date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218800/espainiako-gobernuak-araban-duen-ordezkaritzara-eraman-dute-aldiriko-tren-zerbitzuaren-eskaera.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzara eraman dute aldiriko tren zerbitzuaren eskaera | Arabako eta Nafarroako 50 toki erakundek udaberrian abiatutako prozesuari jarraikiz bildu dira Arabako ordezkariarekin, AHTaren aurkako alternatibaren berri emateko. | Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzara eraman dute aldiriko tren zerbitzuaren eskaera. Arabako eta Nafarroako 50 toki erakundek udaberrian abiatutako prozesuari jarraikiz bildu dira Arabako ordezkariarekin, AHTaren aurkako alternatibaren berri emateko. | Egungo trenbide azpiegiturak modernizatzea eta aldiriko tren zerbitzu publiko bat martxan jartzea. Bi eskaera horiek bideratzeko, Arabako eta Nafarroako 50 toki erakundek manifestu bat aurkeztu zuten udaberrian, eta gaur Espainiako Gobernuak Araban daukan ordezkariordeari helarazi diote. Asparreneko, Dulantziko eta Argantzongo alkateek eta Munaingo Kontzejuko lehendakariak hartu dute parte bileran, eta Araba eta Nafarroa arteko AHT abiadura handiko tren proiektua alboratzea galdegin dute: «Uste dugu abiadura handia ez dela gure herrietarako soluzioa. Azpiegitura horiek kalte handia eragingo dute gure hiriguneetan, baita gure landa eremuan ere, eta ingurumen inpaktu asko dituzte. Bitartean, gure garraio publikoaren gabeziak gero eta handiagoak dira; kalitatezko aldiriko tren baten aldeko apustua egiten dugu».
Zehazki, Miranda Ebro (Espainia) eta Altsasu (Nafarroa) arteko tren korridorean aldiriko zerbitzu publiko bat egitea proposatu dute toki erakundeetako ordezkariek. Izan ere, martxoan abiatutako prozesuaren helburua da «trenbide sarea birpentsatzea, merkantzien eta bidaiarien garraioari benetako konponbidea emateko, helmugako denborak hobetzeko, eta lurralde kohesioa eta egituraketa errazteko». Hala, egungo trenbide proiektuaren plangintza «berriz bideratzeko beharra» azpimarratu dute.
Era berean, gogora ekarri dute herri mugimendua ere «alternatiba bat» lantzen ari dela, eta, Adifeko eta Renfeko sindikatuekin batera, Espainiako Gobernuari eskatua diotela «trenaren gaur egungo trazadurak egokitzeko eta hobetzeko». Are, tren «sozial, publiko, efiziente eta iraunkor» baten proposamena aurkeztu zuten ekainean Espainiako Kongresuan: «Alternatiba hau ministerioaren proposamena baino 1.500 milioi euro gutxiago kostatuko litzateke». |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218801/israelgo-armadak-lau-palestinar-hil-eta-44-zauritu-ditu-zisjordania-iparraldeko-kanpamentu-batean.htm | Mundua | Israelgo armadak lau palestinar hil eta 44 zauritu ditu Zisjordania iparraldeko kanpamentu batean | NBEk adierazi du Israel «gehiegizko bortizkeriaz» jarduten ari dela. Erakundearen arabera, indarkeria kasu gutxi batzuetan da zilegi: «Soilik bizitzak babesteko guztiz ezinbestekoa denean». Azken sei hilabeteetan ehun palestinar inguru hil dira Israelen erasoaldietan. | Israelgo armadak lau palestinar hil eta 44 zauritu ditu Zisjordania iparraldeko kanpamentu batean. NBEk adierazi du Israel «gehiegizko bortizkeriaz» jarduten ari dela. Erakundearen arabera, indarkeria kasu gutxi batzuetan da zilegi: «Soilik bizitzak babesteko guztiz ezinbestekoa denean». Azken sei hilabeteetan ehun palestinar inguru hil dira Israelen erasoaldietan. | Hazi eta hazi ari da Israelen armada Zisjordanian hiltzen ari den palestinar kopurua. Azken asteotan, nabarmen bizitua dago tentsioa karriketan, borroka ugari izaten ari dira; hildako eta zauritu ugari ere bai, ondorioz. Palestinako Osasun Ministerioak zabaldu duenez, Jenin inguruan izan da azken erasoaldia, kanpamentu batean. Lau hildako eta 44 zauritu izan dira.
Hain zuzen, NBE Nazio Batuen Erakundeak Zisjordaniako egoeraren gaineko adierazpenak egin ditu berriki. NBEren Ekialde Hurbileko arduradun Tor Wenneslandek nabarmendu du erakundea «biziki kezkatua» dagoela azken asteotako gertakariak ikusirik. Batik bat, Israelgo armadak hainbat palestinar hil izana gaitzetsi du NBEk, eta iradoki du Israel «gehiegizko bortizkeria» erabiltzen ari dela; hildako kopurua «handiegia» dela ere bai. Azaldu duenez, hildakoetako asko ez ziren «inongo mehatxu» Israelentzat.
Izan ere, Wenneslandek aldarrikatu du indarkeria erabiltzea ez dela beti egokia. «Indar armatuek indarkeria erabili behar dute soilik bizitzak salbatzeko ezinbestekoa denean», esan du.
Halaber, Palestinako Gobernuak gogora ekarri du Israelen erasoaldiak orain dela sei hilabete hasi zirela. Ordutik, zabaldutako datuen arabera, ehun palestinar inguru hil dira, eta 2.000 lagun atxilotu dituzte. |
2022-9-28 | https://www.berria.eus/albisteak/218802/errusiako-petrolioaren-prezioa-mugatzea-proposatu-du-bruselak.htm | Ekonomia | Errusiako petrolioaren prezioa mugatzea proposatu du Bruselak | EBko ontziek ezingo lukete hortik gora saldu Batasunetik kanpoko herrialdeetan. Errusiako Estatuaren enpresetako administrazio kontseiluetan partea hartzea debekatu nahi du. | Errusiako petrolioaren prezioa mugatzea proposatu du Bruselak. EBko ontziek ezingo lukete hortik gora saldu Batasunetik kanpoko herrialdeetan. Errusiako Estatuaren enpresetako administrazio kontseiluetan partea hartzea debekatu nahi du. | Abenduaren 5etik aurrera, Europako Batasuneko herrialdeek uko egingo diote itsasoz garraiatutako Errusiako petrolioa erosteari. Jakina zen erabaki hori, baina orain beste debeku batzuk gehitu nahi dizkio Batzordeak, Batasunetik kanpoko herrialdeen eta Moskuren arteko petrolio salerosketak baldintzatzeko, eta Errusiaren diru sarrerak gutxitzeko. AEBekin eta Erresuma Batuarekin adostuta, Errusiako petrolioari prezio muga bat jarri nahi dio; horren arabera, Batasuneko ontziek —AEBetakoek eta Erresumako Batukoek bezala— ezingo lukete prezio jakin batetik gora saldu beste herrialdeetan.
Irail hasieran egindako G7aren bileran adostu zuten neurria, eta handik ordu gutxira iritsi zen Kremlinen erantzuna: Nord Stream 1 gasbidea itxi zuen, matxura batzuk argudiatuta. Ordutik zerbitzuz kanpo dago, berriz zabaltzeko datarik gabe.
AEBek bultzatu zuten G7ko akordioa. Txinak eta Indiak ez zuten bat egin. Dena den, Washingtonek uste du neurriak bi herrialde horiek Moskurekin dituzten harreman komertzialak baldintzatuko dituela, Errusiako petrolioa prezio merkeagoan erostera behartuz.
Ekainean, EBko herrialdeek adostu zuten abenduaren 5etik aurrera itsasoz garraiatutako petrolioaren erosketak eta horretan aritzen diren enpresei ematen zaizkien zenbait zerbitzu debekatzea —aseguruak eta finantzaketa—. Horrekin batera, erabaki zuten hoditegien bidez Europara iristen den Errusiako petrolioa ere debekatzea, herrialde batzuk salbuetsita geratzekoak badira ere.
AEBek utzia diote Errusiako petrolioa erosteari, eta nahi dute abenduan sartzea indarrean debeku berriak , baina Europako Batasunean adostasuna ez da erabatekoa, eta neurriak 27 herrialdeen babesa jaso beharko du. Zalantzak agertu dituzte Greziak eta Ziprek, hangoak baitira mundu osoan zehar Errusiako petrolioa garraiatzen duten ontzi ugari. Hungariak ere ohartarazi du ez duela debeku gehiago babestuko.
Administrazio kontseiluak
Batzordeak asteazkenean aurkeztu du abian jarri nahi duen neurri sorta berria, Ukrainako gerra hasi zenetik zortzigarrena. Agerraldi labur batean, Ursula Von der Leyen presidenteak azaldu du petrolioaren prezioa mugatzeaz gain Batzordeak hainbat produktu inportatzea debekatu nahi duela; ez du zerrendatu zein, baina Errusiak 7.000 milioi euro galduko lituzkeela esan du. Esportazioak ere mugatu nahi ditu, bereziki arlo militarrean, teknologikoan eta kimikoan, eta Europako enpresek Errusiakoei zerbitzu ematea.
Horrekin batera, Batasuneko herritarrei Errusiako enpresa estataletako administrazio kontseiluetan parte hartzea debekatu nahi die, Gerhard Schroeder Alemaniako kantziler ohiaren moduko kasuak saihesteko —Gazpromen aritu zen—. Halaber, Errusiari «babesa» ematen dioten pertsonen eta erakundeen zerrendak eta zigorrak gehitu nahi ditu. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218804/euskara-ez-beste-11-hizkuntzatako-wikipedian-baliatu-dute-berriaren-infografia-bat.htm | Mundua | Euskara ez beste 11 hizkuntzatako Wikipedian baliatu dute BERRIAren infografia bat | Nord Stream 2 gasbidea irudikatzeko infografia da zabaldutakoa. Aste honetako gas isuriei buruzko informazioa ematen du. | Euskara ez beste 11 hizkuntzatako Wikipedian baliatu dute BERRIAren infografia bat. Nord Stream 2 gasbidea irudikatzeko infografia da zabaldutakoa. Aste honetako gas isuriei buruzko informazioa ematen du. | Albisteak batzuetan lau haizeetara zabaltzen diren gisan, berdin gertatzen da, inoiz, irudizko informazioekin ere. Horren adibide da BERRIAk ondutako infografia batekin gertatua. Nord Stream 2 gasbideari buruzko infografia egunkariko mugetatik atera da nabarmen, nazioartera.
2022ko Nord Streameko gas isurketa artikulua sortu dute egunotako gertakariak azaltzeko, eta artikulu hori sortu duten Wikipediako beste 11 hizkuntzatan erabili dute BERRIAren grafikoa, Euskarazko Wikipediatik hartuta. Munduko hizkuntza nagusiak daude horien artean: txinera, ingelesa, frantsesa, portugesa, eta errusiera eta ukrainera ere bai. Euskaraz irakur litezke herrialdeen izenak orrialde horietan.
Galder Gonzalez Euskarazko Wikipediaren ordezkariak erreparatu dio gertatuari, eta Twitterren eman du horren berri:
2018an, hitzarmen bat sinatu zuten BERRIAk eta Euskarazko Wikipediak, egunkariaren infografiak CC Creative Commons lizentziarekin Wikipedian eransteko. Gonzalezek berak esplikatu du, hain zuzen ere, akordio hari esker eta CC lizentziei esker balia daitekeela infografia hori atarian, hizkuntza edozein dela ere. «Eta zergatik dute BERRIAk egindako mapa bat, euskaraz, munduko gertakari garrantzitsu hau irudikatzeko? Ba, BERRIAk libre utzi dituelako egindako mapa eta infografiak». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218829/inflazioak-koska-bat-egin-du-behera-irailean.htm | Ekonomia | Inflazioak koska bat egin du behera irailean | Prezioen urte arteko gorakada %10,5etik %9ra apaldu da Espainian, argindarra merkatu egin baita. | Inflazioak koska bat egin du behera irailean. Prezioen urte arteko gorakada %10,5etik %9ra apaldu da Espainian, argindarra merkatu egin baita. | Abuztuan, etenaldi bat izan zuen KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadak Hego Euskal Herrian, %10,7tik %10,5era jaitsi baitzen urte arteko hazkunde tasa. Irailean beste koska bat egingo duela behera iradokitzen du INEk gaur goizean aurreratutako datuak. Espainiari dagokio datua, baina inflazioa oso antzekoa da bi eremuetan.
Horrela, Espainian puntu eta erdi murriztu da inflazioa, abuztuko %10,5etik iraileko %9ra. Igoera oso handia da, baina, hala ere, maiatzaz geroztiko txikiena da. Inflazioak uztailean jo zuen goia: %10,7 izan zen orduan.
Azpiko inflazioa, elikagai freskoen eta energiaren prezioen bilakaera aintzat hartzen ez dituena, bi hamarren apaldu zen, %6,2raino.
INEk agiri labur batean azaldu duenez, neurri handi batean argindarraren merkatzeari zor zaio murrizketa: iaz, gasa dagoeneko garestitzen ari zela, argindarra garestitu egin zen irailean, baina aurten, ordea, merkatu egin da, abuztuan inoizko preziorik handienera iritsi ondoren. Azken astean gertatu dira preziorik merkeenak, udazken giroa hedatu ahala parke eolikoen ekarpena handitu egin delako eta, ondorioz, gas gutxiago erre dutelako ziklo konbinatuko zentralek.
INEk aurreratu duenez, erregaiak ere ekarpen positiboa izan du prezioen bilakaeran, neurri txikiago batean bada ere. Euskal Herriko gasolindegietan ere antzeman da merkatze hori. Gasolioa, esaterako, batez beste 1,935 euroan salerosi zen iraileko lehen astean, eta 1,827an azkeneko astean. Gasolina ere hamar zentimo merkatu da: 1,809tik 1,705era.
INEk urriaren 14an kaleratuko ditu datu xeheagoak, eta horien artean baita Hego Euskal Herrikoak ere.
Gasaren kontsumoa, gora
Energiaren kontsumoari buruzko datuak gaurkotu ditu abuztuko kopuruekin EEE Energiaren Euskal Erakundeak, eta berretsi egin da gas kontsumoa gora doala Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. %5,7 egin du gora abuztuan, eta %24,7koa da igoera metatua urte osoan. Baina igoera horrek badu azalpen bat: zentral termikoak. Izan ere, %187,5 gas gehiago erabili dute urteko lehen zortzi hilabeteetan. Beste alor batzuetan, behera egin du gas kontsumoak abuztura arte: zerbitzuetan (-%3,1); etxebizitzetan (-%2,9); eta industrian (-%8,6)
Argindarraren erabilerari dagokionez, EEEren txostenak islatzen du behera egin duela zertxobait, aurreko urtekoarekin alderatuta: %2 gutxiago kontsumitu da. Sektoreka, hauek dira 2022ko datuak abuztura arte: industrian, -%4,6; eraikinetan, -%0,8; etxebizitzetan, -%7,6: zerbitzuetan, -%4,7; eta altzairugintzan, -%10,1. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218830/bertze-zulo-bat-topatu-dute-nord-stream-2-gasbidean.htm | Mundua | Bertze zulo bat topatu dute Nord Stream 2 gasbidean | Aurkitzen duten laugarren gas ihesa da. Bi Danimarkako eremuan daude, eta bertze biak Suediakoan. Alemaniako Ingurumen Ministerioak ohar egin du metano isuriek eragin ditzaketen kalteez. | Bertze zulo bat topatu dute Nord Stream 2 gasbidean. Aurkitzen duten laugarren gas ihesa da. Bi Danimarkako eremuan daude, eta bertze biak Suediakoan. Alemaniako Ingurumen Ministerioak ohar egin du metano isuriek eragin ditzaketen kalteez. | Nord Stream 2 gasbidean bertze zulo bat topatu dute Suediako agintariek, eta aurkitu duten laugarren gas ihesa da. Jenny Larsson Suediako kostazaintzako arduradunak adierazi duenez, lehenago topatu zuten zuloa «900 metroko isuri handi bat da», eta aurkitu berri duten laugarrena, berriz, «200 metro ingurukoa». Bi zulo Danimarkako eremuan daude, eta bertze bi Suediakoan, nazioarteko uretan. Bi herrialdeetako gobernuak, Alemaniakoa eta Europako Batasuna ari dira gertatutakoa ikertzen. Sabotaje bat dela uste dute.
Nord Stream 1 irailaren 2an itxi zuen Errusiak, konpresore batean matxura bat zegoela argudiatuta, eta ez du esan noiz abiaraziko duen berriz—uztailean hamar egunez itxi zuen, mantentze lanengatik eta Alemania turbina baten bidalketa blokeatzen ari zela argudiatuta—; Nord Stream 2, berriz, ez da inoiz martxan egon, Alemaniak bertan behera utzi baitzituen gas garraioari ekiteko baimenak, Errusiak Ukrainan esku hartu baino aste batzuk lehenago; hala ere, bi gasbideek gasa behar dute hodietan, arrazoi teknikoengatik. Orain izandako isuriak konpontzeko gutxienez hilabete beharko dutela esan dute.
Ikerketa astiro doa, gas ihesek zaildu egiten dutelako eremura hurbiltzea. Suediako Energiaren Zuzendaritza Nagusiak adierazi duenez, jada gasaren erdia atera da, eta baliteke ihesa igandean gelditzea. Hala ere, Suedia, Danimarka eta Norvegiako gasaren eta energiaren sektoreek alarma egoera handitu dute.
Alemaniako Ingurumen Ministerioak gas ihesen ondorioez ohartarazi du. Haren arabera, isuriek ez dute itsas ekosisteman kalte larririk eragingo; bai, ordea, atmosferan. Ministerioak zehaztu duenez, guztira 300.000 tona metano isuriko dira. Hau da: Danimarkak urtebetean isurtzen duenaren herena gutxienez, eta Frantziak isurtzen duenaren %4-7. Gas hori CO2a baino kaltegarriagoa da, autoritateen arabera —zehazki, metano tona batek 25 tona CO2k adina berotzeko gaitasuna du, hogei urteko epean—.
Ezohiko gertakaria
Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroak adierazi duenez, «zaila da imajinatzea» isuriak «ustekabekoak» direla, eta azpimarratu du ezin dela baztertu sabotajearen hipotesia. Ekainean, Danimarkako armadak salatu zuen Errusiako gerraontzi batek birritan igaro zituela itsas mugak Bornholm uhartearen iparraldean. Europako Batzordeak, berriz, ez du sabotajeei buruz «espekulatu» nahi izan.
Bi gasbideen operadoreak, Nord Stream AGk —Suitzan du egoitza—, azaldu du egun berean eta ia aldi berean gertatu direla kalteak. Aitortu du aurrez sekula ez dela gertatu halakorik.
Alemaniako Tagesspiegel egunkariaren eta Der Spiegel astekariaren arabera, gobernuak ez du uste gertatutakoa «kasualitatea» denik, eta ez du baztertzen sabotaje ekintza bat izatea: Errusiak «bandera faltsuz» egindakoa ala Ukrainak edo herrialde horrekin zerikusia duten indarrek egindakoa.
Errusiako Gobernua ere «oso kezkatuta» agertu da gertatutakoarekin, eta aukera guztiak zabalik daudela azpimarratu du. «Ikerketaren emaitzak izan arte, ezin dugu ezer baztertu», adierazi du Dmitri Peskov Errusiako Presidentetzako bozeramaileak, prentsaurreko batean. Ukrainak eta Poloniak Moskuri leporatu diote «eraso terrorista». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218831/urtea-amaitu-aurretik-ireki-nahi-dute-durangoko-plateruena.htm | Kultura | Urtea amaitu aurretik ireki nahi dute Durangoko Plateruena | Udalak adierazi duenez, eredu publiko-komunitario bat mamitzen ari dira orain. Durangoko Azoka igaro ostean zabaldu nahi du. | Urtea amaitu aurretik ireki nahi dute Durangoko Plateruena. Udalak adierazi duenez, eredu publiko-komunitario bat mamitzen ari dira orain. Durangoko Azoka igaro ostean zabaldu nahi du. | 2020ko abenduan Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokia itxi zutenetik, bi prozesu parte hartzaile egin dira, aretoaren etorkizunari buruzko iritziak jasotzeko. Bata udalak bultzatu du, eta bestea, berriz, herritar talde batek. Anboto aldizkariak jakinarazi duenez, atzo egindako udalbatzarrean EAJko zinegotzi Jon Sergio Atxotegik galdetuta, udal gobernu taldeko Iker Urkizak adierazi zuen urtea amaitu aurretik ireki nahiko luketela Plateruena.
Urkizak jakinarazi zuen azken hilabeteetan hainbat pauso eman dituztela proiektu berriak nolakoa izan beharko lukeen aztertzeko bidean. Hain zuzen ere, beste herri eta hiri batzuetako ereduak izan dituzte kontuan: besteak beste, Azpeitiko (Gipuzkoa) San Agustin kulturgunea, Madrilgo Matadero eta Zaragozako (Espainia) beste proiektu bat.
Bildutako informazioarekin, txosten juridiko-tekniko bat egin dute, eta, bertan, Plateruena kudeatzeko hiru eredu proposatzen dira: kudeaketa zuzena (udalak kudeatua), zeharkakoa (kontzesio bidezkoa) eta partekatua, hau da, publiko-komunitarioa. «Azken horrek islatzen ditu ondoen prozesu parte hartzaileetan jasotakoak. Eredu horri forma ematen ari gara», azaldu du Urkizak, Anboto-k jakinarazitakoaren arabera. «Udalak bere baliabideak jarriko ditu, eta komunitarioa izango da Durangoko elkarteak, eragileak eta sortzaileak kontuan hartuko dituen heinean. Hortik kultur mahaia irtengo da, eta mahai hori izango da Plateruenako kultur arloko motorra», azaldu du Urkizak.
Urtea amaitu aurretik zabaldu nahi dute Plateruena. Abendu hasieran, Durangoko Azokan, Ahotsenea gunea kokatuko da bertan, eta horren ondoren irekitzen saiatuko dira. «Eta ezin bada, 2023aren hasieran». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218832/hertzainak-taldeak-becen-eta-gasteizen-joko-ditu-azken-bi-kontzertuak-abenduaren-16an-eta-urtarrilean.htm | Kultura | Hertzainak taldeak BECen eta Gasteizen joko ditu azken bi kontzertuak, abenduaren 16an eta urtarrilean | Barakaldorako sarrerak urriaren 5ean jarriko dituzte salgai, nahiz eta Kutxabankeko bezeroek urriaren 4an izango duten aurresalmentan erosteko aukera. Arabako saioa «bilduagoa» izango dela iragarri dute oraingoz. | Hertzainak taldeak BECen eta Gasteizen joko ditu azken bi kontzertuak, abenduaren 16an eta urtarrilean. Barakaldorako sarrerak urriaren 5ean jarriko dituzte salgai, nahiz eta Kutxabankeko bezeroek urriaren 4an izango duten aurresalmentan erosteko aukera. Arabako saioa «bilduagoa» izango dela iragarri dute oraingoz. | 1993ko urtarrilaren 24an lehenik, Donostian, talde osoarekin. 2019ko irailaren 26an bigarrenik, Bilbon, Josu Zabala eta Iñaki Igon Garitaonandia Gari-rekin. Eta bikoteari Luis Xabier Sainz Txanpi bateria jotzailea gehituta orain. Hirugarren agurra izango du Hertzainak taldeak oraingoa, eta, diotenez, baita denetan azkena ere, eta bi kontzertu joko dituzte horretarako: 2022ko abenduaren 16an izango da bata, Barakaldoko BEC erakustazokan, eta urtarrilean bestea, Gasteizen. Urriaren 5ean jarriko dituzte Barakaldorako sarrerak salgai, eta 29, 40 eta 45 euroan egongo dira. Urriaren 4an Kutxabankeko bezeroek aurresalmentan eskuratu ahalko dituzte, eta horregatik sortu da nahasmena datekin hedabideetan.
Beste talde batzuk ere arituko dira emanaldietan Hertzainak-en aurretik, eta, horrez gainera, taldearen lagunak ere igoko dira oholtzara. Gasteizko saioa zer egunetan eta non egingo duten ez dute iragarri oraindik, baina esan dute «bilduagoa» izango dela. «Lagunarteko agur ospakizun bat».
Zabalak eta Garik Bilboko Kafe Antzokia lehenik eta Euskalduna jauregia gero bitan bete zuten 2019ko agur kontzertuetan, eta orduan sortu zitzaien amaiera Gasteizen egiteko ideia, taldearen jatorrizko kide gehiago ere gonbidatuta. Pandemiak eten zuen asmo hori, ordea, taldekideek azaldu duenez. «Bilbon bizitakoak Gasteizen ere bizitzea lortu behar genuke. Bertan hasi zen dena, eta bertan bukatzea zor diogu. Egin dezagun azkena gure alde, sortzen ikusi gintuen hirian. Horrenbeste merezi dugu bai Hertzainak-en zaleek, bai guk. Egin dezagun azken gure alde».
Euskal musikagintzan izen handia da Hertzainak taldearena. 1978an hasi zuen ibilbidea, eta estudioko zazpi disko luze grabatu zituen bere ibilbidean. Oraindik ere bistakoa da haien musikaren eta jarreraren eragina egungo taldeetan, eta euskaraz abesteko hautua egin zuten musikariek beti. Jakin-min handia piztu zuen horregatik Zabalak eta Garik 2019an egindako bira txikiak, eta oraingoan ere arreta handia piztu du taldearen azken agurra izango denak. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218833/irungo-harrera-sareak-ohartarazi-du-handitzen-ari-dela-seguruak-ez-diren-bideak-hartzeko-arriskua.htm | Gizartea | Irungo Harrera Sareak ohartarazi du handitzen ari dela seguruak ez diren bideak hartzeko arriskua | Mugako kontrolak gogortu egin direla salatu du, eta Gurutze Gorriarren egoitza ahalik eta azkarren uztera behartzen dituztela migratzaileak. «Egoera lazgarriak prebenitzeko» eskatu die sareak erakundeei. | Irungo Harrera Sareak ohartarazi du handitzen ari dela seguruak ez diren bideak hartzeko arriskua. Mugako kontrolak gogortu egin direla salatu du, eta Gurutze Gorriarren egoitza ahalik eta azkarren uztera behartzen dituztela migratzaileak. «Egoera lazgarriak prebenitzeko» eskatu die sareak erakundeei. | Azken egunetan, «gogortu» egin da Poliziak Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko mugan egiten duen kontrola, eta horrek bide ez-seguruak hartzera eraman ditzake migratzaileak, Irungo Harrera Sareak ohartarazi duenez. «Santiagoko eta Behobiako zubietan egon ohi diren poliziek, zeinak ohi baino gazteagoak diren nabarmen, gehiago estutu dute kontrola, pasabidea estutuz konoekin, eta ilara luzeagoak sortzen dituzte. Hori gutxi ez, eta Poliziaren jarrera desatseginagoa da. Identifikazioa beste aldietan baino gehiago eskatzen ari dira», azaldu du sareak, ohar batean.
Halaber, jakinarazi du joan den igandean hainbat migratzailek laguntza eskatu zietela Irungo Harrera Sareko kideei Bidasoa ibaiaren ertzean, «ibaia gurutzatu ahal izateko». Halakoak, gainera, azken boladan gehiagotan ere gertatu dira «seguruenik», sarearen arabera.
Bidasoa ibaia gurutzatzearen arriskuaz ohartarazten ditu sareak migratzaileak egunero, nabarmendu duenez. «Hala ere, jakin badakigu oraindik bide hori hartzen jarraitzen dutela», gaineratu du. Udan ibaiaren emaria ohi baino txikiagoa izan denez, gainera, igerian muga pasatzeko aukera argiago ikusten dutela azaldu du harrera sareak.
Irungo Gurutze Gorriaren jokabidea ere gaitzetsi du sareak: «Presioa sartzen die Hilanderaseko baliabidearen erabiltzaileei, hasieratik esanez hiru gau bakarrik gera daitezkeela, eta presio horrek behar baino lehen alde egitera bultzatzen ditu. Ondorioz, Hendaiarako eta Biriaturako muga gurutzatzera behartzen dituzte, ahalik eta azkarren, beren bizitza arriskuan jarriz». Alde horretatik, gogorarazi du ekainean Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin bildu zirela, eta «presio» hori kentzeko eskatu ziotela, «haien eskumena delako». Eskaera bera berretsi diete orain.
Egungo egoerak bere horretan jarraitzen badu, Bidasoa ibaia migraziorako bidea bilaka daitekeela ohartarazi du harrera sareak. Horregatik, Ipar eta Hego Euskal Herriko erakundeak deitu «aurrea hartzera eta egoera lazgarriak prebenitzera». Kontrolak eragotzi eta bide ez-seguruetatik muga gurutzatzen saiatzeagatik bederatzi lagun hil dira dagoeneko. Aurten, dagoeneko, bi hil dira modu horretan; azkena, 25 urteko gizonezko bat, ekainean. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218834/pintaketa-homofoboak-egin-dituzte-tuteran.htm | Gizartea | Pintaketa homofoboak egin dituzte Tuteran | Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'maricones' (maritxuak) hitza idatzi dute | Pintaketa homofoboak egin dituzte Tuteran. Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'maricones' (maritxuak) hitza idatzi dute | Eragile andanak salatu dituzte joan den asteartean Tuteran (Nafarroa) agertu ziren pintaketa homofoboak. Queiles pasealekuko banku bat ortzadarraren koloreekin margotuta zegoen, LGTBIQ+ kolektiboaren koloreekin. Norbaitek pintura urdina bota dio, eta maricones (maritxuak) hitza idatzi du lurrean. Ekintza, bada, ez da oharkabean pasatu, herriko zenbait eragilek sare sozialen bidez egin baitituzte adierazpenak.
Izquierda-Ezkerra taldeak, erraterako, ekintza gaitzetsi du Twitterren bidez: «Haien gorrotoaren aurrean gure duintasuna babesten jarraitu behar dugu». Alderdiaren bozeramaileak, berriz, Olga Risueñok, Facebook bidez egin ditu adierazpenak: «Gizarte gisa ezin dugu hau onartu. Jende hau gorrotatuz bizi da, eta ez dakite zer galtzen duten. Maitasun gehiago eta gorroto gutxiago». Tuterako EH Bilduk bere Twitter kontuaren bidez egin ditu adierazpenak: «Eskuin muturra normalizatzen denean, harekin itunak egitea erabakitzen denean, edozer egiteko gai diren munstroak askatzen dira». Politika arlotik kanpo jarduten dutenek ere adierazpenak egin dituzte. Union Tutera kirol taldeak, erraterako, honako hau zabaldu du bere Twitter kontuan: «Homofobiak eta intolerantziak ez dute lekurik ez gure hirian, ez gizartean». Tuterako Independenteen Kolektiboak, berriz, irudi bat zabaldu bere sare sozial guztietan, eta esaldi hau irakur daiteke bertan: «Ezin bagara eseri, zutik jarri beharko dugu. Tutera gorrotoaren kontra!».
Ez da lehenbiziko aldia
Antzeko pintaketak egin zituzten joan den apirilean. Lehenbiziko ekintza hartan ez zuten bankua margotu, atzeko pareta baizik. «Zuen harrotasunak ez dio Espainiari jaten ematen» esaldia idatzi duten, eta Bastion Frontal izeneko talde ultraeskuindarrak sinatu zuen. Apirilean ere, Tuterako zenbait talde politikok salatu zuten ekintza. Alejandro Toquero alkateak, adibidez, zera adierazi zuen: «Nire gaitzespen osoa. Gizalegearen kontrako ekintza bat izateaz gain, ekintza homofoboa ere bada. Hau ez da Tutera». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218835/eiffage-enpresaren-arabera-ez-dago-arrisku-sanitariorik-angeluko-obran.htm | Gizartea | Eiffage enpresaren arabera, «ez dago arrisku sanitariorik» Angeluko obran | Eiffage enpresako komunikazio zerbitzuak BERRIAri esan dio enpresak «ulertzen» duela zabaldutako bideoek eragin «emozioa», baina segurtatu dute hondakin bizigabeak direla. | Eiffage enpresaren arabera, «ez dago arrisku sanitariorik» Angeluko obran. Eiffage enpresako komunikazio zerbitzuak BERRIAri esan dio enpresak «ulertzen» duela zabaldutako bideoek eragin «emozioa», baina segurtatu dute hondakin bizigabeak direla. | Angeluko (Lapurdi) BAB 2 merkataritza gunetik hurbil dagoen eremu batean, Eiffage enpresa eraikuntza bat egiten ari da, eta hango lurrean hondakin mordoa ageri den bideo bat zabaldu zuen Hugo Clement Frantziako kazetari ezagunak sare sozialetan. Polemika piztu du, eta Angeluko Herriko Etxeak berehala agindu du obra bertan behera uzteko. Izan ere, Claude Olive auzapezak erran du hondakindegi bat zegoela eremu horretan, eta Euskal Hirigune Elkargoaren gain utzi du ikerketa egiteko ardura. Eiffage enpresak gaur goizean erantzun dio BERRIAri, eta, komunikazio zerbitzuaren arabera, «ez dago arrisku sanitariorik» eremu horretan.
Eiffage enpresak baieztatu du lehen hondakindegi bat zegoela eremu horretan, baina segurtatu du beharrezko azterketak egin direla. Hasteko, haien hitzetan, «ohikoa» da halako obrak gisa horretako eremuetan egitea. «Laborantza lurrak atxiki behar diren heinean, geroz eta gehiago eraiki beharko da aurretik artifizializatuak izan diren eremuetan, Angeluko kasuan bezala». Segurtatu dute, halaber, ikerketaren arabera hondakinak bizigabeak direla, eta bizitegiak leku horretan eraikitzeak ez dakarrela arriskurik.
Bestalde, Eiffagek erran du «ulertzen» dutela Hugo Clement kazetariak zabaldutako irudiek «emozioa» eragin izana. Eta honako hau gehitu du: «Irudi horiek hondakinak bereizi eta kendu aitzin filmatuak izan dira». Hala, zehaztu dute obra eten dutela, Angeluko Herriko Etxearen aginduaren ondorioz, baina «prest» daudela «ahal bezain fite» berriz hasteko. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218836/bi-hilabeteko-grebara-deitu-dute-beti-on-telelaguntza-zerbitzuan.htm | Ekonomia | Bi hilabeteko grebara deitu dute Beti On telelaguntza zerbitzuan | Langileek dagoeneko 140 egun egin dituzte greban, lan baldintzak hobetzeko. 65.000 erabiltzaileri eskaintze die arreta Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu horrek, eta sindikatuek urrirako eta azarorako deitu dute lanuztea. | Bi hilabeteko grebara deitu dute Beti On telelaguntza zerbitzuan. Langileek dagoeneko 140 egun egin dituzte greban, lan baldintzak hobetzeko. 65.000 erabiltzaileri eskaintze die arreta Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu horrek, eta sindikatuek urrirako eta azarorako deitu dute lanuztea. | Beti On telelaguntza zerbitzuko enpresa batzordearen gehiengoak, ELAk eta LABek osatua, jakinarazi du joan den astelehenean batzarra egin zutela langileek, irailaren 19an, eta, batzar horretan, aurreko 130 greba egun baino gehiagoren jarraipenaren «balorazio oso positiboa» egin zutela. Hori horrela, batzordeak erabaki du beste bi hilabete deitzea grebara. Urrian eta azaroan egingo lukete lanuztea.
Tunstall Televida-GSR-Grupo Igualmequisa da Beti On zerbitzua esleiturik duen taldea, eta haren «immobilismoa» salatu dute ELAk eta LABek. «Ez du inolako akordiorik negoziatu nahi, eta bilera egutegi bat aurkeztu diogu, baina ez dugu erantzunik jaso», azaldu dute ohar batean. Horrek erakusten du enpresaren negoziatzeko «borondaterik eza», batzordearen arabera. «Izan ere, ez dizkigu eman beren egoera ekonomikoa azaltzen duten datu ekonomikoak, eta guk badakigu datu horiek agerian utziko lituzketela lortzen dituzten irabazi handiak».
Greba ondorioak izaten ari da. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zerbitzua erabili ezin duten 5.000 pertsona inguru daudela kalkulatu dute sindikatuek: «Horrek etengabe handitzen du herritarrei zerbitzuan alta emateko itxaron zerrenda». Gaur egun, 65.000 erabiltzaileri arreta eskaintzen die Beti On zerbitzuak. «Eusko Jaurlaritza da zerbitzu publiko horren titularra, eta geure buruari galdetzen diogu ea non dagoen funtsezko zerbitzu hori gizarteari emateko ardura, eta, zehazki, gure lana eskaintzen diogun sektore zaurgarriari», salatu dute langileen ordezkariek. «Hori dela eta, Beatriz Artolazabal sailburuari gogorarazten diogu ez bera, ez bere saileko beste inor ez dela guregana etorri. Ez dugu erantzunik jaso grebekin hasi garenetik». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218837/sestaoko-eta-areetako-metro-geltokiak-lotuko-dituen-trenak-ez-du-makinistarik-izango.htm | Gizartea | Sestaoko eta Areetako metro geltokiak lotuko dituen trenak ez du makinistarik izango | Itsasadarraren azpitik igaroko den tren baten bidez, Bilboko Metroko lehenengo eta bigarren lineak lotuko dira. | Sestaoko eta Areetako metro geltokiak lotuko dituen trenak ez du makinistarik izango. Itsasadarraren azpitik igaroko den tren baten bidez, Bilboko Metroko lehenengo eta bigarren lineak lotuko dira. | Bilboko Metroko lehenengo eta bigarren lineak tren batek lotuko ditu Sestaoko eta Areetako geltokietan (Bizkaia). Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak aurreratu zuen berria atzo, Bizkaiko politika orokorreko bileran, eta gaur eman ditu xehetasun gehiago Imanol Pradalesek Azpiegitura eta Lurralde Garapenerako diputatuak. Itsasadarraren azpitik igaroko den trenak lau minutuko bidaian lotuko ditu bi metro geltokiak, eta ez du tren gidaririk izango. Aurreikusi dute 2028an jartzea martxan trena.
Egun, 25 minutu behar dira Sestaotik Areetara metroz joateko, San Inazioraino bidaiatu behar baita lineaz aldatzeko. Itsasadarraren azpiko trenari esker, hogei minutu inguru aurreztuko dituzte erabiltzaileek. Egunean 5.000 pertsona ingururi zerbitzua ematea aurreikusten du Bizkaiko Foru Aldundiak. Pradalesek azaldu duenez, trenaren sistema «aireportu batzuetan ikus daitekeen sistemaren oso antzekoa» izango da.
Metroaren erabilera areagotzea espero du aldundiak, eta aurreikusi du urtean 180.000 auto bidaia gutxiago egitea. Kopurua apala bada ere, baieztatu dute ezin dela «gaitzetsi»: «Egunean 6.000 kilometro inguruko ibilbideak egiten dituzten ibilgailu horien emisioa aurreztuko da».
Bi geltokiak lotuko dituen trenaren proiektuak multimodal bihurtuko du itsasadarraren azpiko tunela. Hasieran, ibilgailuentzat soilik aurreikusita zegoen, eta, atzo Rementeriak aurreratu bezala, tunelaren proiektuaren kostua 600 milioi euroraino helduko da, beste 185 milioi euro jarriko baitira trenbidea eraikitzeko.
Pradalesek adierazi duenez, eraikuntza proiektua 2023rako izango dute prest, eta eraikuntza lanak 2024an hasiko dira. Eraikuntzaren garrantzia azpimarratu du diputatuak, «Arrontegi zubiaren alternatiba» izango baita. 155.000 ibilgailu igarotzen dira egunean Arrontegitik, eta espero dute kopuru hori leunduko dela ibai azpiko tunelarekin. Tuneletik egunean 51.000 ibilgailu igarotzea aurreikusi du aldundiak. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218838/langileentzako-neurriak-eskatu-dituzte-baionan.htm | Ekonomia | Langileentzako neurriak eskatu dituzte Baionan | Frantziako Gobernuak aurtengo ikasturterako aurreikusi dituen erreformak salatu dituzte. | Langileentzako neurriak eskatu dituzte Baionan. Frantziako Gobernuak aurtengo ikasturterako aurreikusi dituen erreformak salatu dituzte. | Ehunka pertsona elkartu dira Baionan Ipar Euskal Herriko sindikatuek antolatu duten protesta egunean parte hartzeko. CGT, LAB, FSU eta Solidaires sindikatuen deiari erantzunez, manifestazioa egin dute bizi baldintza «duinak» aldarrikatzeko. Hiru eskaera plazaratu dituzte bereziki: gutxieneko lansari gordina orduko hamabost eurora emendatzea, 32 orduko lan astea ezartzea, eta erretretarako adina 60 urtetara itzultzea. Izan ere, Frantziako Gobernuak aurtengo ikasturterako aurreikusi du erretreten eta langabeziaren erreformak egitea, eta sindikatuetako kideek kezka agertu dute horrek langileengan izanen dituzten ondorioez. Eguneroko bizitzaren garestitzeari buruz neurriak hartzeko ere eskatu dute.
«Prezio guziak igo dira, baina gure lansariak ez», salatu du Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak. «Ezin gara duinki bizi. Lehenbailehen hartu behar den erabakia da lansarien emendatzea». Lan denboraren eta aberastasunen banaketan ere aitzina egiteko beharra azpimarratu du. Bide horretan, Dufauk erran du Bertan Erabaki kanpainarekin segitzeko borondatea dutela, Ipar Euskal Herriko negoziazio eremuak sortzeko: «Hori da gakoa. Ez Parisera begiratzea; hemendik erabakitzea». Patricia Glory Ipar Euskal Herriko CGTko idazkari nagusiaren hitzetan, «dirua bada, baina ez dugu dagoen lekuetatik hartzen». Enpresa handien dibidenduak berriz banatu behar direla erran du, Frantziako Estatuaren diru kutxak betetzeko. «Jendeari duinki lan egitea ahalbidetu behar zaio. Horren ordez, neurri atzerakoiak iragartzen dizkigute, biziki bortitzak, langile guzientzat, baina bereziki gutxieneko lansariaren inguruan dabiltzanentzat».
Frantziako Gobernua prestatzen ari den erreformen harira, mobilizatzeko beharra azaleratu dute bi sindikatuetako ordezkariek. «Frantziako Gobernuak egin nahi duen langabeziaren erreformaren ondorioz, langabeziarik gabe geldituko da jende anitz, datuetatik desagertuko dira. Eta, horrela, gobernuak erraten ahalko du langabezia apaltzen ari dela», deitoratu du Gloryk. Erretreten erreforma ere «indarrez» pasatzeko borondatea ikusten dio Emmanuel Macron Frantziako presidenteari. Argitu du ikasturte hasiera hau langileak «informatzeko eta mobilizatzeko» erabili nahi dutela; «maleruski ez da botoi bat zapaltzearekin gertatzen».
Dufauren hitzetan, «bada haserrea, bada sekulako haserre soziala», eta Frantziako Gobernuak aurreikusi duenarekin «normala» iruditzen zaio. «Jendea prekaritatean edo pobrezian eroriko da, eta hitz hori erabili behar da: pobrezia. Nola erabili haserre hori zerbait borrokatzeko? Aitortu behar da gaur egun greba egitea ez dela beti erraza: lansariak biziki apalak dira, eta denek ez dute lanuzte bat egiteko aukerarik. Tresna berriak asmatu behar ditugu haserre hori gauzak aldatzeko indar bilakatzeko. Hori karrikatik pasako da; ez da haserre hori plazaratzeko beste lekurik». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218839/putin-bihar-da-sinatzekoa-ukrainan-okupatutako-eremuen-anexioa.htm | Mundua | Putin bihar da sinatzekoa Ukrainan okupatutako eremuen anexioa | Kremlinek jakinarazi du Zaporizhia, Kherson, Donetsk eta Luhansk Errusiaren Federazioko kide bihurtzeko hitzarmenak sinatzekoa dela. | Putin bihar da sinatzekoa Ukrainan okupatutako eremuen anexioa. Kremlinek jakinarazi du Zaporizhia, Kherson, Donetsk eta Luhansk Errusiaren Federazioko kide bihurtzeko hitzarmenak sinatzekoa dela. | Vladimir Putin Errusiako presidentea bihar da sinatzekoa Moskuk Ukrainan partzialki okupatutako eremuak anexionatzeko hitzarmenak. Hori jakinarazi du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, egunero egiten duen prentsa agerraldian. Joan den ostiraletik asteartera egindako galdeketen ondoren, anexioa formalki gauzatzeko eskatu zioten atzo Putini Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhanskeko lider errusiazaleek. Atzo gauean heldu ziren Moskura, eta Errusiako presidentearekin biltzekoak ziren. Peskovek iragarri du ekitaldia Kremlineko San Jurgi aretoan izango dela, 15:00etan —14:00ak Euskal Herrian—, eta Putinek diskurtso bat emango duela.
Horiek horrela, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak ohar batean ohartarazi du «gogor» erantzungo dutela Errusiak anexioak gauzatzen baldin baditu. «Ukrainaren lurralde batasuna berrezarriko dugu». Zelenskiren aholkulari Serhiy Nikiforovek jakinarazi du Segurtasun Nazionaleko eta Defentsako Kontseilua deitu dutela biharko.
Ikusi gehiago: Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu dute Ukrainan okupatutako lurraldeetan
Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten; Luhansken, %98k; Zaporizhian, %93k; eta Khersonen, %87k. Parte hartzea %97koa eta %98koa izan da Donetsken eta Luhansken. Ez dute jakinarazi zenbatekoa izan den beste bi eskualdeetan. Mendebaldeak, ordea, ez die zilegitasunik ematen galdeketa horiei, iritzita nazioarteko zuzenbidea urratzen dutela. Kieventzat, Moskuren «propaganda» ekintza bat izan dira, «fartsa bat». Gainera, Errusiaren aliatu batzuek ere jakinarazi dute ez dituztela anexioak onartutako —kasurako, Kazakhstanek eta Serbiak—, eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak ere kritikatu ditu.
Ikusi gehiago: Kazakhstanek eta Serbiak esan dute ez dituztela aitortuko Ukrainan okupatutako lurretako galdeketen emaitzak
Errusiako Parlamentuko bi ganberak datorren astean dira anexioak gauzatzekoak. Aurrena behe ganberaren txanda izango da, eta ondoren, Senatuarena.
Alerta egoera Astrakhanen
Finlandiako Gobernuak jakinarazi du turista bisa duten errusiarrei herrialdean sartzea debekatuko dietela gauerditik aurrera. Pekka Haavisto Atzerri ministroaren iragarpen hori heldu da, hain zuzen, Putinek joan den irailaren 21ean mobilizaziorako deia egin eta gero nabarmen handitu den honetan herrialdetik alde egin nahi duten errusiarren kopurua. Haavistoren arabera, espero dute neurri horrekin nabarmen murriztea mugako trafikoa, eta iragarpen berri bat egin arte egongo da indarrean. Murrizketak ez die eragingo, ordea, «arrazoi bereziengatik» Finlandiara doazen errusiarrei.
1.340 kilometro ditu Finlandia eta Errusia arteko mugak, eta, gaur hartutako erabakiarekin, Errusiarekin muga dutenen artean turista errusiarrei herrialdean sartzea debekatuko dien EB Europako Batasuneko azken estatua bihurtu da Finlandia. Aurrez erabaki bera hartu zuten Estoniak, Letoniak, Lituaniak eta Poloniak. Finlandiako mugazainek emandako datuen arabera, 55.362 errusiar sartu dira herrialdean irailaren 21etik; hau da, aurreko egunetan baino %86 gehiago, 29.703 izan baitziren.
Horrekin guztiarekin lotuta, Errusiako Astrakhan oblastak erabaki du alerta egoera ezartzea Kazakhstanekin muga egiten duen eremuan. Horrela, trafikoa murriztu ahal izango dute, esaterako. Ipar Osetiak ere neurri bera hartu zuen, atzo, Georgiarekin muga egiten duten departamentuetan. Kazakhstanera eta Georgiara iritsitako errusiarrak nabarmen areagotu dira azken egunetan.
Nord Stream gasbideko isuriak, ikertzeko
Peskov Kremlineko bozeramaileak eskatu du gaur nazioarteko talde batek iker ditzala Nord Stream 1 eta 2 gasbideetan asteon izandako isuriak. Nabarmendu du, gainera, gasbideen haustura «ekintza terrorista bat» bat izan dela.
Ikusi gehiago: Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo dituzte Nord Streameko isuriak
Bestalde, Hungariako Gobernuak jakinarazi du ez duela babestuko Europako Batzordeak Errusiari jarri nahi dion zigor sorta berria. Joan den otsailean inbasioa hasi zenetik Bruselak Moskuri jarritako zortzigarren zigor sorta da. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218840/jxcko-militanteek-datorren-astean-erabakiko-dute-kataluniako-gobernutik-irten-ala-ez.htm | Mundua | JxCko militanteek datorren astean erabakiko dute Kataluniako Gobernutik irten ala ez | Urriaren 6an eta 7an egingo dute kontsulta. Kataluniako presidenteak JxCri eskatu dio exekutiboan ala oposizioan egon nahi duen argitzeko. ERCk adierazi du Kataluniako Gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe. | JxCko militanteek datorren astean erabakiko dute Kataluniako Gobernutik irten ala ez. Urriaren 6an eta 7an egingo dute kontsulta. Kataluniako presidenteak JxCri eskatu dio exekutiboan ala oposizioan egon nahi duen argitzeko. ERCk adierazi du Kataluniako Gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe. | JxC Junts Per Catalunyako zuzendaritzak erabaki du oraingoz ez dela Kataluniako Gobernutik aterako; hain zuzen, militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez segitzeko erabakia. Datorren astean egingo dute kontsulta: urriaren 6an eta 7an. Jordi Turull alderdiko idazkari nagusiak prentsa agerraldi batean iragarri du, alboan Laura Borras JxCko presidentea zuela. Zehaztu duenez, «zehaztapen, berme eta epeei» buruzko proposamen bat helaraziko diote Kataluniako presidente Pere Aragonesi, eurentzat erabakigarriak diren hiru puntu jasotzen dituena; hau da, prozesu independentista bultzatzeko norabide estrategikoa, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. JxCko zuzendaritzak 19:30ak inguruan amaitu du bilera, Bartzelonan, bederatzi orduz eztabaidatzen aritu ostean.
«Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Ez da ultimatum bat», zehaztu du Turullek, eta nabarmendu exekutiboak «aho batez» hartu duela erabakia. Gisa horretara, JxCko zuzendaritzak Generalitatearen berehalako haustura saihestu du, nahiz eta bileraren barruan hainbat ahotsek babestu duten gobernutik irtetea; Toni Comin kontseilari ohiaren kasua izan da.
