date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219039/langabezia-saria-handituko-du-madrilek.htm | Langabezia saria handituko du Madrilek | Langabezia saria handituko du Madrilek. | Langabezia saria zehazten duen oinarri arautzailea handituko du Espainiako Gobernuak. Gaur egun, oinarri arautzailearen %70 kobratzen dute langabeek lehenengo sei hilabeteetan, eta, ondoren, %50era jaisten da. Hori %10 igoko du, 2023ko urtarriletik aurrera. Langabezia saria jasotzen hasi eta seigarren hilabetetik aurrera %60 kobratuko dute. 2012ko PPren lan erreforman gutxitu zen %60tik %50era. Oinarri arautzailea zehazten da lan egindako azken 180 egunei dagokien kotizazio oinarriaren batez bestekoarekin. | ||
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219040/gazteen-kezkak-geruza-artean-argitara.htm | Bizigiro | Gazteen kezkak, geruza artean argitara | Jakin-ek eta Elkarrek Geruzak egitasmoa sortu dute. Ikus-entzunezko dokumentalen bidez, pentsamendu kritikoa sustatu nahi dute. Gazteak elkarrekin hizketan jarri dituzte horretarako. | Gazteen kezkak, geruza artean argitara. Jakin-ek eta Elkarrek Geruzak egitasmoa sortu dute. Ikus-entzunezko dokumentalen bidez, pentsamendu kritikoa sustatu nahi dute. Gazteak elkarrekin hizketan jarri dituzte horretarako. | Gazteen eguneroko kezka eta galderetatik abiatuta, euskaraz kultura, feminismoa, soziolinguistika eta pentsamendua landuko dituen ikus-entzunezko proiektu bat abiarazi dute Elkarrek eta Jakin-ek: Geruzak. Pentsamendu kritiko eta autonomorako espazio bat sortu nahi izan dute, ikus-entzunezko dokumentalen —20-25 minutu ingurukoak— eta material osagarrien laguntzaz, eztabaida eta kultur transmisioa bultzatzeko. Bereziki 16-22 urte bitarteko gazteentzakoak dira edukiak. Interneteko sare sozialetan ere profilak sortu dituzte (Twitter, Instagram, Tiktok eta Youtube), eta dokumentalak Geruzak.eus webgunean estreinatuko dituzte. Aurrenekoa, hilaren 19an, Donostian egingo duten ekitaldi batekin batera.
Egitasmoa Gipuzkoako hiriburuan aurkeztu dute gaur, eta bertan Jakin-eko zuzendari Lorea Agirrek adierazi du hiru kezka partekatu dituztela Jakin-ek eta Elkarrek: «Euskal kulturaren transmisioa, eta bereziki belaunaldi gazteei nola iritsi eta nola eman; bigarrena pentsamendua, ezagutza eta iritzi kritikoa hauspotzea lantzeko espazioak irekitzea; eta euskararen normalizazioan urratsak egiten joatea, balio izango duten lanak eta egitasmoak plazaratuz». Hiru kezka horietatik abiatuta eta horiei erantzuteko sortu dute Geruzak. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailari esker egin dute aurrera proiektuarekin.
Agirreren arabera, argi zuten egitasmoa gazteekin egin behar zutela. «Gazteak hizketan jartzea erabaki genuen». Gazteak euren ideiak partekatzen, harilkatzen, osatzen azalduko dira dokumentaletan, «elkarren aurrean biluziz eta elkar jantziz». Hamar gazte dira lehen sei dokumentaletako protagonista nagusiak. «Elkarrizketan jarri ditugu, elkarrekin hitz egin dezaten. Gazteek euskaratik pasatu ditzatela garrantzitsuak, beharrezkoak eta zer esana duten gai horiek». Atal bakoitza gai bati eskainia dago. Desira da lehen mintzagaia, eta ondotik iritsiko dira sormena, askatasuna, boterea, ondo bizitzea eta taldetasuna. Egitasmoko sustatzaileek azaldu dute lanen publiko espezifikoa gazteak direla, baina gazteak ez direnentzat ere zuzenduak daudela. «Edonork ikus eta erabil ditzake».
Elkar argitaletxeko ordezkari Alaitz Aizpuruk azaldu duenez, dokumental bakoitzeko gaia ertz desberdinetatik landuko dute. «Euskal Herriko errealitate soziolinguistiko, kultural eta politiko desberdinetako gazteak ageri dira, atal bakoitzean bost gazte». Oraingoz, sei dokumental egin dituzte —Lander Garro idazle eta zinemagileak zuzendu ditu—, eta datorren urtean beste hiru egingo dituzte.
Gazteen elkarrizketen osagarri, Markos Zapirain eta Shukare Otero adituen irakurketak ematen dio forma dokumental bakoitzari. Egitasmoaren logoa, beste alde batetik, Txakur Gorria kolektiboak sortu du.
Gainera, Geruzak.eus webgunean beste osagai lagungarri batzuk egongo dira, bereziki hezkuntzan eta aisialdi taldeetan erabili ahalko dituztenak. Aizpuruk iragarri zuenez, gaikako kaiera batzuk osatu dituzte —hezkuntza zentroetan baliagarri izan daitezke gaiak lantzeko—. Halaber, kultur transmisioa indartzeko xedez, kultur diziplina desberdinetako adituen erreferentziak gaineratuko dituzte —ikus-entzunezko gaiei lotuak—. Oraingoz, literatura, musika, artea, bertsolaritza eta dantza arloetako erreferentziak emango dituzte adituek. Asmoa dute etorkizunean antzerkia, pentsamendua eta feminismoarekin ere osatzea.
