldaketa digitalerako eta trantsizio energetikorako erabili behar da. Horri batu behar zaio Next Generation funtsen beste programa handia, React EU izenekoa. Diru horiek aurretik ordaindu ziren, eta pandemiak osasunean, hezkuntzan eta beste programa sozialetan egindako gastu gehigarria finantzatzeko baliatu ziren. Hego Euskal Herriak 574 milioi eskuratu zituen: 426 milioi Jaurlaritzak, eta 148 milioi euro Nafarroako Gobernuak.
Ekoizpen sarera
Funtsen banaketa azaltzeko prentsaurreko bana antolatu dute Espainiako Gobernuko ordezkariek.
Donostian, Itxasok azaldu du 60 deialdi baino gehiago ebatzi direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ia 2.000 onuradun izan direla; horien artean, 215 tokiko erakunde eta erakunde publiko, 1.260 enpresa eta ikerketa zentro, 275 fundazio eta elkarte baino gehiago eta 155 pertsona baino gehiago. «Inork ezin du zalantzan jarri Europako funtsak eraginkortasunez hedatzen eta ekoizpen sarera transferitzen ari direla», azpimarratu du Itxasok.
Zehaztu duenez, Jaurlaritzak bereziki honako arlo hauetan inbertitu du diru hori: etxebizitzan, mugikortasun iraunkorrean, energia berriztagarrien sustapenean, hezkuntzan eta lanbide heziketan, gizarte babesean eta digitalizazioan.
Horrez gain, gogorarazi du euskal enpresa batzuek Madrilgo ministerioek kudeatutako proiektu estrategikoen deialdietan parte hartzen dutela; adibidez, ibilgailu elektrikoarenean eta energia Berriztagarri eta hidrogenoarenean. Deialdi horietako batzuk behin-behinean ebatzi direla azaldu du. Hala, jakinarazi du Mercedesek 159,3 milioi euro jasoko dituela (% 58 kredituen bidez eta % 42 zuzeneko laguntzen bidez), Sapak 25,2 milioi, Irizarrek 24 milioi eta Fagorrek zazpi.
Iruñean, Arastik azaldu du 45 laguntza deialdi dagoeneko ebatzi direla, eta horien bitartez 800 eragilek jaso dutela dirua: 165 tokiko erakundeak eta erakunde publikoak izan dira; 390, enpresak eta ikerketa zentroak; 25 fundazioak eta elkarteak; eta 200 norbanakoak.
Iristeko dauden laguntzetako asko PERTE deitutako programen bitartez banatuko ditu Madrilek. Horietako bat, ibilgailu elektrikoarena ziur aski urrian ebatziko dela iragarri du Arastik. Garrantzi handia du programa horrek Euskal Herrian, ibilgailu elektrikoen garapenean enpresa asko dituelako (VW, Mercedes, Irizar, Basquevolt, Gestamp...). |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218591/ibarran-bada-mundu-bat.htm | albisteak | Ibarran bada mundu bat | Guraso etorkinek osatutako batzorde bat da aurtengo Kilometroak festaren berrikuntzetako bat. Uzturpe ikastolako kideek ezinbestekotzat jo dute haien ekarpena. | Ibarran bada mundu bat. Guraso etorkinek osatutako batzorde bat da aurtengo Kilometroak festaren berrikuntzetako bat. Uzturpe ikastolako kideek ezinbestekotzat jo dute haien ekarpena. | Zalantzarik gabe, 2022ko Kilometroak egitasmoko talde bitxiena izango da Kulturaniztasuna Batzordea izenekoa. Hamar hizkuntza ala gehiago biltzen ditu, eta gaztelania dute elkarri ulertzeko balio diena. Ibartarrak izateaz gain, zera dute amankomunean gehienek: seme-alabak Ibarrako Uzturpe ikastolan dauzkate. Euren ekarpena ezin ere egin nahi zuten euskararen festa handirako.
«Egungo edozein eskola bezala, gurea ere geroz eta pluralagoa da», azaldu du Uzturpeko langile eta batzordekide Ixiar Urkolak. Ibartarrak azpimarratu duenez, ikasleen %17 beste herrialde batetik iritsitakoak dira. Nigeriatik etorritakoak bizi dira Ibarran gaur egun, bai eta Pakistan, Maroko, Mendebaldeko Sahara, Honduras, Ukraina eta beste leku batzuetakoak ere.
Kulturaniztasun Batzordeko kideak iazko neguan elkartu ziren lehendabizikoz, te eta pasta dastaketa baten inguruan. Handik gutxira, afari-merienda bat izan zuten aitzakia elkar ezagutzen jarraitzeko eta, bide batez, egitarau bat osatzeko. Iragan maiatzean, esaterako, nazioarteko gastronomiaren erdigune bilakatu zuten Ibarrako plaza: Nigeriako arroz pikantearekin hasi, eta Hondurasko entxiladekin jarraitu; handik Marokora, hango pastel gazi-gozoekin, eta kuskusarekin, edo Nikaraguako quesadillas izeneko horiekin… Eta zergatik ez hartu tarte bat benetako kakaoa dastatzeko? Nikaraguarrek zioten euren «txanpona» izan zela hainbat mendez. Ziurrenik, Saharako tea ezaguna egiten zaizue; ez, ordea, ukrainar pontxiki gozoak. Hein handi batean, munduari bira eman ahal zitzaion Ibarrako plazatik atera gabe. Ederra izan zen.
Taldea Ibarrako plazan ere elkartu zen, beste batean, munduko maparik pluralena -zehatzena- margotzeko. Aldi berean, Uzturpeko DBHko ikasle talde bat buru-belarri ari da podcast sorta bat osatzen: bertan bildu nahi dituzte euskararen mundura iritsi berri direnen bizipenak eta sentimenduak. Marilet Floresenak, besteak beste. Langabeziak behartu zuen Nikaraguako bere etxea atzean uztera. «Nire anaia Euskal Herrian zegoen; beraz, aukera errazena iruditu zitzaidan», dio 39 urtekoak. Honainoko bidean, baina, gorriak pasatu zituen nikaraguarrak. «Ezin nuen imajinatu Parisko aireportuko mafia baten biktima izango nintzela Europara iritsi bezain pronto…», gogoratu du. Euskara ikastea garrantzitsua dela deritzo, eta eskolak hartzen ari da. Elezza Nakh, Mendebaldeko Saharakoa, 2005ean iritsi zen Tindufetik (Aljeria mendebaldean). «Hasaniera da gure hizkuntza eta, euskararekin gertatu bezala, identitate ikur nagusietako bat da guretzat», dio sahararrak. Haren umeek «hasaniera bezain ongi» menderatzen dute euskara; harro dagoela dio. Ali Rajab, berriz, Pakistandik dator, Punjab eskualdetik, hain zuzen. «Han ez dago bizitzerik; ez dago lanik, ez justiziarik, ez berdintasunik… Garbi neukan atzerrira joan beharko nuela bizitza duin bat izateko», dio gizonak. «Paperik gabe» iritsi zen Europara. Moskun hasi eta sekulako odisea izan zen hura: mugak gauez zeharkatu zituen hainbatetan, mendian zehar nahiz autoen maleteroetan ezkutatuta… «Giza trafikatzaileen mende beti», gaineratu du. Dagoeneko 20 urte eman ditu gurean, eta, gaur egun negozio txiki bat dauka Tolosan, kebab jatetxe txiki bat. «Hemen jaioak dira nire bi umeak, eta pozik ikusten ditut. Horixe da inportanteena», dio ibartarrak.
Uzturpeko irakasle eta batzordekide Ixiar Amondarainek argi du: «Harreman sare bat sortzea dugu helburu nagusi elkar ezagutzen jarraitu ahal izateko. Azken finean, euskararen festa aukera ezin hobea da gizarte honen partaide sentitu ahal izateko», diosku Izaskungoak. Patricia Chavarria hondurastarra bat dator.
«Kaletik nindoala ikusezina sentitzen nintzen: inork ez ninduen begiratu ere egiten. Baina hori aldatu egin da orain». |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218592/finlandiak-esan-du-laquonabarmenraquo-mugatuko-duela-errusiarren-sarrera.htm | Mundua | Finlandiak esan du «nabarmen» mugatuko duela errusiarren sarrera | Ukrainan bozkatzen hasi dira Errusiak okupatutako lurrak anexionatzeko. Mendebaldeak zilegitasuna kendu die galdeketei. NBEk ondorioztatu du Errusiak gerra krimenak egin dituela Ukrainan. | Finlandiak esan du «nabarmen» mugatuko duela errusiarren sarrera. Ukrainan bozkatzen hasi dira Errusiak okupatutako lurrak anexionatzeko. Mendebaldeak zilegitasuna kendu die galdeketei. NBEk ondorioztatu du Errusiak gerra krimenak egin dituela Ukrainan. | Bozkatzen hasi dira gaur Moskuk Ukrainan partzialki okupatutako eremuetan; hau da, Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan, eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeetan. Finean, bozketa horien helburua da Errusiak modua edukitzea lur horiek anexionatzeko, 2014an Krimeako penintsularekin egin zuen bezala. Mendebaldeak eta Ukrainak adierazi dute galdeketek ez dutela zilegitasunik, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak nabarmendu du edozein eremu indarrez hartzeak nazioarteko zuzenbidea urratzea dakarrela.
Hilaren 27ra arte bozkatu ahal izango dute herritarrek. Galina Katiuxenko Zaporizhiako hauteskunde batzordeko buruak Interfax Errusiako berri agentziari azaldu dionez, aurreneko lau egunetan bozkatzeko aukera egongo da bizilekuetan edo horretarako propio prestatutako lekuetan —autobusetan, esaterako—, eta azken egunean, datorren asteartean, hauteslekuak irekiko dituzte. Iturri horren arabera, «segurtasuna bermatzeko» eman da bizitokietan bozkatzeko aukera. Dena den, ez dago argi nola egingo dituzten bozketak gerra betean eta hainbeste pertsona desplazatuta daudela. Asteartea pasatuta dira emaitzak ematekoak.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podolyakentzat, «propaganda ikuskizun bat» dira galdeketak, eta, Twitterreko bere kontuan idatzi duenez, «legez kanpoko» ekintza bat. «Lurralde horiek askatzea behar dute».
Informazio gehiago: Errusiak okupatutako lurretan erreferendumak egitekoak dira
Eremu horietan Moskuk ezarritako administrazio militarrek joan den asteartean jakinarazi zuten erreferendumak egitekoak zirela, herritarrei galdetzeko ea Errusiako Federazioarekin bat egin nahi duten. Vladimir Putin Errusiako presidenteak hurrengo egunean adierazi zuen babestu egingo zituela. «Ukrainako hainbat eremutan bizi direnek ez dute neonazien menpe bizi nahi». Kremlineko buruak uste du, bide batez, eremu horiek Errusiako Federazioaren parte izan beharko luketela, eta Sobietar Batasuna zeneko agintariek egindako hutsegite batzuengatik galdu zituztela.
2014tik, 'de facto' independente
Donbassko Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleak 2014az geroztik dira de facto independenteak, Ukraina ekialdean gerra hasi zenetik alegia, nahiz eta nazioarteak ez dien estatus hori aitortzen. Otsailaren 24an, Errusiak Ukrainako inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago, aitortu zuen Moskuk lurralde horien independentzia. Modu horretan, Putinek aukera zuen tropak Ukraina hego-ekialdeko eremu horretara bidaltzeko. Nolanahi ere, azken zortzi urteetan han borrokan aritutako milizia errusiazaleak babestu ditu.
Errusiak Luhansken zati handi bat du kontrolpean, %66 inguru, eta Donetsken erdia baino zerbait gehiago: %60. «Guk guztiok zortzi urte luze daramatzagu itxaroten Errusiarekin bat egiteko», adierazi du Leonid Pasetxnik Luhanskeko herri errepublikaren liderrak. «Errusiaren parte gara, baina zerbait falta da oraindik: [gerra] irabaztea». Denis Puxilin Donetskeko buru errusiazaleak ere hitz egin du: «Etxera itzuli gara. Donbass Errusia da». Hau da, galdeketa egin aurretik irabazitzat jo dute. Zaporizhiaren eta Khersonen %66 dago Errusiako tropen menpe. Ukraina hegoaldean daude bi oblast horiek.
Kazakhstanen eta Finlandiaren berrespena
Errusiar ugari alde egiten ari dira. Vladimir Putin presidenteak iragarri zuen herenegun 300.000 erreserbista mobilizatuko dituela gerrarako, eta Errusiarekin muga egiten duten zenbait herrialdek jakinarazi zuten atzo ohi baino ibilgailu gehiago iristen ari direla handik orduz geroztik. Albiste agentzia batzuek ere horren berri eman zuten. Bada, Finlandiako eta Kazakhstango mugazainek informazio horiek berretsi dituzte gaur. Finlandiakoek grafiko bat ere kaleratu dute. Horren arabera, irailaren 19an 3.000 bat pertsona sartu ziren Finlandiara Errusiatik; 20an, 3.000-3.500 artean; 21ean, Putinek iragarpena egin zuenean, 5.000 bat; eta atzo, ia 7.000. Horiek horrela, Finlandiako Gobernuak atzo iragarri zuen «nabarmen» mugatuko duela errusiarren sarrera. Finlandia da errusiarrei turista bisarekin sartzen uzten dien EB Europako Batasuneko herrialde bakarra.
Errusiari «histerikoa» iruditzen zaio herritarren zati baten erreakzioa. Hala adierazi du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, eguneroko prentsaurrekoan. Azken egunetako informazio askok diotenez, Errusiatik ateratzeko hegaldiak, trenak eta itsasontziak bete dira, eta, gainera, Errusiak mugakide dituen estatuek baieztatu dute ohi baino jende gehiago ari dela iristen handik. Kremlinentzat, ordea, «esajerazioak» dira informazio horiek.
Bestalde, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi du informazioen teknologietan, finantzetan eta komunikazioan lan egiten dutenak ez dituztela mobilizatzera deituko. Baza Telegrameko kanalak dioenez, entrenamendu militarrerako zenbait zentro erre dituzte Errusian: San Petersburgon, Nizhny Novgoroden, Orenburgen, Jabarovsken eta Zabaikalen.
Gerra krimenak
NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan ikerketarako daukan misioak ondorioztatu du Errusiak gerra krimenak egin dituela inbasioa hasi zuenetik. Erik Mose misioaren buruak NBEren Giza Eskubideen Batzordean zehaztu duenez, hamasei herritan egin zituzten ikerketak joan den ekainean. «Zirrara eragin zigun bisitatutako eremuetako exekuzio kopuruak». Nabarmendu du herri horiek bakarrik aztertu zituztela, baina salaketa sinesgarriak jaso dituztela adieraziz beste toki batzuetan ere molde bereko krimenak egin dituztela. Moseren esanetan, zibilak bortxatu zituzten, torturatu, eta, esaterako, zauriak zituzten buruan, edo ebakiak eztarrian. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218593/datorren-astean-hasiko-dute-gripearen-aurkako-txertaketa-hegoaldean.htm | Gizartea | Datorren astean hasiko dute gripearen aurkako txertaketa Hegoaldean | Zahar etxeetan hasiko dira; hortik aurrera, beste taldeetara zabalduko dute txertaketa. Koronabirusaren aurkako txertoekin batera jarriko dituzte. | Datorren astean hasiko dute gripearen aurkako txertaketa Hegoaldean. Zahar etxeetan hasiko dira; hortik aurrera, beste taldeetara zabalduko dute txertaketa. Koronabirusaren aurkako txertoekin batera jarriko dituzte. | Aurki hasiko dira Hego Euskal Herrian gripearen eta koronabirusaren aurkako txertaketa kanpainarekin. Irailaren 26an ekingo diote lau lurraldeetan dosiak jartzeari. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzako Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, datorren astelehenean hasiko dira txertoak ematen, eta zahar etxeetako egoiliarrak eta langileak izango dira lehenak. Aste baten buruan, urriaren 3an, talde zaurgarrienekin jarraituko dute —60 urtetik gorakoak, gaixotasun kronikoren bat dutenak, haurdunak—.
Bestalde, Nafarroan ere zahar etxeetan hasiko dute kanpaina. Ondoren, urriaren 10ean, talde zaurgarrienak txertatzeari ekingo diote. Helduenetatik hasi eta 60 urtera artekoekin amaituko dute, adinaren arabera, Santos Indurain Osasun kontseilariak zehaztu duenez. Talde horien parte ez direnak txertatzea, berriz, ez dago aurreikusita.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, biztanle guztiei bideratu diete kanpaina. Pertsona zaurgarriek ordua eskatu ahal izango dute irailaren 26tik aurrera, Osakidetzaren webgunearen bidez edo osasun zentrora deituz. Gainerakoek azaroaren 1era arte itxaron beharko dute txanda eskatzeko.
Gripeari dagokionez, Indurain kontseilariak zehaztu du uda osoan aurretik ikusi gabeko patroi epidemiologiko bat egon dela: «Gripe kasu gehiago egon dira, eta, duela hiru aste, gripeagatik ospitaleratze gehiago egon ziren koronabirusagatik baino». Horren harira, txertatzeko gonbita egin du, «kasu larrienetan oso eraginkorra baita». Gainera, zehaztu du jarriko dituzten dosiak aldaera berrietara moldatuta daudela. Dei bera egin du Sagardui sailburuak: Osakidetzaren helburua «zaurgarrienen osasun indibiduala bermatzea da, baina baita osasun kolektiboa bermatzea ere». |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218594/eh-bilduk-itxaropen-aktiboa-eskatu-du-eta-azaroaren-12rako-bilbon-mobilizatzera-deitu-du.htm | Politika | EH Bilduk «itxaropen aktiboa» eskatu du, eta azaroaren 12rako Bilbon mobilizatzera deitu du | Egungo testuinguruak egiturazko neurriak eta mobilizazioa eskatzen dituela azpimarratu du koalizio subiranistak, eta «euskal olatua» sortzeko dei egin du «krisiek sortutako hormak» eraisteko. | EH Bilduk «itxaropen aktiboa» eskatu du, eta azaroaren 12rako Bilbon mobilizatzera deitu du. Egungo testuinguruak egiturazko neurriak eta mobilizazioa eskatzen dituela azpimarratu du koalizio subiranistak, eta «euskal olatua» sortzeko dei egin du «krisiek sortutako hormak» eraisteko. | «Jada ez da nahikoa gain behera doan sistema honek sortutako injustiziak baretzeko neurri aringarri batzuk hartzea. Egoera honek egiturazko neurriak eskatzen ditu, egiturazko erabakiak eskatzen ditu. Eta, horrekin batera, mobilizazioa eskatzen du; mobilizazio handiak». Hala adierazi du Unai Urruzuno EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ondokoak gaur, eta, hain justu, horretarako parada eman nahi duela azaroaren 12an Bilbon Abante lelopean egingo duten mobilizazioak. Ibarrangeluko Laida hondartzaren gainean egin du EH Bilduk ekitaldi hori iragartzeko agerraldia, eta ez dute ausaz aukeratu lekua. «Mundu osoan ezaguna den ezker olatua» bertan hasten dela adierazi du Urruzunok, eta, hari keinu eginez, «euskal olatua» martxan jartzeko dei egin du, «krisiek sortutako hormak gainditu ahal izateko».
Egungo testuinguruari buruz hedatzen ari diren diskurtsoak auzitan jarri ditu Urruzunok. Adierazi duenez, «ekaitza» iragartzen dute hainbat agintari politikok, «egoera hau fenomeno meteorologiko gisa» aurkeztuta, «kasualitate bat izango balitz bezala». Halako iragarpenen xedea «etsipena» hedatzea eta halako testuinguru batean «inondik inora hartu ezin diren erabakiak auzitan ez jartzea» da, ordea, EH Bilduko legebiltzarkideak ohartarazi duenez. Aitzitik, egungo egoera politika jakin batzuen ondorio dela nabarmendu du: «Elite ekonomiko batzuen mesedetara hartu diren erabakiek ekarri gaituzte egoera honetara, bai maila globalean, bai maila lokalean. Erabaki politikoak bankuen, energia enpresa handien eta multinazionalen zerbitzura hartu dira, eta, haiek inoizko irabazirik handienak badituzte ere, milaka eta milaka herritarrek ezin diote aurre egin prezioen igoera jasanezinari».
«Aldaketarako aukera» badagoela esan du Urruzunok, hala ere, eta «itxaropen aktiborako unea» dela oraingoa. Horixe azpimarratu du gaurko agerraldian irmoen, eta zehaztu du «ekaitzari aurre» egitekotan, «independentismotik, subiranismotik eta ezkerretik» egin beharko zaiola: «Ezker independentismoak badu ekaitz honi aurre egiteko txalupa sendoa, badu eskifaia eta badu iparrorratza argi zehaztua». |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218595/bernardo-atxaga-izanen-da-sumar-plataformako-kultura-arloaren-arduraduna.htm | Politika | Bernardo Atxaga izanen da Sumar plataformako kultura arloaren arduraduna | Arantxa Elizondo EHUko doktorea feminismo eta berdintasun saileko burua izanen da. Yolanda Diazek aurreratu zuen Sumar plataforman euren arloan ezagunak diren profesionalak nahi dituela. | Bernardo Atxaga izanen da Sumar plataformako kultura arloaren arduraduna. Arantxa Elizondo EHUko doktorea feminismo eta berdintasun saileko burua izanen da. Yolanda Diazek aurreratu zuen Sumar plataforman euren arloan ezagunak diren profesionalak nahi dituela. | Yolanda Diazek, Espainiako presidenteordeak eta Lan ministroak, gaur aurkeztu ditu Sumar plataformako 35 kideak. Ezkerreko hautagaitza bat osatu nahi du Podemosen bozeramaile izan zenak. Horien artean daude, bertzeak bertze, Bernardo Atxaga idazlea eta Arantxa Elizondo Euskal Herriko Unibertsitateko doktorea. Diazek aurreratua zuen euren arloan ezagunak diren profesionalak nahi zituela plataforman gaien analisi eta eztabaida taldeen buru izateko. Diazen erranetan, 35 arduradunek «sareak josten eta elkarrizketan jarduten» jakinen dute.
Hemeretzi emakume eta hamasei gizon izanen dira Diazek orain dela hilabete batzuk hasitako galdeketa prozesuaren ondorioak ebatziko dituztenak. Hala, Atxaga, kultura arloaz arduratuko da. Elizondo, bere aldetik, feminismoaren eta berdintasunaren sailaz arduratuko da. Zientzia politikoetan eta soziologian lizentziatua da, eta Emakundeko idazkari nagusia izan zen.
Diazek joan den uztailean aurkeztu zuen Sumar proiektua, zeinarekin datozen hauteskunde orokorretara aurkezteko asmoa duen. Plataformaren helburua Espainiarako «herrialde proiektu» bat garatzea da. Kontzeptu horrekin lotuta, Diazek nabarmendu du Espainian lau herrialde proiektu izan dituztela. Lehenbizikoa Adolfo Suarezena «demokraziara trantsizioa» egiteko; bigarrena Felipe Gonzalezena «ekonomia eta instituzioak modernizatzeko»; hirugarrena Jose Maria Aznarrena «arlo ekonomiko eta soziala liberalizatzeko»; eta azkenik Jose Luis Rodriguez Zapaterorena «ongizate estatua osatzeko». Adierazi du, ez duela erran nahi horiekin «bat egiten» duenik, baina nabarmendu du «norabide» bat zutela. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218596/gutxienez-73-migrante-hil-dira-siriako-kostaldean-ontzi-bat-hondoratu-ostean.htm | Mundua | Gutxienez 73 migrante hil dira Siriako kostaldean, ontzi bat hondoratu ostean | Libanotik irten zen ontzia; 100 lagun zihoazen behintzat, autoritateen arabera. 20 pertsona ospitaleratu dituzte oraingoz, Siriako Osasun ministroak jakinarazi duenez. | Gutxienez 73 migrante hil dira Siriako kostaldean, ontzi bat hondoratu ostean. Libanotik irten zen ontzia; 100 lagun zihoazen behintzat, autoritateen arabera. 20 pertsona ospitaleratu dituzte oraingoz, Siriako Osasun ministroak jakinarazi duenez. | Joan den astean, Libano iparraldetik irten zen ontzi bat hondoratu zen atzo Siriako kostaldean. Ezbeharraren eraginez, behintzat 73 migrante hil dira, Siriako Osasun ministro Hasan al Ghabash jakinarazi duenez. Bizirik atera diren hogei lagun Siriako Tartus hiriko Al Basel ospitalean artatu dituzte, herrialdeak Libanorekin duen mugatik gertu. Biktimen balantzea, ordea, oraindik «behin-behinekoa» da, ministroaren arabera. Izan ere, gutxienez 100 lagun inguru zihoazen itsasontzian; bizirik atera diren batzuek azaldu dute 150 inguru zirela.
Siriako Giza Eskubideen Behatokiak zehaztu duenez, siriarrak, libanoarrak eta palestinarrak ziren itsasontzira igo zirenak. Biktima batzuen senideak jada Libanotik Siriara igaro dira, hilotzak identifikatzeko eta jasotzeko.
Siriako Osasun Ministerioak abisu eman zion atzo hiriko Tartus osasun zuzendaritzari; hura ari da erreskatearen jarraipena egiten. Itsasoa ez da bare, eta olatu handiak erreskatea zailtzen ari dira. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218597/fridays-for-future-mugimenduak-berotze-globala-salatu-du-iruntildeean-eta-donostian.htm | Gizartea | Fridays For Future mugimenduak berotze globala salatu du Iruñean eta Donostian | Klima larrialdiaren aurkako mugimenduak mundu osoan egin ditu protestak. | Fridays For Future mugimenduak berotze globala salatu du Iruñean eta Donostian. Klima larrialdiaren aurkako mugimenduak mundu osoan egin ditu protestak. | Klima aldaketari aurre egiteko grebara deitu du gaurko Fridays For Future gazte mugimenduak nazioarte osoan. Euskal Herrian, esaterako, Donostian eta Iruñean egin dituzte protestak, 17:30ean eta 18:30ean, hurrenez hurren.
Energiaren eta kontsumo ondasunen prezioen igoera salatu dute haietan. Argitaratu berri duten txosten batean, arazo horiek konpontzeko ezer ez egitea leporatu diete instituzioei, eta energia eredua aldatu beharra dagoela aldarrikatu dute. Grebaren bitartez, pertsonak, gorputzak, herrialdeak eta Lurra bera babesteko energia sistemaren aldarrikapena egin dute. Energia «pertsona guztien eskubidea» delako eta ez soilik «pribilegioa».
Gazte mugimenduak, gainera, komunitateak, eraginkortasuna eta autokontsumo kolektiboa sustatzen duen eredu energetiko eta ekonomikoaren alde egin du. Horretarako, baina, «azpiegitura fosil berriak geldiaraztea» eta «estatu espainiarra Energia Gutunaren Itunetik ateratzea» ezinbestekoa dela uste du. «Gobernuek gas gehiago inportatzeko ereduaren alde egin dute krisi honetan, nahiz eta erregai fosilen menpe egotea arriskutsua den». Eta adibide jarri ditu El Musel gasifikatzailea eta MidCat gasbidea.
Bestalde, oligopolio energetikoak desagertu behar direla esan dute ekologistek, horiek baitira «hein handi batean» klima aldaketaren erantzuleak.
Eredu energetiko honek, gainera, ez du eragin bera pertsona guztiengan. «Suntsitzailea da pribilegiorik ez duten pertsonentzat, eta gurpilaren gainean daudenentzat, ordea, eramangarria». Horren harira, Hegoaldeak Nazioarteko Diru Funtsarekin duen zorra aipatu dute: zorrak «harrapaturik» dauzka herrialde horiek, eta erregai fosilen aldeko inbertsioek «bidezko trantsizioa» izatea galarazten dute.
Amaitzeko, pertsona migranteak eskubide osoko biztanleak direla salatzen duen Esenciales kanpaina ere kaleratu dute. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218598/elikagai-ekologikoen-kontsumoak-ez-du-atzera-egin.htm | Ekonomia | Elikagai ekologikoen kontsumoak ez du atzera egin | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako nekazaritza lurren %4,6 erabiltzen dira nekazaritza ekologikorako. Helburua 2030. urterako Europako nekazaritza lurren %25 ekologikoa izatea da. | Elikagai ekologikoen kontsumoak ez du atzera egin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako nekazaritza lurren %4,6 erabiltzen dira nekazaritza ekologikorako. Helburua 2030. urterako Europako nekazaritza lurren %25 ekologikoa izatea da. | «Ekologikoak gara, naturala delako». Hori da nekazaritza ekologikoaren kontsumoa sustatzeko Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzak hautatu duten eslogana. Datorren astetik aurrera jarriko du abian kanpaina, eta ekoizleak eta kontsumitzaileak praktika ekologikoaren aldeko hautua egitera bultzatu nahi ditu.
Gaur goizean aurkeztu dute kanpaina Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak eta Arantza Eguskiza Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluko presidenteak. Europako Batasuneko Nekazaritza Ekologikoaren Eguna dela-eta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan nekazaritza ekologikoaren egoeraren inguruko datuak eman dituzte. Joera positiboa den arren, ohartarazi dute «bide luzea» dagoela egiteko.
2021ean erregistratutako datuek goranzko joera adierazten dute. Iaz, 2020an baino %8 handitu zen nekazaritza ekologikoaren errolda, eta %16 ekoizpen horretarako erabiltzen den lurren azalera. Gaur egun Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurren %4,6 erabiltzen dira nekazaritza ekologikorako.
Nekazaritza ekologikoaren hazkundea bereziki nabarmendu da Gipuzkoan, non 2022an %29 igo baita. Gipuzkoak du, halaber, eragile gehien; 294 profesional –guztira 711 kidek hartzen dute parte hiru lurraldeen ekoizpen ekologikoan–. Bestalde, adierazi dute alde nabarmenak daudela ekoizpen ekologikoaren azpisektoreen artean. Esaterako, barazkien eta fruta arbolen azalerak dira gehienak.
Orozek ziurtatu du goranzko joera mantentzen den arren oraindik ere kopurua oso txikia dela Europak 2030. urterako duen helburua kontuan hartuta, hots: Europako nekazaritza lurren %25 ekologikoak izatea. Ekoizleak eta kontsumitzaileak deitu ditu kontsumo ereduak eta praktikak aldatzera eta ekoizpen «natural, gertuko eta ingurumenerako onuragarriago» baten alde egitera.
Halaber, Eguskizak azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela kontsumitzaileak ekoizpen ekologikoaren inguruan heztea. Hain zuzen, ekoizpen ekologikoa elikagaiak ekoizteko eredu bat da, zeinak osasuna, ekologia, arreta eta berdintasuna ardatz dituen. Kontseiluko presidentearen arabera, maiz «bio» etiketarekin agertzen diren produktuak «marketing hutsa» dira.
Produktua ekologikoa dela ziurtatzeko, Europako zigilu ekologikoa, eurohosto berdea, eraman behar du. Halaber, jakinarazi du Ekolurra dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoizten diren elikagai ekologikoak identifikatzen dituen zigilua. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218599/sei-hamarkadaz-gizarte-inklusiboago-bat-sortzen.htm | Gizartea | Sei hamarkadaz gizarte inklusiboago bat sortzen | Gorabidek 60. urteurrena ospatu du Bilbon. Mahai inguru baten eta ekintza baten bidez, adimen desgaitasuna dutenen eskubideak aldarrikatu dituzte. | Sei hamarkadaz gizarte inklusiboago bat sortzen. Gorabidek 60. urteurrena ospatu du Bilbon. Mahai inguru baten eta ekintza baten bidez, adimen desgaitasuna dutenen eskubideak aldarrikatu dituzte. | Gorabide adimen desgaitasuna dutenei eta haien familiei laguntzeko Bizkaiko elkarteak 60. urteurrena ospatu du gaur Bilbon. Urteurrenaren harira antolatutako mahai inguruan, hizpidera ekarri dute gizarte politikak aurrera eramateko orduan elkarrizketa sozialak eta administrazio publikoen eta elkarteen arteko lankidetzak duten garrantzia. Gorabide eta Fevas elkarteetako zuzendariez gain, Eusko Jaurlaritzako eta Bizkaiko Foru Aldundiko ordezkariak eta udal agintariak izan dira hartan.
Susana Gorbeña Gorabideko presidenteak baieztatu duen arren azken sei hamarkadetan hamaika aurrerapen egin dutela adimen desgaitasuna dutenek «bizi hobea eta duinagoa» izateko, aitortu du oraindik lana dagoela egiteko adimen desgaitasuna dutenek «beste edozein biztanleren eskubideak guztiz lortzeko». Helburu hori bete ahal izateko, hiru esparrutan egin dute lan Gorabiden azken urteotan, Gorbeñaren aburuz: gizarte zerbitzuak sustatzen, adimen desgaitasuna dutenen irudi positiboa bultzatzen, eta eskuratutako jakintzak zabaltzen.
Mahai inguruaren ostean, euritakotada egin dute, adimen desgaitasuna dutenek gizartean dagokien lekua aldarrikatzeko. Bizkaia plazan bilduta zeuden ehunka pertsonek euritakoak zabaldu dituzte aldi berean. Ekintza horrekin, irudikatu nahi izan dute «euria egiten duenean pertsona orok euritako bat behar duen bezala, bizitzan pertsona orok laguntza behar izaten duela noizbait». Gizartea «geroz eta inklusiboagoa» bihurtzen ari dela esan du Gorbeñak, egiten duten kontzientziazio lanaren ondorio gisa.
B aldea
Ifrentzua ere izan du gaurko ekitaldiak. Izan ere, hainbat langilek protesta egin dute beren lan baldintza «eskasengatik». Salatu dutenez, pandemian ezinbestekotzat jo zituzten arren, egun «ikusezinak» dira. Protestarako arrazoien artean daude Gorabidek falta diren langileak ez ordezkatzea, eta hainbat zentrotan gauez langile bakarra egotea hogei pertsona baino gehiago zaintzeko. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218600/nafarroako-ekonomiaren-moteltzea-baieztatu-du-nastatek.htm | Ekonomia | Nafarroako ekonomiaren moteltzea baieztatu du Nastatek | Urteko bigarren hiruhilekoan %5,9 handitu ziren soldatapekoen diru sarrerak, eta %14,5 enpresen eta autonomoen irabaziak. | Nafarroako ekonomiaren moteltzea baieztatu du Nastatek. Urteko bigarren hiruhilekoan %5,9 handitu ziren soldatapekoen diru sarrerak, eta %14,5 enpresen eta autonomoen irabaziak. | Nastatek berretsi egin ditu uztailaren amaieran aurreratutako datuak. Horien arabera, Nafarroako barne produktu gordina %0,7 handitu zen aurtengo lehen hiruhilekotik bigarrenera, eta %4,5 urte arteko tasan. Aurreko bi hiruhilekoekin alderatuz gero, moteltzea nabarmena da, 2021ko azkenekoan eta 2022ko lehenengoan %1 handitu baitzen BPG barne produktu gordina; moteltzea are nabariagoa da urte arteko tasan: bi puntukoa.
Halako moteltzerik ez du neurtu Eustatek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: hiru lurralde horietako ekonomia %1,1 handitu zen apirilaren hasieratik ekainaren amaiera arte, eta %5 urte arteko tasan.
Beste lurraldeetan bezala, Nafarroan ere industria indarra galtzen ari da hazkundearen motor gisa, zerbitzuen mesedetan. Urte arteko tasak eman ditu Nastatek, eta horietan ikusten da Nafarroako industriaren hazkundea %7,4tik %2,1era murriztu dela azken hiruhilekoan; zerbitzuena, berriz, %7tik %6,2ra. Eraikuntza %5,4 hazi zen, eta nekazaritza, berriz, %1,6.
Zerbitzuen hazkundea lotuta dago kontsumo pribatuaren bilakaera onarekin: %4,2 hazi zen, administrazioek egindakoaren oso gainetik (+%0,5). Are sendoago dago enpresen inbertsioa, %5,1eko hazkundearekin.
Aberastasunaren banaketa
Ekonomiak sortutako aberastasunaren banaketari buruzko beste datu interesgarri bat ematen du Nastatek: soldatapekoen diru sarrerak %5,9 handitu dira, baina are gehiago (+%14,5) esplotazioaren soberakin gordina, hau da, enpresen eta autonomoen irabaziak. Are gehiago, soldatapekoen batez besteko soldatak %2,3 handitu ziren bigarren hiruhilekoan, inflazioaren oso azpitik (%10,2 Nafarroan, ekainean).
Enpleguak datu onak eman ditu —%4 handitu da urte arteko tasan—, batez ere zerbitzuetan (+%6) eta eraikuntzan (+%3,1). |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218601/kilometroak-urriaren-2an-egingo-dituzte-ibarran-lehenengoz-jai-eredu-berriarekin.htm | Gizartea | Kilometroak urriaren 2an egingo dituzte Ibarran, lehenengoz jai eredu berriarekin | Lau gune egongo dira aukeran: Sormena, Haurren hiria, Euskal musikaren ibilbidea eta Gastronomia. Ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua. | Kilometroak urriaren 2an egingo dituzte Ibarran, lehenengoz jai eredu berriarekin. Lau gune egongo dira aukeran: Sormena, Haurren hiria, Euskal musikaren ibilbidea eta Gastronomia. Ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua. | Pandemia osteko lehenengo Kilometroak jaia izango da urriaren 2an Ibarran (Gipuzkoa) egingo dutena. Jai eredu berria martxan jarriko duten lehen aldia ere izango da, eta Uztupe ikastola arduratu da antolakuntzaz. Festaren inguruko xehetasunak emateko, gaur egin dute prentsaurrekoa Nekane Artola Kilometroak Kultur Erakundeko lehendakariak, Usue Sukia eta Aitor Bengoa Kilometroen urteko Uzturpe Ikastolako zuzendariak eta Josu Ozaita Kilometroak jaiaren koordinatzaileak.
Eraldaketa izango da aurtengo jaiaren ezaugarri nagusia. Urriaren 2rako martxan jarrita dagoela azaldu du Bengoak. Izan ere, Gipuzkoako ikastolen aldeko egun handiaren aurretik, «ekitaldi asko» egin dituzte, kultura kontsumitzeko ez ezik, «esperimentatzeko, bizitzeko eta parte hartzeko»: «Aurten, artean, gastronomian, kulturartekotasunean, aniztasunean, ikasleen topaketetan, kirolean... jarri dugu arreta urtean zehar egin diren hamaika ekitalditan».
Eta prest daude urriaren 2rako ere. Ozaitak eman ditu xehetasunak. Lau gune izango dituzte aukeran bertara joaten direnek, baina ez dituzte «tematikoki» edo adinaren arabera banatu nahi herritarrak. Sormena izango da guneetako baten izena. Bertan, Euskal Eskultoreen Elkartearekin elkarlanean antolatutako Irribartea erakusketa egongo da ikusgai, eta bertsoak entzuteko eta botatzeko eta zirkua egiten ikasteko aukera ere egongo da, besteak beste. Haurren hirian, berriz, adibidez, Baso magikoa ekintza egongo da. «Ipuinak, fantasia, irudimena eta abentura izango dira protagonistak», Ozaitak azaldu duenez. Irene Caminosek bizikletarekin erakustaldia ere eskainiko du, eta Gipuzkoako hogei ikastolaren arteko topaketak ere egingo dituzte. Euskal musikaren ibilbidean, ez da musikarik faltako. Bizienea txokoa atonduko dute, eta nahi duen musikari orok aukera izango du hamabost minutuko emanaldia eskaintzeko. Gastronomia gunean, azkenik, jateko aukera ugari egongo da. 800 lagunentzat paella eta Lumagorri oilaskoa prestatuko dituzte, eta jada txartelak eros daitezke www.kilometroak.eus webgunean. Gainera, gune guztietan kontzertuak ere egongo dira: Xiberoots, Dj Bull, Gabezin erromeria, Andoni Ollokiegi, Goazen eta Dupla izango dira entzungai, besteak beste.