Borrasek eta Turullek ez dute argitu ea kontseilariek kanpaina egin ahal izango duten koalizioa batuta mantentzeko, ezta haiek parte hartuko duten ere. «Militantziak askatasunez bozkatuko du». Horixe besterik ez du esan Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak, eta galdera «argia» egiteko konpromisoa hartu du.
JxCk egindako adierazpen horiei erantzunez, Aragonesek gobernua osatzen duen alderdi kideari eskatu dio exekutiboan ala oposizioan egon nahi duen argitzeko. Hala iragarri du Generalitateko Presidentetzako iturriek. «Ikusi dugu ez dela egon berritasunik, ezta konfiantza mozioari buruzko jarrerarik ere», gehitu du presidenteak.
Bestalde, Kataluniako Gobernuko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak esan du ez dituztela aurreratuko hauteskundeak, eta gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe. Izan ere, JxCeko zuzendaritza bilduta dago, atzo gauean Kataluniako presidenteak Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu ostean. Harenganako «konfiantza politikoa galdu» du Aragonesek. Izan ere, azaldu duenez, Puignerok ez zion jakinarazi JxCk konfiantza arazo batera aurkezteko eskatuko zionik uste duelako ez dela gobernu akordioa betetzen ari. Vilagraren arabera, oraindik «elkarlanean» gobernatu dezakete ERC Esquerra Republicanak eta JxCk.
Aragonesek ere nahi du JxCk ERCrekin batera osatzen duen koalizio gobernuan jarraitzea, eta atzoko hitzaldian jakinarazi zuen esperoan gelditzen dela alderdi horrek Puignero ordezkatzeko pertsona bat proposa dezan. Hori bai, ohartarazi du presidenteordearen eta Politika Digitalerako eta Lurraldetasun Politiketarako kontseilariaren kargua hartuko duenak «elkarlanerako borondatea» izan behar duela. «Presidenteordea kargugabetzeko urratsa mingarria zait, baina ezinbestekoa da gobernua indartzeko», gaineratu du.
Egun osoa eztabaidan igaro eta gero, 23:15ak aldera egin zuen atzo agerraldia Aragonesek, eta presidentearen hitzaldia amaitu bezain pronto erantzun zuen JxCek, ohar baten bidez. Puignerori «babes osoa» eman dio alderdiak, eta adierazi du Aragonesek «akats historiko bat» egin duela: «Arriskuan jarri du proiektu independentistaren jarraipena, eta bi alderdiek sinatutako gobernu akordioa urratu du», dio oharrak. Presidenteak presidenteordearen kargugabetzearen berri eman eta ordubetera, Puignerok hau adierazi du sare sozialetan: «Presidenteorde kargutik ken nazakete. Ez didate inoiz kenduko, ordea, Kataluniaren independentziaren alde lan egiteko dudan konpromisoa».
Jordi Turull JxCeko idazkari nagusiak gaur goizean adierazi du kargugabetutako presidenteordeak eta JxCeko gainerako kontseilariek «alderdiaren esku» utzi dituztela euren karguak. Gehitu du gobernutik «nahiko kanporatuta» sentitzen direla. Alderdiko buruzagiak bilduta daude orain, eta, Turullek aurreratu duenez, erabakiak «buruarekin eta bihotzarekin» hartuko dituzte.
Puignero kargugabetu badute ere, JXCeko sei kontseilari gobernuaren parte dira oraindik, euren karguak «alderdiaren esku» utzi badituzte ere: Jaume Giro Ekonomia eta Ogasuneko kontseilaria, Victoria Alsina Kanpo Harremanetarako eta Gobernu Irekiaren kontseilaria, Gemma Geis Ikerketa eta Unibertsitateen kontseilaria, Josep Maria Argimon Osasun kontseilaria, Violant Cervera Eskubide Sozialen kontseilaria eta Lourdes Ciuro Justizia kontseilaria.
Katalunia, «egoera oso zailean»
Kataluniako Gobernuaren «urgentziazko bilera» batera deitu zuen Aragonesek atzo arratsalderako. Izan ere, herenegungo politika orokorreko eztabaidan, Albert Batet JxCk Kataluniako Parlamentuan duen eledunak Aragonesi esan zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza arazo batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan. JxCko kontseilariak eskari horrekin ados ote dauden eta haren berri ba ote zuten argitu nahi izan zuen Aragonesek atzoko bileran.
JxCk gobernu akordioa ez betetzea leporatzen dio ERCri, eta hiru eskari egin dizkio bien arteko krisia gainditzeko: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea.
Are, Aragonesek «bermerik» aurkeztu ezean, militanteei galdetuko die Junts Per Catalunyak koalizio gobernuan jarraitu behar duen ala ez. ERCk ez die erantzun koaliziokidearen eskariei, eta adierazi du ez duela «ultimatumik» onartuko. Aragonesek argitasun akordio bat adostu nahi du, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena.
Gobernua, «azken-azkenetan»
PSCko lehen idazkari Salvador Illak esan du Kataluniako Gobernua «azken-azkenetan» dagoela. Dena den, adierazi du ez duela bozkatuko gobernuaren konfiantza arazo baten alde. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218841/espainiak-17-eta-35-artean-zergapetuko-ditu-hiru-milioitik-gorako-ondareak.htm | Ekonomia | Espainiak %1,7 eta %3,5 artean zergapetuko ditu hiru milioitik gorako ondareak | Madrilek beste neurri batzuk ere iragarri ditu, PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarekin eta sozietateen gaineko zergarekin loturikoak, baina Hego Euskal Herriko ogasunek ez dituzte zertan ezarri. | Espainiak %1,7 eta %3,5 artean zergapetuko ditu hiru milioitik gorako ondareak. Madrilek beste neurri batzuk ere iragarri ditu, PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarekin eta sozietateen gaineko zergarekin loturikoak, baina Hego Euskal Herriko ogasunek ez dituzte zertan ezarri. | Espainiako Gobernuak hiru milioi euro baino gehiagoko ondareak zergapetuko ditu, «elkartasun zerga» berriaren bidez. Hiru tarte izango ditu: %1,7ko tasa izango du 3 eta 5 milioi arteko ondareentzat; %2,1ekoa 5 eta 10 milioi artekoentzat, eta %3,5ekoa 10 milioi eurotik gorakoentzat. Kopuru horiek ondare zergatik murriztu ahal izango dira, zergapetze bikoitza eragozteko. Zerga berria aldi baterakoa izango da: 2023. eta 2024. urteetan egongo da indarrean.
Hala azaldu du Maria Jesus Montero Espainiako Gobernuko Ogasun ministroak ostegun honetan egindako agerraldian. Horrez gain, beste neurri batzuk iragarri ditu, PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarekin eta sozietateen gaineko zergarekin loturikoak.
Madrilek gaur hartutako erabakietatik soilik aberastasun handien gaineko zergak izango du eragina Hego Euskal Herriko lau ogasunetan. Zerga berria denez, Hego Euskal Herriko sistema fiskalera nola egokitu adostu beharko dute Espainiako Gobernuarekin, EAEko kontzertu ekonomikoarekin eta Nafarroako itunarekin uztartzeko. «Zalantzarik ez izan, beti bezala, foru aldundiekin hitzartuko dela», azpimarratu du Monterok.
Iragarritako gainerako neurriei dagokienez, ez daude behartuta ezartzera, baina erreferentzia modura erabil ditzakete foru ogasunek, nahi izanez gero haiek ere aplikatzeko, baina ez dirudi bide hori hartuko dutenik. Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak atzo azpimarratu zuenez, ez da «une egokia» zerga sistemaren erreforma sakon bat egiteko, eta ez dira «zerga gerra» batean sartuko, PPk gobernatutako autonomia erkidego batzuek abiatu duten moduan.
Hego Euskal Herrian, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek 2023an PFEZ zergan beste deflatazio bat egitea aurreikusten dute, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak aurreko asteko politika orokorreko saioan aurreratu zuenez. PFEZaren arte guztietan %5,5eko deflatazioa aplikatuko da —aurten %4,5ekoa izan da—. Espero da hiru ogasunek eta Jaurlaritzak urrian egingo den Euskal Finantzen Kontseiluan berrestea erabakia.
Konpresen BEZa
Hein handi batean azken egunetan Espainian sortu den tirabirak eraman du PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernua neurri berriak hartzera. Haren asmoa zen zerga erreforma sakon bat egitea —Bruselak hala eskatu baitio Next Generation funtsak jasotzeko—, baina asmo hori, oraingoz, tiraderan utzi dute. Egunotan zabaldu denez, Espainiako Gobernuaren asmoen artean ere bazegoen produktu jakin batzuen BEZa ere murriztea. Hala egingo du emakumeen higienerako produktuekin, gaur egungo %10etik % 4ra.
Emakumeen aspaldiko eskaera bati erantzungo dio horrela. Preserbatiboen eta sendagarriak ez diren antisorgailuen BEZaren beherapena ere barne hartzen du neurriak. Monterok azaldu duenez, koalizioa osatzen duten kideen arteko elkarrizketek jarraituko dute, aurrekontu egitasmoa adosteko, eta ez du baztertzen horren barruan beste produktu batzuekin gauza bera egitea.
Aberats handiak
Espainiako zerga sisteman bezala, Hego Euskal Herriko zerga sistemetan ere kopuru jakin batetik gorako ondasunak zergapetzen dira, ondare zergaren bidez; hala nola etxeak, akzioak eta bankuko kontuak. Zerga berriarekin hiru milioitik gorako ondareek beste tasa bat pagatu beharko dute, baina, zergapetze bikoitza eragozteko, zerga berritik eratorritako kopuruak ondare zergatik murriztu ahal izango dituzte. Hala ere, zergadun gutxi batzuei eragingo die: 3 milioitik gorako ondarea dutenei; Monterok azaldu duenez, Espainiako 23.000 zergaduni —guztizkoaren %0,1—.
Espainian berria den zerga hori edo antzekoak ezarri dituzte inguruko zenbait herrialdek. Frantzian, esaterako, Emmanuel Macronek berreskuratu egin behar izan du 2018an kendu zuen aberatsen elkartasun zerga deiturikoa, hein handi batean Jaka Horien protesten ondorioz. Hego Euskal Herrian ere egon da halako tasa bat jartzeko saio bat. 2012an, Gipuzkoako Foru Aldundian Bildu agintean zela, aberastasun handien gaineko zerga moduko bat ezarri zuten, baina EAJ eta PSEren gobernuak indargabetu egin zuen gero. 700.000 eurotik gorako ondareei eragin zien, %0,25 eta %1 arteko presioarekin.
PFEZa eta enpresak
Aberastasun handien gaineko zergaz gain, beste neurri batzuk iragarri ditu Espainiako Gobernuak. Adibidez, errenta baxuentzako abantaila fiskalak zabalduko ditu PFEZean; egun 18.000 eurorainoko errentetan ezartzen diren onura fiskalak 20.000 eurorainokoetara zabalduko ditu.
Halaber, 15.000 baino gutxiagoko errentek ez dute PFEZa ordaindu beharko —egun 14.000 eurotan jarrita zegoen muga hori—.
Errenta handien kasuan, puntu bat igoko dute presio fiskala, %27ra, 200.000 eurotik gorako kapitaleko errentetan, eta bi puntu gehiago, %28ra, 300.000 eurotik gorakoetan.
Neurri horiek ez dute eraginik izango Hego Euskal Herrian. PFEZaren kasuan, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak deflatazioaren bidea onetsi dute, zergadun guztientzat, eta horrek mesede egingo die errenta txikiei, baina baita handiei ere. PFEZa ordaintzeaz salbuetsita daudenak, berriz, berdin mantenduko dira; Gipuzkoan, adibidez, 14.000 eurotan dago muga.
Enpresentzako neurriak ere iragarri ditu Espainiako Gobernuak. Enpresa ertain eta txikiek onura izango dute sozietate zerga: %25etik %23ra jaitsiko da milioi bat euro baino gutxiago fakturatzen dutenen kasuan. Enpresa handiek haien filialetako galeren %50ean soilik izango dituzte kenkariak 2023an, eta gainerakoa, 2024an. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218842/siemens-gamesaren-kaleratzeen-planak-alarma-piztu-du-lantokietan.htm | Ekonomia | Siemens Gamesaren kaleratzeen planak alarma piztu du lantokietan | Alemaniako konpainiak 2.900 langile kaleratu nahi ditu, eta aurreikusi du horietatik 475 Espainiako Estatuko lan zentroetakoak izatea. 2.600 langile aritzen dira Euskal Herriko lantokietan; gehienak, Nafarroan. | Siemens Gamesaren kaleratzeen planak alarma piztu du lantokietan. Alemaniako konpainiak 2.900 langile kaleratu nahi ditu, eta aurreikusi du horietatik 475 Espainiako Estatuko lan zentroetakoak izatea. 2.600 langile aritzen dira Euskal Herriko lantokietan; gehienak, Nafarroan. | Aspaldikoa da Siemens Gamesa eragiten ari den kezka, eolikoen konpainia emaitza txarrak harilkatzen ari baita azken urteotan. Kezka hori alarma bihurtu da, ordea, Alemaniako zuzendaritzak iragarri duen kaleratze plana dela eta: mundu osoan 2.900 behargin gutxiagorekin utzi nahi du lantaldea (talde osoaren %10 baino gehiago), eta Espainiako Estatuan 475 langile kaleratzea aurreikusi du. Euskal Herrian du langile gehien, eta litekeena da euskal lan zentroetan gogor jotzea Munichek hartu duen neurri traumatikoak.
Batera edo bestera, Siemens Gamesa konpainiak ez du jakinarazi Euskal Herrian kaleratzeak egingo dituen ala ez, baina Alemaniako multinazionalak presentzia handia dauka hemen: Zamudion eta Mungian (Bizkaia), Sarrigurenen (Nafarroa) eta Asteasun (Gipuzkoa). 2.600 langile dira guztira Euskal Herrian, Nafarroan gehienak (1.600 inguru).
Atzo bertan bildu zen Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilaria Jochen Eickholt Siemens Gamesako zuzendariarekin. Irujok helarazi zion Nafarroan «enplegu bakoitza defendatzeko prest» daudela, eta irmo jokatuko dutela zeregin horretan. Nabarmendu zuen lurraldeak «ekosistema bikaina» eskaintzen diola berriztagarrien sektoreari, ehun enpresa inguruk osatzen dutelako hornidura sarea, eta balio kate osoa hornitzen dutelako. Haren ustez, sektore eolikoa «egoera paradoxikoan» dago gaur egun, zeren, enpresa handiek emaitza kaskarrak izan arren, espero baita 2030era bitarte «inoiz baino haize errota gehiago ekoiztea».
Enpresak ohar batean esan du «beste urrats bat» egin duela erabaki horrekin, Mistral esan dion programa estrategikoari begira, eta, horri esker, «enpresaren gaitasuna merkatuaren eskaerara egokituko» duela. Albiste positibo gisa helarazi du informazioa, «datozen urteetan lantaldea hazi» egingo delako, haren arabera. Lehenik, ordea, milaka langile kaleratuko ditu.
Hornitzaileen kezka
Konpainiak «egitura sinple» bat nahi du aurrerantzean, «hazkunde errentagarri bat» lortzeko. Langileen ordezkariekin neurriak «gertutik» landu nahi dituela ere esan du enpresak, aplikatzera doan neurri traumatikoei aringarriak aurkitzeko. Borondatezko irteerak eta lanpostuak beste lekuetan eskaintzea lehenetsiko ditu. Urrian hasiko dira, nolanahi ere, lantaldea apaltzeko neurrien inguruko negoziazioak.
Euskal hornitzaileen artean ere kezka handia eragin du Alemaniako multinazionalaren jakinarazpenak. Izan ere, 300 langiletik gora aritzen dira Siemens Gamesarentzat hornitzaile gisa diharduten enpresetan, Nafarroan. Energia eolikoaren erraldoiak 276 milioi euroren erosketak egin zizkien iaz.
Nolanahi ere, Municheko zuzendaritzak «egitura korporatibo koherenteagoa» nahi duela esplikatu du, eta ezin da ahaztu Sarrigurenen dagoela bulego nagusietako bat, I+G zentro handi batekin batera. 360 langile aritzen dira han. Guztira, 1.500 behargin daude Nafarroako lan zentro handi horretan, eta beste 120 zerbitzuen eta mantentze lanen zentroetan. Konpainiaren martxa ekonomikoa ez da ona izan azken urtean. Siemens Gamesak 1.226 milioi euroren galerak izan ditu azken bederatzi hiletako fiskalean (2021eko urritik 2022ko ekainera). Emaitzak jakinarazi eta gero, zuzendaritzak ohar bidez azaldu zuen «laster» hartuko zituela «zailtasunak konpontzeko erabakiak». Bada, iritsi dira.
Gamesa konpainia (Grupo Auxiliar Metalurgico SA) 1976an sortu zen, Gasteizen —2010ean aldatu zen Zamudiora—, robotikan, ingurumenean eta materialen sektore berritzaileetan aritzeko asmoz. Urteetan aurrera, Gamesaren jarduera aeronautikaren alorrean lerrokatu zen; hori zen haren negozio nagusia 1990ean IBV korporazioa jabe bihurtu zenean —Iberdrola eta BBV (gerora BBVA)—. Hurrengo urteak oparoak izan ziren taldearentzat. 1994. urtean hasi zen Gamesa haize errotak egiten, eta, urte gutxiren buruan, sektoreko lehen fabrikatzaileen artean zegoen.
Egoitza soziala Zamudion
2016an iritsi zen Siemens, Zamudioko taldeak garabidean diren herrialdeetan zituen merkatuek erakarrita. Gamesaren eta Siemens Winden arteko bat egite bat adostu zuten, «berdinen artekoa»; baina, errealitatean, Siemensek jan zuen Euskal Herriko enpresa, akzioko 3,75 euro ordainduta. Siemensek taldearen %59 hartu zuen, eta gainerakoa Gamesaren akziodunentzat izan zen. Iberdrola %8rekin gelditu zen, eta haren exijentziaz adostu zuten Siemens Gamesaren egoitza soziala eta erabakigunea Zamudion geldituko zela, eta talde berriak bere erosketen parte handi bat Euskal Herrian egiten jarraituko zuela. Horrek ez du galarazi, orain, Municheko zuzendaritzak kaleratzeak egiteko erabakia hartzea. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218843/patti-smithek-kontzertu-gogoangarria-eman-du-donostian.htm | Kultura | Patti Smithek kontzertu gogoangarria eman du Donostian | Bere ibilbideko kantu ikonikoak jotzeaz gain, Bob Dylan, Neil Young eta Lou Reeden kantuak berreskuratu ditu. | Patti Smithek kontzertu gogoangarria eman du Donostian. Bere ibilbideko kantu ikonikoak jotzeaz gain, Bob Dylan, Neil Young eta Lou Reeden kantuak berreskuratu ditu. | Azkena Rock jaialdian arrakasta handia lortu eta hiru hilabetera iritsi zen Patti Smith Donostiara. Oso bestelako egoera batean, rock jaialdi handi baten aldean, Kursaaleko auditoriumak giro intimoagoa, lasaiagoa eskaintzen duelako ezinbestean, inguruko zaratarik gabekoa.
76 urte betetzear dela, Smithek ez du askorik erakutsi behar dagoeneko. Bere hastapenetan New Yorkeko punk mugimenduaren ikono bilakatua, ia mende erdiko ibilbideak rock musikaren ikur nagusietakoa bihurtu du, bere inguruarekin beti konprometitua azaldu den artista polifazetikoa. Beharrik ez, baina Smithek sasoi ezin hobean dagoela erakutsi zuen herenegun ia beteta zegoen Kursaalean; ahotsez bikain, indartsu, baina, batez ere, karisma izugarria azalduz, publikoari hitz eginez, azalpenak emanez, huts egiteei ere etekina ateraz, hala nola betaurrekoak ahaztu zituela-eta, jende guztia etxera joan beharko zela irribarre maltzur batekin esan zuenean.
Smith oso ondo lagundua azaldu zen agertokira. Gitarrarekin bere seme Jackson Smith aritu zen —batzuetan Crazy Horseren soinuetara hurbilduz; besteetan, Lou Reed gogora ekarriz—, bateriarekin Sebastian Rochford, eta baxua nahiz pianoa tartekatuta —eta baita abesten ere— Tony Shanahan. Hirurak bikain aritu ziren, artifiziorik gabe, baina protagonista Patti Smith zen, eta hark, Redondo Beach-en rock-reggae ahaireekin hasi zen momentutik bertatik, agertokia bere egin zuen. Ahotsarekin, baina baita mugitzeko moduarekin, jarrerarekin eta sinpatiarekin ere. Lasaitasuna eta une nahiz toki jakin horietan egotearen poza etengabe erakutsiz.
Kantu zerrenda luze eta bikain baten jabe izanda ere, Smithek ez zuen greatest hits kontzertu huts bat eman nahi izan, eta Grateful akustiko eta lasaiaren ondoren, Bob Dylanek idatzi eta Smithek Gone Again (1996) diskoan berreskuratu zuen Wicked Messenger iritsi zen, bortitz eta indarrez betea. Ez zen izan, gainera, beste musikari batzuei egin zien keinu bakarra. Dylanen beraren One Too Many Mornings ere berreskuratu zuen, bertsio soil eta hunkigarri batean; Shanahanen teklatuaren laguntza hutsarekin Neil Youngen After the Gold Rush interpretatu zuen, ama natura-ri dei eginez, eta kantuaren azken lerroak XXI. mendera ekarriz; eta agertokiko albo batera joanda, bandari eta batez ere baxu joleari protagonismo osoa utzi zien Lou Reeden klasikoetan klasikoena aletzeko: Walk on the Wild Side.
Allen Ginsberg poeta eta lagunaren Footnote to Howl poema ezaguna intentsitatez eta lerro bakoitzaren amaiera markatuz irakurri zuen kantariak, eta, ia etenik gabe, Boy Cried Wolf-ekin lotu zuen, gitarra pasarte adierazkorrekin eta Smithen ahots indartsuarekin iritsi zena. Ghost Dance aire indiarrekin eta garrasi artean interpretatu zuten, Nine-k —Banga (2012) azken diskoko kantu bakarra— gitarrak emandako ukitu psikodelikoa izan zuen, eta Beneath the Southern Cross-ek gaueko une gorenetako bat ekarri zuen, lasai hasita eta crescendo batekin amaituta.
Ordurako Smith agertokiaren jabe eginda zegoen. Dantzatu egiten zuen, taldekideekin konplizitate keinuak egiten zituen, publikoarengana hurbildu eta hitz egiten zion... amaiera gertu sumatzen zen, baina artean bazuen zer eman. Pissing in a River, pianoaren nota esanguratsuekin, Smithen ahotsik adierazkorrenarekin eta Shanahanen koroekin, kontzertu batean entzun daitekeen kanturik ikaragarriena bihurtu zuten, eta Because the Night hit handiarekin Kursaaleko eserlekuetara iltzatuta zeuden guztiak altxarazi zituzten. New Yorkeko musikariaren kantu ezagunenen unea iritsita, hurrengoak Gloria izan behar zuen, Van Morrisonek idatzi arren, Smithek Horses (1975) opera prima mitikoan bere eremura eraman eta bere bihurtu zuen klasiko agorrezina.
Laukoteak agertokitik alde egin zuen, baina artean geratzen zen kontzertua biribilduko zuen azken pieza bat. Ukabilak gora begira jarrita eta publikoa bereganatuta jo zuten People Have the Power, boterea herriaren esku egotearen aldeko aldarri zirraragarria.
Musikariak: Patti Smith (ahotsa eta gitarra), Jackson Smith (gitarra), Tony Shanahan (baxua eta teklatua) eta Sebastian Rochford (bateria). Lekua: Kursaaleko auditoriuma (Donostia). Eguna: Irailaren 28a. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218844/elbira-zipitriaren-estatua-bat-jarri-dute-gipuzkoako-foru-jauregian.htm | Gizartea | Elbira Zipitriaren estatua bat jarri dute Gipuzkoako foru jauregian | Lehenbizikoz, andre baten eskultura bat jarri dute jauregiko ohorezko patioan; Gipuzkoaren historiako izen handientzat gordetako espazioa da. | Elbira Zipitriaren estatua bat jarri dute Gipuzkoako foru jauregian. Lehenbizikoz, andre baten eskultura bat jarri dute jauregiko ohorezko patioan; Gipuzkoaren historiako izen handientzat gordetako espazioa da. | «XX. mendean izandako erreferente eta ikur handienetakoa». Ikastolen mugimenduaren aitzindaria eta euskaltzalea izan zen Elbira Zipitria, eta, haren heriotzaren 40. urteurrenean, hezkuntzari egindako ekarpena aitortu dio Gipuzkoako Foru Aldundiak. Horretarako, Zipitriaren estatua bat jarri dute erakundearen egoitza nagusian, Gipuzkoako foru jauregian. Eta ez edonon: jauregiko ohorezko patioaren erdi-erdian, hain zuzen. Gipuzkoaren historiako izen handienentzat gordetako espazioa da hura; bertan dira Elkanoren, Urdanetaren, Zuazolaren eta Larramendiren irudiak, besteak beste.
Gizonak besterik ez da izan ohorezko patioan. Orain arte. Ohoratu duten lehen emakumea da Zipitria. «Pauso xume baina esanguratsua» da, Markel Olano ahaldun nagusiak aitortu duenez. «Asko eta asko dira gure gizartearen bilakaeran arrastoa utzi duten eta uzten ari diren emakume aitzindariak. Askotan isilarazi eta ikusezin bilakatuak». Estatua berri harekin jauregiko «hutsune historiko bat» bete nahi izan dute, datozen belaunaldiak iraganaz ahaztu ez daitezen.
Lurdes Umerez artista azkoitiarrak sortu du maistraren brontzezko eskultura. Gutxi dira gordetzen diren Zipitriaren irudiak, eta haren argazki ezagun eta bakarrenetako batetik abiatuta egin du. Estatuaren oinarria lau kubok osatzen dute; bertan islatu ditu haren ikasleek koadernoetan lantzen zituzten olerkiak, marrazkiak eta eragiketak.
Irakaskuntzara guztiz emana bizi zen Zipitria. Frankismo garaian, «euskararen eta euskal nortasunaren sugarra bizirik mantentzea eta belaunaldi berriei transmititzea» lortu zuen, kontatu du Olanok. Donostiako hainbat familiak halaxe eskatuta, haien haurrei euskarazko eskolak ematen hasi zen, erabat klandestinoak baziren ere. Donostiako Parte Zaharrean, Fermin Calbeton kaleko 26. zenbakian, 2. solairuan erein zuen Zipitriak euskarazko irakaskuntzaren hazia.
Ikusi gehiago: Andereño Elbira, aro arteko atea |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218845/klima-aldaketaren-politiketan-herri-indigenen-jakintza-kontuan-hartzeko-eskatu-dute.htm | Mundua | Klima aldaketaren politiketan herri indigenen jakintza kontuan hartzeko eskatu dute | Txosten batek dio herri indigenek «arazo global konplexuei aurre egiteko ulermen modu alternatiboak» dituztela | Klima aldaketaren politiketan herri indigenen jakintza kontuan hartzeko eskatu dute. Txosten batek dio herri indigenek «arazo global konplexuei aurre egiteko ulermen modu alternatiboak» dituztela | Nazioarteko hamabi autorek egindako txosten baten arabera, herri indigenek eta tokiko komunitateek duten jakintza lagungarria izan daiteke klima aldaketari aurrea hartzeko. Hortaz, egileen iritziz, kolektibo horiek egon beharko lukete klima aldaketari buruzko erabakiak hartzen diren prozesu politikoetan.
Txostena hiru eragile hauen artean lagundu dute: Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea (IPCC), Unesco eta Kultur Monumentu eta Tokien Nazioarteko Kontseilua (ICOMOS). Azkenaldian eskatu da nazioartean garrantzi gehiago eskaintzeko kulturari zientzia arloan eta klima aldaketaren politikan. Eskari horiei erantzuna emateko egin da dokumentua.
Honela mintzatzen da dokumentua herri indigenen inguruan: «Arazo global konplexuei aurre egiteko ulermen modu alternatiboak eta frogatutako baliabideak eskaintzen dituzte». Txostenak nabarmendu dituen adibideen artean daude, adibidez, Sierra Nevadako (Espainia) eremuan uraren kudeaketari buruzko tokiko ezagutzak edota Boliviako basoen kontserbaziorako suteak kudeatzeko praktika indigenak. Txostenaren arabera, mendebaldeko herrialdeetan teknologia berriak erabiliz egiten zaio aurre klima aldaketari. Konponbideok, bada, oso zurrunak dira; herri indigenek dituztenak, ordea, ez.
«Batzuetan pentsatzen da indigenen ezagutzak zaharkituak direla eta ez direla garrantzitsuak mundu modernoarentzat, indigenen ezagutza sistemak aktiboak, dinamikoak, garaikideak eta oso erresistenteak dira», adierazi du Victoria Reyes-Garciak, dokumentuaren egileetako batek. Izan ere, txostenak adierazten du jakintzak hainbat alor hartzen dituela barne. Hala nola aktiboki gobernatzeko, antolatzeko eta erabakitzeko erak edo lurra eta baliabideak kudeatzen eta zaintzen jakitea.
Kontraesana
Herri indigenek eta tokiko komunitateek klima aldaketaren ondorioak lausotzen laguntzen ahal badute ere, gaur egun beraiek dira «kaltetuenak». Txostenaren arabera, deforestazioaren ondorio nabarmenenak indigenek pairatzen dituzte. Jada existitzen diren kalteez gain, badira arrisku berriak. Artikoko itsas jardueraren hazkundeak, adibidez, bertako biztanleei eta ekosistemari eragiten die, kutsaduraren bidez. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218846/teresa-laespada-izango-da-pse-eeren-hautagaia-bizkaiko-foru-aldundirako.htm | Politika | Teresa Laespada izango da PSE-EEren hautagaia Bizkaiko Foru Aldundirako | Sozialistek datorren urteko hautagaiak aurkeztu dituzte, eta Nora Abete aurkeztuko da Bilboko alkatetzarako | Teresa Laespada izango da PSE-EEren hautagaia Bizkaiko Foru Aldundirako. Sozialistek datorren urteko hautagaiak aurkeztu dituzte, eta Nora Abete aurkeztuko da Bilboko alkatetzarako | Bizkaiko ahaldun nagusi izateko aurkeztuko du PSE-EEk Teresa Laespada. Gaur egun, aldundiko Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasun diputatua da Laespada. Alderdi sozialistak amaitutzat eman du abalak aurkezteko epea, eta gaur jakinarazi ditu datorren maiatzeko hauteskundeetan aurkeztuko direnen izenak. Nora Abete izango da hautagaia Bilboko udal hauteskundeetan. Abete Bilboko Mugikortasun eta Iraunkortasun zinegotzi ordezkaria da gaur egun.
20.000 biztanletik gorako udalerrietan ere aukeratu dituzte hautagaiak. Mikel Torres Portugaleteko alkatea berriz aurkeztuko da alkatetzarako. Hauek izango dira hautagaiak, besteak beste: Barakaldon, Carlos Fernandez; Getxon, Carmen Diaz; eta Santurtzin, Juan Andrades.
Herri denetan hautagai bakar batek izan ditu berme nahikoa alkatetzara aurkezteko, Erandion izan ezik. Bertan, prozesuak aurrera jarraituko du bi hautagaien artean alkatetzara nor aurkeztuko den erabakitzeko. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218847/mdma-pastillak-direlakoan-pmma-atzeman-du-ai-laket-elkarteak.htm | Gizartea | MDMA pastillak direlakoan, PMMA atzeman du Ai Laket! elkarteak | Toxikotasun oso handiko droga bat dela ohartarazi du, eta 2015ean zenbait pertsona hil zirela Europan hori hartuta. | MDMA pastillak direlakoan, PMMA atzeman du Ai Laket! elkarteak. Toxikotasun oso handiko droga bat dela ohartarazi du, eta 2015ean zenbait pertsona hil zirela Europan hori hartuta. | Ai Laket! elkarteak jakinarazi duenez, «toxikotasun oso handiko» sustantzia bat atzeman dute droga test batean. Azaldu duenez, MDMA delakoan PMMA izan dezaketen pastilla bat da aztertutakoa. Laborategiko emaitzen zain daude, baina lehen analisiak emaitza hori eman du. Elkarteak azaldu du PMMA oso droga arriskutsua dela MDMA bezala hartzen bada. «Kontu handiz ibili», ohartarazi du.
Sare sozialetan azaldu duenez, para-Metoximetanfetamina edo 4-metoxi-metanfetamina da PMMA, eta 2015ean Europan zenbait pertsona hil ziren hori hartuta. Ai Laket!-ek gogorarazi du duela zazpi urte Supermanen ikurra zuten pilula batzuetan saldu zela PMMA (behean). Orain aztertu duen pilulak, berriz, ez du horrelakorik; zentimetro erdiko pastilla bat da (ikusi goiko argazkia).
Arrisku murrizketarako droga erabiltzaile eta erabiltzaile ohien elkartearen arabera, ordea, pastillak aztertzea da modu bakarra PMMA duten jakiteko. Forma, kolorea eta tamaina ez dira erabakigarriak jakiteko zer duten pilulek.
MDMAk baino indar handiagoa du PMMAk. «Informazio asko dago PMMAren toxikotasunaren inguruan, eta 50 miligramotik gora kontsumituta ospitaleratzea dakar. 400 eta 500 miligramoko dosiak hilgarriak dira, betiere, pertsona bakoitzaren eta kontsumitzeko moduaren arabera», dio Ai Laket!-ek.
Ai Laket!-ek Oñatin (urriaren 1ean), Arrasaten (7an), Basaurin (8an) eta Durangon (15ean) egingo ditu hurrengo testak kalean. Gasteizen ostiralero dute drogen analisia egiteko toki finko bat, Errementari kalean, 43. zenbakian. Bilbon eta Donostian laginak emateko aukera ere bada, postaz edo 607523424 telefono zenbakira deituta. |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218848/hilekorako-produktuen-beza-10etik-4ra-jaitsiko-du-madrilek.htm | Gizartea | Hilekorako produktuen BEZa %10etik %4ra jaitsiko du Madrilek | Preserbatiboei eta medizinalak ez diren antisorgailuei ere eraginen die merkatzeak; pixoihalei, ez. | Hilekorako produktuen BEZa %10etik %4ra jaitsiko du Madrilek. Preserbatiboei eta medizinalak ez diren antisorgailuei ere eraginen die merkatzeak; pixoihalei, ez. | Baiezkoa jaso du, azkenerako, aspaldiko eskeak: hilekorako produktuen, preserbatiboen eta sendagarriak ez diren antisorgailuen BEZa apalduko dute Hego Euskal Herrian. Produktuon zerga %10ekoa da egun, eta %4ra apalduko da 2023an. Espainiako Gobernuak zergekin loturiko neurri sorta bat adostu du berriki, eta horien artean da hori.
Hasieran, aipatuak ez ezik, beste produktu batzuen merkatzea bultzatzea ere bazegoen Madrilen asmoen artean. Zehazki, Podemosek eskatuta, mahai gainean da BEZaren jaitsiera pixoihaletan ere ezartzea. Oraingoz, baina, neurriak ez die haiei eraginen.
Hilekorako produktuak merkatu beharra aspaldi da herritar askoren eske ozena. Aldian aldiko agintariek sarri aditu dute eskakizuna. Esaterako, ekainean, Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean galdegin zuen produktuok debalde izan zitezen pausoak bultzatzeko; Voxen ez beste alderdi guztien babesa jaso zuen proposamenak. Ordea, Hego Euskal Herrian oro har, apenas egin den urratsik merkatzerik martxan jartzeko.
Egoera bestelakoa da Ipar Euskal Herrian, hein batean. 2021ean, Frantziako Gobernuak neurri bat jarri zuen martxan: unibertsitatean ikasten duten Ipar Euskal Herriko ikasleek dohainik jaso ditzakete hilekorako produktu higienikoak ordutik, legez.
Ikusi gehiago: Hilekorako produktuak doan Iparraldeko unibertsitateetan
Madrilek iragarri duenez, preserbatiboetan eta medizinalak ez diren antisorgailuetan ere apalduko da BEZa %4ra. Horiek merkatzea ere aspaldi eskatu dute askok, baita biharamuneko pilularen prezioa apaltzea ere. Horri loturik, Parisek berriki egin du urratsa: Frantziako Osasun Ministerioak iragarri du pilula hori doakoa izanen dela emakume guztientzat. Neurriak Ipar Euskal Herriko biztanleei eraginen die; ordea, ez da jakina noiz sartuko den indarrean.
Ikusi gehiago: Biharamuneko pilula urririk izanen da emazte guztientzat Iparraldean |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218849/zelan-erdaldundu-euskal-herria-dekalogo-bat-eman-du-euskal-encodingsek.htm | Gizartea | «Zelan erdaldundu Euskal Herria?»: dekalogo bat eman du Euskal Encodingsek | Espainiako epaile batek «gaizkile txiki bat» sortzeko dekalogoa eman zuen joan den hamarkadan. Hori oinarri, eta begirada euskarara zuzenduz, beste bat argitaratu du Euskal Encondingsek: Etxean erdaldun txiki bat sortzeko dekalogoa. Hamar gako dira, ironiaz biziturik. | «Zelan erdaldundu Euskal Herria?»: dekalogo bat eman du Euskal Encodingsek. Espainiako epaile batek «gaizkile txiki bat» sortzeko dekalogoa eman zuen joan den hamarkadan. Hori oinarri, eta begirada euskarara zuzenduz, beste bat argitaratu du Euskal Encondingsek: Etxean erdaldun txiki bat sortzeko dekalogoa. Hamar gako dira, ironiaz biziturik. | Baga: «Egiozu txikitatik erdaraz; eskola arduratuko da haren euskalduntzeaz». Biga: «Ez egin sekula euskaraz haren aurrean, familia euskaldunean jaio dela pentsa dezake eta!». Eta higa, eta laga, eta hala, hamar bildu arte, galdera bati erantzuteko: nola erdaldundu Euskal Herria? Euskal Encodings elkarteak dekalogo bat atera du argitara, ironiaz beterik: Etxean erdaldun txiki bat sortzeko dekalogoa. Euskararen gaur egungo egoeraren gainean gogoeta egitea da asmoa.
Izan ere, euskararen erabilera bultzatzeko sorturiko elkarte bat da Euskal Encodings. Hizkuntzaren egoeragatik kezkatuta daudelako sortu dute dekalogoa, estilo jostalaria oinarri harturik. Twitterren zabaldu dute:
Askotarikoak dira emandako aholkuak. Aipatuez gainera, beste hauek ere zerrendatu dituzte, esaterako:
- Irakur ditzala liburu guztiak erdaraz. Bere euskara mailak ez du aurrera egingo, baina lasai! Batxilergoa amaitzean B2ren baliokidea emango diote.
- Ez entzun bere aurrean musika euskaldunik. Ea horrek traumaren bat eragingo dion!
- Egin errieta irakasleari euskara «bakarrik» suspenditu duelako. Horrela, urtez urte bere euskara maila gero eta kaskarragoa izango da.
Hala, hamar dira guztira zerrendatuak, baina elkarteak gehiago ere nahi lituzke jaso. Hala esan dute: «Aholku hauek jarraitzen baditugu, ziur erdaldun txiki bat sortuko dugula, eta etorkizunean bere seme-alabei ere ez diela euskararik transmitituko. Zeintzuk dira zuen aholkuak?». |
2022-9-29 | https://www.berria.eus/albisteak/218850/reala-txapeldunen-ligatik-kanpo-gelditu-da.htm | Kirola | Reala Txapeldunen Ligatik kanpo gelditu da | Realak ezin izan du kanporaketa irauli. Bayern aise gailendu zaio markagailuan talde txuri-urdinari: 3-1 amaitu da neurketa. Kanporaketan, Reala 4-1 gelditu da atzetik. | Reala Txapeldunen Ligatik kanpo gelditu da. Realak ezin izan du kanporaketa irauli. Bayern aise gailendu zaio markagailuan talde txuri-urdinari: 3-1 amaitu da neurketa. Kanporaketan, Reala 4-1 gelditu da atzetik. | Amaitu da Realaren estreinako aldia Txapeldunen Ligan. Bukatu da ametsa. Txuri-urdinen gogoari eta ilusioari Bayernen nagusitasuna gailendu zaio Munichen. Realeko jokalariek eta Natalia Arroyo teknikariak esan zuten alemaniarrak estutzen ekingo ziotela. Hala izan da, baina txuri-urdinek hamabost minutuz baino ezin izan diote eutsi alemaniarren joko erauntsiari. Kontraerasoan, nahi eta ezin aritu da Reala lehen zati osoan. Bigarrenean, etxekoek urrats bat egin dute atzera, eta Realak lehen zatian eduki ez duen hori izan du: baloi jabetza. Hala eta guztiz ere, ezin izan du lehendik ere ia ezinezkoa zuen kanporaketa irauli. 3-1 amaitu da itzulerako neurketa. Orain, ligan jarri beharko dute arreta txuri-urdinek, bigarrenez Txapeldunen Liga jokatzeko ametsa egia bihurtzeko. Kluba izaten ari den hazkundearen isla izan da estreinakoz Europan aritzea, eta bide horretan segitu nahi dute txuri-urdinek.
Asteburuan, ligako partidan, aulkian izan ziren jokalariak Natalia Arroyok jarritako hamaikakoan izan dira gaur: Specht, Gemma, Iris Arnaiz, Nerea Eizagirre eta Jensen. Bayernek taldeko jokalari garrantzitsuenetakoa falta izan du: Magull, COVID-19ak jota. Baina Oliver Straus teknikariak berdegunean jarritako marrazkia izan da. Bosteko atzealdearekin jokatu beharrean, laurekin jokatu du taldeak.
Espero bezala, Bayern estutzen hasi da. Alemaniarrak joanekoan lortutako 0-1eko errenta handitu nahi izan du, patxada handiagoz jokatu ahal izateko. Hori lortzeko asmoz, goian presio estua egin dio Realari, baloia lasaitasunez atera ez zezan. Jabetza lortu, eta, Anoetan egin zuen moduan, pase sakon eta luzeen bidez min egin dio Realari.
Etxeko taldea oso nagusi izan da lehen ordu laurden horretan, eta bizpahiru aukera garbi izan ditu aurretik jartzeko. Lehena Zadrazilek izan du, urrutiko jaurtiketa batean. Ondoren, epaileak balio gabe utzi du Shulleren gol bat, jokoz kanpo estu batengatik. Bestalde, langara ere bidali du erremate bat Dallmannek. Anoetako partidarekin zerikusi handia izan du gaurkoak.
Realari baloia falta izan zaio, bere jokoa egiteko. Zelai erdia galdua izan du. Baina, gutxienez, ondo eutsi dio alemaniarren lehen oldarraldiari. 17. minutuan, ordea, alemaniarrek lehen gola egin dute. Teajdak ez du nahi bezala urrundu baloia. Baloia Dallmanni iritsi zaio. Buhlekin jokaldia lotu, eta lehenak ez du barkatu.
Reala nahi eta ezin aritu da. Maldan gora zuen kanporaketa, eta are gehiago zaildu zaio alemaniarrek bigarrena egin dutenean. Dallmannek erdiraketa egin du, baloiak Spechtengan jo du, eta Elene Lete ezustean harrapatu du. Alemaniarren bi jokalari jokalari jokoz kanpo zeuden, baina ez marrazainak, ezta epaileak ere ez dute ezer adierazi. 3-0ekoarekin, Bayern Munichek nahi zuen lekuan zuen partida.
Realak ezin zuen amore eman. Etxekoek berean jarraitu dute, nahiz eta zertxobait gutxiago estutu. Realak, ordea, apenas sortu duen arriskurik.
Atsedenaldia iristear zela ailegatu da Bayernen hirugarrena. Schullerrek egin du. Erdiraketa on bat jaso, eta bigarren zutoinean baloia bultzatu besterik ez du egin behar izan.
Baloia zelai erditik atera, eta Realak, gutxienez, gola sartu du. Taldean ondo lotutako jokaldi batean Jensen izan da taldearen historian lehen golegilea Txapeldunen Ligan.
Bigarren zatiko lehen aukera Bayernentzat izan da, baina bigarren zatiko lehen minutuetan hobeto aritu da Reala: baloi jabetzat izanda, konfiantza eta apur bat ausardia gehiagorekin. Arriskatu beharra zuen Sanni Franssik gutxigatik ez zuen errematatu buruz Allegraren erremate bat. Itxaropen printza bat zabaldu zitekeen bigarrena eginda, baina ez da posible izan.
Alemaniarrek, hala ere, arrisku sortua dute baloia lapurtu eta erasora bizkor ateratzen zirenean. Baina atzealdeak, eta batez ere Elene Letek, ondo erantzun du. Atezainak partida txukuna eta serioa jokatu du berriz ere.
Realari sakontasun apur bat falta izan zaio berriz erasoan arrisku apur bat gehiago sortzeko. Hori lortzeko asmoz, Gaby kendu eta Amaiur Sarriegi zelairatu du Arroyok. Joanekoan pizgarri izan zen irten zenean. Gutxira irten da Cecilia Marcos ere. Baina oraingo honetan ez du horretarako balio izan. Nahiz eta aukera bakanen bat izan duten.
Minutuak aurrera joan ahala, eta kanporaketa erabakita egonda, partidak intentsitatea galdu du, eta azken 20 minutuetan apenas sortu duten arriskurik bi taldeek. Hala amaitu da neurketa. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218876/gaur-arratsaldean-hasiko-dira-ekotopaketak.htm | Gizartea | Gaur arratsaldean hasiko dira Ekotopaketak | Krisi ekosoziala erdigunean jartzea eta haren aurrean nola antolatu hausnartzea helburu izango dute. Gaur, bihar eta etzi izango dira, Portugaleten. | Gaur arratsaldean hasiko dira Ekotopaketak. Krisi ekosoziala erdigunean jartzea eta haren aurrean nola antolatu hausnartzea helburu izango dute. Gaur, bihar eta etzi izango dira, Portugaleten. | Azken krisia, gure garaia lelopean, Ekotopaketak abiatuko dituzte gaur arratsaldean Portugaleten (Bizkaia). Igandera bitarte, Sastraka gaztetxean bilduko dira Euskal Herriko talde ekologistetako dozenaka kide, eta topaketak «mugarri» izatea espero dute. Gorka Laurnaga antolatzaileak asteon BERRIAn azaldu duenez, bi helburu nagusi dituzte Ekotopaketek: batetik, egungo krisi ekosoziala agendaren erdigunean jartzea, eta, bestetik, horri aurre egiteko Euskal Herrian nola mobilizatu edo artikulatu eztabaidatzea.
Egitarau oparoa dute Ekotopaketek: hitzaldiez eta mahai inguruez gain, bertso saioak eta musika emanaldiak ere izango dira egun hauetan. Gaur 18:00etan egingo dute irekiera ekitaldia, eta 18:30ean hiru mahai abiatuko dituzte: lehenean, ekologismo sozialaren erronkez arituko da Yayo Herrero antropologoa, Maitane Nerekanekin batera; bigarrenean, estraktibismoaz eta haren ondorioez jardungo dira; eta hirugarrenean, euskal ekologismoaren iragana eta geroa aztertuko dute.
Bihar ere askotariko gaiak jorratuko dituzte: ingurumenaz ez ezik, krisi ekosozialak blaitzen dituen hainbat auziren inguruan ere arituko dira. Goizean, 10:00etatik 13:00etara, ekofeminismoaren ekarpenak aztertuko dituzte, eta bizitzaren garestitzeaz hausnartuko dute, besteak beste. Bazkalostean eta iluntzera arte, berriz, aztergai izango dituzte klima krisia eta bioaniztasuna, lanaren eta enpleguaren antolakuntza krisi ekosozialarekin lotuta, trantsizio ekologikoaren ezaugarriak, azpiegitura handien ondorioak, energiaren sektoreari lotutako negozioa edota gazteen etorkizuna larrialdi ekosozialaren aurrean.
Igandean, 10:00etan, batzar handi bat egiteko asmoa dute, galdera honi erantzuteko: nola heldu krisi ekosozialari Euskal Herritik? Azkenik, 12:30ean egingo dute Ekotopaketei amaiera emateko mobilizazioa eta ekitaldia, Merkatu plazan. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218877/gutxienez-25-hil-eta-50-zauritu-zenbatu-dituzte-ukrainan-konboi-humanitario-bati-eginiko-eraso-batean.htm | Mundua | Gutxienez 25 hil eta 50 zauritu zenbatu dituzte Ukrainan konboi humanitario bati eginiko eraso batean | Erasoa Ukraina hegoaldean izan da, Zaporizhia hirian | Gutxienez 25 hil eta 50 zauritu zenbatu dituzte Ukrainan konboi humanitario bati eginiko eraso batean. Erasoa Ukraina hegoaldean izan da, Zaporizhia hirian | Ukrainako Fiskaltzak jakinarazi duenez, 25 pertsona hil eta 50 inguru zauritu dira Errusiaren misilek eraso egindako konboi humanitario batean. Anna Tkatxenko Zaporizhiako Polizia nazionalaren komunikazio arduradunaren arabera, berriz, 62 dira ospitaleratutakoak. Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeek Errusiako Federazioarekin bat egiteko ituna gaur sinatu du Vladimir Putin Errusiako presidenteak. Ituna sinatu baino lehenago gertatu da erasoa, herrialdearen hegoaldean, Zaporizhia hirian.
«Erasoa izan den eremuan zibilen konboi bat zegoen, kontrol postua zeharkatu eta lurralde okupatuan sartzen saiatzen», adierazi du Tkatxenkok. Kyrylo Timoxenkok, Ukrainako Presidentetza Bulegoko bigarrenak, erran du Errusiako tropek hamasei S-300 misil jaurti dituztela eremu hartan.
Aldez aurretik erasoaren berri emana zuen Oleksandr Starujek, Zaporizhia (Ukraina) hiriko administrazio militarraren arduradunak: «Etsaiak konboi humanitario zibil bat bonbardatu zuen, misilez, eskualdearen erdigunetik irtetean. Jendea ilaran zegoen aldi baterako okupatutako lurraldera joateko, senideak hartzera, laguntza eramatera. Hildakoak eta zaurituak daude». Erreskate taldeak, medikuak eta larrialdi zerbitzuak bertaratu dira.