Ikus-entzunezkoak tantaka joango dira publiko egiten webgunean —landu nahi dituztenek, hala ere, pasahitza eskatu ahalko diete arduradunei—. Lehen ikus-entzunezkoaren estreinaldia Donostian egingo dute, hilaren 19an; bigarrena Tuteran (Nafarroa) egingo dute azaroko bigarren hamabostaldian; eta hirugarrena, abenduaren 9an, Durangoko Azokan (Bizkaia).
Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak esan du euskaratik sortutako «kalitatezko» ikus-entzunezkoak direla Geruza egitasmokoak. «Hizkuntza politikaren zehar lerroko gaiekin bat egiten dute lanek: feminismoa, soziolinguistika, iritzi kritikoa... eta gazteekin osatuak». |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219042/euskarazko-diktaketa-sistema-bat-garatuko-dute-laquodesgaitasunen-bat-duten-umeen-eskolatzea-erraztekoraquo.htm | Gizartea | Euskarazko diktaketa sistema bat garatuko dute, «desgaitasunen bat duten umeen eskolatzea errazteko» | Ikastolen Elkarteak, Seaskaren Integrazio Batzordeak eta Sortzen elkarteak aurkeztu dute proiektua, Languneren aholkularitzarekin, eta Orai NLP Teknologiak-ek garatuko du. Proiektuaren bidez, desgaitasunak dituzten ikasleek ordenagailuari hitz eginez idatzi eta zuzendu ahal izango dituzte idazlanak. | Euskarazko diktaketa sistema bat garatuko dute, «desgaitasunen bat duten umeen eskolatzea errazteko». Ikastolen Elkarteak, Seaskaren Integrazio Batzordeak eta Sortzen elkarteak aurkeztu dute proiektua, Languneren aholkularitzarekin, eta Orai NLP Teknologiak-ek garatuko du. Proiektuaren bidez, desgaitasunak dituzten ikasleek ordenagailuari hitz eginez idatzi eta zuzendu ahal izango dituzte idazlanak. | Ikastolen Elkarteak, Seaskaren Integrazio Batzordeak eta Sortzen elkarteak jakinarazi dutenez, euskararako diktaketa sistema berri bat garatuko dute, Languneren aholkularitzarekin, «desgaitasunen bat duten haurren eskolatzea errazteko». Euroeskualdeko hiritartasuna deialdiko diru laguntza jaso du Askhezi proiektuak, eta espero dute bi urtean bukatuta egotea. Orai NLP Teknologiak-en esku egongo da hura garatzea.
Behar batetik abiatu dute proiektua. Sustatzaileek ohar bidez esan dutenez, hizkuntza eta ahots teknologiak «oso baliagarriak» dira hezkuntzan ikasle guztien inklusioa lortzeko. Hori horrela, azaldu dute ikastetxeetan erabili ohi dituzten sistema eragileek, ofimatika programek eta online zerbitzu gehienek integratuta dauzkatela hizketaren sorkuntza, itzulpen automatikoa eta ahotsaren ezagutza automatikoko sistemak. Horietako gehienak, ordea, ezin dira euskaraz erabili, edo «hobekuntza teknologiko nabarmena» behar dute.
Eta behar horri erantzun asmoz sortuko dute Askhezi, «desgaitasunak dituzten haurren euskarazko ikasketa prozesuan oso baliagarria izango den euskarazko ahots diktaketako sistema». Ziurtatu dutenez, Askheziren bidez, ordenagailuari hitz eginez idatzi eta zuzendu ahal izango dituzte idazlanak. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219043/zelenskik-berretsi-du-ez-duela-putinekin-negoziatzeko-asmorik.htm | Mundua | Zelenskik berretsi du ez duela Putinekin negoziatzeko asmorik | Errusiako goi ganberak Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko hitzarmenak onartu ditu, aho batez. Putin gaur da legeak promulgatzekoa. | Zelenskik berretsi du ez duela Putinekin negoziatzeko asmorik. Errusiako goi ganberak Ukrainan okupatutako lurrak anexionatzeko hitzarmenak onartu ditu, aho batez. Putin gaur da legeak promulgatzekoa. | Gerran jarraitzeko erabakiak hartu zituzten Errusiak eta Ukrainak joan den ostiralean. Ukrainan partzialki okupatutako eremuak anexionatzeko hitzarmenak sinatu zituen Errusiako presidente Vladimir Putinek, eta jarraian heldu zen Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren erantzuna: urgentziazko prozedura erabilita, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko eskaera egingo dute. Nabarmendu zuen, gainera, Ukrainak ez diola muzin egiten Errusiarekin negoziatzeari, baina ez duela Putinekin hitz egingo. Eta gaur hori bera berresten duen dokumentu bat plazaratu du Kievek.
Ikusita Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk Ukrainako eskualdeetan Moskuk hauspotutako eta nazioarteak ukatutako galdeketak egin zituztela, eta Kremlin horien anexioa gauzatzekoa zela, Ukrainako Segurtasun Nazionalerako Kontseilua bildu zen ostiralean. Onartu zuen dekretuaren lehen klausulan hau jaso du: «[Ukrainak] Erabaki du ezinezkoa dela Errusiako Federazioko presidente Vladimir Putinekin negoziatzea». Zelenskik ostiralean adierazi zuen Kremlineko buruak ez dakiela zer diren «duintasuna eta zintzotasuna». Dekretu horretan zehaztu dute, besteak beste, jarraitzea Mendebaldeari laguntza militarra eskatzen.
Eta Kievek pauso horiek ematen dituen bitartean, Errusiako goi ganberak ere Ukrainan partzialki okupatutako lurrak anexionatzeko itunak onartu ditu, gaur, behe ganberak atzo egin bezala. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak egunero egiten duen agerraldian aurreratu duenez, Putin gaur da lege horiek promulgatzekoa. Ukrainaren azaleraren %15 inguru bereganatuko du Errusiak, eta 1945ean Bigarren Mundu Gerra bukatu zenetik Europan indarrez egindako anexiorik handiena izango da.