Ekintza horiez gain, hiru hitzaldi ere antolatu dituzte: Baratzetik gastronomiara: iraultza baterako gakoak mahai ingurua egingo dute Jakoba Errekondok eta Javi Riverok; Ekologista naiz, baina... hitzaldia emango du Gorka Egiak; eta Familia gatazka eta estresaren aurkako pilulak izeneko saioa eskainiko du Nerea Mendizabalek. Denak 10:45ean hasiko dira, eta www.kilometroak.eus webgunean apuntatzeko eskatu dute. Hala nahi duen orok Piperraren ibilbidea egiteko aukera ere izango du, eta 12:00etan, gune guztietan Txoriak Txori abestia kantatuko dute.
Ikastolako patioa eraberritzea izango da jaiaren xedea. Sukiak azaldu duenez, duela lau urte Uzturpe ikastolako eraikina eraldatzen hasi ziren, proiektu pedagogikora egokitzeko asmoz. Alabaina, obra egiten ari zirela, zimenduak ukitu zituzten, istripuz. Ondorioz, zailtasunak izan zituzten soldatak ordaintzeko ere, eta ikasleen erdiak barrakoietan jaso behar izan zituzten eskolak. «Bitartean, epaileek erabaki behar zuten horren kostua nork ordainduko zuen; epaiketa gure aldekoa izan bazen ere, eraldaketa ez zen guztiz burutu». Patioko eraldaketa, esaterako, egin gabe utzi zuten: «Tamalez, egungo ikastolako patioa ez da jolas egiteko, esperimentatzeko edota kirola egiteko toki aproposena, eta arriskutsua ere bada zenbait puntutan». Hori aldatu nahi dute festaren bidez.
Aldaketa «progresiboaren» ernamuina
Ibarrakoa izango da jai eredu berriaren lehen aldia. Baina zertarako erabaki zuten eredua aldatzea? Artolak jakinarazi ditu xedeak: «Jai eredu berri baterantz egin nahi genuela aipatu genuen orain hiru bat urte. Bide hori urratzen hasteko ardura Zubimusu Ikastolak hartu zuen bere gain 2020an, baina, COVIDa tarteko, ezin hasitako bideari nahi bezalako garapena eman. Baina oraingoan bai, hasi gara jaia eraldatzen». Azaldu duenez, eraldaketa horrekin «ikastolen berezko ezaugarriek» jaian isla handiagoa izatea dute xede. Horrenbestez, Artolaren hitzetan, jai parte hartzaileagoa izango da, Euskal Herri osoko ikastolei parte hartzeko aukera emango diena, aldarrikapenari toki handiago emango diona; euskalgintzarekin, kulturgileekin eta herri eragileekin elkarlanean sakontzea helburu duena... Aurten hasita, aldaketa «progresiboa» izango dela iragarri du. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218602/eajk-donostiako-alkategai-izatea-proposatu-dio-goiari.htm | Politika | EAJk Donostiako alkategai izatea proposatu dio Goiari | GBBk eta Donostiako Uri Batzarrak proposamena helarazi diote Donostiako egungo alkateari, Joseba Egibarren arabera. Gipuzkoako Foru Aldundirako jeltzaleen hautagaia emakumea izango dela «uste» du Egibarrek. | EAJk Donostiako alkategai izatea proposatu dio Goiari. GBBk eta Donostiako Uri Batzarrak proposamena helarazi diote Donostiako egungo alkateari, Joseba Egibarren arabera. Gipuzkoako Foru Aldundirako jeltzaleen hautagaia emakumea izango dela «uste» du Egibarrek. | Hirugarrenez Donostiako alkategai aurkezteko proposatu dio EAJren GBB Gipuzko Buru Batzarrak Eneko Goia egungo alkateari, Joseba Egibar GBBko presidenteak atzo Radio Euskadin aitortu zuenez. «GBBk eta Donostiako Uri Batzarrak Goiari adierazi diote gure erabakia: berari proposatzekoa. Hala ere, oraindik ez dugu prozesua hasi», adierazi zuen. Edozein kasutan, «oso landuta» dagoela adierazi zuen. Ez zuen argitu zein izango den Gipuzkoako Foru Aldundirako hautagaia, baina, hala ere, emakumezkoa izango dela iradoki zuen: «Hala izango dela uste dut, nahiz eta gizonezko hautagairen bat badagoen».
Goiaren hautagaitza baieztatuko balitz, Donostiako alkate izateko aurkezten den hirugarren aldia litzateke. 2015ean izan zuen lehenengoa. EAJk udal hauteskundeak irabazi, eta EH Bilduko Juan Karlos Izagirre ordezkatu zuen alkate karguan. 2019ko maiatzean, bigarrenez hautatu zuten alkate. Gehiengo osoan gobernatzen du ordutik Goiak, PSE-EErekin osatutako koalizio gobernuan.
Egunotan, izen dantza dabil udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak direla eta. Donostiakoak, bederen, ari dira argitzen pixkanaka. Abuztuaren azkenetan jakin zen Odon Elorza PSE-EEren primarioetara aurkeztuko dela —Marisol Garmendiarekin lehiatuko da hautagai izateko—. Iragan larunbatean jakin zen, bestalde, Juan Karlos Izagirre 2011tik 2015era alkate izan zena dela EH Bilduren mahai politikoak aurkeztutako hautagaia. |
2022-9-23 | https://www.berria.eus/albisteak/218603/aebek-arma-gisa-erabiltzen-dute-legea-assange-suntsitzeko.htm | Mundua | «AEBek arma gisa erabiltzen dute legea, Assange suntsitzeko» | Komunikazioaren teknologian giza eskubideek duten tokia aztertu du Renata Avila abokatuak. Uste du ‘Wikileaks auzian’ epaitzen ari direna ez dela Julian Assange soilik: «Jokoan da adierazpen askatasuna bera». | «AEBek arma gisa erabiltzen dute legea, Assange suntsitzeko». Komunikazioaren teknologian giza eskubideek duten tokia aztertu du Renata Avila abokatuak. Uste du ‘Wikileaks auzian’ epaitzen ari direna ez dela Julian Assange soilik: «Jokoan da adierazpen askatasuna bera». | Ekainaren 17an, Erresuma Batuak baiezkoa eman zion Julian Assange kazetaria estraditatzeari. Londresen arabera, Wikileaksen sortzailea AEBetara bidaltzea ez litzateke «bateraezina giza eskubideekin», eta herrialde horretan «modu egokian tratatuko» lukete. Oso bestelako iritzia du Renata Avila abokatuak (Guatemala Hiria, 1981). Assangeren defentsa taldeko bozeramaile eta Open Knowledge fundazioko zuzendaria da Avila. Iruñean izan da egunotan, Nafarroako Gobernuko Migrazio Politikako eta Justiziako Departamentuak gonbidatuta.
Zertan da Wikileaks auzia?
Helegitea aurkeztu genion estradizio aginduari, eta horren zain gaude oraintxe. AEBek, baina, beste atzerapen bat eskatu dute, eta baliteke erantzuna abenduan etortzea. Horren ostean, beste apelazio epe bat zabalduko da. Seguruenik, datorren urtera atzeratuko da behin betiko erabakia.
Nola dago Julian Assange?
Lau urte daramatza behin-behineko kartzelaldian, eta hori tortura da berez. Aurretik, Ekuadorko enbaxadan iheslari politiko gisa izan zen zazpi urtez, eta, gela batean itxita egonagatik ere, aukera zuen Internet erabiltzeko, lan egiteko eta bere ahotsa mundura zabaltzeko. Orain, berriz, segurtasun goreneko espetxe batean dago —Belmarsh espetxea, Londresen—, eta ukatu egin diote komunikatzeko aukera. Erabat bakartua daukate, segurtasun neurri izugarriekin. Askotan eskatu dugu bermea ordainduta aske gera dadila, baina behin eta berriro ukatu digute. Praktikan, hamabi urteko zigorra bete du dagoeneko, bere aurkako prozesua hasi aurretik ere.
Zergatik luzatu da hainbeste prozesua?
AEBek horrela nahi izan dutelako. Estrategia bat da. Legea arma gisa erabiltzen ari dira, pertsona bat suntsitzeko. Edozein amarru juridiko erabiltzen dute, epaiketak ahal bezainbeste iraun dezan. Atzerapen bakoitzak luzatu egiten du zigorra, bitarte horretan atxilotua sufritzen ari baita.
AEBetara eramanda Assange torturatua izateko arriskua dagoela salatu zenuten...
Ziur gaude horretaz. AEBetan oso ohikoa da presoek kartzelan bere buruaz beste egitea; salaketa gehienak ez dira ikertzen, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak berak ere ebatzi zuen herrialde horretako espetxeak ez direla bateragarriak giza eskubideekin. Tortura guneak dira, eta gure esku dagoen guztia eginen dugu Julian ez dezaten halako zentro batera eraman.
Zeintzuk izanen dira hurrengo urratsak?
Egoera ez da baikor egoteko modukoa, baina Giza Eskubideen Europako Auzitegira joko dugu. Borroka honek ez du etenik, eta urteetan luza daiteke. Horregatik uste dut AEBetako presidente Joe Bidenek har dezakeen erabaki onena dela auzia behingoz ixtea. Baita haren interesei begira ere.
Zergatik?
Imajina dezagun hemendik bi urtera egitekoak diren hauteskundeetan Alderdi Errepublikanoko integrista erlijioso bat iristen dela Etxe Zurira, eta, Assangeren aurrekaria oinarritzat hartuta, inork ezin diola kargu hartu, inork ezin duela ikertu, eta haren kontrako froga guztiak desagerraraz ditzakeela, kazetariak isilarazita... Hori nahi al dute benetan? Alderdi Demokratak herra izugarria dio Julian Assangeri, badakigu, baina uste dut komeni zaiela hori alde batera uztea, eta etorkizunean pentsatzea. Ikerketa kazetaritza zigortzea hanka sartze beldurgarria izanen litzateke. Hankan tiro egitea da.
Auzia, beraz, Julian Assangez harago doa.
Askoz harago. Horregatik ez gara konformatuko Julian aske uztearekin soilik. Espedientea erabat itxi behar da, beste sorgin ehiza baterako aurrekaria izan ez dadin. Oraintxe, gerra nuklear baten eta hondamendi klimatiko baten atarian egon gaitezke, eta jendeak eskubidea du jakiteko zer gertatzen ari den. Nor ari da erabakiak hartzen? Zergatik? Noren mesedetan? Norbaitek egin behar ditu galdera horiek, eta ikerketa kazetaritza isilarazi nahi izatea erabaki suizida da. Julian 175 urteko kartzelaldira zigortzen badute, beste kazetari askok birritan pentsatuko dute informazioa azaleratu aurretik.
Auziak lehen lerrora ekarri du espioitzaren eta pribatutasunaren auzia ere. Posible al da giza eskubideak bermatzea, herritarren datuak eskuragarri badaude?
Demagun igande arratsalde batean aspertuta zaudela eta, zure etxe ondoko parkera joan beharrean, merkataritza gune handi batera zoazela. Zuk pentsatzen duzu, funtsean, gauza bera dela, baina ez: parkean zaudenean, aplikagarri dira ohiko arauak, zure udalak jarri dituenak, eta denontzako berberak dira; merkataritza gunean, ordea, enpresa pribatu baten arauak onartzen ari zara, ohartu gabe: segurtasun pribatua daukate, kamerak daude txoko guztietan, eta denda bakoitzak erreserbatua du nahi duen orori sarrera ukatzea. Ez baduzu ordaintzen, alde egin beharko duzu. Bada, gauza bera gertatzen da sare sozialetan: webgune edo aplikazio batean sartzean, enpresa pribatu baten arauak onartzen ari zara. Ez da espazio publiko bat, kontrakoa sinetsarazi nahi dizuten arren; eta, jakina, ez da doakoa: ordaintzen ari zara. Agian ez dirutan, baina bai zure arretarekin, denborarekin edo informazio pribatuarekin.
Ez al da hartu-eman libre bat?
Hori argudiatu liteke, baina benetan al da askea? Erakunde publikoek Facebook, Whatsapp edo Twitter soilik erabiltzea informazio publikoa gizarteratzeko. Hori askatasuna da? Herritarrak behartzen ari dira enpresa pribatu baten plataforman izena ematera denon eskura egon beharko lukeen informazio bat jaso ahal izateko. Horrek informaziorako eskubidea urratzen du, eta areago: herritar asko eskubide horretatik bazter uzten ditu.
Zer arrisku du horrek?
Pertsona baten egoera, jarduerak, mugimenduak eta beste hainbat datu jasotzen dituzte etenik gabe. Lan esparruan, adibidez, oso arriskutsua da, bidalketa enpresa batzuek halakoak erabiltzen dituztelako langileak kontrolatzeko. Langilearen sakelakoak huts egiten badu eta ez baditu erregistratzen egun osoan eginiko ibilbideak eta entregatutako paketeak, beharginak ez du egun horretako soldata kobratuko. Sare informatizatu batek zure lan harremana baldintzatzen badu, noraino da hori askatasuna?
Zaila da, ordea, teknologiari aurre egitea...
Kontua ez baita teknologiari aurre egitea. Nik behar dut teknologia nire egunerokoan, eta erabilera itzelak ditu komunikazioaren, ingurumenaren, osasunaren edo lan arriskutsuen automatizazioaren alorretan. Teknologiaren defendatzaile sutsua naiz! Baina gakoa da teknologia erabilgarri izan behar dugula geure irizpideen arabera, herritarren mesederako. Nire auzoan kamera bat jartzen badute eta material hori erabiltzen bada kolektibo bat estigmatizatzeko edo baztertzeko, teknologia horren erabilera makur bat ari gara egiten. Sektore pribatuak gehiegikeria asko egin ohi ditu teknologia baliatuta, ekoizpenaren eta eraginkortasunaren izenean.
Nola borrokatu egoitza beste herrialde batean duen multinazional baten aurka?
Zaila da, baina gizarte zibilak baditu mekanismoak eta baliabideak halako egoerei buelta emateko. Adibide bat jarriko dizut: duela gutxi, Salba dezagun Whatsapp kanpaina antolatu genuen gizarte zibileko zenbait eragilek, kontsumo elkarte eta eskubide digitalen elkarte batzuekin batera. Izurriaren erdian, Whatsappek erabiltzaileak behartu nahi izan zituen pribatutasun politika malguago batzuk onartzera, kontua blokeatzeko mehatxupean. Latinoamerikako herrialde pobreetan, saltoki eta negozio txiki askorentzat hondamendia zen hori, Whatsapp bidez funtzionatzen baitzuten. Kanpaina eraginkorra antolatu genuen 25 herrialdetan, praktika horiek salatzeko. Eta irabazi genuen: Brasilen, Argentinan eta Turkian, auzitara eraman zuten enpresa, baina ez genuen epaiketaren beharrik izan irabazteko, Whatsappek berehala amore eman zuelako. Hortaz, egin daiteke: garaitu dezakegu munstroa, baina ezin zaigu ahaztu erakunde publikoek badutela boterea eta eragina, eta haien betebeharra dela herritarron eskubideak eta askatasunak defendatzea. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218604/gorenak-ezetsi-egin-du-irungo-udaltzainen-euskara-eskakizunei-buruzko-helegitea.htm | Gizartea | Gorenak ezetsi egin du Irungo udaltzainen euskara eskakizunei buruzko helegitea | EAEko Auzitegi Nagusiaren iazko epaiari Irungo Udalak jarritako kasazio helegitea ez du onartu Auzitegi Gorenak. Argudiatu du udalaren idatziak ez duela betetzen legearen exijentzia nahikorik. | Gorenak ezetsi egin du Irungo udaltzainen euskara eskakizunei buruzko helegitea. EAEko Auzitegi Nagusiaren iazko epaiari Irungo Udalak jarritako kasazio helegitea ez du onartu Auzitegi Gorenak. Argudiatu du udalaren idatziak ez duela betetzen legearen exijentzia nahikorik. | Forma akatsa iritzita, Auzitegi Gorenak atea itxi dio Irungo Udalari. Euskadi Irratiak aurreratu duenez, Espainiako Auzitegi Goreneko administrazioarekiko auzien aretoak ez du tramiterako onartu udalak euskara eskakizunaren alde aurkeztutako kasazio helegitea.
Iaz, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen «diskriminatzailea» zela Irungo udaltzain lanposturako deialdietan euskara jakitea eskatzea. Epaiak haserrea piztu zuen, eta udalak berak kasazio helegitea aurkeztu zuen, baina Auzitegi Gorenak ez du hura onetsi. Idatziak legez bete beharreko exijentziarik ez duela bete iritzi dio auzitegiak. Hortaz, itxitzat eman daiteke auzibide hori.
Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna onartu zuen udalak, eta erabaki horren aurka salaketa jarri zuen CCOOk. Iazko maiatzean, EAEko Auzitegi Nagusiko epaileak argudiatu zuen eskakizun hori «diskriminatzailea» zela euskara ez dakitenentzat.
Auzitegi Nagusiaren erabaki hura irmo deitoratu zuten Kontseiluak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak, iritzita euskaldunek administrazioan arreta euskaraz jasotzeko eskubidea urratu zela eta epai «politikoa» zela.
Epai hark bere erabaki baten kontra egin zuela eta, Irungo Udalak auzibidean aurrera egin zuen aste batzuk geroago. Une hartan, aukera ikusten zuen Auzitegi Nagusian bertan helegitea jartzeko, baina auzialdian gora, Gorenera jotzeko asmoa zuela baieztatu zuen. Hamabost hilabete geroago, Gorenak amaitutzat jo du auzi jakin hori.
Printzipioz, baina, ez luke zertan eragin antzeko beste auzietan. Izan ere, aste berezi batean etorri da kasazio helegitea aintzat ez hartzeko Gorenaren erabaki hori. Udaltzainen 2021eko lan poltsari UGT sindikatuak aurkeztutako helegite baten harira, asteon Gasteizko Administrazio Auzitegiak ere «diskriminatzailetzat» jo du euskararen ezagutza eskatzea tokiko poliziei.
Erabaki horren aurrean, Jaurlaritzak irmo salatu du epaiaren edukia. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailearen hitzetan, Gasteizko epaitegi horrek ez du aintzat hartu lau hamarkadaz administrazioan egin den bidea.
Ez du mamia aztertu
Jaurlaritzak helegitea aurkezteko asmoa iragarri du aste honetan, Gasteizko auzian, eta testuinguru horretan etorri da Irungo udaltzainen inguruko Gorenaren erabakia. Dena den, aintzat hartu behar da Auzitegi Gorena ez dela sartu auziaren mamia aztertzera oraingo honetan. Ondorioz, juridikoki ez du eman behin betiko argudiorik. Ustez, Jaurlaritzaren helegite horrek oraindik bidea luke egiteko, beraz. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218640/behatokiak-eta-kontseiluak-kezkaz-hartu-dute-gorenaren-erabakia.htm | Gizartea | Behatokiak eta Kontseiluak «kezkaz» hartu dute Gorenaren erabakia | Agurne Gaubekaren arabera, bereziki kezkagarria da lan deialdietan euskara eskakizunak «bakarrik» judizializatu nahi izatea, eta horren harira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «sindikatu, eragile eta alderdi batzuk» hartu duten jarrera | Behatokiak eta Kontseiluak «kezkaz» hartu dute Gorenaren erabakia. Agurne Gaubekaren arabera, bereziki kezkagarria da lan deialdietan euskara eskakizunak «bakarrik» judizializatu nahi izatea, eta horren harira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «sindikatu, eragile eta alderdi batzuk» hartu duten jarrera | «Ez da harritzekoa». Atzo arratsean Espainiako Auzitegi Gorenak jakinarazi zuen ez duela tramitera onartu Irungo Udalak aurkeztutako kasazio helegitea. Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariaren arabera, ezin da ezer onik espero epaitegietatik. Bat dator ere bai Paul Bilbao Euskalgintzako Kontseiluko idazkari nagusia.
«Espainiar Konstituzioan bertan ezartzen da gaztelania jakiteko eta ezagutzeko betebeharra baina ez euskara ezagutzekoa. Bide horretatik ez goaz inora», gogora ekarri du Gaubekak. Ildo beretik, Paul Bilbaok testuinguru orokorrari erreparatu dio, eta nabarmendu du epaitegiak hizkuntz politikan eta araubideetan esku hartzen ari direla epai bidez, eta jokabide horrek are gehiago murriztu ditzakeela herritarren hizkuntz eskubideak.
Iaz, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Irungo hamabi udaltzain postuetarako euskararen ezagutza eskatzea «diskriminatzailea» zela euskara ez zekiten hautagaientzat. Irungo Udalak errekurtsoa jarri eta atzo heldu zen Gorenaren erabakia: ez du tramitera onartu ere egin, aurkeztutako idatziak kasazio helegite bati eskatu beharreko irizpide nahikorik ez duela argudiatuta.
Ikusi gehiago: Gorenak ezetsi egin du Irungo udaltzainen euskara eskakizunei buruzko helegitea
Forma akats bat izan badaiteke ere, Gaubekaren ustez, «marjin txikia» dago, eta epaitegien bidetik ezer ez dela lortuko uste du.
Halaber, «harrituta» agertu da baita ere, euskara eskakizunen inguruko epai judizialek hartu duten dinamikaren aurrean eta aurrera begira etor daitezkeen erabakien harira. Aintzat hartu behar da berriki Gasteizko Administrazio Auzitegiak udaltzainen lan poltsan euskarazko B2 maila eskatzearen aurka egin duela eta Jaurlaritzak erabaki horren aurkako helegitea iragarri duela.
Epaitegietako bidea
Hala, bere ustez, fokua salaketa aurkezten dutenengan jarri beharko litzateke. Irungo Udaltzaingoaren euskara eskakizunaren aurka CCOO sindikatuak jo zuen, eta udaltzainen lan poltsaren aurka UGTk. «Hemen atzean badira sindikatu batzuk, eragile batzuk, alderdi batzuk, euskarazko eskakizunen aurka bakarrik egiteko», nabarmendu du Gaubekak. Gaineratu du hori Nafarroan «ohikoa» izan dela, eta orain joera hori EAEra zabaldu dela.
Horregatik, beharrezkotzat jo du gogoeta egitea eta mahai baten inguruan biltzea aztertzeko herritarren eskubideen «alde edo kontra» dauden eragileak. Izan ere, Gaubekaren arabera, epaitegietarako bidea soilik hartzea euskara tartean dagoenean, euskararen kontrako jarrera adierazteaz gain herritarren berdintasunaren kontra egotea ere bada.
Bere irudiko, epaitegietako bidea hartzen dutenek uste dute herritarrek zerbitzua gazteleraz jasotzea «garrantzia handiagoa» duela euskaraz jasotzeak baino. Argi du egun «segurtasun osoz» aritu daitezkeela herritarrak gaztelaniaz; ez, aldiz, euskaraz. «Herritarren kexak ditugu, udaltzainetara deitzean, ez zegoela inor euskaraz artatzeko gai zenik eta zerbait nahi izanez gero gaztelaniaz egin beharko dutela esanez. XXI. mendean, oso larria iruditzen zaigu hori».
Botere judizialaren esku hartzea
Behatokiaren irakurketarekin bat egin du Paul Bilbao Euskalgintzako Kontseiluko idazkari nagusiak eta beste ideia bat gaineratu nahi izan du. «Botere judiziala hizkuntz politikan esku hartzen ari da, eta ez dagokio hori egitea». Testuinguru horretan kokatu ditu azken erabaki judizialak, baita ere katalanaren balorazioaren inguruko azken ebazpenetan.
Kontseilua ez du harritzen jokaera horrek, eta «oldarraldi baten barruan» kokatzen du. «Hizkuntz araubidearen berrirakurketa bat egiten ari dira epai bidez eta irakurketa horrek are gehiago murriztuko ditu gure eskubideak». |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218641/eh-bilduk-maddalen-iriarte-proposatu-du-gipuzkoako-ahaldungai-nagusi-izateko.htm | Politika | EH Bilduk Maddalen Iriarte proposatu du Gipuzkoako ahaldungai nagusi izateko | Maiatzeko foru hauteskundeetan zerrendaburu izateko erronka «onartu» du Iriartek, betiere koalizioaren barne prozesuaren irizpideak errespetatuz | EH Bilduk Maddalen Iriarte proposatu du Gipuzkoako ahaldungai nagusi izateko. Maiatzeko foru hauteskundeetan zerrendaburu izateko erronka «onartu» du Iriartek, betiere koalizioaren barne prozesuaren irizpideak errespetatuz | Ofiziala da. EH Bilduko zuzendaritzak bere militanteei proposatu die Maddalen Iriarte izatea Gipuzkoako zerrendaburu datozen foru hauteskundeetan. Gaur egungo legebiltzarkidea Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai litzateke, baldin eta oinarriek proposamena babestuz gero.
Twitter bidez baieztatu du Iriartek prest dagoela erronkari aurre egiteko.
Proposamen horrekin, foru eta udal hauteskundeetan lurraldeetako eta hiriburuetako azken hautagai nagusia hautatzeko pausoa eman du EH Bilduk. Izan ere, Gipuzkoako ahaldungai nagusia zein izango zen jakitea falta zen. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak aurreratua zuen emakumea izango zela.
Bizkaian, Iker Casanova legebiltzarkidea izango da ahaldun nagusi izateko hautagaia, eta Maria del Rio Alternatibako kidea Bilboko alkategaia. Araban, berriz, azken urteetako lanaren segida izango dira Eva Lopez de Arroiabe batzarkidea eta Rocio Vitero Gasteizko zinegotzia. Donostiako alkatetzarako, Juan Karlos Izagirre alkate ohia proposatu du.
Nafarroan, berriz, Laura Aznal parlamentaria izango da zerrendaburu, eta Joseba Asiron Iruñeko alkategai. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218642/ikastolek-desengainua-hartu-dute-hezkuntza-legearen-aurreproiektuaren-zirriborroarekin.htm | Gizartea | Ikastolek «desengainua» hartu dute Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroarekin | Jokin Bildarratzek egotzi die Ipar Euskal Herrian Parisekin bilera bat lortuta «baikor» daudela, baina Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, «hamaika aldiz» bildu eta adostasunak lortu arren, «desengainua» hartu dutela: «Ulergaitza egiten zait». | Ikastolek «desengainua» hartu dute Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren zirriborroarekin. Jokin Bildarratzek egotzi die Ipar Euskal Herrian Parisekin bilera bat lortuta «baikor» daudela, baina Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, «hamaika aldiz» bildu eta adostasunak lortu arren, «desengainua» hartu dutela: «Ulergaitza egiten zait». | Hasi dute 2022-2023ko ikasturtea Euskal Herri luze-zabaleko 113 ikastoletako 57.000 ikasle inguruk eta 5.000 langilek. Ongi etorria emateko, gaur goizean egin dute ikasturte hasierako ekitaldia, Bergaran (Gipuzkoa). Bertan izan dira ikastolen eta erakundeen ordezkariak, eta hitza hartu dute Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretako foru diputatuak eta Gorka Artola Bergarako alkateak. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege berria izan dute mintzagai nagusi. Desengainua. Hitz horixe erabili du Tellituk Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa ikusitakoan sentitu dutena adierazteko; Bildarratz, berriz, ekarpenak jasotzeko prest agertu da.
Tellituk Euskal Herriko hezkuntzan pil-pilean dauden gaiak izan ditu ahotan: Ipar Euskal Herriko euskarazko irakaskuntza eta Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako Eusko Jaurlaritza ontzen ari den Hezkuntza Lege berria. Hain zuzen, lehenengoari dagokionez, Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta Ipar Euskal Herriko parlamentariak Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin izandako bilkura aipatu du. Tellituren hitzetan, brebeta eta baxoa euskaraz pasatzeko eskubideaz aritu ziren, eta «baikor» bueltatu izana nabarmendu du: «Baikor itzuli dira, Brebetaren kasuan bederen, Baxoarena aztertzeko denborarik ez baitzuten izan». Borroka horretan ez dutela etsiko ziurtatu du.
Eta nola ez, Hezkuntza Lege berriaz ere aritu da Ikastolen Elkarteko lehendakaria: «Hezkuntza Legearen lehen zirriborroa ezagutu dugu duela egun gutxi, eta, egia aitortzeko, desengainua hartu dugu». Baina zergatik? Aletu ditu dokumentuari ikusten dizkioten abantailak eta desabantailak. Batetik, puntu positibotzat du lehenengo aldiz legez arautuko dutela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistema osoa, eta, gainera, begi onez ikusten ditu Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren sorrera, doakotasunaren «printzipioa eta helburua» jasotzea eta ikasleek derrigorrezko ikasketak amaitzerako hizkuntzetan lortu beharko duten maila zehaztea.
Alabaina, desegokitasunak ere zerrendatu ditu Tellituk, esaterako, ikastetxe publikoen eta itunpekoen arloan: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan sartuko diren ikastetxeek ez dituzte eskubide eta betebehar berdinak edukiko, eta, horrela, publiko-pribatu dikotomiari eusten zaio». Gainera, esan duenez, ez dute gustuko egin dieten definizioa: «Ikastolok ez gara identifikatuak sentitzen itunpeko ikastetxe pribatu titulupean agertzen den definizioarekin. Ez daude islatuta gure izaera herritar-komunitario eta kooperatiboa, ezta gure antolatzeko modua ere. Gu izaera publiko desberdin bat dugun sare propio bat gara, Euskal Herri osoko sarea». Gainera, Euskal Herriaren eta euskal curriculumaren aipamenik ez egin izana ere txarretsi du, baita euskara maila lortzeko baliabideak zein izango diren ez aipatu izana ere.
Legearen baitan, beste gai gatazkatsu batzuei ere heldu die Tellituk; hain zuzen, doakotasunari eta segregazioari. Doakotasunarekin bat egiten dutela azaldu du, baina baliabide gehiago beharko dituzte: «Ikasle eta familia guztiei hezkuntza eskubidea bermatze aldera doakotasun printzipioa eta helburua aurrerapausoa iruditzen zaigun arren, ez da inon aipatzen nola burutuko den hori, zeintzuk izango diren hori ziurtatzeko administrazioak jarriko dituen baliabideak». Bitartean, orain arte gisan segituko dute: «Doakotasunarekin ados bagaude ere eta gure konpromiso sakona hori bermatzea bada ere, epeak betetzen ez diren bitartean eta beharrezko ekarpenak ez ditugun bitartean, ikastolok gure finantzaketa estaltzeko beharrezkoak diren kuotak mantendu beharko ditugu, betiere doakotasunarekin konpromiso sakona izanda». Segregazioari dagokionean, hasierako proposamenekin eta helburuekin bat datozela esan du —planifikazioarekin eta udalen parte hartzearekin, alegia—, baina zehaztasun gehiago galdegin ditu.
Bildarratzek banan-banan erantzun die Tellituk jorratutako gaiei. Batzuekin eta besteekin neurgailu desberdina erabiltzea egotzi dio, Ipar Euskal Herrian eta Hezkuntza Legearekin izan duten jarrera alderatuta. Azaldu du Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin bilera bat egin, bertara eraman zituzten bi gaietako bat landu eta oraindik erantzunik jaso ez badute ere, «baikor» daudela; aldiz, Eusko Jaurlaritzarekin bestelako jarrera dutela: «Jaurlaritzak eta ikastolek hamaika lan bilera izan ditugu, hamaika gai jorratu ditugu azken bi urte hauetan, ikastolei diru laguntza gehiago emateko akordioa onartu dugu, datozen urteetarako finantzaketa bermatu dugu eta legearen oinarriak mahaigainean jarri ditugu, besteak beste. Baina hemen, hori dena elkarrekin landu ondoren, desengainua hitza entzun behar izan dugu, eta niri ulergaitza egiten zait».
Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusien hezkuntza akordiotik eratorritakoa da berriki publiko egin duten zirriborroa, Bildarratzek azaldu duenez. Orduan beste balorazio bat egin zutela gogorarazi dio Tellituri: «Hauxe esaten zenuten: ‘Laburbilduz, egiten den proposamenak ikastolen behar eta nahi guztiak ez ase arren, hasieran esan dugun bezala, epe luzeko ikuspuntua mantenduz, bizi dugun momenturako egokia dela deritzogu. Hurrengo hilabeteetan garatu beharko da orain arte esandakoa, eta denbora izango dugu denon artean behar diren zehaztapen eta ekarpenak egiteko. Bitartean, jarrai diezaiogun hasitako bideari, adostu dezagun gure hezkuntza sistemaren norabidea, bakoitza bere lubakitik aterata eta elkarlanari lehentasun osoa emanez’».
Aurreproiektuaren zirriborroaren edukiak ere izan ditu aipagai sailburuak, besteak beste, goraipatu du ikaslea «erdigunean» jartzen dutela, segregazioari aurre egiteko neurriak jasotzen dituztela, ikasleen irteera profila ere markatzen dutela, udalen garrantzia jasotzen dutela, doakotasun «printzipioa eta helburua» ere badagoela eta euskara hezkuntza sistemaren erdigunean kokatzen dutela. Beste «elementu esanguratsu bat» ere badago, Bildarratzen irudiko; Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa, alegia. Doakotasunari dagokionean, nabarmendu du hezkuntza akordioan jasota dagoela hezkuntzak doakoa izan behar duela eta kuotarik ezingo dutela kobratu. Administrazioa bere partea betetzen ari dela esan du: «Orain arte ikastoletako familiek jasaten zituzten gastu asko administrazioak bere gain hartzen ditu jada, ikasleek jasotzen duten hezkuntza ez ezik, beste elementu asko ere bai: hezkuntza profesionalen soldatan beren osotasunean, baliabide zehatz batzuk edota gailu teknologikoak Jaurlaritzaren ardura bihurtu dira, familien mesedetan». Ikastolei bidea «elkarrekin» egingo dutela ziurtatu die Bildarratzek.
Elkarlanerako deia
Desadostasunak desadostasun, ikastolak ekarpenak egiteko prest eta Hezkuntza Saila entzuteko gertu agertu dira. Tellituk galdu ezin den aukeratzat du gaur egungo abagunea, eta Eusko Jaurlaritzari nahiz alderdi politikoei zuzendu zaie: «Ikastolen izenean, ausardia eta adorea eskatzen dizuet, onartuko duzuen legea Euskal Herrirako hezkuntza sistema propioa eraikitzeko urrats erabakigarria izan dadin». Jarrera «eraikitzailearekin» daudela ziurtatu du, eta elkarlanerako prest agertu da.
Ildo beretik, Bildarratzek azaldu du orain eragileek zirriborroari ekarpenak egiteko unea dela. Eta lanean jarraitzeko prest daude: «Baikorra naiz, eta zuhurtziaz jokatzen jarraituko dugu. Aukera paregabea daukagu XXI. mendeko hezkuntza eraldatzaile bat aurrera eramateko, euskal hezkuntza sistema propio baterako urrats esanguratsua egiteko». |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218643/alaia-martinek-irabazi-du-lehenengo-final-laurdena.htm | Kultura | Alaia Martinek irabazi du lehenengo final-laurdena | Nerea Elustondo sailkatu da bigarren Getxon (Bizkaia) jokatutako saioan | Alaia Martinek irabazi du lehenengo final-laurdena. Nerea Elustondo sailkatu da bigarren Getxon (Bizkaia) jokatutako saioan | Saio osoa jausi gabe egin ostean, finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du zuzenean Alaia Martinek, 738 puntu bilduta. Eneko Lazkozen ordezko izango zela jakinarazi zion Bertsozale Elkarteak ostegunean, eta aurreneko egin du gaurko saioan. Elizondon (Nafarroa) arituko da urriaren 22an. Haren atzetik geratu dira, hurrenez hurren, Nerea Elustondo (695), Agin Laburu (685), Oihana Bartra (653,5), Unai Mendizabal (635) eta Peru Abarrategi (627). Hurrengo saioen zain egon beharko dute finalaurrekoetarako sailkatu diren edo ez jakiteko.
Ikusi gehiago: Erori gabe, goian eutsi dio saioari
Itxura polita hartu du Getxoko Muxikebarri aretoak (Bizkaia). Seiehun ikus-entzulerekin bete dira harmailak, goi eta behe. Bertan izan dira hurrengo saioetan ariko diren hainbat bertsolari ere, txapelketari traza hartzeko asmotan. Giroa guztiz lehertzerik ez dute lortu, ordea, bertsolariek, txapelketako lehen saioan.
Zortziko txikian, Martinen eta Mendizabalen bertsoaldiak jaso du txalo gehien. Hau zuten gaia: «Lagunak zarete. Badira urte batzuk arropak eskuz egiten ari zaretela. Ondoren, baita ingurukoentzat ere. Unaik beren sorkuntzak salgai jartzeko gogoa dauka. Alaiak, berriz, ez». Bideratuta eman die gaia Imanol Artola Felix gai emaileak. Eta bertso sorta ederrarekin erantzun diote horri. Mendizabalek eman zuen lehen erantzuna: «Ta gure lana besteei salgai/ gaur zertan ez jarri, ño!/ Hobe dirua gugana etorri/ Amantziorenera baino». Zera erantzun zion Martinek: «Hirurehun euron dago kuota/ juxtu lentejak jateko/ egun aberats izan behar da/ autonomo izateko».
Bartraren eta Elustondoren zortziko txikiko saioan ere izan dira ateraldi politak.
Abarrategik eta Martinek sorta biribila osatu dute hamarreko txikian. Elkarri erantzunez, saio bizia osatu dute. Hauxe dute gaia: «Bikotea zarete. Urteak dira lan egonkorra lortu, etxea erosi eta elkarrekin bizi zaretela. Peru, gaur Alaiak proposatu dizu lana uztea, etxea saltzea eta munduko beste txoko batean hutsetik hastea».
Hau izan dute bertsolariek nahi zuten doinu eta neurrian ganbarako lana osatzeko gaia: «Epaileen aurrera ekarri zaituzte. Esaten duzunak ez du zugan bakarrik eragingo». Saio hasieratik, erori gabe eta oinak lurrean eutsi zioten sei bertsolariek ganbarako lanari. Bide bertsutik jo dute Bartrak eta Elustondok, eta bi euskal presoren gorputzean jarri dira. Lapurreta bat irudikatu du, bestalde, Abarrategik, eta lekukoaren rolean kantatu. Mendizabalek, berriz, jai giroan lagun batekin autoan laguntzaile joan eta txirrindulari bat harrapatu eta bertan hil izana kantatu du. Laguna eta biak epailearen aurrean kokatu ditu. Honela amaitu du bigarren bertsoa: «Berak kartzelaz ta nik kontzientziz/ ordaindu beharko dugu».
Sei bertsolariak ederki aritu badira ere, entzuleen txalo zaparradak salatu du Martin aritu zela finen. Izan ere, bestelako bide batetik jo du oiartzuarrak. Aitaren bortizkeriaren ondorioz etxeko giroa ilundu zaion haur baten larruan aritu da kantari, eta epailearen galdera irmo batekin amaitu du lehen bertsoa:
Lehen borroka bakarra zen: jantzi edo ez pijama baina iluntzen joan zen gure etxeko panorama eta apurtu haurtzaro zoriontsu baten plana. Orain negarrari eusten eduki behar dut lana haur bat nola joaten da epailetzar batengana? Galdera klasiko batek sortzen du niregan zama: (bis) nor maite duzu gehiago zure aita edo ama?
Bertso horretan bai, bertso horretan lehertu da aretoa. Berehala ase du hurrengo bi bertsoak entzuteko gosea; ez baita denbora asko pasatu bertso batetik bestera. Bertsoz bertso eta puntuz puntu egin du egoeraren argazkia. Bigarren bertsoan jarraipena eman dio galdera horrek haurrarengan eragin duenari: «Galdera bat egingo dit/ eta niregan glamourra/ puskatzen da dardar baten/ baitut oin azpiko lurra/ ama ta nik baitiogu/ nire aitari beldurra». Eta hirugarren bertsoan borobildu du Martinek ganbarako lana: «Baina amak ezin du izan/ beti mamu bat jarraika/ nahiz ta bihotz bihotzetik/ kontraesanekin maita/ aitari esango diot/ jada eztela nire aita». Bertsoaldi horrekin amaitu dira saioko bertso puntuagarriak. Martin irabazle izendatu dute. Hark, amaierako agurrean, entzuleari eskertu zion bertan egon izana.