Erantzunak
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gertakaria gaitzetsi du. Zelenskiren erranetan, Errusiaren helburua «mendekua hartzea» da, Ukrainak erakutsi duen sendotasunagatik. «Ziur egon kontuak emanen dituzuela galdu den bizitza ukrainar bakoitzeko», gehitu du Zelenskik.
Nazio Batuen Erakundeak ere (NBE) gaitzetsi egin du gertatutakoa, «eraso izugarritzat» jota. Saviano Abreuk, NBEko Arazo Humanitarioen Koordinazioko bulegoko buruak, adierazi du litekeena dela zibilen helburua izatea errusiarren aldeko indarrek kontrolatutako eremura pasatzea. «Vladimir Putin presidenteak lurralde horien anexioa iragar dezakeelako», argitu du Abreuk. Erran du, gainera, Ukrainaren eta Errusiaren aldeko autoritateak elkarri errua botatzen ari zaizkiola, baina «oso konplikatua» dela jakitea nork duen erantzukizuna. «Ikerketa bat eskatzen dugu, eraso hori nork egin zuen jakiteko», gehitu du Abreuk. |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218878/frontball-plazatik-nazioartera.htm | Kirola | ‘Frontball': plazatik nazioartera | Munduko Pilota Txapelketa urriaren 23tik 29ra iraganen da, zenbait espezialitaterekin; horietan, 2008an asmatua izan zen 'frontball' modalitatean, bost kontinenteetako 32 herrialdetako ordezkariak ariko dira Bidarten. Nazioarteko Pilota Federazioak egin urratsei esker heldu da kirol hori hein horretara. | ‘Frontball': plazatik nazioartera. Munduko Pilota Txapelketa urriaren 23tik 29ra iraganen da, zenbait espezialitaterekin; horietan, 2008an asmatua izan zen 'frontball' modalitatean, bost kontinenteetako 32 herrialdetako ordezkariak ariko dira Bidarten. Nazioarteko Pilota Federazioak egin urratsei esker heldu da kirol hori hein horretara. | Pilotaren familiako azken haurridea da, frontball-a pilotaren familian onartzen dutenentzat bederen. Jean-Michel Idiart azkaindarrak 2008an asmatu zuen frontball-a, New Yorkeko (AEB) karriketan one wall antzeko jokoaz inspiraturik. Murru batean eremu ttipi bat finkaturik, pilota batekin buruz buru jokatzen da. Urriaren 23an hasiko den Munduko Pilota Txapelketan, bost kontinenteetatik izanen dira frontball pilotariak, Bidarten, Nazioarteko Euskal Pilotaren Federazioak egin garapen lanaren ondorioz. 32 herrialdetako ordezkariak ariko dira txapelketan.
Ipar Euskal Herrian baldin bada izen bat frontball-ari lotua dena, Idiart sortzailearenaz gain, Yoan Hegiabehere da: munduko txapelduna eta Frantziako txapeldun hiru aldiz, Frontball Developpement elkarteko langile izana sei urtez, egun Frantziako Federazioaren garapeneko lan arduraduna da. Esku huskako jokalaria oinarrian, Idiart harengana joan zen, kirola “ofizial egin aitzin lehiaketak antolatzen zituelarik, entseguak egiteko”. Agusti Waltary edo Imanol Agirre pilotari profesionalek ere parte hartu zuten hastapen haietan.
Lapurdin jokatuko da Munduko Txapelketa, eta Nazioarteko Pilota Federazioak kirol horren garapenean ezarri dituen indarrak fruituak ekarriko ditu: 32 herrialdetako pilotariak ariko dira, bost kontinenteetatik jinik. Hegiabeheren ustez, gainera, nahiz eta “esku huskan bezala azkarrenak Frantzia, Espainia eta Mexiko” izan, maila “orekatua” da 2018an pilota aldatu zenetik: “2017ko Munduko Txapelketan larruzko pilotarekin ari ginen; esku huskako pilota baino arinagoa zen, baina, halere, esku huskako jokalariek abantaila ederra genuen. 2018an Nazioarteko Federazioak gomazko pilota hautatu zuen, eta geroztik eskuko min arazo anitzez gutiago da, eta maila orekatzen du”. Mexikarrek duten karrikako pilota jokotik hurbil da frontball-a, txapeldunaren erranetan.
Mundura garatzeko bideak
Munduko Txapelketan hainbeste frontball jokalari ariko badira, ez da kasualitatea, garapen xede baten ondorioa baizik. Federazioarena, batetik, baina Hegiabeherek garapen bidea ezagutu du Angeluko Frontball Developpement elkartearekin ere. Afrikan (Togo, Senegal, Hego Afrika eta Ginean) eta Palestinako errefuxiatu esparru batean ibili zen, besteak beste, kirol horren inguruko proiektuak garatzen 2012. urtetik goiti: “Hizkuntza eta kultura desberdinak ukanik ere, murru eta pilota bati esker denak elkartzen gara”.
Azpiegituretan bezala materialean urri eta merke, frontball-aren “sinpletasuna” saltzen dute mundu zabalean. Lehentasuna, argiki, nazioartean ezarria baita: lurraldeko pilota batzordeak hala deliberaturik, ez da Ipar Euskal Herriko Txapelketarik egiten; Frantziakoa, aldiz, bai. “Espezialitate bat gehiago da, eta hemen ez da garatu beharrik; horrekin ados naiz”, dio Hegiabeherek. Helduetan bi maila dira gizonetan eta emazteetan, eta 19 urtez pekoetan beste txapelketa bat bi generoentzat.
Nazioartera hedatu nahiak badu ere, gibeletik, helburu estrategiko bat, Hegiabeherek argitu duenez: “Nazioarteko federazioak lan anitz egiten du pilotaren garapenean, helburu harturik olinpiar kirola bilaka dadin. Gaur egun, Nazioarteko Olinpiar Batzordearen irizpideak begiratzen badira, izan behar da kirol bat denentzat eskuragarria eta kostu apalekoa. Maleruski izugarri zaila da trinketak, ezkerparetak edo jai alaiak eraikitzea munduko leku pobreetan”. Pilotariak argi dauka frontball-a “pilotarik ez den lurraldeetara sartzeko tresna bat” dela.
Emazteen parada bakarra
Esku huska aritzeko, Ipar Euskal Herrian frontball-a da emazteen txapelketak proposatzen dituen pilota modalitate bakarra. “Bestaldean bada ezkerpareteko txapelketa bat, eta ageri da badirela emazte anitz interesatuak; hemen ez dugu halakorik. Maritxu Housset, adibidez, esku huska hasi zen, eta, dioenez, behartua izan zen palara pasatzera”, zehaztu du Hegiabeherek. Housset Frantziako selekzioan ariko da Munduko Txapelketan, berea den txapela defendatzen, Marie Goienetxerekin batean. Emazteak bezala gizonak, frontball pilotariak Bidarten lehiatuko dira, urriaren 23tik 29ra. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218879/frontball-a-osagarri-ona-da-esku-huskarendako.htm | «‘Frontball’-a osagarri ona da esku huskarendako» | «‘Frontball’-a osagarri ona da esku huskarendako». | Artekoetan Frantziako Trinket Txapelketako finala zuen iaz Aetz Etxart Sarasola (Urdiñarbe, 2004) Mauleko pilota batasuneko pilotariak, eta iragan urtean, plazan, Euskal Herriko eta Frantziako txapeldun izan zen, Xabi Negeluarekin. Hazparneko eliteko pilotarien eskolan sartu berri da, eta esku huska izanen da haren lehentasuna “betiko”, dioenez, baina joan den udan plazera hartu zuen Frantziako Frontball Txapelketa jokatuz eta irabaziz, 19 urtez pekoetan.
Nola deskubritu zenuen frontball pilota modalitatea?
Uste dut lehen aldikoz entzun nuela lizeoan nintzelarik, UNSS lizeoen arteko kirol lehiaketan bazela frontball-a hautuetan. Joan ginen Baionako Cassin lizeora, eta hola ezagutu nuen. Arrastiri bat izan zen, gero COVID-19a izan zen, eta ez zuen segidarik ukan. Aurten ikusi nuen Frantziako Txapelketa izanen zela, Mauleko pilota taldean aipatu genuen, eta anitz inskribatu ginen. Hastapenean ez genekien zertara abian ginen; justu jostatu eta gauza berri bat deskubritzeko zen.
Lizeo arteko lehiaketan, beraz, frontball-a hautatzen ahal zen eta esku huska ez?
Hala da; jakin behar da eskuragarriago dela. Ez bazara sekula esku huska aritu izan, gogor da pilota gogor batekin hastea. Norbaitek ez badu sekula pilota bat jo bere bizian, aiseago hasiko da frontball-ean, esku huska baino.
Esku huska ari den batendako, halere, joko gustagarria da?
Plazatik diferentea da, zeren eta plazan haboro aiduru egon behar da; frontball-ean, berriz, behar da anitz atakatu, anitz higitu. Baina esku huskatik hurbil da: ber jestuak eta ber teknikak dira.
Frontball-aren eta esku huskaren artean hautatu behar bazenu?
Beti esku huska. Baina erraten da frontball-a osagarri ona dela esku huskarendako, kardioa lantzen baita.
Munduko Txapelketan sartua da kirola. Zale gisara, berdin segitzen dituzu esku huska eta frontball-a?
Egia erran, batere. Esku huska beti so egin dut, bai Munduko Txapelketa, bai besteak, baina frontball-a ez nuen sekula so egin. 2017an Yoan Hegiabeherek irabazi zuen. Aurten aipatzen da izugarri jokalari onak ariko direla Espainiarendako; ez dakit euskaldunak diren edo ez. Mexikarrak ere azkarrak dira. Esku huska, azken urteetan, Frantziak erreski irabazi du, baina lehenago baziren aurkari gogorrak. Egia da frontball-ean badela borroka haboro. Partez esplikatzen ahal da Frantziako Txapelketan, lehen mailan seniorretan, hamabi jokalari baizik ez zirelako. Mundu osoa ari balitz esku huska, profesionalak ez lirateke hoberenak. Frontball-ean ez da ber heina garatu, baina, ene ustez, diziplina hori garatuko da emeki-emeki. Gazteendako ontsa da, eta egiten ahal denez esku huskaren gehigarri, jende anitz hasiko da. Bestalde, ontsa dena da neskek ere badutela txapelketa, esku huskak ez bezala. Hori xantza bat da, eta gauza on gisara ikusten dut hori ere.
Beraz, parada ukanen duzularik berriz parte hartuko duzu?
Bai, heldu den urtean berriz parte hartuko dut. Ene ustez, bakarrik izan banintz ez nukeen eginen, baina lagun talde bat baikara, goxo da izugarri. Elkarrekin bazkaltzen ginen, eta ohartu ginen pagolarrak ere bazirela han. | ||
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218880/ertzain-bat-atxilotu-dute-etxean-55-kilo-kokaina-zituela.htm | Gizartea | Ertzain bat atxilotu dute, etxean 55 kilo kokaina zituela | Bilbon patruilan aritzen zen 49 urteko agente bat da. Beste pertsona batekin batera hartu dute preso. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak adierazi du atxikitako drogak 10 milioi euroko balioa duela merkatuan. | Ertzain bat atxilotu dute, etxean 55 kilo kokaina zituela. Bilbon patruilan aritzen zen 49 urteko agente bat da. Beste pertsona batekin batera hartu dute preso. Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak adierazi du atxikitako drogak 10 milioi euroko balioa duela merkatuan. | Duela urtebetetik zaintzapean zuten A. S. M. ertzaina, droga trafikoan zebilela susmatzen zutelako. Atzo atxilotu zuten, beste pertsona batekin batera, etxean droga kantitate handi bat zuela jakin zutelako. Izan ere, 55 kilo kokaina topatu dute haren etxebizitzan.
Bilboko ertzain etxeko agentea da atxiloturikoa. Preso hartu duten beste pertsona ez da ertzaina, eta ez du aurrekaririk droga trafikoaren arloan; bai, ordea, lesio delituen arloan. Ertzaintzako Barne Aferetako eta Bilboko ertzain etxeko drogen taldeko agenteek egin zuten operazioa, atzo, Galdakaon (Bizkaia).
Zabaldu dutenez, ustez Kantabriako (Espainia) narkotrafikatzaile batek zuzenduriko sareko kidea izan zen 49 urteko ertzaina, baina azken boladan bere kabuz zebilen trafikoan.
Ikerketa «oso zaila» izan dela esan du Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, ertzainak «metodologia nahiko landua zuelako narkotrafikoan aritzeko». Erkorekak azaldu duenez, atxiloturikoak «droga kantitate handiak» eramaten zituen Bilbora, eta handik zabaltzen zuen Euskal Herrian eta inguruko eremuetan, Kantabrian eta Aragoin besteak beste (Espainia). Kalkulatu dute atzo atzemandako 54 kilo kokainak hamar milioi euro balio zezakeela kalean. Horrez gain, 20.000 euro atzeman zizkioten atxiloturiko ertzainari.
Azalpenok eman ditu Erkorekak gaur goizean, Gasteizen. Ordu batzuk lehenago, mintzagai izan da afera Eusko Legebiltzarrean, Julen Arzuaga Gumuzio EH Bilduko legebiltzarkideak «zentsura eta informazioa ezkutatzea» egotzi dionean Erkorekari. Legebiltzarkideak eta herritarrak ertzain bati 55 kilo kokaina atzeman izana prentsaren bidez jakin behar izatea txarretsi dio Arzuagak sailburuari. «Ez dute nahi guk ikustea, ez dute nahi guk jakitea».
Lehenago ere atxilotu dituzte ertzainak droga trafikoarekin lotuta. Iaz, Ertzaintzan 20 urte zeraman polizia bat hartu zuten preso, Valladoliden (Espainia) eginiko operazio batean. Kokaina zeramaten bi kamoi handi atzeman zituzten orduan.
Are deigarriagoa izan zen 2008ko azaroaren 16an eginiko operazioa. Sei lagun atxilotu zituzten Bizkaian ustez droga trafikoan aritzeagatik. Atxilotuetako bat 36 urteko ertzain bat zen, eta, Eusko Jaurlaritzako Barne Sailaren arabera, hura zen talde horren burua. Ertzaina bere kide bati 200 gramo kokaina saltzen ari zela atzeman zutela adierazi zuen Barne Sailak. Atxilotuei bi kilo kokaina, suzko bi arma, balantzak, 150.000 euro eta droga biltzeko materiala atzeman zieten.
10 milioi euroko balioa
Josu Erkorekak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, kasuari buruzko xehetasunak eman ditu prentsaren aurrean. Adierazi du atxikitako kokainak merkatuan 10 milioi euro inguruko balioa duela. Bestalde, adierazi du Madrildik ekartzen zutela droga Euskal Herrira, «kopuru esanguratsuetan».
Drogarekin batera 20.000 euro inguru topatu zituzten ertzainek atxilotuaren etxean, eta, ikerketan egin dituzten kalkuluen arabera, joan den urtean 300.000 euro inguru irabazi zituen kasuko inplikatu nagusiak. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218881/30-urte-baina-beti-gazte.htm | Kultura | 30 urte, baina beti gazte | Gozategi taldea 30. urteurreneko biran ari da aurten, eta plazetako harrera «ikaragarria» izaten ari dela dio Asier Gozategi soinu jotzaileak. Bihar Urnietan joko dute, eta urriaren 15ean, Zarautzen. | 30 urte, baina beti gazte. Gozategi taldea 30. urteurreneko biran ari da aurten, eta plazetako harrera «ikaragarria» izaten ari dela dio Asier Gozategi soinu jotzaileak. Bihar Urnietan joko dute, eta urriaren 15ean, Zarautzen. | Gozategiren aurtengo jardunak, taldearen 30. urteurren bira betean, ez du etenik. Bihar Urnietan izango dira, eta urriaren 15ean Zarautzen emango dute kontzertua. Bira “ikaragarria” ari dela izaten dio Asier Gozategi taldeko sortzaile eta soinu jotzaileak, urteurrena eta bi urteko geldialdiaren osteko garaia batu baitzaizkie: “Iturria itxita badago, txorrotada handia ateratzen da gero; bada, horrelakoa izaten ari da bira”.
Gozategi taldeko kideek herriz herri daramate azken urtea, aurreko beste hiru hamarkadetan egin bezalaxe. Herrietan izaten ari diren harrerak txundituta utzi ditu, ez baitzuten horrelakorik espero. Azpimarratzekoa iruditu zaio, batez ere, belaunaldi ezberdinetako jendea biltzea publikoan. “Belaunaldi guztiak biltzen dira gure kontzertuetan, eta denak egoten dira gustura. Harrigarria da”. Sorpresa izaten ari da publiko artean ikusten ari diren aurpegi gazte piloa; izan ere, talde bakoitzak bere adin tartea duela uste du Gozategik: “Talde batek izan dezake arrakasta eta aurrera jarraitu, baina bere publikoa ere adinean aurrera doa, eta adin konkretu bat mugitzen du”. Beraiek, ostera, gazte-gazteak direnengandik hasi, eta duela 30 urte gazteak ziren horiek izan dituzte parean dantzan: “Guri gertatzen zaigu 14 urte bueltatik hasten dela publikoa, eta hortik aurrera jarraitzen du; adin ertainekoak eta nagusiagoak ere badaude”, dio Asier Gozategik.
Taldeko soinu jotzaileari bereziki deigarria egin zaio jendeak Porru patata abestia kantatzeko duen grina. “Ez dakigu zer gertatu den Porru patata abestiarekin, baina jendea zoratzen ari da. Agian, berriz deskubritu dute, ez dakit”, azaldu du. Bitxia egiten zaio, kanta hori ez delako berria: hamasei urte ditu: “Eta guk hitzak idatzi genituenean orain publikoan dauden gazteenak jaio gabe zeuden! Ikaragarria da”. Gainera, gogoan du abesti hori nola egin zuten; hots, nola atera zuen bere gelan Porru patata, “belarriz, soinuarekin eta bateriarekin jolasten”.
Baina hori ez da taldearen kanta gogoangarri bakarra, ezta gutxiagorik ere. Esaterako, kontzertuetan dagoen oro dantzan jartzen du Nirekin abestiak ere. Bizkaieraz idatzia dago, eta “oso ona” dela dio Gozategik. Azaldu du hitzak Jon Maia bertsolariarenak direla, eta beraiek doinua baino ez ziotela jarri; zehaztu du Maiaren ideia izan zela euskalki hartan idaztea, hasieran batuaz idatzi bazuen ere. Maia aurretik ezagutzen zuen Gozategik, eta guztiz fidatu zen hark abestia proposatu zionean, baita bizkaierazko bertsioa eman zionean ere: “Hitzak nork idatzi dituen jakinda, bagenekien bizkaiera ondo egongo zela, norbaitek hizkuntza ondo ulertzen baldin badu, Jon baita”. Eta emaitza ez da gutxiagorako izan: “Gure karrera osoan gehien eman digun abestia dela esango nuke”.
Amets bat, bi aldiz
Oholtza gainean sei lagun ageri diren arren, historia luzea du Gozategi taldeak. Talde moduan eratu aurretik ere, Gozategi neba-arrebak bazebiltzan musika ibilbidean. “Ainhoa arreba eta biok ibiltzen ginen garai batean, trikiti txapelketetan eta. Erromeria txikiak egiten genituen auzo txikietan, eta jaietan ere jotzen genuen”, gogoratu du Asier nebak. Dena den, egungo taldea 1992an sortu zuten, Iñigo Goikoetxea baxu jotzailea eta egungo emanaldietako aurkezlea ezagutu zutenean. Horrela hasi zuten beren ibilbidea: hirukote forman.
Bi urtez aritu ziren lehen lana prestatzen, eta 1994an atera zuten lehenengo maketa: “Orduko hartan bazeuden Nor-Nori-Nork abestia eta beste”, esan du Gozategik. Aurreneko lanak “arrakasta” izan zuela dio: “Orduan izan genuen aukera disko bat grabatzeko”.
Hasiera horietan zeudela egin zieten lehenengotariko elkarrizketa hedabide batean —Euskadi Irratian—, eta taldekideak ondo gogoan du ea bere ametsa zein zen galdetu ziotela. “Nik esan nuen ordutik hamabost urtera Gozategi talde izaten jarraitzea zela nire ametsa”. Elkarrizketa horretatik hiru hamarkadatara, pozik dago: “Eta begira, amets hori bi aldiz bete da…”.
Geroztik, Gozategi taldea 30 urtean aritu da plazaz plaza, eta inoiz baino interes eta indar handiagoa ari dira sumatzen jendearen artean. Beren arrakastaz galdetuta, “formula sekreturik” ez dagoela adierazi du Asier Gozategik, berak ere ez baitu ulertzen taldea izaten ari den gorakada. Pandemiak zerbaitetan lagunduko zuela azaldu du, baina beste guztia zerk eragindakoa den, ezin jakin, aitortu dunez. Oraingoz, olatuaren aparrari eutsiko diote. |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218882/gure-obsesio-izan-beharko-lukete-giza-eskubideek.htm | Gizartea | «Gure obsesio izan beharko lukete giza eskubideek» | Kazetaria, idazlea eta ikerlaria. Hitz horiekin osatu du Olga Rodriguez Franciscok bere biografia txikia. Nazioarteko hamaika gatazkaren lekuko izan da. Bazter utzitakoak eraman nahi izan ditu beti erdigunera. | «Gure obsesio izan beharko lukete giza eskubideek». Kazetaria, idazlea eta ikerlaria. Hitz horiekin osatu du Olga Rodriguez Franciscok bere biografia txikia. Nazioarteko hamaika gatazkaren lekuko izan da. Bazter utzitakoak eraman nahi izan ditu beti erdigunera. | Madrildik etorri da Olga Rodriguez Francisco (Leon, Espainia, 1975) Iruñera. Donostian ere egon da berriki, Zinemaldian: En los márgenes filmeko gidoia idatzi du. Kazetaria da, halere, bokazioz. 1990eko hamarkadan hasi zen lanean. Lanbidea maite du, baina ez du maite botereari men egiten dion kazetaritza. Gertatzen denaren zergatia bilatu du idatzitako erreportajeen eta liburuen bidez, eta zapalduen alde lerratu da beti. Bazter utzitakoen alde.
Julian Assangeren auziak ekarri zaitu Iruñera, haren abokatu Renata Avilarekin hitzaldi bat egitera. Zer lezio ikasi duzu auzi horrekin?
Kazetaritza baztertu beharreko zerbait bilakatzen dela botereari men egiten ez dionean. Estatuko eta nazioarteko hedabide nagusiek txalotu eta ospatu egin zuten Wikileaks hasieran, baina hedabide horiexek estigmatizatu egin dute gero, gustuko ez zituzten edukiak publikatzen hasi zenean. Assangeri gertatu zaionak agerian uzten du muga non dagoen, noraino iker dezakegun. Gaizki informatutako gizarte bat erraz manipulatu daiteke.
Kontua da nork erabakitzen duen zertaz eta nola hitz egin?
Kazetaritzaren lana da hori. Arazoa da kazetaritza mertzenario bat ari dela zehazten zertaz eta nola hitz egin. Horrek min handia egiten du. Zarata izugarria sortzen du. Azken hamar urteotan, adibidez, erabat normalizatu dira eskuin muturreko diskurtsoak, eta zenbait hedabidek rol bat bete dute normalizazio horretan. Mezu arrazistak, gorrotozko mezuak zabaldu eta normalizatu dituzte.
Salatu izan duzu botere ekonomikoa erredakzio handi anitzetan sartu dela, eta informazioa salgai bilakatu dutela. Egoera horretan, zer rol betetzen dute kazetariek?
Nik sinetsi nahi dut informazioa oinarrizko eskubide bat dela. Nik ikuspuntu horretatik egiten dut lan. Horrek erran nahi du giza eskubideen kultura batetik jorratu behar dugula beti informazioa, ardura handiz. Nik nahiago dut lanbidea aldatu, informazio bat manipulatu edo zerbait ikertzeari uko egin baino. Giza eskubideen inguruko kulturarik eza nabarmena da erredakzioetan.
Erdigunean egon beharko luke?
Bai, zalantzarik gabe. Giza eskubideek izan beharko lukete kazetarion obesio. Hamaika aldiz erabaki dut nik kazetaritza uztea. 1990eko hamarkadan hasi nintzen lanean, eta tarteka bertze gauza batzuk egin ditut, baina behin eta berriz itzuli naiz kazetaritzara, konpromiso bat eta behar bat sentitzen dudalako.
Ez duzu esperantza galdu nahi kazetaritzaren egoerak hobera egingo duela?
Beti badira kazetaritza proiektu zintzoak, beti badira botereak ezarritako ildo horri ihes egiten dioten profesionalak. Nire kasuan, gertatu izan zait egun batean norbaitek deitzea zerbaiten berri emateko, eta zabaltzeko behar horrek eraman nau kazetaritzara, berriz ere. Gai anitz ezkutuan gelditzen ari dira, oinarrizkoak izan arren.
Bazter gelditzen den horretan jarri behar du begirada kazetariak?
Nik uste dut baietz. Kazetaritzak dena jarri behar du zalantzan. Boterearen diskurtsoa jarri behar du zalantzan. Gizartean dauden desberdinkeriak, zapalkuntzak eta gehiegikeriak jarri behar ditu kazetaritzak erdigunean.
Bada arriskua zapalduen alde ari den kazetaritza aktibismoarekin nahasteko?
Joera hori dago, giza eskubideak erdigunean jartzen dituen kazetaria ekintzailetzat jotzekoa, zentzu txarrez. Nik uste dut kazetariaren funtsezko zeregina dela giza eskubideen alde egitea. Arazoa da kazetari batzuk bertzelako kontuekin konprometitzen direla, bertzeak bertze [Espainiako] Estatuaren estoldekin. Baina, tamalez, giza eskubideen alde ari direnen lana bazter uzten da, eta bertze kazetaritza hori da goraipatzen dena.
Bazterrera begiratzen duen kazetaritza horren lana da zergatiak azaltzea?
Hori da oinarria, nire ustez. Testuingurua eman behar dugu; zergatia ulertzeko gakoak. Kontua da denbora behar dela horretarako, eta gaur egungo erredakzioetan dagoen dinamika, hain justu, kontrakoa da. Kazetariak beti aritu behar du ikasten eta ikertzen, zergatiak azaldu ahal izateko. Gaur, halere, zaila da.
Prekaritateak zailtzen du kazetariaren lana?
Bai. Eta prekaritateak errazten du, era berean, kazetariok geurezkoa beharko genukeen espiritu kritiko hori hutsean gelditzea. Erredakzio anitzetan ez dute horrelakorik nahi, eta prekaritatea baliatzen dute jendea kanporatzeko.
Pablo Gonzalez kazetariak zazpi hilabete daramatza atxilotuta Polonian. Zer deritzozu?
Gure lanbidea erabat konprometitua dago boterearekin, eta informazio askatasunarekin konprometitzen diren kazetariak, berriz, estigmatizatu egiten dituzte. Pablo Gonzalezen auzia kazetari guztion ardura da, eta, halere, ez da mobilizazio handirik sortu haren alde. Gogorra da.
Bertze kazetari batek are garestiago ordaindu du informazio askatasunaren prezioa: Israelgo armadak maiatzean hil zuen tiroz Xireen Abu Akleh palestinarra.
Laguna nuen. Kazetariak hiltzen dituzte, eta ez da deus pasatzen. Ez, behintzat, hiltzaileak aliatuak direnean. Xireen [Abu Akleh] ikur bat zen palestinarrentzat, eta kanpotik ailegatzen ginenok laguntzeko prest zegoen beti.
Iraken, 2003an, bertze bi kazetariren heriotzaren lekuko izan zinen: Jose Couso eta Taras Protsyuk hil zituen AEBetako armadak.
Errudunak auzipetzen saiatu gara, baina bagenekien noren kontra ari ginen. Ondorioz, egindako urrats orori eman behar diogu balioa, nire ustez. Baina etsigarria da ikustea kazetariak horrelako zigorgabetasunez hiltzen dituztela. Iraken gertatu zenak bizitza aldatu zidan niri: mundua nolakoa den erakutsi zidan.
Zinemaren esparruan sartu zara orain, Juan Diego Bottok zuzendutako En los márgenes filmaren gidoigile gisa. Zer moduzkoa izan da esperientzia?
Niri idaztea gustatzen zait, eta horregatik sartu naiz. Nik idatzitako erreportaje batzuk irakurri eta gero hasi zen Juan [Diego Botto] filmaren ideia mamitzen. Egungo sistemaren dinamika da onartzea gero eta jende gehiago biziko dela bazterrean, eta bazter utzita. Hori onartzen ari gara; ikaragarria da.
Bazter utzitako horiek erdigunera eraman nahi izan dituzue?
Zinemak hori egin dezake, eta hori da filmaren helburua, hain zuzen. Eta kazetaritzarena ere bai. Horretan ahalegintzen naiz. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218883/emakumeek-kirolean-aurrera-egiteko-lanean-segitu-behar-dugu.htm | Kirola | «Emakumeek kirolean aurrera egiteko, lanean segitu behar dugu» | Fernando Lamikiz Athleticeko presidenteak dimisioa aurkeztu zuen 2006an, eta Ana Urkijo bihurtu zen presidente. Hura da futbol klubak izan duen emakumezko presidente bakarra. | «Emakumeek kirolean aurrera egiteko, lanean segitu behar dugu». Fernando Lamikiz Athleticeko presidenteak dimisioa aurkeztu zuen 2006an, eta Ana Urkijo bihurtu zen presidente. Hura da futbol klubak izan duen emakumezko presidente bakarra. | Txikitatik miretsi du futbola Ana Urkijok (Bilbo, 1953). Abokatua da lanbidez, eta hura izan zen Bizkaiko Abokatuen Elkargoko Batzordearen parte izan zen lehen emakumea. 1987an izan zen hori. Athleticekin oso harreman estua du. Futbol klubaren abonatua izan zen aspaldi, eta bazkidea da orain. Horrez gain, Zuzendaritza Batzaren parte izan da. Athleticek historian izan duen emakume presidente bakarra da Urkijo. Herenegun emakumeaz eta kirolaz egin zuen berba Iraia Iturregi jokalari ohi eta entrenatzailearekin, Bilbon, Sabino Arana fundazioak antolatutako mahai inguru batean.
Nondik dator futbolarekin duzun harremana?
Gure aita Athleticen orbitan egon zen beti. Abokatu gisa, klubaren kontuak eraman zituen, eta presidenteorde ere izan zen. Txiki-txikitatik eraman ninduen futbol partidetara. Eta ez bakarrik Athleticen partidetara. Gogoan ditut orduko igande euritsu haiek, aterki handi batekin aitaren eskutik Bizkaiko edozein zelai galdutan partidak ikusten. San Mamesera ama eta aitarekin joaten nintzen, biekin. Txikitatik daukat futbolaren munduan egon izanaren oroitzapena. Etxean, gainera, asko maite dugu Athletic.
Noiztik daukazu San Mamesera joateko txartela?
53 urte daramatzat txartelarekin. Partida guztietara joaten naiz.
Emakumeek 1977an lortu zuten Athleticeko bazkide izaera. Nolakoa izan zen aldaketa?
Urte hori baino lehen, emakumeak abonatu gisa joaten ginen. Horrela egin nuen 1969tik 1977ra. Gizonek ordaintzen zuten kuota bera ordaintzen genuen, baina ez genituen eskubide berak. Miren Salsamendi izeneko emakume batek eskubideak parekatzeko kanpaina hasi zuen. Ez gara ari antzinako garai bati buruz berbetan. Hark lortu zuen andreok bazkide izateko eskubidea izatea. Ni oso gaztea nintzen, eta aldaketa hori bizi izan nuen. Are gehiago, jarrera aktiboa izan nuen aldaketa gerta zedin. Emakumeok Salsamendiren alde agertu ginen. Presidente izan nintzenean, atsegin handiz hartu nuen palkoan. Hark sartu gintuen modernitatean, baita futbol munduan ere.
Bazkide zinenean, inoiz burutik pasatu zitzaizun Athleticeko presidente izan zintezkeela?
Ez, inoiz ere ez. Eta Athleticen Batzarrean sartzeko aukera izango nuenik ere ez. Ez nuen inoiz pentsamendu hori izan.
Nola heldu zinen Zuzendaritza Batzara?
Fakultateko lagun batek deitu zidan; Jose Julian Lertxundi hautagaiaren zerrendan zihoan hura, 1990ean. Lagunak haiekin zerrendan joateko eskaintza egin zidan, zuzendaritza taldean sartzeko. Egia esan, ez nuen espero hori esango zidanik. Jakingo zuten beti ibili naizela futbolaren eta Athleticen munduan. Horregatik eskainiko zidaten. Gainera, Lertxundik gure aita ezagutu zuen. Batera ibili ziren zuzendaritza taldean, 1975ean Jesus Maria Duñabeitiak presidente izateko hauteskundeak irabazi zituenean. Ilusio handia egin zidan, eta, pentsatu gabe, baietz esan nuen. Etxekoek eskaintza espero zutela aitortu zidaten, baina nik ez; inondik inora. Horrela, Zuzendaritza Batzan sartu zen lehenengo emakumea izan nintzen, 1990etik 1994ra.
Lehenen emakumea Athleticen Batzan, eta lehenen andrea presidente.
Hori geroago izan zen. 2004an, beste eskaintza bat jaso nuen: Fernando Lamikizen taldean sartzeko. Hasieran ez sartzea pentsatu nuen. Hala ere, eskaintza onartu, eta horrela bihurtu nintzen presidenteorde: lehenengo emakume presidenteordea Athleticen. Lamikizek dimisioa aurkeztu zuenean, 2006an, nik hartu nuen presidente postua, 2007ra arte. Orduan ere, lehenengo emakume presidentea.
Zer esan nahi izan zuen lorpen horrek zuretzat?
Lamikizek dimisioa aurkeztu zuenean, ni nintzen presidente izan zitekeen bakarra, Athleticen estatutuek presidenteordeari bakarrik ematen baitzioten presidentearen kargua betetzeko ahalmena. Erantzukizunak esaten zidan egin behar nuela, eta ez nuen zalantzarik izan. Ardura zen, baina ilusioz hartu nuen. Nola ez zidan ilusiorik egingo? Nahiz eta garaia ez izan nik nahiko nukeen bezain ona, banekien egin behar nuela. Erronka bat izan zen niretzat. Ez zen esperientzia erraza izan, baina izugarri interesgarria eta positiboa izan zen.
Emakume izate hutsagatik gehiago demostratu behar al da presidentetzan?
Erresistentzia gehiago aurkitu nuen 1990ean batzara sartu nintzenean. Datu objektiboek zioten ez zela inoiz emakumerik izan, eta, beraz, neure lekua egin behar izan nuen. Gauzak inoiz existitu ez direnean, ez dira ezagutzen. Gizonen eta ingurukoen erreakzioak jasan behar izan nituen, baina ni eskubide guztiak izateko borrokatu nintzen, eta lortu egin nuen. Horretarako, basamortuan zeharbideren bat egin behar izan nuen, baina argi neukan deserosotasuna eragiten zuen pertsona zela deseroso sentitu behar zena, eta ez ni. Lehen etapa horrek bidea erraztu zidan 2006an presidente izan nintzenerako. Eta bai, uste dut emakumeak gehiago frogatu behar duela berdin epai gaitzaten. Ez zait batere bidezkoa iruditzen, baina errealitate bat da. Gauetik goizera ezin da dena aldatu. Pixkanaka pausoak eman eta bidea egin. 1990. urtetik gauzak asko aldatu dira.
Athletic 1898an sortu zutenetik, ez dute inoiz emakume bat presidente kargurako izendatu. Zergatik?
Ohitura dela esango nuke. Ez da inoiz emakumerik egon zuzendaritza karguetan, ez futbolean, ezta oro har enpresen edo politikaren munduan ere. Gizonak izan dira botere karguak okupatu dituztenak. Lehen, emakumeak rol jakin bat zeukan, eta gizonak beste bat. Gauzak aldatuz joan dira, eta emakumeok mundu profesionalean presente egotearen aldeko apustua egin dugu. Pixkanaka aurrera goaz, eta Athleticen ere bai. Ez bada emakumerik egon, oraindik emakume batek aurrerapauso bat eman ez duelako izango da. Oraindik ez da izan, baina gertatuko da.
Aurten onartutako Athleticen estatutu berrien sorreran hartu duzu parte. Aztertu duzue emakumeen tokia Athleticen?
Bai, eztabaidatu genuen. Ni kuoten aldekoa naiz. Esaterako, momenturen batean emakume bazkideak gailentzea baloratu zen. Hori baldin bada modu bakarra emakumeak ikusgarri egiteko, zergatik ez dugu egingo? Presidente nintzenean, kazetari batek galdetu zidan ea kuotek ez ote zuten eragingo kualifikaziorik gabeko emakumeak postu horietara iristea. Baliteke, baina gizonak ere ailegatzen dira. Egokiena da erantzukizun postu bat betetzen duten gizonak eta emakumeak baliozkoak izatea, baina ez denez bermatzen gizon guztiak baliodunak direnik, zergatik izan behar du emakumeak 10ekoa zerbaitetara iritsi ahal izateko? Nik kuotetan sinesten dut, benetako berdintasuna izateko.
Ba al dago kuotarik ezarrita estatutu berrietan?
Bazkideen kuota eztabaidatu genuen, baina ez Zuzendaritza Batzarena. Athletic erakunde pribatua da, eta ezin dira zuzendaritza taldeak tasatu. Ezin duzu ezarri zenbat emakumek eta zenbat gizonek osatu behar duten zerrenda. Kuotek gai publikoetan bakarrik funtzionatzen dute. Enpresa pribatuek ez dute horrelako mugarik estatutuetan.
Zein da egungo emakume bazkideen ehunekoa?
%15-20 inguru.
Aurten estreinatu du Athleticek 4.074 lagunentzako herri harmaila. Emakumeen presentziarik ba al dago?
Jakina baietz. Oro har, Athleticen oinarri soziala gaztetu egin da, eta emakume asko daude zelaian. Nire garaian ere baziren, baina ez orain bezainbeste. Berdina gertatzen da abokatuekin. Gaur egungo egoerarekin konparatuta, lehen ez zeuden bulego propioarekin lan egiten zuten hainbeste emakume abokatu.
Emakumeak zein egoeratan daude kirolean gaur egun?
Emakumeen kirolak asko egin du aurrera. Esaterako, tenisean. Gaur egun, emakume tenislariek babesleak lortzen dituzte —azken finean, erabat merkantilizatutako mundu batean mugitzen gara, dena dirua den mundu batean—. Emakumezkoen kirolak bilakaera handia izan du. Eboluzionatzeko asko dugu, baina norabide onean goaz.
Eta futbolean?
Futbolean, emakumeek baldintza hobeak dituzte gaur egun, badute soldata eta badute fitxa. Asko hobetu dugu. Emakumeek, futbolaren kasuan edo edozein kiroletan, aurrera egin dezaten, gogor eta aktiboki lan egiten segitu behar dugu.
Athleticeko mutilek azkeneko aldiz Espainiako Liga irabazi zutenean, 1984an, gabarra atera zuten ospatzeko. Neskek, ordea, ez dute inoiz atera. Zer iritzi duzu horren inguruan?
Ni presidente izan nintzenean, neskek Liga irabazi zuten, eta gabarra ateratzea planteatu zen. Garai horretan, emakumezkoen futbolak ez zeukan indar handirik. Ez zuen gizonezkoen futbolak zuen ikusleen ehunekoa. Nik uste dut errealitate batzuk onartu behar direla. Mutilek azkenekoz 1984an irabazi zuten Liga. Guztiontzat oso pozgarria izan zen, eta Bizkai osoa atera zen itsasadarrera, garaipen hori ospatzera. Neskekin gabarra aterako bagenuen, itsasadar inguruak hainbeste ez betetzeak kezkatzen ninduen. Autobus bat jarri genuen, eta Bilbon ibili ginen. Udaletxera joan ginen, eta neskek Ligako kopa erakutsi zuten udaletxeko balkoian. Jende asko bildu zen, baina ez gizonezkoen ospakizunean egon zen bezainbeste. Emakumeek zuten zale kopuruarekin bat zetorren omenaldia egin genuen. Nire ustez, jakin behar dugu zein den gure errealitatea, eta gauzak horren arabera egin. Eztabaida artifiziala izan zen. Ez dut esan nahi ni ez naizela nesken gabarraren aldekoa. Noski, banaiz. Eta espero dut noizbait gabarra neskentzat ateratzea, eta emakumezkoen futbola behar bezala aitortuta egotea.
Zer-nolako etorkizuna izango dute emakumeek kirolean?
Emakumeen etorkizuna kirolaren esparruan primeran ikusten dut. Gizartearen kontu bat da. Gurasoek era berean hezi behar dituzte alabak eta semeak kirolaren munduan. Zorionez, hori gero eta gehiago gertatzen da, eta argi eta garbi ikusten da. Berdin hezten dituztenean nabarmenduko da emakumea kirolean, ez baita gaitasun kontua, hezkuntza kontua baizik. Kiroletan heztea gurasoek eta gizarteak duten betebeharra da, emakumeok gaitasun berberak baititugu. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218884/gela-bat-irakasleak-eta-egoera-askotako-ikasleak.htm | Gizartea | Gela bat, irakasleak eta egoera askotako ikasleak | Hiru aste igaro dira Helduen Hezkuntza Zentroetan ikasturtea hasi zutenetik, eta Gipuzkoan dauden 30 zentro baino gehiagotan hainbat adin eta jatorritako ikasleak bildu dira berriz ere. Horietako bakoitzak bere arrazoiak ditu eskoletara joateko: adibidez, tituluaren beharra edo etxetik ateratzekoa. | Gela bat, irakasleak eta egoera askotako ikasleak. Hiru aste igaro dira Helduen Hezkuntza Zentroetan ikasturtea hasi zutenetik, eta Gipuzkoan dauden 30 zentro baino gehiagotan hainbat adin eta jatorritako ikasleak bildu dira berriz ere. Horietako bakoitzak bere arrazoiak ditu eskoletara joateko: adibidez, tituluaren beharra edo etxetik ateratzekoa. | Ikasturtea hasi berri da —duela hiru aste—, eta haurrak eskolara doaz, gazteak institutura, eta beste batzuk unibertsitatera. Baina badira ikasturtea hasi duten heldu batzuk ere: Helduen Hezkuntza Zentroetara joaten dira. Aurrez aurre ikasteko 30 zentro baino gehiago daude Gipuzkoan, eta beste bat urrutitik ikasteko, Donostian. Eskualde bakoitzean zentro bat baino gehiago dago, edonor joan ahal izateko.
Helduen Hezkuntza zentroetan araututako eta arautu gabeko prestakuntza programak daude. Araututako programan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako titulua lortzen dute ikasleek. Gradua lau moduluk osatzen dute, eta modulu bakoitzak lau hilabeteko iraupena du. Hiru eremu daude moduluetan: komunikazioaren eremuak gaztelania, euskara eta atzerriko hizkuntza biltzen ditu; zientzia eta teknologiaren eremuak matematika, zientziak eta abar ditu; eta gizartearen eremuak gizarte zientziak lantzen ditu.
Arautu gabeko programan, berriz, ikasleen eskakizunei erantzuten diete. Adibidez, hizkuntzak irakasten dituzte, teknologia nola erabili, eta, batzuetan, gidabaimenaren arlo teorikoa prestatzen laguntzen dute.
Helduen Hezkuntzan irakasten duen irakasle horietako bat da Joseba Moreno, Irunen dagoen Bidasoaldeko zentroko irakaslea. Morenok 39 urte inguru daramatza irakaskuntzan, eta horietatik hamazazpi inguru Helduen Hezkuntzan. Lehen Hezkuntza utzi, eta helduei irakasten hasi zen, eta gaur egun Helduen Hezkuntzako bigarren eta hirugarren graduetan irakasten du.
Morenoren zentro bereko zuzendaria da Nekane Mindegia. Gorputz hezkuntzako irakasle aritu zen urte luzez, baina duela bost urte Helduen Hezkuntzako irakasle hasi zen. Mindegiak esan du erronka berri bat behar zuela, eta horregatik aldatu zela: “Asko gustatzen zitzaidan haurrekin lan egitea, baina probatu nahi nuen zer zen helduekin aritzea, eta, batez ere, atzerritarrekin lan egitea”.
Jatorri ezberdinak
Irunen dagoen zentroan bezala, Gipuzkoan dauden besteetan ere ikasle gehienak atzerritarrak izaten dira. Morenok azaldu du lehen Euskal Herrikoak izaten zirela gehienak, baina orain lan egiteko DBHko titulua behar duten atzerritarrak izaten direla asko. Gainera, Mindegiak esan du Bidasoaldeko ikastetxeak Lapurdirekin mugan daudenez handik ere joaten zaiela jendea hizkuntzak ikastera.
Lapurditik eta atzerritik etorritako jendeaz gain, badira inguruko beste herrietako ikasleak ere. “Baditugu erretiroa hartu ondoren etortzen direnak. Bere garaian ezin izan zuten ikasi, eta orain etortzen dira”, kontatu du zuzendariak. Horietako askorentzat etxetik ateratzeko aitzakia izaten dela uste du Morenok: “Emakume asko, ez balira etorriko, etxean geratuko lirateke; etorrita, burua martxan izaten dute, eta etxetik ateratzen dira”.
Bere garaian ikasitakoak oroitzera joaten direnak eta atzerritik etorritakoak elkartzen dira gela berean. Gainera, adin ezberdinetakoak izaten dira ikasle guztiak, eta bi irakasleek adierazi dute horrek haien arteko harremanak bereziak izatea eragiten duela. Morenok gehitu du ikasgelan asko laguntzen dutela elkar, eta gazteenentzat oso komenigarria izaten dela helduak eredutzat izatea: “Gazteek ardura eta seriotasuna ikusten dute, eta baita ikasi ere”.
Moreno eta Mindegiaren ikasleetako bat Edurne Arruabarrena irundarra da. 60 urte ditu, eta aurten lehen aldiz eman du izena Helduen Hezkuntzako zentroan. Lanik gabe gelditu ondoren, eta ama etxean zuela, etxetik ateratzeko beharra zuela aitortu du: “Zer egiten nuen nik etxean? Horrela, behintzat, nire garaian ikasi ez nuena ikasiko dut, eta etxetik aterako naiz”.
Haren gelakidea da Zarik Suarez kolonbiarra. 17 urte ditu. 16 urterekin iritsi zen Hondarribira, eta argi zuen ikasi egin nahi zuela: “Hona iritsi nintzen DBHko titulurik gabe, eta atera nahi nuen, gero unibertsitatean Psikologia ikasteko asmoa dudalako”. Iritsi zenean 16 urte zituenez, ezin izan zen eskola batean hasi; beraz, urtebetez lanean aritu ondoren, urrutiko Helduen Hezkuntzako gradu bat hasi zuen. “Hau bigarren urtea da. Komunikazioen eremuan laugarren mailan nago, eta Zientzietan, hirugarrenean”.
Bakoitzaren egoera ezberdina denez, graduek ordutegi ezberdinak dituzte: batzuk goizez dira, beste batzuk, arratsaldez, eta badaude gauez ematen direnak ere. Suarezek azaldu du bi mailatako eskolak jasotzen dituenez goiz eta arratsaldez joan behar izaten duela, baina lana izanez gero irakasleen aldetik babesa eta laguntza jasotzen dutela.
Suarezen gelakide Arruabarrenak ez du titulua ateratzeko beharrik, baina gauza berriak ikasteko asmoa du: “Espero dut banekiena gogoratzea eta gauza berriak ikastea. Matematikan nahiko ondo nabil, baina Historian asko dut ikasteko”.
Arruabarrenaren egoera antzekoan dago Rafael Vizuete; 65 urte ditu, eta Zumarragan bizi da. Aurten hartu du erretiroa, eta lehen aldiz eman du izena Urretxun dagoen Helduen Hezkuntzako zentroan. “Lehen egunak dira hauek, eta pixka bat urduri nago. Lehen mailan hasiko naiz, baina aurreneko hamabost egunetan agian mailaz aldatuko naute, irakasleen arabera maila egokian nagoen erabakiko baitute”.
Vizueteren gela berean dago Brenda Ramirez, 39 urteko nikaraguarra, eta esan du bere herrialdean ezin izan zuela ikasi, eta hemen aukera zegoela jakin zuenean izena eman zuela. Joan den otsailean hasi zen eskolak jasotzen. Lauhilekoan maila pasatu behar zuen, baina azaldu du berak zentroan eskatu duela berriro lauhileko bera egitea: “Iruditzen zait ez nuela ikasi beharreko guztia ikasi, eta nahiago dut errepikatu, dena ondo ulertzeko”, aitortu du Ramirezek.
Irakasleekiko harremana
Ikasleen artean bakoitzak egoera ezberdina duen arren, denak bat datoz: irakasleekiko harremana berezia izaten da. Suarezek azaldu du gustura joaten dela ikastera, irakasleek asko laguntzen dutelako: “Hemen ez naiz epaitua sentitzen. Beti laguntzen didate, eta behar dudana errepikatzen dute”.
Irakasleek ere aitortu dute harremanak bereziak direla; Mindegiak esan du haurrekin baino estuagoak direla. Gaineratu du askotan aholkulari funtzioa hartzen dutela: “Batzuek konpainia behar izaten dute familia haien herrialdean dutelako, eta kafe bat hartzen dugu haiekin”.
Moreno irakasleak aipatu du ikasleak helduak izateak alde on asko dituela. Azaldu du geletan adin ezberdinetakoak izatean horrek batak besteari laguntzea ekartzen duela. Gurasoak tartean ez sartzea ere eskertzen du: “Batzuetan gurasoek lan gehiago ematen dute haurrek baino; hemen, ordea, ez dago gurasorik”.
Bizipenak bizipen, irakasle eta ikasleek beharrezkotzat jotzen dituzte Helduen Hezkuntzako zentroak. Haien hitzetan, askori aukera ematen die gazteak zirenean ikasi ezin izan zutena ikasteko. Horrez gain, erretiroa hartu ondoren joaten diren helduentzat ere beharrezkoak direla azaldu du Mindegiak: “Duela gutxi arte, 88 urteko emakume bat etortzen zen. Bezperan emandakoaz ez zen gogoratzen, baina harentzat beharrezkoa zen etortzea”.