Ikus gehiago: Errusiak ez du kontrol osorik anexionatu duen eskualde bakar batean ere
Halere, aintzat hartu behar da Errusiak ez duela argi zeintzuk diren anexionatutako lurretako batzuen mugak. Peskovi horri buruz galdetu zioten atzo, eta erantzun zuen Donetskek eta Luhanskek 2014ko mugak edukiko dituztela —orduan ere, Ukraina ekialdean gerra hasi eta gutxira, Mendebaldeak aitortu ez zituen erreferendumak egin zituzten bi eremu horietan—, eta Khersonen eta Zaporizhiaren kasuan jarraituko dutela herritarrei mugei buruz «kontsultatzen». Ez zuen argitu, ordea, zer-nolako kontsultez ari zen.
Egun, Luhansken %66 inguru dauka kontrolpean Errusiak, eta Donetsken %60; Zaporizhiaren eta Khersonen kasuan, berriz, %66 dago Errusiako indarren menpe. Ukrainak azken egunetan jakinarazi du, gainera, Errusiaren kontrolpean zeuden eremu batzuk berreskuratu dituela Khersonen eta Donetsken.
200.000tik gora, mobilizatuta
Gaur, Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak herrialdeko agintari militarrei jakinarazi die Putinek joan den irailaren 21ean agindutako «mobilizazio partzialaren» harira jada 200.000 herritar baino gehiago errekrutatu dituztela. Xoiguk berak duela bi aste aurreratu zuenez, mobilizaziorako deiak 300.000 bat erreserbistari eragingo die.
Defentsa ministroak zehaztu du 80 esparru militarretan eta sei instrukzio gunetan ari direla aurrera eramaten «prestakuntza lanak», eta aginduak eman dituela mobilizatutako guztiek «beharrezko ekipamendua» jaso dezaten. Xoiguk adierazi du, gainera, boluntario asko beren kabuz ari direla izena ematen mobilizatzeko.
Irailaren 21ean nabarmendu zuenez, «gaitasun militar bereziak» dituztenak edo borrokan eskarmentua zuten 18 eta 35 urte bitarteko gazteak deituko zituzten. Baina hedabide askok frogekin erakutsi dutenez, eskarmenturik gabekoak ere deitzen ari dira. Horren erakusle, Kremlinek atzo hartutako erabaki bat: Khabarovsk eskualdeko komisario militarra kargutik kendu zuen, milaka herritar «modu irregularrean» mobilizatzeagatik. Putinek iragarpena egin zuenetik, herritar ugarik alde egin dute Errusiatik. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219044/beharrezkoa-da-magiaren-iraganeko-klixeetatik-bereiztea.htm | Bizigiro | «Beharrezkoa da magiaren iraganeko klixeetatik bereiztea» | 'Sentsazioak' izeneko ikuskizuna estreinatu berri du Hodei magoak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Datorren urtean antzokiz antzoki ibiltzeko lanean dabiltza. | «Beharrezkoa da magiaren iraganeko klixeetatik bereiztea». 'Sentsazioak' izeneko ikuskizuna estreinatu berri du Hodei magoak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Datorren urtean antzokiz antzoki ibiltzeko lanean dabiltza. | «Zuregan sentsazioak bizi nahi baldin badituzu, hau zure tokia da». Hodei magoak aurretik sentitu gabekoak sorrarazi nahi ditu publikoarengan. Asmo horrekin, Sentsazioak deituriko magia ikuskizuna estreinatu berri du joan den asteburuan, Donostiako Antzoki Zaharrean. Aukera izan du birritan agertoki gainean izateko, publikoaren aurrean, eta txunditu egin ditu bere ikusleak magia trikimailuekin. Baina hortik haratago doa Sentsazioak, magoaren arabera: «Saiatzen gara publikoa antzokitik zerbaitekin ateratzen; harritzea ez da magiaren berezitasun bakarra». Hurrengo urtean Euskal Herri osoan antzokiz antzoki jarduteko asmoa dute.
Hodei magoak teknologiaren eta haren pertzepzioaren bueltan sortu du ikuskizun berria. Haren «alde onak eta txarrak» balazta batean jarri asmo ditu, publikoak bere ondorio propioak atera ditzan. «Mugikorrak, tabletak, telebista adimendunak... Gainean daramagun teknologiaz hitz egin nahi dugu, magiaren bitartez», azaldu du Hodei magoak. Ikuskizunean, magoaren eta gainean daraman mugikorraren arteko «interakzio moduko bat» egiten du. Ez du xehetasun gehiagorik eman; magiaren zirrara antzokietarako gorde nahi du. Hala ere, «taularatze harrigarria» izango dutela aurreratu du.
«Zerbait beharrezkoa da magiaren iraganeko klixeetatik bereiztea». Horixe bera izan da helburua: magiaren sektorera berrikuntza bat eramatea, eta trikimailu solteak egitea baina teknologiari buruzko istorio bat sortzea. Argiztapenez, soinuz, kolorez, kez beteriko agertokia da Sentsazioak ikuskizunarena. «Produktu sendo bat lortu nahi dugu; hortxe gabiltza, eta uste dut lortzen ari garela». Poloniako, Italiako eta Las Vegaseko (AEBak) sortzaileekin elkartu da Sentsazioak ontzeko. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219045/labek-ere-mobilizatzera-deitu-du-arlo-publikoan-hiriburuetan-martxak-antolatuz.htm | Ekonomia | LABek ere mobilizatzera deitu du arlo publikoan, hiriburuetan martxak antolatuz | Ez du onartzen Madrilen erabakitako soldata igoera, «ezta negoziazio markoa ere». ELAk salatu du CCOOk eta UGTk beste urrats bat egin dutela «pobretze prozesuan». | LABek ere mobilizatzera deitu du arlo publikoan, hiriburuetan martxak antolatuz. Ez du onartzen Madrilen erabakitako soldata igoera, «ezta negoziazio markoa ere». ELAk salatu du CCOOk eta UGTk beste urrats bat egin dutela «pobretze prozesuan». | Gehiengo sindikalaren haserrea piztu du Espainiako Gobernuak, CCOOk eta UGTk Hego Euskal Herriko langile publikoentzat Madrilen lotutako soldata igoerak. ELAk asteon jakinarazi du grebak bultzatuko dituela, eta LABek mobilizaziora deitu du segidan, manifestazioak antolatuz Hegoaldeko lau hiriburuetan, hilaren 14rako. «Espainiako Ministro Kontseiluak onartu du langile publikoen lan baldintzen markoa, eta, aurten ere, aurrekontuen legearen bitartez estatu osoko sektore publikoan inposatuko duela ematen du», azaldu du sindikatu abertzaleak, abisu argi bat emanez: «Ez dugu inondik inora onartzen ez negoziazio markoa, ezta bertan erabakitako murrizketak ere».