Bihar, Arrasaten
Bihar Arrasateko Amaia antzokian (Gipuzkoa) izango da saioa, eta bertsolari hauek izango dira kantuan: Gorka Pagonabarraga, Iñaki Apalategi, Joanes lllarregi, Miren Amuriza, Saioa Alkaiza eta Xabier Silveira. Datorren larunbatean, berriz, Gotaine-Iribarnen (Zuberoa) izango da final-laurdena, eta han arituko dira bertsolari hauek: Eneko Lazkoz, Ane Labaka, Julio Soto, Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran eta Patxi Iriart. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218644/pharoah-sanders-jazz-musikaren-ikurra-hil-da.htm | Kultura | Pharoah Sanders jazz musikaren ikurra hil da | 60 urteko ibilbidean, jazz musikaren adar ugari landu zituen saxofoi joleak, eta azken unera arte segitu zuen diskoak grabatzen | Pharoah Sanders jazz musikaren ikurra hil da. 60 urteko ibilbidean, jazz musikaren adar ugari landu zituen saxofoi joleak, eta azken unera arte segitu zuen diskoak grabatzen | Pharoah Sanders saxofoi jotzaile estatubatuarra gaur hil da Los Angelesen (AEB), 81 urterekin eta «bere familiak lagunduta», Luaka Bop zigiluak sare sozialetan jakinarazi duenez. 1960ko hamarkadan hasi zen musika jotzen, New Yorkeko freejazz eszenan, eta bere bizitzaren amaiera arte segitu zuen lanean, hala beste musikarientzat, nola bere proiektu propioak garatuz, baina beti proposamen berriak eta ez-konbentzionalak sortuz. Horren adibidea da iaz Floating Points musikari elektronikoarekin grabatu zuen disko laudatua: Promises.
Pharoah Sanders —Farrel Sanders zen bere benetako izena— 1940an jaio zen Little Rocken (AEB), baina 60ko hamarkadaren hasierarako New Yorkera lekualdatua zen. Berehala nabarmendu zen etxe orratzen hiriburuko jazz eszenan, eta bereziki, jazz aurreratuena bultzatzen zuten giroetan. Hain zuzen ere, han ezagutu zuen Sun Ra, eta azken horrek proposatu zion Pharoah izen artistikoa har zezan.
Lehen urte haietako une inportanteena 1965ean iritsi zitzaion Sanders gazteari, John Coltraneren boskotean sartu zenean. Coltrane 1967an hil zenera arte harekin lan egin zuen, eta besteak beste, Ascension (1965), Om (1965), Kulu Sé Mama (1965) eta Meditations (1965) diskoetan, guztiak urte berean argitaratutakoak, eta guztiak jazzaren kontzeptu tradizionalei izkin egiten zieten lanak. Hain zuzen ere, Sandersen jotzeko modu disonantea ezinbestekoa izan zen Coltraneren azken lan haietan.
Coltrane hil zenean haren alargunarekin, Alice Coltranerekin egin zuen lan, eta berehala segida eman zion bere bakarkako ibilbideari. Bere lan egiteko moduari eta soinuari bizkarra eman gabe: «Soinu iluna daukat», esan zuen elkarrizketa batean. «Gustatzen zait biribiltasuna, sakontasuna eta sentimendua duen soinu ilun hori». Eta gaineratu zuen: «Publikoa bidaia espiritual batera eraman nahi dut. Inarrosi nahi dut, asaldatu nahi dut, gero baretasun sentsazio batekin itzultzeko».
Bere ibilbidean Afrikako eta Indiako musikek ere berebiziko inportantzia izan zuten, eta bere hainbat lanetan bateko zein besteko musikariekin egin zuen lan.
Euskal Herrian ere izan zen Sanders; 2013an Donostiako Jazzaldian jo zuen, eta 2017an Getxo Jazzen. |
2022-9-24 | https://www.berria.eus/albisteak/218645/urrezko-maskorra-los-reyes-del-mundo-filmarentzat.htm | Kultura | Urrezko Maskorra, 'Los reyes del mundo' filmarentzat | Zuzendari onenarentzako saria Genki Kawamurarentzat izan da 'Hyakka' filmagatik. | Urrezko Maskorra, 'Los reyes del mundo' filmarentzat. Zuzendari onenarentzako saria Genki Kawamurarentzat izan da 'Hyakka' filmagatik. | Laura Mora zuzendari kolonbiarraren Lo reyes del mundo filmak irabazi du Donostiako 70. Zinemaldiko film onenarentzako Urrezko Maskorra. Zuzendari onenarentzako Zilarrezko Maskorra, berriz, Genki Kawamurarentzat izan da, Hyakka filmagatik. Zuzendari japoniarraren opera prima da.
Interpretazio sariei dagokienez, aktore onenarentzako Zilarrezko Maskorra ex aequo jaso dute Carla Quilezek (La maternal) eta Paul Kircherrek (Le lycéen), eta taldeko interpretazio onenaren saria, berriz, Renata Lermanek irabazi du El suplente filmagatik.
Epaimahaiaren sari berezia Marian Mathias zuzendari estatubatuarraren Runner filmarentzat izan da, eta gidoi onenarena Dong Yun Zhouk eta Wang Chaok jaso dute A Woman lanagatik. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218674/evenepoelek-irabazi-du-munduko-txapelketa-modu-ikusgarrian.htm | Kirola | Evenepoelek irabazi du Munduko Txapelketa, modu ikusgarrian | 25 kilometroz bera bakarrik aritu da ihes eginda. 2018an ere irabazi zuen lasterketa. | Evenepoelek irabazi du Munduko Txapelketa, modu ikusgarrian. 25 kilometroz bera bakarrik aritu da ihes eginda. 2018an ere irabazi zuen lasterketa. | Remco Evenepoel txirrindulariak garaipen historikoa lortu du gaur Australian jokaturiko Munduko Txapelketan. Ikusgarria izan da flandriarraren lasterketa, 266,9ko ibilbideko azken 25 kilometroak ihes eginik korritu baititu, bakar-bakarrik.
Lehendik ere izan da Evenepoel munduko txapelduna: 2018an gazteen mailan irabazi zuen. Gizonezkoetan historiako bigarrena da gazteen mailan irabazi ondoren elitean ere irabazi duena (Greg Lemond estatubatuarra zen orain arteko bakarra; 1979an izan zen txapeldun gazteen mailan, eta 1983an eta 1989an irabazi zuen eliteko proba).
Evenepoelek indarrez eta estrategiaz irabazi du. Helmugarako 74,5 kilometro falta zirela, pelotoia hautsi du, beste 30 txirrindularirekin batera. Multzo nagusia ez da gauza izan da iheslariak harrapatzeko, eta, hori ikusita, iheslarietatik ihes egitea erabaki du Evenepoelek, 34,5 kilometro falta zirela. Baina horretan ere, ez zegoen bakarrik, baizik eta Aleksei Lutsenkorekin. Azkenean, hura ere atzean utzi du, Pleasanteko igoeran.
Lasterketan zilarra eskuratu du Christophe Laportek, eta brontzea Michael Matthewsek. Azken metroetan jokatu dituzte bigarren eta hirugarren postua.
Hiru euskal txirrindulari izan dira lasterketan: Gotzon Martin, Oier Lazkano eta Urko Berrade. Espainiako selekzioarekin lehiatu dira hirurak. Ivan Garcia Cortina liderrarentzako talde lanean aritzeko egitekoa zuten proban. Ez dute lasterketa amaitu. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218675/nerea-arrutik-eta-andoni-iruretagoienak-irabazi-dute-euskal-pentatloia.htm | Kirola | Nerea Arrutik eta Andoni Iruretagoienak irabazi dute Euskal Pentatloia | Iruretagoiena bigarren urtez nagusitu da. Iazko irabazle Karmele Gisasola bigarren geratu da. | Nerea Arrutik eta Andoni Iruretagoienak irabazi dute Euskal Pentatloia. Iruretagoiena bigarren urtez nagusitu da. Iazko irabazle Karmele Gisasola bigarren geratu da. | Nerea Arruti eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.a-k irabazi dute 2022ko Euskal Pentatloia. Atzo iluntzean jokatu zen proba, Azpeitiko zezen plazan.
Arrutik 21:09ko denbora egin zuen. Urduri hasi baldin bazen ere, harriarekin, aizkora lanean nagusitu zen, eta hortik aurrera zuzen joan zen garaipenera. «Kola gehiegi bota diot», esan zuen, harriarekin izan zituen zailtasunak azaltzeko. «Baina banekien azkena geratuko nintzela harriarekin, besteak harri jasotzaileak direlako». Bi aste barru jokatuko du Gipuzkoako aizkora txapelketa, eta orain horri begira dagoela gaineratu zuen.
Karmele Gisasolak irabazi zuen iaz, baina aurten bigarren postuan iritsi zen. Lucia Orbek irabazi zuen hirugarrena.
Gizonezkoetan, Iruretagoiena nagusitu da, iaz bezala. 31:36ko denbora egin du, eta iazko marka hobetu du, bi minutuz. Indarrez amaitu zuen, gainera, proba guztiak erraz egin ostean. «Aurreneko bi lanetan topera ateratzea izan da nire estrategia, eta ondo atera zait». Lehenengo kilometroan bareak jo duela adierazi zuen, baina gero aurre egin diola. Egindako denborarekin pozik zegoela adierazi zuen, baina aurreikusten zuela proban oso ondo arituko zirela kirolariak, «aurten oso ondo prestatu» zirelako.
Bigarren Julen Gabirondok egin zuen, eta Xabier Zalduak irabazi zuen hirugarren postua.
Ikusi gehiago: Kirolaririk osoena izateko lehian |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218676/parte-hartze-txikia-eskuin-muturra-gobernura-eraman-dezaketen-bozetan.htm | Mundua | Parte-hartze txikia, eskuin muturra gobernura eraman dezaketen bozetan | Arratsaldeko 18:00etan, bozkatzeko eskubidea dutenen %58 baino ez da hauteslekuetara joan, 2018ko bozetan baino zazpi puntu gutxiago | Parte-hartze txikia, eskuin muturra gobernura eraman dezaketen bozetan. Arratsaldeko 18:00etan, bozkatzeko eskubidea dutenen %58 baino ez da hauteslekuetara joan, 2018ko bozetan baino zazpi puntu gutxiago | Hauteskunde erabakigarriak dituzte gaur Italian, eskuin muturraren garaipena espero delako. Galdeketek aurreikusten zuten abstentzio handia, %65koa inguru (aurreko bozketan baino zortzi puntu gehiago), eta azken datuen arabera badirudi iragarpenak beteko direla.
Arratsaldeko 18:00etan, bozkatzeko eskubidea dutenen %58 baino ez da hauteslekuetara joan, 2018ko bozetan baino zazpi puntu gutxiago.
Herrialde osoan jaitsi da parte-hartzea, baina batez ere hegoaldean.
Ez da espero emaitzak gaur jakitea, bozkalekuak 23:00arte egongo direlako zabalik Italian (Euskal Herriko 22:00ak) baina hasi dira bozkatzen Italian. Politikariek bozkatzeko eskatu diete herritarrei, abstentzioaren beldur.
Europa eta munduko begiak Italian jarrita daude, inkesten arabera litekeena delako eskuin muturrak bozak irabaztea. Giorgia Meloni buru duen FdI Italiako Anaiak alderdi neofaxistak aukera izan dezake, eskuineko aliatuekin batera —Matteo Salviniren Legarekin eta Silvio Berlusconiren FI Forza Italiarekin—, koalizio gobernu bat osatu eta boterera iristeko. «Gaur, Historia idazten laguntzeko aukera daukazu. Historia elkarrekin idazten dugu», idatzi du Melonik sare sozialetan.
Salvinik adierazi du prest daudela gobernatzeko. «Gero eta jende gehiagok bozkatu, orduan eta indar handiagoa izango du Parlamentu berriak, gobernu berriak, larrialdian esku hartzeko».
Sergio Mattarella presidenteak goiz bozkatu du, Palermon, Siziliako hiriburuan.
Azken inkesten arabera, botoa erabakita ez dutenak, eta abstentziora jotzeko erabakia hartuta dutenak %42 lirateke, hau da, ia eskuineko koalizioari botoa emateko asmoa dutenak adina.
Ezustekorik ezean, Meloni Chigi jauregira sartuko da. Dena izan du aldeko azken urteotan, eta, horregatik, arrakasta bermatzeko kanpaina egin du uda honetan. Helburu bakarrarekin: bere burua —are gehiago— zuritzea, eta irudi eta soslai kontserbadorea saltzea boto emaileei —ECR Europar Kontserbadore eta Erreformistak taldeko presidentea da 2020tik—, neofaxistagoa baino.
Ikusi gehiago: Neofaxistak, boterera bidean |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218677/omenaldia-egin-diote-katalunian-txikiri-guardia-zibilak-fusilatu-zuen-lekuan.htm | Politika | Omenaldia egin diote Katalunian Txikiri, Guardia Zibilak fusilatu zuen lekuan | Besteak beste, Txikiren anaia Diego Paredes eta EH Bilduko Iñaki Ruiz de Pinedo mintzatu dira ekitaldian | Omenaldia egin diote Katalunian Txikiri, Guardia Zibilak fusilatu zuen lekuan. Besteak beste, Txikiren anaia Diego Paredes eta EH Bilduko Iñaki Ruiz de Pinedo mintzatu dira ekitaldian | Urtero legez, omenaldia egin diote Juan Paredes Manot Txiki ETAko militanteari Kataluniako Cendanyola de Valles herrian, fusilatu zuten lekuan.
1975ko irailaren 27an hil zuen Txiki Guardia Zibileko boluntarioz osaturiko pelotoi batek. Badajozen jaio zen (Espainia), eta familiarekin Zarautzera (Bizitzera) joan zen txikitan. ETA politiko-militarreko kidea izan zen, eta Francoren diktaduraren kontra borrokatu zen.
Egun beran fusilatu zituzten Angel Otaegi ETAko kidea eta FRAP erakunde armatuko Jose Luis Sanchez Bravo, Xose Humberto Baena eta Ramon Garcia Sanz. Hilketok protesta handiak eragin zituzten Euskal Herrian zein atzerrian.
Txikiren anaia Diegok hitz egin du gaurko omenaldian, eta baita EH Bilduko Iñaki Ruiz de Pinedok ere.
CUPeko Dolors Sabaterrek Txikiren azken gutuna irakurri du.
Horrez gain, hitza eman diote Eduard Garzon militanteari. CDR-ren kontrako Judas operazioan atxilotu zuten, 2019an. Eta Lola Dolores Lopez Resino presoaren aldeko batzordeko kideak ere mintzatu dira.
Besteak beste, Comissio de la Dignitateko koordinatzaile Pep Cruanyes, eta ERC alderdiko Joan Tarda.
Eusko gudariak eta Els segadors abestuz amaitu dute ekitaldia. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218678/borrokarako-deia-egin-du-sortuk-kalean-zein-erakundeetan.htm | Politika | Borrokarako deia egin du Sortuk, «kalean zein erakundeetan» | Irailaren 27a dela eta, ekitaldi bat egin du alderdiak Tolosan | Borrokarako deia egin du Sortuk, «kalean zein erakundeetan». Irailaren 27a dela eta, ekitaldi bat egin du alderdiak Tolosan | Ziurgabetasun garaian «itxaropen aktiboaren bandera jasotzea» ezinbestekoa dela esan die Arkaitz Rodriguez Sorturen idazkari nagusiak militanteei. Nehork ez dio Eguri itxaropena kenduko ekitaldian bildu ditu alderdiak bere jarraitzaileak, Tolosan (Gipuzkoa), Txiki eta Otaegiren fusilaketen urteurrenaren harira. Asteartean beteko dira 47 urte frankismoaren azken exekuzioetatik.
Txiki eta Otaegi ekarri ditu gogora Sorturen idazkari nagusiak bere hitzaldiaren hasieran. «Europako edozein herrialdetan omenaldi instituzionalak egingo lizkiekete Txiki eta Otaegiri, baina hemen kriminalizatu egiten dute haien memoria, frankismoarekiko haustura demokratikoa oraindik egin ez den seinale», adierazi du.
Gaurko egoerara ekarri du haria Rodriguezek. Besteak beste, klima larrialdia, aberastasunaren banaketaren arrakala gero eta handiagoa, erregai fosil merkeen amaiera eta inboluzio politikoaren mehatxua aipatu ditu. Eta gaineratu du horri guztiari aurre egiteko ezinbestekoa dela burujabetza.
Egoeraren erantzuleen artean, Ibex-35a, arma industria, putre funtsak, Iberdrola, Petronor, eta «elite ekonomikoa» aipatu ditu. Horiek azken hamarkadotan ezarritako politika neoliberalak salatu ditu.
Alternatiba badagoela esan du. Duela bost hamarkada Txiki eta Otaegiren belaunaldiek abiaturiko «berpizkunde kultural eta sozialari» berriz ekiteko eskatu du. «Herri hau zutik eta martxan jarri beharra dago. Erronka sozial eta ekonomiko kolosalei aurre egiteko eta mezu bat bidaltzeko eskuin erreakzionarioei. Ez gaituzue geldituko! Ezin izan zenuten eta ezin izango duzue!».
Ernairen «aternatiba»
Ane Alava mintzatu da gero, Ernai gazte antolakundearen izenean. Eustakio Mendizabal Txikia militantea ekarri du gogora. «Gazteak ziren herri hau iluntasunetik atera eta matxinada bat abiatu zutenak; gazteak ziren debekuen gainetik lehen ikurrinak atera zituztenak; herriarentzako alternatibak sortzeko espazioak zabaldu zituztenak; gaztetxeak sortu zituztenak; feminismoa lehen lerrora ekarri zutenak; sexu askapenaren aldeko borroka abiarazi zutenak... Gazteak ziren, eta gaur ere gazteak gara».
Orain ere eraldaketa gazteek ekarriko dutela adierazi du: «Gazteak gara nazio bulkada berria hauspotuko dugunak, euskararen aldeko borroka indartuko dugunak, larrialdi klimatikoaren aurrean alternatibak borrokatuko ditugunak».
Rodriguezek bezala, alternatiba badagoela berretsi du Alavak. «Egungo egoera irauli behar dugu, eta ziurgabetasun garai honek exijitzen duen epe luzeko begirada eskaini. Eta horretarako, guk, ezker abertzaleak, badugu proiektua».
Ikusi gehiago: Omenaldia egin diote Katalunian Txikiri, Guardia Zibilak fusilatu zuen lekuan |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218679/ez-sanchez-ez-feijoo-euskadi-mezua-aireratu-du-eajk-alderdi-egunean.htm | Politika | «Ez Sanchez, ez Feijoo: Euskadi» mezua aireratu du EAJk Alderdi Egunean | Iñigo Urkullu EAEko lehendakaria, Andoni Ortuzar alderdiko burua eta EGIko Bea Berlanga mintzatu dira Forondako ekitaldian | «Ez Sanchez, ez Feijoo: Euskadi» mezua aireratu du EAJk Alderdi Egunean. Iñigo Urkullu EAEko lehendakaria, Andoni Ortuzar alderdiko burua eta EGIko Bea Berlanga mintzatu dira Forondako ekitaldian | Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi «borondate politiko falta» leporatu dio Andoni Ortuzar EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidenteak gaur Forondan (Araba) eginiko Alderdi Egunean.
«Konpromiso askok jarraitzen dute bete gabe, denborak aurrera egiten du, eta emandako hitza bete behar da, guk Kongresuan eta Senatuan bozkatzen dugun bakoitzean egiten dugun bezala».
Espainiako politika bi bloke antagonistatan zatituta dagoela azaldu du Ortuzarrek, eta, hori dela eta, mugitzen denari alde horietako batera joatea leporatzen diotela. «Bada, argi baino argiago gera dadila EAJk alde bakarra duela: Ebro ibaiaren iparraldean dago, eta Euskadi deitzen da. Ez Sanchez, ez Feijoo».
Ohiko formatua berreskuratu du ekitaldiak, azken bi urteotan izurriak baldintzatu ostean. Jendetza bildu ahal izan du EAJk berriz ere.
Ortuzarren aurretik, Urkullu mintzatu da. Adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzaren eta beste erakundeen elkarlanaren fruituak dira, esaterako, «elikagaien eta energiaren prezioen igoera arintzeko hartuko diren neurriak».
Besteak beste, Ukrainako bandera bat erakutsi dute pantaila erraldoi batean, eta Ortuzarrek elkartasuna adierazi dio Errusiak inbadituriko herrialdeari.
Ortuzarrek esan du Alberto Nuñez Feijoo Alderdi Popularreko buruak biltzeko eskatu ziola joan zen astean. Horrek zeresan handia eman du, eta EAJ Sanchezen gobernuari sostengua kentzeko eta PP eta Voxi emateko prestatzen ari ote den galdetu dute askok. «Guk, fatxekin, ezer ere ez. Ezer ere ez!”, esan du.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «herri akordioak» egiteko prest daudela gaineratu du, baina, EH Bilduk itunak egiteko prest dagoela esan izanaren helburua ezker abertzalearen «politika suntsitzailea» ezkutatzea dela esan du.
Berlanga Euzko Gaztediko kideak ohartarazpena egin die ezker abertzalearen gazte erakundeei: «Ernai eta GKS, argi entzun: kaleak ere gureak dira. Guztionak dira». |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218680/alavesek-galdu-egin-du-amaieran-sartu-dioten-gol-batengatik.htm | Kirola | Alavesek galdu egin du, amaieran sartu dioten gol batengatik | Defentsan sendo aritu dira arabarrak, baina Ludmila da Silvak erabaki du partida, jokaldi eztabaidagarri batean | Alavesek galdu egin du, amaieran sartu dioten gol batengatik. Defentsan sendo aritu dira arabarrak, baina Ludmila da Silvak erabaki du partida, jokaldi eztabaidagarri batean | Ondo defendatzen aritu da Alaves gaur Atletico Madrilen zelaian, baina ezin izan du etxera eraman hain beharrezkoa duen puntua, amaiera aldera sartu dioten gol batengatik.
Oscar Fernandezek trebatzen duen taldea nagusi izan da hasieratik. Horren ondorioz, Jana Xin Alaveseko atezaina izan da lehen zatiko jokalaririk nabarmenena. Izan ere, hari esker ez dira gol bihurtu ez Leicy Santosek eginiko bi jaurtiketa arriskutsu, ez Estefania Baninik area txikitik jaurtitako baloikada gogorra.
Alaves, nagusiki, bere zelaian egin du lehen zatia. Halere, golik gabe amaitu da.
Bide beretik joan da bigarren zatia, betiere Xin atezaina protagonista, eta, 90. minutua heldu denean, bazirudien partida berdinduta amaituko zela. Baina, orduan, Da Silvaren gola heldu da, jokaldi eztabaidagarri batean. Izan ere, gasteiztarren arabera, zelaitik kanpora ateratako baloi bat erreskatatu zuten madrildarrek, eta epaileek ez zuten ikusi marra gainditu zuela.
Alavesek ez du oraindik punturik lortu. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/218681/joanes-illarregik-irabazi-du-arrasateko-saioa.htm | Kultura | Joanes Illarregik irabazi du Arrasateko saioa | 678 puntu bilduta lortu du lehen postua. Saioa Alkaiza izan du atzetik, bost punturen aldearekin. | Joanes Illarregik irabazi du Arrasateko saioa. 678 puntu bilduta lortu du lehen postua. Saioa Alkaiza izan du atzetik, bost punturen aldearekin. | Goia jo jabe aritu dira gaur sei bertsolariak Arrasateko (Gipuzkoa) saioan. Jausi dira tarteka, baina utzi dituzte ariketa bakoitzeko ale politak ere. Nolanahi ere, atzoko saioan baino puntu gutxiago izan dira gaur. Joanes Illarregi izan da denetan nagusi, hark lortu baitu puntu gehien: 678. Ez da aise gailendu, ordea; Saioa Alkaiza izan baitu atzetik, 673 puntu eskuratuta. Koska handiagoa izan da ondorengoentzat: 664 punturekin egin baitu hirugarren Iñaki Apalategik. Xabat Illarregi izan da laugarren, 659 puntu bilduta. 12,5 puntutara geratu da bosgarren Miren Amuriza, 646,5 puntu lortuta, eta haren atzetik, seigarren, Gorka Pagonabarraga, 616 punturekin.
Puntuazioa kontuan hartuta, Joanes Illarregik Elizondoko (Nafarroa) finalaurrekoan kantatuko du urriaren 22an, Unai Agirrerekin eta Alaia Martinekin batera, eta gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.
Goraino bete da Arrasateko Amaia antzokia. Are, ostegunean iragarri zuen Bertsozale Elkarteak agortuta zeudela sarrerak. Gaur izan da azken unean erosteko aukerarik, baina berehala agortu dira horiek ere. Bertsolariak animoz betetzeko bi pankarta handi izan dira oholtzarekin parez pare, eta baita bere funtzioa bete ere. Joanes Illarregirentzat zen bata: «Joanes ikasten da, eta ez begira. Jarri mingañe saltsan!». Lelo horretxen gainean jarri dute txikiago bat azken orduan: «Ta aupa Xabat!». Izan ere, azken orduan iritsi zaio Bertsozale Elkarteari albistea ere. Alegia, Xabier Silveirak ezin izan duela kantatu arrazoi pertsonalak tarteko, eta Xabat Illarregi sartu da haren ordez. Alkaizaren pankartak, berriz, horrela zioen: «Madame Alkaiza, atera zure erregaia!».
Gaiak etorri moduan erantzun dituzte sei bertsolariek, baina erori gabe eutsi die Joanesek. Ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten gaia: «Autoa hartu duzu bila joateko. Iristear zinela, ordea, buleta ematea erabaki duzu». Semea ordu txikitan parrandara joana zuenaren aitaren papera hartu du irabazleak, eta horrela borobildu du bertsoaldia:
Kotxean sartu giltzari eman eta jaitsi dut kristala andreari diosala ta pentsatu dut nere semeak ederki entzun nazala baina bidean heltzear nintzen herria zen berehala ta buelta eman dut hala bere adina genuenean egiten ginun bezala parrandarako heldua bada modua aurki dezala.
Puntu gehien berak bildu dituela jakitun, asteburuero gozatzeko deia egin du Illarregik: «Gaurkoa bukatu da/gerokoak gero/segi zagun gozatzen asteburuero». Izan ere, saio bikoitza izango da datorren asteburuan ere.
Datorren asteburuan, beste bi saio
Getxoko eta Arrasateko saioen ondoren, hurrengo asteburuan ere beste bi final-laurdenekin jarraituko du txapelketak. Larunbatean Gotaine-Irabarnen izango da saioa, herriko gelan. Igandean, berriz, Gasteizko Europa jauregian izango da. 17:00etan hasiko dira biak.
Ikusi gehiago: Alaia Martinek irabazi du lehenengo final-laurdena |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218682/ultraeskuindarrak-buru-dituen-gobernu-bat-aldarrikatu-du-melonik.htm | Mundua | Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik | Koalizio eskuindarrak irabazi ditu Italiako Parlamenturako bozak, botoen %44 inguru bilduta, behin-behineko emaitzen arabera. Abstentzioa inoizko handiena izan da: %36. | Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik. Koalizio eskuindarrak irabazi ditu Italiako Parlamenturako bozak, botoen %44 inguru bilduta, behin-behineko emaitzen arabera. Abstentzioa inoizko handiena izan da: %36. | Kanpainan erakutsi ez duen tonu lasai eta instituzionala erabilita, Giorgia Meloni FdI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarraren buruzagiak mezu argi bat bidali die bai haren herrialdeari, baita EB Europako Batasunari ere: eskuin muturraren garaia da, FdI buru duen gobernu batena. «Erantzukizunaren garaia da. Italiar guztientzat gobernatuko dugu», esan du Melonik haren alderdiaren garaipena ziurtatu denean.
Italiako eskuin muturrak lehen aldiz irabazi ditu parlamenturako hauteskundeak, eta, hortaz, herrialdeak Bigarren Mundu Gerraz geroztik izan duen gobernurik eskuindarrena izango du. Besteak beste, FdIk, Matteo Salviniren Legak eta Silvio Berlusconiren FI Forza Italiak osatu duten aliantzak botoen %44 inguru bildu ditu Diputatuen Ganberan eta Senatuan, behin-behineko emaitzen arabera, eta, printzipioz, gehiengo osoa izango du bi ganberetan; hori bai, ez dira aulkien bi herenera iritsi, aldaketa konstituzionalak egiteko gutxiengo kopurura.
«Oroitu behar dugu ez gaudela amaieran, hasieran baizik. Bihartik aurrera gure merezimendua frogatu behar dugu. Italiak gu aukeratu gaitu, eta ez diogu traizio egingo», adierazi die Melonik haren jarraitzaileei gaurko ordu txikietan. Oposizioan geratuta, FdIk sekulako gorakada izan du azken agintaldian: 2018an %4ko babesa lortu zuen, eta atzoko bozetan, %26 inguru. Batez ere koalizioko haren aliatuei botoak kenduta egin du gora, Legak (%8,8) eta FIk (%8,1) duela lau urteko babesaren erdia galdu baitute.
Halere, Salvinik eta Berlusconik zeresan handia izango dute datorren legealdian, ez baitaude ados Melonirekin hainbat auziren inguruan. Errusiari ezarritako zigorrak, zergak txikitzea eta pentsioen erreforma izango dira eztabaida iturrietako batzuk, eta horrek agerian utzi du, beste behin ere, koalizio gobernua osatzea baino zailagoa izango dela agintean irautea. Batez ere FIren buruzagia agertu da pozik emaitzarekin, eta aliantzan izango duen rol «erabakigarriarekin»; Salvinik, berriz, lasaitasun mezua helarazi du gaur, «bost urteko egonkortasuna» bermatuko dutelakoan.
Oposizioa, berriz, nahiko ahulduta atera da atzoko parlamenturako hauteskundeetatik. Zentro-ezkerreko koalizioaren parte den PD Alderdi Demokratikoak ez du esperotako baina gutxik aurreikusitako garaipenik lortu, eta aliantza horrek botoen %26,15 bildu ditu, FdIk bakarrik baino pixka bat gehiago. Enrico Letta gobernuburu ohiaren PDk ez zuen bozetarako akordiorik egin Giuseppe Conte lehen ministro izandakoaren M5S 5 Izar Mugimenduarekin, eta horrek nabarmen egin die kalte arrakastarako aukerei, batez ere kontuan harturik M5Sk kanpaina ona egin duela; gauza bera gertatu da zenbait indar politiko txikik —tartean, Matteo Renziren IV Italia Bizirik alderdiak— osatu zuten Hirugarren Poloarekin, zeinak %7,8ko babesa lortu duen.
Behin-behineko emaitzen arabera, PDk botoen %19,1 bildu ditu, eta espero baino zailtasun gehiagorekin lortu du bigarren indarra izatea, Conteren alderdia %15,4ra igo baita, inkestek aurreikusitakoa baino askoz ere gehiago; Lettaren alderdiak pixka bat gora egin du duela lau urteko emaitzekin alderatuta, baina ez dio etekin handirik atera kanpainako estrategiari, hau da, eskuin muturraren garaipenaren beldurrari. Debora Serracchiani PDren Diputatuen Ganberako presidentea argi mintzatu da eskuineko koalizioaren garaipena aitortzerakoan: «Hauteskunde lege honekin eskuinak gehiengoa du parlamentuan, baina ez du herrialdearen gehiengoa».
M5S, espero baino hobeto
Conte ere antzera aritu da emaitzen balorazioa egiterakoan, eta arreta jarri du, kanpainan egin bezala, urteotan sustatu duten oinarrizko errentan, hori defendatuko duelakoan datorren legealdian ere. M5Sk jarrera horri esker lortu du berriz ere gora egitea, batez ere pobreagoa den herrialdearen hegoaldean, eta agintaria horretaz jakitun dago datozen lau urteei begira.
Halere, alderdi horrek kexa agertu du PDk ez zuelako nahi izan elkarrekin aurkeztu, hori baitzen eskuineko koalizioaren garaipena eragozteko aukera bakarretako bat. Riccardo Ricciardi M5Sren presidenteordeak Lettaren kontrako mezuak helarazi ditu horregatik, eta argudiatu du PDk duela «erantzukizunik handiena» ultraeskuindarren garaipenean. Luigi Di Maio M5Sren buruzagi ohi eta Atzerri ministro izandakoarentzat ere gau txarra izan zen atzokoa, alderdi berri bat sortuta ez baitu lortu berriz ere diputatu kargurik; zentro-ezkerreko koalizioan parte hartu du, baina horrek ez dio askorako balio izan.
Oro har, alderdi guztiek asko dute egiteko boto emaileei begira, abstentzioa inoizko handiena izan baita (%36), herritarren haserrearen eta politikarekiko geroz eta interes txikiagoaren erakusle. Berritasuna izateak ere mesede egin dio Meloniri, baita ultraeskuina eta bere ideiak pixkanaka normalizatu egin direla ere.
Diputatuek eta senatariek datorren urriaren 13an hartuko dituzte beren karguak, egun horretan osatuko baitira bi ganberak; oraingoan, ordezkari politikoak gutxiago dira, hori egitea onartu baitzuten 2020ko irailean, erreferendum bidez —Diputatuen Ganbera 630 aulkitik 400era jaitsi da, eta Senatua, 315etik 200era—. Ekitaldi horren ondoren, Sergio Mattarella presidenteak alderdiekin hitz egingo du, erabakitzeko nori emango dion gobernua osatzeko ardura; printzipioz, Meloniri eskatuko dio, eta hurrengo pausoa izango da buruzagi ultraeskuindarrak lantaldea osatu eta parlamentuko bi ganberen inbestidura botoei aurre egitea. Ziurrenik, bozketa horiek urri amaiera aldera egingo dituzte, eta orduan izango da buruzagi utraeskuindarra ofizialki lehen ministroaren karguan. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218683/denboraldiko-lehen-porrota-athleticentzat.htm | Kirola | Denboraldiko lehen porrota Athleticentzat | Levantek kontrolatu du neurketa, eta Redondoren eta Mayra Rodriguezen golei esker lortu ditu hiru puntuak. | Denboraldiko lehen porrota Athleticentzat. Levantek kontrolatu du neurketa, eta Redondoren eta Mayra Rodriguezen golei esker lortu ditu hiru puntuak. | Lehen jardunaldiko garaipenari ezin izan dio jarraipena eman Athleticek. Atzo erronka zaila zuten zuri-gorriek Valentzian, Levanteren aurka, eta etxeko taldeak merezimendu osoz utzi zituen saririk gabe Iraia Iturregik prestatutako neskak. Haiek kontrolatu zuten neurketa, eta haiek sartu zituzten golak. F Ligako hirugarren jardunaldiko neurketa izan zen.
Euripean, lehen minututik izan zuen baloiaren jabetza Levantek. Lehen gol aukerak etxekoen bi aurrelariek izan zituzten, Mayra Ramirezek eta Alba Redondok; gutxigatik joan ziren kanpora, baina estuasunetan jarri zuten Mariasun Quiñones. Athleticen aukerarik onena Ane Azkonak izan zuen. Azkenean, ordea, 38. minutuan heldu zitzaion saria Levanteri: Redondok sartu zuen gola, ezkerraldetik egindako erdiraketa bat baliatuta.
Bigarren zatia hasi eta gutxira, 55. minutuan, bigarren kolpea hartu zuen Athleticek: korner batean, buruz, gola sartu zuen Ramirezek. 2-0. Levanteko atzelarien bizkarra aurkitzen saiatu zen Athletic, eta horrela heldu zen izan zuen gol aukerarik argiena, baina ez zuen asmatu Mariana Cerrok. Luzapenean ere izan zituen pare bat aukera Athleticek, baina ez zuen golik sartu.
Denboraldiko lehen porrota izan da Athleticentzat, eta hiru puntu ditu sailkapen nagusian.
Levante: Tarazona; Antonia Silva (Julia, 92. min), Mendez, Calligaris, Paula; Baños, Fernandez (Tatiana, 78. min), Andonova; Carol (Bascu, 78. min), Redondo eta Ramirez (Erika, 86. min).
Athletic: Quiñones; Oihane, Valdezate, Bibi, Nerea Nevado; Itxaso (Ogiza, 69. min), Sara Ortega (Marta Unzue, 46. min), Mariana; Azkona, Arana (Amezaga, 57. min) eta Peke (Pinedo, 57. min). |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218685/donibane-lohizunen-24-urteko-gazte-bat-hil-da-auto-istripuz.htm | Gizartea | Donibane Lohizunen 24 urteko gazte bat hil da auto istripuz | 23 eta 25 urteko beste bi lagun egoera larrian ospitaleratu behar izan dituzte. | Donibane Lohizunen 24 urteko gazte bat hil da auto istripuz. 23 eta 25 urteko beste bi lagun egoera larrian ospitaleratu behar izan dituzte. | Atzo arratsaldean 24 urteko gazte bat hil zen Donibane Lohizunen (Lapurdi), auto istripu batean. Poliziak ikerketa bat zabaldu du gertatutakoa argitzeko, eta jakinarazi dute auto berean zihoazen beste bi gazte ere, 23 eta 25 urtekoak, ospitaleratu egin behar izan dituztela. Larri daude biak. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218686/hamahiru-urterainoko-zigorrak-onartu-dituzte-adingabeei-sexu-abusuak-egiteaz-akusaturikoek.htm | Gizartea | Hamahiru urterainoko zigorrak onartu dituzte adingabeei sexu abusuak egiteaz akusaturikoek | Hasi da Sansoheta zentroan Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko ustezko kideen aurkako epaiketa. Lauk egin dute akordioa fiskaltzarekin; hamar dira denera. | Hamahiru urterainoko zigorrak onartu dituzte adingabeei sexu abusuak egiteaz akusaturikoek. Hasi da Sansoheta zentroan Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko ustezko kideen aurkako epaiketa. Lauk egin dute akordioa fiskaltzarekin; hamar dira denera. | Hasi da Arabako Probintzia Auzitegian Sansoheta zentroko adingabeei sexu abusuak egitea egotzita auzipetutako hamar pertsonen kontrako epaiketa. Denera hamar gizon daude akusatuta, eta haietako lauk akordioa lortu dute fiskaltzarekin, errua onartu eta zigorra arintzeko.
Lau horietako hiru izan dira epailearen aurretik igaro diren aurrenekoak. Lehengo akusatuak onartu egin du adingabe batekin sexu harremanak izan zituela; damutzen dela esan du, eta urtebete eta egun bateko zigorra ezarri diote.
Kontatu du behin bakarrik geratu zela gazte batekin, sexu harremanak izateko webgune batean egin zuela kontaktua, eta berak ez zekiela adingabea zela. Gehitu du hark masturbatu egin zuela, berak 20 euro ordaindu ziola, eta ez duela haren aurpegia oroitzen. Gertatutako guztiak «kalte psikologiko handia» eragin diola ere esan du, eta berretsi du ez zekiela adingabe batekin egon zenik.
Bigarren akusatuak ere onartu egin du bi adingaberekin sexu harremanak izan zituela, eta trukean dirua eta marihuana ematen ziela. Hari ezarri diote zigorrik gogorrena: hamahiru urteko espetxe zigorra.
Hirugarren akusatuak ere onartu ditu akusazioak. Zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote, eta barkamena eskatu die biktimei.
Hasieran hiru zirela uste zen arren, azkenean laugarren akusatu batek ere lortu du aurreakordioa fiskaltzarekin, eta zigorra arinduko diote. Asteazkenean deklaratuko du, eta orduan jakingo da zer zigor jarriko dioten.
Bosgarren akusatu batek ere deklaratu du gaur. Esan du harremanetarako webgune batzuen bidez lortu zuela gazteekin geratzea, eta ez zekiela adingabeak zirenik.
Hamar akusatu
Hamar akusatuei Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko kide izatea leporatzen diete.
Orduan 14 eta 17 urte bitartean zituzten neska eta mutil batzuek egin zuten salaketa, 2016. urtean. Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren. Akusatuetako asko horko langileak dira, eta, besteak beste, ustelkeria, sexu abusua, adingabekoei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak leporatzen dizkiete. Guztira 214 urteko zigorra eskatu dute akusatuen aurka.
Gaurtik urriaren 3ra arte egingo dituzte epaiketaren saio publikoak, denera bost. Gaur, akusatuek deklaratzea espero da. Asteazkenean eta ostegunean zazpi biktimak mintzatuko dira, ateak itxita, ez dadin jakin nor diren.
Gasteizko instrukzio epaitegiak eta Ertzaintzak eginiko ikerketaren arabera, akusatuek eduki sexualeko webgune baten bitartez kontratatu zituzten adingabeak sexu harremanak izateko. Jarduera horrek hamar hilabete iraun zuen.