Ikasle askok kontatu dute ingurukoei zentro horietan izena ematea gomendatzen dietela, eta erantsi dute beraientzat leku erosoak direla. Horien artean, Ramirezek aipatu du inguruko lagun eta kide askori esan diela, bere egoera antzekoan baitaude. Arruabarrenak, bestalde, azaldu du berekin lanean aritutakoei gomendatu diela zentroa, horrela burua “egunerokotasunetik aldentzen” duelako. Gainera, adierazi du oso pozik dagoela: “Goizero nire bilobei esaten diet amona ere ikastera joaten dela”. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218885/castillo-suarez-euskaltzain-oso-izendatu-dute.htm | Gizartea | Castillo Suarez euskaltzain oso izendatu dute | Patxi Zabaletak euskaltzain emeritu bilakatzean utzitako hutsunea beteko du | Castillo Suarez euskaltzain oso izendatu dute. Patxi Zabaletak euskaltzain emeritu bilakatzean utzitako hutsunea beteko du | Castillo Suarez idazlea (Altsasu, Nafarroa, 1976) euskaltzain oso izendatu dute, Euskaltzaindiak Nafarroako Parlamentuan egindako osoko bilkuran. Joan den maiatzean, Patxi Zabaleta euskaltzain emeritu bihurtu zen, eta hark utzitako hutsunea beteko du Suarezek aurrerantzean.
Castillo Suarez Garcia Euskal Filologiako lizentziaduna da, eta toki administrazioko euskara teknikari dihardu. Batez ere, poesia idatzi du: Souvenir (2008, Elkar), Urtebetetze festa (2012, Elkar), Irautera (2019, Elkar) eta Elurra elurraren gainean (2022) dira haren lanik entzutetsuenak. Hedabide ugaritan kolaboratu du, eta haur literatura ere jorratu du. Euskaltzain urgazlea da 2016tik, eta Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea 2021etik.
Orain, Suarezek zortzi hilabeteko epea izango du sarrera hitzaldia prestatzeko, eta epe bera izango du erantzunezko idazkia egin behar duen euskaltzainak berea prestatzeko. Gero, harrera ekitaldia egingo zaio.
Gaur egun, 22 euskaltzain osok, 10 euskaltzain emerituk, 145 euskaltzain urgazlek eta 65 ohorezko euskaltzainek osatzen dute Euskaltzaindia. 22 euskaltzain osoetatik zortzi emakumezkoak dira. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218886/energia-merkatzeko-lehen-neurrien-ondoren-urrunago-joateko-presioa-du-bruselak.htm | Ekonomia | Energia merkatzeko lehen neurrien ondoren, urrunago joateko presioa du Bruselak | Kontsumoa jaistea, energia konpainiak zergapetzea, eta berriztagarrien sariak murriztea onartu du EBk. Gasari gehienezko prezioa jartzeko eskatu dute EBko hamabost kidek, baina Europako Batzordeak eta Alemaniak ez dute nahi. | Energia merkatzeko lehen neurrien ondoren, urrunago joateko presioa du Bruselak. Kontsumoa jaistea, energia konpainiak zergapetzea, eta berriztagarrien sariak murriztea onartu du EBk. Gasari gehienezko prezioa jartzeko eskatu dute EBko hamabost kidek, baina Europako Batzordeak eta Alemaniak ez dute nahi. | Energiaren garestitzea hasi zenetik urtebete baino gehiago igaro den arte itxaron du Europako Batasunak prezioak jaisteko neurri sorta bateratua onartzeko. Dagoeneko badu, eta hiru osagai ditu: argindar kontsumoa %10 gutxitu beharko du EBko kide bakoitzak, erregai fosilen mozkin gehigarriak zergapetu ahal izango dituzte, eta energia berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa gehienez 180 euroan ordainduko zaie megawatt-ordua.
Baina EBko kideen gehiengo batek uste du motz geratu direla, eta hamabostek —tartean Espainiak eta Frantziak— eskatu diote Europako Batzordeari gas inportazioei gehienezko prezio bat jartzeko. Bruselak eta Alemaniak, ordea, ez dute urratsa egin nahi, beldur direlako Errusiak gasaren iturria guztiz itxiko duela —Ukrainako gasbideak oraindik irekita daude—, eta beste hornitzaileek gasa beste leku batzuetara eramango dutela.
Gasaren eta argindarraren prezioak kalkulatzeko sistema berriak ere aurkeztu behar ditu Batzordeak, baina aurrerago.
EBko Energia ministroek ordubete baizik ez zuten behar izan lehen neurriak ontzat hartzeko. Funtsean, Batzordeak duela bi aste aurkeztutako neurriak dira, baina puntu bat gehituta: EBk atea itxi dio argindar konpainiek iraganeko galerak argudiatzea zerga arintzeko —zerga kredituak edo kreditu fiskalak—.
Espainiarentzat —eta Hegoaldeko ogasunentzat ere bai— garrantzia izan dezake puntu horrek, energia konpainiek 14.600 milioi euroren kreditu fiskalak dituztelako. Horiek erabil ez zitzaten, Madrilgo gobernuak diru-sarrerak zergapetzea erabaki zuen, eta ez mozkinak. Zehazki, legegaiak dio beren fakturazioaren %1,2ko zerga ordaindu beharko dutela hidrokarburo enpresek eta argindar konpainiek. Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikoko ministroak esan zuen legegaia moldatuko zutela EBren arauetara.
142.000 milioi euro
Batzordeak kalkulatu du EB osoan 142.000 milioi euro bil ditzatekeela energia konpainien gaineko zerga bereziak. «Elkartasun ekarpena» deitu du Bruselak, eta, haren bitartez, %33ko zerga ordaindu beharko dute petrolio eta gas enpresek eta findegiek jasotako «aparteko irabaziek». Azken lau urteetako batez besteko mozkinak baino %20 gehiago irabaztea hartuko da aparteko irabazi gisa.
Bildutako dirua erabili beharko dute energiaren prezio handietatik babesteko familiak, eta enpresak jasotzen ari diren laguntzak finantzatzeko.
Gauza bera argindar ekoizleen diru sarrerei jarriko dizkieten mugekin: haien bitartez 117.000 milioi euro bil daitezkeela uste du Europako Batzordeak. Haren bidez, berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa baliatzen dituzten argindar konpainiek estatuei eman beharko dizkiete megawatt-orduko 180 eurotik gorako prezioan jasotako irabazi guztiak.
Azken neurri horrek ez du eraginik izango Hego Euskal Herrian, ez baitu indargabetzen salbuespen iberiarra izenekoa. Udaz geroztik indarrean dagoen sistema horren ondorioz, muga bat du argindarra sortzeko baliatzen den gasaren prezioak (40 euro megawatt-ordua, hasieran), eta, ondoren, kalte ordaina jasotzen dute argindarra sortzeko gasa erre duten konpainiek. Madrilen arabera, sistema horrek %18 merkatu du argindarraren prezioa.
Puntako orduetan, %5
Energia aurrezteari dagokionez, EBko 27 kideek hitz eman dute neurriak indarrean jarriko dituztela beren argindar kontsumoa %10 murrizteko. Puntako orduetan gutxienez %5 gutxitu beharko dute, orduan erabiltzen dute gehien gasa, eta, ondorioz, orduan izan ohi da garestien.
Euskal Herrian bada aldea Hegoaldearen eta Iparraldearen artean. Espainiako REEren arabera 10:00etatik 15:00etara eta 20:00etatik 22:00etara izaten da kontsumorik handiena; lehenengoan, ordea, prezioak ez dira hainbeste igotzen, fotovoltaikoak orduan egiten baitu ekarpenik handiena —%20 ingurukoa azken egunotan—. Iluntzean eta gauaren hasieran, ordea, ekarpen txikia egiten du eguzki energiak, eta orduan erretzen da gas gehien.
Frantziako RTEk ere 10:00etatik 14:00etara neurtzen du kontsumorik handiena, baina han afari garaiko igoerak 19:00an jotzen du goia, eta 20:00ak aldera amaitzen da. Aparteko neurriak direnez, aldi baterakoak izango dira. Argindar kontsumoaren derrigorrezko murrizketa 2021eko abenduaren 1etik 2023ko martxoaren 31 arte izango da indarrean. Erregai fosilen ekoizleen gaineko zergak, berriz, 2022ko eta 2023ko irabaziak zergapetuko ditu. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218887/amek-ez-dute-nobelaren-nederlanderako-itzulpenak-irabazi-du-etxepare-saria.htm | Kultura | ‘Amek ez dute’ nobelaren nederlanderako itzulpenak irabazi du Etxepare Saria | Mariolen Sabarte itzultzailearen lana eta Zirimiri Press argitaletxearen zabalpena nabarmendu ditu epaimahaiak. 4.000 euro jasoko dituzte erdibana. | ‘Amek ez dute’ nobelaren nederlanderako itzulpenak irabazi du Etxepare Saria. Mariolen Sabarte itzultzailearen lana eta Zirimiri Press argitaletxearen zabalpena nabarmendu ditu epaimahaiak. 4.000 euro jasoko dituzte erdibana. | 2018. urtean eman zuen argitara Katixa Agirrek Amek ez dute eleberria (Elkar), eta hizkuntzaz hizkuntza joan da geroztik mundura zabalduz. Agirrek berak itzulita eman zuten gazteleraz, esaterako, 2019an, eta itzulpen hura hartu du oinarri Mariolein Sabart Belacourtek nederlanderara eramateko. Moeders zullen nooi da nederlanderazko izenburua, eta itzulpen lan hori izan da urteko itzulpenik onena Etxepare Laboral Kutxa Itzulpen Saria ematen duen epaimahaiaren iritziz. 4.000 euro jasoko dituzte erdibana itzultzaileak eta lana kaleratu duen Zirimiri Press argitaletxeak orain. Eta, horrez gain, 2.000 euro arteko laguntza ere jasoko dute argitalpen hori sustatzeko.
«Itzulpena kalitate handikoa izateaz gain, itzultzailearen ibilbide sendoa aitortu nahi da sari honekin, bizitza osoan egindako lana, hain zuzen». Itzulpenaren kalitatea ez ezik, argitaletxeak egindako sustapen lana ere hartzen du kontuan epaimahaiak saria hautatzeko. Eta, hain justu, Sabartek eta Zirimiri Pressek alor horretan egindako «promozio lana» ere nabarmendu dute, horregatik. Eta argitaletxearen ibilbidea ere saritu dute horregatik; «euskal lanak zehazki, eta hizkuntza gutxituetakoak orokorrean, itzultzeko egindako apustu garbiagatik».
Euskal literaturaren ikur
Gaur jakinarazi dute albistea Bilboko Bidebarrieta liburutegian, eta bertan izan dira idazlea, itzultzailea, argitaratzailea eta Eusko Jaurlaritzako, Etxepare Euskal Institutuko eta Laboral Kutxak ordezkariak. Sariaren berri ematearekin batera zabaldutako oharrean esan dutenez, «euskal literatura garaikidearen ikur» bilakatzen ari da. Euskaraz sortu, eta jadanik, besteak beste, gaztelerara, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli dute lana. Eta, iaz jakinarazi zutenez, eleberria film bilakatzeko lanetan ere badabil Mar Coll zuzendari kataluniarra.
2015ean jarri zuten abian Etxepare Laboral Kutxa Itzulpengintza saria, eta, ordutik, besteak beste, Bernardo Atxagaren, Eider Rodriguezen, Joseba Sarrionandiaren, Gabriel Arestiren eta Kirmen Uriberen lanen itzulpenak saritu dituzte. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218888/koalizio-gobernuaren-alde-egin-du-aragonesek-kataluniako-parlamentuan.htm | Mundua | Koalizio gobernuaren alde egin du Aragonesek Kataluniako Parlamentuan | Aragonesek «azkartasun handiena» eskatu dio JxCri politika orokorreko eztabaidan. Datorren astean erabakiko du JxCko militantziak gobernuan jarraitu edo ez. | Koalizio gobernuaren alde egin du Aragonesek Kataluniako Parlamentuan. Aragonesek «azkartasun handiena» eskatu dio JxCri politika orokorreko eztabaidan. Datorren astean erabakiko du JxCko militantziak gobernuan jarraitu edo ez. | Politika orokorreko eztabaidaren azken saioa egiten ari dira Kataluniako Parlamentuan, ERC Esquerra Republicana eta JxC Junts Per Catalunya alderdien arteko tirabira bete-betean. Pere Aragones Kataluniako Gobernuko presidenteak ERCk eta JxCk osatzen duten koalizio gobernuaren jarraipenaren alde egin du bere diskurtsoan. «Nire lehentasuna da», nabarmendu du. Albert Batet JxCren parlamentuko eledunak esan du egoera «konpontzeko garaia» dela. Gainera, JxCri «azkartasun handiena» eskatu dio. Izan ere, JxCko zuzendaritzak atzo erabaki zuen oraingoz ez dela Kataluniako Gobernutik aterako, baina militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez jarraitzeko erabakia. Datorren astean egingo du kontsulta: urriaren 6an eta 7an.
JxCk 72 orduko epea eman zion atzo Aragonesi egoera bideratzeko negoziazioak egiteko. «Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Hori bai, ez da ultimatum bat izango», zehaztu zuen Jordi Turull idazkari nagusiak. Gaurko eztabaidan, Batetek iragarri du JxCk proposamen bat helaraziko diola gaur bertan Aragonesi, «irizpideekin eta bermeekin», gobernu akordioa bete dadin.
Egoera argitzeko aukera bat litzateke hauteskundeak aurreratzea, baina Generalitateko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak atzo azpimarratu zuen ez dituztela aurreratuko, eta gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe.
Parlamentuan, Puignero gabe
Politika orokorreko bigarren –eta azken– saioaren eta asteartean egin zuten lehenaren arteko aldea nabarmena da. Asteartean, Aragonesen ondoan Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea zegoen eserita, eta gaur, berriz, ez. Izan ere, asteazken gauean, Generalitateko presidenteak Puignero kargugabetu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuela argudiatuta.
Izan ere, astearteko eztabaidan Albert Batet JxCren Kataluniako Parlamentuko eledunak Aragonesi ohartarazi zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza mozio batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan.
Gobernuko krisia konpontzeko, hiru eskari egin dizkio JxCk ERCri: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. ERCk esana zuen, ordea, ez dutela «ultimatumik» onartuko.
Aurrekontuen eztabaida, «izoztuta»
Jessica Albiach En Comu Podemen parlamentuko eledunak iragarri du «izoztutzat» jo dituztela aurrekontuen negoziazioak, «gobernatzeko gai den gobernu bat izan arte». Salvador Illa PSCko lehen idazkariak, berriz, berretsi du bere ustez gobernua «azken-azkenetan» dagoela. Are, gobernua «enbarazu» egiten ari dela nabarmendu du. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218889/gau-beltzean-murgiltzeko-unitate-didaktikoa-osatu-du-euskaltzaleen-topaguneak.htm | Bizigiro | Gau Beltzean murgiltzeko unitate didaktikoa osatu du Euskaltzaleen Topaguneak | Jolasak, ginkanak, abestiak eta ipuin kontaketak biltzen ditu, besteak beste. Euskal Herriko ohitura zahar hura indarberritzea da proiektuaren helburua. | Gau Beltzean murgiltzeko unitate didaktikoa osatu du Euskaltzaleen Topaguneak. Jolasak, ginkanak, abestiak eta ipuin kontaketak biltzen ditu, besteak beste. Euskal Herriko ohitura zahar hura indarberritzea da proiektuaren helburua. | Hilabete eskas geratzen da urriaren 31 heltzeko. Bati baino gehiagori Halloween ospakizuna etortzen zaie lehenik burura egun hura entzutean. Jai hori Euskal Herrira iritsi aurretik, ordea, bazen hemen ere ohitura urriko azken gaua ospatzeko: Gau Beltza edo Arimen Gaua. Herri eta elkarte ugari saiatu dira iraganeko festa hura gaur egunera ekartzen. Tartean, Euskaltzaleen Topagunea: «Gau Beltza gure-gurea den festa bat da», dio.
Gau Beltzaren atarian, unitate didaktiko bat osatu du topaguneak. Haur eta gazteei zuzenduta dago, eta jolasak, ginkanak, abestiak eta ipuin kontaketak biltzen ditu. Gaubeltza.eus webgunean dago eskuragarri nahi duen edonorentzat —horretaz gain, informazio gehiago ere bada atarian bertan: historia, testigantzak, dokumentala...—. Hezkuntza sareko eragileei ere helarazi zaie unitate didaktikoa, ikasturtean zehar gaia lantzeko aukera izan dezaten. Horren guztiaren helburua da jaiaren ezagueran sakontzea eta ikasleei hartan murgiltzeko tresnak eskaintzea.
2018an ekin zion Euskaltzaleen Topaguneak euskal tradizio hura berreskuratzeko lanari. Iraganekoa bere horretan berreskuratzea baino, gaurko ikuspegiko «aukerak» aprobetxatzea da egitasmoaren helburua, hura indarberritu eta suspertzeko: «Ospakizunaren berrinterpretazioa edo birsortzea ari da izaten». |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218890/49-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-donostian-ostatu-batean-emakume-bati-sexu-erasoa-egitea-egotzita.htm | Gizartea | 49 urteko gizon bat atxilotu dute Donostian, ostatu batean emakume bati sexu erasoa egitea egotzita | Bart gauean izan da erasoa. Ertzaintzak atxilotu egin du, eta, komisariatik pasatu ostean, guardiako epaitegian utzi dute. | 49 urteko gizon bat atxilotu dute Donostian, ostatu batean emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Bart gauean izan da erasoa. Ertzaintzak atxilotu egin du, eta, komisariatik pasatu ostean, guardiako epaitegian utzi dute. | 49 urteko gizon batek emakume bati sexu erasoa egin dio bart gauean, Donostiako ostatu bateko gela partekatu batean. Erasotzailea eta biktima bakarrik zeuden erasoa jazo zen unean, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera.
Ertzaintzak gizona atxilotzea lortu du, eta komisariara eraman du. Horren ostean, Donostiako Guardiako Epaitegiaren esku utzi dute gizonezkoa. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218891/azken-hamarkadan-1733-ingurumen-ekintzaile-hil-dituzte-munduan.htm | Mundua | Azken hamarkadan 1.733 ingurumen ekintzaile hil dituzte munduan | Hilketen bi heren baino gehiago Latinoamerikan gertatu dira, Global Witness gobernuz kanpoko erakundearen arabera. | Azken hamarkadan 1.733 ingurumen ekintzaile hil dituzte munduan. Hilketen bi heren baino gehiago Latinoamerikan gertatu dira, Global Witness gobernuz kanpoko erakundearen arabera. | Azken hamarkada oso latza izan zen ingurumenaren defentsan aritu ziren ekintzaileentzat. 2012 eta 2021 bitartean, gutxienez 1.733 ekologista hil zituzten; batez beste, ia bi egunetik behin, Global Witness GKE gobernuz kanpoko erakundeak plazaratu berri duen txosten baten arabera. Oharrak zehazten duenez, sikarioak, antolatutako krimen taldeak edota gobernuak izan ziren hilketen egileak.
Ibaiak, basoak eta ekosistemako beste hainbat eremu babesten aritu ziren pertsonen hilketen bi heren baino gehiago Latinoamerikan gertatu ziren. Datuen arabera, Brasil eta Kolonbia dira munduko lekurik arriskutsuenak ingurumenaren aldeko ekintzaileentzat; hain zuzen, 342 hildako zenbatu ditu Brasilen, eta 322 Kolonbian. Bi estatu horien atzetik datoz Mexiko (154) eta Honduras (117). Halaber, Filipinak ere herrialde «arriskutsutzat» izendatu du; 270 lagun hil zituzten azken hamar urteetan.
Bestalde, 2020an, koronabirusak eragindako pandemiaren garaian, inoiz baino hilketa gehiago erregistratu zituen GKEak: 227; horietatik 65, Kolonbian; Mexikon, 30; Filipinetan, 29; eta Brasilen, 20.
Ikusi gehiago: Klima aldaketaren politiketan herri indigenen jakintza kontuan hartzeko eskatu dute
«Mundu mailako arazoa da», adierazi du Ali Hinesek, txostenaren egileetako batek. «Ustelkeria eta desberdintasuna hilketak eragiten dituzten funtsezko bi eragile dira. Adibidez, lurraren jabetza emateko prozesuan, inbertsio akordioak egon daitezke enpresen eta ustelkeriarekin lotura duten funtzionarioen artean». Salatu du justizia egiten saiatzen ari diren defendatzaileek, sarritan, «eroskeriaz ordaindutako epaileei» egin behar izaten dietela aurre. «Horrek hirugarren faktorera garamatza, hau da, zigorgabetasun indize handietara. Oso gutxitan ikertzen dira kasuak modu sinesgarrian, eta are gutxiago eramaten dira egileak justiziara», adierazi du.
Hilketek neurriz kanpo eragin diete diru sarrera txikienak dituzten herrialdeei eta komunitate indigenei; zehazki, biktimen %39 talde demografiko horretakoak ziren, nahiz eta munduko biztanleriaren %5 baino ez izan.
Meatzaritza, erauzketa industria, zuhaitzen mozketa eta laborantza industria izan ziren hilketen arrazoi ohikoenak, Global Witnessen arabera. Txostenaren egileek ohartarazi dutenez, hildakoen kopurua handiagoa izango da, eraso asko ez direlako salatzen eta heriotzak askotan funtsezko ekosistemetan gertatzen direlako, krisi klimatikoaren eragin okerrenak saihesteko xedez. Dena dela, Hinesek nabarmenu duenez, hilketen kopuruak handia izaten jarraitzen duen arren, ikerketa horretatik atera duen ondorioetako bat izan da ingurumenaren defendatzaileek «garaipen esanguratsuak» lortu dituztela, «baita enpresa multinazional handien aurka ere».
Wuttyren hilketa, mugarri
GKEak 2012az geroztik urtero mundu osoan lurraren eta ingurumenaren ekintzaileen hilketei buruzko txostenak kaleratu ditu, Chut Wutty ekologista kanbodiarraren erailketa jazo ondoren; hain justu, Wuttyk legez kanpoko mozketak ikertzen zituen Mike Davis Global Witness taldeko zuzendari nagusiarekin batera. «Wuttyren heriotzak galdera batzuei aurre egitera bultzatu gintuen. Zein zen egoera globala? Zein ziren eraso horien ondorioak? Eta zer egin zitekeen horiei aurrea hartzeko?», idatzi du Davisek txostenean.
Datuak argitara eman ondotik, Global Witnessek gobernuei eskatu die ekologistentzako eremu seguruak sortzeko eta ingurumenarekiko ardura izateko, «ekintzaileen aurkako indarkeriaren zero tolerantzia bermatzeko helburuarekin». |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218892/eh-bilduk-hartu-eman-fase-bat-hasiko-du-hezkuntza-eragileekin-legeaz-eztabaidatzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk hartu-eman fase bat hasiko du hezkuntza eragileekin legeaz eztabaidatzeko | Ikoitz Arrese legebiltzarkideak «patxada eta ausardia» eskatu dizkio Jaurlaritzari. | EH Bilduk hartu-eman fase bat hasiko du hezkuntza eragileekin legeaz eztabaidatzeko. Ikoitz Arrese legebiltzarkideak «patxada eta ausardia» eskatu dizkio Jaurlaritzari. | «Erronka kolosala». Horixe da EH Bilduren aburuz Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legea. Apirilaren 7an Eusko Legebiltzarrean lortutako hezkuntza akordioa «historikoa» da, Ikoitz Arrese legebiltzarkideak gaurko osoko bilkuran nabarmendu duenez, baina, akordio politikotik harago, hezkuntza eragileen parte hartzea bermatu asmo dute: «Konpromisoa hartzen dugu gaur hezkuntza komunitatearekin batera hartu-eman fase bat irekitzeko, eta haien ekarpenak behar bezala jasotzeko».
Hezkuntza Legea eragileen eskutik egiteko asmoa dute, beraz, Arresek azaldu duenez: «Orain arte, [hezkuntza komunitateari] parte eman diogu, eta parte izan behar du». Eta, bide horretan, Eusko Jaurlaritzari «patxada eta ausardia» eskatu dizkio: «Badakigu presak ez direla onak, eta, lege honen tramitazio guztian, denbora eta lasaitasuna behar-beharrezkoak ditugu». Gainera, ausardiaz joka dezatela nahi du, hainbat jomuga jarrita: «eraldaketarako» jauziak egitea, «hezkuntza sistema propio baterako» trantsizioa abiatzea, euskaran sakontzea, euskal kulturaren transmisioa legez ere bermatzea, Euskal Hezkuntza Zerbitzua «behar bezala» definitzea, eta «deszentralizazioren eta gobernantza eredu berri baten» alde egitea.
Arreseri iruditzen zaio gaur egungo aukera ezin dela galdu: «Hezkuntza akordioari fidelak izanik, aukera hau baliatu behar dugu». Horretarako, «behar beste» zuzenketa egiteko prest agertu da. «Arduraz, seriotasunez eta zorroztasunez ekingo diogu Hezkuntza Lege hau osatzeko prozesuari».
Orain, ekarpenak
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek esan du eragileen parte hartzea bermatuta egongo dela: «Ja hasita dago testuari ekarpenak egin nahi dizkioten gizarte eragileen parte hartzerik handiena bermatzeko garrantzi handiko tramitea». Hain zuzen, urriaren 13ra arte izango dute ekarpenak egiteko aukera. Arreseren eskaerei erantzunez, nabarmendu du bi urte daramatzatela legea ontzen, ehunka pertsonarekin bildu direla, eta horrela jarraitzeko asmoa erakutsi du. «Aurrera egin dugu, eztabaidarako testu bat dugu, baina bide luzea dugu oraindik aurrean. Lan horren berri ematen jarraituko dugu gardentasun osoz, eta elkarrizketarako eta lankidetzarako espazioei eutsiko diegu, ganbera honen aurrean hartutako konpromisoari erantzun egokia emate aldera». |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218893/eroskik-468-milioi-euroren-irabaziak-izan-ditu-lehen-seihilekoan.htm | Ekonomia | Eroskik 46,8 milioi euroren irabaziak izan ditu lehen seihilekoan | Inflazio handiaren agertokian, «familiei laguntzeko ahalegina» egin duela esan du kooperatibak. Salmentak 2.633 milioi eurora iritsi dira | Eroskik 46,8 milioi euroren irabaziak izan ditu lehen seihilekoan. Inflazio handiaren agertokian, «familiei laguntzeko ahalegina» egin duela esan du kooperatibak. Salmentak 2.633 milioi eurora iritsi dira | Eroskik emaitza positiboekin jarraitzen du. Ez pandemiaren aroak izan duen abiadura handian, mozkinak %11 apaldu baitzaizkio urteko lehen erdian, baina pandemia aurreko azken urtean, 2019an, urte osoan irabazitakoa (45 milioi euro) baino gehiago irabazi du aurtengo lehen erdian: 46,8 milioi. Datu horrek Elorrioko banaketa talde handiak hartu duen norabide egokia argi eta garbi islatzen du, orain ez hainbeste zorrak ekarri zuen mamua aldenduz.
Elorrioko banaketa kooperatibak azaldu du «marjinak murrizteko ahalegina» egin duela, «kostuak handitu egin direnez eta inflazioak prezioetan dituen ondorioei eusteko», eta horrek etekina mugatu duela hein batean. Enpresak esan du «neurri handian finantza kostuak murriztu izanak» bultzatu duela irabazia, «zorraren kopurua txikiagoa izan delako eta ezohiko eraginak apalagoak».
Gauzak horrela, 2.633 milioi euroko negozioa erdietsi du taldeak ekitaldiko lehen erdian. %10etik gorako inflazioaren agertokian, salmentak lau puntu handitu direla azaldu du Eroskik. Emaitza horren atzean, batetik, taldeak egindako sustapen ahalegina dagoela uste du; hau da, egungo inflazio egoera dela eta, «kontsumitzaileei aurreztea errazteko ahalegina» egin duela. Bestetik, «familien kontsumo joeraren ondorioa» legoke salmenten hazkunde apalagoan, «erosketa merkeagoak egiten ahalegintzen baitira».
Ekoizle txikiak
Eroskik uste du, hortaz, prezioen gorakada «geldiarazi» egin duela, eta, aldi berean, sustapen jarduera handitu duela, «dela deskontuen bidez, dela eskaintzen bidez». Familien alde egindako ahalegin horri kopuru bat jarri dio banaketa enpresak: 183,6 milioiren aurreztea urteko lehen erdian. Ahalegin horrekin batera, gastuak handitu zaizkio Eroskiri, ohar batean jakinarazi duenez; «argindarra, garraioa eta alokairua», zehaztu du. Horren ondorioz, %11 jaitsi da etekin operatibo arrunta.
«Ahalegin handia egiten ari gara prezioen inflazioaren ondorioei eusteko. Marjinak apaltzen ari gara, kontsumitzaileak ez dezan jasan kostuen igoera. Familien aurrezkietan inflazioaren ondorioak txikitzen saiatzen ari gara», esplikatu du Eroskiko presidente Rosa Carabelek. Elikadura arloko negozio marjina «asko apaldu» dela gaineratu du, ekoizleek prezioetan helarazten omen dizkietelako kostuen igoerak.
«Aurrezte programa sendo bat jarri dugu martxan, egoera arinagoa izaten laguntzeko», nabarmendu du Carabelek. Salmenta prezioekin, «muturreko» sustapenekin eta fidelizazio klubarekin egin dute programa hori. Agustin Markaideren lekukoa hartu berri duen presidenteak azaldu du tokiko ekoizleei «laguntza eta babesa» eman diela, inflazioak eta haren eratorriek ekoizle txikiak «gehiago» jo dituelako. «Ohartzen gara jasaten ari garen zailtasunez janariaren katebegi guztietan», ziurtatu du Carabelek: «Gure helburua da egoera ahalik eta ondoena kudeatzea, arduraz jokatuz».
Iberiako Penintsulako iparraldeko liderretako bat da Eroski banaketaren negozioan, Hego Euskal Herrian, Galizian, Katalunian eta Balear Uharteetan; merkatu horietan %12tik gorako kuota dauka, eta Hegoaldean lehen taldea da. 1.646 saltokiko sare komertziala du: supermerkatuak, hipermerkatuak eta cash & carry-ak, online supermerkatuaz gain. Gasolindegiak, bidaia bulegoak eta kirol ekipamendurako dendak ere baditu taldeak. Azken urteetan desinbertsio handiak egin ditu zorraren zama handiari aurre egiteko eta bankuekin berregituraketa planak adostu ondoren. Taldeak sei milioitik gora bezero bazkide ditu, eta 33.000 bazkide kooperatibista, langile eta frankizia hartzaile baino gehiago. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218894/ukrainan-okupatutako-lurraldeak-anexionatu-ditu-errusiak.htm | Mundua | Ukrainan okupatutako lurraldeak anexionatu ditu Errusiak | «Errusiak beste lau eskualde dauzka», nabarmendu du Putinek Kremlineko ekitaldian, Zaporizhiari, Donetski, Khersoni eta Luhanski erreferentzia eginez. Zelenskik iragarri du NATOko kide bihurtzeko eskaera egingo duela, horretarako urgentziazko prozedura baliatuta. EBk esan du «legez kanpokoak» direla anexioak. | Ukrainan okupatutako lurraldeak anexionatu ditu Errusiak. «Errusiak beste lau eskualde dauzka», nabarmendu du Putinek Kremlineko ekitaldian, Zaporizhiari, Donetski, Khersoni eta Luhanski erreferentzia eginez. Zelenskik iragarri du NATOko kide bihurtzeko eskaera egingo duela, horretarako urgentziazko prozedura baliatuta. EBk esan du «legez kanpokoak» direla anexioak. | Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeek Errusiako Federazioarekin bat egin dute ofizialki. Izan ere, Vladimir Putin Errusiako presidenteak arratsaldean sinatu ditu Ukrainan partzialki okupatutako lurrak anexionatzeko hitzarmenak, Kremlineko San Jurgi areto arranditsuan egindako zeremonian. «Errusiak beste lau eskualde ditu», nabarmendu du Putinek ekitaldian. Horretan parte hartu dute, gainera, eskualde horietan Moskuk ezarritako administrazio militarreko liderrek.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen erantzuna pare bat ordu geroago heldu da. Iragarri du Ukraina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko eskaera egingo duela Ukrainak, horretarako urgentziazko prozedura erabilita. Agintariak Telegramen idatzi du herrialdea «de facto» dagoela Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko bidean, eta «bateragarritasuna» erakutsi duela estandar militarrekin.
Putinek ekitaldian esan du herritarrek «aukeratu» dutela Errusiako Federazioarekin bat egitea, «erreferendumetan» bozkatu ondoren. Moskuk hauspotu ditu galdeketa horiek, ikusi duenean Ukrainaren kontraeraso militarra areagotzen ari dela Ukraina ekialdean eta hegoaldean. Mendebaldeak ez die zilegitasunik ematen emaitzei, argudiatuta nazioarteko zuzenbidea urratu dutela. Kremlineko buruaren arabera, ordea, «milioika herritarren borondatea» izan da. NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du herritar askok behartuta bozkatu zutela. Hori guztia dela eta, Europako Batasunak zigor ekonomiko gehiago jarriko dizkio Errusiari. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak berehala erantzun dio Putini, eta ohar batean azpimarratu du «legez kanpoko anexioek» ez dutela ezer aldatzen.
Ikusi gehiago: Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu dute Ukrainan okupatutako lurraldeetan
Eta Zelenskiri ere zuzendu zaio, eta eskatu dio «2014an hasitako ekintza militarrak alboratzeko», eta negoziazio mahaira itzultzeko. «Gu prest gaude, eta askotan esan dugu». Hori bai, ohartarazpen bat egin dio bide batez: «Gure lurrak defendatuko ditugu eskura dugun indar guztia erabiliz, eta edozer egingo dugu herritarren segurtasuna bermatzeko». Zelenskik adierazi zuen atzo, anexioak gauzatu bezperan, «gogor» erantzungo diotela Moskuren erabakiari, eta Ukrainaren lurralde batasuna «berrezarri» asmo dutela.
Mendebalderi ere mezu bat helarazi nahi izan dio Putinek, eta «gutiziatsua» izatea eta Errusia bere «kolonia bat» bihurtu nahi izatea egotzi dio. «Ez gaituzte gizarte libre baten moduan ikusi nahi, esklabo pila baten moduan baizik».
Kremlinek garrantzia eman dio gaurko egunari, eta, horregatik, zeremoniaren ondoren festa bat ospatuko dute Moskuko Plaza Gorrian, eta, besteak beste, kontzertuak egongo dira.
Joan den ostiraletik asteartera bitartean egin zituzten galdeketak. Donetskeko bozkatzaileen %99k Errusiarekin bat egitearen alde bozkatu zuten; Luhansken, %98k; Zaporizhian, %93k, eta Khersonen, %87k. Putinek adierazi du Donbassko herritarrak Ukrainaren «eraso terrorista bidegabeen» biktima izan direla.
Gerrako frontean, bestalde, Ukrainako Fiskaltzak jakinarazi du Errusiako indarrek konboi humanitario bati eraso egin diotela Ukraina hegoaldean, eta gutxienez 25 pertsona hil dituztela.
Ikusi gehiago: Gutxienez 25 hil eta 50 zauritu zenbatu dituzte Ukrainan konboi humanitario bati eginiko eraso batean
Eta Ukrainak jarraitzen du kontraeraso militarrean. Donetskeko herri errepublikako lider errusiazale Denis Puxilinek aitortu du Ukrainako indarrek Errusiakoak ia guztiz inguratu dituztela Donetskeko Lyman herrian. Reuters berri agentziaren arabera, horrek modua ematen dio Ukrainari Donetsken eta Luhansken azken zortzi urteetan galdutako lurrak berreskuratuz joateko. «Gure ekitaldi historikoak zapuzteko ahaleginean ari dira», kexatu da Puxilinek sare sozialetan. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218895/nafarroako-gobernuak-los-arcosko-zirkuitua-saldu-du-7-milioi-euroren-truke.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak Los Arcosko zirkuitua saldu du, 7 milioi euroren truke | MSV Group Erresuma Batuko taldeak ziurtatu du 3 eta 5 milioi euro arteko inbertsioa egingo duela eta zirkuituko hamar lanpostuei eutsiko diela | Nafarroako Gobernuak Los Arcosko zirkuitua saldu du, 7 milioi euroren truke. MSV Group Erresuma Batuko taldeak ziurtatu du 3 eta 5 milioi euro arteko inbertsioa egingo duela eta zirkuituko hamar lanpostuei eutsiko diela | Los Arcosko zirkuitua egitea, ustiatzea eta zorrak pagatzea 72 milioi inguru kostatu da, eta azkenean 7 milioi euroren truke saldu du NICDO Nafarroako Kultura, Kirol eta Aisialdi azpiegituren sozietate publikoak. Hau da, kostatu zenaren %10 ordainduko du erosleak, MSV Group Erresuma Batuko taldeak. Maiatzean, salmenta prozesuari ekin zionean, NICDOk 15 milioi euroren truke saltzea jarri zuen helburu gisa, baina, salmenta prozesua burututa, pozik azaldu dira arduradunak, urtero 4 milioi euroko kostua zuelako.
Salmentari buruzko agerraldia egin dute Rebeca Esnaola Kultura kontseilariak eta Ramon Urdiain NICDOko zuzendariak. Biek azaldu dutenez, erosteko sei hautagai aurkeztu dira prozesura, baina azken fasean bi hautagaik baino ez dute egin eskaintza ekonomikoa eta teknikoa. Irabazlea MSV Group izan da, eta konpromisoa hartu du gaur egun zirkuituan lan egiten duten hamar pertsonak kontratatzeko. Bost urteren buruan orotara hamabi lanpostu izateko asmoa ere azaldu du.
MSV Group
MSV Groupek hiru eta bost milioi euro artean inbertitzeko konpromisoa azaldu du kudeaketa planean. Taldea sei zirkuituren jabe da Erresuma Batuan, eta, horien bidez, urtean 60 milioi euro fakturatzen ditu. Zirkuituok ateak irekitzen dituzten egunetan, batez beste %90ekoa da okupazioa. Zirkuitu nagusia Brands Hatch dute: 16 milioi euroren diru sarrerak ditu, eta ehun laguni ematen die lana. NICDOko arduradunek nabarmendu dute talde horrek erositako zirkuitu guztiak errentagarri egitea lortu duela eta inoiz ez duela zirkuiturik saldu.
Dena den, kontratuak jasotzen duenez, hurrengo bost urteetan MSV Groupek Los Arcosko zirkuitua berriz salduko balu, diferentzia ordaindu beharko lioke NICDOri, konpentsazio gisa. Tramitazioa ixteko xehetasunak falta badira ere, MSV Groupek berehala hartuko du zirkuituaren gidaritza. Hurrengo urteko motor lehiaketen egutegia urrian zehaztu ohi da, eta funtsezkotzat jotzen dute berehala hartzea ardura hori, kudeaketa ildo berriak ezar ditzan.
Nahiz eta kostuaren %10eko prezioan saldu, NICDOko eta gobernuko arduradunek nabarmendu dute dirua aurreztea lortuko dela salmentari esker. Hamabi urte bete dira instalazio hori inauguratu zenetik, eta epe horren parte handi batean kudeaketa publikoa izan da. Urtean lau milioi euroko kostua zuen zirkuituak, aintzat hartuta maileguak, mantentze lanak, inbertsioak eta ekitaldi berezien antolakuntza. Gainera, berriro ere derrigorrezkoa zen inbertsio handiagoa egitea, eta orain MSV Groupek hartu du horren guztiaren ardura.
Zama hori kendu izanaren garrantzia azpimarratu du Ramon Urdiainek: «Kultura, kirol, aisia eta turismo bilkuren proiektuak gauzatzeko aukera emango digu». Dena den, azken prezioa zazpi milioi eurokoa izan da, maiatzean ezarritako hasierako helburuaren erdia. Urdianek nabarmendu du kanpoko aholkularitza bati zirkuituaren balorazio ekonomikoa egiteko enkargua eman ziola. Hark erabilitako hiru metodologiak kontuan harturik, kasurik hoberenean 6 milioi euroan baloratu zuen egungo zirkuitua.
Porrot baten amaiera
Salmentarekin, amaitu da porrot ekonomiko baten historia. 2006an, Logroñon (Errioxa, Espainia) egoitza zuen Construcciones Samaniego eraikuntza enpresak zoruak erosi zituen Los Arcosen, eta enpresaren arduradun Jesus Samaniegok zirkuitu bat egiteko proiektua proposatu zion herriko UPNko alkateari. Egitasmo hura UPNren gobernuraino heldu zen, eta hasierako asmoa zen sozietate bat elkarbanatzea Los Arcosen zirkuitu bat eraikitzeko. Hasierako asmo hartan, azpiegiturak kostu txikia zuen, eta alor publikoaren esfortzua ere apala izango zen.
Errealitatea bestelakoa izan da. Proiektua hasi berri, krisia etorri zen, eta Nafarroako Gobernuak hartu behar izan zuen bere gain azpiegitura egitea. Sei milioi euroko lehen aurrekontutik azken emaitza errealerainoko aldea handia izan zen. Nafarroako Kontuen Ganberak egindako azterketa baten arabera, azpiegitura 55 milioi euro kostatu zen, baina, ondorengo urteetako faktura aintzat hartuta, 72 milioi euro ingurukoa da xahututakoa: 55 milioi euro obra, zirkuituaren ustiaketa sozietate publikoen eskuetan geratu den urteetan 6,7 milioi euroko defizita eragin du, interes tasetan 9 milioi euro ordaindu dira, eta urteotan 720.000 euroko abal bat gauzatu da. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218896/eneritz-madariaga-ahal-dugu-ren-primarioetara-bizkaiko-ahaldungai-nagusi-izateko.htm | Politika | Eneritz Madariaga, Ahal Dugu-ren primarioetara Bizkaiko ahaldungai nagusi izateko | Ana Viñalsek ere hautagaitza aurkeztuko du Bilboko alkategai izateko | Eneritz Madariaga, Ahal Dugu-ren primarioetara Bizkaiko ahaldungai nagusi izateko. Ana Viñalsek ere hautagaitza aurkeztuko du Bilboko alkategai izateko | Apurka-apurka, alderdi eta koalizio politikoak ari dira hautagaiak aurkezten maiatzean egitekoak diren udal eta foru hauteskundeei begira. Ahal Dugu-ren kasuan, primarioen bidez aukeratuko dituzte beren hautagaiak, eta barne prozesu horretan lehiatu nahi direnak hasi dira hautagaitzak aurkezten. Bizkaian, esaterako, Elkarrekin Podemos koalizioak Batzar Nagusietan duen bozeramaile Eneritz Madariagak iragarri du aurkeztuko dela Bizkaiko diputatugai nagusi izateko. Bilboko alkategai izateko, berriz, koalizioaren udal taldeko eledun Ana Viñals aurkeztuko da.
Bi-biak Bat Egin izeneko hautagaitzaren partaide dira. Proiektu hori «ireki eta integratzaile» gisa definitu dute, «Bilboko eta Bizkaiko herritarrei hiri eta lurralde eredu bidezkoagoa eta aurrerakoiagoa eskaini nahi diena». Esan dutenez, aurkeztu dira uste dutelako orain arte bi erakundeetan egin duten lanak baduela haien kideen babesa: «Militantziak primario hauetan ere babesa ematea espero dugu».
Eneritz Madariaga gizarte lanetan graduatua da, eta 2017an Bizkaiko batzarkide hautatu zuten Ahal Dugu-ren zerrendan. Ana Viñals, berriz, Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean duen taldearen aholkulari izan zen hezkuntza arloan, eta aurreko udal hauteskundeetan koalizioaren Bilboko zerrendaburu izan zen. Geroztik, Bilboko zinegotzia da, eta bere taldeko eleduna. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218897/iruneko-udalak-laguntza-kendu-dio-alde-zaharreko-jai-batzordeari.htm | Politika | Iruñeko Udalak laguntza kendu dio Alde Zaharreko jai batzordeari | San Fermin Txiki jaietan egindako euskal presoen eskubideen aldeko ekitaldi bat erabili du argudio moduan. Jai batzordeak, hortaz, itzuli egin beharko du jasotako dirua. 5.791 euroko laguntza esleitu zion udalak. | Iruñeko Udalak laguntza kendu dio Alde Zaharreko jai batzordeari. San Fermin Txiki jaietan egindako euskal presoen eskubideen aldeko ekitaldi bat erabili du argudio moduan. Jai batzordeak, hortaz, itzuli egin beharko du jasotako dirua. 5.791 euroko laguntza esleitu zion udalak. | Iruñeko Alde Zaharreko jai batzordeari 5.791 euroko laguntza emana zion udalak, San Fermin Txiki jaiak antolatzeko, baina diru hori erretiratzea erabaki du orain, egitarauan euskal presoen eskubideen aldeko ekitaldi bat sartzeagatik. Udalaren arabera, diru laguntzen deialdiaren irizpideen kontra egiten du horrek.
Irailaren 22an Merkaderes kalean egin zuten ekitaldi bat erabili du argudiotzat udalak. "Etxerako bidea gertu" izeneko ekitaldia programatu zuen jai batzordeak egun horretarako, baina, udalak adierazi du ekitaldi horretan egingo zutena ez zuten zehaztu udalari laguntza eskatzerakoan. "ETA talde terroristako presoen aldeko ekitaldi bat" izan zen, azkenean, haren arabera. Udalak gaineratu du, ekitaldi hori diru laguntza jasotzeko eskaeran sartu izan balute, ez zuketela onartuko.
Udalak jakinarazi du, halaber, laguntzen banaketa aldatze aldera, deialdiaren irizpideak aldatu dituela. Hala, haren ustez balio jakin batzuk urratzen dituzten ekitaldiak ez dituzte diruz lagunduko; honako hauek, zehazki: "Giza eskubideak eta pertsonen bizikidetza errespetatzen ez dituzten proiektu eta jarduerak", "herritarrentzat iraingarriak izan daitezkeen ikurrak edo elementuak dituztenak", "euren duintasuna urratzen edo indarkeriaren justifikazioa iradoki dezaketenak" eta "politikoki oso markatuak diren alderdi edo elkarteek antolatutako ekitaldiak".
Irizpide horietan oinarrituta, jai batzordeari laguntza kentzea erabaki du udalak. Bere horretan utziko ditu, aldiz, San Fermin Txiki jaietarako banatutako gainerako laguntzak. Udalak laguntza moduan emandako diruaren %75 aurreratua zien elkarteei. Hortaz, jai batzordeak itzuli egin beharko du zati hori: 4.343,83 euro. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218898/ganorexia-aurkeztu-dute-inaki-segurolaren-hilondoko-liburua.htm | Kultura | 'Ganorexia' aurkeztu dute, Iñaki Segurolaren hilondoko liburua | Gogoeta laburrek eta horien komentarioek osatzen dute liburua: Segurolak herria eta hizkuntza, giza harremanak eta taldetasuna landu zituen, besteak beste, eta Ekialdeko tradizioko hiru ipuin datoz, hark euskaratuta. «Badaude harrotasun zantzu batzuk, baina ezinean urtzen dira maiz», azaldu dute. | 'Ganorexia' aurkeztu dute, Iñaki Segurolaren hilondoko liburua. Gogoeta laburrek eta horien komentarioek osatzen dute liburua: Segurolak herria eta hizkuntza, giza harremanak eta taldetasuna landu zituen, besteak beste, eta Ekialdeko tradizioko hiru ipuin datoz, hark euskaratuta. «Badaude harrotasun zantzu batzuk, baina ezinean urtzen dira maiz», azaldu dute. | Joan zen apirilaren 15ean hil zen Iñaki Segurola idazle, filologo eta hiztegigilea, eta gaur aurkeztu dute hil aurretik idatzita utzi zuen Ganorexia saiakera, Donostiako Udal Liburutegian, aretoa bete jende. Han izan dira Jorge Gimenez Alberdaniako editorea, Garbiñe Larrea Segurolaren alarguna eta liburuaren editorea eta Beñat Muguruza ikerlaria, liburuaren lehen irakurlea.
Segurola ez da egon edizio prozesuan, baina hor egon da, Gimenezen hitzetan: «Oso zaila da bere prosa irakurtzea bera bistaratu eta entzun gabe». Hil ostekoa izateak berezi egiten du liburua, eta halakoa izan da edizioa ere: Gimenez, Larrea eta Aritz Galarraga aritu dira editore. Larreak, gainera, hitzatzea idatzi du, eta Segurolak utzitako «jarraibideak interpretatu eta zaindu ditu», Gimenezek esan duenez.
Segurolaren seigarren liburua da Ganorexia —bizi zela argitaratu zituen Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo (2005), Nere gorringotik (2008), Arrazoia ez dago edukitzerik (2012), Sed quia sua (2020) eta Koiteretzia (2021)—, baina, Gimenezen ustez, katalogoa itxi baino gehiago, ireki egin du: «Garbi daukat liburu honetan arimaren leiho guztiak uzten dituela zabalik; zalantza guztiak airean uzten ditu, eta erantzun batzuk, ur hotzean gordeta».
Larreak azaldu duenez, Segurola iazko udazkenean hasi zen Ganorexia idazten, eta aurtengo otsailean hasi zen hari bidaltzen, posta elektronikoz. «Apirilaren 12an egin zidan azken bidalketa». Agindu garbi batekin: «'Lau tokitan gorde, baina ez ireki eta ez irakurri'. Nik ez nekien bera zer ari zen idazten». Ohar bat ere bazuen: «Estralurtarrak etorriko balira, joan Irunera gizon honengana [Gimenezengana], eta eraman dokumentuak, esanez: 'Hau da gure gizonak eskribituba'».
Agindu hura jasotzetik edizio lanak egitera «salto handiegia da», Larrearen esanetan: oin oharrak egin —«agindu zigun azalpenak emateko, hiperraxkarrek bakarrik ulertu ez dezaten»—, artxibo guztiak azkenak zirela begiratu, hitzatzea idatzi... «Ez da batere lan xamurra izan. Lan kolektiboa izan da».
Ganorexia hitzak edo ganoraren anorexiak zer esan nahi duen ez dute azaldu, Segurolak berak liburuaren hitzaurrean baino hobeto esplikatzerik ez dagoelakoan. Saiakerak Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo eta Arrazoia ez dago edukitzerik lanen antzeko egitura du: testu laburrez osatua dago —luzeenetik laburrenera antolatu zituen Segurolak—, eta, gaien aldetik ere, lan horiek ezagutzen dituztenak «etxean bezala» sentituko direla uste du Larreak. «Herriaz eta hizkuntzaz ari da, horren galerak sortzen dion minaz, idaztearen ofizioaz, gizakien arteko harremanez, adiskidetasunaz, bikoteaz, bere beldurrez, ametsez, fedeaz, jainkoaz, espiritualitateaz... Heriotza ez du bereziki aipatzen; ez dago aurreko lanetan baino nabarmenago esaterik horretaz ari denik».