Madrilgo itunaren arabera, langile publikoek %2,5eko igoera izango dute 2023an, eta %2koa 2024an. 2022rako aplikatu zitzaien %2ko igoerak %1,5eko osagarri bat izango du, gainera, atzerako eraginez: ordain bakar bat izango da. Halaber, 2023an %1 gehiago jasotzeko aukera izango dute, BPGaren eta KPIaren arabera; eta 2024an ere izan daiteke osagarri hori, baina %0,5ekoa.
LABek dio langile publikoek ez dutela erosteko ahalmena berreskuratuko; 2010ean jasan zuten %5eko murrizketaz geroztik pilatuz joan dira erosteko ahalmen horren galera. «Langileok eztabaida antzuen markoan edukitzeko formula bitxiak erabili dituzte berriro, soldata igoerak beti KPIaren azpitik egongo direla bermatzeko».
2010eko kolpe hura
Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente zen aroan iritsi zen euskal langile publikoen soldata igoerak Madrilen ezartzeko aldaketa. Atzeraldi Handiaren oldarraldian, 2010ean, %5eko soldata jaitsiera aplikatu zuen orduko PSOEren gobernuak; geroztik, murrizketa gehiago ezarri zituen Madrilek, legezko zenbait aldaketaren bidez. Horietako batek bide ematen du Estatuko administrazio guztietako langile publikoen soldata igoera Espainiako Aurrekontu Orokorren araberakoa izateko. Alegia, Madrilek erabakitzen ditu Hegoaldeko langile publikoen igoerak.
Eta 2024ra arte behintzat Espainiako Gobernuak ezarriko ditu, baldin eta Hegoaldeko gobernuek ez badute urratsik egiten soldata igoeren erabakigunea aldatzeko. Ez dute erakutsi, ordea, norabide horretan joateko asmorik. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak esan du ELAren greba asmoak «harriduraz» hartu duela, baita «euskal sindikalismoaren errealitateak ere». LABek «interes korporatiboa» egotzi dio ELAri, greba dinamika bere kabuz erabakitzeagatik, eta Zupiriak kritika horri erreparatu diola ematen du. Baina LABek ere mobilizatzeko urratsa egin du, urriaren 14rako eremu publikoko delegatuak deituz manifestatzera, lau hiriburuetan: Iruñean, Nafar Gobernuaren aurrean (11:00); Gasteizen, Plaza Berrian (11:30); Donostian, Gipuzkoa Plazan (11:30), eta Bilbon, Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzan (11:30).
Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 160.000 langile publiko ingururi eragingo die Madrilgo erabakiak, eta horiei gehitu behar zaizkie elkarte publikoetako beste 40.000 langile inguru. ELAk berriro ohartarazi du mobilizazioak bultzatuko dituela akordio hori Euskal Herrian aplikatu ez dadin. Mitxel Lakuntza buru duen sindikatuak uste du Espainiako Gobernuak, UGTk eta CCOOk «langile publikoen pobretze prozesuan beste urrats bat» egin dutela. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219046/jatorriz-hazparnekoa-zen-gazte-bat-hil-da-frantzian.htm | Gizartea | Jatorriz Hazparnekoa zen gazte bat hil da Frantzian | Auto istripua izan zuen atzo goizean | Jatorriz Hazparnekoa zen gazte bat hil da Frantzian. Auto istripua izan zuen atzo goizean | Hazparnen (Lapurdi) sortutako 20 urteko gazte bat zendu zen atzo goizean auto istripu batean, Sud Ouest egunkariak jakinarazi duenez. Autoa errepidetik atera, eta zuhaitz baten kontra jo zuen. Harekin zihoan laguna, jatorriz Aiherrakoa (Nafarroa Behera), larri eraman zuten sokorri zerbitzuek. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219047/petronorrek-baieztatu-du-erregai-sintetikoen-plantaren-lanak-amaituko-dituela.htm | Ekonomia | Petronorrek baieztatu du erregai sintetikoen plantaren lanak amaituko dituela | Zabaldu zen Repsol azpiegitura egin ala ez aztertzen ari zela petrolio enpresen irabaziei ezarritako zergengatik. Bilboko portuan egongo da. | Petronorrek baieztatu du erregai sintetikoen plantaren lanak amaituko dituela. Zabaldu zen Repsol azpiegitura egin ala ez aztertzen ari zela petrolio enpresen irabaziei ezarritako zergengatik. Bilboko portuan egongo da. | Petronorrek ez du alboratu Bilboko portuan erregai sintetikoen planta bat eraikitzeko egitasmoa. Duela aste pare bat zabaldu zenez, Repsol petrolio konpainia, Petronorren jabea, hainbat egitasmo amaitu edo ez aztertzen ari zen Espainiako Gobernuak petrolio konpainien ezohiko irabaziei jarritako zorrarengatik, eta horien artean zegoen erregai sintetikoen planta. Mehatxua, baina, ez da egia bihurtuko, eta enpresak baieztatu du 103 milioi euroko egitasmoa amaituko duela. Airean dagoena egitasmo hori handitzeko