2016ko urriaren 6an, gertatzen ari zena salatu zuen adingabe batek tutoretza batean. Orduan, psikologo bat espetxeratu zuten, eta zentroko langile bat identifikatu. Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak, orduan, adierazi zuen halakoak «edonon» gerta zitezkeela. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218687/soraluzekoa-zen-benidormen-hil-duten-emakumea.htm | Gizartea | Soraluzekoa zen Benidormen hil duten emakumea | 'Plaentxi.eus' herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, M. L. L. da hildakoa. 68 urte zituen. Benidormen zuen etxean topatu du Poliziak, harengana joan denean esatera senarra auto istripu batean hil zaiola. Gorpuak indarkeria zantzuak ditu, eta senarra da susmagarri nagusia. | Soraluzekoa zen Benidormen hil duten emakumea. 'Plaentxi.eus' herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, M. L. L. da hildakoa. 68 urte zituen. Benidormen zuen etxean topatu du Poliziak, harengana joan denean esatera senarra auto istripu batean hil zaiola. Gorpuak indarkeria zantzuak ditu, eta senarra da susmagarri nagusia. | Soraluzeko (Gipuzkoa) Plaentxi.eus herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, soraluzetarra da bart gauean Benidormen (Herrialde Katalanak) hilik aurkitu duten emakumea. Plaentxi.eus-en arabera, M. L. L. da. 68 urte zituen. Hasieran Zarauzkoa zela zabaldu den arren, Zarauzko Hitza-k azaldu du jatorriz ez zela han sortua, Zarautzen sei urtez bizi izandakoa baizik, 1990etik 1996ra bitartean.
Emakumearen hilketa ikertzen ari da Espainiako Polizia. Indarkeria zantzuak zituen gorpuak aurkitu dutenean, bi sastakada, eta goizean horren berri eman dutenean jakinarazi dute litekeena dela hilketa matxista izatea. Emakumearen senarra trafiko istripu batean hil da bart gauean, eta horren berri ematera joan direnean aurkitu dute emakumearen gorpua etxean; Espainiako Poliziak zabalik topatu du etxeko atea.
Susmagarri nagusia biktimaren senarra da, 73 urtekoa. Trafiko istripuz hil da gizona, baina, jakinarazi dutenez, lehen zantzuen arabera, litekeena da bere buruaz beste egin izana. Gidatzen ari zen autoak garabi bat jo du bart La Vila Joiosa parean (Herrialde Katalanak), 22:10ean. Bikoteak hainbat urte zeramatzan Benidormen bizitzen. Plaentxi.eus-en arabera, Elgoibarren ere bizi izandakoa zen emakumea.
2003tik indarkeria matxista dela-eta hildako 115. emakumea litzateke, aurtengo hirugarrena. Aurtengo lehen hilketa matxista Tuteran izan zen (Nafarroa), urtarrilaren 10ean, eta bigarrena, Barakaldon (Bizkaia), apirilaren 26an. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218688/gutxienez-hamairu-pertsona-hil-dituzte-errusiako-eskola-batean-zazpi-haur-tartean.htm | Mundua | Gutxienez hamairu pertsona hil dituzte Errusiako eskola batean, zazpi haur tartean | Errusiako erdialdeko Izhevsk hirian tiroketa bat izan da. Hiltzaileak bere buruaz beste egin duela esan dute agintariek, eta neonaziekin lotu dute. | Gutxienez hamairu pertsona hil dituzte Errusiako eskola batean, zazpi haur tartean. Errusiako erdialdeko Izhevsk hirian tiroketa bat izan da. Hiltzaileak bere buruaz beste egin duela esan dute agintariek, eta neonaziekin lotu dute. | Bi tiroketaren berri heldu da Errusiatik. Larrienean, gizon armatu batek gutxienez hamahiru pertsona hil ditu Errusia erdialdeko Izhevsk hiriko eskola batean. Hildakoen artean zazpi haur daudela zabaldu dute agintariek.
Azaldu dutenez, hiltzailea bi pistolarekin sartu da eskolan. Ikasle, irakasle eta langileen aurka tiro egin ostean, bere buruaz beste egin du.
Oraindik ez dute esan nor zen, edo zergatik egin duen sarraskia, baina zabaldu dute «ikur naziak» zituen elastiko bat zeukala soinean, eta aurpegia estaltzen zion txano bat. Zabaldu duten bideo batean, gizonezko bat agertzen da eskola bateko gela bateko lurrean, odolez inguraturik itxuraz, eta svastika bat duen elastiko beltz bat jantzita.
Gutxienez bi irakasle eta segurtasun zaindari bat hil dituela zabaldu dute.
Mila neska-mutil inguruk ikasten dute eskola horretan. Hiriko erdialdean dago. 650.000 biztanle inguru ditu hiriak.
Errekrutatze zentro batean
Bigarren tiroketa Irkutsk eskualdeko Ust-Ilimsk hirian gertatu da. Errusiako armadak Ukrainako gerrarako soldaduak errekrutatzeko duen bulego batean gertatu da. 25 urteko Ruslan Zinin armaturik sartu da hara, eta gutxienez tiro bat egin du. Iturri batzuen arabera, bulegoko nagusia tirokatu du.
Sarean gertaeraren bideoak zabaldu dituzte, baina ez dute oraindik baieztatu benetakoak ote diren, edo gaurko tiroketari dagozkien.
Edonola ere, Irkutskeko gobernadore Igor Kobzevek adierazi du bulegoko burua hil edo bizi dagoela, eta tiratzailea atxilotu egin dutela.
Joan zen asteazkenean 300.000 erreserbista mobilizatzeko agindu zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak, Ukrainako gerrara bidaltzeko. Geroztik, protestak izan dira hainbat eskualdetan, besteak beste Dagestanen eta Jakutian. Herrialde horietan kexu dira, proportzioan beste eskualdeetatik baino soldadu gehiago bidali dituztelako handik Ukrainarako gerrara. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218689/jaurlaritzak-zazpi-milioi-euro-jarri-ditu-kamioiak-berritzeko-planerako.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak zazpi milioi euro jarri ditu kamioiak berritzeko planerako | Asteartean hasiko da eskaerak egiteko epea. 34.000 eurora arteko laguntzak banatuko dira. | Jaurlaritzak zazpi milioi euro jarri ditu kamioiak berritzeko planerako. Asteartean hasiko da eskaerak egiteko epea. 34.000 eurora arteko laguntzak banatuko dira. | Iragan irailaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen kamioien Renove plan bat abiarazteko asmoa zuela. Energia Kontingentziako Planaren ekinbideetako bat zen, eta asteartean hasiko da eskaerak egiteko epea. Jaurlaritzak zazpi milioi euro jarriko ditu funts horretarako, eta azaroaren 15era arte egin ahal izango dira eskaerak. 2019ko urtarrilaren 1a baino lehen matrikulaturiko kamioiak aldatu ahal izango dira, betiere zaharrak txatartegi bidez suntsitzen badira.
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak eman du laguntzen berri, garraiolari elkarteekin eta kamioilarien klusterrarekin bildu ondoren. Laguntza horiekin, garraio sektorea gero eta «jasangarriagoa» eta «eraginkorragoa» bilakatu nahi du Jaurlaritzak. Alde horretatik, gutxiago kutsatzen duten ibilgailuak nahi dituzte errepidean, haien erregai mota edozein izanda: gas likido edo konprimatua, biometanoa edo diesela.
Gauzak hala, autonomoentzako eta enpresentzako laguntzak egin dituzte publiko. Autonomoek, esaterako, 14.100 eta 34.000 euro arteko laguntzak lortu ahal izango dituzte, betiere kamioi berriaren ezaugarrien arabera. Enpresa handien kasuan, 13.500 eta 30.500 euro arteko laguntzak lortu ahal izango dituzte. Azken horien kasuan, asko jota hamar kamioirentzako laguntzak lortu ahal izango dituzte, eta horietatik bost baino ezingo dira izan dieselak. Muga horren arrazoia da «petrolioarekiko menpekotasuna» murriztea. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218690/putinek-europari-eskatu-dio-errusia-laquoerrespetuzraquo-tratatu-dezala.htm | Mundua | Putinek Europari eskatu dio Errusia «errespetuz» tratatu dezala | Kazakhstanek eta Serbiak ez dituzte aitortuko Ukrainan okupatutako lurretako galdeketen emaitzak. Errusiaren aliatuek eskatu diote Kremili errespetatzeko estatuen «lurralde batasunaren printzipioa». Putinen inguruko agintariek errekrutatzean gertatzen ari diren «hutsegiteak» salatu dituzte. | Putinek Europari eskatu dio Errusia «errespetuz» tratatu dezala. Kazakhstanek eta Serbiak ez dituzte aitortuko Ukrainan okupatutako lurretako galdeketen emaitzak. Errusiaren aliatuek eskatu diote Kremili errespetatzeko estatuen «lurralde batasunaren printzipioa». Putinen inguruko agintariek errekrutatzean gertatzen ari diren «hutsegiteak» salatu dituzte. | Arrakala batzuk ikusten hasi dira Ukrainako gerraren testuinguruan Errusiaren aliatuek Moskuri orain arte erakutsi dioten babesean. Kremlinek hauspotuta, galdeketa batzuk egiten ari dira Ukraina hegoaldean eta hego-ekialdean partzialki okupatuta dituen eremu batzuetan, eta bozketa horien azken helburua da Errusiak lur horiek anexionatzea, 2014an Krimearekin egin moduan. Serbiak nabarmendu du ez dituela «erreferendum» horien emaitzak aitortuko, eta Kazakhstanek ere Errusiaren jarrera zalantzan jarri du, eta «estatuen lurralde batasunaren printzipioa» errespetatzeko eskatu.
Errusiak Europan dituen aliatu gertukoenetako bat da Serbia, eta Nikola Selakovic Atzerri ministroak adierazi du Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan, eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeetan egiten ari diren bozketak ez datozela bat «subiranotasuna, mugen bortxaezintasun printzipioa eta lurralde batasunaren politika» ulertzeko duen moduarekin. Kazakhstanek ere «lurralde batasunaren printzipioa» aldarrikatu du, eta ez du galdeketetako emaitzak aitortzeko asmorik, Atzerri Ministerioaren bozeramaile Aibek Smadiyaroven arabera. Elkarrizketarako deia egin du, eta nabarmendu «eskualde mailako edo munduko egonkortasuna» mantentzea dela beren helburu nagusia. Errusiaren bazkide nagusietako bat da Kazakhstan, eta biak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundea aliantza militarreko kideak dira, Sobietar Batasun ohiko beste lau errepublikarekin batera: Tajikistan, Bielorrusia, Armenia eta Kirgizistan. Bihar da galdeketa horietan bozkatzeko azken eguna.
Txinak agertu izan duen antzeko jarrera dauka Kazakhstanek. Hala, Pekinek gerrari buruz zalantzak dituela esan zion Xi Jinping presidenteak Vladimir Putin Errusiakoari, duela bi aste, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Foro berean, Narendra Modi Indiako lehen ministroak adierazi zion Kremlineko buruari ez dela gerrarako garaia.
Mongoliara, 3.000 bat
Eta Errusia barruan ere arrakala horiek nabarmenago ikus daitezke, Putinek lehengo astean iragarri zuenetik gerrarako 300.000 erreserbista mobilizatuko dituztela. Batetik, horren kontrako protestak egin dituzte herrialdearen luze zabalean, eta horietan 2.000 pertsona baino gehiago atxilotu dituzte, OVD-Info gobernuz kanpoko erakundeak emandako informazioaren arabera. Gainera, errekrutatzea dela eta Errusiatik alde egiten ari dira herritar ugari. Finlandiak jakinarazi zuen ostiralean Putinek iragarpena egin zuenetik bikoiztu egin dela Errusiatik hara iristen ari den errusiar kopurua. Sare sozialetako bideoetan auto ilarak ikus daitezke Georgiako, Finlandiako, Kazakhstango eta Mongoliako mugetan, eta, AFP berri agentziak jaso duenez, Mongoliako mugazainek adierazi dute «areagotu» egin dela herrialdera ailegatutako errusiarren kopurua: asteazkenetik 3.000, eta horietatik 2.500 gizonezkoak. Sergei Tsekov Errusiako Senatuko kideak esan du Errusiako mugak ixteko, hala «militarra izateko adinean» daudenei atzerrira joatea «debekatzeko».
Joan den asteazkenean Putinek mobilizaziorako deia egin zuenean, Sergei Xoigu Defentsa ministroak zehaztu zuen «gaitasun militar bereziak» dituztenak edo borrokan eskarmentua zuten 18 eta 35 urte arteko gazteak deituko zituztela. Baina hedabide askok frogekin erakutsi dutenez, eskarmenturik gabekoak ere deitzen ari dira. Horregatik, Putinen gertuko aliatu batzuk kontra azaldu dira. «Gehiegikeria horiek guztiz onartezinak dira. Erabat zuzena da erreakzio indartsu bat eragitea gizartean», idatzi du Telegramen, Valentina Matviyenko Senatuko presidenteak. Eskatu die Errusiako eskualdeetako gobernadoreei bermatu dezatela mobilizaziorako deia «zehaztutako irizpideen arabera» egitea, «inolako hutsegiterik gabe». Ildo beretik mintzatu da Duma edo behe ganberako presidente Viatxeslav Volodin, Telegramen: «Akatsak egiten badira, beharrezkoa da horiek zuzentzea».
Arma nuklearren erabileraz
Errusiako Gobernuak gaur adierazi du AEBetakoarekin hitz egin duela arma nuklearren erabileraz. Joan den asteazkenean, mobilizaziorako deia egitearekin batera, Putinek iradoki zuen arma nuklearrak erabiltzeko prest legokeela bere herrialdea defendatzearren. Hurrengo egunean hori bera berretsi zuen Kremlinek, eta AEBek jakinarazi zuten «ohar pribatuak» bidali zizkiotela Moskuri, eta ohartarazi zein ondorio edukiko lituzkeen arma nuklearrak erabiltzeak. Jake Sullivan Etxe Zuriaren Segurtasun Nazionalerako aholkulariak atzo ahoratu zuen horrek «ondorio katastrofikoak» edukiko lituzkeela Errusiarentzat, AEBen «erantzun erabakigarri bat» eragingo lukeelako. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur esan du auziari buruz «noizbehinka» hitz egiten dutela AEBekin. «Elkarrizketarako kanal horrek balio du, gutxienez, elkarri urgentziazko mezuak bidaltzeko norberaren jarreraren berri emanez».
Alesandr Lukaxenko Errusiako presidentearekin batzartu da Putin gaur, Sotxin, eta bilera hasi aurretik Europari eskatu dio Errusia «errespetuz» trata dezala. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen arabera, bestetik, jakinarazi diote Kharkiv eskualdeko Izium hirian beste bi hobi komun topatu dituztela. Han, hobi komun batean, laurehundik gora gorpu agertu ziren duela bi aste. «Esan didate ehunka pertsona daudela bi hobi horietan», azaldu zuen Zelenskik, atzo, AEBetako CBS katean egin zioten elkarrizketa batean. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218691/berriro-ireki-dute-kolonbiaren-eta-venezuelaren-arteko-muga-zazpi-urteren-ondoren.htm | Mundua | Berriro ireki dute Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga, zazpi urteren ondoren | 2015ean igarobidea itxia izan ostean, orain lurreko eta aireko merkataritza trukeetarako erabili ahal izango da bi herrialdeen arteko muga. Kolonbiako gobernu aldaketak aukera eman du bi lurraldeen arteko harreman diplomatikoak leheneratzeko. | Berriro ireki dute Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga, zazpi urteren ondoren. 2015ean igarobidea itxia izan ostean, orain lurreko eta aireko merkataritza trukeetarako erabili ahal izango da bi herrialdeen arteko muga. Kolonbiako gobernu aldaketak aukera eman du bi lurraldeen arteko harreman diplomatikoak leheneratzeko. | Gaurtik aurrera, posible izango da autoz Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga igarotzea. Irekiera ekitaldi sinbolikoa egingo dute 09:00etan, Simon Bolivar zubian, hemengo 14:00ak aldera. Oraingoz, ez Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak eta ez Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak ez dute baieztatu ekitaldira joango direnik.
Azken zazpi urteetan, oinezkoentzako igarobidea izan da bi herrialdeen arteko muga. Madurok 2015ean debekatu zuen ibilgailuen joan-etorria, anbulantziak eta hileta orgak salbu. Gaurtik aurrera, ordea, merkataritza trukeetarako erabiltzea baimenduta egongo da Santanderko Iparraldeko departamentua (Kolonbia) eta Venezuelako Tachira estatua lotzen dituen mugan.
Hain zuzen, karga igarotzeko baimendu dituzten lehen bi zubiak aipatutako Simon Bolivar eta Francisco de Paula Santander izango dira. Bi horietan, baimenduta egongo da gauean karga alde batetik bestera igarotzea, hots; arratsaldeko 19:00etatik goizeko 06:00etara. Egunean zehar, oinezkoentzako pasabide gisa mantenduko dira.
Lurreko pasabideaz gain, airez ere lotuta egongo dira Kolonbia eta Venezuela. Gaur irtengo da Caracas eta Bogotaren arteko lehen hegaldia, eta Turpial Airlines lineak egingo du. Abenduaren 30era arte, 27 hegaldi antolatu dituzte, eta hegazkin konpainia gehiago zerrendara gehitzeko zain daude.
2.200 kilometro luze den mugako pasabidea Hego Amerikako aktiboenetako bat izan zen 2015ean itxi zuten arte. Esaterako, 2008an 7.000 milioi dolarretik gorakoa izan zen Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko merkataritza trukea. Bi herrialdeen arteko tirabirak areagotu ostean, baina, azken urteetan behera egin dute datu horiek. 2020an erregistratu zuten orain arteko kopururik txikiena, hots: 222 milioi dolar.
Zazpi urteko etena
Madurok 2015ean igarobidearen gaineko debekua ezarri ostean, 2019an hautsi zituzten Kolonbiak eta Venezuelak beren arteko harreman diplomatikoak. Orduko presidente Ivan Duqueren gobernuak Juan Guaido oposizioko burua Venezuelako presidente gisa onartu izanak eragin zuen behin-behineko haustura hori.
Kolonbiaren gobernu aldaketarekin batera, baina, bi herrialdeen arteko harreman diplomatikoak adosteari ekin zioten berriro iragan abuztuan. Eman zituzten lehen pausoetako bat izan zen bi herrialdeetan enbaxadoreak izendatzea.
Kolonbiako Merkataritzako, Industriako eta Turismoko ministro German Umañak atzo adierazi zuen Kolonbiako Gobernuak «itxaropen eta fede handiz» hartuko duela mugaren irekiera. Hala ere, bi gobernuek adierazi dute lanean ari direla irekiera «progresiboa, produktiboa eta zoriontsua» izan dadin, «luzera begira ere» iraun dezan. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218692/2037an-araba-bizkai-eta-gipuzkoako-administrazio-publikoa-euskaldunduta-egotea-nahi-dute-kontseiluak-elak-eta-labek.htm | Gizartea | 2037an Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskaldunduta egotea nahi dute Kontseiluak, ELAk eta LABek | Bederatzi ekarpen egin dizkiote administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuari. Derrigortasun indizearen sistema «gainditzea», euskarazko zirkuituak sortzea, eta langileen «egonkortasuna» bermatzea daude horien artean. | 2037an Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskaldunduta egotea nahi dute Kontseiluak, ELAk eta LABek. Bederatzi ekarpen egin dizkiote administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuari. Derrigortasun indizearen sistema «gainditzea», euskarazko zirkuituak sortzea, eta langileen «egonkortasuna» bermatzea daude horien artean. | Neurri sorta bat eta epe zehatzak proposatu dituzte Euskalgintzaren Kontseiluak, ELAk eta LABek, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskalduntzeko. Xede hori duen proposamena adostu dutela azaldu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak: «Nork bere proposamen propioak egin baditu ere, gai izan gara hiruron arteko ekarpen bat publikoki aurkezteko eta defendatzeko».
Administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretua lantzen ari da Eusko Jaurlaritza, eta hari egindako ekarpena da hiru eragileek aurkeztutakoa. Era berean, alderdiei ere bidaliko dietela jakinarazi dute. Martxoan ezagutu zen dekretuaren lehen zirriborroa. Herritarrekiko harremanaren araberako hizkuntza eskakizun «asimetrikoak» izango direla dio, besteak beste, eta euskara eskakizun izango ez duten lanpostuen proportzioa orain arteko bera izango dela. Berriki, ordea, bigarren zirriborro bat publiko egin da. Ez da aldaketa nabarmenik, baina bada aldaketa esanguratsu bat: salbuespenezko zenbait egoeratan, «lanpostua bete gabe gelditzeak ekarriko lituzkeen kalteak ekiditeko», lanpostuari dagokion euskara maila baino bat edo bi baxuagoa duen hautagaia praktikaldian hartzeko aukera zabaltzen du —aurreko zirriborroak gehienez ere maila bat baxuagoa onartzen zuen—.
Sektore publikoa euskalduntzeari «determinazio osoz eta atzerapenik gabe» heltzeko beharra dagoela adierazi du Bilbaok gaur, eta momentuaren garrantzia nabarmendu. «Kontuan izan behar dugu datozen urteotan langile publikoen erdiak hartuko duela erretiroa, eta belaunaldi aldaketa hori abagune aparta da administrazioa euskalduntzeko, langile guztiei erreparatuko dien trantsiziorako prozesu batekin».
Proposatutako prozesuaren funtsa «eskubideen bermea erdiestea» dela azpimarratu du, gainera, Bilbaok, eta ez inoren kontra egitea. Alde horretatik, ziurtatu du «euskararen ezagutza jasotzeko bide eta baliabideak» jasotzen dituela proposamenak, euskararen ezagutzarik ez duten langile publikoentzat, baita «salbuespenak» ere, «adin edo bestelako arrazoiengatik» bide hori egin ezin dutenentzat.
Administrazioa euskalduntzea langileen eskubideak bermatzearekin bateragarria dela gaineratu du Bilbaok, eta, hain justu, «lan baldintza duinak» administrazioa euskalduntzeko «beharrezkoak» izango direla erantsi du Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak: «Behin-behinekotasuna euskararentzat oztopo delako administrazioaren euskalduntzeko prozesuak aurrera eramateko, are gehiago Hego Euskal Herriko administrazioan behin-behinekotasuna %40koa denean».
Bi epe jomugan
Hiru eragileek adostutako bide orriak bederatzi neurri jasotzen ditu. Bi epe ezartzen ditu, batetik: bost urtean herritarrekiko euskarazko harremana bermatuta egongo dela dio, eta hamabost urtean sektore publikoak euskaraz jardungo duela. Langileen hizkuntza gaitasunari dagokionez, lanpostuei hizkuntza gaitasuna esleitu beharko zaiela dio, «herritarren eta lankideekin duten harremanaren» araberakoa.
«Euskarazko zirkuituak eta unitateak sortzea» ere aurreikusten du proposamenak, arta eta lan jarduna bereizita. Lehenengoaren kasuan, «euskaraz jardungo duen zerbitzu katea» definitu beharra dagoela dio. «Lan jarduna euskaraz garatuko duten unitateak» sortzeko, berriz, langileek lan harremanak euskaraz garatu ahal izateko besteko gaitasuna bermatu beharko dela dio proposamenak.
Hizkuntza eskakizuna duten lanpostu publikoak derrigortasun indizearen arabera kalkulatzen dira egun. tokian tokiko errolda edo biztanleria eta etxebizitza estatistikan jasotako azken datuak erabilita, eta kalkulu matematiko bat eginda: euskaldunak + (ia euskaldunak/2). Sistema hori «gainditzea» proposatu dute Kontseiluak, ELAk eta LABek, «hala egin ezean beti geratuko baita aukera sektore publikora beharrezko hizkuntza gaitasunik ez duten langileak sartzeko. Eta langile horien euskalduntzeak gainkostua ekarriko du». Halaber, derrigortasun data ez betetzearen «ondorioak eta salbuespenerako aukerak» ere jasota daude proposamenean.
Formazioa ere ezinbestekotzat jo dute hiru eragileek, eta, zentzu horretan, «langileen formaziorako programa sendoa garatzea» proposatu dute, hezkuntzako formazioan ispilatuta.
B2a, gutxienez
Lan poltsetan sartzeko irizpideen eta gutxieneko hizkuntza eskakizunen gaineko eztabaida epaitegietara iritsi den honetan, argia da Kontseiluaren, ELAren eta LABen posizioa: «Ezinbestekoa da lanpostuen deialdi berri guztietan B2 hizkuntza eskakizuna, gutxienez, ezarrita izatea, eta lanpostuaren funtzioari edo betekizunari lotutako proba bat, gutxienez, euskaraz izatea».
Administrazio publikoko langileen egonkortasunik eza ere aipatu dute, sektore publikoa euskalduntzeko oztopo gisa. Horregatik, «langileen mugikortasunari buruzko irizpideak» proposatu dituzte. «Langileen mugikortasunak administrazioaren euskalduntze prozesuari ahal den neurrian laguntzeko, eta, edozein kasutan, ez kaltetzeko irizpideak finkatu behar dira», adierazi du Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak.
Azkenik, «hizkuntzaren erabilera irizpideak arautu» beharra ere jaso dute, kontuan hartuta euskara gutxiagotutako hizkuntza dela, eta, beraz, «hizkuntza hegemonikoa boterez eta baliabidez nagusi» dela.
CCOO, «euskaldun agrafoez»
CCOO sindikatuak ere aurkeztu dizkio zuzenketak dekretuari, baina, kontrako norabidean. Ziurtagiri ofizialen bidez «hiztun pasiboak edo euskaldun agrafoak» —euskaraz hitz egin bai, baina idazten edo irakurtzen ez dakitenak— kontuan hartzeko eskatu du, ohar baten bidez jakinarazi duenez.
Egun indarrean dagoen dekretuak zehazten dituen derrigortasun proportzioak «errespetatzeko» eskatu du, gainera, sindikatuak. Haren arabera, 80ko hamarkadan «adostu» zituzten proportzio horiek, eta herri bakoitzaren «errealitate eta garapen soziolinguistikora egokitzen» dira. Azken urteetan, gainera, zenbait administrazio —«ez gutxi»— proportzio horietatik aldendu izan direla salatu du. Alde batetik, Espainiako Administrazio Orokorrak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «arreta elebiduna» emateari «bizkar eman» diola deitoratu du, baina, horrekin batera, beste zenbait kasutan hizkuntza eskakizunen proportzioak «errealitate soziolinguistikoaren oso gainetik» jarri izan direla salatu du.
Gainera, EAJri eta PSE-EEri egotzi diote ELAren eta LABen «presio baztertzaileetara» makurtu izana, zeinak «Gernikako Estatutuak zehaztutako adostasun linguistikoetatik aldentzen» baitira, haren arabera.
Hain justu, Espainiako Auzitegi Gorenak ostiralean erabaki zuen Irungo Udalak jarritako kasazio helegitea ez onartzea, herri horretako udaltzainei ezarritako hizkuntza eskakizunen aferan. CCOOk jarritako salaketa batek eraman zuen auzi hori epaitegira. Izan ere, sindikatuak salaketa jarri zuen, argudiatuz Irungo hamabi udaltzain postutarako euskaraz jakitea eskatzea «diskriminatzailea» zela euskara ez zekiten hautagaientzat.
Epaitegiaren erabakia salatu dute egunotan Kontseiluak eta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak, baita epaileak hizkuntza politikan «esku hartzen» ari direla ere. Gaia hizpide izan du gaur ere Bilbaok, baina, botere judizialetik harago, hizkuntza eskubideen kontra helegiteak jartzeko joera gaitzetsi du: «Badakigu epaitegiek jarraituko dutela hizkuntza politikak judizializatzen, gertatzen ari delako. Baina joera bat ezarri da helegiteak jartzeko, eta badakigu zein izaten den auzitegien jokaera hizkuntza eskubideen bermeei dagokienez». |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218693/metalgintzako-negoziazioak-nafarroan-akordioa-gertuago-dago-bizkaian-urrun.htm | Ekonomia | Metalgintzako negoziazioak: Nafarroan akordioa gertuago dago; Bizkaian, urrun | Nafarroako metalgintzako patronalak UGTren eta CCOOren eskaintzak aztertuko ditu. Bizkaikoak, berriz, ez du aldatu lan ituna berritzeko eginiko azken eskaintza. | Metalgintzako negoziazioak: Nafarroan akordioa gertuago dago; Bizkaian, urrun. Nafarroako metalgintzako patronalak UGTren eta CCOOren eskaintzak aztertuko ditu. Bizkaikoak, berriz, ez du aldatu lan ituna berritzeko eginiko azken eskaintza. | Bilera eguna zen gaur Euskal Herriko metalgintzan. Nafarroako eta Bizkaiko lan hitzarmenak negoziatzeko bilerak egin dira, eta Iruñeko eta Bizkaiko juntadizoek doinu oso ezberdina izan dute. Nafarroan, patronalak astebeteko epea eskatu du CCOOren eta UGTren eskaintzak aztertzeko, eta, bi sindikatu horiek gehiengoa dutenez, baliteke akordioa gertu egotea. Bizkaian, berriz, FVEM enpresarien elkarteak ez du aldatu bere azken eskaintza, eta ez da egon negoziatzeko tarterik. Litekeena da sindikatuek borroka dinamikaren bat aktibatzea.
Iragan astean Arabako metalgintzako patronalak lurraldeko lan ituna berritzeko akordioa lortu zuen LABekin, CCOOrekin eta UGTrekin. Gaurko bilerak aurrenekoak ziren haren ondoren, eta akordio giroa kutsatzen zen ikusteko lehen aukera zen. Bi bilerak amaituta, Nafarroan akordioak gertuago dirudi. Patronalak (APNEM eta ANEM) sei urterako akordioa nahi du, baina UGTk eta CCOOk eginiko eskaintzak aztertzeko prest dago, biak bost urtekoak. Bi sindikatu horiek launa ordezkari dituzte mahaian, ELAk adina. LABek, berriz, hiru ditu; beraz, UGTrekin eta CCOOrekin sinatuta nahikoa luke onartzeko. 35.000 langileri eragiten die itunak.
Nafarroako UGTk %20ko inguruko soldata igoera proposatu du bost urterako, eta gero KPIaren bilakaeraren arabera berrikustea. CCOOren eskaintza, berriz, lehen hiru urteetako bakoitzean %5 igotzea da, hirugarrenaren ondoren KPIra egokitzea, eta hurrengo bi urteetan KPIaren araberako igoerak. ELAk eta LABek esana dute KPIaren araberako igoerak nahi dituztela, eta subrogazioa bestelako beste eskubide batzuk. Era berean, uste dute trabak jarri behar zaizkiela ituna erortzeko aukerari eta gehiegizko malgutasunari. Hurrengo bilera urriaren 4an izango da, eta ez litzateke harritzeko izango akordioa gertu egotea.
Ordu erdiko bilera Bilbon Bilboko bilerako giroa oso ezberdina izan da. Sindikatuen —ELA, %40; CCOO, %25; LAB, %21,5, eta UGT, %13— eta FVEMen arteko bilera ordu erdikoa izan da. Sindikatuek jakinarazi dutenez, FVEMek ez du aldatu soldatak eguneratzeko bere azken eskaintza: %3,25eko igoera 2022an, %3koa 2023an, eta %2,5ekoa 2024an. Kopuru horiek Arabako akordioan onarturikoetatik oso urrun daude, eta ez dirudi adostasuna lortzea erraza izango denik. Urriaren 13an berriz bilduko dira bi aldeak. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218694/europako-eskuin-muturrak-beso-zabalik-hartu-du-meloniren-garaipena.htm | Mundua | Europako eskuin muturrak beso zabalik hartu du Meloniren garaipena | «Merezitako garaipena» lortu duela adierazi dute haren aliatuek. Bestalde, hauteskundeen emaitzak «tristeak eta kezkagarriak» direla adierazi du Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko presidenteordeak. | Europako eskuin muturrak beso zabalik hartu du Meloniren garaipena. «Merezitako garaipena» lortu duela adierazi dute haren aliatuek. Bestalde, hauteskundeen emaitzak «tristeak eta kezkagarriak» direla adierazi du Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko presidenteordeak. | Italiako eskuin muturraren gorakada nahikoa eta soberakoa izan da parlamenturako hauteskundeak irabazi eta gobernua eskuratu dezan. Botoen %43 inguru eskuratu ditu koalizio eskuindarrak, behin-behineko emaitzen arabera. Giorgia Meloni FDI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarrak gora egin du bozetan —botoen %4 eskuratu zituen duela laur urte; orain, laurdenak baino gehiago—.
Ikusi gehiago: Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik
Europan, beso zabalik hartu du eskuin muturrak Meloniren garaipena. Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroa ez da batere berandutu, eta gauerdian bertan zoriondu du FDIko burua, lehen emaitzen berri izan bezain laster. Alderdi biak ala biak daude ECR Europako Kontserbadore eta Erreformisten koalizioan Europako Parlamentuan. Talde komunitarioko eztabaidei begira, Melonik argi du zeintzuk izango diren bere aliatuak.
Marine Le Pen Frantziako RN Batasun Nazionalaren buruzagi ohi eta Asanbleako diputatua ere gogobeteta agertu da Italiako bozen emaitzarekin. Meloni eta Lega alderdiko buru Matteo Salvini zoriondu ditu Le Penek, «Europako Batasuna antidemokratiko eta harroputz baten mehatxuei aurre egiteagatik». Italiarrek «gobernu abertzale eta subirano» bat aukeratu dutela ere gehitu du mezuan.
Hungariako lehen ministro Viktor Orbanek ere FDIko burua goratu du sare sozialetan; «merezitako garaipena» lortu duela adierazi du. Orbanen Fidesz alderdiko kideek ere izan dute tarterik eskuin muturreko koalizioa zoriontzeko. «Gure helburuak komunak dira: bakea eta familiei laguntzea, [eta] gure mugak babestea», adierazi du Szilard Nemeth alderdiko presidenteordeetako batek. Balazs Orban lehen ministroaren politika zuzendariak ere ohartarazi du «inoiz baino gehiago» lagundu behar dituztela «ikuspegi komun bat» dutenak.
Espainiako Vox alderdiak ere bide beretik jo du, eta komunikatu baten bitartez adierazi du «Italiak nazio aske eta subiranoen Europa berri baterako bidea finkatu» duela. Antzera mintzatu da Juan Guaido Venezuelako oposizioko liderra, Meloni zorionduz. Halaber, Guaidok eskerrak eman dizkio FDIko liderrari Venezuelaren askatasuna «babesteagatik».
Balantzaren beste aldea
Italiar ultraeskuinaren garaipenak Europako hautsak errotu ditu, eta, aliatuak bezala, bestelako iritzidunak ere izan dira. Espainian ere, gobernuko presidenteorde Yolanda Diazek esan du emaitza «tristeak eta kezkagarriak» direla. Dena dela, ez du etsi; «alboan beharko dugu Italia Europa sozialago eta demokratikoago bat eraikitzeko, Hungariaren eta Poloniaren bideari jarraitu ez diezaion», erantsi du. Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albaresek FDIren garaipena gaitzetsi du, eta haren ondorioez ohartarazi: «Populismoak beti hauspotzen dira, eta beti berdina dute amaiera: hondamendia. Iraganera itzultzearen aldeko apostua egiten dute».
Frantzian, Elisabeth Borne lehen ministroak azaldu duenez, «erne» izango dira giza eskubideak errespetatu daitezen bai Italian, bai Europako Batasuneko kide diren estatuetan. Are gehiago: abortu eskubidea nabarmendu du eskubideen artean. Horrez gainera, ez du ezer esan parlamenturako hauteskundeen inguruan.
Bestalde, Europako Batzordea neutral agertzen saiatu da. Eric Mamer bozeramaileak azpimarratu du ez dagokiola batzordeari Italiako kanpainaz iruzkinik egitea. Haren lana gobernuekin elkarlanean aritzea dela azaldu du, eta oraingoan ez dela «desberdina izango». Talde komunitarioko eztabaidei dagokienez, iritzi dio «hauteskunde hauetan Europari buruzko epaiketa moduko bat ikustea muturreko sinplifikazioa» dela. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218695/gauean-ontzi-kamikaze-batekin-joko-dute-asteroide-bat-lurra-defendatzen-ikasteko.htm | Bizigiro | Gauean ontzi kamikaze batekin joko dute asteroide bat, Lurra defendatzen ikasteko | Historian lehen aldiz, gailu bat jaurtiko dute espazioko objektu baten kontra, hura desbideratzerik ote dagoen jakiteko. Lurretik 11 milioi kilometrora gertatuko da talka. | Gauean ontzi kamikaze batekin joko dute asteroide bat, Lurra defendatzen ikasteko. Historian lehen aldiz, gailu bat jaurtiko dute espazioko objektu baten kontra, hura desbideratzerik ote dagoen jakiteko. Lurretik 11 milioi kilometrora gertatuko da talka. | Gaur da eguna. Teknikoki, bihar. Izan ere, Euskal Herrian 01:14ak direnean espero dute talka eragitea. Gizateriaren historian mugarri bat jarriko du egingo duten probak. Lehen aldiz, gizakiek jaurtitako gailu batekin asteroide bat joko dute, ikusteko kolpeak ahalmena duen hura desbideratzeko.
Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu dute DART misioa. Dimorphos asteroidea da helburua. Ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik. Baina esperimentu interesgarria egingo dute, ikasteko etorkizunean Lurra nola defendatu arriskua ekar dezaketen espazioko objektuetatik.
Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia kamikazea.
Itsu samar dabil une honetan dardoa. Izan ere, bakarrik kolpea eragin baino 50 minutu lehenago bereizi ahalko du asteroidea. Lurretik 11 milioi kilometrora gertatuko da talka, orduko 20.000 kilometroko abiadan.
Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke prezisio handiko tiro ariketa bat egingo dutela.
DARTek 570 kilo ditu, eta, abiada horretan, kolpea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula izango. Ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortuko du.
Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Beraz, asteroidearen orbita apur bat bakarrik aldatzea espero dute.
Baina, horren bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko. Halako distantzia handietan, ibilbidea apurtxo bat aldatzea nahikoa da objektua erabat desbideratzeko.
Talka zuzenean emango dute NASAren webgunean. Aurreratu dutenez honelakoa izango da ikuskizuna: hasieran, Didymos eta Dimorphos puntutxo distiratsu bat baino ez dira izango pantailan. Minutuek aurrera egin ahala, handituz joango da, eta, une batean bi objektuak bereizi ahalko dira. Gero, Dimorphos gero eta handiago ikusiko da, eta azkeneko segundoetan pantaila osoa beteko du. Gero, iluntasuna, DART hauts bihurtuko delako talkaren eraginez.
Lur planetako teleskopio ugari puntu horretara begira egongo dira, eta NASAk esan du talkaren irudiak lortu ahalko direla. Baina zundarekin batera bidaia egin duen Italiako LiciaCube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtuko du gertatuko dena. Horrek harturiko irudiak bidaliko ditu Lurrera, hurrengo egunetan.
Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.
ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218696/zero-kilometro.htm | albisteak | Zero Kilometro | Bertan eta bertako sortzaileei esker osatu ahal izan dugu aurtengo leloa, logoa eta ‘Irribarra’ abestia, guztiak zero Kilometro. | Zero Kilometro. Bertan eta bertako sortzaileei esker osatu ahal izan dugu aurtengo leloa, logoa eta ‘Irribarra’ abestia, guztiak zero Kilometro. | Irribarra da Gipuzkoako ikastolen aurtengo festarako aukeratutako leloa. Ibarrako Uzturpe ikastolak eskaini nahi zuen mezua, eta irribarreak ikusezin izan diren garaietan ikastolari garrantzitsua iruditu zitzaion irribarrearen balioa azpimarratzea, irribarreak zabalduaz, eta Irribarra leloa da emaitza. Izan ere, Irribarra izan daiteke komunikatzeko modua eta etorri berriari harrera egiteko modua. Lurrari begiratu, eta jatekoa ematen digunean, sortzen diren sentsazioen bizipena. Edo triste dagoenari animatzeko bidea, ikastolen lana egiteko modu berritzailea. Izan daiteke ere Euskal Herria eta euskara sentitzeko jarrera. Azken finean, Irribarra da guztion bizipoza.