Larreak Txirritaren itzala sumatzen dio testuari, baita Paul Austerrena eta Jorge Oteizarena ere: «Sed quia sua idatzi eta gero, itsatsita geratu zitzaion». Haren ustez, idatzitakoa «belarriz jarraituko» dute Segurolaren jarduna irratitik ezagutzen dutenek ere —Kontrako Eztarrixe irratiko Hankak lurrin saiotik edo Euskadi Irratiko Arratsean-en eta Amarauna-n egindako kolaborazioetatik—.
«Zorroztasuna eta kritikotasuna espero ditugu beragandik, eta hemen ere badaude, baina iruditzen zaigu oraingoan goxatuago ote dauden. Egurra emateko gogoa dauka, baina lehenago bere buruari ematen dio, bere damuez hitz egiten du», esan du Larreak. «Iraganeko motxilak sorbaldatik arintzeko beharra» aipatu du hitzatzean, baita «gozotasuna bilatu nahia» ere.
Muguruzak, liburuko gai guztien artean, zera nabarmendu du, potoloenetako baten gisara: pertenentzia sentimenduarena, talde bateko kide izatearen ingurukoa. Ordezkaria ni? izeneko testuaren pasarte bat irakurri du: «Muinean, bihotzaren zolan, hor barrengo mamiren batean, bai orduan eta are garbiago gaur, jendezko altzo edo abaro epel bat nahi nuke aurkitu neure espirituarentzat, eta altzo edo abaro horren izenean mintzatu munduari».
Muguruzak Maialen Lujanbioren 2017ko bertso batzuk ekarri ditu gogora, batzuek goraipatu, eta Segurolak gogor kritikatu zituenak: «'Nire inon ez egon nahia ote/ da zure ezinegona'. Garbiñeri esan nion ez ote duen horixe islatzen Iñakik liburuan, bere inon ez egon nahia ote zen bere ezinegona. Eta Garbiñek ezetz: ez zela ez egon nahia, baizik eta ezina, ezin sakon bat. Egia da: horrela erakusten du liburuan. Badaude harrotasun zantzu batzuk, artaldetik kanpo bizi izateari lotutakoak, baina ezinean urtzen dira maiz».
Bilaketa etengabean
Segurolaren gogoeten ondoren, zati deigarri bat du Ganorexia-k, Bidean zetozenak izenekoa: hark euskaratutako hiru ipuin labur daude han, Ekialdeko tradiziokoak. «Bazuen itzulpenak eta bestelako lanak egiteko asmoa», azaldu du Larreak. Bilaketa espiritual bat suma liteke testu horietan ere: «Bera ez dago prest, kristautasunetik etorrita, hori sinisteko, baina ez dago hustasunean, nihilismoan: bilaketa etengabean dago».
Bestalde, liburuko testu labur bakoitzaren bukaeran, Segurolak buztanki deitzen zion ohar bat dago: lehenago esandakoaren komentario bat. «Batzuetan, idatzi duena kuestionatzen du, ja ez dagoelako ados; beste batzuetan, ekarpen bat egiten dio; eta, tarteka, ez du zentzurik. Horrek bost axola zion berari». |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218899/inaki-larramendi-hil-da-etaren-sortzaileetako-bat.htm | Politika | Iñaki Larramendi hil da, ETAren sortzaileetako bat | Ekinen sorreran ibili zen, Bilbon, Txillardegi, Albisu, Gantzarain, Benito del Valle eta beste zenbaitekin batera. EGIrekin erabat hautsi, eta ETAren eratze batzarra egin zuten 1958an, Deban. | Iñaki Larramendi hil da, ETAren sortzaileetako bat. Ekinen sorreran ibili zen, Bilbon, Txillardegi, Albisu, Gantzarain, Benito del Valle eta beste zenbaitekin batera. EGIrekin erabat hautsi, eta ETAren eratze batzarra egin zuten 1958an, Deban. | Iñaki Larramendi Ekineko kide izandakoa eta ETAren sortzaileetako bat hil da, BERRIAk jakin duenez. Ekin sortu zutenen artean, bizirik zegoen bakarra zen Larramendi.
Gerra bukatu eta handik hamarkada batera hasi ziren militatzen Larramendi eta gerora ETA sortuko zuten haiek. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k kontatuta dauka 1947an hasi zela bera EIA Eusko Ikasle Alkartasuna ikasle taldearekin harremanetan. Herbehereetan zuen egoitza, eta Ikasle izeneko aldizkari bat Bizkaian eta Erne izeneko beste bat Gipuzkoan banatzen zituzten. Harekin bateratsu zen Larramendi ere. 1950ean atxilotu zituzten Larramendi bera, Txillardegi, Iñaki Gantzarain eta Jose Maria Benito del Valle; EIA desegin zuten poliziek.
Handik urte pare batera, 1952an, orduan elkartutako gazte haiek berriro elkartzen hasi ziren, beren kasa. Euskara ikasten, existentzialistak ikertzen eta euskal foru lege tradizionalak ikertzen hasi ziren. Autoformazio talde horrek Ekin izena hartu zuen 1953an; barne mailan erabiltzen zuten buletinaren izena zen berez. Larramendi bera 1953an sartu zen taldera, Enekoitz Esnaola BERRIAko kazetariari 2018an adierazi zionez: «Kolonizazio bat zegoen, eta gu tripak jaten egoten ginen. Zerbait berria behar zen».
ETAren eratze batzarrean izan zen Larramendi, handik bost urtera, Deban. Artean ekintzarik egin gabea zen erakundea, baina, Larramendik BERRIAri azaldu zionez, mugarria izan zen Jose Antonio Agirre lehendakari ohiaren heriotza, 1960an. «Agirre hil zen, eta 1962an Municheko [Alemania] topaketa erabakigarria izan zen: EAJk estrategia aldatu zuen, ordu arteko erresistentzia borroka baztertu gisa egin baitzuen, eta trantsizioan jarri burua, estatutu berri batean, Nafarroa albo batera utzita».
Handik gutxira iritsi ziren ETAren lehen sabotaje ekintzak. 1961ean, soldadu ohi frankistez betetako tren bat erreitik ateratzeko saioa egin zuen ETAk Donostian. Ekintza ez zen espero zen moduan atera, eta bere bidean jarraitu zuen trenak. Hala ere, sarekada handi bat izan zen, eta ETAko kide ia guztiak atxilotu zituzten; besteak beste, Larramendi. Torturatu ere egin zuten. «Baina neurriak ondo hartuak nituen, eta nire azpian zeudenak ez ziren erori eta ez zidaten ezer harrapatu». Sorian [Espainia] espetxeratu zuten Larramendi, eta 1964an atera zen, baldintzapeko askatasunean.
Ez zuen ETAn jarraitu, baina herrigintzari eta euskalgintzari lotuta jarraitu zuen; batik bat, ikastolen mugimenduan. 1968an berriro atxilotu zuten, ETAk Meliton Manzanas hil eta gutxira. Avilako [Espainia] herri txiki batera bidali zuten, eta han bizi behar izan zuen aldi batez. Egunero kuartel batera joan behar izaten zuen. |
2022-9-30 | https://www.berria.eus/albisteak/218900/geraezin-segitzen-dute-zuri-gorriek.htm | Kirola | Geraezin segitzen dute zuri-gorriek | Partida aparta jokatu, eta 4-0 hartu du mendean Athleticek Almeria. Denboraldi honetan ohikoa duen bizitasunez jokatu du erasoan talde zuri-gorriak, eta oso eraginkor aritu da aurkariaren ate aurrean. Festa izan da nagusi San Mamesen. Iñaki Williamsek, Oihan Sancetek, Nico Williamsek eta Mikel Vesgak sartu dituzte golak. | Geraezin segitzen dute zuri-gorriek. Partida aparta jokatu, eta 4-0 hartu du mendean Athleticek Almeria. Denboraldi honetan ohikoa duen bizitasunez jokatu du erasoan talde zuri-gorriak, eta oso eraginkor aritu da aurkariaren ate aurrean. Festa izan da nagusi San Mamesen. Iñaki Williamsek, Oihan Sancetek, Nico Williamsek eta Mikel Vesgak sartu dituzte golak. | Etenak ez du eraginik izan Athleticen. Aparretan segitzen du talde zuri-gorriak. Beste partida oso on bat jokatu du San Mamesen, eta 4-0 hartu du mendean Almeria. Denboraldi honetan erasoan erakusten ari den joko bizia eta zuzena erakutsi du, eta lehen falta zitzaion eraginkortasunarekin segitu du aurkariaren ate aurrean. 20. minuturako 2-0 zegoen aurretik. Golak Iñaki Williamsek, Oihan Sancetek, Nico Williamsek eta Mikel Vesgak (penaltiz) sartu dituzte. Hala, asteburu alaia pasako dute beste behin San Mameseko harmailak bete dituzten zale zuri-gorriek.
Gauzak ondo badoaz zertarako aldatu, pentsatuko zuen Ernesto Valverdek. Etenaren aurretik Rayoren aurka zelairatu zuen hamaikako bera atera du zuri-gorrien teknikariak. Gauzak ondo aterata une gozoan dago Athletic, konfiantzaz, eta dena atera zaio ondo hasieratik. Erasora begira atera da, golak sartzeko zailtasunak dituen talde bat izatetik, iristen den aldiro ia aukera bat sortzen duen talde bat izatera pasatu baita. Neurri batean Williams anaien sasoi ona erabakigarria izaten ari da. Bien artean egindako jokaldi batek jarri du aurretik talde zuri-gorria. Nicok erdiraketa neurtua jarri dio Iñaki anaiari, eta hark gola egin du. Erreskadan ia Muniainek egin du bigarrena. Gutxigatik joan zaio errematea kanpora. Ez, ordea, Oihan Sanceti 17.ean. Bizi berreskuratu du baloi erdian Athleticek. De Marcosek hartu du eta pase ona eman dio Sanceti. Hark sareetara bidali du baloia, erremate gurutzatu batekin. Beste partida on bat jokatu du Sancetek.
Ondo bideratua zuen neurketa Athleticek. Almeria nahi eta ezin ari zen, baloiak galdu eta presioan asmatu ezinik. Zuri-gorriak, bai jokalariak, baita zaleak ere gozatzen ari ziren. Valverderen taldeak nahi zuen jokoa egiteko aukera zuen, kontraerasoan atera eta bizi jokatuz. Lehen zatian ez da gol gehiagorik izan.
Bigarrena bide beretik joan da. Athelticeko jokalariek ekinean jarraitu dute. Gehiago nahi zuten. 50 minutuan epaileak baliorik gabe utzi du Iñaki Williamsen gola, jokoz kanpo batengatik. VARean begiratu ostean egin du. 62. minutuan iritsi zaie saria, ordea. Lehen golean bezala, Wiliams anaiak izan dira protagonistak. Oraingo honetan Iñaki izan da pasea eman duena. Nicok ondo jaso du baloia, Almeriako jokalariekin ondo lehiatu da, eta gola egin du. Festa giroan segitu du partidak, eta biribiltzeko Mikel Vesgak laugarrena sartu du penaltiz. Zuri-gorriek Sevillaren zelaian jokatuko dute hurrengo jardunaldian, eta asteburuko emaitzen zain hirugarren daude sailkapenean. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218931/negoziazio-mahaia-eta-konfrontazioa.htm | Mundua | Negoziazio mahaia eta konfrontazioa | Negoziazio mahaia eta konfrontazioa. | Kataluniako mugimendu independentistak inoiz izan duen garaipen politikorik handiena gogoratuko du gaur. Bost urte bete dira ia 2.300.000 herritarrek bozkatu zutenetik U-1eko autodeterminazio erreferendumean. %43ko parte hartzea, Espainiako estatu indarrak bozketa indarkeria gordinez zapuzten ahalegindu baziren ere. Baiezkoak irabazi zuen botoen %90arekin.
Baina emaitza ez zen ezarri. Nazioartetik ez zen espero zen laguntza iritsi, eta independentismoak ez zuen Espainiako Estatuaren mehatxuei aurre egiteko nahikoa indar bildu. Independentismoaren barruan batzuk salatu dute ez zegoela emaitza indarrean jartzeko eta estatuaren presioari aurre egiteko plan zehatzik.
Bost urteren ondoren, eta estatuaren errepresioa tarteko —4.200 errepresaliatu baino gehiago daude Omnium Cultural elkartearen arabera—, independentismoak zatituta oroituko du garaipen hura. Alderdi politikoek ez dute U-1aren esanahi politikoari buruzko irakurketa bateraturik, ezta independentzia lortzeko estrategia adosturik ere, eta ERCren eta Juntsen arteko koalizio gobernua kolokan da, apurtzeko zorian.
Kalean, Diadako mobilizazioek argi utzi zuten herritar asko haserre daudela agintariekin, ez direlako gai izan bost urteotan prozesua suspertu eta ekimen politikoa berreskuratzeko. Batzuek uste dute U-1eko emaitza ezarri behar dela berehala, 2017ko independentzia deklarazioa indarrean jarrita —ANC Biltzar Nazional Katalanak proposatu du 2023ko bigarren seihilekoan egitea—; beste batzuen iritziz, estatuarekiko konfrontazio bat bururaino eramateko prestatu behar da gizartea. Batzuek zein besteek pentsatzen dute, baina, Pere Aragones Kataluniako presidenteak defendatzen duen elkarrizketa mahaia, Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren artekoa, ez dela aski, eta zerbait gehiago egin beharra dagoela.
ERCk bereari eusten dio. Ez da mahaitik altxatuko, han egoteak «nazioarteak ateak ireki» dizkiola argudiatuta, eta negoziazio horietan Kataluniaren posizioa indartzera deitu ditu alderdiak eta gizartea. Horretarako, argitasun akordio baten aldeko adostasuna jostera deitu du Aragonesek. Negoziazio mahaian «indar guztiarekin» defendatuko duela adierazi du. Bere helburua da argitasun akordio bat proposatzea estatuari, erreferendum adostu bat noiz eta nola egin zehazteko.
Politika orokorreko eztabaidak argi utzi du ERCk ez duela oraingoz adostasun nahikorik bildu estrategia horren bueltan, indar independentisten artean. CUPek eta Juntsek ezezkoa eman diote, eta En Comu Podemek babestu egin du.
U-1ak piztu zuen garaipen sentimendua gororatzeaz gain, eta nostalgian erori gabe, etorkizunera begira jarri beharko du Kataluniako independentismoak. Eta, horretarako, ezinbestekoa du estrategia bat adostea. Hura gabe zaila egiten da aurrerapausoak irudikatzea. Negoziazio mahaia eta konfrontazioa, konfrontazioa eta negoziazio mahaia. Bi bide horiek bateragarri egitea lortzen duten ala ez, hori izan daiteke gakoa.
Orain arte, ez da posible izan. Eulalia Reguant CUPen talde parlamentariko bozeramaileak BERRIAri esandakoaren arabera, «jarrerak hurbiltzeko esparru bat izan denean, beti zapuztu dute kexek eta pertsonalismoek». Otsailetik ez da izan estrategia bat adosteko elkarrizketari indar politikoen artean. Berriz ere herritarren presioan dute jarrita itxaropena alderdiak adostasunera bultzatu beharko direla uste dutenek. | |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218932/usansolo-udalerri-bilakatzearen-aldeko-mosaiko-herrikoia-egin-dute-hainbat-bizilagunek.htm | Gizartea | Usansolo udalerri bilakatzearen aldeko mosaiko herrikoia egin dute hainbat bizilagunek | 40 urteko ibilbidearen ostean, azken urratsa falta zaio Usansolori (Bizkaia) udalerri bilakatzeko: Bizkaiko Batzar Nagusietako bozketa gainditzea. Desanexioaren aldeko hainbat ekitaldi egin dituzte gaur. | Usansolo udalerri bilakatzearen aldeko mosaiko herrikoia egin dute hainbat bizilagunek. 40 urteko ibilbidearen ostean, azken urratsa falta zaio Usansolori (Bizkaia) udalerri bilakatzeko: Bizkaiko Batzar Nagusietako bozketa gainditzea. Desanexioaren aldeko hainbat ekitaldi egin dituzte gaur. | Usansoloko bizilagunek 40 urte luze eta neketsu daramatzate udalerri bilakatu nahian. Prozesu hori nolakoa izan den zabaltzeko, gaur 11:00etatik aurrera erakusketa egin dute, eta ondoren, 13:00etan, herri mosaikoa egin dute hainbat koloreko aterkiekin, desanexioaren alde. Urriaren 15ean, berriz, manifestazioa egingo dute, 12:00etan, eta herri bazkaria horren ostean. Izan ere, ia mende erdi baten ostean, badirudi herriaren gehiengoaren nahia egi bihurtuko dela. Bizkaiko Foru Aldundiak desanexioaren proposamen akordioa aldeko txosten batekin eraman zuen Bizkaiko Batzar Nagusietara, eta UH Usansolo Herria plataformaren arabera, ez dirudi Bizkaiko 113. udalerria sortzearen aurka bozkatuko duen alderdi politikorik dagoenik. Hala ere, batzar nagusietako alderdi guztiei biltzeko eskatu die plataformak.
Gauzak horrela, Usansoloren desanexioa batzar nagusietako hurrengo plenoan bozkatuko dute, eta plataformako kideek uste dute urriaren hasieran izango dela. Azken 40 urteetan borondate «politiko eza» eta oztopoak nagusitu direla salatu du plataformak.
Bizkaiko 113. udalerria
Luzea izan da prozesua, baina 40 urteren ostean, Usansolok Galdakao barruko herri izateari utziko dio, eta udalerri izango da. Urte horietan behin baino gehiagotan egin dituzte desanexioaren inguruko herri galdeketak, eta beti irabazi du udalerri bilakatzearen aldeko aukerak. Aurtengo martxoan izan zen azkena, eta bozketan parte hartu zutenen %81,54k udalerri izatearen alde egin zuen.; 3.771 herritar zeuden boza ematera deituta, eta horren %63,12 hurbildu zen hauteslekura.
Azken erroldaren arabera —2022. urtekoa—, 4.635 pertsona bizi dira Usansolon, eta hori da plataformako kideak gehien keztatzen dituena. Izan ere, Espainiako legearen arabera, herri edo auzo batek udalerri izateko desanexioa lortu nahi badu, gutxienez 5.000 pertsonako errolda izan behar du. Hala ere, Bizkaiko Foru Aldundiak du hor eskumena, eta foru arauaren arabera, gutxienez 2.500 pertsona izan behar ditu udalerri izan nahi duen auzo edo herriak. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218933/kontzentrazio-esparru-nazietako-hamabi-preso-gogoratu-dituzte-barakaldon.htm | Gizartea | Kontzentrazio esparru nazietako hamabi preso gogoratu dituzte Barakaldon | Alazne eskolako ikasle talde batek egin du ikerketa lana eta proposamena, eta udalak eta Eusko Jaurlaritzak babestu dute. Hego Euskal Herriko 250 herritar baino gehiago eduki zituzten preso naziek, eta horietatik 113 gutxienez hil ziren. | Kontzentrazio esparru nazietako hamabi preso gogoratu dituzte Barakaldon. Alazne eskolako ikasle talde batek egin du ikerketa lana eta proposamena, eta udalak eta Eusko Jaurlaritzak babestu dute. Hego Euskal Herriko 250 herritar baino gehiago eduki zituzten preso naziek, eta horietatik 113 gutxienez hil ziren. | Barakaldoko hamabi herritar, gutxienez, preso eduki zituen Alemania naziak Bigarren Mundu Gerran antolatu zituen kontzentrazio esparruetan. Haien izenak berreskuratu dituzte Barakaldoko (Bizkaia) Alazne ikastetxeko ikasleek, eta gaur eguerdian omenaldia egin diete, stolpersteine oroigarriak jarrita lurrean. Hildakoen bizitokien inguruetan jarri dituzte.
Stolpersteine-k tupustarria esan nahi du alemanez. Gunter Demnig artistari otu zitzaion ideia, eta 1995ean hasi zen era horretako harriak jartzen kaleetan, bere kasa, inolako babes instituzionalik gabe, nazismoak hildako herritarrak oroitarazteko. Harri horiek koska bat altuago egoten dira, propio, estropezu egiterakoan memoria aktibatzeko.
Euskal Herrian, orain arte, Busturian bakarrik jarri izan dute halako tupustarri bat. Angel Lekuona, kontzentrazio esparru batean hildakoa, oroitarazteko jarri zuten, aurten bertan. Lekuonaren familiak sustatu zuen. Barakaldokoa, beraz, nazismoaren hildakoen inguruan halako ariketa bat egin den lehen aldia izan da. Eta berezia da, baita ere, eskola bateko ikasleek garatu dutelako, Jagoba Alvarez irakaslearen ekinbidez.
Hamabi izen, hamabi atari
Barakaldoko sei herritarren berri zuten, baina ikerketan zehar nazismoak hildako beste sei ezagutu dituzte: Eugenio Alarcia Obregon, Julian Aparicio Baranda, Luis Arranz Izquierdo, Juan Arregi Olano, Emilio Cuevas Alonso, Nicolas Martin Gonzalez, Jose Luis Mazo Samano, Demetrio Morales, Gerardo Moro, Segundo Rubianes Castroviejo, Felix Urrutia eta Martin Veiga Uzcati.
Haietatik zazpi behintzat Mauthausen-Gusen-eko kontzentrazio esparruan hil ziren: Mazo, 1942ko apirilaren 16an; Martin, 1941eko irilaren 4an; Alarcia, 1942ko urtarrilaren 2an; Aparicio, 1941eko azaroaren 21ean; Urrutia, 1941eko urtarrilaren 27an; Rubianes, 1941eko abenduaren 9an; eta Moro, 1942ko apirilaren 16an. Arranz, Cuevas, Arregi eta Morales askatu egin zituzten azkenean. Veigari zer gertatu zitzaion ez dute argitu ahal izan.
Barakaldoko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesa jaso du Alazne eskolako ikasleen ekintzak. Eta ekitaldian izan dira, gaur eguerdian, Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariordea eta Amaia del Campo Barakaldoko alkatea. Naziek hildako hamabi lagun horietako batzuen senideek ere parte hartu dute ekitaldian.
Gogora Institutuak egindako ikerketa baten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 253 herritar gutxienez egon ziren nazien kontzentrazio esparruetan; hamar emakumezkoak ziren horietatik. Haietatik 113 hil ziren, gutxienez. Apenas ikertu da horien inguruan, eta haiei buruzko memoria ariketarik ere ez da ia proposatu Euskal Herrian orain berri arte. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218934/aragonesek-ezetza-eman-die-jxcren-baldintzei.htm | Mundua | Aragonesek ezetza eman die JxCren baldintzei | Kataluniako Generalitateko presidentearen ustetan, «argi» dago koaliziokideen proposamena «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» dagoela. Besteak beste, Puignero presidenteorde kargura itzultzeko eskatu dute. | Aragonesek ezetza eman die JxCren baldintzei. Kataluniako Generalitateko presidentearen ustetan, «argi» dago koaliziokideen proposamena «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» dagoela. Besteak beste, Puignero presidenteorde kargura itzultzeko eskatu dute. | «Akordiorako borondaterik» ez dagoela argudiatuta, Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidenteak azaldu du ezezkoa eman diola JxC Junts Per Catalunyak legealdirako gobernu akordioa betetzeko helarazi dion proposamen sortari.
Efe berri agentziak atzo gauean egin zuen publiko dokumentu hori, eta lau baldintzak honakoak dira: Jordi Puignero Generalitateko presidenteorde kargura itzultzea; soilik amnistiaz eta autodeterminazioaz negoziatzea Espainiako Gobernuarekin abiaturiko elkarrizketa mahaian, eta JxCk proposaturiko ordezkariak onartzea —orain artekoak nahitaez izan behar dira Generalitateko kontseilariak—; Kataluniako independentistek Espainiako Gorteetan fronte bateratua osatzea —besteak beste, aurrekontuak negoziatzeko—; eta prozesu subiranistaren buruzagitza bat berriz aktibatzea, koordinazioa eta zuzendaritza estrategikoa zehazteko.
La Vanguardia egunkariari emandako eta gaur argitara ateratako elkarrizketan, Aragonesek erantzun du «argi» dagoela JxCk bidalitako proposamena «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» dagoela: «Hortaz, proposamen serio bat badute, akordiorako borondatearekin, beti esan dugun bezala, baloratuko dugu».
JxCk bihar gauera arteko epea finkatu du ERC Esquerra Republicanarekin negoziatzeko; bi alderdiek akordiorik lortzen ez badute, militanteei iritzia eskatuko diete gobernutik ateratzeaz —datorren ostegunean eta ostiralean bozkatuko lukete—. Atzo, politika orokorreko bigarren eztabaidan, Generalitateko presidenteak esan zuen koalizioak jarraitzea «lehentasun bat» dela harentzat.
Iragan asteartean, politika orokorreko lehen eztabaidan, JxCk konfiantza mozio bat aurkeztearekin mehatxu egin zion Aragonesi, argudiatuta ez zela betetzen ari gobernu ituna. Asteazkenean, berriz, aurreikusiak zituen zereginak utzi, eta gobernua «urgentziaz» bildu zuen Generalitateko presidenteak, JxCko kontseilariak konfiantza mozioarekin ados zeuden eta horren berri bazuten argitu nahian; hala, 23:00ak pasatuta egin zuen agerraldia, eta Puigneroren kargugabetzearen berri eman zuen. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218935/zerbitzu-soziosanitario-duinak-aldarrikatu-dituzte-pentsiodunek.htm | Gizartea | Zerbitzu soziosanitario duinak aldarrikatu dituzte pentsiodunek | Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin dituzte mobilizazioak, Pertsona Helduen Nazioarteko Egunean. | Zerbitzu soziosanitario duinak aldarrikatu dituzte pentsiodunek. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin dituzte mobilizazioak, Pertsona Helduen Nazioarteko Egunean. | Iruñean, Donostian, Gasteizen eta Bilbon mobilizazioak egin dituzte gaur pentsiodunek, eta gertuko zerbitzu soziosanitario publiko eta duinak bermatzeko beharrezko baliabide ekonomiko eta humanoak aldarrikatu dituzte, besteak beste. «Eskubideak ez dira adinarekin iraungitzen», esan zuten.
Osasun eta gizarte zerbitzu duinak aldarrikatzeaz gain, gutxieneko pentsioak osatzea eskatu dute, baita krisi ekonomiko, energetiko eta klimatikoari aurre egiteko neurriak hartzea ere. Bestalde, pentsioak erosahalmena galtzen ari direla esan dute, inflazioagatik eta 21/2021 legeko balioa handitzeko indize berriaren aplikazioagatik.
Jon Fano pentsiodunen mugimenduko bozeramaileak Bilboko manifestazioaren ostean adierazi du pertsona guztiek dutela eskubidea bizi baldintza duinak izateko, eta horretarako 1.080 euroko gutxiengo pentsioak bermatu behar direla gehitu du. Izan ere, Fanok adierazitako datuen arabera, hilabetean 1.000 euro baino gutxiago irabazten duten 225.000 pentsiodun daude Euskal Herrian, eta horren %80 emakumeak direla ñabartu du. |
2022-10-1 | https://www.berria.eus/albisteak/218936/nerea-ibarzabal-nagusitu-da-hirugarren-final-laurdenean.htm | Kultura | Nerea Ibarzabal nagusitu da hirugarren final-laurdenean | Gotaine-Irabarnen (Zuberoa) jokatutako saioan, Oihana Iguaran izan da bigarrena | Nerea Ibarzabal nagusitu da hirugarren final-laurdenean. Gotaine-Irabarnen (Zuberoa) jokatutako saioan, Oihana Iguaran izan da bigarrena | Puntu gehien lortuta, Nerea Ibarzabal izan da denetan nagusi gaur Gotaine-Irabarneko (Zuberoa) kanporaketan. 738 puntu lortu zituen denera –Alaia Martinek Getxon lortutako berberak–. Ez da saioko bigarrenarekiko alde handiarekin gailendu, ordea. Izan ere, Oihana Iguaran izan du atzetik, puntu erdiko tartearekin (737,5). Koska handiagoa izan da ondorengoentzat: 694,5 punturekin egin baitu hirugarren Ane Labakak. Julio Soto izan da laugarren, 691 puntu bilduta. 41,5 puntutara geratu da bosgarren Eneko Lazkoz, 649,5 puntu lortuta, eta haren atzetik, seigarren, Patxi Iriart, 604 punturekin.
Beraz, Ibarzabalek Irungo finalaurrekoan kantatuko du azaroaren 5ean, Sustrai Colina eta beste sailkatuekin batera. Gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.
Gotaine-Irabarneko herriko gelako hormak dardarazi ditu gaurko saioak, eta publikoaren esker oneko txaloek leherrarazi dute aretoa. Hasiera-hasieratik hartu dio seikoteak neurria oholtzari; ale bikainak kantatu dituzte, oro har, bertsolariek, tarteka eroritako bertsoren bat ere izan zen arren.
Zortziko handian, Iguaran eta Ibarzabalen bertsoaldiak utzi ditu alerik finenak. Amak hazi eta hezitako bi ahizpa izan dira gaiaren arabera. «Zuen aita ez da orain arte zuen bizitzetan agertu. Orain, adinean gora egin ahala, zuengana gerturatu nahi du». Hala bota die gaia Aritz Bidegain gai-emaileak. Iguaranek, aitarekiko jarrera ezkorra izan du hartu beharrekoa. Ibarzabalek, aldiz, baikorra. «Deika aritu naiz amesgaiztotan/azalpen bat jaso nahian/orain ez diot deirik egingo/behar ez dudan garaian». Modu horretan abiatu du ariketa Iguaranek. Eta, Ibarzabalek, berriz, ondorengo erantzuna eman dio: «Zaharra dago ta helduko da/laster hiltzearen zama/hor betirako damutuko zait/hitzik egin ez izana». Ederki hasi da saioa, baina gorantz egin du aurrera egin ahala.
Zortziko txikian ere, ateraldi politak izan dira orokorrean. Labakak eta Lazkozek, esaterako, barrez jarri dute entzulea. Lazkozek Labakari ahots mezu luzeak bidaltzen dizkiola jarri die Bidegainek gaitzat. «Mezua bidaltzen dut/audioz osorik/ez egiteko akats/ortografikorik». Hala arrazoitu du mezu luzeak bidaltzearen kontua Lazkozek, eta horrela erantzun dio Labakak: «Gauza bat kontatzeko/ hamabi segundu/ ta gero hamar aldiz/errepikatu du». Nolanahi ere, sorta bikainak utzita amaitu dute sei bertsolariek ariketa.
Hamarreko txikian ere fin aritu da Labaka. Ibarzabalek eta biek osatu dituzte hiruna bertso. Gaiak hala aginduta, duten diru sarrerarekin oinarrizko gastuak estaltzeko larri dabiltzan bi jubilaturen paperetik kantatu behar izan dute. Labakak jantoki sozialean banatzen duten afaria hartzera joango dela esan dio Ibarzabali. Bien artean saio ederra egin badute ere, Ibarzabalek utziko zuen, ziurrenean, bertsorik finena: «Gobernua ez denez/ egin gutaz kargu/orain karitateak/estali behar du».
Bertsoaldi borobilak entzun dira, halaber, bakarkako lanean. Hauxe zuten ganbarako ariketa osatzeko gaia: «Medikuaren kontsultatik irten berri zara. Telefonoa sakelatik atera duzu». Bertso sorta osatzeko garaian, medikuak esandakoa zer zen argitu behar izan dute, beraz, bertsolariek. Baita telefonoa sakelatik zertarako atera duten argitu ere.
Erdialdera iritsi dira entzuleak besoak jasota txaloka jarri dituzten bi ganbarako ariketak: Iguaranena lehenik, eta Ibarzabalena ondotik. Haurdun egonda, birritan haurra galdu izana kantatu du Iguaranek, eta primeran deskribatu du emaginarekin izandako hitzordua. Aurreneko bi bertsoetan kantatu ditu alerik onenak, eta hirugarrena ere bide berean zihoan arren, ez du erabat lortu bertsoaldia borobiltzea. Hor hartuko zion aurre Ibarzabalek. Goitik behera josi ditu hiru bertsoak, publikoari kontatuz bikotekidearen laguntzarik gabe abortatzen ari den nerabe bat dela. Bere bigarren bertsoan, hain justu, hari deitzeko atera du telefonoa patrikatik. Ordea, ez deitzea erabaki du azken bertsoan:
Parean zenbakia ta ni zalantzaren menpeko deitu dezaket gaur abortatu ein dudala esateko baina agian ez gara izango sekula parez pareko beraz mobila berriro gorde ta urruntzea hobeto nerabea naiz baina urte asko dauzkat oraindik tarteko eta neurriak hartuko ditut berriz sexuan urtzeko ta batez ere zure moduko inor ez ezagutzeko
SAILKAPEN OROKORRA (beltzez, zuzenean sailkatu direnak)
1. Alaia Martin 738 puntu 2. Nerea Ibarzabal 738 puntu 3. Oihana Iguaran 737,5 pt. 4. Nerea Elustondo 695 pt 5.Ane Labaka 694,5 pt. 6. Julio Soto 691 pt. 7. Agin Laburu 685 pt 8. Joanes Illarregi 678 pt. 9. Saioa Alkaiza 673 pt. 10. Iñaki Apalategi 664 pt. 11. Xabat Illarregi Marzol 659 pt. 12. Oihana Bartra 653,5 pt. 13. Eneko Lazkoz 649,5 pt. 14. Miren Amuriza 646,5 pt. 15. Unai Mendizabal 635 pt. 16. Peru Abarrategi 627 pt. 17. Gorka Pagonabarraga 616 pt. 18. Patxi Iriart 604,5 pt.
Gaur Gasteizen
Gasteizko biltzar jauregian egingo dute saioa gaur, eta bertsolari hauek izango dira kantuan: Amaia Iturriotz, Haritz Mujika, Iban Urdangarin, Manex Agirre, Miren Artetxe eta Xabat Galletebeitia. Azken bi final-laurdenak jokatuko dira hurrengo asteburuan; Donostian eta Lizarran (Nafarroa). |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218965/aro-berriko-lehen-kilometroak-ospatu-dituzte-ibarran.htm | Gizartea | «Aro berriko lehen Kilometroak» ospatu dituzte Ibarran | Eguraldia lagun, jendetza elkartu da Gipuzkoako ikastolen aldeko jaian. Uzturpe ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua. | «Aro berriko lehen Kilometroak» ospatu dituzte Ibarran. Eguraldia lagun, jendetza elkartu da Gipuzkoako ikastolen aldeko jaian. Uzturpe ikastolako patioa egokitzeko erabili nahi dute festan lortutako dirua. | «Aro berriko lehen Kilometroak». Antolatzaileek horrela izendatu dute behin eta berriz aurtengo Gipuzkoako ikastolen aldeko jaia. Izan ere, gaur Ibarran (Gipuzkoa) ospatu dutena «urte osoan egindako egitasmo sortaren ginga» da. Hala azaldu dute antolatzaileek: «Guretzat ez da egun bakarreko kontua izan, urte oso batekoa baizik».
Eguraldi ederra izan dute lagun Ibarrara joan direnek. Goizean egin dute irekiera ekitaldia, eta aurten ere ez da falta izan azken urteetan klasiko bilakatu den erronka. Bestelako dozenaka ekitaldi ere egin dituzte.
Lau gune izan dituzte aukeran bisitariek; horiek, baina, ez dituzte «tematikoki» edo «adinaren arabera» banatu, beste urteetan egin ohi zen moduan. Denentzako egokiak diren tokiak prestatu dituzte. Hala, Sormena izan da guneetako baten izena: eskultura erakusketa bat egon da ikusgai, eta, horrez gain, tailerrak ere egin dituzte. Bertsoak botatzeko eta zirkua egiten ikasteko aukera ere egon da, besteak beste. Haurren Hirian, berriz, esaterako, Baso magikoa egitasmoa prestatu dute: «Ipuinak, fantasia, irudimena eta abentura izango dira protagonista». Hogei ikastolaren arteko topaketak ere izan dira, askotariko probez osatutakoak, eta Irene Caminosek bizikletarekin erakustaldia eskaini du.
Euskal musikaren ibilbidean, nola ez, musika izan da nagusi. Bizienea izeneko txokoan, nahi duen orok aukera izan du hamabost minutuko emanaldiak emateko. Oholtza bat atondu dute horretarako. Halere, musika ez da eremu horretan bakarrik izan; ez dute kontzertuetarako «gune espezifiko» bat lotu, eta gune guztietan izan dira kontzertuak: Xsakara, Diablues, Xiberoots, Dj Bull, Nikotina, Dupla...
Gastronomia izan da azken gunea, bertako produktuei balioa emateko. 800 lagunentzako paella eta Lumagorri oilaskoa prestatu dituzte, eta herriko plazan Pipar gunea ere izan da.
Irribarra lelopean osatu dute jaia, eta bide horretatik doa kantaren mezua ere: «Ibarra da irribarra». Ikastolaren eta herriaren «izaerara eta balioetara» egokitzen den festa diseinatu dute, eta, antolatzaileek azaldu dutenez, hizkuntzarekiko eta kulturarekiko sentipena indartu asmo dute: «Atxikimendu hori gure lurrarekiko dugun loturan irudikatu nahi izan dugu». Hainbat alderditan jarri dute arreta: artea, gastronomia, kulturartekotasuna, aniztasuna, ikasleen topaketak, kirola...
Gaur bildutako dirua Uzturpe Ikastolaren patioa eraberritzeko erabili nahi dute.
Ikusi gehiago: «Urte luzea, interesgarria eta polita izaten ari da» |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218966/antolakunde-ekologista-indartsu-bat-eratzeko-oinarriak-jarri-dituzte-ekotopaketetan.htm | Gizartea | «Antolakunde ekologista indartsu bat» eratzeko oinarriak jarri dituzte Ekotopaketetan | Klima larrialdiaren inguruan indarrak eta borrokak batzea erabaki dute dinamikaren azken egunean, asanbladan. Antolatzaileen arabera, «inflexio puntu bat» izan da asteburua. | «Antolakunde ekologista indartsu bat» eratzeko oinarriak jarri dituzte Ekotopaketetan. Klima larrialdiaren inguruan indarrak eta borrokak batzea erabaki dute dinamikaren azken egunean, asanbladan. Antolatzaileen arabera, «inflexio puntu bat» izan da asteburua. | «Olatu honi segida eman behar zaio». Ideia hori ahoan dutela amaitu dute asteburua Ekotopaketen antolatzaileek. Hiru egunez dozenaka eragile eta norbanako elkartu dira Portugaleteko Sastraka gaztetxean (Bizkaia), eta gaur, asanbladan, hartu dute erabakia: bidea ireki diote indarrak bildu eta Euskal Herrian «antolakunde ekologista indartsu bat» sortzeko aukerari.
Antolatzaileek, gaurko asanbladaren aurretik ere, Euskal Herria tresna ekologista berri baten beharrean igartzen dutela azaldu dute egunotan eskainitako elkarrizketetan. Hori hizpide hartuta, 10:00etatik 12:00etara egin dute bilkura, eta 13:00etan topaketen itxiera ekitaldia, Solar plazan.
Topaketei dagokienez, antolatzaileek balorazio bikaina egin dute: 300 pertsona inguru biltzea espero zuten, eta azkenean 500 izan direla esan dute. Hasiera besterik ez dela izan gehitu, eta asteburukoa «inflexio puntu bat» izan delako ustea adierazi dute; goraipatu dute parte hartzaileen profilen aniztasuna ere: «Zorionez, emakume asko ere hurreratu da».
Esan dute topaketak bultzada bat izan direla klima larrialdiari aurre egiteko borrokan, eta jarraipena eman behar zaiola olatu horri. Horretarako, hainbat eragilek osatuko duten antolakunde handi baten aldeko apustua egin dute.
Ikusi gehiago: Ekotopaketak: egiturazko makur bat zuzentzeko
Azaldu dutenez, datozen hilabeteetan «lan dinamika» bati ekingo diote, «bildutako indarrak bideratzeko». Gaur egun talde eta eragile ekologista asko daudela esan dute, baina horiek tokiko edo sektorekako proiektuen inguruan eraikita daudela. Eremu horiek mantenduta ere, beste lan esparru batzuetara zabaltzeko aukera aztertu nahi dute.
Antolakunde hori beharrezkoa dela azaltzeko, datu bat eman dute: topaketetan bildu diren 500 lagunetatik 350 ez daude talde ekologistaren batean antolatuta.
Eredua
Militantzia ereduaz ere jardun dute asanbladan, eta feminismoa jarri dute eredutzat: «Tratu ona, errespetua eta espazio seguruak» izango dituen eredu bat aipatu dute, eta «herriaren kontzientziatik» lan egitearen beharraz ere hitz egin dute. Hedabideei buruz, esan dute beharrezkoa dela haietatik iristen diren mezuak zalantzan jartzea, «oligopolioek haietan eragiten dutelako».
Antolakunde berri horrek landuko lituzkeen gaiei dagokienez, aipatu dituzte energia, burujabetza, klima larrialdia, gai sozialak eta lan munduarekin lotutakoak.
Amaitzeko, topaketen helburuak bete dituztela azpimarratu dute: «Krisi ekosoziala erdigunean jarri dugu asteburu batez; elkar ezagutu eta saretu gara; jende berria erakarri dugu; tresna ekologista berri baten beharraz eztabaidatu dugu eta gure diagnosia berretsi da; badugu norabide bat energia guzti hau kanalizatzeko: dinamika batekin hasiko gara».
Ikusi gehiago: «Giza historiako krisi larrienean gaude, eta ez dago erantzun proportzionalik» |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218967/haritz-mujika-garaile-laugarren-final-laurdenean.htm | Kultura | Haritz Mujika garaile laugarren final-laurdenean | 695,5 punturekin gailendu da Haritz Mujika. Miren Artetxe izan du atzetik, 670 puntu eskuratuta | Haritz Mujika garaile laugarren final-laurdenean. 695,5 punturekin gailendu da Haritz Mujika. Miren Artetxe izan du atzetik, 670 puntu eskuratuta | Goia jo jabe aritu dira gaur sei bertsolariak Gasteizeko saioan. Izan dira kantuan erorikoak, baina utzi dituzte ariketa bakoitzeko ale politak ere. Atzoko saioan baino puntu gutxiago izan dira gaur. Haritz Mujika izan da gailen, hark lortu baitu puntu gehien: 695,5, –Nerea Elustondok Getxon lortu zituenak baino puntu erdi gehiago–. Hala, zuzenean eskuratu du finalaurrekotarako pasea. Aise nagusitu da; Miren Artetxek harengandik 25,5 puntura egin baitu bigarren, 670 punturekin. Iban Urdangarin izan da hirugarrena, 660 puntu eskuratuta. Xabat Galletebeitiak, berriz, 655,5 puntu bilduta egin du laugarren, eta atzetik izan du bosgarren Amaia Iturriotz, 648 punturekin. Manex Agirre, azkenik, seigarren geratu da, orain arteko puntuaketa baxuenarekin: 573,5 punturekin.
Puntuaketa horrela, beraz, Donibane Garazin (Behe Nafarroa) kantatuko du Mujikak urriaren 29an. Amets Arzallusekin eta beste lau sailkatuekin batera arituko da bertan. Gaurko beste bost bertsolariek puntuazioaren arabera izango dute finalaurrekoetara sailkatzeko aukera.
Bertsolariek oro har ez dute lortu saioa lehertzerik, baina txalo gogotik jo duten 650 entzule batu dira Gasteizko Europa biltzar jauregian. Hasiera-hasieratik hartu dio Mujikak tamaina oholtzari, eta, saioa amaitu bitartean, erori gabe eutsi dio olatuari. Gainontzeko lau bertsolariek ere izan dituzte ateraldi politak, itxuraz oholtzan ziurtasun osoz aritu ez diren arren. Gaiei etorri moduan erantzun diete sei bertsolariek, baina goitik aritu da nabarmen Mujika.
Ariketa guztiak balekoak egin ditu irabazleak, baina ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten hiruna bertso kantatzeko gaia: «Diru kantitate handia eskaini dizute. Onartu egin duzu». Bistan denez, gaiari erantzuna emateko bidea nahiko zabalik utzi die gai emaileak. Eta, hala, nork bere sormena lantzea izan du helburu. Hiri bateko alkate gisa aurkeztu du bere burua Mujikak jendaurrean, eta udal lurrak Mercedes auto konpainiari oparitu izana kontatu du kantuz. Martxan jarri ditu horretarako lanak; eskabadora zein bestelako «trasteak». «Nahiz garbi-garbia ezten/ ekintza honen ostea/ beltzean eman didate/ lur zati baten kostea/ opari bat egin diet/ beraiek niri bestea». Horrela amaitu du, publikoaren txalo artean, hirugarren eta azken bertsoa:
Ta nire kontra kanpainan asko dabiltza gustura igual ez naiz iritsiko berriz nagoen postura baino alemanek dena jarri didate eskura eta kontratu batean zehaztu degu joskura alkate hautatze ezpanaute zer egingo diogu ba lana emango didate jefe de planta modura.
Gaurko saioa amaituta, hau da, oraingoz, sailkapen orokorra:
SAILKAPEN OROKORRA (beltzez, zuzenean sailkatu direnak)
1. Alaia Martin 738 puntu 2. Nerea Ibarzabal 738 puntu 3. Oihana Iguaran 737,5 pt. 4. Haritz Mujika 695,5 pt. 5. Nerea Elustondo 695 pt 6. Ane Labaka 694,5 pt. 7. Julio Soto 691 pt. 8. Agin Laburu 685 pt 9. Joanes Illarregi 678 pt. 10. Saioa Alkaiza 673 pt. 11. Miren Artetxe 670 pt. 12. Iñaki Apalategi 664 pt. 13. Iban Urdangarin 660 pt. 14. Xabat Illarregi Marzol 659 pt. 15. Xabat Galletebeitia 655,5 pt. 16. Oihana Bartra 653,5 pt. 17. Eneko Lazkoz 649,5 pt. 18. Amaia Iturriotz 648 pt. 19. Miren Amuriza 646,5 pt. 20. Unai Mendizabal 635 pt. 21. Peru Abarrategi 627 pt. 22. Gorka Pagonabarraga 616 pt. 23. Patxi Iriart 604,5 pt. 24. Manex Agirre 547,5
Azken bi final-laurdenak
Datorren asteburuan ere kanporaketa bikoitza izango du txapelketak: larunbatean Donostian, eta igandean, berriz, Lizarran (Nafarroan). Hauek dira Donostian kantatuko duten sei bertsolariak: Aitor Etxebarriazarraga, Beñat Iguaran, Eñaut Martikorena, Jone Uria, Maddalen Arzallus eta Onintza Enbeita. Igandean, berriz, Aitor Bizkarra, Asier Azpiroz, Imanol Uria, Iñigo Mantzizidor, Maialen Akizu eta Unai Gaztelumendi arituko dira Lizarran.
Ikusi gehiago: Nerea Ibarzabal nagusitu da hirugarren final-laurdenean |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218968/realak-badaki-olatu-artean-ere-igeri-egiten.htm | Kirola | Realak badaki olatu artean ere igeri egiten | Neurketa ikusgarria jokatu dute Gironak eta txuri-urdinek. Sorloth (x2), Brais, Zubimendi eta Kubo izan dira golegileak. | Realak badaki olatu artean ere igeri egiten. Neurketa ikusgarria jokatu dute Gironak eta txuri-urdinek. Sorloth (x2), Brais, Zubimendi eta Kubo izan dira golegileak. | Ez ohiko moduan, baina beste hiru puntu poltsikoratu ditu gaur Realak. Ikusleentzat neurketa zoragarria jokatu dute Gironak eta txuri-urdinek Montilivin; zortzi gol ikusteko parada izan da, eta futbolariak etengabe ibili dira joan-etorrian. Imanol Alguacilen taldeak, behingoz, erakutsi du badakiela ate aurrean asmatzen: Realak, gaur, bost aldiz jaurti du baloia hiru zutoinen artera, eta bost gol sartu ditu.
Esperotako hamaikakoa zelairatu du Orioko prestatzaileak: atzeko lerroan Aritz eta Pacheco izan dira zentralak (lesionatuta daude Zubeldia eta Le Normand); zelai erdian jada klasiko bilakatzen ari den laukotearen alde egin du (Zubimendi, Merino, Mendez eta Silva); eta aurrean Kubok eta Sorlothek jokatu dute.
Bi taldeek antzeko joko mota dute: gustuko dute baloia jokatuta ateratzea atzealdetik, eta aurkariei presio egitea aurrean, baloiak berreskuratu ahal izateko. Gisa horretara iritsi zaio saria Realari 8. minutuan: baloi bat gaizki aldendu du Bernardok, Silvari jausi zaio, hark Kubori pasatu dio, eta japoniarrak erdiraketa zoragarria egin dio Sorlothi, hark gola sartzeko.
Realak nahi zuen lekuan zuen neurketa, Riquelmek gol gogoangarri bat asmatu duen arte: Zubimendiri hanka artetik pasatu dio baloia, eta area kanpotik Remirok iritsi ezin zuen lekuan jarri du baloia. 23. minutua zen, eta partida aldatu du golak. Bigarrena lau minutu geroago sartu du Arnauk, buruz.
Girona atzean sartu da orduan, eta, Realak horma baten aurka joko zuela zirudienean, hura behera bota du Zubimendik. Bakarrik utzi du Sorloth area barruan, eta norbegiarrak, boleaz, maisuki amaitu du jokaldia. 2-2 eta atsedenaldia.
Eromena
Are eta zoroagoa izan da bigarren zatia: Merinok aukera bikain bat izan du 46.ean, eta gola 47.ean sartu du Taty Castellanosek. Bigun ibili dira Realeko atzelariak, eta Remirok ere ez du asmatu Gironakoaren jaurtiketa gogorra aldentzen.
Berdinketa 66. minutuan lortu du Brais Mendezek, inork errematatu ez duen falta batean, eta orduan hasi da Realaren erauntsia: Zubimendik aurretik jarri ditu txuri-urdinak 71. minutuan, eta Kubok itxi du neurketa 84.ean.
0-1 irabaztera ohitutako taldeak erakutsi du, beraz, badakiela 3-5 irabazten ere. Sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, hamahiru punturekin.
Girona: Juan Carlos; Yan Couto, Bueno, Bernardo, Juanpe (Valery, 76'), Gutierrez; Aleix Garcia (Ureña, 79'), Romeu, Riquelme; Castellano eta Vallejo (Yangel, 65').