aukera da, erabaki hori une horretako «egonkortasunaren» menpe egongo baita. Jose Ignacio Zudaire Petronorreko departamentu ekonomiko finantzarioaren zuzendariak baieztatu du ez dagoela aldaketarik Petronorren erregai sintetikoen plantan. Iragan irailaren 20an El Correo kazetak zabaldu zuen Repsol norabidez aldatzea aztertzen ari zela. Artikuluaren arabera, Espainiako Gobernuak energia enpresen ezohiko irabaziei jarritako zerga zen zalantzaren arrazoia. Irabaziak zergapetuko dituztenez, Repsol «errentagarritasun txikiagoa» duten egitasmoetan «murrizketa» posible bat egitea aztertzen ari zen. Zalantzak, baina, bi aste baino gutxiago iraun du, Zudairek aurkakoa esan baitu Bilboko Portuko Agintaritzak antolaturiko jardunaldi batzuetan. Ekoizpena 2024rako hasiko dela nabarmendu du, hasieran ezarritako epea, eta berretsi du portuko deskarbonizazio indarguneko azpiegitura estrategiko bat dela. Hitza hartu zuten beste hizlariek ere, tartean portuko agintaritza, ez zuten auzitan jarri egitasmoa. Petronorrek BERRIAri baieztatu dio horrela dela, erregai sintetikoen lehen planta izango den hori amaituko dela. Dena den, konpainiak azaldu du Bilboko portuan eraikiko duen planta esperimentala dela, «demostrazio bat». Urtean 18.000 upel erregai sintetiko bakarrik ekoitzi ahal izango ditu, eta ekoizpen horrek duen ibilbidearen arabera handiago bat egitea aztertuko luke, Bilboko portuan ere bai. Handitze posible horrek inbertsio askoz handiagoa beharko luke, mila milioi euro izan daitezke, eta pauso hori eman aurretik enpresak, besteak beste, erabateko «segurtasun juridikoa» eta «egonkortasuna» bermatu beharko lituzke. Alegia, baliteke legediak baldintzatzea egitasmoaren bigarren fasea. CO2a eta hidrogenoa Petronorrek iragan maiatzean eman zuen erregai sintetikoen plantaren berri. Azaldu zuen Muskizko (Bizkaia) findegiak isurtzen duen CO2a bildu eta hidrogenoarekin nahastuz erregai sintetiko garbiago bat osa zezakeela. Hidrogeno hori sortzeko 10 MWko elektrolizagailuak erabiliko ditu. Iñigo Urkullu lehendakariak jarri zuen lehen harria, eta enpresak aurreratu zuen bi urteko epean lanean egongo zela.
Zudairek iragarri du hidrogenoaren zabalkundea baino lehenago iritsiko direla merkatura erregai sintetikoak, eta haren «abantaila» batzuk azaldu ditu: «Erregaia saltzeko puntuak, gasolindegiak, ez lirateke aldatu beharko, ezta konbustio motorrak ere. Kontuan izan behar da dena ezin dela elektrifikatu, eta hidrogenoak denbora beharko du zabaltzeko».
Erregai sintetikoen planta ez da Petronorrek portuan duen egitasmo bakarra. Bioerregaiak ekoizteko beste planta bat era badu, eta hor eraiki nahi du hidrogenoa ekoitzi eta banatzeko egitasmoaren erpina. Enpresak baieztatu du horiek aurrez ezarritako epean egingo dituela. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219048/siemens-gamesak-352-langile-kaleratuko-ditu-bulegoetan.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak 352 langile kaleratuko ditu bulegoetan | Lehen bilera egin du sindikatuekin, baina oraindik ez du argitu non izango diren kaleratzeak. | Siemens Gamesak 352 langile kaleratuko ditu bulegoetan. Lehen bilera egin du sindikatuekin, baina oraindik ez du argitu non izango diren kaleratzeak. | Iragan astean Espainiako Estatuan 475 kaleratze egingo dituela iragarri ondotik, gaur izan du lehen bilera sindikatuekin. Bertan, zuzendaritzak zehaztu du ez diela kontratua berrituko Agredako (Soria, Espainia) lantokiko behin-behineko 80 langileri.
Gainera, 352 kaleratze bulegoetan izango dira –Sarrigurenen, Zamudion eta Madrilen–, baina oraindik ez dute zehaztu lantoki bakoitzean zenbat. Hurrengo bilera urriaren 13an egingo dute. Sindikatuek espero dute hurrengo bileran zehaztasun gehiago ematea.
ELAk «kezka handiz» ikusten du egoera, 2018tik hona kaleratzeen inguruko beste hiru negoziazio prozesu izan dituztelako. «Horiek izan ditugun bitartean, enpresak kontratatzen jarraitu du etengabe. Guretzat horrek esan nahi du kaleratze horiek ez direla behar», adierazi du Puy Remirezek, ELAren Industria Federazioko ordezkariak.
Lana eta lan baldintzeko bermatzeko konpromisoa eskatu diote enpresari. Sindikatuak «egonkortasuna eta industria plan zorrotz bat» aurkeztea galdegin dio etorkizuna bermatzeko. «Hortik ez gara mugituko, bizi izandakoak erakusten baitu kaleratze horiek ez direla beharrezkoak».