Irribarra zaindu behar den hazia da, bere fruituak ematen dituena, eta hori da logoan islatu nahi izan dena. Ibarran, baratze herrian, irribarrearen haziak bota, eta elkar zaintzearen garrantziaz aritu dira azken urtebetean: balioen hostoak, errespetua eta elkarbizitzaren loreak, eta ikasle aktibo eta kritikoen fruituak gogora ekarri nahi izan dituzte. Lurra eta baratzearen marroia, bizitza eta piperraren berdea. Ibarran, irria, barra-barra: irribarra.
Kantua eta bideoklipa
Bizipoz hori islatu nahi izan dute, eta kantua da horren beste emaitzetako bat. «Ibarra da Irribarra. Euskara da, ikastola gu gara», diote Maider Eraunzetamurgil Elustondok eta Ane Zubia Aranaldek prestatutako hitzek. Irribarra kanta eta bideoklipak badu berezitasun bat, herritik herrira eta bertatik bertara sortua izan dela eta lanketa horretan herritar batek baino gehiagok hartu dutela parte. Musika sortzen Enrikko Rubiños Rezola aritu da, eta hitzak Maider Eraunzetamurgil Elustondok eta Ane Zubia Aranaldek jarri dizkiote. Abeslaria Eneritz Jauregi Lopetegi da, eta musikariak ere gertukoak izan dira; Unai Artola Eguren baxuan aritu da, Saioa Ugowe Balza teklatuan, Ander Zubillaga Artano gitarran, Rubiños bera baterian, Jon Garmendia Anfurrutia albokan, eta Rubiños eta Garmendia txalaparta jotzen.
Grabazio eta nahasketak Bonberenea estudioan egin dituzte, Karlos Osinaga Txap-ekin. Eta bideoklipari dagokionez, produkzioaz eta edizioaz Arri Studioa arduratu da.
Abestiak badu koreografia ere, eta herriko Alurr dantza taldea arduratu da horretaz. Zeinu hizkuntza ere ageri da bideoklipean, eta Julia Rodriguez Rojok, Maddi Ibarburuk eta Aransgi elkarteak hartu dute horretarako ardura.
Hezur haragitzen den txorimalo bat da bideoklipeko protagonista, eta panpina sortzen Aloña Peñagarikano Mujika aritu zen. Mugimendu artistikoa Nagore Leon Plazak eman zion, eta Uxue Murua Renobalesek gorpuztu zuen azkenean. Guztiak bertakoak, etxekoak, zero kilometro.
Esan bezala, Enrikko Rubiñosek ondu du kanta, eta oso esperientzia polita izan dela dio. «Lehen aldia izan da abesti bat hasieratik bukaeraraino neronek egin dudana. Vendettan eta La Topadoran, esaterako, konposizioak eginda etortzen ziren, eta bururatzen zitzaizun detaileren bat eransten nion, baina lan guztia neure gain hartzen nuen lehen aldia zen. Hasieran kezkaz begiratu nion proposamenari, baina erantzunarekin gustura geratu naiz. Hori bai, sekulako ekipoa izan dut aldamenean, musikari onak izan ditut ondoan». |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218697/kubatarrek-baiezkoa-eman-diote-sexu-berekoen-ezkontzari.htm | Mundua | Kubatarrek baiezkoa eman diote sexu berekoen ezkontzari | Botoen bi heren baino gehiago aldekoak izan dira Familien Kodearen erreferendumean. Sexu bereko bikoteek adoptatu ahal izatea eta haurdunaldi subrogatua arautuko dituzte, eta adingabeen arteko ezkontzak debekatuko. | Kubatarrek baiezkoa eman diote sexu berekoen ezkontzari. Botoen bi heren baino gehiago aldekoak izan dira Familien Kodearen erreferendumean. Sexu bereko bikoteek adoptatu ahal izatea eta haurdunaldi subrogatua arautuko dituzte, eta adingabeen arteko ezkontzak debekatuko. | Kubatarrek bozkatzeko aukera izan zuten atzokoan, 1959ko iraultzatik herrialdean antolatu duten hirugarren erreferendumean, Familien Kodea izeneko lege multzoaren onarpenaz erabakitzeko. Baietza irten da garaile, botoen bi heren baino gehiagorekin (%66,87). Kode horrek bide emango du, besteak beste, Kuban sexu berekoen ezkontza arautu dezaten.
Ia 8.500.000 pertsona deitu zituzten botoa ematera, eta 6.250.000 inguruk parte hartu zuten erreferendumean —abstentzioa %25ekoa izan da—. Baliozko aldeko botoak ia lau milioi izan dira; kontrakoak, berriz, ia bi milioi.
Kodeak dakartzan neurriak
1975ekoa da egun indarrean dagoen araudia. Horiek horrela, LGTBI mugimenduaren eta feminismoaren hainbat eskakizun sartu dituzte. Sexu berekoen ezkontzaz gain, bikote horiek haurrak adoptatzeko aukera izango dute, eta osasun sistema publikoak ugalketa lagundua eskainiko die.
«Familiaren barruan» indarkeria matxista jasaten duten emakumeak judizialki babestuko ditu legeak aurrerantzean. Mugimendu feministak «aurrerapen garrantzitsutzat» jo du neurria, baina lege sortak aurreikusten ez dituen mekanismoak galdegin ditu, «erreparazio integrala» egiteko.
Adingabeen arteko ezkontzak ere debekatuta egongo dira aurrerantzean —orain arte, 14 urte baino gehiago dituzten emakumeek eta 16 urte baino gehiago dituzten gizonek ezkontzeko aukera izan dute—.
Familien Kodearen pean sartzen diren beste neurrietako bat haurdunaldi subrogatuarena da; «haurdunaldi solidarioa» deitu diote. Metodo hori legezkoa izango da haurdun gelditu ezin direnentzat: gaixotasun bat dutenentzat edo gizon bat edo bi gizonezko izanik guraso izan nahi dutenentzat. Onartu berri duten kodeak jasotzen duenez, haurdun geratuko den emakumeak guraso izan nahi dutenen senidea edo «gertukoa» izan beharko du, eta ezingo da transakzio ekonomikorik egin, «haurdunaldiak eragindako gastuak kenduta». Emakumeen sexu esplotazioa eta haurren salerosketa eragozteko kontrolak aurreikusten ditu legeak. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218698/etaren-2002ko-atentatu-batean-parte-hartzeaz-absolbitu-dute-garikoitz-aspiazu-froga-faltagatik.htm | Politika | ETAren 2002ko atentatu batean parte hartzeaz absolbitu dute Garikoitz Aspiazu, froga faltagatik | 2002an Bilbon izandako atentatu bat egin izana egotzita epaitu dute Espainiako Auzitegi Nazionalean; bonba-auto bat lehertu zen, eta hainbat zauritu eragin. Aspiazuk ukatu egin zuen atentatuan parte hartu zuela. | ETAren 2002ko atentatu batean parte hartzeaz absolbitu dute Garikoitz Aspiazu, froga faltagatik. 2002an Bilbon izandako atentatu bat egin izana egotzita epaitu dute Espainiako Auzitegi Nazionalean; bonba-auto bat lehertu zen, eta hainbat zauritu eragin. Aspiazuk ukatu egin zuen atentatuan parte hartu zuela. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi duenez, Garikoitz Aspiazu ez da 2002an ETAk orain hogei urte Bilbon eginiko atentatuaren errudun. Zehazki, 2002ko urtarrilaren 12an zartatu zen bonba-autoa prestatzen jardun izana leporatuta epaitu dute Aspiazu. Euskal presoak dagoeneko deklaratua zuen akusazio horren harira, ukatu egin zuen atentatuan parte hartu zuela, eta gaur absolbitu egin du epaileak, «froga faltagatik».
Auzitegi Nazionalak jakinarazi duenez, epaiketan bildutako frogak eta hartutako deklarazioak ez dira nahikoa akusatuaren errugabetasun presuntzioa indargabetzeko. Froga falta «nabarmena» da, diotenez. «Dauden frogak ez dira aski baieztatzeko akusatuak zernahi parte hartze izan zuenik atentatuan».
Delitu berari loturik, Auzitegi Nazionalak dagoeneko zigortua du beste euskal preso bat: Gorka Martinez Arkarazo. Ordea, Aspiazuren kontrako epaiketan ondorioztatu dute, akusatuaren deklarazioei segika, atentatua egin zenean bi euskal presoek artean ez zutela elkar ezagutzen. Horrek, epaiaren arabera, nabarmen lausotzen du Aspiazuk atentatu horretan parte hartzeko aukera. Gainera, akusatuak nabarmendu du delitu honen gaineko deklarazioak torturapean hartu zizkiotela. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218699/eh-bilduk-bermatu-nahi-du-hezkuntza-komunitateak-hezkuntza-legearen-eztabaidan-parte-hartzea.htm | Gizartea | EH Bilduk bermatu nahi du hezkuntza komunitateak Hezkuntza Legearen eztabaidan parte hartzea | Koalizio abertzaleak Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroaren balorazioa egin du. Iragarri du «zuzenketa asko» egingo dizkiotela. | EH Bilduk bermatu nahi du hezkuntza komunitateak Hezkuntza Legearen eztabaidan parte hartzea. Koalizio abertzaleak Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroaren balorazioa egin du. Iragarri du «zuzenketa asko» egingo dizkiotela. | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa zeresana ematen ari da. Gaur, EH Bilduk egin du bere lehen balorazioa, gaia Mahai Politikoan aztertu ostean Donostiako egoitzan egin duten prentsaurrekoan. Aurreproiektua irakurrita, orain eztabaida «sakona, gardena eta zorrotza» egiteko unea dela aipatu du koalizio abertzalearen programa zuzendariak, Pello Otxandianok. Eta, horretarako, nahitaez hezkuntza komunitatearen parte hartzea sustatu behar dela iruditzen zaio: «Ezinbestekoa da hezkuntza komunitatea parte egitea; deliberazio prozesu bat martxan jarri beharko litzateke».
Izan ere, ikusten dute badagoela arrisku bat arlo horretan: eztabaida politikoaren eta egunero ikastetxeetan dauden profesionalen jardunaren, kezken edo arazoen artean distantzia dago. Hala azaldu du Otxandianok: «Oso urrun ikusten ari dira eztabaida hau, edo ez dago behar den konexiorik, gertutasunik edo sintoniarik hezkuntza komunitatearen eta eztabaida politikoaren artean». Dena den, gogorarazi du oraindik urtebete inguru iraungo duen eztabaida daukatela aurretik: «Lasaitasuna behar dugu, anbizioa behar dugu eta patxada hartu behar dugu, ahalik eta eztabaida sakonena, gardenena eta zorrotzena egiteko».
Hezkuntza Legearen lehen oinarriak jarrita daude dagoeneko: Eusko Legebiltzarrean lau alderdi nagusiek apirilean sinatu zuten hezkuntza akordioa eta berriki Eusko Jaurlaritzak publiko egin duen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Lehenengoa bigarrenean islatuta ote dagoen galdetuta, Otxandianok erantzun du oraindik ez dela garaia eduki zehatzen balorazioa egiteko, baina aurrerapen bat egin du: «Ez gara hasi oraindik [aurreproiektuaren zirriborroaren] zuzenketak idazten, baina seguru gaude zuzenketa asko egingo dizkiogula». Arrazoiak eman ditu: «Uste duguna da hezkuntza akordioaren letrari dagokionez zer hobetu asko dagoela, baita hezkuntza akordioaren izpirituari dagokionez ere». Adibide bat ere eman du. Otxandianoren hitzetan, hezkuntza ituneko «muina» Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren sorrera da. Bertan sartuko lirateke baldintza batzuk betetzen dituzten ikastetxe guztiak —publikoak nahiz itunpekoak—, eta betebehar nahiz eskubide berdinak edukiko lituzkete. Alabaina, Otxandianok gaitzetsi du itunean jasota zeudela bertan sartzeko betebeharrak, baina aurreproiektuan ez dela horrelakorik.
Sistema eraldatzeko aukera
Koalizioaren programa zuzendariak nabarmendu du hezkuntzarena ez dela «edozein eztabaida politiko», eta Hezkuntza Lege berriaren garrantzia nabarmendu du: «Iruditzen zaigu oso kontziente izan behar garela zer den jokoan dagoena, eta horren araberako politikagintza bat behar dugula, ez baita edozein lege». Aurrez azaldu izan duten bezala, Otxandianok gogorarazi du EH Bildurentzat «euskal hezkuntza sistema propio baterako» trantsiziorako lege bat izan behar duela.
Hori buruan, bi norabidetan lan egingo du EH Bilduk. Batetik, hezkuntzaren gaineko «mugarik gabeko eztabaida bat» egin asmo dute. Bestetik, koalizioak hitzeman du beraiek izango direla «letra eta izpiritua» legean jasota geratuko dela bermatuko dutenak. Gaur egun hezkuntzaren arloan dagoen aukera galdu ezin dutelakoan daude: «Gure onena jarriko dugu aukera hau baliagarria izan dadin». |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218700/luis-iriondo-hil-da-gernikako-bonbardaketen-azken-lekukoetako-bat.htm | Gizartea | Luis Iriondo hil da, Gernikako bonbardaketen azken lekukoetako bat | Hainbat lan idatzi zituen, eta memoriari loturiko ekintzetan aktiboki jardun zuen. 100 urte bete eta hiru aste eskasera hil da. | Luis Iriondo hil da, Gernikako bonbardaketen azken lekukoetako bat. Hainbat lan idatzi zituen, eta memoriari loturiko ekintzetan aktiboki jardun zuen. 100 urte bete eta hiru aste eskasera hil da. | 14 urteko gazte bat zen Luis Iriondo Gernikako bonbardaketa bertatik bertara bizitzea egokitu zitzaionean. Aterpe batean hartu ahal izan zuen babes 1937ko apirilaren 26 hartan, eta bonba jasaren ostean bizitakoak idatziz jaso zituen gero, besteak beste El chico de Guernica (2011) memoria lanean. Gertakari haien azken lekukoetako bat izan da, eta 100 urte bete eta aste gutxira zendu da, gaur, Gernikan bertan —udalak omenaldia egin zion, hain justu, irailaren 3an—.
Ikusi gehiago: «Zakuen atzetik irten nintzenean, Gernika osoa erreta zegoela ikusi nuen»
Herriko kultur bizimoduari loturiko gizona ere izan da Iriondo. Mende erdi pasa egin zituen kultur etxeko pintura eta marrazketako arduradun lanetan, eta, idazketaren alorrean, ipuinak, antzerkia, Amatxu zarzuela eta Francisco Escuderoren Gernika (1987) operarentzako gidoia osatu zituen.
Halaber, bakearen aldeko ekintzaile modura ere izan da ezaguna Iriondo. Munduko beste bonbardaketa batzuetatik bizirik ateratako herritarrekin izan zuen harremanik, eta, 2014an, gutun bat ere igorri zion Barack Obama AEBetako presidente ohiari. «Hiroshimako, Nagasakiko, Dresdengo, Tsuchisakiko eta Gernika-Lumoko bonbardaketen biktimek gerraren kontrako oihartzuna zabaltzeko konpromisoa hartu dugu. Etorkizuneko belaunaldiei guk bizi izan genuenaren berri ematen diegu. Ipar eta Hego Korearen arteko istiluak eta Siriako gerra bukatzea eskatu dugu azkenaldian, idatzi bidez», kontatu zion orduan Bizkaiko Hitza-ri. |
2022-9-26 | https://www.berria.eus/albisteak/218702/cabezudok-ezingo-du-kartzela-utzi-du-epai-behin-betikoa-jaso-arte.htm | Gizartea | Cabezudok ezingo du kartzela utzi du epai behin betikoa jaso arte | Fiskaltzak eta akusazio partikularrak egindako eskea ontzat jo du Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak, eta beste sei urtez luza daiteke behin-behineko espetxealdia | Cabezudok ezingo du kartzela utzi du epai behin betikoa jaso arte. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak egindako eskea ontzat jo du Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak, eta beste sei urtez luza daiteke behin-behineko espetxealdia | Epaiketa amaitu zenean argi utzi zuten Fiskaltzak eta akusazio partikularrak «arriskutsua» izan zitekeela Kote Cabezudo argazkilaria libre uztea. Bere biktimen irudiak dituela esan zuten, eta horiek erabiltzen hasi daitekeela. Argazkilari ezaguna izan zen Cabezudo aldi batean, eta argazki erotikoek eman zioten fama handia. Kartzelan dago 2018tik. 28 urteko kartzela zigorra ezarria diote bere modeloei egindako erasoengatik eta haien argazkiei emandako erabilera okerrarengatik, eta orain Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ontzat jo du joan den astean akusazio partikularrak eta Fiskaltzak egindako eskea; ez du libre geratzeko erarik izango Cabezudok.
Ez da irmoa haren kontrako sententzia, Auzitegi Gorenak ebazpenaren gainean jarritako helegiteak erantzun zain daude aldeak, baina, hala ere, datozen sei urteetan ezingo du kartzelatik irten, Gorenak epaiaren gainean deus ebazten ez duen bitartean, behintzat. Lehendik lau urte egin ditu behin-behineko espetxealdian, baina beste sei urtez luzatzeko bidea ireki du epaitegiak eman duen ebazpenak, Efe albiste agentziak jakitera eman duenez.
Lehengo astean berretsi egin zuten akusazioek susmoa: uste dute Cabezudo aske geratzen bada modeloen argazkiak berriz Interneten zabaltzen has daitekeela. Pentsatzen dute kartzelatik ateratzen uzten badiote, halaber, ihes egiteko ahalegina egingo duela. Defentsak, aurrez egin izan duen eran, argazkilaria libre uzteko eskatu zuen, eta horren kontrako motiborik ez dagoela argudiatu zuen.
Auzibidearen gakoak
Kote Cabezudoren kontrako auzibideek bederatzi urte pasako bidea egin dute auzitegietan. Honatx mugarriak: 2013 urtarrilaren 13an Cabezudoren aurkako lehen kereila jarri zuten. 2018ko maiatzaren 4an Cabezudo kartzelan sartu zuten. 2019 urtarrilaren 16a haren aurkako lehen epaiketa egin zuten. Bi urte eta hiru hilabeteko zigorra jarri zioten lekuko bat hertsatzegatik eta justizia trabatzeagatik.
2022ko martxoren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31an fiskaltzak eskaria 250 urtera handitu zuen. Apirilaren 13a. Epaiketa bukatu zen. Maiatzaren 3an Cabezudo ez askatzea ebatzi zuten eta ekainaren 27an 28 urteko eta bi hilabeteko zigorra ezarri zioten.
Zigor horren kontrako helegitea jarrita dute Auzitegi Gorenean akusazio partikularrak eta defentsak. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218735/arrakastaz-lortu-dute-asteroide-bat-tirokatzea-egunen-batean-lurra-salba-lezakeen-ariketa-batean.htm | Bizigiro | Arrakastaz lortu dute asteroide bat tirokatzea, egunen batean Lurra salba lezakeen ariketa batean | Asteroidearen erditik 17 metrora jo dute. Zuzenean ikusi ahal izan da proba. Orain, kalkuluak egin beharko dituzte, jakiteko zenbat desbideratu den kolpaturiko objektuaren orbita. BIDEOA albistearen barruan. | Arrakastaz lortu dute asteroide bat tirokatzea, egunen batean Lurra salba lezakeen ariketa batean. Asteroidearen erditik 17 metrora jo dute. Zuzenean ikusi ahal izan da proba. Orain, kalkuluak egin beharko dituzte, jakiteko zenbat desbideratu den kolpaturiko objektuaren orbita. BIDEOA albistearen barruan. | «Lurtarrok lasaiago egin dezakegu lo orain», esan du Elena Adams Johns Hopkins Unibertsitateko fisikariak. Izan ere, egunen batean gizakiak —eta Lurreko gainerako biztanleak— salba ditzakeen esperimentua egin dute bart, gure planetatik 11 milioi kilometrora. NASAk arrakastaz lortu du espaziontzi bat asteroide baten kontra jaurtitzea, horren orbita aldatzeko asmoz. Horren bidez, etorkizunean Lurra mehatxupean jar dezaketen espazioko objektuak desbideratzen ikastea espero dute.
Zuzenean ikusi ahal izan da proba, segundoko irudi bat bidali baitu zundak. Hasieran, Didymos eta Dimorphos asteroide sistema puntutxo distiratsu bat baino ez da izan pantailan. Minutuek aurrera egin ahala, handituz joan da, eta, une batean, bi objektuak bereizi ahal izan dira. Gero, Dimorphos gero eta handiago ikusi da, eta azkeneko segundoetan pantaila osoa bete du. Gero, irudi hautsi bat bidali du DARTek, azkenekoa, talkaren eraginez erabat suntsitu baita.
Gizateriaren historian mugarri bat jarri probak. Lehen aldiz, gizakiek jaurtitako gailu batekin asteroide bat jo dute, ikusteko kolpeak ahalmena duen hura desbideratzeko.
Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu dute DART misioa. Dimorphos asteroidea izan da helburua. Ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik.
Lurrarentzat arrisku izan daitezkeen asteroideak zaintzeko ATLAS sistemak dituen teleskopioekin ikusi ahal izan dute DARTen talka, eta horrek eragin duen hauts hodeia.
Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia kamikazea.
Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke zehaztasun handiko tiro ariketa bat egin dutela.
DARTek 570 kilo ditu, eta, abiada horretan, kolpea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula izan. Ilargiaren erditik 17 metrora jo du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortuko zuen, ziurrenera, baina hori datozen orduetan ikusi ahalko da.
Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Beraz, asteroidearen orbita apur bat bakarrik aldatzea espero dute.
Baina, horren bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko. Halako distantzia handietan, ibilbidea apurtxo bat aldatzea nahikoa da objektua erabat desbideratzeko.
Lur planetako teleskopio ugari puntu horretara begira egon dira, eta NASAk esan du talkaren irudiak lortu ahalko direla. Baina zundarekin batera bidaia egin duen Italiako Licia Cube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtu behar zuen gertatutakoa. Horrek harturiko irudiak bidaliko ditu Lurrera, datozen ordu eta egunetan.
Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.
ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218736/soraluzeko-andrearen-hilketa-gaitzetsi-dute-dozenaka-lagunek-elgoibarren.htm | Gizartea | Soraluzeko andrearen hilketa gaitzetsi dute dozenaka lagunek Elgoibarren | Soraluzeko Udalak elkarretaratzera deitu du biharko, 19:00etarako. | Soraluzeko andrearen hilketa gaitzetsi dute dozenaka lagunek Elgoibarren. Soraluzeko Udalak elkarretaratzera deitu du biharko, 19:00etarako. | Soraluzeko (Gipuzkoa) andrearen hilketa matxistak atsekabea eragin du, eta hura gaitzesteko kontzentrazioak antolatu dituzte. Elgoibarko mugimendu feministak deituta, elkarretaratzea egin dute arratsean dozenaka bizilagunek; udalak bat egin du harekin. Soraluzeko Udalak, berriz, biharko deitu du, 19:00etarako, Plaza Berrian.
Elgoibarren, herritarrek irmoki salatu dute gertatua, eta aldarrikatu dute ez dela izanen erantzunik gabeko erasorik: gogor eginen dute, aldiro, indarkeria matxistaren kontra, nabarmendu dutenez. Suminez egin dute oihu bizilagunek.
Elkarretaratzean izan da, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburu Beatriz Artolazabal. Gogor gaitzetsi du hilketa hark ere, eta babesa azaldu die biktimaren hurbilekoei. «Ez zait buruan sartzen nola hil daitekeen inor emakume izate hutsagatik», adierazi du sailburuak. Harridura ere azaldu du, dioenez ez baitu ulertzen «horrelako arazoak nolatan ez dituzten pertsonen barrenak nahasten».
Halaber, Soraluzeko Udalak gogorki «kondenatu» du andrearen heriotza. Gogorarazi du emakumeen aurkako indarkeriaren «parte bat soilik» erakusten dutela hilketa matxistek. «Tragedia horrek euskal erakundeok eta gizarte osoak berdintasuna gauzatzeko dugun erantzukizunarekin aurrez aurre jarri gaitu», erantsi du.
Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak «onartu ezinezkotzat» jo du Benidormeko hilketa. Halakoak «giza eskubideen urraketa handienak» direla azpimarratu du, eta tamalez nahi baino gehiagotan jazotzen direla. Jakinarazi du instituzioko ordezkariek parte hartuko dutela hilketa matxista salatzeko deialdietan.
Espainiako Poliziak herenegun gauean topatu zuen andrearen gorpua, Benidormeko bere etxean (Herrialde Katalanak), bi labankada eta indarkeria zantzuak zituela. Plaentxia.eus herri komunikabideak BERRIAri baieztatu dionez, hildako andrea M.L.L. da, soraluzetarra, eta 68 urte zituen. Elgoibarren ere bizi izan zen luzaz.
115 hilketa 2003tik
2003tik indarkeria matxista dela-eta hildako 115. emakumea litzateke Soraluzekoa, eta aurtengo hirugarrena. Aurtengo lehen hilketa matxista Tuteran izan zen (Nafarroa), urtarrilaren 10ean, eta bigarrena, Barakaldon (Bizkaia), apirilaren 26an. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218737/berlinek-eta-moskuk-laquosabotajetzatraquo-jo-dituzte-nord-streameko-isuriak.htm | Ekonomia | Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dituzte Nord Streameko isuriak | Gertakariak ez du eraginik izango Europarako gas horniduran, gaur egun bi gasbideak zerbitzuz kanpo baitaude. Zer gertatu den ikertzen ari dira. | Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dituzte Nord Streameko isuriak. Gertakariak ez du eraginik izango Europarako gas horniduran, gaur egun bi gasbideak zerbitzuz kanpo baitaude. Zer gertatu den ikertzen ari dira. | Nord Stream gasbidea Ukrainako gerraren xake partidako piezetako bat izan da gatazka hasi zenetik eta aurretik ere. Errusia eta Alemania lotzen ditu hoditeria horrek, Ukraina zeharkatu gabe, eta gatazkaren jo puntuan egon da. Moskuk iturria itxiko ote zuen mehatxua, balizko matxurak... Orain, Nord Streameko bi gasbideetan aste honetan izandako hiru isuri ikertzen ari dira. Gertakariak ez du eraginik izango Europarako gas horniduran, zerbitzuz kanpo daudelako, baina Danimarkak energiaren arloko larrialdi egoera ezarri du herrialdean, handik gertu gertatu direlako isuriak. Hango gobernuak eta Alemaniak ez dute baztertzen sabotaje ekintza bat izatea, ezta Errusiak ere.
Nord Stream 1 irailaren 2an itxi zuen Errusiak, konpresore batean matxura bat zegoela argudiatuta, eta ez du esan noiz abiaraziko duen berriz—uztailean 10 egunez itxi zuen, mantentze lanengatik eta Alemania turbina baten bidalketa blokeatzen ari zela argudiatuta—; Nord Stream 2, berriz, ez da inoiz martxan egon, Alemaniak bertan behera utzi baitzituen gas garraioari ekiteko baimenak, Errusiak Ukrainan esku hartu baino aste batzuk lehenago; hala ere, bi gasbideek gasa dute hodietan. Orain izandako isuriak konpontzeko gutxienez hilabete bat beharko da.
Nord Stream 1ean eta 2an izandako isuriak Danimarkako uretan gertatu dira, Bornholm uhartetik gertu.
Danimarkak larrialdi egoera ezarri du argindar eta gas sektoreetan, eta enpresa horiek neurri zehatzak ezarri beharko dituzte instalazioen segurtasuna bermatzeko. Gobernuak aitortu du ezohiko gertakaria dela. «Hodiak oso gutxitan hausten dira; hor ikusten dugu larrialdi maila handitzeko arrazoia. Azpiegituraren zaintza ziurtatu nahi dugu, horniduraren segurtasuna indartzeko», adierazi du, ohar batean.
Oraingoz, Danimarkako agintariek baztertu egin dute gertakariak segurtasunerako eta osasunerako ondoriorik izan dezakeenik. Dena den, eremutik urrun mantentzeko ohartarazi diete itsasontziei, eta hegazkinei eskatu diete 1.000 metroko segurtasun garaiera mantentzeko.
Gobernuaren arabera, «goizegi» da zergatik gertatu den esateko. Ekainean, Danimarkako armadak salatu zuen Errusiako gerraontzi batek birritan igaro zituela itsas mugak Bornholm uhartearen iparraldean. Mette Frederiksen lehen ministroak adierazi duenez, «zaila da imajinatzea» isuriak «ustekabekoak» direla, eta azpimarratu du sabotajearen hipotesia ezin dela baztertu.
Europako Batzordeak ez du balizko sabotajeei buruz «espekulatu» nahi izan. «Ez dugu nahikoa informaziorik isurien arrazoia zehazteko», esan dute Eric Mamer bozeramaileak prentsaurreko batean.
Ezohiko gertakaria
Bi gasbideen operadoreak, Suitzan egoitza duen Nord Stream AGk, azaldu duenez, egun berean eta ia aldi berean gertatu ziren kalteak, hodietan izandako presio beherakadaren abisua jaso zutela bere kontrol zentroetan, eta arrazoiak ikertzen ari direla. Aitortu du aurrez sekula ez zela gertatu halakorik.
Berlinen, Alemaniako Ekonomia Ministerioak esan du Danimarka eta Suediako gobernuekin eta operadorearekin harremanetan dagoela zer gertatu den argitzeko.
Klaus Mueller energia sareen agentzia federaleko presidentearen arabera, Nord Stream 1 zerbitzutik kanpo geratuko da gutxienez hilabete batez. «Alderdi positibo bakarra da Alemania eta Europako Batasuna jada ez daudela Nord Stream 1 gasbidearen menpe», adierazi du Twitter sare sozialean idatzitako mezu batean.
Alemaniako Tagesspiegel egunkariaren eta Der Spiegel astekariaren arabera, gobernuak ez du uste gertatutakoa «kasualitate» bat denik, eta ez du baztertzen sabotaje ekintza bat izatea: Errusiak «bandera faltsuz» egindakoa ala Ukrainak edo herrialde horrekin zerikusia duten indarrek egindakoa.
Errusiako Gobernua ere «oso kezkatuta» agertu da gertatutakoarekin, eta ez du baztertu kausei buruzko «bertsiorik». «Ikerketaren emaitzak izan arte, ezin dugu ezer baztertu», adierazi du Dmitri Peskov Errusiako Presidentetzako bozeramaileak prentsaurreko batean.
Ukrainak eta Poloniak Moskuri leporatu diote «eraso terrorista».
Nord Streamen isuriak gertatu dira, Norvegia –Europako gas hornitzailerik handiena– eta Polonia arteko gasbide bat inauguratu baino ordu batzuk lehenago. Urriaren 1ean jarriko dute martxan gasbide berri hori. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218738/ikurrina-hartu-izan-banu-ez-nintzateke-europako-txapelduna-izango.htm | Kirola | «Ikurrina hartu izan banu, ez nintzateke Europako txapelduna izango» | Helene Alberdi triatloilaria nagusitu zen larunbatean Distantzia Erdiko Europako Txapelketan. Korrika ari zela, ikusle batek ikurrina eskura eman zion; ezin izan zuen hartu. | «Ikurrina hartu izan banu, ez nintzateke Europako txapelduna izango». Helene Alberdi triatloilaria nagusitu zen larunbatean Distantzia Erdiko Europako Txapelketan. Korrika ari zela, ikusle batek ikurrina eskura eman zion; ezin izan zuen hartu. | Garaipenekin hasi zuen Helene Alberdik aurtengo triatloiko sasoia, eta hala jarraitu du ordutik. Maiatzean, Iruñean Distantzia Erdiko Espainiako domina eskuratu zuen; joan den larunbatean, berriz, Distantzia Erdiko Europako lasterketan muga zeharkatzen lehena izan zen, Bilbon. Lehendabiziko aldia zuen Alberdik Europa mailako triatloi batean, eta urrezko domina eskuetan zuela amaitu zuen. Lasterkari guztiak atzean zituela hasi zuen triatloia; lehena atera zen Bilboko itsasadarretik, 1.900 metro igeri egin ostean. Raquel Rocha portugaldarrak aurrea hartu zion bizikletaz —82,5 kilometroko ibilbidea zuten—. Hirugarren eta azken zatian buelta eman zion bilbotarrak: korrika eginez, lehen postuan jarri eta helmuga zeharkatu zuen—18,4 kilometro egin zituzten lasterka—.
Ikusmina, ordea, Alberdik Twitter sare sozialean txiokatu duen mezu batek eragin du. Igandeko ordu txikietan argazki bat igo zuen, garaipena ospatuz. Argazkian Alberdi agertzen da, bizkarrez. Besoak zabalik ditu, eta ikurrina bat ari da ukitzen, seguruenik ikusleren batek luzatuta. Triatloizale batek ondorengoa erantzun zion txio bidez: «Pena ikurrina hori lurrean gelditu izana».
Triatloilari bilbotarrak aitortu du Ikurrina erortzen uztea ez zela izan ustekabez harturiko erabakia. Hala esan zion zaleari: «Pena bai, baina hartu izan banu ez nintzateke Europako txapelduna izango...».
Ikusi gehiago: Ikurrina eta Nafarroako bandera eskuetan helmugaratu da Juan Martin Elexpuru
Ez da antzeko zerbait gertatzen den lehen aldia. Irailaren 17an, beteranoen Europako Duatloi Txapelketan egin zuten, Bilbon hori ere. Juan Martin Elexpuruk uko egin zion Espainiako jantziak eramateari, eta are gehiago: ikurrinarekin eta Nafarroako bandera eskuetan zituela zeharkatu zuen helmuga. «Ez du merezi duintasuna horrela galtzea, eta noizean behin hortzak erakutsi behar dira. Eta kaleratzen bagaituzte, zer egingo diogu!», adierazi zion BERRIAri. Gu Ere Bai euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko elkarteak babesa eman zion Elexpururi, eta gonbita egin zien euskal kirolariei berdin egin zezaten. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218739/eh-bilduk-eskua-luzatuta-dauka-nafarroako-aurrekontuak-negoziatzeko.htm | Politika | EH Bilduk «eskua luzatuta» dauka Nafarroako aurrekontuak negoziatzeko | Laura Aznalek ohartarazi dio gobernuari «exijenteak» izango direla, eta galdegin dio egoeraren arabera ardura izatea. | EH Bilduk «eskua luzatuta» dauka Nafarroako aurrekontuak negoziatzeko. Laura Aznalek ohartarazi dio gobernuari «exijenteak» izango direla, eta galdegin dio egoeraren arabera ardura izatea. | Legealdiko azken aurrekontuak aurrera ateratzeko, EH Bildurekin lortu beharko du akordioa Nafarroako Gobernuak, aurreko hiru urteetan bezala. Astelehenean, Javier Esparza Navarra Sumako lehendakariak adierazi zuen koalizio abertzalearekin hautsi ezean ez duela negoziatuko. Jarrera horrek EH Bildu bihurtu du beste behin solaskide nagusi.
Posizio horren jakitun, Laura Aznal EH Bilduko hautagaiak eta Bakartxo Ruiz eledunak iragarri dute «eskua luzatuta» daukatela. Asteazkenean bilduko da gobernua EH Bildurekin, eta, bilkura horren harira, EH Bilduk gobernuari eskatu dio azken urteetan erakutsi duen jarrera berarekin jokatzeko. «Egoeraren araberako erantzukizunez jokatu behar du».
Iragan astean onartu zuen 5.216 milioi euroko gastu muga Nafarroako Gobernuak. Uneotan, gobernu barruan, departamenduz departamendu bakoitzaren muga zehazteko lanketan ari dira. Elma Saizen arabera, urriaren erdialderako prest eduki nahiko lukete aurrekontuaren aurreproiektua.
Hiru akordio «onak»
EH Bilduko ordezkarien arabera, orain arteko aurreko hiru akordioak «onak» izan dira, eta euren ekarpenekin hobetu da azken testua. Hauteskundeak ate joka izanik eta egungo testuinguru ekonomikoan, EH Bilduk ohartarazi du «exijenteak» izango direla eta zerbitzu publikoak sendotzea izango dutela ardatz: «Hain egoera zailari aurre egiteko neurriak izan beharko dituzte, baina baita egiturazko neurriak ere». Hurrengo asteak intentsitate handikoak izango direla iragarri du Aznalek.
Hizpide izango dituzten gaien artean, honako hauek aipatu ditu: osasun arloko lehen arreta indartzea, itxaron zerrenden epea murriztea, garraio arloan enpresa publiko bat sortzea, 0-3 urteko haur eskolen egoera hobetzea eta eskubide sozialak, batik bat errenta bermadunaren inguruan. Gainera, beharrezkotzat jotzen dute pobrezia energetikoaren inguruko laguntzak ematea, hizkuntz eskubideetan aurrera egitea, eta aldaketa klimatikoaren aurkako zein trantsizio energetikoaren inguruko neurriak hartzea.
Aznal kezkatuta azaldu da, hainbat gai ez baitira bete aurtengo aurrekontuaren inguruko akordioan. Adibidez, estatuarekin hitzarmen ekonomikoaren zein inguruko negoziazioen egutegia eta sozietate zergako kenkarien azterketaren ingurukoa. Zerga arloan, «anbizioz» negoziatzeko gertu agertu da Bakartxo Ruiz.
Bileraren atarian, Navarra Sumak uko egin dio gobernuarekin negoziatzeri. Jarrera hori ikusirik, Bakartxo Ruizek salatu du eskuineko koalizioak «Ikuspegi alderdikoia» duela: «Bere helburu bakarra da egoera politikoa baldintzatzea. Orain arte ez dute lortu, eta ez dirudi lortuko dutenik». |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218740/paris-365-dohaintzak-eta-kolaborazioak-gutxitu-egin-dira-baina-gastuak-eta-arreta-handitu.htm | Gizartea | Paris 365: «Dohaintzak eta kolaborazioak gutxitu egin dira, baina gastuak eta arreta, handitu» | 378 pertsona artatu dituzte: gutxiago dira, baina egoera zailagoan daude. | Paris 365: «Dohaintzak eta kolaborazioak gutxitu egin dira, baina gastuak eta arreta, handitu». 378 pertsona artatu dituzte: gutxiago dira, baina egoera zailagoan daude. | Azken urteko balantzea aurkeztu du Paris 365 jangela solidarioak, Iruñean. Egiten duten lana beharrekoa den edo ez aztertzeko tresna bat dela azaldu du Maite del Campo Viguerak, Gizakia Herritar fundazioko presidenteak: «Desagertzeko sortu ginen, baina zoritxarrez, oraindik, ez gara desagertuko». 2021. urtean 378 pertsona artatu dituztela esan du Myriam Gomez Garcia Gizakia Herritar fundazioko koordinatzaileak: «Joan den urtean baino gutxiago dira, baina denbora gehiago geratzen dira: pertsona horien egoera kronifikatzen ari da». Hortaz, argi dauka «beharrezkoak» direla: «Egoera soziopolitikoaren eta gerraren ondorioz, atzerago geratzen ari dira».
Azken urtean izan dituzten erabiltzaileetatik, 122 familiak dira, eta horien %54 baino gehiago, adin txikikoak; gehienak haurrak. Guztira, 98.000 kilo elikagai inguru jaso dituzte, baina Gomezek nabarmendu du dohaintzak eta kolaborazioak gutxitu direla, eta gastuak eta arreta handitu: «Orekan gaude, baina ez dugu sarerik».
Guztira, zazpiehun bazkide eta laurehun boluntario dituzte, eta datorren krisiari aurre egiteko mila bazkide lortu nahi dituztela esan du Gomezek: «Ziurgabetasuna areagotzen ari da, baina elkartasun uholdeak handiak dira».
Horrekin batera, kultura sustatzearen garrantziaz ere mintzo dira. Joan den urtean Aporofobia stop antzezlana sortu zuten. Helburua zen baztertuta edo arriskuan daudenen kontrako gaitzespena salatzea, eta kulturaren kontsumitzaile eta sortzaile izatea. «Oinarrizko beharrak bermatzeko tresnak eman nahi dizkiegu, eta Brigitte Vasallo idazleak esaten duen bezala: 'Kultura oinarrizko ondasuna da'».