Reala: Remiro: Gorosabel (Sola, 55'), Aritz (Gebara, 83'), Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino (Turrientes, 83'), Brais, Silva; Kubo (Navarro, 88') eta Sorloth (Carlos Fernandez, 88') |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218969/muniainen-42-urteko-gizon-bat-hil-da-orein-batek-adarkatuta.htm | Ekonomia | Muniainen 42 urteko gizon bat hil da orein batek adarkatuta | Lanean ari zen gizona. Bularrean jo du abereak, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan dute suspertu. | Muniainen 42 urteko gizon bat hil da orein batek adarkatuta. Lanean ari zen gizona. Bularrean jo du abereak, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan dute suspertu. | Muniainen (Nafarroa) 42 urteko abeltzain bat hil da gaur goizean. Lan egiten zuen etxaldean gertatu da istripua: bularrean adarkatu du orein batek, eta bertan hil da gizona.
Larrialdi zerbitzuek 11:35 aldera jaso dute abisua. Saiatu dira gizona suspertzen, baina ezin izan dute. Odol asko zuen galdua ordurako. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218970/lulak-aurreikusi-baino-alde-txikiagoa-atera-dio-bolsonarori-lehen-itzulian.htm | Mundua | Lulak aurreikusi baino alde txikiagoa atera dio Bolsonarori lehen itzulian | PT Langileen Alderdiko buruak botoen %48,4 lortu ditu, eta behin-behineko presidente ultrak, %43,2. Biak bigarren itzulian lehiatuko dira urriaren 30ean | Lulak aurreikusi baino alde txikiagoa atera dio Bolsonarori lehen itzulian. PT Langileen Alderdiko buruak botoen %48,4 lortu ditu, eta behin-behineko presidente ultrak, %43,2. Biak bigarren itzulian lehiatuko dira urriaren 30ean | Azken egunetan kaleratutako inkesta batzuen arabera, hauteskundeak aurrenekoz lehen itzulian irabazi eta berriro Brasilgo presidente izateko bidea hartzeko moduan zegoen Luiz Inacio da Silva Lula. Bozkatu zuten brasildarrek atzo, eta bai, PT Langileen Alderdiko presidentegai aurrerakoiak lortu zuen boto gehien: %48,43. Baina ezin izan du %50en langa gainditu, ordea, eta, horrenbestez, Jair Bolsonarorekin lehiatuko da bozen bigarren itzulian, urriaren 30ean. Behin-behineko presidente ultraeskuindarrak botoen %43,2 bildu ditu.
Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusian 156 milioi pertsonak zuten bozkatzeko aukera, eta, botoa ematea derrigorrezkoa den arren, abstentzioa %20,9koa izan da; 1998az geroztiko handiena. 1985ean demokrazia berrezarri zutenetik, Fernando Henrique Cardosok soilik lortu du hauteskundeak lehen itzulian irabaztea: bai 1994an, bai 1998an.
«Uste nuen edukiko nuela datozen egunetan Janjarekin [emaztea] eztei bidaian joateko aukera...» adierazi zuen Lulak herenegun gauean, umorez, Sao Paulon, bere jarraitzaileen aurrean, egoerari larritasuna kendu nahian. Izan ere, inkesten batezbestekoak zioen Bolsonaro, gehienez, botoen %35 lortzekoa zela. Baina, eskualdeetako emaitzei erreparatuta, zundaketek detektatu ez zuten Bolsonaroren aldeko bozkatzaile saldoa Sao Paulon zegoen, bozkatzaile gehien dituen estatuan; horregatik atera ditu aurreikusi baino zazpi puntu gehiago.
Bere alde bozkatu dutenen gogoa altxatzen ahalegindu da 2003-2010 artean herrialdeko presidentea izandakoa: «Bihartik aurrera kalean egongo gara. Ez dago atseden hartzeko denborarik. Hauteskundeak irabaziko ditugu; hau luzapen bat besterik ez da».
Ikusi gehiago: Bi eredu kontrajarri
Gainera, lortutako emaitzaren balioa nabarmendu nahi izan du: «Gaurkoa baloratzeko, duela lau urte zer gertatzen ari zen gogoratu behar da. Politikatik erauzi behar zen gizaki baten moduan ikusten ninduten». Ustelkeria egotzita zigortu zuten Lula, eta hemeretzi hilabete egin zituen kartzelan: 2018ko apiriletik 2019ko azarora. Baina Auzitegi Gorenak bertan behera utzi zuen haren kontrako zigor prozedura, iritzita Sergio Moro epaileak «partzialtasunez» jokatu zuela zigorra ezartzerakoan. 2018an, orduan, ezin izan zuen bozetara aurkeztu, nahiz eta argitaratutako inkestak aintzat hartuta herritarren gehiengoaren babesa zuen berriro presidente izateko.
Kontuan hartuta inkestak zer ari ziren adierazten, Bolsonaro kanpainan ibili da haizatzen iruzurraren mamua, eta esan izan du ez zela fio hautetsontzi elektronikoez. 1996tik dago sistema hori indarrean eta inoiz ez dute haren kontrako salaketarik jarri. Horren harira, Alexandre de Moraes Brasilgo Hauteskunde Batzordeko presidenteak hauteskunde eguneko «bakea» goratu zuen, eta sistemaren «gardentasuna, fidagarritasuna eta azkartasuna» laudatu zituen.
Horiek horrela, militar ohiak du Lularen garaipena aitortu, baina emaitzak onartu ditu. «Bigarren itzulia dugu aurretik. Erakutsi ahal izango diogu herriari inflazioa jaisten ari dela eta ez ditugula txiroenak ahaztu», esan die kazetariei Brasilian, estatuburuaren egoitzaren kanpoaldean egindako adierazpenetan.
Ikusi gehiago: Desberdinkeriaren Brasil
Botoen %90 pasa bildu dute Lularen eta Bolsonaroren artean. Boto gehien bildutako presidentegaietan hirugarrena Simone Tebet zentro-eskuineko hautagaia izan da (%4,16), eta laugarrena, Ciro Gomes laborista (%3,04). Hain zuzen, datozen lau asteetan bi horien bozkatzaileak erakartzen ahalegindu beharko dute PTkoak eta behin-behineko presidenteak. Biek esan dute denekin hitz egiteko prest daudela. Hasiera batean, behintzat, Lulak ditu bi eremu horietan arrantza egiteko aukera gehiago. Ez Tebetek, ez Gomesek ez dute argitu noren aldeko botoa eskatuko duten bigarren itzulian, eta esan dute beren alderdietan aztertuko dutela nola jokatu. Gomes ministroa izan zen Lularen lehen agintaldian.
Lulak idatzi du Twitterreko bere kontuan gogoko duela kanpainan aritzea. «28 egun gehiago ditugu. Maite dut mitinak egitea, kamioira igotzea. Eta lehendabizikoz edukiko dut aukera egungo presidentearekin aurrez aurreko bat edukitzeko. Horrela, berak eraiki duen Brasil eta guk eraikia genuena konparatu ahal izango ditugu».
Inoiz baino polarizatuago
Joan den abuztu erdialdean hasi zen kanpaina, hain zuzen, eta oso beroa izan da, indarkeriak markatua. Ostegunean izan zen presidentagaien arteko azkeneko debatea, eta Lulak eta Bolsonarok elkar iraindu zuten. PTkoak egotzi zion presidenteari gezurrak esatea, eta eskuin muturrekoak zuzenean iraindu zuen: «Gezurtia, preso ohia, traidorea». Bataren zein bestearen jarraitzaileen arteko istiluak areagotu dira kanpainako asteetan.
Ikusi gehiago: Dena edo ezer ez
Kopuruei erreparatuta, 57,2 milioi brasildarrek egin dute Lularen alde, eta 51k Bolsonaro babestu dute. Lider ultrak 2018ko bozetako lehen itzulian (49 milioi) baino boto gehiago lortu ditu orain, baina orduan lehia ez zen orain bezain polarizatua egon. Hau da, duela lau urteko lehen itzulian 80 milioi boto lortu zituzten bigarren itzulira igaro zirenek, Bolsonarok eta PTko Fernando Haddadek (31 milioi), eta aurten, berriz, 108 behin-behineko presidentearen eta Lularen artean.
Kongresua, kontserbadorea
Kongresuko ordezkariak ere aukeratu zituzten atzoko bozetan. Diputatuen Ganberako 513 aulkiak berritu dituzte, eta Senatuaren herena. Ondorioa da kongresua kontserbadorea izango dela hurrengo legegintzaldian ere. Behe ganberan Bolsonaroren indarrak, Alderdi Liberalak, edukiko du ordezkaritza handiena: 99 aulki. Oso zatikatuta dago ordezkaritza ganbera horretan, eta PTrentzat ia ezinezkoa izango litzateke ezkerreko gehiengo bat osatzea, ordezkaritza duten indar ugariak zentroaren eta eskuin muturraren artean posizionatzen baitira. Senatuan ere, gainera, Bolsonaroren alderdia da nagusi: sei aulki zituen, eta hemendik aurrera hamalau edukiko ditu.
Aldi berean, herrialdeko 27 estatuetako gobernadoreak aukeratzeko bozkatu zuten atzo. Horietako hamabostetan hautatu dituzte jada, hautagai batzuek botoen erdiak baino gehiago lortu dituztelako. Gainontzeko hamabi estatuetan, bigarren itzulian erabakiko da. Bederatzi estatuk Bolsonarok babestutako gobernadore bat edukiko dute, eta bostek, Lularen aldeko bat. Minas Geraisen, bestalde, Novo alderdi neoliberaleko hautagaia nagusitu da.
Sergio Moro, senatari
Sergio Moro epaileak aulki bat lortu du Senatuan. Moro izan zen, hain zuzen ere, Lava Jato auziaren barruan Lula herrialdeko ustelkeria leporatuta kartzelatzeko agindu zuena, nahiz eta Brasilgo Auzitegi Gorenak zigorra kendu zion gero, argudiatuta Morok «partzialtasunez» jokatu zuela. Bolsonaro presidentearen agintaldiko lehen urtean, 2018tik 2020ra, Brasilgo Justizia Ministroa izan zen Moro. Brasilgo Batasuna alderdiarekin aurkeztu da bozetara. |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218971/osasunak-puntu-bat-atera-du-real-madrilen-etxetik.htm | Kirola | Osasunak puntu bat atera du Real Madrilen etxetik | Kike Garciak berdindu du gorritxoentzat bigarren zatiaren hasieran, eta, geroztik, berdinketa ondo defendatu du Iruñeko taldeak, jokalari bat gutxiagorekin geratuta ere. | Osasunak puntu bat atera du Real Madrilen etxetik. Kike Garciak berdindu du gorritxoentzat bigarren zatiaren hasieran, eta, geroztik, berdinketa ondo defendatu du Iruñeko taldeak, jokalari bat gutxiagorekin geratuta ere. | Sendo aritu da Osasuna Madrilen, eta puntu bat erauzi ahal izan du Santiago Bernabeu zelaitik. Real Madril indargabetu du, eta Ligako bigarren postura bidali du, Bartzelonaren atzera.
Viniciusek aurreratu du talde zuria atsedenaldiaren aurretik. Eztabaidagarria izan da gola, Vinicius baloia pasatzen saiatu denean Real Madrilgo bi jokalari zeudelako jokoz kanpo, eta horietako bat —Rudiger— erabakigarria izan delako, baloia ukitzen saiatu denean Sergio Herrera atezaina nahastu duelako. Epaile madrildarrak, ordea, ontzat eman du gola, VAR sistemaren arduradunarekin hitz egin ostean, baina bideoa ikusi gabe.
Askok pentsatuko dute zuriek partida bideratua izango zuela hortik aurrera. Baina Kike Garciak bizkarrez emaniko burukada batek baloia Andrii Luninen atean sartu du bigarren zatiaren hasieran, partidaren 50. minutuan.
Geroztik, Osasuna ondo gotortu da. Real Madril ideiarik gabe ibili da gorritxoen defentsa sendoaren kontra egiteko orduan. Horrez gain, huts larriak egin dituzte zuriek. David Garcia kanporatu du epaileak, jokaldi bat VAR sistemarekin aztertu ostean, eta penaltia erabaki du Osasunaren aurka. Benzemak gogor jaurti du, baina goregi, eta baloia kanpora joan da.
Amaiera tentsioz beterik egon da. Gorritxoek jokalari bat galdu dutela ikusita, presioa areagotu dute zuriek, baina 15 minutu ez dira aski izan, ideiarik gabe ibili baitira. |
2022-10-2 | https://www.berria.eus/albisteak/218972/ezkurdiak-eta-mariezkurrenak-irabazi-dute-caixabank-mastersa.htm | Kirola | Ezkurdiak eta Mariezkurrenak irabazi dute Caixabank Mastersa | 22-15 nagusitu zaizkio Altuna III.ari eta Imazi. Markagailuari buelta eman diote zazpi tanto jarraian eginda. | Ezkurdiak eta Mariezkurrenak irabazi dute Caixabank Mastersa. 22-15 nagusitu zaizkio Altuna III.ari eta Imazi. Markagailuari buelta eman diote zazpi tanto jarraian eginda. | Gakoak izan dira gakoa, partidaren hasieran, Ezkurdia eta Altunaren arteko lehian. Iruñeko Nafarroa Arenan jokatu da Caixabank Mastersaren finala, eta bikote nafarra nagusitu da, 22-15.
2.500 ikusle bildu dira partida ikusteko. Asier Martinez atletak egin du ohorezko sakea. Municheko Europako Txapelketan lorturiko urrearengatik omenaldia egin diote horren bidez.
Mariezkurrenak estu lotu du Imaz atzean, pilotakada gogorren bidez. Horrek eragin du partida hasieran tanto luzeekin jokatzea, eta, ondorioz, inork ez du lortu aurreratzea markagailuan. Hiru punturen aldea izan zen tarterik handiena, 7-4 gorrien alde.
Ezkurdiak ere kontrolpean eduki du Altuna aurrealdean, baina hura arin ibili da. Ezkurdia izendatu dute gero finaleko pilotaririk hoberena.
Atsedenaldira 12-9 joan dira pilotariak, eta bigarren zati estua espero zen. Baina nafarrek zazpi tanto egin dituzte segidan, eta horrek eman die garaipena.
Horren aurretik, Etxeberriak eta Martijak irabazi dute erakustaldi partida, Artola eta Arangurenen aurrean. Bi bikoteak oso berdinduta ibili dira ordea, eta, azkenean, bi punturen aldea besterik ez da egon. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218973/lanmentoring-berariazko-laguntza-zerbitzu-berria-belaunaldi-erreleboari-ekiteko-eta-sistematizatzeko.htm | albisteak | LanMentoring: berariazko laguntza zerbitzu berria, belaunaldi erreleboari ekiteko eta sistematizatzeko | Lanbidek sustatzen duen egitasmo berri honek —Innobasque-rekin elkarlanean— berariazko laguntza eskaintzen du. Doakoa da, eta xede du enpresa txiki eta ertainei laguntzea belaunaldi errelebo arrakastatsua egiten. | LanMentoring: berariazko laguntza zerbitzu berria, belaunaldi erreleboari ekiteko eta sistematizatzeko. Lanbidek sustatzen duen egitasmo berri honek —Innobasque-rekin elkarlanean— berariazko laguntza eskaintzen du. Doakoa da, eta xede du enpresa txiki eta ertainei laguntzea belaunaldi errelebo arrakastatsua egiten. | LanMentoring berariazko laguntza zerbitzu bat da. Doakoa da, eta enpresa txiki eta ertainak ditu xede —hain zuzen ere, kezka hau duten enpresak: nola ziurtatu langileen edo giltzarriak diren lanpostuen belaunaldi errelebo arrakastatsua, enpresan bertan transmititu edota mantendu dadin dagoen ezagutza—.
EAEko enpresa sareak gainean du belaunaldi erreleboa. Hori dela eta, baliabideak behar ditu oraingo langile taldeak ordezkatzeko; betiere, trantsizio horretan lehiakortasuna galdu gabe.
Egitasmo pilotu honen bidez –Lanbidek sustatuta, Innobasque - Berrikuntzaren Euskal Agentziarekin lankidetzan–, prozesu jakin bat erraztu nahi da, hartara enpresa txikiek eta ertainek plantillen bizi zikloa aurreikusi, planifikatu eta kudeatu dezaten.
Enpresarako abantailak
• Talentua eta ezagutza ez galtzea. • Lanpostu gakoen jardunean jarraitzea bermatzea. • Plantilla motibatzea. • Garapen profesionala sustatzea —bai oraingo langileengan, bai sartuko diren berriengan—. • Lanpostuen deskribapena berrikustea.
Zer eskaintzen du LanMentoring zerbitzuak?
Aholkularitza pertsonalizatua, 50 ordukoa eta doakoa.
Neurrira diseinatutako prozesu bat, hiru fasetan antolatuta: • Diagnostiko azkar bat, zehazteko zeintzuk diren negozioko prozesu kritikoak eta horietan parte hartzen duten pertsonak. • Aholkularitza pertsonalizatua, lotzeko, batetik, negozioaren beharrizanak, eta, bestetik, Lanbideren kontratazio, prestakuntza eta enplegu tresna publikoak. • Laguntza zuzena taldean aukeratzen diren kideentzat, ziurtatze aldera haien ezagutza eta esperientzia enpresan bertan geratuko direla.
Emaitzak negoziorako: • Gehienez ere 6 hilabeteko epean amaituko da prozesua. Bukaeran, gutxienez, zerbitzuan zehar planteatutako ekintzetako bat ezarriko da. • Taldekideek prestakuntza jasoko dute, aurrerantzean ere modu autonomo batean garatu ditzaten antzeko prozesuak.
Norentzat da?
• Enpresa txikiak eta ertainak (langile-kopurua: 10 eta 249 bitartean). • Enpresek EAEn egon behar dute. • Jarduera hauetan lan egin behar dute: industrian, industriari lotutako zerbitzuetan, informazio eta komunikazio sozietatean, logistikan eta handizkako merkataritzan.
Zerbitzu pilotu honetan 60 enpresak parte hartu ahalko dute.
Informazio gehiago eta izen ematea: https://www.lanbide.euskadi.eus/orokorra/-/relevo-generacional-y-gestion-de-la-edad-en-pymes_eus |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218974/nord-streamen-gas-isuri-nagusia-eten-egin-da-baltikoan-bigarrena-ez.htm | Ekonomia | Nord Streamen gas isuri nagusia eten egin da Baltikoan; bigarrena ez | Suediak dio ihes handiaren arrastorik ez dela ikusten itsasazalean. Europako gas eskaerak %10 egingo du behera 2022. urtean, IAEren arabera. | Nord Streamen gas isuri nagusia eten egin da Baltikoan; bigarrena ez. Suediak dio ihes handiaren arrastorik ez dela ikusten itsasazalean. Europako gas eskaerak %10 egingo du behera 2022. urtean, IAEren arabera. | Suediako itsas guardiak jakinarazi du Nord Stream 1 gasbidean dagoen ihesik handienaren arrastorik ez dagoela jadanik Suediako urazalean, baina bigarren ihesak emaria handitu duela, «arin bada ere». Gasbide horren eta Nord Stream 2ren aurkako sabotajeak lau gas isuri eragin zituen aurreko astean. Horietako bi Suediako uretan gertatu dira, baina ihes nagusiak ez du burbuilarik igortzen jada. Bigarrena 30 metro diametroko azaleran sumatu daiteke, Bornholm uhartetik gertu.
Iparraldeko herrialde horretako agintariek iganderako aurreikusi zuten isuria amaitzea, eta ihesik handienaren kasuan bete egin da epemuga. Bigarrenarenean ez, ordea. Nord Stream 2 ez zuten martxan jarri bere garaian, baina metanoz beteta zeukan hodia. Gas hori oso kutsakorra da atmosferan, eta oraindik zehazteko dago hondamendi ekologikoaren neurria, isuriak direla eta.
Bien bitartean, Nord Stream gasbideen presioa egonkortu egin dela berretsi du Gazpromek. Errusiako gas konpainiak ohar bat kaleratu du informazio zehatzarekin: «Nord Stream 2aren A lerroan eta Nord Stream 1aren bi lerroetan egonkortu egin da presioa gertakarien ondoren eta ihesaldiak eten egin dira». Gaspromek dio lanean ari dela Nord Stream 2 gasbidearen B lerroan presioa apaltzeko; «hori dela eta, hodian gas naturalaren jarioa apaldu egin behar da». Neurri horrek ahalbidetuko die teknikariei «segurtasunez aztertzea lerroaren osotasuna eta ingurmenarentzako ahalezko arriskuak».
Gas eskaera, behera Europan
IAE Nazioarteko Energiaren Agentziak gasaren eskaerari buruzko hiruhilekoko txostena argitaratu du, eta argi utzi du Europak gas gutxiagorekin moldatu beharko duela 2022. urtean. Eskaera %10 jaitsiko dela aurreikusi du IAEk; prezioen gorakada izugarriarengatik eta Errusiako iturria ixten ari delako gertatuko da eskaeraren beherakadaren errekor hori.
Energiaren agentziak «ziurgabetasun handiko agertokia» aipatzen du aurreikuspenak egiteko traba gisa, baina, hala ere, gas eskaeraren inguruko aurreiskupen horiek apaldu egiten ditu, baita 2023. urterako ere: -%4. Hasteko, aurten 54.000 milioi metro kubiko gutxiagorekin moldatu beharko du Europak, eta horrek %0,8ko jaitsiera eragingo du mundu mailan. Prezio garestiak eragina izaten ari baitira mundu osoan.
Urteko lehen zortzi hilabeteetan, Europak nabarmen apaldu du gas eskaera aurreko epe berarekin alderatuz gero: -%10. Etxebizitzetan eta saltokietan jaitsi da gas eskaera (-%12), baina erabilera industrialean are gehiago (-%15). Argindarra sortzeko, ordea, 2021. urteko maila berean erre dute gasa Europan, abuztura arte. Lehorteak zentral hidroelektrikoen sorkuntza asko apaldu du Europako hegoaldean, eta Frantziak bere erreaktore nuklearren geldialdia konpentsatu behar izan du, gainera. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218975/lehia-bizia-espero-dute-lau-eta-erdikoan.htm | Kirola | Lehia bizia espero dute lau eta erdikoan | Ostiral honetan hasiko da txapelketa,Villabona-Amasan, eta azaroaren 20an jokatuko dute finala, Bilbon. Pilotarien artean bi aldaketa daude iazko ekitaldiaren aldean: Dariok maila nagusian jokatuko du estreinako aldiz; Victorren ordez ariko da, eta Agirre arituko da Bengoetxea VI.aren ordez. Irribarriak ez du jokatuko. | Lehia bizia espero dute lau eta erdikoan. Ostiral honetan hasiko da txapelketa,Villabona-Amasan, eta azaroaren 20an jokatuko dute finala, Bilbon. Pilotarien artean bi aldaketa daude iazko ekitaldiaren aldean: Dariok maila nagusian jokatuko du estreinako aldiz; Victorren ordez ariko da, eta Agirre arituko da Bengoetxea VI.aren ordez. Irribarriak ez du jokatuko. | Caixabank Masterseko finala jokatuta, amaitu da pilotaren udako sasoia. COVID-19aren pandemiak erabat baldintzatutako bi udaren ostean, bete-betea izan da aurtengoa. Nekez geratuko zen pilotazaleren bat ase gabe, makina bat partida jokatu baitira. Pilotarientzat, berriz, garai oso trinkoa izan da, ia lau hilabete iraun baitu sasoiak, eta ia ez baita egon etenik.
Ez da etenik egongo orain ere, ostiral honetan hasiko baita denboraldiko lehen txapelketa: Eskuzko Pilota Enpresen Ligaren (EPEL) lau eta erdikoa. Hilabete eta erdi iraungo du, azaroaren 20an jokatuko baitute finala, Bilbon, Miribillako pilotalekuan.
Gaur aurkeztu dute txapelketa, Miribillan bertan. Aldaketa gutxi daude aurreko lau eta erdikoaren aldean. Hamabi pilotarik jokatuko dute berriz ere, enpresa bakoitzetik seik. Aspetik, Jokin Altuna, Joseba Ezkurdia, Peio Etxeberria, Danel Elezkano, Aitor Elordi eta Dario Gomez ariko dira; Baikotik, berriz, Unai Laso, Erik Jaka, Mikel Urrutikoetxea, Iñaki Artola, Jon Ander Peña eta Asier Agirre. Aurrelariak dira guztiak. Azken urteetako ohitura da hori: Alvaro Untoria izan da maila nagusiko lau eta erdikoa jokatu duen azken atzelaria; 2016an aritu zen.
Pilotarien artean bi aldaketa bakarrik daude azken ekitaldiaren aldean: Aspen, Dariok jokatuko du Victor Estebanen ordez. Ezkaraikoak (Espainia) aurrerapausoa eman du, eta enpresak saritu egin nahi izan du: lehen aldiz ariko da maila nagusiko lau eta erdikoan. Haren jokoa ondo moldatzen da diziplinarako. Iker Irribarriak, berriz, ez du jokatuko. Euskadi Irratiari azaldu dionez, berak egin dio uko jokatzeari, ez baitu nahi bezain ondo eskuin belauna; iaz ebakuntza egin zioten. Aramakoak (Gipuzkoa) urteak daramatza ezinean lau eta erdian: 2016an irabazi zuen azken aldiz partida bat. Iaz, Elordik kanporatu zuen atarikoan.
Baikon, berriz, Agirre da berritasuna. Iruindarrak Oinatz Bengoetxearen lekua hartuko du, leitzarrak utzi egin baitu pilota profesionala. Hamabi aukeratuen artean egoteko, Agirrek Joanes Bakaikoa kanporatu behar izan du enpresak antolatutako atarikoan. Agirre bigarrenez ariko da maila nagusiko lau eta erdikoan. 2018an jokatu zuen lehen aldiz, aurreko urtean Promozio Mailako txapela irabazi eta gero. Ezkurdiaren aurka galdu zuen final-zortzirenetan. Iaz, atarikoan galdu zuen Peña II.aren kontra.
Ostiral gauean jokatuko dute final-zortzirenetako lehen partida, Villabona-Amasan (Gipuzkoa): Elezkano II.a eta Artola ariko dira. Larunbat arratsaldean, berriz, bi partida jokatuko dituzte Zallan (Bizkaia): aurrenekoan, Jaka eta Elordi ariko dira, eta bigarrengoan, Urrutikoetxea eta Peña II.a. Azkenik, igande arratsaldean, Lekunberrin (Nafarroa), Dariok eta Agirrek jokatuko dute final-zortzirenetako azkeneko partida.
Azken urteetako sistemari eutsi diote. Final-zortzirenetako irabazleak final-laurdenetako ligaxkarako sailkatuko dira. Han izango dituzte zain lau zerrendaburuak, iazko lau eta erdikoaren lehen lau sailkatuak: Altuna III.a, Laso, Ezkurdia eta Peio Etxeberria, hurrenez hurren. Urrutikoetxearen eta Peña II.aren arteko irabazleak eta Darioren eta Agirreren artekoak Altuna III.a eta Peio Etxeberria izango dituzte aurkari A multzoan; hiru jardunaldiko ligaxka jokatuko dute, datorren astean hasita. Elezkano II.aren eta Artolaren arteko garaileak eta Jakaren eta Elordiren artekoak, berriz, Lasorekin eta Ezkurdiarekin ariko dira B multzoko ligaxkan.
Bi multzoetako lehen bi sailkatuak ariko dira finalerdietan: A multzoko lehenak B multzoko bigarrenaren aurka jokatuko du, eta B multzoko lehenak, A multzoko bigarrenaren kontra. Azaroaren 5ean eta 6an jokatuko dira finalerdiak, eta irabazleek finala jokatuko dute bi aste geroago, 20an, Bilbon. Tartean dagoen igandean, 13an, hirugarren eta laugarren posturako partida izango da. EPELek oraindik ez du zehaztu non jokatuko den.
Ezingo da partidarik atzeratu; final-zortzirenetan, final-laurdenetako ligaxkan eta finalerdietan, galdutzat emango zaio partida lesionatzen denari, eta haren aurkaria joko dute irabazle. Finala ere ez da atzeratuko, eta, iristen diren bi pilotarietako batek ezin badu jokatu, hirugarren sailkatuak ordezkatuko du. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218976/bertan-behera-gelditu-da-emir-kusturicaren-donostiako-kontzertua.htm | Kultura | Bertan behera gelditu da Emir Kusturicaren Donostiako kontzertua | Hilaren 13an jo behar duten Kursaaleko auditoriumean The No-Smoking Band taldearekin | Bertan behera gelditu da Emir Kusturicaren Donostiako kontzertua. Hilaren 13an jo behar duten Kursaaleko auditoriumean The No-Smoking Band taldearekin | Datorren urriaren 13an, ostegunarekin, Kursaal Eszenaren denboraldiaren barruan Emir Kusturicak eta The No Smoking Band-ek Kursaaleko auditoriumean ematekoa zuten kontzertua bertan behera geratu da, logistika arrazoiengatik. Emir Kusturicaren management bulegoak zera adierazi du: «Sentizen dugu ohar honek haren zaleen artean eragin dezakeen ezinegona, eta espero dugu ahal bezain laster haiekin topo egiteko aukera izatea».
Sarrera www.kursaal.eus webgunearen bidez erosi zuten lagunei automatikoki itzuliko zaie dirua. Leihatilan erosi zutenek, berriz, 943-00 31 70 telefonora deitu beharko dute itzulketa gauzatu ahal izateko. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218977/errusiako-behe-ganberak-berretsi-egin-ditu-ukrainan-okupatutako-lurrak-anexionatzeko-itunak.htm | Mundua | Errusiako Behe Ganberak berretsi egin ditu Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko itunak | Kremlinek onartu du ez duela argi zein diren anexionatutako lurren mugak. Errusiera izango da hizkuntza ofiziala, eta errubloa dibisa nazionala, 2023tik aurrera. Zelenskik esan du Ukrainako armadak eremu gehiago «askatu» dituela herrialdearen ekialdean eta hegoaldean. | Errusiako Behe Ganberak berretsi egin ditu Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko itunak. Kremlinek onartu du ez duela argi zein diren anexionatutako lurren mugak. Errusiera izango da hizkuntza ofiziala, eta errubloa dibisa nazionala, 2023tik aurrera. Zelenskik esan du Ukrainako armadak eremu gehiago «askatu» dituela herrialdearen ekialdean eta hegoaldean. | Espero bezala, Errusiako Behe Ganberak aho batez onartu ditu Ukrainan okupatutako Kherson eta Zaporizhia probintziak, eta Donetsk eta Luhansk herri errepublikak Errusiako Federaziora batzeko itunak, Vladimir Putin Errusiako presidenteak joan den ostiralean lau eskualde horiek anexionatzeko hitzarmenak sinatu ondoren. Hala jakinarazi du TASS Errusiako berri agentziak.
Kremlinek azaldu duenez, Donetsk eta Luhans herri errepublikek 2014ko mugak izango dituzte; Zaporizhiaren kasuan, bere muga administratiboen barruan egingo du bat Errusiarekin; Khersoni, berriz, erreferendumetan parte hartu zuten Mikolaiv oblasteko bi barruti —Snegirevka eta Aleksandrovka— lotuko zaizkio, eta gisa horretara anexionatuko du Errusiak.
Hala ere, Errusiako Gobernuaren bozeramaile Dmitri Peskovek aitortu du Kherson hegoaldeko eta Zaporizhiako mugak ez daudela guztiz zehaztuta, eta eremu horietako herritarrei kontsulta egiten jarraituko duela Moskuk, mugak erabat zehazte aldera. Ez du argitu, ordea, kontsulta horiek nolakoak izango diren. Behin Behe Ganberak itunak onartuta, Errusiako Senatuak bihar berretsiko du anexioa.
Bat egiteko itunez gain, lurralde horiek Errusiako Federazioan sartzeko lege konstituzionalaren proiektuak ere eztabaidatu dituzte Behe Ganberan. Hain zuzen, dokumentu horien arabera, errusiera izango da lau eskualde horietako hizkuntza ofiziala, baina bertako herritarrei beren ama hizkuntzan hitz egiteko eskubidea bermatuko zaie; besteak beste, ukraineraz. Aldi berean, hizkuntza horiek ikasteko eta garatzeko baldintzak sortuko dira. Dibisa nazionala, berriz, errubloa izango da, 2023tik aurrera; aldiz, Ukrainako dibisa, hrivnia, datorren abenduaren 31ra arte erabili ahalko dute.
Halaber, txostenak dioenez, Donetsk eta Luhansk herri errepubliketan eta Moskuren menpean dauden Zaporizhia eta Kherson probintzietan bizi diren errusiar herritarrek «enplegu bermeak» izango dituzte, eta hezkuntzarako dokumentuak «aitortuko» zaizkie, baita beren egoera zibila, lan esperientzia, pentsioa jasotzeko eskubidea, eta laguntza soziala eta medikoa egiaztatzen dituzten dokumentuak ere. Horretaz gain, Donetsk eta Luhansk herri errepublikek eta Zaporizhia eta Kherson eskualdeek beren izena mantenduko dute.
Errusiako Konstituzio Auzitegiak atzo onartu zituen Putinek eta Moskuk Ukrainako eskualdeetan ezarritako buruzagiek ostiralean Kremlinen sinatutako anexio itunak. Halere, Errusiako Behe Ganberako Viatxeslav Volodinek aitortu du Errusiak oraindik ez duela kontrolpean anexionatutako lurralde osoa. «Bai, eskualde horietan borrokak izaten ari dira. Faktore hori kontuan hartu behar dugu, eta gure eskuetan dagoen guztia egitea dagokigu Errusiako Federazioaren lurraldea askatzeko».
Ukrainaren «kontraerasoa», aurrera
Ukrainako armadaren «kontraerasoak» aurrera jarraitzen du etenik gabe. Larunbatean Donetsk eskualdeko Liman hiri estrategikoa «berreskuratu» ostean, Kherson oblasteko Arkhanhelske eta Miroliubivka kokalekuak «askatu» dituela ziurtatu du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak; baita Donetsk eskualdeko Torske herria ere.
Zelenskik bart gauen egindako agerraldian zehaztu duenez, Ukrainako indarrak Luhansk eskualdeko lurraldearen zati bat berreskuratzeko «ahaleginean» dabiltza. Askatzea lortuko balute, Errusiak ez luke Ukrainako probintzia bat ere menpean izango bere osotasunean; besteak beste, ostiralean formalki anexionatu zituen Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk oblastak.
Ukrainako presidenteak, bestalde, nabarmendu du zigortu egingo dituela lau eskualde horietan joan den astean «erreferendumak» antolatzen aritu zirenak. Hala idatzi du Telegramen: «Gure estatuaren aurkako erasoetan lotura izan duen orok ondorioak jasango ditu».
Kargugabetzea
Putinek irailaren 21ean deitutako «mobilizazio partzialaren» harira, Mikhail Degtiarev Errusiako Khabarovsk eskualdeko gobernadoreak iragarri duenez, Errusiako ekialdeko erakunde federatu horretako komisario militarra, Yuri Sergueyeevitx Laiko, kargutik kendu dute, milaka herritar «modu irregularrean» mobilizatzeagatik. Gobernadoreak argudiatu duenez, Laikok «hutsegite ugari» egin zituen mobilizazio partzialaren esparruan erreserbistek izena emateko prozesuan.
Degtiareven esanetan, Khavarovsko milaka erreserbistak zitazioak jaso zituzten lehen hamar egunetan, eta erregistro eta izen emate militarreko bulegoetara heldu ziren. «Erdiak, ordea, etxera bidali genituen, ez zituztelako betetzen soldadutzan sartzeko irizpideak».
Bestalde, Errusiako Gobernuak errefusatu egin du Txetxeniako buruzagi Ramzan Kadirovek Ukrainan bonba nuklear bat jaurtitzeko egindako gomendioa, Errusiako armada jasaten ari den «galeren» aurrean. Kremlineko eledun Dmitri Peskovek esan du Moskuk «ikuspegi orekatua» bermatu nahi duela, eta ez «emozioetan oinarritutakoa».
Bitartean, Kremlin adi-adi begiratzen ari zaio Ukraina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko prozesuari. Peskovek adierazi duenez, otsailaren 24an «operazio militar berezia» abiatzearen arrazoietako bat izan zen Ukrainako Gobernuak aliantza militarrera batzeko asmoa izatea. Horrekin lotuta, Zelenskik joan den ostiralean iragarri zuen NATOko kide bihurtzeko eskaera egingo dutela, horretarako urgentziazko prozedura erabilita. Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbegek, berriz, esan zuen Ukraina babesten jarraituko dutela. Halere, gogorarazi zuen garrantzitsuena dela Kievi berehalako laguntza ematea inbasioari aurre egiteko, eta iradoki Ukraina erakundean sartzea ez dela lehentasuna orain. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218978/svante-paabo-suediarrak-irabazi-du-medikuntzako-nobel-saria.htm | Gizartea | Svante Paabo suediarrak irabazi du Medikuntzako Nobel saria | «Desagertutako hominidoen genomei eta giza eboluzioari buruzko» aurkikuntzak egiteagatik saritu dute Paabo. | Svante Paabo suediarrak irabazi du Medikuntzako Nobel saria. «Desagertutako hominidoen genomei eta giza eboluzioari buruzko» aurkikuntzak egiteagatik saritu dute Paabo. | Svante Paabo ikertzaile suediarrak «giza eboluzioari dagokionez» inoiz egin gabeko aurkikuntzak egin ditu, eta Medikuntzako Nobel saria eman dio Stockholmeko Karolinska Institutuak. Ikerlariaren aurkikuntzen artean daude, bertzeak bertze, neanderthalaren genoma sekuentziatzea —espezie hori desagertua da—, edo ezezaguna zen hominido baten aurkikuntza.
Paabok ondorioztatu du, gainera, hominido horien geneak pasatu zitzaizkiola Homo sapiens-ari duela 70.000 urte. Hori garrantzitsua da, adibidez, gaur egun gizakiaren immunitate sistemak infekzioei nola eragiten dien aztertzeko.
Medikuntzako Nobel saria
Medikuntzako 113 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2022 bitarte, eta saritu horietatik hamabi emakumeak izan dira. Frederick G. Banting izan da historian sari hori jaso duen pertsona gazteena: 32 urterekin saritu zuten (1923), intsulina asmatzeagatik. Peyton Rous izan da saria irabazi duen pertsona zaharrena: 87 urterekin saritu zuten (1966), zenbat minbizi eragiteko orduan birusek zer garrantzi duten deskubritzeagatik. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218979/garbine-ruiz-eta-david-rodriguez-ahal-dugu-ko-gasteizko-eta-arabako-zerrendaburu-izateko-primarioetan.htm | Politika | Garbiñe Ruiz eta David Rodriguez, Ahal Dugu-ko Gasteizko eta Arabako zerrendaburu izateko primarioetan | Elkarrekin Podemos-IUko Gasteizko Udaleko eta Arabako Batzar Nagusietako gaur egungo bozeramaileak 'Bat Egin Podemos' proiektuaren barruan aurkeztu dira Ahal Dugu alderdiko primarioetara. | Garbiñe Ruiz eta David Rodriguez, Ahal Dugu-ko Gasteizko eta Arabako zerrendaburu izateko primarioetan. Elkarrekin Podemos-IUko Gasteizko Udaleko eta Arabako Batzar Nagusietako gaur egungo bozeramaileak 'Bat Egin Podemos' proiektuaren barruan aurkeztu dira Ahal Dugu alderdiko primarioetara. | Gaur goizean, Garbiñe Ruizek eta David Rodriguenek datozen hauteskundeen aurreko Ahal Dugu-ren primarioetarako hautagaitzak aurkeztu dituzte, Gasteizko Udaleko eta Arabako Batzar Nagusietako zerrendaburuak izateko. Hedabideen aurrean adierazi dute hiri eta lurralde eredua aldatzeko «irrikazko helburua» dutela, hiritar guztiak «babesteko».
Bat Egin Podemos programaren barruan aurkeztu dira primarioetara, eta proiektu «ireki eta integratzailea» dela adierazi dute, ongizate estatua mantentzeko eta herritarrei «bizitza duina» bermatzeko, zerbitzu publikoak indartuz. Gizarte eredu justu, berdintasunezko, feminista eta ekologista bat sortzeko lanean ari direla adierazi dute, eta kideen babesa dutela erantsi.
Gasteizko egoera aztertuz, Ruizek adierazi du Gorka Urtaran Gasteizko alkatetzan egon den urteetan ez dela gizartearen gehiengoaren aldeko aldaketarik egon: «Gasteizek potentziala du, baina atzean geratzen ari gara. Ongizate eredua indartzeko helburua izan behar du». Etxebizitzaren auziari helduta, Ruizek esan du Gasteizen milaka pertsona daudela alokairu sozialeko etxebizitza baten zain: «Ez da etxebizitza soziala bultzatzen ari».
Zerga sistema progresiboago bat
Kalitatezko zerbitzu publikoak mantentzeko zerga sistema «justuago eta progresiboago bat» izatea beharrezkoa dela iritzi dio Rodriguezek, errenta eta ondare handiak dituztenek «ekarpen handiagoa» egiteko. Bestalde, Araban biztanleria modu desorekatuan banatuta dagoela uste du hautagaiak, eta esan du etxebizitzak zaharberritzea eta familia gazte berriei finkatzen laguntzea dela egokiena landa ingurunearen birpopulazioa bultzatzeko.
Araneta ez da aurkeztuko
Elkarrekin Podemos-IUren Donostiako Udaleko bozeramailea, Aitzole Araneta, ez da aurkeztuko Ahal Dugu-ko primarioetara. Hala adierazi du EAEko Ahal Dugu-k, prentsa ohar baten bidez, eta azken urteetan udalean egindako lana eta «esfortzua» eskertu dizkio alderdiak Aranetari. Alderdiak adierazi du duela hilabete batzuk Aranetak bere ibilbide profesionalari berrekiteko asmoa helarazi ziola. Hala ere, Ahal Dugu-ri babesa ematen jarraituko duela esan dio Aranetak alderdiari.
Joan den hilean, Haizea Garai Ezker Anitzako zinegotziak dimisioa eman zuen, Aranetari egotzita «indarkeria fisikoa eta hitzezkoa» erabili izana bere aurka. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218980/turull-egoera-konpontzea-izandugu-helburu-baina-erck-esan-digu-ez-dagoela-ezer-hitz-egiteko.htm | Mundua | Turull: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko» | ERC eta JxC ados jarri ez direnez, JxCko militanteen esku dago Generalitatearen etorkizuna. 'JxCk Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu?', galdetuko die buruzagitzak ostegunean eta ostiralean. | Turull: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko». ERC eta JxC ados jarri ez direnez, JxCko militanteen esku dago Generalitatearen etorkizuna. 'JxCk Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu?', galdetuko die buruzagitzak ostegunean eta ostiralean. | Junts Per Catalunyak Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu?: hori galdetuko die JxC Junts Per Catalunyako buruzagitzak alderdiko militanteei ostegunean eta ostiralean egingo duten kontsultan. Galdeketaren emaitzak jaso bezain pronto jakinaraziko du JxCk, ostiralean, Kataluniako Gobernuaren parte izaten jarraituko duen edo ez. Gaur arratsaldean prentsaurreko bat eman du Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak, eta adierazi du kontsultaren emaitzak argitaratu arte ez dutela aurreratuko zein izango den alderdiaren norabidea.
ERC Esquerra Republicana eta JxC negoziatzen aritu dira asteburuan, koalizio gobernuaren barruko krisia konpondu nahian, baina bi alderdietako buruzagiak ez dira ados jarri. Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak salatu du Pere Aragones Kataluniako presidenteak ez duela «inolako borondaterik» izan akordio batera heltzeko: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko».
Legealdirako gobernu akordioa betetzeko proposamen sorta bat helarazi zion ostiralean JxCk Aragonesi, baina Generalitateko presidenteak ez zuen onartu, «akordiorako borondaterik» ez dagoela argudiatuta. Horren ondorioz, JxCk malgutu egin du proposamen sorta. Jordi Puignero Generalitateko presidenteorde kargura itzultzea ez da baldintza bat dagoeneko, Puignerok berak gaur goizean jakinarazi duenez. Hala ere, gehitu du «oso zaila» izango dela Generalitatean segitzea: «ERCk ez gaitu gobernuan eduki nahi».
Turullek adierazi du bi aldeen arteko akordioa lortzea dela JxCren «borondatea», eta horregatik egin diela uko hainbat baldintzari. Dena den, Aragones «ez du ase» JxCren proposamen malguagoak, ERCko iturriek Kataluniako hedabideei helarazi dietenez. Are, ERCko eledun Marta Vilaltak esan du bere alderdia prest dagoela «bakarka» gobernatzeko. Proposamena malgutu izana «aitzakia» bat da Vilaltarentzat: «JxCren zati nabarmen bat hasieratik ari da gobernua hausteko lanetan».
JxCko idazkari nagusiak, berriz, aitortu du «guztia» eman duela akordio bat lortzeko. «Ez dut lortu», gehitu du.
Generalitateko presidenteak esana du koalizioak jarraitzea «lehentasun bat» dela harentzat, baina «akordiorako borondatea» duen proposamen «serio» bat eskatu dio JxCri. Turullek, berriz, erantzun dio igandean helarazitako proposamen berria «serioa» zela.
Puignero presidenteorde kargura itzultzeko eskatzen ez dutenez, hiru dira JxCren eskariak Kataluniako Gobernuan segitzeko. Lehenik, Errepublikaren Kontseiluak zuzendu beharko du independentzia prozesuaren estrategia, JxCren arabera, Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak urriaren 1ean egindako ekitaldian esan zuen moduan. «Azaroaren 15a baino lehen bildu beharko da», esan du JxCko idazkari nagusiak. Puigdemont du buru Errepublikaren Kontseiluak, Kataluniaren «erbesteko gobernua» izateko sortu zuten eta.
Bigarrenik, Kataluniako independentistek Espainiako Gorteetan fronte bateratua osatu beharko dute —besteak beste, aurrekontuak negoziatzeko—. Hirugarrenik –eta azkenik–, Espainiako Gobernuarekin abiaturiko elkarrizketa mahaiaren «ikuspegia birpentsatzeko» eskatu du JxCk. Kataluniako Gobernuak eta hura babesten duten talde parlamentarioek osatu beharko lukete elkarrizketa mahaia, Turullen arabera. «Elkarrizketa mahaian bi alor baino ez lituzkete jorratu beharko, JxCren arabera: amnistia eta autodeterminazio eskubidea.
JxCn, bi sektore
JxCko militantziaren esku dago Kataluniako Gobernuaren etorkizuna, baina alderdiaren barruan denetariko posizioak dituzte. Bi sektore nagusitzen dira JxCn. Laura Borras alderdiko presidentea eta Puigdemont buru dituen sektorea Kataluniako Gobernutik irtetearen alde dago, eta Jordi Turull idazkari nagusiaren eta Generalitateko zenbait kontseilariren –Jaume Giro eta Victoria Alsina, esaterako– inguruko sektoreak, berriz, gobernuaren parte izaten jarraitu nahi du.
Aragonesek argitasun akordio baterako proposamena babestea galdegin zien JxCri eta CUPi, urriaren 1ean egin zuen hitzaldian. Autodeterminazioaren aldeko akordio zabal bat lehenesten du, «nazioartearen babesa» eskuratzeko. «Osteguna baino lehen erabaki bat hartzeko» eskatu dio En Comu Podem koalizioak Aragonesi. Izan ere, koalizio horrekin ari zen Generalitatea aurrekontuak negoziatzen –Ekonomia kontseilaria Jaume Giro da, JxCkoa–, baina En Comu Podemek «izoztu» egin ditu negoziazioak, gobernu barruko krisiaren harira. Aurreikusita zegoenez, aurrekontuen proposamena urriaren amaieran aurkeztu beharko lukete Kataluniako Parlamentuan, urte berria hasi bezain pronto onar daitezen. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218981/siemens-gamesaren-asteasuko-lantokian-lan-hitzarmena-adostu-dute.htm | Ekonomia | Siemens Gamesaren Asteasuko lantokian lan hitzarmena adostu dute | LABek aurreratu duenez, akordio horretan zuzendaritzak konpromisoa hartu du lanpostuak eta lan baldintzak bermatzeko | Siemens Gamesaren Asteasuko lantokian lan hitzarmena adostu dute. LABek aurreratu duenez, akordio horretan zuzendaritzak konpromisoa hartu du lanpostuak eta lan baldintzak bermatzeko | LABek jakinarazi du Siemens Gamesaren Asteasuko lantokian zuzendaritzarekin lan ituna berritzeko akordioa lortu dutela. «LABek akordio horren garrantzia nabarmendu du nahi du, ziurtasunik gabeko etorkizun egoera batean etorkizuna bermatzen duelako», adierazi du sindikatuak.
Aurreko astean iragarri zuen Siemens Gamesak 2.900 langile kaleratuko dituela munduan, eta horietatik 475 Espainiako Estatuan kaleratu nahi dituela. Asteasukoaz gain, Euskal Herrian hainbat lantoki ditu Siemens Gamesak, eta oraindik ez da jakinarazi nola eragingo dien. Aurretik beste sindikatuek egin bezala, LABek gaitzetsi du albiste horren berri komunikabideen bidez jakin dutela eta langileei mezu elektroniko bat baizik ez zaiela bidali.
Testuinguru horretan, LABek uste du lan hitzarmenean zuzendaritzak Asteasuko lan kargari, lanpostuei eta lan baldintzei buruzko bermeak eman dituela.
Enpresa saltzeko aukeraren inguruan, berriz, erakundeei eskatu die tokiko erosle bat bilatzen lagun dezatela, sektore eolikoa «estrategikoa» baita.
Asteasuko lantokian, LABek gehiengoa du, zazpi ordezkarirekin. Uztailean, langileek bost eguneko lanuztea egin zuten euren etorkizuna bermatuko zuen akordioaren bila.
Bihar eguerdian lehen bilera egingo du Siemens Gamesak sindikatuekin, hastear den negoziazio prozesuaren egutegia zehazteko. Ikusteko dago zuzendaritzak lehen bilera horretan zehaztuko ote duen kaleratzeak zer lantokitan egin nahi dituen.
Nafarroako Parlamentuaren adierazpena
Iragan astean, Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak enplegu bakoitza defenditzeko asmoa azaldu zuen, eta adierazpen hori «bere» egin dute parlamentu talde guztiek, gaurko Eledunen Batzordean aho batez onartutako adierazpenaren bidez. Bertan, gainera, eskatzen diote Europako Batzordeari argindarraren enkante sistema aldatu dezala, energia berriztagarrien «tokiko edukia sendotzeko» muga zergen eta bestela babes neurrien bidez.