CCOOko Miguel Garcia Adaneroren arabera, kaleratzeak batik bat bulegoetan izango dira, baina zuzendaritzak bileran ez du jakinarazi zenbat izango diren Sarrigurenen, Zamudio eta Madrilen. «Ez digute argitu, eta datorren asteko enplegu mahaia osatu arte itxarongo dute». |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219049/elon-muskek-twitter-erosteko-asmoa-erakutsi-du-berriro.htm | Ekonomia | Elon Muskek Twitter erosteko asmoa erakutsi du berriro | Uztailean bertan behera utzi zuen sare sozialaren erosketa, baina iritzia aldatu du, 'Bloomerg' atariak argitaratu duenez. Hasierako eskaintza bera egin du: 44.000 milioi dolar. | Elon Muskek Twitter erosteko asmoa erakutsi du berriro. Uztailean bertan behera utzi zuen sare sozialaren erosketa, baina iritzia aldatu du, 'Bloomerg' atariak argitaratu duenez. Hasierako eskaintza bera egin du: 44.000 milioi dolar. | Kontratua sinatu zuen, baita hura eten ere. Gorabeheratsua izan da Twitter sare sozialaren erosketa Elon Musken partetik —munduko pertsonarik aberatsena da, eta Tesla enpresaren sortzaile eta buru—. Uztaileko erabakiaz damutu da Musk, eta Twitter erosteko asmoa erakutsi du berriro, Bloomerg atari digitalak jakinarazi duenez.
Eta lehenbizikoan eskainitakoa pagatuz erosi nahi du: akzio bakoitzeko 54,20 dolar. Hau da, Twitter 44.000 milioi dolarren truke eskuratu asmo du (39.803 milioi dolar, hain zuzen). Eskaintzaz berri izan bezain laster, Twitterren akzioek %18 egin dute gora.
Apirilaren hasieran, Twitterren akzioen %9 erosiak zituen Muskek. Hilabetea amaitu aurretik, sare soziala bere esku zuen, 44.000 milioi dolarren truke (39.803 milioi euro). Uztailean atzera egin zuen, argudiaturik Twitter ez zela betetzen ari kontratuan jasotako baldintzak. Hainbat aldiz eskatu zion Teslaren buruak sare sozialeko kontu faltsuen informazioa, baita horiek zenbatzea eta bertan behera uzteko modua topatzea ere. Garesti atera zitzaion erosketa ez egitea: kontratuan jasota zegoen 987 milioi euro ordaindu behar zirela bi aldeetako batek kontratua bertan behera utziz gero. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219050/120-urte-bete-ditu-san-telmo-museoak.htm | Kultura | 120 urte bete ditu San Telmo museoak | Ate irekien eguna egingo dute bihar Donostiako museoan. | 120 urte bete ditu San Telmo museoak. Ate irekien eguna egingo dute bihar Donostiako museoan. | DonostiakoâSan Telmo ireki zutela —artean Museo Historiko, Artistiko eta Arkeologikoa izenarekin— 120 urte beteko dira bihar, eta, hori ospatzeko, bazkideei, patronoei eta gaur museoa osatzen duten pertsonei zuzendutako ekitaldi bat egin dute gaur, museoan bertan. Bihar, berriz, urtemugaren egunean bertan, ate irekien eguna izango da, «San Telmora joan nahi duten pertsona guztiekin ospatzeko». Euskal Herriko museo zaharrena Donostiakoa.
Bi ospakizun horiez gain, urrian doako bisita gidatuak eskainiko dira museora, eta sarrera ere doakoa izango da bisitetan parte hartzen dutenentzat. Asteartean, larunbatean eta igandean izango dira, aldez aurretik museoaren webgunean izena emanda: asteartean eta igandean, 12:00etan euskaraz, eta 18:30ean gaztelaniaz; larunbatean, 12:00etan gaztelaniaz eta 18:30ean euskaraz. Gainera, urriko larunbatetan, hilaren 1ean hasita, familientzako artista tailerrak egingo dira, Paperezko museo bat izenburuarekin. Horietan, Aran Santamariaren laguntzarekin, parte hartzaileek beren museoa sortu ahal izango dute pop-up teknikaren bidez. Bestalde, urrian zehar museoak kanpaina bat egingo du bi helburu nagusirekin: museoa gizarteari hurbiltzea eta ahalik eta pertsona gehien animatzea museoaren parte izatera. |
2022-10-4 | https://www.berria.eus/albisteak/219051/elnk-eta-kolonbiako-gobernuak-bake-elkarrizketak-hasiko-dituzte-berriro-azaroan.htm | Mundua | ELNk eta Kolonbiako Gobernuak bake elkarrizketak hasiko dituzte berriro azaroan | Gerrillak eta Bogotak oinarri gisa hartuko dute orain arte adostu dutena. Bi aldeen arteko elkarrizketak 2019an geratu ziren bertan behera. Petrok esan izan du «erabateko bakea» nahi duela | ELNk eta Kolonbiako Gobernuak bake elkarrizketak hasiko dituzte berriro azaroan. Gerrillak eta Bogotak oinarri gisa hartuko dute orain arte adostu dutena. Bi aldeen arteko elkarrizketak 2019an geratu ziren bertan behera. Petrok esan izan du «erabateko bakea» nahi duela | ELN Kolonbia Askatzeko Armadak eta Kolonbiako Gobernuak gaur jakinarazi dute 2019an bertan behera utzitako bake elkarrizketei helduko dietela azaroan. Horren berri emateko agerraldia egin dute bi aldeetako ordezkariek Caracasen. Horretan parte hartu dute, gainera, Venezuelako, Kubako eta Norvegiako ordezkariek, negoziazioen herrialde bermatzaile moduan.
Orain arte bi aldeek adostu dutena oinarri hartuta hasiko dute elkarrizketen fase berria. Ez alde batek ez besteak ez du zehaztu noiz hasiko diren bilera sailak, ezta non egingo diren ere. Adierazi dutenez, egoitzak «txandakatuko» dituzte.
Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak sare sozialetan zabaldu du bi aldeek sinatutako dokumentua, eta, horren arabera, azaroko aurreneko astea igarota batzartuko dira atzera. Dokumentu hori sinatu dute, gainera, Eliza Katolikoak eta NBE Nazio Batuen Erakundearen auzirako misio batek ere.
Ikusi gehiago: Haize aldaketa Kolonbian
2018an Ivan Duque eskuinekoa Kolonbiako presidente aukeratu zutenean, hoztu egin ziren akordio bat lortzeko aukerak, eta 2019an bertan behera geratu ziren, gerrillak Bogotako polizia eskola baten kontra atentatu bat egin eta 23 pertsona hil eta gero. Baina Gustavo Petro ezkerrekoa Kolonbiako presidente izendatu zuten joan den abuztuan, eta behin baino gehiagotan adierazi izan du «erabateko bakea» duela helburu. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219071/basoko-langile-bat-hil-da-aulestin-istripu-batean.htm | Ekonomia | Basoko langile bat hil da Aulestin, istripu batean | 60 urte zituen, eta makina batek harrapatuta hil da. Aurten beharrean zela hil den 60.a da Euskal Herrian. | Basoko langile bat hil da Aulestin, istripu batean. 60 urte zituen, eta makina batek harrapatuta hil da. Aurten beharrean zela hil den 60.a da Euskal Herrian. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 60 urteko basoko langile bat hil zen atzo Aulestiko Urriola auzoan (Bizkaia), makina batek harrapatuta. Iturri horren arabera, zuhaitzak mozten ari zen behargina. Medikuak istripuaren gunera iristerako hilik zen langilea. LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera, aurten beharrean zela hil den 60.a da Euskal Herrian, basoan lanean hil direnetan hirugarrena. Idiazabalen (Gipuzkoa) hil zen lehenengoa, ekainean, eta Zeanurin (Bizkaia) bigarrengoa, abuztuan. Mobilizazioak antolatuko dituela jakinarazi du LABek.
Gainera, salatu du basoko lanetan jarduten diren enpresa gehienek ez dituztela betetzen «euren betebeharrak» segurtasunaren arloan: «Osalanek, Lan Ikuskaritzak eta Eusko Jaurlaritzak dute egoera aldatzeko giltza», amaitu du sindikatuak. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219072/frantziako-poliziak-gazte-bat-atxilotu-du-urrunan-etxe-agentzien-aurkako-pintaketei-lotuta.htm | Gizartea | Frantziako Poliziak gazte bat atxilotu du Urruñan, etxe agentzien aurkako pintaketei lotuta | Euskal Irratien arabera, Pauera eraman dute. Elkarretaratzera deitu dute arratsalderako. | Frantziako Poliziak gazte bat atxilotu du Urruñan, etxe agentzien aurkako pintaketei lotuta. Euskal Irratien arabera, Pauera eraman dute. Elkarretaratzera deitu dute arratsalderako. | Frantziako Poliziak Senpereko (Lapurdi) gazte bat atxilotu du gaur goizean Urruñan (Lapurdi). Euskal Irratien arabera, «higiezinen aurkako azken pintaketei lotuta» atxilotu dute, eta Pauera (Okzitania) eraman.
Arratsalderako elkarretaratzera deitu dute, 19:00etan Senpereko herriko etxearen parean, «gazteriaren kontrako eraso hori» salatzeko.
Gaurkoa ez da aurten pintaketak egiteagatik Poliziak atxilotu duen lehen gaztea. Ekainean lau lagun atxilotu zituzten, eta, iragan apirilean, beste lau. Orain arte atxilotutako zortziak egunean bertan utzi zituzten aske, kargurik gabe. Pauera eraman zituzten haiek ere. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219073/julien-charles-izanen-da-pirinio-atlantikoetako-prefet-berria.htm | Politika | Julien Charles izanen da Pirinio Atlantikoetako prefet berria | Eric Spitz ordezkatuko du karguan, Polinesia Frantseseko kolonian izendatu baitute, Frantziako Errepublikaren goi komisario. Charles Saona eta Loirako prefet izan da orain arte. | Julien Charles izanen da Pirinio Atlantikoetako prefet berria. Eric Spitz ordezkatuko du karguan, Polinesia Frantseseko kolonian izendatu baitute, Frantziako Errepublikaren goi komisario. Charles Saona eta Loirako prefet izan da orain arte. | Charlesek ordezkatuko du Spitz. Abuztuaren hondarrean, Frantziako Gobernuak iragarri zuen Eric Spitzek utzi eginen ziola Pirinio Atlantikoetako prefet izateari. Kargutik kenduko zuen Parisek, beste rol bat betetzeko gobernuarentzat: Polinesia Frantseseko kolonian izendatu dute, Frantziako Errepublikaren goi komisario gisa. Gaur jakinarazi dute nork beteko duen Spitzen hutsunea Pauen (Okzitania): Julien Charles du izena.
Julen Charles Saint-Flourren (Okzitania) jaioa da, 1975ekoa, eta Saona eta Loirako prefet izan da orain arte. Historia ikasketak ditu eginak, eta zenbait kargu izan ditu Frantziako Gobernuko Barne Ministerioan. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219074/salatu-dute-litekeena-dela-bardeako-sutea-espainiako-armadak-sortu-izana.htm | Gizartea | Salatu dute litekeena dela Bardeako sutea Espainiako armadak sortu izana | Joan zen astelehenean piztu zen sua. Poligonoaren Aurkako Asanblearen arabera, «hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak» | Salatu dute litekeena dela Bardeako sutea Espainiako armadak sortu izana. Joan zen astelehenean piztu zen sua. Poligonoaren Aurkako Asanblearen arabera, «hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak» | Joan zen astelehenean sua sortu zen Bardeako (Nafarroa) kontserbazio bereziko gunean. Poligonoaren Aurkako Asanbleak agiri baten bidez salatu duenez, Espainiako armadak lehergailuekin eginiko maniobrek sortu zuten sua, «aurreikus daitekeenez». Nafarroako agintariek ez dute esan nola piztu zen sua.