Antzezlanean, gehienbat, Paris 365 jangelako erabiltzaileek parte hartu zuten, eta bizipen propioetan oinarritu zuten. «Behin eta berriz erakutsi behar izan dut nor naizen: lanean, denak gizonak zirelako, eta gainetik pasatzen saiatzen zirelako; Iruñera iritsi nintzenean; eta, azkenik, antzezten», azaldu du Iris Mapaly Cardenas Aporofobia Stop antzezlaneko aktore eta Paris 365 jangelaren erabiltzaileak. Antzezlana berriz egiteko asmoa daukate, eta horren berri emanen dute ostiralean, 10:30ean, Nafarroako Antzerki Eskolan. Bertan, 2022ko Teatrodix jaialdia aurkeztuko dute.
Horrez gain, datorren urteari begira eginen dituzten beste ekitaldi batzuk iragarri dituzte; besteak beste, futbol talde bat sortu dute Paris 365 jangela solidarioaren erabiltzaileekin, eta Gizarte erakusketa eginen dute Geltokin. Bertan jasotako dirua jangelarentzat izanen da. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218741/erreferendum-bat-noiz-eta-nola-egin-zehazteko-argitasun-akordio-bat-proposatu-du-aragonesek.htm | Mundua | Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek | Proposamen horren aldeko akordioa jostera deitu ditu Kataluniako alderdiak eta gizartea. JxCk gobernu akordioa betetzeko eskatu dio; bestela, konfiantza arazo batera aurkeztea galdegingo diola ohartarazi du. | Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek. Proposamen horren aldeko akordioa jostera deitu ditu Kataluniako alderdiak eta gizartea. JxCk gobernu akordioa betetzeko eskatu dio; bestela, konfiantza arazo batera aurkeztea galdegingo diola ohartarazi du. | «Kataluniak bere etorkizuna noiz eta nola erabaki dezakeen zehazten hasi behar dugu». Pere Aragones Kataluniako presidenteak gatazka politikoaren sakoneko korapiloa askatzeko negoziazioa prestatzera deitu ditu alderdi politikoak eta gizartea bera. Argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena. «Akordio hori indar guztiarekin defendatuko dut [Espainiako] estatuaren aurrean».
Kataluniako politika orokorreko eztabaidan egin ditu adierazpen horiek Generalitateko buruak. Eztabaida ireki du bere hitzaldiarekin, eta taldeek arratsaldean erantzungo diote, handienetik txikienerako ordenan, JxCren eta ERCren txandak amaierarako utzita.
Aragonesen esanetan, beharrezkoa da aintzat hartzea 2017ko urriaren 1eko erreferendumak utzitako «ikasgaiak», eta adierazi du argitasun akordio batek duela bost urteko erreferendumaren mugak gaindituko dituela. «Mundu guztia parte sentituko den erreferendum eraginkor bat» egin ahal izateko akordioa litzateke, haren esanetan, eta oraingo «blokeo politikoa» gainditzeko tresna egokia litzatekeela gaineratu du.
Ikusi gehiago: Seriea. U-1etik bost urtera: Atarikoak eta ondorena.
Kataluniako Gobernuak eta Espainiakoak abian dituzten negoziazioetan «errepresioa amaitzeko neurriak» aztertzen ari direla azaldu du Aragonesek. Errepresioa bukaraztea da gatazka konponbidean jartzeko «lehen urratsa», negoziazioa «politikara itzultzeko», eta elkarrizketak «aukera berdintasunean» egin daitezen. Madrilek konpromisoa hartua du urtea amaitu baino lehen gatazka politikoaren «desjudizializazioa» bultzatzeko, eremu horretan neurriak hartzeko.
Aragonesek ohartarazi du amnistia lortzeko bidean urrats bat izango dela hori, baina gatazka konpontzeko «sakoneko gatazka politikoari heldu» behar zaiola, eta Kataluniak zehazten hasi behar duela negoziazio politikoati nola aurre egin. Presidentearen iritziz, gizartearen gehiengo zabal baten babesa lukeen argitasun akordio bat izango da estatuarekin negoziatzeko erremintarik indartsuena.
Larunbatean bost urte beteko dira U-1eko erreferenduma egin zutela Katalunian, eta alderdi eta eragile independentistak elkarrekin mobilizatuko dira autodeterminazioaren alde. Aragonesek adierazi du U-1a estatuarekin adostutako erreferendum eraginkor batek soilik ordezka dezakeela, eta independentismoak orain arte egin duen bideari «uko egin gabe» negoziatuko duela Espainiako Gobernuarekin.
Argitasun akordioa nazioarteko eragileek ontzat joko duten proposamena ere badela gaineratu du Kataluniako gobernuburuak. «Orain arte itxita eduki dituen ateak irekiko ditu».
Koaliziokideen arteko krisia
Politika orokorreko eztabaida ERCren eta JxCren arteko ika-mikek baldintzatuta egiten ari dira aurten. Bi alderdi independentista nagusien arteko desadostasunek kolokan jarri dute Generalitateko kolazio gobernuaren etorkizuna. JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. JxCk uztaileko ponentzian onartu zuen gobernu akordioaren betetzea aztertu ondoren, militanteei galdetuko die alderdiak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez.
ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. JxCri egotzi dio alderdi barruko zatiketa gobernura hedatzea eta hura desegonkortzea. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak sortutako alderdian, bi sektore nagusi daude: batetik, Laura Borras JxCko presidenteak gidatzen duena, ERCk JxCren eskariei muzin eginez gero gobernutik ateratzearen aldeko jarrera argia babesten duena; eta, bestetik, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarena, ERCri exijentziak egin bai, baina koalizio gobernua apurtzeko aukera gustuko ez duena.
Gobernua, kolokan
JxCren erantzun txandan, Albert Batet diputatuak Aragonesi eskatu dio gobernu akordioa betetzeko, eta bere alderdiarentzat «oinarrizkoak» diren hiru eskariak gogorarazi dizkio. Presidenteak akordioa betetzeko borondatea agertu dio, baina akordioa «osorik» bete behar dela ohartarazita. Aragonesen esanetan, JxCk ez duelako bete negoziazio mahaia babesteko konpromisoa. Batetek erantzun dio akordioa betetzeko borondatea ondo dagoela, baina JxCk «bermeak» behar dituela, eta halakorik ezean parlamentuaren aurrean konfiantza arazo batera aurkeztea galdegingo dio.
Hain justu, CUPek mozio bat erregistratu du Aragonesi konfiantza arazo batera aurkezteko eskaria egiteko, iritzita ez duela bete gobernu akordioa eta aldatu egin direla inbestidura ahalbidetu zuten aliantzak.
Batetek gaineratu zuen batasuna ezinbestekoa dela prozesu independentista garatzeko, eta zuzendaritza estrategiko bat behar dela. «Alderdi bat besteari bere estrategia inposatzen saiatzen bada, ez dugu aurrera egingo». Diputatuak «konfrontaziorako estrategia bat» aldarrikatu du, zehaztasunik eman gabe, eta ez dio babesik eman Katalunian argitasun akordio baten bueltako adostasun bat josteko Aragonesek egin duen proposamenari. «U-1a da bidea markatzen duena».
Espero moduan, Salvador Illa Kataluniako oposizioko buru eta PSCko liderrak errefusatu egin du argitasun ituna, eta erantsi du Kataluniako Gobernua «jostailu apurtu bat» dela: «Ez du balio». Illak esan du «akordioak» bozkatzearen aldekoa dela, baina ez «hausturak» sortzearena. Halaber, nabarmendu du ez dagoela ados «ezer konponduko ez duen» proposamen horrekin.
PSCko buruaren arabera, Generalitatea «etengabeko zurrunbilo batean» murgilduta dago, «ziurgabetasunez josita», eta gehiago arduratzen ari da «hor mantentzeaz eta bizirik irauteaz, Kataluniaren eraldaketei aurre egiteaz baino». Kritiko mintzatu den arren, Aragonesi eskatu dio Kataluniako alderdien arteko elkarrizketa «abiatzeko».
Eulalia Reguant CUPeko talde parlamentarioko bozeramaileak politika orokorreko eztabaidan parte hartu du, eta argi mintzatu da Generalitateko presidenteak egindako proposamenari buruz, esanez alderdi antikapitalistak ez diola ibilbiderik ikusten ekinaldi horri, eta ez duela «sinesten konponbide magiko eta alferrikakoetan». CUPeko bozeramaileak nabarmendu duenez, Espainiako Gobernuak ez du ordu erdi ere behar izan proposamena baztertzeko, eta elkarrizketa mahaitik altxatzeko eskatu dio Aragonesi: «Horrek berriro ikusarazten digu elkarrizketa mahaia alferrikakoa dela garai politiko honetan».
CECP Catalunya en Comu-Podemeko lider Jessica Albiachek ziurtatu duenez, Generalitateko presidenteak proposatu duen argitasun akordioa 2017an jarri zuen mahai gainean, urriaren 1eko erreferenduma egin zen urtean; hain justu, CECPk hauteskunde programara eraman zuen. «Ongi etorri En Comu Podemek duela bost urte egin zuen proposamenera», esan du Albiachek. «Nik neuk defendatu nuen [Quim] Torra presidentearen aurrean». Aragonesi aurpegiratu dio akordioa zehazteko proposamena «atril batetik» egin izana: «Hitz eginez eta adostasuna lortuz gobernatzen da». |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218742/97k-errusiako-federazioarekin-bat-egitearen-alde-bozkatu-dute-lehen-emaitzen-arabera.htm | Mundua | %97k Errusiako Federazioarekin bat egitearen alde bozkatu dute, lehen emaitzen arabera | Donetsk, Luhansk, Zaporizhia eta Kherson Ukrainan Errusiak partzialki okupatutako eremuetan egin dituzte galdeketak. Ukrainak jakinarazi du traizioa egotziko dietela bozketetan «moduren batean» parte hartu duten ukrainarrei. | %97k Errusiako Federazioarekin bat egitearen alde bozkatu dute, lehen emaitzen arabera. Donetsk, Luhansk, Zaporizhia eta Kherson Ukrainan Errusiak partzialki okupatutako eremuetan egin dituzte galdeketak. Ukrainak jakinarazi du traizioa egotziko dietela bozketetan «moduren batean» parte hartu duten ukrainarrei. | Ukrainan partzialki okupatutako Kherson, Zaporizhia, Luhansk eta Donetsk eskualdeak anexionatzeko Moskuk hauspotutako galdeketak bukatu dira gaur arratsaldean, eta deitzaileek eman dituzte lehen emaitzak: %97 Errusiako Federazioarekin bat egitearen aldekoak dira. Errusiako Interfax berri agentziaren arabera, botoen %16 zenbatu dituzte Donetsken, %14 Luhansken, eta horietan %98k eta %97,8k bozkatu dute alde, hurrenez hurren. Khersonen, botoen %12 zenbatu dituzte, eta %97,5ek egin dute Errusiaren parte bihurtzearen alde; Zaporizhian, botoen %20 kontatuta, %98k.
Bozkatzeko azken eguna zuten gaur. Ostiralean hasi ziren bozkatzen, eta, gaur, 08:00etatik 16:00ak arte irekita egon dira hauteslekuak. TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez, Luhanskeko hauteskunde batzordeko buru Yelena Kravtxenkok uste du egunaren bukaeran azken emaitzen berri emango dutela. Nazioarteak esana dauka bozketa horiek ez dutela zilegitasunik, eta ez dituela emaitzak aitortuko. Errusiako hedabideen arabera, Vladimir Putin Errusiako presidentea parlamentuko bi ganberetan mintzatzekoa da ostiralean, eta Ukrainan partzialki okupatutako eremu horien anexioa iragarriko du —Ukrainaren azaleraren %15 inguru— .
Ikusi gehiago: Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dute Nord Streameko isuria
Galdeketa horiekin lotuta, Ukrainako Gobernuak gaur jakinarazi du traizioa leporatuko dietela bozketetan moduren batean parte hartu duten ukrainarrei, eta gutxienez bost urteko kartzela zigorrei aurre egin beharko dietela. «Moduren batean parte hartu dutenen zerrendak dauzkagu», adierazi du Volodimir Zelenski presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek Suitzako Blick egunkarian emandako elkarrizketa batean. Zehaztu du ez dituztela zigortuko bozkatzera behartuak izan diren ukrainarrak. Hain zuzen, Ukrainako funtzionarioek salatu dute lau eskualde horietako herritarrak bozkatzera behartu dituztela.
Errusiako komunikabideek kaleratu dute bozketetan emaitzak ontzat emango dituztela deitzaileek, lauretan %50etik gorakoa izan baita parte hartzea. Atzo gaueko kopuruen arabera, Donetsken %87 zen; Luhansken, %83; Zaporizhian, %66; eta Khersonen, %64.
Ukraina hegoaldean eta ekialdean daude Errusiak partzialki okupatutako lurralde horiek. Donbassko Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleak 2014az geroztik dira de facto independenteak, gerra hasi zenetik. Gaur egun, Luhansken %66 inguru du kontrolpean Errusiak, eta Donetsken %60. Zaporizhiaren eta Khersonen kasuan %66 dago Errusiako indarren menpe.
Hauteslekuetan, gaur
Mendebaldeak —batez ere AEBek— emandako armei esker Ukrainak bere lurrak atzera bereganatzeko hasitako kontraerasoa indartu denean heldu dira Errusiari lur horiek anexionatzeko modua emango dioten galdeketak. Ostiralean hasi ziren bozkatzen, baina, gaur arte, eta, deitzaileen arabera «segurtasuna bermatzeagatik», bizilekuetan edo horretarako propio prestatutako lekuetan soilik bozkatu ahal izan dute herritarrek —autobusetan, esaterako—. Gaur, 08:00etan, 450 hautesleku ireki dituzte Donetsken, 461 Luhansken, 394 Zaporizhian, eta 198 Khersonen.
Arma nuklearrez
Errusiak Ukrainako gerran arma nuklearrak erabilita ere, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ez du horretan zuzenean esku hartuko. Hori uste du Kremlinek, eta hala esan du gaur, Telegramen, Dmitri Medvedev Errusiaren Segurtasun Kontseiluko presidenteorde eta 2008 eta 2012 artean herrialdeko presidente izandakoak. Vladimir Putin Errusiako presidenteak azken egunetan ohartarazi izan du prest daudela arma nuklearrak erabiltzeko beren herrialdea defendatzearren.
Medvedevi iruditzen zaio aliantza militarrari Washingtonen, Londresen eta Bruselaren «segurtasunak» axola diola, eta Europako eta «ozeanoaz [Ozeano Atlantikoa] haratagoko demagogoek» ez dutela «apokalipsi nuklear batean» hiltzeko asmorik. «Horregatik irentsiko dute edozein armaren erabilera gatazka honetan».
Bestalde, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, Errusiaren inbasioa hasi zenetik «izugarria» da giza eskubideen egoera Ukrainan. NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak gaur kaleratutako txosten batean nabarmendu duenez, urraketa sorta zabala da, eta «bereziki kezkatuta» daude atxilotuek pairatutako tratu txarrekin zein torturekin. Zehaztu du urraketak egin dituztela bai Errusiako indarrek, baita Ukrainakoek ere.
Eta mobilizaziorako deiak eragin duenarekin lotuta, Georgiako Barne ministro Vakhtang Gomelaurik gaur azpimarratu duenez, Putinek jakinarazi zuenetik, lehengo asteazkenetik alegia, bikoiztu egin da Errusiatik Georgiara sartzen diren herritarren kopurua. «Lehen, 5.000-6.000 ziren egunero, eta orain, 10.000 bat». Kazakhstango presidente Kassim-Jomart Tokaievek gaur adierazi du azken egunetan «Errusiako jende asko» iritsi dela beren herrialdera. Horrekin lotuta, Kremlinek atzo jakinarazi zuen ez duela alde egin dutenen estradizioa eskatzeko intentziorik. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218743/sindikatuek-ordezkarien-erdiak-izango-dituzte-jokoan-hurrengo-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Sindikatuek ordezkarien erdiak izango dituzte jokoan hurrengo hilabeteetan | ELAk %36ko ordezkaritza du Hego Euskal Herrian, eta kopuru hori hobetzeko asmoz aurkeztuko da hauteskunde sindikaletara. Ordezkarien %47 berrituko dira urritik ekainera arteko tartean. | Sindikatuek ordezkarien erdiak izango dituzte jokoan hurrengo hilabeteetan. ELAk %36ko ordezkaritza du Hego Euskal Herrian, eta kopuru hori hobetzeko asmoz aurkeztuko da hauteskunde sindikaletara. Ordezkarien %47 berrituko dira urritik ekainera arteko tartean. | Mugimendu eta ardura handiko hilabeteak datozkie Hego Euskal Herrian ordezkaritza duten sindikatuei. ELAk publiko eginiko datuen arabera, aurtengo urritik 2023ko ekainera arteko epean Hego Euskal Herriko lantokietako delegatuen %47 berrituko dira. Egun, ELAk du gehiengoa (%36), eta kopuru hori handitzeko asmoz aurkeztuko da, Gehien behar duzunean... lelopean.
Urrian hasiko da hauteskunde sindikalen epe trinkoa delakoa. Lantoki gehienen bozketak pilatzen diren hilabeteak dira. «Hauteskunde sindikaletara deitu zen lehen aldian, tarte horretan egin ziren bozketetako asko, eta lau urtean behin errepikatzen den hauteskunde pilaketa bat da», azaldu du Joseba Villareal ELAren hauteskunde arduradunak. Eta ordezkarien beste %53a? Hauteskunde sindikalak bederatzi hilabeteko tarte horretatik kanpo egiten dituzten lantokiak dira.
Epe trinkoan lantoki handi gehienetako hauteskundeak egiten dira, publikoak zein pribatuak. Eremu publikoan, esaterako, Eusko Jaurlaritzako barne langileenak egiten dira, udaletakoak... Osakidetza eta Ertzaintza dira salbuespena, tarte horretatik kanpo egiten baitira. Eta pribatuan? «Imajinatu daitezkeen metalgintzako enpresa handi guztiak daude. Esaterako, urrian Bellotan edo Cie Automotiven egingo dira. Gasteizko Mercedesekoak ere aurki dira, eta Nafarroako VWekoak, maiatzean», aletu du Villarealek. Azken bi horiek langile gehien dituzten Euskal Herriko lantegiak dira.
Hego Euskal Herriko lantokietan 24.335 ordezkari daude egun, eta 11.591 jarriko dira jokoan ekainera arte. Egun —ekainekoa da azken neurketa— ELA da ordezkari gehien duen Hego Euskal Herriko sindikatua (%35,95), CCOO da bigarrena (%20,06), LAB hirugarrena, (%19,08) eta UGT laugarrena (%14,31). Sindikatu txikiagoek edo enpresa edo sektore jakin batzuetakoek %10,57ko ordezkaritza dute. ELAk da ordezkari gehien duen sindikatua, eta baita epe trinko honetan, batezbestekoetan, gehien jokoan jartzen dituena ere. Berriz hautatu behar diren ordezkarien %37 haienak dira, %21,6 LABenak, %17,8 CCOOrenak, eta %13 UGTrenak.
ELA kopuru hori handitzeko asmoz aurkeztuko da hauteskundeetara. «Gehien behar dutenentzat benetako tresna bat izan nahi dugu», nabarmendu du Mitxel Lakuntzak idazkari nagusiak. Alde horretatik, nabarmendu du akordio guztiak ez direla berdinak, eta «akordio onak» ELAren bitartez lortzen direla: «Esperientziak erakutsi digu borroka eta grebarik gabe ezin dela akordio onik lortu. ELAk bakarrik du patronalaren xantaiari aurre egiteko gaitasuna». |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218744/eskola-publikoetako-zuzendariek-baimena-izango-dute-urtebetean-eskolarik-ez-emateko.htm | Gizartea | Eskola publikoetako zuzendariek baimena izango dute urtebetean eskolarik ez emateko | Jaurlaritza ontzen ari den dekretu batean jaso dutenez, zortzi urte karguan egon ostean eskola publikoetako zuzendariek ez dute eskolarik eman beharrik izango urtebetean. Gainera, ikastetxean nahitaez egon beharreko ordutegia malgutuko diete, eta lehentasuna izango dute beste ikastetxe bat aukeratzeko. | Eskola publikoetako zuzendariek baimena izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Jaurlaritza ontzen ari den dekretu batean jaso dutenez, zortzi urte karguan egon ostean eskola publikoetako zuzendariek ez dute eskolarik eman beharrik izango urtebetean. Gainera, ikastetxean nahitaez egon beharreko ordutegia malgutuko diete, eta lehentasuna izango dute beste ikastetxe bat aukeratzeko. | Ez da erabaki finkoa; asmo bat erakusten du, ordea. Ikastetxe publikoetako zuzendaritza eginkizunetarako sarbidea, prestakuntza, ebaluazioa, aintzatespena eta zuzendaritzen kargu uzteak arautu asmo ditu Eusko Jaurlaritzak, dekretu bidez, eta horren zirriborroa eskuratu du BERRIAk. Zenbait berrikuntza jaso dituzte testuan, baina bat da bereziki aipagarria: zuzendari postuan zortzi urte igarotzen dituzten ikastetxe publikoetako zuzendariek urtebetean ez dute irakaskuntzarik eman beharko.
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian azaldu duenez, «funtsezkoa den figura baten lana aitortzea» dute xede. Besteak beste, zuzendaritzak aukeratzeko prozesuak, haien prestakuntza eta ordainsariak arautuko dituzte oraindik onartzeko dagoen dekretuaren bidez, eta prestigioa eman nahi diote postuari. Izan ere, sarri arazoak edukitzen dituzte ikastetxeetarako zuzendariak aurkitzeko. Hori horrela izan ez dadin, Jaurlaritzak neurri sorta bat proposatu du. Esaterako, eskola publikoetan bi agintaldi bete dituzten zuzendariek, hau da, zortzi urtean postuan egon direnek, urtebetean ez dute eskolarik eman beharko, betiere haien lanaren balorazio positiboa izaten badute. Bildarratzen hitzetan, baina, ez da atsedenerako urtea izango, eta beste lan batzuk egin behar dituzte. Hala jaso dute dekretuan ere. Bertan ageri denez, «hobekuntza profesionaleko ikasketak» egiteko edota hasiberriak diren zuzendaritza taldeak prestatzeko erabiliko dute urte hori. «Irakaskuntza kargarik gabeko» urtea izan arren, ordainsaria jasoko dute.
Beste pizgarri batzuk ere aipatzen ditu dekretuak. Hala nola kargua utzitakoan ikastetxea aukeratzeko lehentasuna edukitzea. Hain zuzen ere, jarraian egindako bigarren agintaldia amaitzean ebaluazio positiboa jaso duten zuzendariek lehentasuna izango dute, ikastetxez aldatzea aukeratzen badute, beste eskola publiko bat aukeratzeko «Eusko Jaurlaritzak egindako deialdiko lehenengo bi lehiaketetan, libre dauden lanpostu hutsen arabera». Eta zuzendaritza karguan daudenentzat ere badago aipamenik: jaso dute ikastetxean nahitaez egon beharreko egutegia eta ordutegia malgutu ahal izango dutela. «Karguari dagozkion zereginak egiteko ikastetxearen ohiko ordutegi eta egutegitik kanpoko jardueretan emandako denbora konpentsatzeko». Gainera, Hezkuntza Sailak sariak eta aipamen espezifikoak sortzea sustatuko du. Ordainsariei dagokienez, orain arte bezala, zuzendaritza kargua dutenek aparteko ordainsariak jasoko dituzte.
Prestakuntzari ere erreparatu diote. Hezkuntza Sailak zuzendaritza funtzioarekin, hezkuntza kudeaketarekin eta hezkuntza lidergoarekin lotutako prestakuntzak eskainiko ditu, eta, zuzendaritza funtzioa betetzen hasteko, beste ikastaro bat ere gainditu beharko dute. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218745/pablo-gonzalezen-atxiloaldia-ez-luzatzeko-eskaera-atzera-bota-dute-berriro-ere.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen atxiloaldia ez luzatzeko eskaera atzera bota dute berriro ere | Abuztuaren amaieran beste hiru hilabetez luzatu zioten zigorra kazetariari, eta hari eustea erabaki du Rzeszoweko Dei Auzitegiak. Ostegunean zazpi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. | Pablo Gonzalezen atxiloaldia ez luzatzeko eskaera atzera bota dute berriro ere. Abuztuaren amaieran beste hiru hilabetez luzatu zioten zigorra kazetariari, eta hari eustea erabaki du Rzeszoweko Dei Auzitegiak. Ostegunean zazpi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. | Oraingoan ere ez. Saiatu dira eragozten, baina kartzelan jarraituko du Pablo Gonzalez euskal kazetariak. Rzeszoweko Dei Auzitegiak atzera bota du berriro ere Gonzalezen abokatuek jarritako helegitea, behin behineko atxiloaldia beste hiru hilabetez luzatzeko erabakiaren aurkakoa. Przemysl eskualdeko auzitegiak abuztuaren 24an jakinarazi zuen espetxealdia luzatuko ziotela kazetariari.
Bartosz Rogala da helegitea jarri duen abokatua, eta, adierazi duenez, epaileak «partzialki» onartu ditu emandako argudioak, baina erabaki du behin behineko atxiloaldiaren luzapena mantentzea. Oraindik ez dute zehaztu Fiskaltzak zein egunetan aurkeztuko duen kazetariaren aurkako akusazioa.
Otsailaren 28an atxilotu zuen kazetaria Poloniako Poliziak, Przemyslen; beraz, ostegun honetan zazpi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote, nahiz eta haren abokatuek behin eta berriz ziurtatu duten ez dagoela horretarako arrazoirik. Gonzalez Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen han.
Atxilotu zutenean hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran, eta beste hiru abuztuaren amaieran. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.
Ikusi gehiago: Egunkarietako zuzendariak Pablo Gonzalezen eskubideen alde |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218746/emagin-elkarteak-amatasunaren-inguruko-jardunaldiak-eginen-ditu-azaroan.htm | Gizartea | Emagin elkarteak amatasunaren inguruko jardunaldiak eginen ditu azaroan | (Ez)amatasunaren inguruko ikuspegi guztietako feministei egin die gonbit elkarteak | Emagin elkarteak amatasunaren inguruko jardunaldiak eginen ditu azaroan. (Ez)amatasunaren inguruko ikuspegi guztietako feministei egin die gonbit elkarteak | (Ez)amatasunak ikuspegi feministatik: desegin, egin, berregin jardunaldiak antolatu ditu Emagin elkarteak. Datorren azaroaren 11n eta 12an izanen dira, Donostiako Tabakaleran. «Euskal Herria feminista bilakatzea eta burujabetza prozesuan sakontzea» da jardunaldien helburu nagusia. Izan ere, aukeratutako solasgaia «konplexua» den heinean, eta horren inguruko ikuspuntu andana daudenez, «hausnarketa feminista sustatu behar» dela adierazi dute elkarteko kideek. Miren Aranguren eta Ainara Lasa elkarteko kideek egin dute egitasmoaren aurkezpena, gaur, Donostian.
Lehenbiziko helburua abiapuntu, Emaginek bertze zenbait hausnarketa planteatu ditu egitasmorako. Hala nola «askotariko amatasun ereduak» ezagutaraztea, gaiaren inguruan sortutako «iruditegiak» aztertzea eta «teoria, diskurtso eta estrategia feminista» anitzak ezagutzea. Izan ere, «amatasuna esperientzia kolektiboa» dela nabarmendu dute elkarteko kideek.
Kideen erranetan, amatasuna mintzagai duten diskurtso gero eta gehiago daude Euskal Herrian, baina ez dituzte «artikulatuta» ikusten. Iritzi eta esperientzia horiek guztiek bat egiteko, jardunaldi hauek antolatzea erabaki du elkarteak. Hortaz, (ez)amatasunaren inguruko ikuspegi guztietako feministak gonbidatu ditu jardunaldietara. Parte hartze plurala ziurtatzeko, haurrak zaintzeko zerbitzua egonen da jardunaldietan, eta umeek saioetan egoteko aukera ere izanen dute.
Sarrerak
Jardunaldietan parte hartzeko ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea. Gaur ireki da sarrerak eskuratzeko epea, eta datorren azaroaren 4ra arte erosten ahalko dira. Egun bakoitzeko hamar euro ordaindu beharko dira. Hala ere, elkarteak nabarmendu du norbaitek arazoak baldin baditu kopuru hori ordaintzeko eurei idazteko, eta ordainketatik salbuetsita egonen direla. Ostiral eta larunbat arratsaldean ikuskizun artistikoak egonen dira. Ikuskizun horietako sarrerak soilik erosteko aukera ere egonen da, zazpi euroren truke. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218747/krisi-egoeratik-alerta-egoerara-itzuli-da-ipar-euskal-herria-lehorteagatik.htm | Gizartea | Krisi egoeratik alerta egoerara itzuli da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik | Neurriak doi bat malgutu ditu prefeturak, baina oraindik indarrean dira murrizketa gehienak. Azken egunotako euriteek eta tenperaturen apaltzeak egoera hobetzea ahalbidetu dute. | Krisi egoeratik alerta egoerara itzuli da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik. Neurriak doi bat malgutu ditu prefeturak, baina oraindik indarrean dira murrizketa gehienak. Azken egunotako euriteek eta tenperaturen apaltzeak egoera hobetzea ahalbidetu dute. | Lehorteari aitzin egiteko batzordea osatu zuen Pirinio Atlantikoetako prefeturak uda honetan, eta bosgarren batzarra egin berri dute. Iragarri dute krisi egoeran ziren Ipar Euskal Herriko 95 herriak berriz alerta egoerara pasatu dituztela; hots, hozka bat apalago den arrisku mailara. Horiek horrela, neurriak pixka bat malgutuko dituztela erran dute; nahiz eta ez duten oraino zehaztu hemendik aitzinakoak zein izanen diren.
Prefeturak agiri batean esplikatu du azken egunotako euri kopuruari esker eta tenperaturen apaltzeari esker doi bat hobetu dela lehorte egoera. Halere, «adi» egotea ezinbestekoa dela erran dute, erreka batzuk oraino lehorrak direlako. Hala, tentsio egoerak urri bukaera arte iraun dezakeela uste dute. Anartean, herritarrei dei egin diete «arduraz» jokatzeko, eta urik debalde ez xahutzeko eskatu diete. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218748/a-1-errepidea-itxi-egin-dute-gasteiz-parean-hainbat-ibilgailuren-arteko-istripu-bat-dela-eta.htm | Gizartea | A-1 errepidea itxi egin dute Gasteiz parean, hainbat ibilgailuren arteko istripu bat dela eta | Hamar lagun zauritu dira ezbeharrean, eta larri daude horietako bi. | A-1 errepidea itxi egin dute Gasteiz parean, hainbat ibilgailuren arteko istripu bat dela eta. Hamar lagun zauritu dira ezbeharrean, eta larri daude horietako bi. | Hainbat ibilgailuren arteko istripu bat gertatu da gaur eguerdian, 14:00 aldera, A-1 errepidean. Bi kamioik, autobus batek eta sei autok elkarren kontra jo dute. Zehazki, Gasteiz parean izan da ezbeharra, Jundizko industrialdearen irteeran.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gutxienez hamar lagun zauritu dira, eta larri daude horietako bi. Ospitalera eraman dituzte guztiak.
Ertzaintzak errepidea itxi du Irungo (Gipuzkoa) noranzkoan, eta auto ilara luzeak izan dira arratsaldeko lehen orduetan; lau kilometro arteko auto pilaketak izan dira. N-102etik ari dira trafikoa desbideratzen. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218749/covid-ziurtagiriaren-luzatzea-indargabetu-du-eaeko-justizia-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | COVID ziurtagiriaren luzatzea indargabetu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak | Herritar batek inpugnatu zuen COVID ziurtagariaren luzatzeko modua eman zuen dekretua, oinarrizko eskubideen babesaren arrazoiagatik, eta auzitegiak onartu egin du eskubideak urratzen zituela, «arin» bada ere. | COVID ziurtagiriaren luzatzea indargabetu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. Herritar batek inpugnatu zuen COVID ziurtagariaren luzatzeko modua eman zuen dekretua, oinarrizko eskubideen babesaren arrazoiagatik, eta auzitegiak onartu egin du eskubideak urratzen zituela, «arin» bada ere. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak Iñigo Urkulluk 2021eko abenduaren 14an ateratako dekretua indargabetu du, eta, onartu du berdintasun eta intimitate eskubideak urratzen zituela, modu arinean bada ere. Ospitaleetan, erresidentzietan, ostalaritza establezimenduetan, kiroldegietan, kontzertuetan, festibaletan eta bestelako ekitaldietan COVID ziurtagiria derrigorrez eskatzea luzatu zuen orduan Jaurlaritzak, dekretu horri esker.
Dekretuak jurisprudentziak eskatzen dituen motibazio, proportzionaltasun, egokitasun eta behar parametroak betetzen zituela bermatzeko, Jaurlaritzak bi ikerketa aurkeztu zituen, Madrilek eta Lakuak eginak, eta «neurri handi batean kontraesanezkoak» zirela ebatzi du auzitegiak. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Publiko eta Menpekotasunen Zuzendaritzak egindako txostenaren arabera, COVID ziurtagiriaren exijentziak «espazio seguruagoak» bermatzen zituela zioen, baina, Espainiako Osasun Ministerioaren Osasun Publikoaren Komisioaren txostenaren arabera, ez zegoen ebidentziarik baieztatzeko ziurtagiriaren eskakizunak lagundu egiten zuela «SARS-CoV-2 birusaren transmisioaren jaitsieran».
Auzitegiak gehitu du motibo gehiago zeudela ziurtagiriaren eskakizunaren aurka alde baino; beraz, esan du dekretuak ez zuela «nahikoa motibaziorik».
Herritar anonimo bat izan zen dekretua inpugnatu zuena, neurriak oinarrizko eskubideak urratzen zituela argudiatuta. |
2022-9-27 | https://www.berria.eus/albisteak/218750/braulia-erraldoiaren-dantza-haurren-izu.htm | Bizigiro | Braulia erraldoiaren dantza, haurren izu | Herritarrak hunkitu ditu azken egunotan Iruñerrian zabaldutako bideo batek: irudiotan, Iruñeko Braulia erraldoiaren dantza, lau begi gazte balkoian, eta ate danbateko bat, izuaren izuz. | Braulia erraldoiaren dantza, haurren izu. Herritarrak hunkitu ditu azken egunotan Iruñerrian zabaldutako bideo batek: irudiotan, Iruñeko Braulia erraldoiaren dantza, lau begi gazte balkoian, eta ate danbateko bat, izuaren izuz. | Sarri esana da iruindarren artean: San Fermin Txiki festek deus gutxi dute txikitik. Aurten, bi urteko etenaren ondotik, hiriko karrikak izan dira horren lekuko. Jai giroak hartu zituen Iruñeko txokoak; plazak eta kale bazterrak, taberna eta balkoiak. Eta festa berriz izan zen handi. Gonbidatuak ere bai: hutsik egin gabe, dantzara atera ziren erraldoiak, Braulia tartean. Erregina amerikarra da erraldoirik mugituena Iruñean, eta berebizikoa da jendearengan pizten duen zirrara. Zirrara bai, dantza gogoa ere bai, baina baita izua ere, inoiz. Sarean zabaldutako bideo batek bistan utzi du hori.
Une hartantxe, Ikusi mendizaleak adi zitekeen erraldoien dantza artean, eta bi haurrek balkoitik izan zuten aditu eta ikusteko aukera. Erne-erne egin zioten so Braulia erraldoiari. Hasieran, baita haren erritmo berean hankak astindu ere. Ordea, lasaitasunak ez zien luze iraun haurrei. Haiengana hurbildu zen Braulia, umeen erreakzioa espero gabe segur aski. Bi haurrek ziztuan egin zuten atzera, beldurrez, eta ate danbatekoz itxi zuten balkoiko atea. Ez zuten pentsatuko erregina kariño bila zihoanik haiengana. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218781/miren-larrion-ez-naiz-ezkutatuko-eta-ez-naiz-geratuko-burua-altxatu-gabe.htm | Politika | Miren Larrion: «Ez naiz ezkutatuko, eta ez naiz geratuko burua altxatu gabe» | Dimisioa aurkeztu zuenetik lehen aldiz hitz egin du Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohiak, Euskadi Irratian. Oso egoera gogorra bizi izan zuela azpimarratu du, eta horrek eraman zuela kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzera. | Miren Larrion: «Ez naiz ezkutatuko, eta ez naiz geratuko burua altxatu gabe». Dimisioa aurkeztu zuenetik lehen aldiz hitz egin du Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohiak, Euskadi Irratian. Oso egoera gogorra bizi izan zuela azpimarratu du, eta horrek eraman zuela kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzera. | «Motxilan zama gutxiago dut, baina ezin dut ukatu gaixorik egon naizela». Hala aitortu du gaur goizean Miren Larrionek. Euskadi Irratiko Faktoria saioan elkarrizketatu dute Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohia, eta luze eta zabal hitz egin du buru osasunarekin izan dituen arazoez. Maiatzean lan komunitarioak egitera kondenatu zuen Gasteizko Epaitegiak, eta, epaiketan egin zuen moduan, elkarrizketan ere aitortu du egin zuena. Estatu zibila usurpatzeko delitua, ebasketa arinarena eta dokumentuak faltsutzearena egotzi zizkioten.
Ia hogei hilabete igaro dira dimisioa aurkeztu zuenetik, eta, sare sozialetan idatzi izan duen arren, gaurkoa izan du lehen agerraldi publikoa. Argi utzi du ez dela ezkutatuko, eta burua altxatuko duela: «Batzuengatik balitz, ni zigor etengabe batean biziko nintzateke, une oro ordaintzen egongo nintzateke, eta egoera hau betiko luzatuko litzateke», esan du. Dena den, Larrionek gehiago hitz egin du lagundu diotenen inguruan, lagundu ez diotenen inguruan baino. Goraipatu egin ditu alboan izan dituen lagunak, lagundu dioten Osakidetzako langileak, eta babesa adierazteko mezuak idatzi dizkiotenak.
Lehenik eta behin, gaixorik egon dela aitortu du: «Traumaren osteko estresa daukat diagnostikatuta, oso ondo banago ere». Esan du oraindik ere badituela horrekin lotutako hainbat arazo, baina ari dela lantzen «leku seguruetan eta psikologoarekin»: «Oraindik hainbat gauza ez dauzkat oroimen gisa prozesatuta. Oraindik, horietan pentsatzen dudanean, berriz bizitzen ditut, eta hori da osatzeko dudana, ikasturte honetan lantzeko dudana, baina gainontzeko zama guztiak kendu egin nahi ditut», adierazi du.
Erasoak
Dimisioa eman zuen garaia nola bizi izan zuen galdetuta, argitu du egin egin zuela «hedabideetan agertu dena»: «Lankide baten diru zorroa topatu nuen, eta pentsatu nuen hori izan zitekeela nire arazoaren irtenbideetako bat. Mehatxatuta sentitzen nintzen, eta irtenbide bat behar nuen. Haren agiriak erabili nituen kontu korronte bat irekitzeko, eta pentsatzen nuen ez niola minik egingo; espero nuen ezer ez gertatzea, dena itzuliko niola uste nuen, baita opari bat egin ere konpentsazio gisa, baina arazo handi batean nengoen».
Oso egoera gogorrean zegoela kontatu du Larrionek, «disoziatuta» zegoela, burua alde batetik zihoala eta sentimenduak bestetik. «Egunero lanean nenbilen, pozik nengoen asteburuan egun batez soilik lan egin behar banuen, ni nintzen azkena irteten udaletxeko bulegoetatik, eta, giro horretan, estres horretan, erasoak ere bazeuden. Ez une oro, baina edozein unetan egin ziezadaketen eraso. Zenbat denboraz bizi daiteke bat halako egoera batean? Nik horraino iraun nuen: amore eman gabe, baina burua zatikatuta», azaldu du. Gehitu du «trauma sortu dion horri buruz» ari dela «erasoak» dioenean.