Batzorde osteko adierazpenetan, alderdi bakoitzak bere posizioa zehaztu du. Navarra Sumaren arabera, Volkswagenen auto elektrikoarekin bizi den egoera ziurgabearen «antzekoa» da, eta Nafarroako Gobernuaren ardura da enpresentzat Nafarroa erakargarri egitea. PSNk, berriz, esan du lanpostu bakoitza defenditzeko prest daudela, eta «batasuna» aldarrikatu du. Ildo beretik jo du Geroa Baik, eta adierazpena aho batez sinatu izana nabarmendu du.
EH Bilduren arabera, ziurgabetasuna handia da, ez baitakite oraindik kaleratzeek zer eragin izango duten Euskal Herrian. «Ez da ulertzen gorantz doan sektore estrategiko batean enpresek horrelako neurriak hartzea». Ahal Dugu-k sostengua adierazi die langileei, eta uste du galerak aurkezteak kaleratzeak merkatzeko estrategiari erantzun diezaiokeela. Ezkerrak espero du Nafarroako Gobernuak enplegua defenditzeko konpromiso irmoa erakustea. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218982/elak-greba-giroa-zabalduko-du-sektore-publikoan-kpiaren-igoera-bermatzeko.htm | Ekonomia | ELAk greba giroa zabalduko du sektore publikoan, KPIaren igoera bermatzeko | Kontaktuak hasi ditu beste sindikatuekin, baina LABek nabarmendu oraindik ez duela bat egin eta publikoki kritikatu du ELAk alde bakartasunez eman izana greba asmoen berri. | ELAk greba giroa zabalduko du sektore publikoan, KPIaren igoera bermatzeko. Kontaktuak hasi ditu beste sindikatuekin, baina LABek nabarmendu oraindik ez duela bat egin eta publikoki kritikatu du ELAk alde bakartasunez eman izana greba asmoen berri. | ELAk mobilizazio eta greba hotsa eraman du euskal sektore publikora. KPIaren araberako soldata igoerak eta oro har funtzionarioen baldintzak hobetzeko mobilizazioak prestatzen ari da. Udazkenera begira ari da mugitzen, eta dagoeneko hasi ditu harremanak beste sindikatu batzuekin. Aste honetan zerbait gehiago zehaztea espero du Igor Eizagirre ELAko sektore publikoko arduradunak. Dena den, aurreratu du euskal eremuko beste sindikatuengandik harrera ona jaso duela eta «ados» egon daitezkeela. Ez ordea estatu osoko sindikatuengandik.
Eizagirreren baikortasunak, baina, ez du bat egiten Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiaren ustearekin. Aranburuk nabarmendu du haien ustez ere greba egiteko arrazoiak daudela, eta bat egin du aldarrikapenetako askorekin. Hala ere, zehaztu du oraindik ez dutela erabaki zer egin, eta ELA kritikatu du deialdi posiblearen berri emateko moduarengatik: «ELAk lehenetsi duena da alde bakarrez bere deialdia egitea interes korporatiboa erdigunean jarriz, interes orokorraren gainetik».
Moduan bat egin ez arren, sakoneko kritikan bat datoz LAB eta ELA. Eizagirre: «Urkulluk gezurra esan zuen iragan astean. Ez da egia langile publikoen baldintzak hobetu ahal izatea Espainiaren esku bakarrik dagoenik». ELAko ordezkariak azaldu du Jaurlaritzak baduela funtzionarioen baldintzak zehazteko eskumena, horrela egiten baitzuen «lehen», 2010eko krisiaren aurretik, eta orain egiten ez badu «borondate faltagatik» dela. Era berean, azaldu du Nafarroako Gobernuak ahalmen bera duela.
Erakunde publikoek azken asteetan sektore publikoen lan baldintzen inguruan eginiko iragarpenak baloratu ditu ELAk. Urkullu lehendakariak iragan astean azaldu zuen Espainiako Gobernuak adosten zituen soldata eguneraketan aplikatuko zituela. CCOOk eta UGTk hiru urtetan %9,5 igotzea onartu dute; ez ordea CSIF funtzio publikoko sindikatuak. Eskaintza hori KPIaren oso behetik legoke, bai behintzat lehen urtean (%9koa izan da irailean). Mezu politikoz beteriko irakurketa egin du sindikatuak, eta «koherentziarik eza» egotzi die EAJri eta EH Bilduri: «Alderdiek Madrilen esku utzi dituzte langile publikoen inguruko erabakiak. Orain aurrekontuak negoziatzen ari dira, eta KPIaren araberako igoerak aplikatzea ezinbesteko baldintza izan beharko luke aurrekontu horiek babesteko».
Estu hartu ditu alderdiak, «ezin da esan zerbitzu publikoen indartzearen alde daudela eta gero %20ko erosahalmen galera babestea», salatu du Miren Zubizarreta ELAko hezkuntza arduradunak. Eskaera zehatzak egin dizkie alderdiei. Soldatei dagokienez, esaterako, 2023ko lan baldintzak Euskal Herrian negoziatu daitezela eskatu die: 2022rako KPIa bermatu beharko lukete, eta azken hamarkadetan galdutako erosteko ahalmena negoziatzeko konpromisoa.
Beste eskaerak enpleguari buruzkoak dira: behin-behinekotasuna %6tik jaisteko finkatze prozesuak bultzatzea eta erreposizio tasak kentzea. «Ezin da onartu Madrilek erabakitzea Euskal Herrian zenbat erizain edo udaltzain izan ditzakegun», kritikatu du Zubizarretak. Sindikatuaren arabera, Gernikako estatutuak ahalmen hori aitortzen die Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeei, baina haiek uko egin diete.
%16ko erosahalmen galera
Balorazioarekin batera, ELAk publiko egin du Hego Euskal Herriko langile publikoen soldatak azken urteetan izandako bilakaeraren bere argazkia. Sindikatuaren arabera, 2010az geroztik langile publikoek %16ko erosahalmen galera izan dute KPIarekin alderatuta, eta baliteke 2023an galera hori %20ra iristea. Era berean, zehaztu dute Hego Euskal Herrian langileen %12k dihardutela zuzenean sektore publikoan, eta Europan batez bestekoa %20koa da. Alde horren azalpena azpikontrataturiko langileetan dago, guztira 120.000 baitira. Aldi berean, ELAk gogorarazi du 60.000 behin-behineko langile daudela sektore publikoan; horietatik 24.000, Osakidetzan. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218983/labek-ostalaritzako-hitzarmena-nahi-du-glovoko-langileentzat.htm | Ekonomia | LABek ostalaritzako hitzarmena nahi du Glovoko langileentzat | EAEko Fiskaltzaren aurrean salatu du Glovo, langileen eskubideen kontrako delitu larri eta jarraituagatik | LABek ostalaritzako hitzarmena nahi du Glovoko langileentzat. EAEko Fiskaltzaren aurrean salatu du Glovo, langileen eskubideen kontrako delitu larri eta jarraituagatik | Glovoko langileen lan baldintzen erregularizazioa lortzeko asmoz, beste urrats baten berri eman du LABek: gatazka kolektibo bat planteatuko du Glovoko langileei ostalaritzako hitzarmen kolektiboa aplikatzea eskatzeko. Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile nagusiak adierazi duenez, Glovoren gisako enpresetako langileak gainerako langileekin parekatu behar dira eskubideetan.
Digitalizazioak «lan-esplotazio formula berriak» ekarri dituela azaldu du Aranburuk. Horrek «prekaritate gordin batera» bideratu ditu Glovoko langileak. Aranbururen arabera, Glovok ez du aitortzen enpresak langileekin duen harremana: «Langileak autonomoetan alta ematera derrigortzen dituzte, eta, gero, langileek ez dute inolako autonomiarik, ezta inolako erabaki ahalmenik ere». Horren ondorioz, langileek ordutegi jakinik gabe, ezarritako soldatarik gabe, oporretarako eskubide araturik gabe eta lan osasunerako eskubiderik gabe egiten dute lan.
Kontratazio bide horiek, gainera, negoziazio kolektiborako eskubiderik gabe uzten ditu langileak: «Ez dute langile ordezkaririk aukeratzeko eskubiderik, eta ez dute beren eskubideak defendatzeko inolako bitarteko kolektiborik». Negoziazio kolektiborako duten eskubidea aitortu nahian, LABek gatazka kolektibo bat planteatuko du, Glovoko langileak Ostalaritzako Hitzarmen Kolektiboaren parte izan daitezen. Gatazka kolektiboa Lan Harremanen Kontseiluan aurkeztuko dute, Preco zerbitzuaren bitartez. Akordiorik lortu ezean, Justizia Auzitegi Nagusira joko dute.
Salaketa, bide penala eta ekintza sindikala
Negoziazio kolektiborako eskubidea aitortzea ez ezik, kontratazioan gertatzen diren lege iruzurrak amaitzea ere nahi du LABek, eta haien lan harremana aitortzea. Horretarako bide posible guztiak erabiliko dituztela azaldu du Aranburuk: «Salaketa, bide penala eta ekintza sindikala». Izan ere, joan den astean LABek aditzera eman zuen EAEko Fiskaltzaren aurrean salatu duela Glovo, langileen eskubideen kontrako delitu larri eta jarraituagatik.
Horrez gain, Lan Ikuskaritzan hainbat salaketa jarri dituzte, baita epaitegietan ere. Epai judizialek diote «eztabaidaezina eta ukaezina» dela lan harremana. Bizkaiari dagokionez, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epai batek adierazi du Glovoko langileak besteren konturako langileak direla. «Beste herrialdeetan bidea egin ahala emaitza bera izatea espero dugu», gehitu du.
Estatu mailako Rider Legeak berariaz jasotzen du besteren konturako langileak direla. Hala ere, legea onartu eta urtebetera, zailtasunak daude langileen lan baldintzak erregulatzeko eta lan harremana aitortzeko. «Hori gertatzen ari da rider-en legea alderdi batzuetan motz geratu delako eta horrek posible egiten duelako Glovo bezalako enpresek zirrikituak bilatzea iruzurrak egiteko», adierazi du koordinatzaile nagusiak. Aranbururen hitzetan, LABek lanean jarraituko du langile horiek ere eskubidedun langileak izan daitezen. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218984/etxean-54-kilo-kokaina-zituen-ertzaina-espetxean-sartu-dute.htm | Gizartea | Etxean 54 kilo kokaina zituen ertzaina espetxean sartu dute | Polizientzako modulu berezi batean dago, Logroñoko (Espainia) espetxean | Etxean 54 kilo kokaina zituen ertzaina espetxean sartu dute. Polizientzako modulu berezi batean dago, Logroñoko (Espainia) espetxean | Ostegunean atxilotu zuten A. S. M. 49 urteko ertzaina, eta, besteak beste, 55 kilo kokaina atzeman zizkioten. Ostiralean epailearen esku utzi zuten. Epaileak espetxera bidali du, behin-behinean, eta Logroñoko (Espainia) espetxean sartu dute, polizia presoentzako modulu berezi batean.
Duela urtebetetik zaintzapean zuten A. S. M. ertzaina, droga trafikoan zebilela susmatzen zutelako. Beste pertsona batekin batera atxilotu zuten, etxean droga kantitate handi bat zuela jakin zutelako.
Bilboko ertzain etxeko agentea da atxiloturikoa. Preso hartu zuten beste pertsona ez da ertzaina, eta ez du aurrekaririk droga trafikoaren arloan; bai, ordea, lesio delituen arloan. Ertzaintzako Barne Aferetako eta Bilboko ertzain etxeko drogen taldeko agenteek egin zuten operazioa, Galdakaon (Bizkaia).
Zabaldu dutenez, ustez Kantabriako (Espainia) narkotrafikatzaile batek zuzenduriko sareko kidea izan zen ertzaina, baina azken boladan bere kabuz zebilen trafikoan.
Ikerketa «oso zaila» izan dela esan zuen Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak ostiralean, ertzainak «metodologia nahiko landua zuelako narkotrafikoan aritzeko». Erkorekak azaldu duenez, atxiloturikoak «droga kantitate handiak» eramaten zituen Bilbora, eta handik zabaltzen zuen Euskal Herrian eta inguruko eremuetan, Kantabrian eta Aragoin besteak beste (Espainia). Kalkulatu dute hari atzemandako 54 kilo kokainak hamar milioi euro balio zezakeela kalean. Horrez gain, 20.000 euro atzeman zizkioten atxiloturiko ertzainari. Iaz 300.000 euro inguru irabazi zituen ertzainak droga trafikoarekin, azaldu dutenez.
Erkorekak Gasteizen egin zituen adierazpenak. Ordu batzuk lehenago, mintzagai izan zen afera Eusko Legebiltzarrean, Julen Arzuaga Gumuzio EH Bilduko legebiltzarkideak «zentsura eta informazioa ezkutatzea» egotzi zionean Erkorekari. Legebiltzarkideek eta herritarrek ertzain bati 55 kilo kokaina atzeman izana prentsaren bidez jakin behar izatea txarretsi zion Arzuagak sailburuari. «Ez dute nahi guk ikustea, ez dute nahi guk jakitea».
Lehenago ere atxilotu dituzte ertzainak droga trafikoarekin lotuta. Iaz, Ertzaintzan 20 urte zeraman polizia bat hartu zuten preso, Valladoliden (Espainia) eginiko operazio batean. Kokaina zeramaten bi kamoi handi atzeman zituzten orduan.
Are deigarriagoa izan zen 2008ko azaroaren 16an eginiko operazioa. Sei lagun atxilotu zituzten Bizkaian ustez droga trafikoan aritzeagatik. Atxilotuetako bat 36 urteko ertzain bat zen, eta, Eusko Jaurlaritzako Barne Sailaren arabera, hura zen talde horren burua. Ertzaina bere kide bati 200 gramo kokaina saltzen ari zela atzeman zutela adierazi zuen Barne Sailak. Atxilotuei bi kilo kokaina, suzko bi arma, balantzak, 150.000 euro eta droga biltzeko materiala atzeman zieten. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218985/ekt-graduondokoak-kulturgintzaren-gaur-egungo-galderei-helduko-die.htm | Kultura | EKT graduondokoak kulturgintzaren gaur egungo galderei helduko die | Joseba Sarrionandia, Saioa Alkaiza, Usoa Zumeta, Ttittika Rekalt, Dana Moya, Garazi Arrula eta beste ariko dira hizlari bederatzigarren edizioan. Ostegunean itxiko dute izena emateko epea. | EKT graduondokoak kulturgintzaren gaur egungo galderei helduko die. Joseba Sarrionandia, Saioa Alkaiza, Usoa Zumeta, Ttittika Rekalt, Dana Moya, Garazi Arrula eta beste ariko dira hizlari bederatzigarren edizioan. Ostegunean itxiko dute izena emateko epea. | Jakintza bildu, antolatu, eta garaian garaiko galderen inguruan eztabaidatzeko inguru bat sortu. Horixe izan da Euskal Kulturgintzaren Transmisioa (EKT) graduondokoaren asmoa sorreratik —2007-2008ko ikasturtean jarri zuten martxan—, eta asmo horrexekin helduko da bederatzigarren ediziora aurten. «Aro aldaketa batean gaude, zentzu askotan, baita belaunaldi aldaketa bat ere; eta gurea bezalako herri batean, ideien transmisioa formalki bermatzea oraindik derrigorrezkoa den jarduera bat da», kokatu du egitasmoa Iñaki Urruzola haren koordinatzaileak. Euskalgintzan zein euskal kulturgintzan horretarako tradizioa egon ere egon dela azaldu du. «Duela mende bat Eusko Ikaskuntza sortu zenean, esaterako, edo orain, beti egon da ezagutzaren parnasoan eguneratuak egoteko ahalegina, eta, gutxi-asko, EKT-k horri erantzun nahi dio».
Mondragon Unibertsitateak eskaintzen du graduondokoa, Eskoriatzako (Gipuzkoa) Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Urrian hasi eta maiatzera bitarte, bederatzi asteburu hartuko ditu aurtengoak —hilean bat, salbu eta urtarrilean, bi asteburuz egingo baitute orduan—, eta etzi, ostegunez, itxiko dute izen ematea.
Asteburuz asteburu, hainbat hizlari ariko dira, beraz, kultur komunitate minorizatu bateko parte izateaz, gaurko munduaren erronkez, herri gisa transmititu nahi denaz. «Gizartean eztabaida asko daude zabalik, baina kulturgintza ez da, ziurrenik, zentraletakoa; pandemiak ere argi utzi du kulturak duen lekua, edo ezlekua. Baina, aldi berean, jendea tematzen da bere sormen lanean, bere galderetan, bizitzarekin konektatzeko moduetan, ekarpenetan... Belaunaldi bakoitzak egiten du hori. Gure lana galdera, gai, prisma ezberdinak konbinatzen saiatzen da; edizio lan bat egitea horrekin», azaldu du Nekane Goikoetxeak, gradundokoaren koordinatzailea bera ere.
Hala, hileroko topagunean lur hartzeko asteburua izango da lehenengoa. «Nola gaude?» galderari egingo diote tira, Goikoetxeak aurreratu duenez. «Munduko aldaketen aurrean nola gauden aztertuko dugu; berdin balio du galderak herri ikuspegitik zein plano indibidualetik». Aurrejuzguak baztertu eta entzuteko giro bat sortzen saiatzeko egunak ere izango dira aurrenekoak. «Gaurko gizarteak eramaten gaituen like - don’t like jarreratik urruti, gorputz sozial bat eraikitzera goaz, bai ikasle taldean eta bai hizlariekin». Jose Angel Irigarai, Karmele Jaio eta Joseba Sarrionandia idazleak ariko dira lehen asteburu horretan. Besteak beste, kulturaz eta politikaz ariko da Irigarai; bere fikziozko pertsonaiek islatzen dituzten kezkak aletzeko eskatu diote Jaiori; eta 1997an argitaratutako Hitzen ondoeza hiztegi literarioa gaurkotuko du Sarrionandiak, zortzigarren EKTko ikasle batekin elkarrizketan.
«Kulturaz pentsatzeko oinarriak». Horiek izango dira hurrengo asteburuetan mamituko dituztenak, izan memoria, izan autoritatea, izan emozionalitatea. «Herri bezala zer emoziok mugitu gaituzten eta horiek nola konfiguratu gaituzten aztertuko dugu. Ane Larrinaga etorriko da horretarako, zeina kultur intelektualen emozionalitatea lantzen ari den azken urteetan, beste batzuekin batera». Beste ideia zentral bat ere nabarmendu du Goikoetxeak: kultura kokatuaren kontzientzia. «Mundu globalizatuan gero eta hobeto ulertzen dugu beste kokapen bat duen pertsonaren unibertsoa, eta hori ere gauza ederra da. Euskal kultura erabat unibertsala da, baina erabat kokatua».
Hori erakusten saiatuko dira Iker Galartzarekin ere, esaterako. Gure Zirkua proiektu arrakastatsuaz aritzeko gonbidatuko dute. Urruzola: «Ezin da ulertu Iker Galartza Tolosarik gabe [Gipuzkoa], inauteririk gabe, Errepublika garaian han aurkeztu ziren antzerki horiek guztiak gabe... Horren guztiaren bila goaz, azpikoaren bila».
Olatz Arrieta kazetariak ere hartuko du parte bederatzigarren EKTn. Dimentsio hain handiko erronkak dituen mundu baten aurrean ondare kulturalak zer leku bete dezakeen aztertuko dute harekin; eta ildo bertsutik ariko dira Juan Antonio Urbeltz eta Iban Ayesta ere.
Hiria (Onintza Etxebeste, Joseba Agirreazkuenaga, Ismael Manterola) eta itzulpena (Garazi Arrula, Isabel Etxeberria, Dana Moya) izango dira aurtengo beste bi gai nagusi, eta, aurreko edizioetan hasitako bidetik, familia transmisioa ere aztertuko dute (Usoa Zumeta). Zenbait saio berezi ere prestatu dituzte; Sarrionandia, Andoni Egaña eta Saioa Alkaizak osatuko dutena, kasurako. «Egañak 6.000 plaza egin ditu 40 urtean Euskal Herrian, eta Sarrionandiak 40 urtean 600 egun Euskal Herrian. Euren bizipenetatik ariko dira, eta Alkaizak oso bestelako perspektiba batetik jarriko die gero puntua biei». Hizlarien zerrenda luzean daude, orobat, Haritz Azurmendi, Jurgi Kintana, Agurtzane Intxaurraga, Titika Rekalt, Pako Aristi, Ximun Carrera, Joanmari Larrarte eta Maria Jesus Aranburu ere.
«Heterodoxian ibiltzeko» Ikasle bakoitzak proiektu bat aurkeztu beharko du graduondokoaren amaieran, baina aurrez ez da edukiak barneratu eta horiek frogatzeko ariketarik egin beharko. «Eskakizuna beste leku batetik dago; ibiltzeko moduetan, izateko moduetan», esan du Goikoetxeak, eta ikasgela «heterodoxian ibiltzen ikasteko gune» bilakatzea den ideia gehitu du Urruzolak. «Bere gertuko komunitatean eragiten duen pertsona anonimoa izan da, normalean, EKTra hurbildu direnen profila. Lezio bat da hori guretzat». |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218986/israelgo-armadak-beste-bi-palestinar-hil-ditu-ramallahtik-gertu.htm | Mundua | Israelgo Armadak beste bi palestinar hil ditu Ramallahtik gertu | Jalazoneko errefuxiatuen kanpamentuari eraso diote, haien arabera, «terrorismoaren aurkako» operazio batean. Azken sei hilabeteetan ehun palestinar baino gehiago hil ditu Israelek. | Israelgo Armadak beste bi palestinar hil ditu Ramallahtik gertu. Jalazoneko errefuxiatuen kanpamentuari eraso diote, haien arabera, «terrorismoaren aurkako» operazio batean. Azken sei hilabeteetan ehun palestinar baino gehiago hil ditu Israelek. | Zisjordanian eguneroko kontua dira oraindik ere sarekadak eta hilketak: Israelgo Armadak beste bi palestinar hil ditu gaur Jalazoneko errefuxiatuen kanpamentuan (Zisjordania), Ramallah hiriaren iparraldean. Hala baieztatu dute Palestinako eta Israelgo erakundeek.
PAN Palestinako Aginte Nazionalak gogora ekarri du Israelen erasoaldiak orain dela sei hilabete hasi zirela, eta ordutik ehun palestinar baino gehiago hil dituztela, eta 2.000 inguru atxilotu. Joan den astean ere lau lagun hil eta 44 zauritu zituzten Zisjordania iparraldeko beste kanpamentu batean.
Gaurkoa, Israelen arabera, «terrorismoaren aurkako operazio bat» zen. Azaldu dute susmagarri bat atxilotzeko asmoarekin egin dutela erasoa, eta operazioan agenteei eraso egin dietelako erantzun behar izan dutela haiek tiroka, «bi susmagarri neutralizatzeko». Ez dute xehetasun gehiagorik eman.
Palestinako agintariek jakinarazi dutenez, berriz, 19 eta 22 urte zituzten hildako bi mutilek. Beste bat ere larri zaurituta dago.
Fase kezkagarri bat
PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk nazioarteko komunitateari eskatu dio aitortzeko Israel dela indarkeria areagotzearen erantzulea. Tel Avivi «benetan presio egitea» galdegin du: «Europako Batasunaren eta Israelen arteko harremanak hobetzen jarraitzeak haien politika errepresibo eta arrazistak indartzea soilik eragingo du».
Israeli, berriz, eskatu dio «egunero palestinarrak hiltzeko politika arriskutsu eta arduragabea eteteko», eta abisua eman du: «Hori egiten ez badute, dena suntsituta utzi dezakeen fase kezkagarri batera bidean goaz».
Ikusi gehiago: Israelen kanpaina politiko odoltsua |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218987/doako-92236-abonu-eman-ditu-renfek-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Doako 92.236 abonu eman ditu Renfek Hego Euskal Herrian | Duela hilabetetik doan bidaiatu ahal da Renferen aldiriko trenetan eta distantzia ertainekoetan. Abonuen %86,75 aldirikoei dagozkie; gainontzekoak, berriz, distantzia ertainekoei. | Doako 92.236 abonu eman ditu Renfek Hego Euskal Herrian. Duela hilabetetik doan bidaiatu ahal da Renferen aldiriko trenetan eta distantzia ertainekoetan. Abonuen %86,75 aldirikoei dagozkie; gainontzekoak, berriz, distantzia ertainekoei. | Energia krisi bete-betean, joan den uztailean, Espainiako Gobernuak garraio publikoa sustatzeko deskontu bereziak aurkeztu zituen. Ondorioz, irailetik urte amaierara arte, doan edo erdi prezioan garraiatu ahal da. Renfe konpainiak eskaintzen ditu doako bidaiak, aldiriko trenetan eta distantzia ertainekoetan. Hilabete igaro da zerbitzu hori hasi zenetik, eta arrakasta izan du Hego Euskal Herrian: 92.236 abonu eman ditu Renfek epe horretan.
Abonu horien guztien artean, %86,75 aldiriko trenei dagozkie (80.014 abonu), eta gainontzeko 13,25, berriz, distantzia erdikoei (12.222). Aldirietako bi zerbitzu dira Hegoaldean: bata Bilbokoa eta bestea Donostiakoa. Abonu horietatik, erdia baino gehiago Bilbokoan garraiatzeko eman ditu Renfek (46.141), eta gainontzekoak, Donostiakorako (33.873). Distantzia erdiko trenek Hego Euskal Herriko lau hiriburuak lotzen dituzte, eta horiek Mirandarekin, Zaragozarekin eta Santanderrekin.
Hilabete baten buruan, nabaritu da gero eta bidaiari gehiagok egin dutela trena erabiltzearen alde. Bilboko aldirietan, ia %50 egin dute gora bidaiariek iazko datuekin konparatuz gero —%18,1 gora, 2019arekin alderatuta—. Donostiako aldirietan, %60,4 hazi da bidaiari kopurua iazkoaren aurrean —ia herena, 2019arekin konparatuta—. Renfek Nafarroako distantzia erdiko datuak ere argitaratu ditu: hilabete batean, %48 bidaiari gehiagok hartu dute trena —%42,7 gehiago, duela hiru urteko datuen aldean—.
Urte amaierara arte eskuratu daitezke doako abonuak. Horretarako, aldiriko trenen kasuan, 10 euroko bermea ordaindu behar da, eta distantzia ertainekoenean, 20 eurokoa. Abenduaren 31ra arte behintzat hamasei bidaia eginez gero, aurreratutako dirua itzuliko zaio erabiltzaileari.
Erkidegoetako garraio publikoa
Renfe konpainia ez da deskontuak dituen bakarra. Tokiko erakundeen edo autonomia erkidegoen eskumenaren pean dauden garraiobideek, berriz, gutxienez %30eko deskontuak ezarri dituzte. Espainiako gobernuak berak ordaintzen du alde hori, eta autonomia erkidegoek eta tokiko erakundeek aukera dute deskontu horretaz gain beste %20 merkatzeko.
Ikusi gehiago: Garraio publikoaren deskontuak, lurraldeka |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218988/fiskaltzak-hamalau-eta-34-urte-bitarteko-zigorrak-eskatu-ditu-sansoheta-auziko-hamar-akusatuetatik-seirentzat.htm | Gizartea | Fiskaltzak hamalau eta 34 urte bitarteko zigorrak eskatu ditu 'Sansoheta auziko' hamar akusatuetatik seirentzat | Orotara, hamar gizon eseri dira akusatuen aulkian, baina beste laurek aurreakordioa erdietsita daukate. Adingabeak galbideratzea, sexu abusuak egitea, adin txikikoen aurrean pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egitea egozten diete. | Fiskaltzak hamalau eta 34 urte bitarteko zigorrak eskatu ditu 'Sansoheta auziko' hamar akusatuetatik seirentzat. Orotara, hamar gizon eseri dira akusatuen aulkian, baina beste laurek aurreakordioa erdietsita daukate. Adingabeak galbideratzea, sexu abusuak egitea, adin txikikoen aurrean pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egitea egozten diete. | Gaur amaitu da Sansoheta auziko epaiketa. Bertan, hamar gizonezko epaitu dituzte, zazpi adingaberen aurkako sexu abusuekin lotuta daudelakoan. Horietako bi adin txikiko Arabako Foru Aldundiaren tutoretzapean zeuden, Gasteizko Sansoheta zentroan, eta akusatuetako batzuk ere bertako langileak ziren. Akusatuetako lauk joan den astean akordioa lortu zuten akusazioekin, delituak onartu baitzituzten. Horrela, zigorra arindu zieten: urtebete eta hamahiru urte bitarteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten. Gainerako sei akusatuen zigor eskaerak gaur jakinarazi ditu Fiskaltzak: hamalau eta 34 urte eta sei hilabete bitarteko kartzela zigorrak eskatu ditu haientzat. Clara Campoamor elkartea ari da herri akusazio gisa, eta zigor handiagoak galdegin ditu; hain zuzen ere, 30 urte eta sei hilabete eta 47 urte eta hiru hilabete bitartekoak.
Fiskaltzak zenbait delitu egozten dizkie akusatuei: adigabeak galbidean jartzea, sexu abusuak egitea, adingabeei pornografia erakustea eta osasun publikoaren aurkako delituak egitea. Gaurko saioaren ostean, kasua epaiaren zain geratu da.
Adinaren auzia
Epaiketa joan den astean hasi zen, hamar akusaturekin. Baina lauk akusazioarekin adostasuna lortuta, gainerako seiekin jarraitu dute. Horiek onartu dute sexu harremanak edukitzeagatik ordaintzen zietela, baina ziurtatu dute ez zekitela biktimek 18 urte bete gabe zituztela. Gaurko saioan ere defentsek arrazoi horixe eman dute zigorgabe lagatzeko eskatuz.
Fiskaltzak ikusi ditu gizonok zigortzeko arrazoiak. Gaur ondorioen aurkezpenean esan duenez, akusatuek adin txikikoekin sexu harremanak eduki zituzten, eduki sexualak partekatu zituzten diru truke, eta ez zuten egiaztatu adingabeak ziren ala ez: «Inork ez zuen ardura txikienik ere izan, eta ardura txikiena edukitzea da NANa eskatzea». Gainera, Fiskaltzaren irudiko, 2016an kasua ikertzen hasi zirenean biktimei ateratako argazkietan «ume itxura» zeukaten: «Inork ezin du esan argazki horiek heldu batenak direnik». Biktimek ildo beretik jo dute epaiketan, gehienek nabarmendu baitute ez zeukatela adin nagusikoak izateko itxurarik eta ez zietela NANa eskatzen.
Kasua 2016an egin zen publiko, Sansoheta zentroko zuzendariak salaketa jarri zuenean. Erasoen unean, biktimek 14 eta 17 urte bitartean zituzten. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218989/auzitegi-nazionalak-espainiatik-ateratzeko-debekua-ezarri-dio-mikel-albisuri.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak Espainiatik ateratzeko debekua ezarri dio Mikel Albisuri | Albisuk eta Sagarzazuk gaur deklaratu dute epailearen aurrean. ETAk 2002an egindako atentatu batengatik sei euskal herritar ikertzen ari dira. | Auzitegi Nazionalak Espainiatik ateratzeko debekua ezarri dio Mikel Albisuri. Albisuk eta Sagarzazuk gaur deklaratu dute epailearen aurrean. ETAk 2002an egindako atentatu batengatik sei euskal herritar ikertzen ari dira. | Espainiako Auzitegi Nazionalak uko egin dio Mikel Albisu eta Ramon Sagarzazu euskal herritarrak behin-behinean espetxeratzeari, baina Espainiako estatutik ateratzeko debekua eta hilean behin epaitegietan aurkezteko betebeharra ezarri dizkio Albisuri. Epailearen aurrean deklaratu dute biek, ETAk 2002an Santa Polan (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batekin lotuta. Bi euskal herritar horiez gain, auzitegia Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Iñaki Esparza eta Marixol Iparragirre ere ikertzen ari da.
Dignidad y Justicia eta AVT elkarteek Albisu eta Sagarzazu behin-behinean espetxeratzeko eskatu zuten, baina, Auzitegi Nazionaleko Instrukzio Epaitegi Zentraleko seigarren aretoko epaile Manuel Garcia Castellonen arabera, ez dago horretarako beharrik. Ebatzi du ez dagoela aukerarik frogak ezabatzeko edo delitua berriz egiteko, atentatua duela hogei urte egin zelako eta ETA deseginda dagoelako. Gainera, Sagarzazuren kasuan, ebatzi du hark estatutik ihes egiteko arriskurik ere ez dagoela.
Epailea ikertzen ari den gainerako herritarrak espetxeratuta daude egun. Iparragirre, Olarra eta Mujika, Zaballako kartzelan (Araba), eta Esparza, Lannemezanen (Okzitania). Iparragirre gaur zen deklaratzekoa, baina, azkenean, ez du egin. Olarrak eta Mujikak uko egin diote, eta Esparza, berriz, ez dute deitu, Frantziak baitu preso.
Garcia Castellonek martxoan erabaki zuen ETAk 2002ko abuztuan eginiko atentatuari buruzko ikerketa berriro zabaltzea, sei euskal herritarrek harekin loturarik izan ote zuten ikertzeko. Horretarako, txosten bana eskatu zien Espainiako Poliziari eta Guardia Zibilari. Azken horren arabera, «litekeena da» atentatua «Batasuna legez kanporatzeko prozesuari aurre egiten saiatzeko presio neurri bat izatea», eta hura ETAren buruzagitzak agindu izana. Era berean, ebatzi du sei kideak zuzendaritza haren parte zirela.
Erasoa 2002ko abuztuaren 4an egin zuen ETAk Guardia Zibilaren kuartel baten aurka, eta bi pertsona hil ziren: gizonezko bat eta haur bat. Auzia ikertu zuten, eta bi lagun kondenatu zituzten, baina epaileak ebatzi du auzia berriro irekitzea dagokiola; Olarra, Mujika, Esparza, Albisu, Sagarzazu eta Iparragirre garai horretan ETAko zuzendaritzan zeudelakoan, horiek izan dezaketen erantzukizuna ikertu nahi du epaileak.
Hain justu, azken hilabeteetan Auzitegi Nazionalak abiatutako prozedura da ETAren atentatu batzuen ikerketa berriro zabaltzea, horien egiletza intelektuala eta garai horietan ustez ETAren zuzendaritza osatzen zutenen erantzukizuna argitzeko. Hala egin dute Miguel Angel Blanco eta Gregorio Ordoñez PPko kide zirenen hilketekin, eta baita Francisco Querol magistratua zenarenarekin ere. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218990/aemk-salatu-du-guardia-zibilak-webgunea-itxi-diela-eta-lagun-bat-atxilotu-duela.htm | Politika | AEMk salatu du Guardia Zibilak webgunea itxi diela eta lagun bat atxilotu duela | Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduaren arabera, atxilotuari material informatikoa atxiki dio Poliziak. Aske utzi dute atxilotu duten egun berean. | AEMk salatu du Guardia Zibilak webgunea itxi diela eta lagun bat atxilotu duela. Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduaren arabera, atxilotuari material informatikoa atxiki dio Poliziak. Aske utzi dute atxilotu duten egun berean. | AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak salatu duenez, joan den ostiralean lagun bat atxilotu eta askatu zuen Guardia Zibilak Basaurin (Bizkaia). Ez hori bakarrik: etxean zuen material informatikoa ere atxiki zioten. Mugimenduaren arabera, sekretupean dago atxiloketaren arrazoia.
AEMk, gainera, jakinarazi du Poliziak itxi egin duela beren webgunea. Salatu dutenez, «Guardia Zibilak Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduari egotzi nahi dio» atxiloketa.
Horren aurrean, AEMk «deuseztatuko gaituen errepresioaren aurrean» antolatzeko eta borrokatzeko deia egin du, eta amnistiaren eta euskal estatu sozialistaren aldeko aldarria egin du beste behin ere. |
2022-10-3 | https://www.berria.eus/albisteak/218991/alloko-essityn-lanean-ari-zen-behargin-bat-hil-da.htm | Ekonomia | Alloko Essityn lanean ari zen behargin bat hil da | Irailaren 22an Nafarroako paper lantegi horretan lanean ari zela bihotzekoak jota erietxera eramandako behargina da zendu dena. | Alloko Essityn lanean ari zen behargin bat hil da. Irailaren 22an Nafarroako paper lantegi horretan lanean ari zela bihotzekoak jota erietxera eramandako behargina da zendu dena. | Azken 48 orduetan bi langile hil dira Nafarroan, lan istripuen eraginez. LAB sindikatuak jakinarazi duenez, 2022an dagoeneko 59 langile hil dira Euskal herrian beharrean zirela, lanpostuan edo lanerako bidean; horietako hamasei, Nafarroan. Azkena joan den irailaren 22an Alloko Essity paper lantegian lanean ari zela bihotzekoak jota erietxera eraman zuten J.C. langilea izan da. 60 urte zituen.
Atzo jakin zen orein baten adarkaden ondorioz 42 urteko langile bat hil zela Muniainen (Nafarroa). Istripuaren nondik norakoen datu gehiago ez dago oraindik, «baina itxura batean lan segurtasuneko protokoloak ez dira bete, bereziki arriskutsua izan ohi den orein arren orroaldian», LABen arabera. Bada, heriotza horri beste bat gehitu zaio azken orduotan, Alloko papertegiko beharginarena.
LABek gogor salatu du gertakaria: «Patronalaren ardura da langileon osasuna bermatzeko beharrezko baliabideak jartzea. Neurri horiek ez baditu hartzen, baliabideak ez baditu ipintzen, hori bermatu behar duen administrazioak kontrol eta jarraipenik egiten ez duelako da hori».
«Enegarren aldiz» deitu ditu sindikatu abertzaleak Nafarroako Gobernua, NOPLOI Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua eta Lan Ikuskaritza «behingoz beharrezkoak diren bitartekoak jartzera» modu eraginkorrean, enpresetan lan osasunerako neurriak betearazteko. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/218992/lulismoa-eta-antipetismoa-bigarren-itzulian.htm | Mundua | Lulismoa eta antipetismoa, bigarren itzulian | Lulismoa eta antipetismoa, bigarren itzulian. | Presidente hautatu zuten bi aldietan gertatu zen bezala, Lulak aurre egin beharko dio bigarren itzuliari. Oraingo honetan, Jair Bolsonaro izango du aurkari, eta inkestetan aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu Bolsonarok. Brasilen historia demokratikoko hauteskundeetan, botoak ez dira inoiz horren kontzentratuta egon lehen itzulian: egungo presidentearen botoak eta haren aurrekoarenak batuta, boto guztien %92 dira, eta azken hondarrak baino ez dizkiete utzi Planalto jauregian sartu nahi zuten beste bederatzi hautagaiei. Bigarren itzulian ohikoagoa den portaera bat izan dute hautesleek, eta, hala ere, Lulak ez du lortu lehia erabat bere alde jartzea. Dena dela, sei milioi botoren aldearekin abiatu da orain, eta urriaren 30ean bukatzekoa da kanpaina.
Lula argi eta garbi nagusitu zaio aurkariari, baina Bolsonarok lortu du inkestek sortutako espektatibak gezurtatzea: haietako batzuetatik ondorioztatzen zenaz bestera, ez da lehiatik kanpo geratu. Are, inkesta gehienetan iragarri baino alde txikiagoa atera dio Lulak: iragarritakoaren erdia edo herena, tarte horretan.
Bigarren itzulian beste hainbeste boto baliodun izango balira, Lulak nahikoa luke Ciro Gomes zentro-ezkerreko beste hautagaia babestu dutenen botoen erdiak biltzea berriro presidente hautatua izateko. Hautagai gustukoena lehiatik kanpo geratu zaienek abstentzioaren alde egiteak ere lagunduko dio metalurgiako lider sindikal ohiari botoen %50 lortzen. Edonola ere, hauteskundeetan lehia handia dago oraindik, eta ez da zuhurra iragarpenak egiten aritzea. Igande gauean beste partida bat hasi zen jokatzen, eta presidente ohia da orain ere garaitu beharrekoa, baina aurkaria ere fresko dago, eta badu motiborik ilusioari eusteko. Bozkalekuetara joan ez ziren ia 33 milioi brasildarrak ere boto emaile potentzialak dira, eta edozein aldetara makurtu dezakete balantza.
Lulak bereganatutako babesak frogatu du eraginkorrak izan direla Langileen Alderdiak Bolsonaroren agintaldian osatutako aliantza zabalak —ezkerrarekin osatuak, baina batez ere eskuinarekin—. Geraldo Alckmin presidenteordegaia izan da horren ikur nagusia: Lulak garaitu egin zuen 2006ko presidentetza hauteskundeen bigarren itzulian, berriz presidente hautatu zutenean. Langileen Alderdiak gaur egun ez dauka behinola izandako berritasun kutsu hori, eta bidean galdu du administrazioaren gardentasunarekin zuen lotura ere, baina pluraltasunaren aldeko kezkaren eta Bolsonaroren aurkako guztiak biltzearen emaitza izan liteke orain lortutako ehunekoa. Aliantzek ezin hobeto orekatu dute joan deneko hamar urtean alderdiak izandako higadura.
Bolsonarok, berriz, bi puntu baino ez ditu galdu 2018an lehen itzulian jasotako babesaren aldean. COVID-19ak herrialdea jo zuenean hark egindako kudeaketak emaitza negargarriak izan zituen osasun arloan, eta ez zuen fruiturik eman alderdi ekonomikoari dagokionez; kudeaketa horrek, espero bezala, ahulezia ekarri dio, baina ondo konpentsatu du egungo agintariak, Langileen Alderdiaren kontrako mugimenduaren —hots, antipetismoa deitutakoaren— buru sendoa izateko gaitasunari esker. Hauteskunde bloke horrek egonkortasun ikaragarria erakutsi du bi hamarkadaz. Norbaitek uste bazuen ultraeskuineko buruzagi politikoa izateak eta gobernua administratzeko estilo xelebre eta desordenatua edukitzeak eragotzi egingo ziola Bolsonarori bloke horren gidaritzari eustea, bada, orain garbi ikusiko du, atzoko botoen argitan, ez dela hala.
Hilabete honetan, erabateko ziurgabetasuna izango dute Brasilen hauteskundeen emaitzen inguruan, eta, gainera, herritarrak beldur dira lehia areagotzeak ez ote duen ekarriko indarkeria politikoa handitzea, kanpaina hasi zenetik bost pertsona hil baitira indarkeria horren ondorioz. Gainera, bi hautagaien artean alde txikia egotea espero denez, litekeena da Bolsonarok ez onartzea garaipena beste emaitzarik. Brasilgo demokrazia jokoan dago oraindik. | |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219022/ipar-korearen-misil-balistiko-batek-japonia-zeharkatu-du-airez.htm | Mundua | Ipar Korearen misil balistiko batek Japonia zeharkatu du airez | Japoniako Gobernuak jakinarazi duenez, 2017tik ez da gertatu halakorik. Misilak Ozeano Pazifikoan hartu du lurra. AEBek kritikatu egin dute Ipar Korearen ekintza. | Ipar Korearen misil balistiko batek Japonia zeharkatu du airez. Japoniako Gobernuak jakinarazi duenez, 2017tik ez da gertatu halakorik. Misilak Ozeano Pazifikoan hartu du lurra. AEBek kritikatu egin dute Ipar Korearen ekintza. | Japoniako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Ipar Koreak botatako misil bat igaro dela Japoniaren gainetik goizaldean –Euskal Herrian gauerdia zelarik–. Zabaldutako informazioaren arabera, misilak Tohoku eskualdearen zona zeharkatu du airez, hogei bat minutuz izan da zeruan, eta Ozeano Pazifikoan lurreratu da gero, Japoniako lur eta uretatik kanpo. Gobernuak zehaztu duenez, bost urte ziren Ipar Koreak lur horietan misilik jaurtitzen ez zuela. 2017an egin zuen azkenekoz.
Misil balistikoa antzeman eta segituan, Japoniako Gobernuak abisu eman die herritarrei. Zehazki, herrialdeko iparraldean diren Hokkaido eta Aomori eskualdeetako biztanleei eskatu die babes har zezatela. Lurpeko babeslekuetan sartzea gomendatu du.
Misilaren gaineko albisteak alerta piztu du hainbat herrialdetan. Besteak beste, AEBek irmoki gaitzetsi dute Ipar Koreak misila jaurti izana, egoera «ezegonkortzea» dakarrelako. AEBetako Segurtasun aholkulari Adrienne Watsonen arabera, ekintza horrek agerian uzten du Ipar Koreak «mespretxuz» egiten diela so NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Batzordeak herrialde horien gaineko auziari buruz hartutako erabakiei. Halaber, Watsonek nabarmendu du Etxe Zuriak orain arte bezala segituko duela Ipar Korearen gaitasun militarrak mugatzeko ahaleginetan. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219023/madrilek-100-euroko-diru-laguntza-laquoia-unibertsal-batraquo-onartuko-du-3-urte-arteko-haurrak-dituzten-amentzat.htm | Mundua | Madrilek 100 euroko diru laguntza «ia unibertsal bat» onartuko du 3 urte arteko haurrak dituzten amentzat | PSOEk eta UPk 2023ko Espainiako aurrekontuak adostu dituzte. Aurreratu dutenez, «hainbat neurri sozial» hitzartu dituztelako lortu dute akordioa. Besteak beste, Renferen abonuak doakoak izango dira 2023an ere. | Madrilek 100 euroko diru laguntza «ia unibertsal bat» onartuko du 3 urte arteko haurrak dituzten amentzat. PSOEk eta UPk 2023ko Espainiako aurrekontuak adostu dituzte. Aurreratu dutenez, «hainbat neurri sozial» hitzartu dituztelako lortu dute akordioa. Besteak beste, Renferen abonuak doakoak izango dira 2023an ere. | Madrilen ordu batzuk barru onartuko dute 2023. urteko aurrekontuen lege aurreproiektua. Espainiako Gobernuko iturriek baieztatu dute gaur goizean goiz itxi dutela akordioa PSOEk eta UP Unidas Podemosek. Haien arabera, «inoizko gastu sozialik handiena» bermatuko duten aurrekontuak dira, legealdi honetan onartuko dituzten hirugarrenak. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berak hala eskatuta, agerraldia egingo du Kongresuan zerga sistemari buruzko azken xehetasunak eztabaidatzeko.
Aurreratu dute zein izan diren aurrekontuetan onartu dituzten berrikuntza batzuk. Besteak beste, 0 eta 3 urte arteko haurrak dituzten amentzako 100 euroko diru laguntza «ia unibertsal bat» emango du Madrilek —orain arte ama langileek soilik jasotzen zuten laguntza hori—. Langabeentzako diru laguntzetan ere hobekuntzak izango direla esan dute. Gaur goizean eman dituzte xehetasunak gobernukideek, eta gaineratu dute Renferen abonuak doakoak izango direla 2023an ere.
Aurrez ikus daiteke EAJk eta EH Bilduk aurrekontu horien aldeko botoa emango dutela; baita ERCk, Mas Paisek eta Compromisek ere. EAJren eledun Aitor Estebanek atzo aurreratu zuen jeltzaleak prest daudela negoziazioei «marra gorririk gabe» ekiteko. «Borondatea» eskatu zion Moncloari, besteak beste Gernikako Estatutuak jasotako eskumenei dagokienez. Halere, atzo Bizkaia Irratian egindako elkarrizketan azaldu zuen Madrilen jarrera «ona» dela negoziazioei ekiteko.
Jeltzaleek gaur berretsi dituzte euren asmoak, eta akordio batera heltzeko «erabateko jarrera» dutela adierazi dute ohar batean. Dena den, azaldu dute harritu egin dituela PSOEk eta UPk «garaipena ospatu izanak»: «Ez luke albiste izan beharko gobernu batek aurrekontu batzuk adostu izanak. Izatekotan, albiste izango da aurrekontu horiek lege proiektu bilakatzea», esan dute. EAJk aurreratu du aurrekontuak aztertuko dituela, eta datozen egunetan areagotu egingo direla elkarrizketak Madrilekin.
EH Bilduko Mertxe Aizpuruak atzo esan zuen jada egin dituztela «lehen kontaktuak», eta gaur gehitu du «begi onez» ikusten duela akordioa, «izaera soziala duelako». Hori bai, euren proposamenak entzuteko eskatu die PSOEri eta UPri, «langile klaseari zuzendutako neurri gehiago kontuan har ditzaten krisi garai honetan».
«Gobernuak ez du ahaztu behar oraindik ez duela beharrezkoa den gehiengorik aurrekontu horiek bere horretan onartzeko. Hemizikloa osatzen dugun taldeokin hitz egiteko garaia da, bereziki ezkerrekoekin eta subiranistekin, guk ematen baitiegu gehiengoa hainbat gaitan. Entzun egin behar gaituzte, eta gure proposamenei jaramon egin», amaitu du Aizpuruak.
Aurrekontu sozialak
Gobernuko iturriek adierazi dute aurrekontu horien helburu nagusiak direla «ongizate estatua indartzea, pentsiodunen erosteko ahalmenari eustea, langile publikoen lan baldintzak hobetzea eta osasungintzara diru gehiago bideratzea».
Twitterren idatzi du akordioari buruz Yolanda Diazek, Espainiako presidenteordeak. Espainiarentzako itun «justua eta onuragarria» dela esan du: «Ziurtasuna ematen duten aurrekontuak dira, inflazioari ausart aurre egiten diotenak, eta gobernua bultzatzen ari den babes soziala eta ehun produktiboa indartzen dutenak», idatzi du. Gehitu du helburu nagusia dela familien erosteko ahalmenari eustea, eta ongizatea bermatzea.
Nabarmendu dituen neurrietako bat langabeek jasotzen duten sariarena izan da: diru laguntza horrek %60ko oinarria berreskuratuko du seigarren hiletik aurrera. Diazen arabera, 300.000 laguni eragingo die erabaki horrek. Beste neurri hauek ere aipatu ditu: pentsiodunen erosteko ahalmenari eustea, familien lege berri bat tramitatzeko aurrerapausoa ematea, 0 eta 3 urte bitarteko haurrak dituzten amentzako laguntza... |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219024/ibuprofenoa-eta-kodeina-konbinatzen-dituzten-botiken-arriskuez-ohartarazi-du-emak.htm | Gizartea | Ibuprofenoa eta kodeina konbinatzen dituzten botiken arriskuez ohartarazi du EMAk | Botika horiek oinazea tratatzeko erabiltzen dira, baina mendekotasuna eragiten dute zenbaitetan, eta heriotza ere eragin dezakete, denbora luzean eta aholkatutako dosian baino handiagoan hartzen badira. | Ibuprofenoa eta kodeina konbinatzen dituzten botiken arriskuez ohartarazi du EMAk. Botika horiek oinazea tratatzeko erabiltzen dira, baina mendekotasuna eragiten dute zenbaitetan, eta heriotza ere eragin dezakete, denbora luzean eta aholkatutako dosian baino handiagoan hartzen badira. | EMA Sendagaien Europako Agentziako adituek azken bileran ondorioztatu dute kodeina eta ibuprofenoa konbinatzen dituzten sendagaien prospektuetan zehaztu egin behar dela botika horiek «kalte larriak» eragin ditzaketela denbora luzean eta gomendatutako dosian baino handiagoan hartzen badira. Zehaztu dute giltzurrunetako arazoak eragin ditzaketela, edota hesteetakoak, eta, kasurik larrienetan, heriotza ere bai.