Egoera horretara pixkanaka iritsi zela adierazi du EH Bilduko kide ohiak, eta ohitu egin zela: «Nire seme-alabek askotan esaten zidaten utzi egin behar nuela, eta nik ezin nuela erantzuten nien. Ni gauza bat egitera konprometitu nintzen, eta egin behar nuen. Niretzat amore ematea ez zegoen aurreikusita». Asko sufritu zuela gehitu du, baina ez zekiela zeinen gaizki zegoen. Oroitu du pandemia garaia zela, eta gaizki zegoela esaten zuenean ingurukoek erantzuten ziotela eurak ere hala zeudela.
Lasaitua
Entzuleei mintzatu zaie orduan: «Zu baldin bazaude gaizki, ez entzun ondokoak esaten beraiek ere hala daudela; agian ez zaudete berdin, agian gaizki egote hori oso ezberdina da. Ez haien errua delako, baina...». Atseden etxe batera jo zuela kontatu du, baina ez zituela bere arazoak ikusten: «Hiperfagia nuen, eta nutrizionista batengana jo nuen. Arazo fisikoak ere banituen, giharretako minak, eta fisioterapeuta batengana jo nuen. Gauean ezin izaten nuen lo egin, eta beroaldiak izaten nituen; bueno, ba, menopausia izango zela uste nuen».
Dimisioa emandakoan «lasaitu ederra» hartu zuela ere esan du, nahiz eta badakien «jendeak pentsatuko duela beste zerbait sentitu beharko» zukeela. Azaldu du lehenenik eta behin diru zorroa hartu zion lankidearengana jo zuela, azalpenak emateko. Eskertu egin dizkio erakutsiko eskuzabaltasuna eta jarrera. Alderdira ere jo zuen «dimisioa aurkeztera eta dena kontatzera». Arratsaldean, berriz, hainbat lagunekin hitz egin zuen, baina guztiekin gauza bera gertatzen zitzaiola esan du: «Dena azaltzen nien, eta inork ez ninduen ulertzen. Nik ikusten badut niretzat zentzua duela, baina beste inorentzat ez... agian zerbait gertatzen zait», pentsatu zuen.
Gau horren ostean jo zuen Osakidetzako psikiatrengana, eta berehala hasi zen tratatzen. Ekaitz mediatikoa izango zela ere bazekien, eta bakartzea erabaki zuen. Esan du ez zuela hura bizi izan: «Jende artean bizi nintzen, baina desherrian sentitzen nintzen. Whatsappeko eta Telegrameko mezuak ere ez nituen irakurtzen. Dena den, hasi nintzen merezi ez nuela uste nuen babesa jasotzen. Ez nuen ulertzen», azaldu du. Hedabideei ere eskerrak eman dizkie, «orokorrean» errespetuz tratatu dutelako. Gizarteak aurrerapauso bat egin duela ere azpimarratu du, gisa horretako arazoak hobeto onartzen direlako gaur egun: «Ezin dut kontatu ere egin zenbat babes keinu jaso ditudan». «Zigor iraunkorra» gaitzetsi du.
Jendearekin konektatu
«Ate bat ixten denean, ordea, leiho bat irekitzen da». Horrela azaldu du minbizia zuen lagun batekin izandako harremana, eta harekin eta bestelako arazoak zituzten lagun batzuekin osatutako taldetxoak eman dion indarra.
Osasun mentalarekin arazoak izan dituztela aitortu duten ospetsuen kasuak ezagutzeak ere lagundu diola esan du Larrionek, eta gehitu du orain berak lagundu nahi diela egoera horretan daudenei. Esan du oso garrantzitsua dela, bereziki, gazteen egoera: «Gure garaian, etxe guztietan egoten ziren aspirinak; orain, ia gazte guztiek dute lorazepama». Gaiaz gogoeta egin behar dela nabarmendu du.
Gasteizko Epaitegiak jarritako zigorrari dagokionez, esan du berak eskatu zuela lan komunitarioak egitea, eta horrek lagunduko diola «prozesua ondo amaitzen eta gainetik zama kentzen». Aktualitatearekin harremana izaten ere hasi da: «Hasieran The Guardian irakurtzen hasi nintzen; gero, La Vanguardia; gero izan zen Le Monde Diplomatique; eta, orain, BERRIA; orain jada BERRIA ere irakurtzen dut, duela hilabete batzuetatik. Baina gauza batzuk ez ditut irakurtzen», aitortu du.
Amaitzeko, politikaz jardun du: «Politika egiten denean sistema politikoari begira, alderdien arteko lehiei begira eta ez gizarteari begira, jendea politikatik aldentzen da. Ni saiatu naiz jendea iparrorratz moduan izaten, eta sentitu dut konexio hori itzuli didatela. Konektatu jendearekin, aldaketa hortik etorriko baita». |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218782/hilda-aurkitu-dute-hilaree-morrison-eskiatzaile-eta-alpinista.htm | Kirola | Hilda aurkitu dute Hilaree Morrison eskiatzaile eta alpinista | Manaslu menditik eskiz jaisten ari zela erori zen, Himalaian. Hiru egunez desagertuta egon ostean, atzo aurkitu zuten, elur azpian. | Hilda aurkitu dute Hilaree Morrison eskiatzaile eta alpinista. Manaslu menditik eskiz jaisten ari zela erori zen, Himalaian. Hiru egunez desagertuta egon ostean, atzo aurkitu zuten, elur azpian. | Manalun (Nepal, Himalaia, 8.156 metro) espedizioan zen Hilaree Nelson. Astelehenean heldu zen tontorrera, eta handik eskiz jaisten ari zela, mendi hegalean erori zen, 6.000 metroko garaieran. Ordutik desagertuta zegoen eskiatzaile eta alpinista estatubatuarra. Besteak beste, eguraldi txarrak erreskatea zaildu zuen. Jim Morrison alpinistarekin batera igo zen Nelson Manalura (haren senarra zen). Azkenean, atzo, Morrison eta hiru sherpa helikoptero batekin gerturatu ziren Nelson erori zen ingurura. Goizaldean topatu zuten haren hilotza, elur azpian. 49 urte zituen.
Ibilbide oparoa izan zuen eskiatzaileak mendi artean. 2005ean Cho Oyu (Himalaia, 8.201) igo zuen oxigenoaren laguntzarik gabe; ondoren, eskiz jaitsi zuen. 2012an ere Himalaiara itzuli zen, eta 24 ordu baino gutxiagoan Everest eta Lhotse tontorretara heldu zen (8.848 eta 8.561 metro, hurrenez hurren). Marka hori hautsi zuen lehen emakumea izan zen Nelson.
Dena dela, haren izena Lhotse mendiari lotuta geratuko da. 2018an, Nelson eta Morrison Lhotse tontorretik beheraino jaitsi ziren eskiz; hala egiten lehenak izan ziren. Dream Line gisa izendatu zuten biek ala biek egindako ibilbidea (ametsetako lerroa). |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218783/jaurlaritzak-ez-du-atzeraldirik-espero-datorren-urterako.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak ez du atzeraldirik espero datorren urterako | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %2,1 haztekoa da 2023an, aurretik iragarri baino bi puntu gutxiago. Enpleguaren sorrera ere moteldu egingo da: 26.000 lanpostu sortuko dira aurten, eta 12.000 datorren urtean. | Jaurlaritzak ez du atzeraldirik espero datorren urterako. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %2,1 haztekoa da 2023an, aurretik iragarri baino bi puntu gutxiago. Enpleguaren sorrera ere moteldu egingo da: 26.000 lanpostu sortuko dira aurten, eta 12.000 datorren urtean. | Argi mintzatu da Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburua: «Ez dut atzeraldirik ikusten». Inflazio handiaren ondorioz, murriztu egin ditu aurtengorako hazkunde aurreikuspenak, pixka bat aurten (%4,5etik %4,3ra) eta asko datorren urtean (%4,1etik %2,1era), baina Alemanian eta beste herrialde batzuetan iragartzen den uzkurtzerik ez du espero Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiarako. «Alemaniaren kasua berezia da, bere industriaren energia beharren ondorioa», azaldu du.
Dena den, Azpiazuk onartu du «inguruak» okerrera egiten badu eta inflazio handia luzatuz gero aldatu egin beharko dituztela iragarpenak. Kontrako haizeak, egon, badaude, eta gutxi batzuk aipatu ditu sailburuak: inflazio handia, hari aurre egiteko banku zentralek interes tasak igo izana, «Txinan aurreikusi baino desazelerazio handiagoa egotea», eta Ukrainaren inbasioa.
Hazkundeak eutsi egingo dionez enpleguak goranzko joerari eutsiko diola kalkulatu du Ekonomia Sailak, aurten baino motelago izango bada ere. 2022an 26.000 lanpostu garbi sortuko direla uste du, eta urteko batez besteko langabezia tasa %8,8ra jaitsiko dela; 2023an, berriz, 12.000 lanpostu ingururen sorrerak %8,3ra jaitsiko du langabezia tasa, Jaurlaritzaren iragarpena betez gero.
Industria geratzen ari da
Sektore ekonomikoei dagokienez, haien bilakaera oso desberdina idela azaldu du Iñaki Barredo Ekonomia sailburuordeak. Batetik, zerbitzuak jada itzuli dira pandemia aurreko mailara, eta hazkunde tasa sendoei eutsiko diete aurten (%4,7) eta 2023an (%2,9).
Industriak, berriz, ezingo dio eutsi iazko udazkenean hasitako joera bizkorrari, udako azken datuek erakusten baitute jarduera geratu egin dela: urte hasierako bilakaera onari esker, aurten %5,2 haziko da, baina 2023an %0,2 baizik ez da handituko haren ekarpena, eta negatiboa izango da hiruhileko batzuetan. Barredok gaineratu duenez, industriari bi puntu falta zaizkio COVID-19aren agerraldiaren aurretik zuen mailara iristeko.
Eraikuntzan, berriz, kontrakoa gertatuko da. Aurten asko sufritu du sektore horrek, lehengaien eta beste materialen garestitzeak kalte handia egin diolako; aurten %1,7 haziko da, baina 2023an, kostuak hainbeste igotzea espero ez dutenez, %2,7.
Bilakaerarik okerrena, dena den, lehen sektoreari dagokio: aurten %4,6 murriztuko da, eta beste %4,7 datorren urtean.
Langile publikoei, %3,5
Langile publikoen soldatari buruz, sindikatuek gogoko izango ez duten adierazpen bat egin du Azpiazuk: Jaurlaritzak bete egingo du «Madrilen agindua». El País egunkariak gaur kaleratu duenez, Espainiako Gobernuaren asmoa da langile publikoen saria %3,5 igotzea datorren urtean, gaur egungo inflazioaren heren bat baizik ez. «Gehiago [igo] nahiko nuke, baina dagoena dago», esan du Azpiazuk, eta langile publikoen soldaten eguneratzea Espainiako Gobernuaren eskuduntza dela nabarmendu du. «Gutxiago igotzeko aukera dugu, baina ez dugu hala egingo».
«Zerga jaialdia»
Azpiazuk esan du haserre dagoela azken asteetako «zerga proposamenen kataratarekin», eta «zerga jaialdiarekin». Izan ere, sailburuak gogorarazi du foru ogasunek dutela eskumena zerga zuzenei dagokienez, baina «hedabideen bitartez» izan dute Espainiako Gobernuak sortu nahi dituen hiru tasen berri: bankuena, energia konpainiena eta aberastasun handiena. «Lankidetza serioagoa» eskatu dio Madrili.
Halaber, esan du EAEko erakundeek ez dutela «zerga gerran» sartu behar, eta ez dela «une egokia» zerga sistemaren erreforma sakon bat egiteko. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218784/bilboko-metroko-lehen-eta-bigarren-linea-lotuko-dituzte-itsasadarraren-azpiko-tunel-batekin.htm | Politika | Bilboko metroko lehen eta bigarren linea lotuko dituzte, itsasadarraren azpiko tunel batekin | Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak iragarri du, politika orokorrari buruzko bilkuran, Gernikan. | Bilboko metroko lehen eta bigarren linea lotuko dituzte, itsasadarraren azpiko tunel batekin. Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak iragarri du, politika orokorrari buruzko bilkuran, Gernikan. | Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak, metroko lanen gaineko iragarpena ez ezik, beste bi iragarpen ere egin ditu politika orokorrari buruz egiten ari den bere azken hitzaldian, Gernikako Juntetxean. Bilboko metroko bi lineak lotzeko itsasadarraren azpiko tunela iragartzeaz gain, Gernikako Guggenheim sustatzeko lanen aurrerapena iragarri du, eta elkarbizitza unitate bihurtuko dituzte zortzi zahar etxe. Gaur emango du Rementeriak politika orokorreko azken mintzaldia, iragarri baitzuen ez zela berriz aurkeztuko kargura. EAJren BBBk Elixabete Etxanobe proposatu du 2023ko foru hauteskundeetarako diputatugai gisa.
Rementeriak zera esan du Bilboko metroaren lanei buruz: «Hasieran ibilgailuentzako tunela izatekoa zena tunel intermodala izango da: tren batek metroaren 1. eta 2. lineak lotuko ditu Sestaoko eta Areetako geltokien artean. Uste da egunean 5.000 pertsonak erabiliko dutela, eta ia hogei minutu gutxiago beharko direla geltoki batetik bestera heltzeko San Inazion zehar. Gaur egun, 25 minutu izaten dira, eta amaitutakoan lau inguru izango dira». 2028rako prest egotea espero du, eta 600 milioi kostatuko dela esan du. Rementeriaren ustez, «guztiz beharrezkoa da»: «Bizkaiko saihesbide handia Supersur saihesbidearekin batera, Errontegiko zubiaren alternatiba, egunero 155.000 ibilgailu igarotzen dira bertatik eta. Batez beste, zubitik 51.000 ibilgailu pasatuko dira lanegunetan, 18.000 ibilgailu kenduko ditu Artatzatik, 14.000 Max Centerren zuzenetik, eta 35.000 Errontegiko zubitik». Bestalde, esan du urrian sinatuko dela Galdakaora metroa iristeko obren finantzaketaren akordioa, eta obraren hiru zati lizitatuko direla.
Bestalde, Gernikako Guggenheimerako sustapen lanen berri eman du. Arkitektura, ingurumen eta paisaia planaren oinarriak lantzeko, «ospe handiko» nazioarteko talde bat kontratatuko dute. «Espero dugu bost hilabete barru prest izatea plana. Aldi horretan, Espainiako Gobernuarekin hitzartutako 40 milioiko ekarpena ziurtatu behar dugu. Gainera, Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan jarraitu behar dugu, bai ingurumenaren arloan, eredu jasangarria ezartzeko eta Urdaibaiko erreserba zaintzeko, bai garraioen arloan, aldundia eta Eusko Jaurlaritzako Garraio Saila museora Euskotrenen oraingo lineatik trenez joateko modurik hoberena argitu nahian lantzen ari diren protokoloa martxan jartzeko», adierazi du Rementeriak.
Azkenik, iragarri du elkarbizitza unitateak eratuko dituztela. Zamudioko egoitzarekin hasiko direla esan du. «868 plaza gehiago elkarbizitza unitateetan. Eraldakuntza horren ondorioz, 243 leku gutxiago egongo dira zentro horietan, baina bi zentro berri zabalduko dira leku gehien beharko diren tokietan, Sestaon eta Durangaldean. Bakoitzean 120 plaza egongo dira. Inbertsioa 18,4 milioi eurokoa izango da. Diru erreserba eginda dago. Gure helburua da datorren urtean 1.200 plaza egotea egoitzetan. Eredu horrekin 39 egoitza zentrok egin dute bat dagoeneko, eta aldundiak laguntza emango dio. Prestakuntza ziklo bat bultzatuko dugu egoitza zentro horren eraldakuntzaren buru izango direnentzat, eta elkarbizitza unitateak ikuskatzeko plan berezia aplikatuko dugu». |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218785/sansohetako-laugarren-akusatuak-aitortu-du-adingabeez-abusatu-zuela-eta-zigorra-arindu-diote.htm | Gizartea | Sansohetako laugarren akusatuak aitortu du adingabeez abusatu zuela, eta zigorra arindu diote | Astelehenean beste hiru gizonek onartu zituzten beren aurkako akusazioak, eta urtebete eta hamahiru urte arteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten. | Sansohetako laugarren akusatuak aitortu du adingabeez abusatu zuela, eta zigorra arindu diote. Astelehenean beste hiru gizonek onartu zituzten beren aurkako akusazioak, eta urtebete eta hamahiru urte arteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten. | Aurrera doa Arabako Foru Aldundiaren Sansoheta zentroan zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sarearen aurkako epaiketa, Arabako Probintzia Auzitegian. Hamar akusatuetatik lauk onartu dituzte jada beren aurkako akusazioak; hiruk astelehenean, eta laugarrenak gaur. Adingabeez abusatu eta haiek galbideratu izana aitortu du laugarren akusatuak, zeina psikologoa baita lanbidez, eta, fiskaltzarekin aurreakordioa eginda, zigorra arintzea lortu du.
Akusazioen gertuko iturrien arabera, bost urte eta erdiko kartzela zigorra ezarriko diote, nahiz eta kondena datorren astelehenean baieztatuko den. Epaiketaren bigarren saioa ateak itxita egiten ari dira; izan ere, akusatuek deklaratzeaz gain, biktimak deklaratzen hastea espero da.
Hamar akusatu
Hamar akusatuei Arabako Foru Aldundiaren zaintzapean zeuden adingabeak prostituitu zituen sare bateko kide izatea leporatzen diete.
Orduan 14 eta 17 urte bitartean zituzten neska eta mutil batzuek egin zuten salaketa, 2016. urtean. Gasteizko Sansoheta zentroan bizi ziren. Akusatuetako asko horko langileak dira, eta, besteak beste, ustelkeria, sexu abusua, adingabekoei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak leporatzen dizkiete. Guztira 214 urteko zigorra eskatu dute akusatuen aurka.
Astelehenean hasi ziren epaiketaren saio publikoak, eta urriaren 3an amaituko dira, denera bost. Gaur eta bihar artean zazpi biktimak mintzatuko dira, ateak itxita, ez dadin jakin nor diren.
Gasteizko instrukzio epaitegiak eta Ertzaintzak eginiko ikerketaren arabera, akusatuek eduki sexualeko webgune baten bitartez kontratatu zituzten adingabeak sexu harremanak izateko. Jarduera horrek hamar hilabete iraun zuen.
2016ko urriaren 6an, gertatzen ari zena salatu zuen adingabe batek tutoretza batean. Orduan, psikologo bat espetxeratu zuten, eta zentroko langile bat identifikatu. Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak, orduan, adierazi zuen halakoak «edonon» gerta zitezkeela. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218786/gaztelaniazko-ikus-entzunezkoak-dira-nagusi-uemako-herrietako-ikasleen-artean.htm | Gizartea | Gaztelaniazko ikus-entzunezkoak dira nagusi Uemako herrietako ikasleen artean | Uemako herrietako ikasleen %73k gaztelaniaz ikusi dute, azkenekoz, telesail bat. Netflix 'streaming' plataformaren kontsumoa gehien ikusten den hurrengo plataformarena halako bi da. Lehen Hezkuntzako ikasleen artean, marrazki bizidunen Clan katearen audientzia ETB3rena halako bi da. | Gaztelaniazko ikus-entzunezkoak dira nagusi Uemako herrietako ikasleen artean. Uemako herrietako ikasleen %73k gaztelaniaz ikusi dute, azkenekoz, telesail bat. Netflix 'streaming' plataformaren kontsumoa gehien ikusten den hurrengo plataformarena halako bi da. Lehen Hezkuntzako ikasleen artean, marrazki bizidunen Clan katearen audientzia ETB3rena halako bi da. | Datorren moduan hartzen da, eta etorri, nagusiki, erdaraz dator. Ondorio hori erator daiteke Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak gazteen ikus-entzunezkoen kontsumoari buruz egin duen ikerketatik. Apaltzen ari da telebistaren kontsumoa, eta areagotzen, aldiz, plataformena —bost ikasletik lauk erabili ohi dituzte—, eta erdarazko eskaintzak jan egiten du hor euskarazkoa. Bestalde, gehien erabiltzen diren sare sozialetan ere, jarduna gaztelaniaz egiten da batez ere.
Datuak modu orokorrean hartzerik ez dago, hala ere. Uemako herrietako datuak dira jasotakoak; hots, gune soziolinguistiko euskaldunenetakoak —herritarren %70 baino gehiago euskalduna dute—. Eta, gainera, adin tarte jakin bati dagozkionak: 9 eta 17 urte bitarteko herritarren kontsumoa ikertu dute, ia 11.600 inkesta eginda.
Laginaren berezitasunak direnak izanik ere, euskalgintzaren barruko kezka hedatuenetako bati erantzun asmo dio ikerketak: ikus-entzunezkoen kontsumoak belaunaldi berrien hizkuntza gaitasunean, ohituretan eta erabileran duen inpaktuari. Eta, halaber, herri euskaldunenetako gazteen artean ere euskararen erabilera aldakorra dela berresten du ikerketak, hizkuntza non eta zertarako erabiltzen den.
Ikusi gehiago: UEMAk adierazi du «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola ikus-entzunezkoen gaiari
Telebista
Gehien ikusten den telebista katea ETB1 da, alde handiz: hirutik batek baino gehiagok hautatu dute. Koska handia ateratzen die haren atzetik gehien ikusten direnei: Telecinco (%21,6), Clan (%21) eta FDF (%20). Koska bat beherago daude beste sei bat kate, eta, horien artean, ETB3 (%12,3), haurrentzako ETBren katea. ETB3 ez da gehien ikusia Lehen Hezkuntzako ikasleen artean, eta, are, erdarazko marrazki bizidunen Clan kateak bikoiztu egiten du ETB 3 ikusten dutenen ehunekoa.
Bestalde, ETB1en kontsumoa estuki lotuta dago euskara lehen hizkuntza dutenekin. Horien artean du irismenik handiena. Lehen hizkuntza euskara dutenek, gainera, ETB2ra gehiago jotzen dute.
Telebistaren kontsumoaren beherakadari buruzko datu adierazgarriak ere ematen ditu ikerketak. Sei ikasletik batek ez dauka telebista ikusteko ohiturarik. Gainera, adinean gora egin ahala, apalagoa da telebistaren kontsumoa.
Plataformak
Uemako herrietako gaztetxoen artean ere nagusi da Netflix streaming plataforma, alde handiz. Inkestari erantzun diotenen artean, hamarretik seik aitortu dute azken hiru egunetan erabili izana. Haren erdia da Amazon Prime Videoren erabilera (%33), eta Movistar Plusena, berriz, herena (%20). Hiru horien kontsumotik dezente behera daude beste plataformenak, baina badira aldeak horien artean ere. Deigarria da, esaterako, ETB Nahieran plataformaren kontsumoa (%9,8) handiagoa dela HBOrena (%7,9) baino.
Plataformen erabileran ez dago telebistarenean dagoen besteko gorabeherarik adinari dagokionez, baina, aldiz, zer kontsumitzen den, horretan badago aldea. Adinean gora egin ahala, handitu egiten da Netflix, Movistar+ eta ETB Nahieran-en kontsumoa, adibidez. Aldeak daude ikus-entzulearen lehen hizkuntzaren arabera, bai plataformaren aukeraketan, baita kontsumoan ere. Gaztelania eta euskara lehen hizkuntza ez dituztenen kontsumoa apalagoa da, eta euskara eta gaztelania biak batera jaso dituztenek erabiltzen dituzte gehien. Netflix eta Amazon Prime ere bi hizkuntzak edo gaztelania soilik jaso dituztenek ikusten dituzte gehien. Ifrentzuan dago ETB Nahieran: lehen hizkuntza euskara dutenek ikusten dute gehien (%14), eta gaztelania dutenek gutxien (%1).
Sexuaren arabera ere aldatzen da kontsumoa. Oro har, emakumeek gehiago kontsumitzen dituzte plataformak gizonezkoek baino. Gizonek, gainera, gehiago jotzen dute kirol eskaintza daukaten plataformetara.
Telesailak
Zer telesail ikusten dituzten ere galdetu diete ikasleei. La casa de papel da gehien ikusitakoa (%54), eta euskarazko bat dago bigarren lekuan: Goazen (%45). Euskarazko telesailetan, gehien ikusten diren hurrengoak %10etik behera daude: Altsasu (%8), Ihesaldia (%4) eta Alardea (%3).
Euskarazko telesailak, batez ere, lehen hizkuntza euskara dutenek kontsumitzen dituzte, eta zertxobait beherago daude bi hizkuntzak etxetik jaso dituztenak. Aldea handiagoa da lehen hizkuntza gaztelania dutenekin. Edonola ere, errealitateari tamaina hartzen laguntzen du Uemak Lehen Hezkuntzako ikasleei egindako galdera batek: azkena ikusi duten telesaila zein hizkuntzatan zegoen. %73k esan dute gaztelaniazkoa zela, eta %11k euskarazkoa zela. Azkeneko telesaila bi hizkuntza horietan ez besteren batean ikusi dutenen proportzioa (%12) zertxobait handiagoa da euskaraz ikusi dutenena baino.
Euskarazko telesailen kontsumoa apaldu egiten da adinean gora egin ahala, baina eskaintza apalagoari ere zor zaio, hein handi batean. Bestalde, adierazgarria da euskarak galtzen duen espazioa, batez ere, ingelesak irabazten duela.
Sare sozialak
Sare sozialetako ikus-entzunezkoen kontsumoa ere aztertu du Uemak. Youtube (%85), Whatsapp (%74), Tiktok (%65) eta Instagram (%56) dira gehien erabiltzen diren aplikazioak, eta, horien atzetik, Snapchat (%40), Twitch (%24), Twitter (%13), Telegram (%6) eta Facebook (%4). Azken hiru egunetan zer sare sozialetan ibili diren galdetuta atera da emaitza hori. Eta gehien erabiltzen den aplikazioan, Youtuben, euskarazko edukien kontsumoa oso apala da: %9koa. Gaztelaniazkoa, berriz, %71koa.
Adinaren arabera, baina, badira gorabeherak. Sare sozialak gehiago erabiltzen dituzte nagusienek, eta aldatu egiten da, halaber, zer aplikazio darabilten. Batxilergoan, esaterako, hamarretik bederatzik erabiltzen dituzte Whatsapp eta Instagram.
Argazki orokorrari erreparatuta, agerikoa da sare sozialetako jarduna gaztelaniazkoa dela nagusiki: Youtuben, %76 da gaztelaniaz; Tiktoken, %78; eta Twitchen, %88. Hala ere, badira aldeak sare sozial batetik bestera, bai edukiak jasotzeko moduan, baita ekoizteko eran ere. Tiktoken eta Twitchen, adibidez, erdaraz sortzen dituzte edukiak, batik bat, baina Instagramen, euskarazko sorkuntza %50ekoa da Uemako ikasleen artean. Datuek erakusten dute, hortaz, sare sozialetan jarduteko modua eta horietan dabiltzanen soslaia asko aldatzen direla batetik bestera.
Musika
Ikus-entzunezkoen kontsumoa ez ezik, musikarena ere aztertu dute, zer hizkuntzatan entzuten duten jakite aldera. Batez ere Youtube (%78) eta Spotify (%69) erabiltzen dituzte herri euskaldunenetako ikasleek musika kontsumitzeko. Entzuten duten musikaren erdia gaztelaniaz entzuten dute. Laurden bat pasatxo euskaraz, eta ia beste hainbeste gainerako hizkuntzetan.
Adinean gora, gutxiago kontsumitzen da musika euskaraz. Lehen Hezkuntzan entzuten dute gehien euskarazko musika (%37), baina, hala ere, kopuru hori baxuagoa da gaztelaniazkoarena baino: %46,5.
Lehen hizkuntza zein duten nabari da musikan ere. Lehen hizkuntza euskara dutenek entzuten dute euskarazko musika gehien (%33), baina horien kasuan ere handiagoa da gaztelaniazko musikaren presentzia (%46).
Bideojokoak
Azkenik, bideojokoen kontsumoa eta horretan euskarak duen presentzia aztertu dute. Hutsala da hor euskarak duen lekua: %4. Batez ere gaztelaniaz da kontsumoa (%54), eta, hein txikiagoan, beste hizkuntzetan (%19)
Bideojokoak, batez ere, Lehen Hezkuntzako ikasleek erabiltzen dituzte, eta euskarazko bideojokoek ikastaldi horretan dute, halaber, presentziarik handiena. Ez da %10era iristen, dena den. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218787/jaurlaritzak-bete-egingo-du-madrilen-igoera-langile-publikoentzat-25.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak bete egingo du Madrilen igoera langile publikoentzat: %2,5 | Nafarroako Gobernua %3ko soldata igoerarekin ari da prestatzen aurrekontuak. ELAk eta LABek ez dute onartzen Espainiako Gobernuaren «murrizketa» eta Hegoaldeko gobernuen «antzerkia» | Jaurlaritzak bete egingo du Madrilen igoera langile publikoentzat: %2,5. Nafarroako Gobernua %3ko soldata igoerarekin ari da prestatzen aurrekontuak. ELAk eta LABek ez dute onartzen Espainiako Gobernuaren «murrizketa» eta Hegoaldeko gobernuen «antzerkia» | Hegoaldeko langile publikoek erosteko ahalmena galduko dute aurten ere. Sindikatuek jakinarazi dute langile publikoen lansaria %2,5 igo nahi duela Espainiako Gobernuak datorren urtean, eta, 2010etik Madrilek finkatzen duenez Espainiako Estatuko administrazio guztietako langile publikoen soldata igoera, Hego Euskal Herrikoek ere igoera hori bera izango lukete.
Espainiako Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak proposatu du 2022an egin zuen %2ko igoera beste %1,5ekoarekin osatzea; 2023an lansariak %2,5 igotzea, eta, 2024an, %2. Horrez gain, 35 orduko lanaldian sakontzeko aukera eskaini die langileen ordezkariei, eta baita «barne promoziorakoa eta mugikortasunerako hobekuntzak» ere. Hala azaldu dute CSIF, UGT eta CCOO sindikatuek, iluntzean, alorreko ministerioarekin batzartu ondoren. Gaur berriro elkartuko dira negoziatzen jarraitzeko, baina exekutiboak ezarri du jadanik negoziazio horretarako oinarri nagusia.
Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ogasun sailburuak iragarri du «Madrilen agindua» beteko duela, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, %3ko igoerarekin ari dela prestatzen aurrekontuak. Baina espero da Iruñea ere Madrilen adosten den kopurura batzea, azkenerako. Aurten, %2ko igoera ezarri zien langile publikoei Pedro Sanchezen gobernuak, eta, Hegoaldean, %4,4ko erosteko ahalmena galdu zuten funtzionarioek, urte arteko KPIa %6,4koa izan baitzen. Ikusteko dago zenbatekoa izango den datorren urteko galera, baina gaur-gaurkoz %10,4koa da inflazioa, eta, urte amaierako zerbait apalduko dela espero den arren, erosteko ahalmen esanguratsua galduko dute langile publikoek atzera %2,5eko igoera horrekin; baita aurten %1,5eko osagarria jasotzen badute ere. Atzera eraginez jasoko litzateke igoera hori, ordain bakar batean.
Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 160.000 langile publiko ingururi eragingo die neurriak, eta horiei gehitu behar zaizkie elkarte publikoetako beste 40.000 langile inguru. Sindikatuek desadostasuna adierazi dute, eta ohartarazi dute «ez dutela onartzen halako erabakiak Madrilen hartzea».
KPIaren «etengabeko» igoera kontuan hartuta, ELAko kide Igor Eizagirrek ohartarazi du langileen erosahalmenak %20 egin dezakeela behera azken urteetan, proposatutako errefentzia onartuz gero. Halaber, «irmoki» salatu du Madrilen hartzen diren erabakiak «automatikoki Hego Euskal Herrian ezartzea». Haren ustez, «eusko alderdi politikoek negoziatu behar lituzkete» Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako langileen ordainsariak eta lan-baldintzak.
«Hemengo errealitatea»
Bide beretik, LABek salatu du horrelako erabakiak Madrilen hartu eta ondoren Euskal Herrian dekretuz ezartzea. Batetik, adierazi du «horrelako jokaerek urratu egiten dutela langile publikoek negoziazio kolektiborako duten eskubidea», eta, bestetik, zapuztu egiten duela «hemengo errealitateari lotutako zerbitzu publikoak antolatzeko aukera».
Gaineratu du «antzerki hutsa» izango direla datorren asteetako negoziazio eta mobilizazio posibleak, eta «iraingarritzat» jo du Madrilen hizpide den igoera: «Aurrekontuak berriro ere langile publikoon lepo koadratu nahi dituzte».
Eskaerak eskaera, Azpiazuk iragarri du ez dutela aldaketarik egingo: «Gehiago [igo] nahiko nuke, baina dagoena dago». Halaber, nabarmendu du Espainiako Gobernuaren eskuduntza dela langile publikoen soldatak eguneratzea |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218788/230-milioi-euroko-kostua-izango-dute-gipuzkoako-bide-azpiegiturak-berritzeko-lanek.htm | Politika | 230 milioi euroko kostua izango dute Gipuzkoako bide azpiegiturak berritzeko lanek | Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak hasiera eman dio legealdi honen politika orokorreko azken bilkurari. Adierazi duenez, pandemiaren eta Ukrainako inbasioaren ondorioek mugatzen dituzte gaur egungo politikak hein handi batean. | 230 milioi euroko kostua izango dute Gipuzkoako bide azpiegiturak berritzeko lanek. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak hasiera eman dio legealdi honen politika orokorreko azken bilkurari. Adierazi duenez, pandemiaren eta Ukrainako inbasioaren ondorioek mugatzen dituzte gaur egungo politikak hein handi batean. | Gipuzkoako zenbait errepide hobetzeko lanak egiten ari da Gipuzkoako Foru Aldundia, eta Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak legealdiko politika orokorreko azken bilkuraren hasieran adierazi du 230 milioi euroko kostua izango dutela. Garrantzitsuenak hauek dira: Leitzarango autobideko zortzi tunelen berrikuntza (82 milioi euro), A-15aren eta N-1aren arteko Andoaingo lotune berria (75 milioi euro), Azkoitia eta Urretxu arteko errepidearen hiru faseen amaiera (45,5 milioi euro), Marrutxipiko (Donostia) lotune berria (11,5 milioi euro), eta N-1 errepidearen gaineko biribilgune berria Lasarte-Orian (9 milioi euro). N-1ean eta A-15ean kamioientzako bidesariak jartzeko lanak amaitzen ari direla nabarmendu du ahaldun nagusiak.
Adinekoen bizitza kalitateari buruz, zahar etxeetan hainbat hobekuntza egin nahi dituzte: zainketen pertsonalizazioan, langileen lan baldintzetan, ratioetan, espazio fisikoen arkitekturan eta ebaluazioan. Usurbilen, Irunen, Elgoibarren eta Pasaian erresidentzia berriak eraikitzeko lanak egiten ari direla adierazi du, eta 357,7 milioi euroko kostua izango dutela gehitu du. Beste 11 zahar etxeen instalazioak hobetzeko lanetarako ere 29 milioi euro jarriko dituztela esan du. Gai horri jarraituz, patronalak eta UGT sindikatuak lortutako akordioa goraipatu du, nahiz eta sindikatu horrek langileen %7 bakarrik ordezkatu.
Energiaren gaia auzi publiko nabarmena bihurtu da azken urtean, elektrizitatearen prezioa etengabe igotzen hasi zenetik. «Energia larrialdi» batean gaudela esan du Olanok, eta Eusko Jaurlaritzan eta Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkapena duten alderdiei energiaren inguruko «herri akordio» bat lortzeko eskatu diete.
Aldundia «sektore erabakigarrietan» inbertitzen ari dela adierazi du Olanok: «Enpresa da herrialdean aberastasuna eta oparotasuna sortzen duen eragilea». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiek autonomoen eta enpresarien egoera hobetzeko neurriak hartu dituztela esan du, eta horretarako zerga tarte guztiak jaistea erabaki zuten uztailean. Etorkizuna Eraikiz programaren bidez erreferentziazko zentro eta estrategiak sortzen ari direla goratu du Olanok: «Aldundiak zortzi zentro eta hiru proiektu estrategiko bultzatu ditu sektore erabakigarrietan. Etorkizuneko Gipuzkoa sendoa eraikitzen laguntzen dute horiek guztiek», ñabartu du. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218789/erruduntzat-jo-dute-abanton-emaztea-eta-alaba-hil-zituen-gizona.htm | Gizartea | Erruduntzat jo dute Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizona | Herri epaimahaiak ebatzi du «maltzurkeriaz eginiko hilketa» izan zela, eta astungarritzat jo ditu «senidetasuna» eta «generoa» | Erruduntzat jo dute Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizona. Herri epaimahaiak ebatzi du «maltzurkeriaz eginiko hilketa» izan zela, eta astungarritzat jo ditu «senidetasuna» eta «generoa» | «Maltzurkeriaz eginiko hilketa». 2020ko martxoaren 10ean Miren Uranga eta Paola Mendez ama-alabak hil zituen senar eta aita zuten gizonak, Abantoko euren etxean (Bizkaia). Hala azaldu zuten fiskalak eta akusazioek, eta hala aitortu zuen gizonak berak, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, bere aurkako epaiketan. Orain, herri epaimahaiak bat egin du fiskalarekin eta akusazioekin, eta krimenaren astungarritzat jo ditu hiltzailearen eta biktimen arteko senidetasun lotura, eta biktimen generoa. Ez du aringarririk onartu. 50 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete akusatuari.
Aldeak bat zetozen gertatutakoan, baina ez hilketen definizioan. Fiskaltzak eta akusazioek hilketa matxistatzat dauzkate: nabarmendu zuten akusatuak «jokabide autoritarioa» zuela, «erabat azpiratuak» zituela bi emakumeak, eta guztiz babesgabe zeudenean hil zituela. Defentsak, berriz, ukatu egin zuen hori, eta argudiatu zuen akusatua edanda zegoela eta «krisi psikotiko» bat izan zuela. Gizonak adierazi zuen bere buruaz beste egiteko asmoa zuela, eta ez zituela emaztea eta alaba «bakarrik» utzi nahi.
Fiskaltzak 24 urteko espetxe zigorra galdegin zuen emaztea hiltzeagatik, eta beste 23koa alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak eskatu zituen. Akusazio partikularrak —familiarenak— eta herri akusazioak —Clara Campoamor elkartearenak— 25 urteko kondena eskatu zuten hilketa bakoitzagatik. Defentsak, ordea, zortzina urtera murriztu zuen zigor eskaera, eta aringarri gisa aurkeztu zituen aitorpena, alkoholismoa eta gaitz psikiatrikoa.
Irailaren 13an eginiko deklarazioan, akusatuak aitortu egin zuen bi emakumeak hil izana. «Errudun naiz», esan zuen, magistratua errugabetasun ustekizuna azaltzen ari zitzaiola. Berretsi zuen bere buruaz beste egin nahi zuela: «Ezin nuen egoera jasan, eta haiek ez zuten jasango ni gabe». Damua ere agertu zuen: «Egin dudan gauzarik lazgarriena da».
Indarkeria handiko krimena
Bortxa handiz eten ziren Miren Urangaren eta Paola Mendezen bizitzak, 54 eta 24 urte zituztela. Aldeen txostenen arabera, akusatuak lehenik emaztea hil zuen, egongelan, eta gero alaba, logelan; biak lotan zeuden. Gizonak buruan jo zituen bi mailutzarrekin —eraiste lanetan baliatzen direnetakoak—, eta, ondoren, lepoa moztu zien aizto batekin. Alabari eskuak eta oinak lotu zizkion. Gazteak zauri bat zuen buruaren atzeko aldean, hil ostean eginikoa: fiskalak uste du akusatua alabaren burua mozten saiatu zela, baina gizonak ukatu egin du. Haren hitzetan, «sufrimendua saihesteko» hil zituen hala. «Ez zuten beren burua defendatzeko aukerarik izan», esan zuen fiskalak.