Horregatik, gomendatu dute prospektuetan argi eta garbi jartzeko zer ondorio larri eragin ditzaketen botika horiek, «bereziki» denbora askoan hartzen badira, eta dosi handietan. Ondorio horretara heltzeko, botika klase horien «abusuaren eta mendekotasunaren» ondorioz eritutako pertsonen kasuak aztertu dituztela azaldu dute, eta horietako batzuk hil ere egin direla.
Botika klase horiek oinazea tratatzeko erabiltzen dira sarri askotan, baina mendekotasuna eragin dezakete, eta hor dago arazoaren muinetako bat. Opioaren eratorri bat da kodeina, eta mendekotasuna eragin ohi du.
Giltzurrunetan kalteak
EMAko adituen arabera, botika horiek behar baino dosi handiagoetan hartzen badira, giltzurrunak gaizki funtzionatzen hasten dira, eta osasun arazoak sortzen dira hortik. Odoleko potasio mailak ere apaldu egiten dira sarri askotan, eta horrek giharretako ahultasuna eta zorabioak eragiten ditu.
EB Europako Batasuneko herrialdeetara igorri du EMAk ohartarazpena, eta prospektuetan zer aldaketa egin behar diren adierazi du. Estatuen esku dago orain aldaketa egitea. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219025/motelaldi-hotsei-eusten-ari-zaie-lan-merkatua.htm | Ekonomia | Motelaldi hotsei eusten ari zaie lan merkatua | Ohi bezala, irailean langabezia jaitsi egin da Hego Euskal Herrian, eta afiliazioa igo, hezkuntza sektorearen dinamikaren ondorioz. Industria eta zerbitzuak bultzatzen ari dira enpleguaren sorrera. | Motelaldi hotsei eusten ari zaie lan merkatua. Ohi bezala, irailean langabezia jaitsi egin da Hego Euskal Herrian, eta afiliazioa igo, hezkuntza sektorearen dinamikaren ondorioz. Industria eta zerbitzuak bultzatzen ari dira enpleguaren sorrera. | Lan merkatua izaten ari da ziurgabetasun egoerari hobeto eusten ari zaizkion adierazleetako bat. Ekonomia bolada onean izan den urteetan bezala, irail honetan ere langabeziak behera egin du, eta Gizarte Segurantzako afiliazioek, gora. Abuztuan baino 1.851 langabe gutxiago zenbatu ditu SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak, eta 6.639 afiliatu gehiago.
Guztira, 142.868 pertsona daude lanik gabe Hego Euskal Herrian, eta 1.276.089 pertsona Gizarte Segurantzan izen emanda. Kopuru horiek azken hamarkadako onenen artean jarraitzen dute. Konparazio baterako, joan den urteko irailean baino 9.312 langabe gutxiago daude, eta 23.505 afiliatu gehiago. 2008. urtetik irail batean zenbatutako langabe kopururik txikiena da, eta handiena afiliazioen kasuan.
Hori, hein handi batean, aurten pilatutako emaitza onen ondorio ere bada. Abuztuan, dena den, martxoan hasitako joera hautsi zen. Ohi denez, hilabete txarra izan zen abuztua: gora egin zuen langabeziak (2.085 gehiago), eta behera afiliazioek (13.621 gutxiago). Lanpostu horiek denak ez dira irailean berreskuratu, baina hala izan da aurreko urteetan ere, eta irail honetako kopuruak aurreko urteetakoen antzekoak izan dira. Bereziki, urrian eta azaroan errekuperatzen dira abuztuan galtzen diren lanpostu gehienak. Orain, ikusteko dago udazkenera begira zabaltzen ari den ziurgabetasun ekonomikoak nola eragingo duen bilakaera horretan.
Industria eta zerbitzuak
Irail honetan, sektore guztietan murriztu da langabeen kopurua, eta industrian izan da jaitsierarik handiena: 512 langabe gutxiago daude. Urte hasieratik industria izan da euskal ekonomiaren motorra, hornidura arazoak desagertu ez diren arren. Pandemiak eragindako geldialdiari indartsu erantzun zion sektoreak urteko lehen erdian, baina joera hori apalduz joan da hurrengo hilabeteetan, lehengaien eta, bereziki, energien prezioen igoeragatik. Industria handi batzuetan, siderurgian esaterako, hasiak dira berriz ere aldi baterako enplegua erregulatzeko espedienteak ezartzen, eta kaleratze hotsak ere entzuten dira enpresa batzuetan. Baina, oro har, euskal industrien esportazio emaitzak oso onak izaten ari dira: urteko lehen erdian %25 handitu dira, eta oso eskura dute 2019ko marka haustea.
Aurten lan merkatua bultzatu duen beste sektore nagusia zerbitzuena izan da, eta irail honetan ere ere behera egin du langabeziak: 478 gutxiago. Inflazio handiak herritarren erosahalmenean izan duen eraginak ez dio oraingoz sektoreari eragin. Bereziki turismoak eta, horrekin batera, ostalaritzak urte oparoa izan dute. Eraikuntzan, berriz, 403 gutxiago zenbatu ditu SEPEk, eta lehen sektorean, 236 gutxiago, bereziki mahats bilketarako egindako kontratuengatik. Aurrez enplegurik gabe zeuden 222 pertsona irten dira langabeziatik.
Etxeko langileen afiliazioa
Datu horiek afiliazioarenekin osa daitezke. Ona izan da iraila hein handi batean, hezkuntza sektorearen dinamikaren ondorioz: uztailean eta abuztuan lanik gabe geratzen dira behin-behineko milaka irakasle, jangeletako langile, akademietako behargin eta halakoak, eta irailean eta urrian kontratatzen dituzte berriz. Beste sektoreetan ere gora egin du afiliatuen kopuruak, batean izan ezik: etxeko langileak. 159 gutxiago. Urrian sartuko da indarrean Espainiako Gobernuaren araudi berria: horren ondorioz, enplegatzaileek etxeko langileen langabeziarako kotizazioak ordaindu beharko dituzte.
Kontratu motari dagokionez, irailean 116.612 kontratu egin dira, eta horietatik 34.394 mugagabeak izan dira, hau da, sinatutakoen %29,24, inoizko kopururik handiena. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioa mugatu zenetik, asko ugaritu dira kontratu mugagabeak; izan ere, aurretik %7-8 izaten ziren. Edonola ere, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira, eta ez dute urte osoko jardunaldia bermatzen.
ERREAKZIOAK
Eusko Jaurlaritza: «Datuek erakusten dute gure ehun ekonomikoa sendoa dela eta mehatxuei aurre egiteko gai dela».
Nafarroako Gobernua: «Oraingoz, enplegu maila nahiko egonkor dago, eta aurreikuspen ekonomikoek positiboak izaten jarraitzen dute»
ELA: «Kontratu berrien kalitatea ez da ona. Langile klasearen pobretze prozesu bat gertatzen ari da»
LAB: «Langabeziak behera egin du, prekaritate eta behin-behinekotasunaren igoeraren kontura»
CCOO: «Emaitza onak izan arren, ziurgabetasun handiko testuinguru bat larriagotzen ari da»
UGT: «Soldaten igoera eta langabezia prestazioen hobekuntza bermatzeko garaia da» |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219026/hegaluzeek-non-hibernatzen-duten-deskubritu-du-azti-ikerketa-taldeak.htm | Gizartea | Hegaluzeek non hibernatzen duten deskubritu du Azti ikerketa taldeak | Ozeano Atlantikoaren mendebaldean ematen dute negua, sakonera handiko uretan. Ikerlari batek marka elektroniko bat jarri zion hegaluze bati orain bi urte; hala, animaliaren migrazio ibilbidea osoki erregistratu dute estreinako aldiz. | Hegaluzeek non hibernatzen duten deskubritu du Azti ikerketa taldeak. Ozeano Atlantikoaren mendebaldean ematen dute negua, sakonera handiko uretan. Ikerlari batek marka elektroniko bat jarri zion hegaluze bati orain bi urte; hala, animaliaren migrazio ibilbidea osoki erregistratu dute estreinako aldiz. | Lehenbiziko aldiz, posible da hegaluze baten migrazio ibilbide osoa marraztea. Orain arte, informazio falta zela-eta, nekez zen jakiterik animalia espezie horrek non ematen duen negua. Baina argitu dute erantzuna azkenik: Ozeano Atlantikoaren mendebaldeko zonetan hibernatzen du hegaluzeak, Euskal Herritik «oso urrun», ikerlarien esanetan, eta sakonera handiko uretan murgildurik. Azti ikerketa taldeak egin du aurkikuntza.
«Neguan, hegaluzeak Atlantikoko oso urruneko zonak bisitatzen ditu (mendebaldean), non sakonera handian bizi baita (ehunka metroraino; han, tretza bidez arrantzatzen da); Bizkaiko golkora egiten duen bisitan, berriz, gainazaletik gertu barreiatzen da, eta hor beita bizia, kaza eta arraste pelagikoa erabiliz harrapatzen da», azaldu dute Aztikoek.
Miaketa gailu txiki batek eman dio bide aurkikuntzari. Aztik jakinarazi duenez, orain dela bi urte hasitako ikerketari esker eskuratu dute orain arte falta zuten informazioa. Iñigo Onandia itsas ikertzaileak marka elektroniko bat ipini zion hegaluze bati, erraietan, animaliak ondoko hilabeteetan eginen zuen ibilbidea erregistratzeko. Bizkaiko golkoan jarri zion gailua, hegaluzeak artean 70 zentimetro luze zelarik eta zazpi kilo pisatzen zuelarik.
Lehen urratsa egina zen, beraz, baina konplikatuena falta zen artean: inork aurkitu beharko zuen hegaluze horixe bera handik hilabete batzuetara. Bada, bete zen asmoa: Irlandako hegoaldean hartu zuten arraina, orain dela zenbat hilabete.
Frantziako Vincent Galland ontziak harrapatu zuen, eta, arrainak barrenean zuen marka elektronikoa ikusita, Azti Laborategira bidali zuten gailua. Gailu horrek bildutako informazioa aztertzeko aukera izan du ordutik ikerketa taldeak, eta izan dute, azkenik, ondorioak ateratzea. Bi urteko ibilbidea erakusten dute jasotako datu horiek. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219027/euskal-herriko-artistak-iranen-eta-kurdistanen-protestan-ari-diren-emakumeen-alde.htm | Mundua | Euskal Herriko artistak, Iranen eta Kurdistanen protestan ari diren emakumeen alde | 'Emakumea, bizitza, askatasuna' leloa euskaraz eta kurdueraz esaten grabatu dute euren burua besteak beste Itziar Ituñok, Miren Amurizak eta Uxue Alberdik. | Euskal Herriko artistak, Iranen eta Kurdistanen protestan ari diren emakumeen alde. 'Emakumea, bizitza, askatasuna' leloa euskaraz eta kurdueraz esaten grabatu dute euren burua besteak beste Itziar Ituñok, Miren Amurizak eta Uxue Alberdik. | Jin, jiyan, azadi / Emakumea, bizitza, askatasuna. Lelo hori ahotan, euren burua grabatu dute Euskal Herriko zenbait sortzailek, egunotan Iranen eta haren menpeko Kurdistanen agintari erlijioso-politikoen indarkeria pairatzen ari diren emakumeei elkartasuna adierazteko.
Tartean dira Uxue Alberdi eta Miren Amuriza bertsolari eta idazleak, Itziar Ituño aktorea, Idurre Eskisabel idazle eta kazetaria, Danele Sarriugarte idazle eta itzultzailea, Nerea Loiola idazlea, eta Oihana Bartra eta Amaia Iturriotz bertsolariak. Zorrotz.eus plataformak zabaldu du bideoa.
Irailaren 13an, beloa «gaizki jantzita» zeramalako, Moralaren Poliziak atxilotu hil zuen Tehenaren Mahsa Amini 22 urteko emakumea. Polizia etxera eraman eta gutxira «bihotzekoak» eman ziola adierazi zuen Irango Poliziak, baina harekin atxiloturik zeuden hainbat lekukok adierazi dute emakumea jipoitu egin zutela, garunean odol isuria eragin arte. Hiru egun egin zituen erietxean, koman, eta irailaren 16an hil zen. Aminiren familiak salatu du oraindik ez duela ikusi medikuen txostena.
Heriotzak protesta olde handia eragin du Iranen eta Kurdistanen. Ehunka herritar kalera atera dira hiru astez, Emakumea, bizitza, askatasuna leloa ahoan hartuta. Islamiar Errepublika amaitzeko eskatu dute.
Irango agintariek gogor erantzun diete protestei. Iran Human Rights gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 92 herritar hil dituzte dagoeneko.
Ali Khamenei lider gorenak, berriz, salatu du AEB Ameriketako Estatu Batuek eta Israelek «diseinatu» dituztela protestak. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219029/vwen-43-egun-gutxiago-lan-egitea-proposatu-du-labek-murrizketak-baleude.htm | Ekonomia | VWen 43 egun gutxiago lan egitea proposatu du LABek, murrizketak baleude | Sindikatuaren arabera, auto elektrikoaren produkzioari buruzko aurreikuspenik ezkorrenean, 400 eta 600 arteko gehiegizko lanpostu kopurua egon daiteke, eta lanaldiaren murrizketa irtenbide bat litzateke. | VWen 43 egun gutxiago lan egitea proposatu du LABek, murrizketak baleude. Sindikatuaren arabera, auto elektrikoaren produkzioari buruzko aurreikuspenik ezkorrenean, 400 eta 600 arteko gehiegizko lanpostu kopurua egon daiteke, eta lanaldiaren murrizketa irtenbide bat litzateke. | LAB sindikatuak uste du egingarria dela Landabenen urtean 43 egun gutxiagoz lan egitea, bai zuzeneko lanpostuetan, bai eta mantentze lanetan edo tailerretako zuzendaritzetan ere. «Produkzio honek lantegia 218 egunez irekita egotea ahalbidetzen du, eta ez du inongo eraginik produkzio ahalmenean», aipatu du sindikatuak.
Ziurgabetasun egoeran dago Landaben. Auto elektrikoaren zer modelo eta zenbat ekoitziko dituen oraindik zehazteko dagoela, kezkatuta daude Martorellgo fabrikak ekoizpenaren zati bat eraman dezakeelako, konpentsazio gisa —Bartzelonako fabrikan lanpostuen %30 murriztu beharko liratekeela adierazi zuen zuzendaritzak otsailean, hango negoziazio kolektiboan—.
Landabeni talde horrek hornitzen dizkionez motorrak, auto elektrikoaren produkzioak ustez ez du zertan izan hainbesteko eraginik lanpostu kopuruan, baina produkzioaren zati bat Bartzelonara eramateak izan dezake eraginik lan arloan.
LABek kalkulatzen du, aurreikuspenik ezkorrenean, Iruñean 400 eta 600 arteko gehiegizko langile kopurua egon daitekeela eta halako egoera bati erantzuteko neurri egokia izan daitekeela lanaldi murrizketa.
20 egun lan, bost atseden
VWen, urtean 216 egunez egiten dute lan, eta sindikatuak proposatu du 173 egunez lan egitea, urtean 42 egun gutxiago. Batez beste astean 32 orduko lan astea izan arren, fabrikan beste modu batera antolatuko litzateke. Sindikatuak ulertzen du asteroko lanaldia murriztea «hagitz zaila» dela, eta lan egindako 20 eguneko 5 eguneko atsedenaldia proposatu du. Gaueko, goizeko eta arratsaldeko txandetan bost talde antolatuta, egin daitekeela uste du.
Tailerreko zuzendaritzatan edo mantentzeko lanetan egutegia langileen ordezkaritzarekin hitzar daitekeela gaineratu du. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219030/alain-aspect-john-f-caluser-eta-anton-zeilinger-ikertzaileei-eman-diete-fisikako-nobel-saria.htm | Gizartea | Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger ikertzaileei eman diete Fisikako Nobel saria | «Informazioaren zientzia kuantikoan aitzindariak» izateagatik saritu dituzte ikerlariak. | Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger ikertzaileei eman diete Fisikako Nobel saria. «Informazioaren zientzia kuantikoan aitzindariak» izateagatik saritu dituzte ikerlariak. | Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger ikertzaileek irabazi dute Fisikako Nobel saria. Alain Aspect frantsesa da, John F. Caluser estatubatuarra, eta Anton Zeilinger austriarra. Stockholmeko Karolinska institutuaren erranetan, ikerlari horiek «esperimentu apurtzaileak» egin dituzte. Institutuak nabarmendu du, gainera, elkarketa egoeran dauden partikulak «kontrolatzeko eta ikertzeko potentziala» erakutsi dutela. Hala, haien lanak «oinarriak ezarri dizkio teknologia kuantikoaren aro berri bati». Sariaz gain, 916.000 euro jasoko dituzte irabazleek.
Fisikako Nobel saria izan da banatu den bigarrena. Atzo jakinarazi zen Medikuntzako Nobel sariaren irabazlea —Svante Paabo suediarra—, eta datozen egunetan jakinaraziko dira gainerakoak —literaturakoa, bakearen arlokoa eta ekonomiakoak—.
Fisikako saria
Fisikako 115 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2022 bitarte, eta saritu horietatik lau bakarrik izan dira emakumeak —Marie Curie, Maria Goeppert-Mayer, Donna Strickland eta Andrea Ghez—. Lawrence Bragg izan da historian sari hori jaso duen pertsonarik gazteena: 25 urterekin saritu zuten, bere aitarekin batera, 1915. urtean. Arthur Ashkin izan da sari hori irabazi dutenetan zaharrena: 96 urterekin saritu zuten. John Bardeen izan da Fisikako Nobel saria bi aldiz irabazi duen pertsona bakarra. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219031/emakundeko-zuzendari-kargutik-kendu-dute-izaskun-landaida.htm | Gizartea | Emakundeko zuzendari kargutik kendu dute Izaskun Landaida | Miren Elgarresta izendatu dute ordezko; Berdintasuneko foru zuzendaria izan da orain arte Gipuzkoan. | Emakundeko zuzendari kargutik kendu dute Izaskun Landaida. Miren Elgarresta izendatu dute ordezko; Berdintasuneko foru zuzendaria izan da orain arte Gipuzkoan. | Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluan hainbat kargudun berri izendatu dituzte gaur. Besteak beste, Emakundek zuzendari berria izango du. Izaskun Landaidak izan du kargu hori 2013. urtetik, baina orain Miren Elgarrestak hartuko du. Gipuzkoako Foru Aldundian Berdintasuneko foru zuzendaria izan da orain arte. Zumarragakoa (Gipuzkoa) da Elgarresta, 1965ean sortua. Agur gutun bat idatzi du Landaidak. Emakundeko zuzendari izatea «ohorea» izan dela esan du. Eskerrak eman dizkie urteotan berekin jardun duten lankideei eta gertukoei. Gizon eta emakumeen arteko berdintasunerako bidean oraindik «erronka» handiak daudela gogoratu du, eta aurre egin behar zaiela hainbat «inertziari» ere. Aurrerantzean ere berdintasunaren aldeko urratsak egiten jarraituko duela esan du.
Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek eskertu egin du Landaidak Emakunderen zuzendaritzan egin duen lana. Azaldu du, ordea, «beharrezkoa» zela aldaketa. Berdintasun planen arloan erronka berriak datozela esan du, eta bestelako zuzendari soslai bat behar dutela orain Emakunderen zuzendaritzan. Elgarrestak adierazi du erronka horiei aurre egiten «lagunduko» duela.
Hirugarren legegintzaldia, aldaketekin
Ugaokoa (Bizkaia) da Izaskun Landaida, eta hango alkate karguan hasi zuen ibilbide politikoa, 2007an; urte berean izendatu zuten Eudeleko berdintasun arduradun, eta Bizkaiko Foru Aldundiko Genero Indarkeriaren Behatokian ere sartu zen. EAJ Jaurlaritzara itzuli zenean izendatu zuten Emakundeko zuzendari, Iñigo Urkulluren eskutik, 2013ko urtarrilean.
Emakunderen gidaritzan hirugarren legegintzaldia izan du hau Landaidak, eta aldaketa handi bati egin behar izan dio aurre: 1988an sortu zenetik, Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan kokatuta egon zen Emakunde, baina 2020ko hauteskundeen ondoren, gobernuan Berdintasun Saila sortu eta zuzendaritza moduan hara eraman zuten berdintasun institutua. Erabakiak harrabots handia eragin zuen, eta Emakundeko zuzendari ohiak ere aurka agertu ziren. 30 talde feministak baino gehiagok galdegin zuten Lehendakaritzara itzultzea, 1995eko Beijingo Konferentzian adostutako irizpideei jarraikiz: berdintasun organoak gobernuetako lehendakaritzetan kokatu behar zirela, politika publikoetan «zentralitatea» eta «genero zeharkakotasuna» bermatzeko.
Azken bi urteotan, bi erronka handi bideratu dituzte Emakundek eta Jaurlaritzaren Berdintasun Sailak: martxoan Berdintasun Lege berria onartu zuen Eusko Legebiltzarrak, eta ekainean Berdintasunerako Herri Ituna abiatu zuen Jaurlaritzak. Prozesu horietan zehar, une batzuetan bigarren mailan geratu da Emakunde: itunaren aurkezpen ekitaldian, adibidez, Landaidak ez zuen hitzik hartu jendaurrean, nahiz eta Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburua bideo bidez mintzatu —COVID-19a hartuta zegoen—.
Tentsioak tentsio, publikoki zuhur mintzatu da beti Landaida. Otsailean BERRIAn egindako elkarrizketan adierazi zuen Emakunde Lehendakaritzatik ateratzeak ez zuela eragin lehendakariaren konpromisoa ahultzea: «Honek ez du ekarri berdintasunarekiko konpromisoa murriztea, baizik eta kontrakoa: Emakunderen aurrekontuak, adibidez, gora egin du». Halaber, erabakiak atzera-buelta izan zezakeela erantsi zuen, legealdi amaierako balorazioa ikusita; «baina niri ez dagokit hori erabakitzea», zehaztu zuen.
Miren Elgarrestak, berriz, bigarren legegintzaldia du Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun Zuzendaritzan. Kargua hartzean, halere, erabaki eztabaidatu bat defendatu zuen: Irungo eta Hondarribiko alardeen gatazka Berdintasun Zuzendaritzatik Bizikidetza Zuzendaritzara mugitu zuen; hala, aurreko agintaldian Bilduk abiatutako elkarrizketa prozesua urtu egin zen apurka. Ikusteko dago zer jarrera hartuko duen orain auzian: Emakundek beti babestu ditu Irungo alarde mistoa eta Jaizkibel konpainia parekidea, baina, Berdintasun zuzendari gisa, Elgarresta da ez urte hauetan herriotara joan aldarri parekideak sostengatzera.
Beste kargu aldaketak Gazteria zuzendari berria ere izendatu dute. Agurtzane Llanok bete du orain arte kargua, eta Miren Saratxagak hartuko du. Zuzendaritza horri aparteko itzala emateko asmoa agerian utzi du berriki Jaurlaritzak, eta Lehendakaritzaren barruan sartu dute, Gizarte Trantsiziorako eta Agenda 2030eko Idazkaritza Nagusian. Amurriokoa (Araba) da Saratxaga, 1983an jaioa. Hezkuntza Saileko Erregimen Juridikoko zuzendari Eneko Goenaga izendatu dute. Igone Martinez de Luna ordezkatuko du. Andoainen (Gipuzkoa) sortua da Goenaga, 1989an. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219032/caqek-asanbleako-nagusitasuna-sendotu-du.htm | Mundua | CAQek Asanbleako nagusitasuna sendotu du | François Legault lehen ministroaren koalizioak gehiengo osoa handitu du, 74 ordezkaritik 90era igota. PQk inoizko babesik eta ordezkaritzarik txikiena bildu du: hiru diputatu izango ditu. | CAQek Asanbleako nagusitasuna sendotu du. François Legault lehen ministroaren koalizioak gehiengo osoa handitu du, 74 ordezkaritik 90era igota. PQk inoizko babesik eta ordezkaritzarik txikiena bildu du: hiru diputatu izango ditu. | François Legault eta haren indar politikoa, CAQ Quebecen Etorkizuna Koalizioa, hegemonia bat finkatzeko bidean dira. Aldaketaren mezua sustatuta iritsi zen agintera duela lau urte, Asanblea Nazionaleko aulkien gehiengo osoa bilduta, eta atzo egin zituzten hauteskundeetan nagusitasun hori sendotzea lortu du, 74 diputatutik 90era igota —125 aulki ditu parlamentuak—. Kanpaina immigrazioaren murrizketan eta frantsesaren defentsan oinarritzea estrategia baikorra izan da CAQentzat, zenbait gatazka, adierazpen arrazista eta hutsegite gorabehera, eta Legaultek bigarren agintaldia egingo du Quebeceko lehen ministro karguan. Frantsesez eta ingelesez, bi hizkuntzatan zin egin du agintariak, gaurko ordu txikietan, «quebectar guztien» agintaria izango dela.
Aurtengoa zatiketaren kanpaina izan da, eta hori agerian utzi zuten Legaulten iragan asteko adierazpenek, agintariak esan baitzuen bere burua gai ikusten zuela «batasuna» lortzeko. Baina errealitate hori CAQeko hautagaiak berak ere elikatua izan da, besteak beste, bere hauteskunde oinarriari begira –batez ere, frantses hiztunak, landa eremukoak eta helduak dira—: asteotan, esaterako, immigrazioaren eta «estremismoen» arteko lotura egin zuen —gerora barkamena eskatu zuen—; iragan astean, gainera, adierazi zuen frantsesa hitz egiten ez duten migratzaileak Quebecera eramatea «suizidio bat» litzatekeela. «Nahi ala ez, frantsesaren etorkizunak zerikusia du harrerarako gaitasunarekin».
Iragan agintaldian Lan ministro izandako Jean Bouletek ere antzeko adierazpenak egin zituen kanpainan, honako hau esan baitzuen migratzaileez: «Montrealera doaz, ez dute lanik egiten, ez dute frantsesez hitz egiten [ingelesa da nagusi hiri horretan] eta ez dute bat egiten Quebeceko balioekin». Hark ere barkamena eskatu behar izan zuen.
Halere, CAQ agintean dagoenetik, migrazioaren aferak garrantzi handia hartu du eguneroko politikan. Legaulten asmoa da immigrazioa 50.000 lagunera mugatzea urtero, baina horrek enpresariak haserrearazi ditu, langileak behar dituztelako —langabezia tasa %4,5 da—. Horrekin batera, agintariak kanpainan esan du klase ertainekoen zergak txikituko dituela inflazioari aurre egiteko —%7,5 da—, eta frantsesa babestuko duela ingelesaren aldean.
Azken helburu horri begirako erabaki garrantzitsuetako bat da iragan maiatzean onarturiko 96. Legea, helburu duena frantsesa babestea. Quebeceko hizkuntza ofiziala dela errepikatzeaz gain, gobernuaren legeak berritasun bat txertatu du, horretan baitio frantsesa dela herritarren «hizkuntza komuna»; besteak beste, 88.9. artikuluak zehazten duenez, frantsesa «immigranteen harrerarako eta integraziorako hizkuntza da, baita quebectar guztiei gizarte honetako bizitza publikoan eta horren garapenean parte hartzea ahalbidetzen diena ere».
Hauteskunde sistemaren eragina
Auzi horiez aritzeaz gain, hauteskunde sistemak ere mesede egin dio CAQi, botoen %41 (+3) bilduta parlamentuko aulkien %70 izango baititu. Quebec 125 hautesbarrutitan banatuta dago, eta ordezkari bakoitzak bere barrutia ordezkatzen du; hortaz, bozetan, babesik handiena lortzen duen hautagaiak lortzen du diputatu kargua.
Botoei erreparatuz gero, QS Quebec Solidarioa ezkerreko alderdi independentista izan da babesik handiena bildu duten indarretan bigarrena, botoen %15,4 jasota (-0,7), baina, hauteskunde sistemaren ondorioz, hirugarren alderdia izango da parlamentuan, 11 diputaturekin (2018an baino bat gehiago). Oposizioko lehen indarra, hortaz, PLQ Quebeceko Alderdi Liberala izango da oraindik ere, 21 eserlekurekin (-10); boto emaileen %14,4k (-10,42) egin duten arren horren alde.
CAQen garaipenaz gain, PQ Alderdi Quebectarraren emaitza izan da hauteskundeetako beste albiste nagusia. Itxura guztien arabera, mugimendu subiranistaren gidari izan zen indarra beheranzko joera amaigabean dago, eta horren erakusle da atzoko emaitza: inoizko babesik eta ordezkaritzarik txikiena lortu du.
PQri ere kalte egin dio hauteskunde sistemak. Boto gehien bildu duen hirugarren indarra izan den arren —%14,6, duela lau urte baino 2,46 puntu gutxiago—, hiru ordezkari izango ditu parlamentuan, sei gutxiago; behintzat, horietako bat Paul St-Pierre Plamondon alderdiko buruzagia da, zeina lehen aldiz sartuko den Asanblean.
Independentziaz, PQko buruak esan du CAQekoek eta PLQkoek aukera hori «gutxietsi eta mespretxatu» dutela, baina haren alderdiak helburu duela, oraindik ere, «gizarte proiektu» horrek «ametsak eragitea».
CAQen urteotako arrakasta Quebecen eboluzio politikoaren erakusle argia da. Independentziaren eta subiranismoaren aferak ez du XX. mendean izan zuen pisu eta garrantzia, eta egun arreta beste gai batzuetan dago jarrita, besteak beste «Quebeceko balioen defentsan», Legaultek hainbatetan argudiatu duen modura.
Agintaria PQko ministro izan zen bitan 2000ko hamarkadan, eta, horretatik atera ondoren, haren koalizioaren sortzaileetako bat izan zen: CAQ eskuineko indarra da, nazionalista eta autonomista. Hau da, Legault independentziaren aurka agertu da, baita Kanadako sistema federalaren kontra ere; hirugarren bidea deritzona defendatzen du, autonomia gehiago lortzea. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219033/durangoko-eta-gasteizko-gas-azpiegituretan-metano-ihesak-aurkitu-ditu-ekologistak-martxan-taldeak.htm | Gizartea | Durangoko eta Gasteizko gas azpiegituretan metano ihesak aurkitu ditu Ekologistak Martxan taldeak | Gasteizko zentroan «isurketa jarraituak eta emari handikoak» aurkitu dituzte, eta Durangokoan haizatze hotzaren jarduera erabiltzen dela ondorioztatu dute. | Durangoko eta Gasteizko gas azpiegituretan metano ihesak aurkitu ditu Ekologistak Martxan taldeak. Gasteizko zentroan «isurketa jarraituak eta emari handikoak» aurkitu dituzte, eta Durangokoan haizatze hotzaren jarduera erabiltzen dela ondorioztatu dute. | Ekologistak Martxan taldeko kide Marina Gros-en erranetan, bi motatako ihesak daude gas azpiegituretan: enpresek nahita egiten dituztenak eta nahi gabe agertzen direnak. Taldeak egin duen ikerketan ikusi du Euskal Herrian bi motatakoak daudela, Durangon (Bizkaia) eta Gasteizen.
Haizatze hotzaren teknikaren bidez, erraterako, enpresak propio egiten ditu metano isuriak. Teknika hori Durangoko (Bizkaia) transmisio zentroan erabiltzen dela egiaztatu du Ekologistak Martxan taldeak. Sistemetako presioa arintzeko erabiltzen da haizatze hotza. Halakoetan sistemaren presioak gora egiten duenean, «metanoa zuzenean atmosferara» askatzen da, Grosek azaldu duenez. Nahita egindako bertze mekanismo bat, berriz, sistemaren presioak gora egitean gasa erreta askatzean datza, CO2 moduan. Kutsagarria da, baina metanoa CO2a baino «84 eta 87 aldiz bortitzagoa» denez, «ez da hain kalte handia», Ekologistak Martxan taldearen arabera.
Nahi gabeko ihesak, adibidez, «balbula edo uztai batek ongi funtzionatzen ez duenean edo zerbaitek zulo bat duenean» gertatzen dira, Grosek azaldu duenez. «Hori egunero aurkitzen dugu», gehitu du. Gasteizko transmisio zentroan, erraterako, «isurketa jarraituak eta emari handikoak» aurkitu dituzte, «hamabost ihesetatik datozenak: balbulak, hodiak, neurgailuak...». Egoera «bereziki kezkagarria» dela adierazi du Ekologistak Martxan taldeak.
Taldeak nabarmendu du ez dagoela «behar bezala araututa» metanoak zer kutsadura eragiten duen gasaren sektorean, eta «neurriak» hartu behar direla «gas naturalaren garraioan emisioak eteteko». Hala, adierazi du badirela konponbide «erraz eta eraginkorrak» isurketak murrizteko. Taldearentzat, «erregai fosilak ahalik eta lasterrena uztea» da egokiena, ez baita «zero arriskuko» egoerarik existitzen. Hala ere, debekatuta egon beharko luketen jarduerak –haizatze hotza, adibidez– ezartzeko eta zigortzeko legediaren beharra ere aipatu du.
Ikerketa
2022ko uztailean hasi zen Ekologistak Martxan taldea metano ihesak bilatzen. «Kamera termiko bat erabili dugu gasaren mugimendua ikusteko; horrela ikus dezakegu non dagoen ihesa», azaldu du Grosek. Hala, taldeak Euskal Herritik gasa garraiatzeko sistema zeharkatu zuen, eta Errioxa, Gaztela eta Leon, Kantabria eta Asturias ere bisitatu zituen. Orotara, 21 azpiegituratan ibili da taldea, eta horietatik hamarretan metano isuriak atzeman ditu. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219034/estatuaren-biktimentzat-2022a-laquourte-garrantzitsuaraquo-izaten-ari-da-foro-sozialaren-arabera.htm | Politika | Estatuaren biktimentzat 2022a «urte garrantzitsua» izaten ari da, Foro Sozialaren arabera | Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakariarekin bildu dira, eta nabarmendu dute «aurrerapausoak» ematen ari direla biktimak aitortuak izateko bide luzean | Estatuaren biktimentzat 2022a «urte garrantzitsua» izaten ari da, Foro Sozialaren arabera. Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakariarekin bildu dira, eta nabarmendu dute «aurrerapausoak» ematen ari direla biktimak aitortuak izateko bide luzean | Estatuaren biktimak: asimetriatik berdintasunera txostena helarazi dio Foro Sozialak Nafarroako Parlamentuko lehendakari Unai Hualderi. Aurtengo udaberrian Madrilen eta Donostian izandako jardunaldietan bakegintza eta elkarbizitzari begira estatuaren biktimek egindako ekarpenak jaso dituzte bertan, eta parlamentuko agerraldi batean laburbilduko diete edukia talde guztiei urriaren 19an. Eusko Legebiltzarrean ere aurkeztekoak dira txosten hori bera.
Bilera amaituta, ohar baten bidez, Foro Sozialak azpimarratu du aurtengoa «urte garrantzitsua» gertatzen ari dela eskuin muturreko taldeek eta segurtasun indarrek eragindako indarkeriaren biktimak aitortzeko eta «egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean» aurrera egiteko. Izan ere, behin osatuta, Estatuaren biktimen aitortzarako Balorazio Batzordeak lehen bilera egin zuen irailaren 22an. Batzorde horren eskuetan egongo da estatuaren Nafarroako biktimen eskaerak jasotzea eta haien aitortzarako prozedura administratiboari ekitea, 2019ko legeak jasotzen duen bezala.
Gainera, Foro Sozialak gogora ekarri duenez, Nafarroako Gobernuaren Bake eta Bizikidetza zuzendaritzak 1979tik gaurdainoko torturak ikertzeko eskatu dio EHUko Euskal Kriminologiaren Euskal Institutuari, eta trantsiziotik gaurdaino torturaren argazki osoa landuko dute azterlan horretan. Azkenik, Foro Sozialak bereziki azpimarratu du gizarte zibileko eragileek eta bereziki Torturatuak sareak egin duten «lan garrantzitsua».
Foro Sozialak uste du Estatuaren biktimen gaineko susmoak eta aurreiritziak «gainditzen» ari direla apurka, baina oraindik ere «bide luzea» geratzen dela «tratamendu asimetrikoko egungo egoeratik berdintasunezko batera» igarotzeko.
Hain zuzen ere, horixe da Hego Euskal Herriko bi legebiltzarretan aurkeztu duten txostenaren proposamen nagusia. Udaberrian, Foro Sozialaren ekimenez, estatuaren eta ETAren biktimen bi topaketetan aurkeztutako proposamenak laburbildu dituzte txostenean. Adibidez, funtsezkotzat jo dute biktima horien bizipen eta lekukotzak «errespetuz» entzutea eta «testigantzei eta esperientziei publikoki ematen zaien tratamendu desorekatua amaitzea».
Horrekin batera, garrantzia eman nahi diote belaunaldi berriei zer gertatu zen transmititzeari ere, jardunaldi, film, dokumental eta hitzaldien bidez. Alderdi politikoei adierazi diete biktima guztiak ezin direla homogeneoki tratatu, «ez eta interes alderdikoietarako erabili ere». Horrekin batera, pertsona guztien ikuspegien eta iritzien aniztasuna aitortu behar dela deritzote, eta biktima guztiak aitortu, kategoriarik eta diskriminaziorik gabe. «Premisa honetan oinarritu behar du: urraketa bera, aitortza bera».
Horri loturik, uste dute neurriak hartu behar direla egiarako eskubidea bermatzeko, hori baita biktima guztien eskubide nagusia. «Horrek modua ematen du biktima guztiei dagozkien gainerako eskubideak bermatzeko». Horretarako, 1968ko Sekretu Ofizialen Legea indargabetzea proposatzen dute, eta estatuak lagun dezala behar diren baldintzak eraikitzen «epe ertain edo laburrean» giza eskubideen urraketan duen erantzukizuna bere gain hartzeko.
Foro Sozialak argitu du topaketa horietan parte hartu duten biktimek ez dutela ordezkatzen «indarkeria zikloaren testuinguruan gertatutako giza eskubideen urraketen biktima guztien iritzia». «Biktimek behin eta berriz gogorarazi digutenez, adosturiko iritzi hori ez da existitzen, elkarte gutxi batzuen buruan izan ezik. Elkarteok talde homogeneo baten ordezkari izan nahi dute, biktima denek pentsamendu bakar bat izango balute bezala». Errealitatea bestelakoa dela uste dute, eta, horregatik, «garrantzi berezia» eman nahi izan diote bizipen oso desberdinetako pertsonak elkartzeari.
Bi topaketak
Apirilaren 6an, bakea eraikitzeko Euskal Herrirako erronkak eta aukerak izan zituzten aztergai Madrilgo Ateneoan. Bertan izan ziren Rosa Lluch, ETAk eraildako Ernest Lluchen alaba; Idoia Zabalza, Guardia Zibilak torturaren ondorioz hildako Mikel Zabalzaren arreba; Maria Jauregi, 2000n ETAk tiroz hildako Juan Mari Jauregiren alaba; Axun Lasa, Guardia Zibilak bahitu, torturatu eta eraildako Jose Antonio Lasaren arreba; eta ETAk larriki zauritutako Alberto Muñagorri.
Hilabete geroago, maiatzaren 14an, Estatuaren biktimek egia bilatzeko dituzten oztopoen berri eman zuten, Donostian, Tamara Muruetagoienak Esteban Muruetagoienaren alabak; Karmen Galdeanok, GALek hildako Xabier Galdeanoren alabak; Eneko Etxeberriak, behartutako desagertze baten biktima izandako Naparraren anaiak; eta Maider Garcia Goenak, GALen azken biktima izan zen Juan Carlos Garcia Goenaren alabak. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219035/zaldibarko-luiziaren-aurretik-eta-ostean-jaurlaritzak-europako-legedia-bete-duela-ebatzi-du-europako-batzordeak.htm | Gizartea | Zaldibarko luiziaren aurretik eta ostean Jaurlaritzak Europako legedia bete duela ebatzi du Europako Batzordeak | Batzordeak dio ez duela lege hausterik ikusi, eta Eusko Jaurlaritzaren jokaera babestu du. Tapiak adierazi du Verter Recycling enpresak 2018ko egonkortasun ikerketa bat ezkutatu ziola Jaurlaritzari. | Zaldibarko luiziaren aurretik eta ostean Jaurlaritzak Europako legedia bete duela ebatzi du Europako Batzordeak. Batzordeak dio ez duela lege hausterik ikusi, eta Eusko Jaurlaritzaren jokaera babestu du. Tapiak adierazi du Verter Recycling enpresak 2018ko egonkortasun ikerketa bat ezkutatu ziola Jaurlaritzari. | Europako Batzordeak bigarrenez adierazi du Eusko Jaurlaritzak legedia bete duela Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiko luiziaren aurretik eta ostean. Hala azaldu du gaur Arantxa Tapia Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak, Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan. Europako legediaren ustezko hauste bat ikertzeko eskatu zioten San Lorenzoko Bizilagun Elkarteak, Ekologistak Martxanek eta Zaldibar Argituk Europako Parlamentuari, eta, horri erantzunez, Europako Batzordeak ebatzi du ez dela lege hausterik egon.
Horrez gain, Batzordeak adierazi du luiziaren ostean Eusko Jaurlaritzak izandako jokaera babesten duela, eta gehitu du ezbeharraren ostean «azkartasunez» jardun zuela. Jaurlaritzak hartutako bestelako neurriak ere goratu ditu; hala nola airearen kalitatearen zaintza eta amianto isurien inguruko ikerketa.
Bigarren ebazpen horren ostean Jaurlaritzaren jokabidearen inguruko eztabaida ea itxita dagoen galdetu diote sailburuari, eta adierazi du Europako administrazioak «argi» utzi duela ez dela lege urraketarik egon. Hala ere, prozesu judiziala oraindik ere irekita dagoela gogorarazi du Tapiak, eta luze joko duela gehitu du: «Ingurumen kalteak handiak dira. Oraindik luzea izango da prozedura judiziala, baina Europak berretsi du Jaurlaritzak ondo egin zuela lana eta beste nonbait egon daitekeela akatsa».
Egonkortasun ikerketa, ezkutatua
Tapiak adierazi du Verter Recycling zabortegia kudeatzen zuen enpresak 2018ko egonkortasun ikerketa bat ezkutatu ziola Eusko Jaurlaritzari. Sailburuaren arabera, Verter Recyclingek egonkortasun ikerketa bat egiteko eskatu zion beste enpresa bati, eta gehitu du txostenak zabortegian arazoak zeudela ebazten zuela.
Bestalde, Verter hartzekodunen konkurtsoa egiten ari da, baina Tapiak esan du enpresak oraindik ez duela ezer ordaindu borondatezko abonu epean eta, ordaintzen ez badute, zorra jabeei bideratuko zaiela. Hala ere, kontu hori konkurtso administrazioaren eskumena dela gogorarazi du.
Eusko Jaurlaritzaren «zuriketa»
Zaldibar Argitu taldearen arabera, Europako Batzordearen ebazpena Eusko Jaurlaritzaren jokabidea «zuritzeko» izan da. Bigarren ebazpen hori 2021eko otsailaren 3an eman zutenaren berdina dela adierazi du taldeak, «hitzez hitz». Hiru orrialdeko txostena dela dio Zaldibar Argituk, eta Eusko Jaurlaritzak bidalitako dokumentazioan bakarrik oinarritu direla diote. Tapiari horri buruz ezer ere ez esatea leporatu diote.
Esan dute 2021eko abenduan CEDEXek epaitegiei emandako 234 orrialdeko peritu txostenak dioela zabortegiaren ibilbide osoan izan zirela akatsak: «Zabortegiaren kontrola Eusko Jaurlaritzarena bada, eta horrek dena ondo egin badu, nola gertatu zen hondamendia?» galdetu dute. Diote CEDEXen txosten hori atera zenetik Jaurlaritzak ez duela ezer ere esan. «Herritarrek ondo dakite Eusko Jaurlaritzak baduela erantzukizuna zabortegiaren hondamendian, bere lana zelako haren gaineko kontrol publikoa egitea», esaten amaitu dute oharra.
Zabortegiko luizia
Ezbeharra 2020ko otsailaren 6an gertatu zen. Luiziak bi langile harrapatu zituen, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Lehenengoaren gorpuzkiak sei hilabete geroago aurkitu zituzten; bigarrenarenak, berriz, ez dituzte oraindik topatu, baina bilatze lanak bertan behera utzi zituzten aspaldi.
Luiziaren ostean, Verter Recycling enpresak egindako hainbat irregulartasun azaleratu ziren. Auzibideak ere abiarazi zituzten: lehenengoa, langileen segurtasunaren kontra egindako delituari dagokiona, 2021ean itxi zuten, hiru akusatuek –Jose Ignacia Barinaga enpresaren jabea, Arrate Bilbao kudeatzailea eta Juan Elosegi ingeniaria– akordio bat lortu zutelako hildakoen senitartekoekin. Bigarrena, ingurumenaren eta osasun publikoaren kontrako ustezko delituei dagokiena, abian dago oraindik. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219036/espainiako-auzitegi-gorenak-zortzi-urte-jaitsi-dio-espetxe-zigorra-maguetteren-hiltzaileari.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Gorenak zortzi urte jaitsi dio espetxe zigorra Maguetteren hiltzaileari | Kartzelan urte gutxiago pasatu beharko ditu ez dutelako frogatu bi alabei kalte psikologikoak eragin zizkienik. Orotara, 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du. | Espainiako Auzitegi Gorenak zortzi urte jaitsi dio espetxe zigorra Maguetteren hiltzaileari. Kartzelan urte gutxiago pasatu beharko ditu ez dutelako frogatu bi alabei kalte psikologikoak eragin zizkienik. Orotara, 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du. | Bizkaiko Probintzia Auzitegiak 37 urteko zigorra ezarri zion abenduan Bara N.-ri, haren emaztea zena, Maguette Mbeugou, hiltzeagatik. Orain, baina, Espainiako Auzitegi Gorenak zortzi urte gutxiagoko zigorra jarri dio; hain zuzen, 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra. Izan ere, epailearen hitzetan, ezin dute zigortu adin txikiko bi alabei kalte psikologikoak eragiteagatik, tratamendu psikologikoa jaso bazuen ere ez dagoelako frogatuta medikuren batek hala agindu ziela. Gizonak Bilbon hil zuen Mbeugou, 2018an, eta bertan zeuden haien 4 eta 2 urteko bi alabak ere.
Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzian zenbait delitu egozten dizkiote: hilketa —ahaidetasun eta genero astungarriekin—, bi delitu adin txikikoak abandonatzeagatik —bikotekidea zena hil eta bi alabak bakarrik utzi zituen gizonak— eta beste delitu bat tratu txarrak emateagatik: aldiz, alabei kalte psikologikoak egiteagatik ezarritako bi delituak indargabetu dituzte. Izan ere, sententzian jaso dutenez, bi adin txikikoek terapiara joan behar izan zuten; alabaina, ez zien mediku batek agindu tratamendu hori. Gainera, esan dutenez, «aukera asko daude» adin txikikoek amaren hilketa ikusi izateko, «baina ez da erabat frogatuta geratu».
Hilketaren ostean, alabetako batek trauma osteko estresari lotutako eragin psikologikoa jasan du, eta bestea hitz egiten ez duela geratu da, eta bestelako eragin emozionalak ere baditu. Sententziaren arabera, ordea, ez dago argi kalte horiek justu zerk eragin zituen; alegia, hilketaren hotsak entzun ote zituzten edo hilketaren ostean gizonak etxetik alde egin zuenez zazpi ordu baino gehiagoan bakarrik egoteak egin ote dien kalte. Abandonatzeagatik jada gizona zigortuta dagoenez, esan dute ezin dutela kalteengatik zigortu.
Zigor arinagoa
Beraz, azkenean, zigorra arindu diote hiltzaileari: 29 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri diote. Alaben tutoretza ere kendu diote 32 urte eta erdirako, eta ezingo du haiengandik 500 metrora baino gutxiagora egon, ezta haiekin komunikatu ere 35 urtean. Gainera, 780.000 euro eman beharko dizkie haurrei, eta 25 urteko inhabilitazioa ezarri diote. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219037/ccook-labek-eta-ugtk-hiru-greba-egun-proposatu-dituzte-bizkaiko-metalgintzan.htm | Ekonomia | CCOOk, LABek eta UGTk hiru greba egun proposatu dituzte Bizkaiko metalgintzan | Urriaren 27an, 28an eta azaroaren 2an izango dira. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die. | CCOOk, LABek eta UGTk hiru greba egun proposatu dituzte Bizkaiko metalgintzan. Urriaren 27an, 28an eta azaroaren 2an izango dira. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die. | Jakina zen litekeena zela sindikatuek borroka dinamikaren bat aktibatzea, eta bete dute mehatxua. CCOOk, LABek eta UGTk hiru greba egun proposatu dituzte Bizkaiko metalgintzan, urriaren 27rako eta 28rako, eta azaroaren 2rako. Negoziazio mahaiaren %60 ordezkatzen dute hiru sindikatu horiek (ELAk du beste %40), eta azaldu dute lanean ari direla sindikatu gehiagok ere bat egin dezaten deialdiarekin. Ostegunean emango dituzte deialdiaren inguruko xehetasun gehiago.
Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena negoziatzen ari dira sindikatuak eta FVEM enpresarien elkartea. Joan den astelehenean bildu ziren azkenekoz, baina ez zen egon negoziatzeko tarterik; ordu erdi soilik iraun zuen bilerak.
Sindikatuek jakinarazi zutenez, FVEMek ez zuen aldatu soldatak eguneratzeko bere azken eskaintza: %3,25eko igoera 2022an, %3koa 2023an, eta %2,5ekoa 2024an. Kopuru horiek Arabako akordioan onarturikoetatik oso urrun daude, eta ez dirudi adostasuna lortzea erraza izango denik. Urriaren 13an berriz bilduko dira bi aldeak. Bizkaiko metalgintzako lan itunak 52.000 langileri eragiten die. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.