Akusatuak etxean igaro zuen gaua, gorpuekin, eta biharamunean aitortu zien egindakoa arrebei eta bazkide bati; haren etxe agentziako partaide ziren. Ondoren, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina Ertzaintzak enpresaren trasteleku batean topatu zuen, konorterik gabe, botikak hartuta. Defentsaren tesia da akusatuak burua galdu zuela enpresaren arazo ekonomikoen ondorioz, baina fiskalak eta akusazioek argudiatu dute zorrari aurre egiteko moduko ondasunak zituela. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218790/labek-ordezkari-gehien-duten-sindikatuetan-bigarrena-izan-nahi-du-ekainerako.htm | Ekonomia | LABek ordezkari gehien duten sindikatuetan bigarrena izan nahi du ekainerako | ‘Zurekin bagara’ lelopean ekingo dio hauteskunde sindikalen epe trinkoari, gorako joerari eutsi eta CCOO pasatzeko asmoz | LABek ordezkari gehien duten sindikatuetan bigarrena izan nahi du ekainerako. ‘Zurekin bagara’ lelopean ekingo dio hauteskunde sindikalen epe trinkoari, gorako joerari eutsi eta CCOO pasatzeko asmoz | LAB sindikatuak «inoiz baino indartsuago» ekingo dio hauteskunde sindikaletako epe trinkoari. Igor Arroyo idazkari nagusiak nabarmendu du azken bost urteetan %12 handitu dela LABen afiliazioa, eta gihar berri horrekin joko du hauteskundeetara, lelo honekin: Zurekin bagara. Egiteko beste modu bat. Euskal Herrian ordezkari gehien duten sindikatuetan bigarrena izatea da LABek bere buruari jarri dion helburua, eta aurrenekoa izatea eragin ahalmenean. «Garrantzitsua da hori, feminismoaren eta arrazakeriaren aurkako borroketan bidea urratu dugunean beste sindikatu batzuk gure gurpilera etorri direlako», azaldu du.
Urrian hasiko da hauteskunde sindikaletako epe trinko delakoa. Bederatzi hilabeteko tarte batean, Hego Euskal Herriko ordezkari sindikalen %47 aukeratuko dira, tartean lantoki publiko eta pribatu handi askotakoak. LABek gaur egun 4.685 ordezkari ditu Hego Euskal Herrian, guztien %19,08, eta bigarrena izateko, CCOO pasatu beharko luke. CCOOk 4.925 ordezkari ditu, %20,06. Eta helburu hori posible al da? Joera ikusita, bai, baina, horretarako, azken urteetako gorako bideari eutsi beharko lioke. 2014an, LABek ordezkarien %17,13 zituen, 2018an %18,35, eta azken hiru urteetan gora egin du. CCOOk, berriz, 2014an %20,66eko ordezkaritza zuen, eta 2018an, %19,99koa.
Hirurehun ordezkariren aurrean Bilbon emaniko hitzaldi batean azaldu ditu helburuak Arroyok. LABen izena ematea «ahalduntze prozesu» moduan deskribatu du, eta esan du prozesu horretan sindikatua ez dela helburua, «tresna baizik». LABek sindikalismo eredu berri bat proposatzen duela nabarmendu du, «sakoneko aldaketak» lortu nahi dituena egoera zailetan. Alde horretatik, ardura plazaratu du patronalaren jarrerarengatik, eta «klasista» eta «matxista» izatea leporatu dio bereziki emakumeak nagusi diren sektoreetako lan itunak negoziatzeko garaian duen jarrerarengatik.
Beste sindikatuak ere kritikatu ditu. UGT eta CCOOri, besteak beste, euskal negoziazio esparru propioa ukatzea, erretiroa 67 urtera atzeratzea onartzea, eta batzuetan patronalaren eskutik joatea leporatu die. Hala ere, zehaztu du hainbat borrokatan bidelagun dituztela, eta ongi etorriak direla «LABen eredura gehitzen direnean». ELAri, berriz, egotzi dio erakundeen interesak lehenestea «langileen interesen aurretik». «Paperezko tigrea» dela esan du, «lokatzezko oinak dituen erraldoia», eta haren eredua ez dela oso eraginkorra, grebak egin bai baina ez dituztelako prestatzen.
Jaurlaritza ere hartu du hizpide Arroyok, eta beti patronalaren alde egiten duela esan du. Gaur egungo egoera ekonomikoa hamarkada askoko erabakien ondorio dela salatu du, eta «harria bota ondoren eskua ezkutatzea» egotzi dio Iñigo Urkullu lehendakariari. Lan hori arlo publikotik zein pribatutik egiten dela adierazi du. «Zer da, bada, Josu Jon Imaz Petronorreko buru izatea? Ate birakarien eraginaren eredua da».
LABen afiliatuen pizgarria «ilusioa” dela goratu du, eta azaldu du ordezkariek ez dutela emaitzen araberako dirusaririk. Gai berean, nabarmendu du uztailetik hona LABek sektore mailako zortzi lan itun on lortu dituela, eta iragan astean hiru «garaipen” lortu zituela: Arabako metalgintzako lan itun berria, Arrasateko lorezainena, eta BM Shopeko erregulazio txostena bertan behera gelditu izana. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218791/hondakinen-gainean-eraikitako-obra-bat-geldiarazi-dute-angelun.htm | Gizartea | Hondakinen gainean eraikitako obra bat geldiarazi dute Angelun | Lurrarekin nahasitako dozenaka hondakinek osatzen dute eraikuntzaren zimendua | Hondakinen gainean eraikitako obra bat geldiarazi dute Angelun. Lurrarekin nahasitako dozenaka hondakinek osatzen dute eraikuntzaren zimendua | Hugo Clement Frantziako kazetari ezagunak egin zuen salaketa, atzo arratsaldean, Twitter sare sozialean zabaldutako bideo baten bidez. Angeluko (Lapurdi) BAB 2 merkataritza gunetik hurbil dagoen eremu batean, Eiffage enpresa egiten ari den eraikuntza bat ikus daiteke bertan. Lurrean, hondakin mordoa ageri da, hondeamakinek lurrarekin nahasi eta mugitua. Horiek dira errekatxo baten ondoan dagoen eraikuntza berriaren zimenduak. «Ozeano Atlantikoa ere bertan dago», azaldu du bideoan kazetariak.
Atzo gauean, agiri bat zabaldu zuen Angeluko Herriko Etxeak, obra berehala geldiaraziko zutela jakinarazteko. Baina, gaur goizean, lanean segitzen zuten Eiffage eraikuntza enpresako langileek; Angeluko polizia munizipalak geldiarazi behar izan ditu. Era berean, seinalamendua egin dio Herriko Etxeak Euskal Hirigune Elkargoari eta DDTM lurraldeen eta itsasoaren departamenduko zuzendaritzari. Office 64 de L'habitat egiturak bizitegi sozialak eskuratu behar ditu proiektu horretan, baina zehaztu dute ez duela eraikuntzarekin inolako zerikusirik. Hala baieztatu dio Claude Olive Angeluko auzapezak ere BERRIAri: «Atzo gauetik zernahi idatzi da: Office 64 ez da lurren jabea, ez da ezer sinatu», haserretu da. Olive bera da bizitegi sozialez arduratzen den egitura horren arduraduna.
Angeluko auzapezak behin eta berriz errepikatu du: «Ez da herriko etxearen ardura». Zehaztu du Carrefour Property dela lurren jabea eta 2013ko hirigintza planaren arabera eman zitzaiola eraikitzeko baimena. «Etxebizitza berrietan, %40 bizitegi sozialak izan behar dira. Horregatik jo zuten Office 64 egiturara». Oliven hitzetan, hondakindegi bat zegoen garai batean lur horietan, eta hondakin bizigabeak lirateke bertan. «Eraikuntzaren oinarriak egiteko lurrak altxatu direnean agertuko ziren hondakinak. Baina, segitu aitzin, hortik kendu beharko zituzten», ohartarazi du. Halaber, lurren zundaketa eta bestelako egiaztatzeak egitea Euskal Hirigune Elkargoaren ardura zela erran du. BERRIAk Ipar Euskal Herriko instituzioaren komunikazio zerbitzuari dei egin dio bere bertsioa ukaiteko, baina, oraingoz, ez du erantzunik jaso.
Atzo arratsaldean seinalamendua jaso zutenean herriko etxeko zerbitzuak obren lekura bidali zituela kontatu du Angeluko auzapezak, eta ordutik Carrefour taldearekin harremanean eman direla. «Gaur goizean hegazkina hartu dute, eta eraikuntza enpresari kontuak eskatzera etorri dira. Hondakin guziak atera behar dira hortik; horren baieztapen idatzirik ez dudan bitartean, ez dute segitzen ahalko». Aferak izan litzakeen segida administratibo eta juridikoez mintzatzeko «goizegi» dela erran du.
Sandrine Derville (PS) Angeluko oposizioko hautetsiak egoera gogorki salatu du. «Ikuspegi juridiko soil batetik begiratuta, Carrefour Property enpresarena da ardura, baina Herriko Etxeak eraikitzeko baimen bat eman du, lurren ikerketa batean oinarrituta. Beraz, nola liteke hondakinak badaudela ez jakitea? Are gehiago, angeluarrok ongi dakigu lehen hondarkindegi bat zegoela lur horietan. Arreta handiz ibili beharko zuen Herriko Etxeak». Dervillek, bestalde, «espero» du obra gelditzeko dagoen agindua errespetatuko duela obren eramaileak, «behar bezalako azterketak egin eta behar izanez gero lurra deskutsatzeko».
Obra eramaten duen Eiffage enpresarekin eta Carrefour Property lurren jabea den enpresarekin hitz egiten saiatu da BERRIA, baina oraindik ez dute erantzun. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218792/aebek-harremana-estutzeko-eginiko-proposamenak-ez-ditu-asebete-pazifikoko-herrialdeak.htm | Mundua | AEBek harremana estutzeko eginiko proposamenak ez ditu asebete Pazifikoko herrialdeak | Etxe Zuriak bi eguneko goi bilera bat antolatu du bere influentzia indartzeko. Txinarekin segurtasun itun bat sinatu zuen. Salomon Uharteek esan dute ez dutela akordiorik sinatuko. | AEBek harremana estutzeko eginiko proposamenak ez ditu asebete Pazifikoko herrialdeak. Etxe Zuriak bi eguneko goi bilera bat antolatu du bere influentzia indartzeko. Txinarekin segurtasun itun bat sinatu zuen. Salomon Uharteek esan dute ez dutela akordiorik sinatuko. | AEB Ameriketako Estatu Batuek goi bilera bat antolatu dute, lehen aldiz, Pazifikoko herrialdeetako agintariekin. Eremu hori geopolitikoki gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari den honetan, Etxe Zuriak Txinaren influentziari aurre egin nahi dio, eta horregatik erabaki zuen gaur hasi eta bihar amaituko den hitzordua antolatzea, Washingtonen. Helburua argia da: estatu horiekiko harremanak estutzea, eta AEBen interesak defendatzea. Hasiera, ordea, ez da baikorra izan, Salomon Uharteek uko egin baitiote Etxe Zuriak proposatu duen akordio diplomatikoa sinatzeari; gainontzeko herrialdeentzat, gainera, eskainitako laguntza ez da nahikoa.
Etxe Zuriak 11 puntuko adierazpen zirriborro bat aurkeztu die gonbidaturiko agintariei, eta elkarlana eskaintzen die «okertzen ari den klima krisiaren eta ingurune geopolitiko geroz eta konplexuagoaren» aurrean. Eduki aldetik, itun hori nahiko orokorra da, eta engaiamendua du oinarri, besteak beste, klima larrialdiaren kontrako borroka indartzeko, hazkunde ekonomikoa sustatzeko eta bakea eta segurtasuna bermatzeko.
Pazifikoko herrialdeetako buruzagiek, baina, neurri eta konpromiso zehatzagoak nahi dituzte AEBetako Gobernuaren partetik, eta, batez ere, ituna beren interesentzako ere mesedegarria izatea. Hau da, ez dute nahi Washingtonen peoi izan, batez ere geopolitikaren ikuspuntutik, Txinaren aurkako influentzien borroka geroz eta sutsuagoan.
Proposaturiko adierazpena zirriborro bat izanik, Etxe Zuriak espero du goi bileran gai izango dela itun horren edukia negoziatu eta adostasun batera iristeko —Joe Biden AEBetako presidenteak ere parte hartuko du—. Halere, badirudi Salomon Uharteek ez dutela hori egiteko asmorik, herrialde horren AEBetako enbaxadak ohar baten bidez jakinarazitakoaren arabera. «Salomon Uharteak ez daude adierazpen hori aste honetan onartzeko moduan, eta denbora beharko dute horretaz gogoeta egiteko eta ituna Salomon Uharteen erabakitzeko prozesu nazionalari [parlamentuari] helarazteko. Salomon Uharteek kontuan hartzen dute adierazpena eztabaidatzen ari direla, eta oraindik kontsentsua falta dela», azaldu die enbaxada horrek beste herrialde gonbidatuei, The Guardian egunkariaren arabera.
Jarrera horren arrazoietako bat izan liteke herrialde horrek Txinarekin iragan apirilean adostu zuen segurtasun akordioa. Horren arabera, Salomon Uharteek eskaria eginez gero, Pekinek, besteak beste, «poliziak, polizia armatuak eta tropak» bidali ahalko ditu herrialde horretan «ordena ezartzen laguntzera»; are, bere «beharren» arabera, Txinak baimena izango du uharte multzora «itsasontziak eta logistika» eramateko, baita uhartedia bidaietako trantsizio gune gisa erabiltzeko ere.
Batez ere azken neurri horiek eragin dute kezka inguruko herrialdeetan, Pekinek uhartedian base militar bat eraiki nahi duela iradoki baitezakete; Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak, ordea, adierazi zuen ez duela halakorik «onartuko».
Txinako Gobernuaren ordezkaritza bat itun hori adosten saiatu zen Asia-Pazifikoko beste herrialde askorekin, estatu horietara bidaiatuta, baina ezezkoa jaso zuen, gehienek nahiago dutelako AEBekin aliatuta jarraitu. Halere, akordio horrekin konparatuta, Washingtonena askoz ere orokorragoa da, Pekinena inbertsio kopuru eta programa zehatzez aritzen baitzen.
«Proposamena ez da nahikoa»
Etxe Zuriaren lehen eskaintza aztertu ondoren, egunotako goi bileran parte hartuko duten gainontzeko herrialdeek Washingtoni erantzun diote gehiago espero eta nahi dutela AEBetako Gobernuaren partetik, eta presio egiten aritu dira hori lortzeko. «Egungo proposamena ez dator bat gure irlek eremuko [Pazifikoko] segurtasunari eta egonkortasunari begira emandako laguntzarekin. Badirudi AEBen laguntza ekonomikoko proposamena aurrez erabakia eta beharrezko analisirik gabea dela... Modu sinplean esanda: AEBen laguntza ekonomikoa ez da nahikoa», besteak beste, Palauko eta Marshall Uharteetako enbaxadoreek Washingtoni esan diotenez, The Guardian-en arabera. Hori bai, Etxe Zuriari berretsi diote AEBak «oraindik ere aliaturik garrantzitsuena» izango direla.
Egunotako goi bilerarako prestakuntzek desadostasunen lehen zantzuak eman zituzten, Washingtonek Pazifikoko herrialde horietako enbaxadoreei eskatu baitzien Marshall Uharteetako afera nuklearra lantzeari buruzko erreferentzia kentzeko, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez.
1946. eta 1958. urteen artean, AEBek 66 arma nuklear probatu zituzten herrialde horren inguruan, eta hamarkadotan horren ondorioak nabaritu dituzte Marshall Uharteetako herritarrek. Esaterako, minbizi tasa bikoiztu egin da, eta milaka pertsonak uharteditik atera behar izan dute. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218793/uemak-adierazi-du-sendotasun-handiagoz-heldu-behar-zaiola-ikus-entzunezkoen-gaiari.htm | Gizartea | Uemak adierazi du «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola ikus-entzunezkoen gaiari | Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren erranetan, EITBk eta RTVEk «ardura handia» dute. Online plataformen eta sare sozialen eginkizuna ere azpimarratu du. | Uemak adierazi du «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola ikus-entzunezkoen gaiari. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren erranetan, EITBk eta RTVEk «ardura handia» dute. Online plataformen eta sare sozialen eginkizuna ere azpimarratu du. | Gaztetxoen ikus-entzunezkoen kontsumoari buruzko ikerketa aurkeztu dute gaur Eusko Legebiltzarrean. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariaren erranetan, «beharrezkoa eta urgentea» da ikus-entzunezkoen gaiari heltzea, egoera «abiada bizian aldatzen» ari baita. Nabarmendu du, gainera, «sendotasun handiagoz» heldu behar zaiola gai horri hizkuntza politikan, ikus-entzunezkoek gazteen «hizkuntza gaitasunean eta ohituretan» duten eragina ikusita.
Gazteengana iristeko gakoa fikzioa dela erran du Lazkanok, eta nabarmendu du arlo horretan «apustu sendoago» bat behar dela. Goazen telesailaren gisako gehiago behar direla azpimarratu du, gisa horretako edukiei esker posible delako «etxean euskaraz egiten ez duten gaztetxoengana iristea». Hala, Lazkanok adierazi du EITBk «ardura handia» duela gai honetan, baita RTVEk ere. «Gure udalerrietako milaka gaztetxok jotzen dute egunero RTVEra, marrazki bizidunak ikustera, eta euskarak ez dauka batere presentziarik RTVEn», gehitu du.
Telebistaz gain, plataforma digitalek eta sare sozialek duten eginkizunaz ere mintzatu da Lazkano. Plataformei dagokienez, adierazi du euskararen presentzia «mugatua» dela. «Gure gaztetxoetatik, zenbatek dakite Netflixen jadanik badauzkatela euskarazko edukiak?», galdetu du Lazkanok.
Sare sozialen eginkizunari dagokionez, Lazkanok adierazi du «bi mundu» direla gazteek egunerokoan erabiltzen duten hizkuntza eta sare sozialetan erabiltzen dutena. Hortaz, Lazkanok erran du «euskal sortzaileen aldeko apustua» egin behar dela. Egun dauden bi gabezia nabarmendu ditu: batetik, «euskarazko erreferente falta»; eta, bertzetik, euskaraz edukiak egiten dituzten sortzaileen «ikusgaitasun falta». Egoera ikusita, Lazkanok ezinbertzekotzat jo du galdera honi erantzutea: «Hizkuntza komunitate gisa, herri gisa, zein izango da gure apustua ikus-entzunezkoen arlo honetan?». |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218794/galdeketen-harira-errusiari-presioa-laquonabarmenraquo-handitzeko-eskatu-dio-ukrainak-mendebaldeari.htm | Mundua | Galdeketen harira Errusiari presioa «nabarmen» handitzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari | Zigor gehiago eta laguntza militar handiagoa nahi ditu Kievek. NBEek ez ditu aitortuko emaitzak. Zelenskik adierazi du Errusiak anexioa gauzatzean ez dela egongo «zer negoziatu». | Galdeketen harira Errusiari presioa «nabarmen» handitzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari. Zigor gehiago eta laguntza militar handiagoa nahi ditu Kievek. NBEek ez ditu aitortuko emaitzak. Zelenskik adierazi du Errusiak anexioa gauzatzean ez dela egongo «zer negoziatu». | Egin dituzte NBE Nazio Batuen Erakundeak zilegitasunik ematen ez dizkien galdeketak Errusiak Ukrainan partzialki okupatutako eremuetan, eta bozketa horietan Errusiako Federazioarekin bat egitearen alde bozkatu dute, nabarmen. Orduan, lurralde horiek anexionatzeko pronto da Kremlin, 2014an Krimeako penintsularekin egin bezala. Errusiaren inbasioan «krimen bat gehiago» dira Donetsken, Luhansken, Zaporizhian eta Khersonen egindako galdeketak, Kieven arabera. «Eskatzen diegu Europako Batasunari, NATOri eta G7ari nabarmen handitzeko presioa Errusiari», azpimarratu du Ukrainako Atzerri Ministerioak, ohar batean. Zigor gehiago nahi ditu, baita laguntza militar handiagoa ere gerran jarraitzeko.
NBEk ez ditu emaitzak aitortuko, argudiatuta Ukrainan okupatutako lurraldeetan egindako galdeketak ezin direla hartu, erakundearen idazkariorde nagusi Rosemary DiCarloren esanetan, «herri borondatearen benetako adierazpen gisa», eta ezin direla legezkotzat jo nazioarteko zuzenbideari erreparatuta. NBEren Segurtasun Kontseiluak auziari buruzko ezohiko saio bat egin zuen atzo New Yorken, eta DiCarlok esan zuen de facto-ko agintariak soldaduz lagunduta «atez ate» joan zirela hautetsontziekin. Errusiak segurtasun kontseiluan duen ordezkari Vasili Nebenziak adierazi zuen, ordea, bozketak «modu gardenean» eta nazioarteko arau guztiak errespetatuz egin dituztela. Zehaztu zuen berrogei herrialde baino gehiagotako ehun bat begirale egon direla, eta horiek «harrituta» geratu direla bozkatzaileen «suhartasunarekin».
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak ere parte hartu zuen saioan, bideokonferentzia bidez, eta azpimarratu zuen ez dela egongo «zer negoziatu» Errusiak lurralde horien anexioa formalizatzen duenean. Vladimir Putin Errusiako presidentea parlamentuko bi ganberetan mintzatzekoa da ostiralean, eta Kremlinek atzo esan zuen prest dituela anexioa gauzatzeko «botere legegilea, exekutiboa eta juridikoa». Horrekin lotuta, AEBak ebazpen bat aurkeztekoak dira NBEren Segurtasun Kontseiluan, eskatuz kontseiluko kideei ez aitortzeko anexioak. Errusiak, kide iraunkor den neurrian, beto eskubidea du organo horretan.
Anexioen harira, Donetsk eta Luhansk herri errepublika errusiazaleetako liderrek, Denis Puxilinek eta Leonid Pasetxnikek, hurrenez hurren, Moskura bidean daudela jakinarazi dute. Pasetxniken hitzetan, Errusiarekin bat egiteko «kudeaketa juridikoa» gauzatzea du helburu bidaiak. Galdeketen hauteskunde batzordeak Interfax Errusiako berri agentziari emandako datuen arabera, Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten, Luhansken %98k, Zaporizhian %93k, eta Khersonen %87. Parte hartzea %97koa eta %98koa izan da Donetsken eta Luhansken. Ez dute jakinarazi zenbatekoa izan den beste bi eskualdeetan.
Meloniren babesa Zelenskiri
Georgia Meloni FdI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarraren buruzagiak Twitterreko mezu batean adierazi du Ukrainari «leial» izango zaiola. Italiako hauteskundeen garaileak, gobernua osatzeko ardura edukiko duen politikariak, Zelenskiri erantzun dio modu horretan. Izan ere, Ukrainako presidenteak mezu bat idatzi du sare sozial berean Meloni zorionduz, eta Italiako gobernu berriari «lankidetza» eskatuz. Bide batez, Mario Draghi Italiako lehen ministro ohia neofaxisten liderraren aholkularia izango da Europako Batasunarekin negoziatu beharreko auzietan.
Mobilizaziorako zentroa
Joan den irailaren 21ean Putinek mobilizaziorako deia egin zuenetik, gero eta jende gehiago egiten ari da alde Errusia eta Georgia arteko mugatik, eta, hori saihesteko, Errusiak errekrutazio zentro bat ireki du Verjni Larsen (Ipar Osetia), bi herrialdeen arteko igarobide bakarrean. «Mobilizatzera deituta daudenen zerrendak ditugu», zehaztu du TASS Errusiako berri agentziak, hango iturri militar bat aipatuta. Mugako egoera aintzat hartuta, Ipar Osetiako lau departamentutan alerta gorena ezarri dute. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218796/aragonesek-puignero-generalitateko-presidenteordea-kargugabetu-du.htm | Mundua | Aragonesek Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu du | Puignerorenganako «konfiantza politikoa galdu» du Aragonesek, ez zuelako espero JxCk konfiantza arazo batera aurkezteko aukera mahai gainean jarriko zuenik astearteko politika orokorreko eztabaidan. | Aragonesek Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu du. Puignerorenganako «konfiantza politikoa galdu» du Aragonesek, ez zuelako espero JxCk konfiantza arazo batera aurkezteko aukera mahai gainean jarriko zuenik astearteko politika orokorreko eztabaidan. | Atzo gauean Pere Aragones Kataluniako presidenteak Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuelako. Presidenteak azaldu duenez, Puignerok ez zion jakinarazi JxC Junts Per Catalunyak konfiantza arazo batera aurkezteko eskatuko zionik, uste duelako ez dela gobernu akordioa betetzen ari.
Aragonesek nahi du JxCk ERC Esquerra Republicanarekin batera osatzen duen koalizio gobernuan jarraitzea, eta atzoko hitzaldian jakinarazi zuen esperoan gelditzen dela alderdi horrek Puignero ordezkatzeko pertsona bat proposa dezan. Hori bai, ohartarazi du presidenteordearen eta Politika Digitalerako eta Lurraldetasun Politiketarako kontseilariaren kargua hartuko duenak «elkarlanerako borondatea» izan behar duela. «Presidenteordea kargugabetzea mingarria zaidan urrats bat da, baina gobernua indartzeko ezinbestekoa», gaineratu du.
Barkamena eskatuz hasi zuen atzo prentsa agerraldia presidenteak, 23:00ak pasatuta, herrialdea «egoera oso zailean» dagoen garai honetan JxCk «gobernura zabaldu» duen krisiak haren «lana zaildu» duelako. Aragonesek nabarmendu zuen bere ardura dela «herritarrentzako onena» lortzen saiatzea, eta, horretarako, Kataluniak «erakunde egonkorrak» behar dituela. Presidentearen iritziz, egonkortasun hori ez da bateragarria bere burua konfiantza arazo batera aurkeztearekin eta gobernua «behin-behinekotasun egoera batean» uztearekin, egoera ekonomiko eta sozial «zaila» iragarrita dagoen «udazken eta negu honetan».
Kataluniako Gobernuaren «urgentziazko bilera» batera deitu zuen Aragonesek atzo arratsalderako, goizean bere hurbilekoekin egoera aztertu ostean. 17:00etan hasi zuen bilera kontseilari guztiekin, Generalitatearen egoitzan, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. Izan ere, herenegungo politika orokorreko eztabaidan, Albert Batet JxCk Kataluniako Parlamentuan duen eledunak Aragonesi esan zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza arazo batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan. JxCko kontseilariak eskari horrekin ados dauden eta haren berri bazuten argitu nahi izan zuen Aragonesek atzoko bileran.
Bileraren edukiari buruzko informazio kontraesanezkoak argitaratu ziren bilduta zeuden bitartean, eta ez dago argi eztabaidan zer hitz egin zuten. 20:00 aldera, Generalitatearen egoitzara iritsi zen Jordi Turull JxCko idazkari nagusia, Aragonesek berak deituta. 22:00ak inguruan, JxCko kontseilariek Sant Jaumeko jauregia utzi zuten, eta segidan iritsi zen Laura Borras JxCko presidentea, Aragonesen eta Turullen arteko bilerara batzeko.
JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea.
Are, Aragonesek «bermerik» aurkeztu ezean, militanteei galdetuko die Junts Per Catalunyak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez. ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. Aragonesek argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena.
Koalizio gobernuaren etorkizuna, kolokan
ERCren eta JxCren arteko desadostasunek baldintzatu zuten herenegun Kataluniako politika orokorreko eztabaida. Bi alderdi independentista nagusien arteko ika-mikek kolokan jarri dute Generalitateko koalizio gobernuaren etorkizuna. Aragonesek gobernu akordioa «osorik» betetzeko borondatea agertu zion atzoko eztabaidan Batet JxCren parlamentuko bozeramaileari, ohartarazita JxCk ez dituela bete akordioko puntu guztiak. Presidentearen iritziz, JxCk ez du gobernua behar bezala babestu Espainiako Gobernuarekin abian duen negoziazio mahaian.
Aurreko egunetan, ERCk JxCri leporatu dio alderdi barruko krisia gobernura hedatzea, eta eskatu dio argitu dezala koalizioan agintzen jarraitu nahi duen ala ez. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak sortutako alderdian, bi sektore nagusi daude: batetik, Laura Borras JxCko presidenteak gidatzen duena, ERCk JxCren eskariei muzin eginez gero gobernutik ateratzearen aldeko jarrera argia babesten duena; eta, bestetik, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarena, ERCri exijentziak egin bai baina koalizio gobernua apurtzeko aukera gustuko ez duena. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218797/irakasleek-berriz-ere-aukera-edukiko-dute-eszedentziak-noiz-amaitu-aukeratzeko.htm | Gizartea | Irakasleek berriz ere aukera edukiko dute eszedentziak noiz amaitu aukeratzeko | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak duela urtebete arautu zituen jardunaldi murrizketak, eszedentziak eta aldi baterako eteteak, eta erabaki zuten baimenak horiek emateko arrazoia amaitzen zenean edo urtarrilaren 31n edo abuztuaren 31n soilik bukatu ahal izango zituztela. Arartekoak eskatu zuen agindu hori bertan behera lagatzea, eta hala egin du Hezkuntza Sailak. | Irakasleek berriz ere aukera edukiko dute eszedentziak noiz amaitu aukeratzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak duela urtebete arautu zituen jardunaldi murrizketak, eszedentziak eta aldi baterako eteteak, eta erabaki zuten baimenak horiek emateko arrazoia amaitzen zenean edo urtarrilaren 31n edo abuztuaren 31n soilik bukatu ahal izango zituztela. Arartekoak eskatu zuen agindu hori bertan behera lagatzea, eta hala egin du Hezkuntza Sailak. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak indarrik gabe utzi du duela urtebete lanaldi murrizketen, aldi baterako eteteen eta eszedentzien iraupenaren inguruan ezarritako agindua. Horrenbestez, Arartekoaren gomendioari jarraikiz, irakasleek noiznahi erabaki ahal izango dute baimen horiek bertan behera uztea.
Hezkuntza Sailak duela urtebete pasatxo agindu zuen baimenak horiek emateko arrazoia amaitzean bukatuko zirela, eta, gainontzean, urtarrilaren 31n edo abuztuaren 31n soilik egin ahalko zutela aldaketa. Alegia, esaterako, lanaldi murriztua zuen pertsona batek ezingo zuela Gabonetako edo udako oporretarako lanaldi osora itzuli edo eszedentzia bertan behera laga. Hezkuntza Sailak Arartekoari erantzun zionez, hain zuzen, horixe zen helburua: «abusuak murriztea».
Ikusi gehiago: Zortzi urtez zuzendari izanda, urtebetez ez dute eskolarik eman beharko
Alabaina, Arartekoan kexa jarri zuen herritar batek, iritzita langileen esku egon beharko lukeela baimenak noiz hasi eta bukatu erabakitzeak. Kasua aztertuta, Arartekoak Hezkuntza Sailari eskatu zion berrikusteko eta indarrik gabe uzteko jarraibide hori, eta, orain, jakinarazi diete hala egingo dutela. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218798/mercedesek-ibilgailu-elektriko-bat-ekoitziko-du-gutxienez-gasteizen.htm | Ekonomia | Mercedesek ibilgailu elektriko bat ekoitziko du gutxienez Gasteizen | 2025aren hasieran hasiko da harekin. Ziurtzat jo daiteke 1.200 milioi euroko inbertsioa iritsiko dela. | Mercedesek ibilgailu elektriko bat ekoitziko du gutxienez Gasteizen. 2025aren hasieran hasiko da harekin. Ziurtzat jo daiteke 1.200 milioi euroko inbertsioa iritsiko dela. | Mercedesek ibilgailu elektriko eredu bat ekoitziko du gutxienez Gasteizen duen lantegian. Gama altuko monobolumen bat izango da, eta 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak. Enpresak ez du ofizialki baieztatu, multinazionala ibilgailu elektrikoak non eta nola ekoitziko dituen erabakitzen ari delako, baina Emilio Titos Gasteizko plantako zuzendariak dagoeneko eman die erabakiaren berri bere azpitik dauden 200 arduraduni. Sektoreko iturriek ere ziurtzat jotzen dute.
Azken hilabeteetako ziurgabetasunaren ondoren, apurka argitzen ari da langile gehien dituen Euskal Herriko plantaren etorkizuna. Mercedesek ibilgailu elektriko bat gutxienez ekoiztea espero zen, baina baieztapen ofizialik ezean zalantzak hor zirauen. Orain, albiste honekin, ziurtzat jo daiteke aurrera egingo duela Gasteizen egin asmo zuen 1.200 milioi euroko inbertsioarekin.
Azken hilabeteetan Mercedesen erabakia erraztu duten bi pauso eman dira. Batetik, langile batzordeak zuzendaritzak proposaturiko lan itun berria onartu zuen uztailean. Zuzendaritzak esana zuen hura onartu gabe inbertsioa egitea oso zaila izango zela. Bestetik, iragan astean Gasteizko udalak lantegia 23,8 hektarea handitzeko baimena eman zion Mercedesi. Zabalagana parkearen alboan zabalduko da.
Auto elektrikoaren ekoizpena bi urte barru hasiko da, eta egun Gasteizen muntatzen diren leherketa motorreko bi ereduekin uztartuko da (Vito eta V klaseko furgonetak). Hasieran Mercedesek 2024an eten nahi zuen bi eredu horien ekoizpena, baina iritziz aldatu zuen, eta litekeena da beste lau edo bost urtez luzatzea.
Epe horien arabera, Gasteizko plantan bi birmoldaketa handi egingo dituzte. Aurrenekoa 2023an izango da, auto elektrikoaren beharretara egokituko dena. Bestea 2030ean egitea espero da, betiere erregai kutsakorren debekuaren dataren arabera. Europak 2035. urterako ezartzea espero da, eta orduan bai desagertuko direla egungo ekoizpen lerroak.
Ibilgailu elektrikoak ekoitziko direla baieztatuta, zenbat ekoitziko diren jakitea da hurrengo pausoa. Iaz, esaterako, 134.000 furgoneta ekoitzi zituen Gasteizen. Izan ere Mercedesek auto bera ekoitziko du Düsseldorfeko (Alemania) eta Kecskeméteko (Hungaria) plantetan. Kopurua erabakigarria izango da Mercedesek Basquevolt egitasmoari eman diezaiokeen babesarentzako. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218799/edith-wharton-batu-da-literatura-unibertsala-bildumara.htm | Kultura | Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara | Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean. | Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara. Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean. | «Perlatxo bat». Hala kondentsatu du, hitz bakarrean, Edith Whartonen (New York, 1862 -Saint-Brice-sous-Foret, Frantzia, 1937) Ethan Frome nobela laburra Inazio Mujika Ereineko editoreak, eta hitz gutxirekin osatu du segidan: «Perlatxo bat da, bai autorearen ibilbidean eta bai literaturaren historian». Ereinek eta Igelak publikatzen duten Literatura Unibertsala bildumara batu den azken lana da, eta Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak itzuli dute. 1911n kaleratu zuen jatorrizko lana egileak, eta izen bereko pertsonaiaren bizitza —eta bi maitasunen arteko zalantza— du kontagai. Alain Urrutiak egin du oraingoan ere liburuaren azala.
Lau eskutara itzuli dute eleberria Arratibelek eta Atelak, eta ez da hala lan egiten duten lehen aldia. Martuteneko itzultzaile eskola «mitikoan» elkarrekin hasi zirela ekarri du gogora Mujikak, eta batera aritu direla gerora ere, besteak beste, Lur Hiztegi Entziklopedikoan, Rosetta Testu Zerbitzuetan, eta baita zenbait literatur lan itzultzen ere; George Sanden Negu batez Mallorcan (1999), Groucho Marxen Groucho eta ni (2006) eta Toti Martinez de Lezearen Otalorea (2008), esaterako. «Eleberriaren gorabeheretan ibili gara geu ere; hotz eta uzkur batzuetan, itxaropenez beteta besteetan; negarrez pasarte tragikoenetan», adierazi du Arratibelek. «Berebiziko zortea izan dugu itzulpen lanerako bakartu eta buru-belarri aritzeko aukera izan genuelako. Herri bakarti batean eta negu minean».
Halakoxea baita, hain justu, eleberriaren giroa. XIX. mendetik XX. menderako igarobidean, Ingalaterra Berrian (AEB) kokatzen da narrazioa, Starkfield herrixka asmatuan, Massachussetsen. Hiru pertsonaia nagusi ageri dira bertan: Ethan Frome bera; haren emazte Zeena, gaixorik dagoena; eta emaztearen lehengusina Mattie, haien neskame bihurtuko dena. Hiruren arteko «maitasun harreman ezinezko bat» kontatzen du liburuak, eta, Arratibelen esanetan, baditu bi bereizgarri aipagarri: landa eremuan kokatua egotea, bata; eta pertsonaia nagusiak goi klaseko jendearen ordez herritar xumeak izatea, bestea. «Hala ere, bere obrako gai nagusietako bat gizarteko morala bete beharraren eta libre bizi nahi izatearen arteko kontraesana izan zen, eta hemen ere hori nabarmentzen da».
Bederatzi atalek osatzen dute eleberria, eta «etsipenak ezaugarritutako tragedia intentso bat» topatuko du irakurleak horietan, Arratibelek azaldu duenez. Ilun agertuko da senar-emazteen etxaldea hasieran, baina Mattieren etorrerak «zorion esperantza» ekarriko du; bai bederen gizonari, emazteari ezinegona sortuko baitio bien arteko desira jolasaz ohartzeak. «Kuriosoa da itxuraz ahula den emakumea nola agertzen den senarrarekiko gailentasun psikologiko batez. Eta gero dago Mattie, Zeenaren kontrako jarrera daukana bizitzaren aurrean; esker onez bizi da. Hiruren aurrean giro deserosoa sortuko da kapituluek aurrera egin ahala».
Eleberriaren egiturak ere bihurtu du klasiko Whartonen lan hau. Lehen atalean, narratzaile anonimo batek Frome ezagutuko du —lehen pertsonan kontatzen da hau—, eta, flashback handi baten bitartez, istripu bat eta ondotik gertatutakoak kontatuko dira hurrengo ataletan —hirugarren pertsonan—. «Istorioaren barruko beste istorio bat da», Arratibelen hitzetan.
Idazkera «zorrotz eta bakuna» erabili zuen egileak. Aitzitik, soiltasun horretan sinboloen ugaritasuna nabarmentzen dela aipatu du Arratibelek: «Bere gai kuttunak adierazteko —bakardadea, isiltasuna, gizartearen arauetatik at bizitzea, maitasuna, etsipena— sinbolo ugari eta indartsuak baliatzen ditu. Mattiek, esaterako, kolore biziko soinekoak erabiltzen ditu; eta Zeenak, berriz, kolore iluneko arropak. Ethanek eta Mattiek topo egiten duten lekuak maiz daude elurraren zuritasun itsugarri batek blaituta; Ethan eta Zeena elkartzen diren etxaldea, berriz, ilunak hartuta dago».
Egilearen ingurukoak aletu ditu aurkezpenean Atelak, eta hainbat arlotan aurrendari izan zela ekarri du gogora. Bera izan zela lehen Pulitzer saria jaso zuen emakumea; 23 urterekin ezkondu, gero dibortziatu, eta Lehen Mundu Gerran frontetik kronikak idazten aritu zela; garaiko artista eta idazle askoren gertuko izan zela; eta beste. «Oso modu librean bizi, eta oso pentsamendu aurreratua izan zuen garairako. Baina, hala izanik ere, ez zuen bat egin garai hartako sufragistekin, adibidez; kontraesanez betetako emakumea izan zen askoren ustez». Osatu zuen obra oparotik, The House of Mirth (1905) eta The Age of Innocence (1920) dira ziurrenik lanik sonatuenak.
Itzulpenaren «festa»
Literatura Unibertsala bildumako 185. zenbakia hartu du Whartonek, eta EIZIEko lehendakari Manu Lopez Gasenik poza agertu du bilduma urratsez urrats aurrera doalako. Gogora ekarri du martxan direla beste bi itzulpen—Elsa Moranteren L’isola di Arturo (Koldo Biguri) eta Karel Capeken Valka s mloky (Koro Navarro)—, eta urrian itzulpen berri bat esleituko dutela ere aurreratu du.
Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailaren laguntza jasotzen du bildumak, eta haren ordezkari Joxean Muñoz ere izan da aurkezpenean. Itzulpena euskal irakurlearentzat «festa bat» dela aipatu du, eta urteekin irabazi duen izen ona ospatu: «Literaturaren eta euskal kulturaren alde egiten ari zareten lana paregabea da, eta inpresioa daukat gizarteak gero eta garbiago duela hori; gero eta zentralagoa da itzulpena». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.