Astelehenean hasita, ostiralera arte, tiro eta bonbardaketa praktikak programatu ditu Espainiako Armadak Bardean.
Astelehenean piztu zen sua, eta, arratsaldean, haizea aldatu egin zen, eta horrek sua zabaldu zuen. Orduan, beste helikoptero bat jarri behar izan zuten itzaltzeko lanetan. Azkoiengo (Nafarroa) suhiltzaileekin indartu behar izan zuten taldea. 22:00etarako amatatutzat eman zuten sua. Besteak beste, zuhaixkak erre ziren sutean.
«Hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak», adierazi du taldeak. Horien arabera, ez da ulertzekoa kontserbazio bereziko eremu batean tiro ariketak egitea. Suteak ingurumenean eragin dituen kalteak azaldu dituzte. Gogoratu dute ingurune horretan dagoela Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti) hegaztiaren Nafarroako populazio bakarrenetako bat. Horrez gain, landarediak, intsektuek eta anfibioek kalteak pairatuko zituztela adierazi dute.
Espainiako Armadak benetako munizioa erabili izana salatu dute. «Leherkaririk gabeko maniobrak arriskutsuak badira, are arriskutsuagoak dira benetako munizioarekin eginikoak». Horrez gain, erakunde militarraren «erabateko isiltasuna» deitoratu dute, ez baitu informaziorik edo azalpenik eman gertatutakoaren inguruan.
Halako maniobrek bakerik ez dakartela adierazi dute, eta «gerraren suak eraginikoak itzaltzeko diru publikoa erabili behar izana» gaitzetsi dute. Konponbidea eskatu diete Bardeako batzarrari eta Espainiako Defentsa Ministerioari, eta lan gehiago egiteko Nafarroako Gobernuari eta Aragoikoari (Espainia), «populazioak pairatzen duen arriskuarengatik». Poligonoa desegiteko eskatu dute, «bakea bultzatzeko», eta «Bardearen ingurumen balio handiak» babesteko.
EAJren galdera
Gaia Espainiako Kongresura heldu da gaur. EAJko diputatu Joseba Andoni Agirretxeak galdera aurkeztu du, Espainiako Gobernuak azal dezan sutea Espainiako Armadaren maniobrek eragin ote zuten. «Benetako sua erabili zuten Bardean data horietan? Egokia iruditzen zaio Gobernuari maniobrak egitea kontserbazio gune berezi batean, UNESCOk Biosferaren Erreserba izendaturikoan?», galdetu dute jeltzaleek. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219075/errusiako-petrolioaren-prezioari-muga-bat-jarriko-dio-ebk.htm | Ekonomia | Errusiako petrolioaren prezioari muga bat jarriko dio EBk | Saudi Arabiak, Errusiak eta LPEE+ taldeko ekoizleek bi milioi upel gutxiago merkaturatuko dituzte, salneurria igotzeko. | Errusiako petrolioaren prezioari muga bat jarriko dio EBk. Saudi Arabiak, Errusiak eta LPEE+ taldeko ekoizleek bi milioi upel gutxiago merkaturatuko dituzte, salneurria igotzeko. | Europako Batasuna Errusiaren aurkako zortzigarren zigor sorta onartzear dago. Neurri nagusia da gehienezko prezio bat jarriko diotela Errusiaren petrolioari, eta, hartara, txikitu egingo dute Vladimir Putinen gobernuak Ukrainaren inbasioa finantzatzeko jasotzen duen dirua.
Prezio muga horrek ez dio berez eragingo EBk Errusiatik inportatzen duen petrolioari, erosketa horiek erabat geratzeko asmoa baitauka abenduaren 5etik aurrera. Beste herrialdeek Errusiari erosten dioten eta EBko kideen banderapeko itsasontzietan garraiatzen den petrolioari dagokio. Petroliontzi horietako askok Greziako, Zipreko eta Maltako bandera dute. Itsasontzi horiei bandera aldatzeko trikimailuei jazarriko zaie EBk, eta laguntzak emango dizkie petroliontzi asko dituzten kideei.
Ekainean, EBko kideek debekatu egin zuten beren eremuko konpainiek aseguruak eta beste finantza zerbitzuak ematea Errusiako petrolioa garraiatzen zuten ontziei.
Prezio muga hori zehazki zenbatekoa izango den ez dute oraindik erabaki, eta aste batzuk beharko dituztela jakinarazi dute AEBek.
LPEE+ taldearen bilera, Vienan
Ekainean jo zuen goia petrolioaren prezioak, Brent upela 125 dolarrera hurbildu baitzen. Baina Ukrainako gerrak eta inflazio handiak atzeraldi bat ekar dezakeen beldurrak merkatu egin du urre beltza, eta azken hilabetean 90 dolarren bueltan izan da. Gaur goizean, esaterako, 91,5 dolarrean salerosten ari da, aurreko astean baino %8 gehiago. Prezio txikiagoa jasotzen du Errusiak, bezero nagusia galdu ahala (EBko kideak), deskontuarekin eskaini behar baitie balizko bezeroei.
Petrolioaren prezioa txikiegia delakoan, ekoizpena gutxitzea aztertzen ari dira Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea eta haren aliatuak, Errusia buru dutela. Vienan egin dute bilera, aurrez aurreko lehenengoa COVID-19aren pandemia hasi zenetik, eta erabaki dute bi milioi upel kenduko dituztela merkatutik.
Halako mugimendua egiteak Saudi Arabiaren eta AEBen arteko harremanak are gehiago okertuko ditu. Uztailean, Joe Biden AEBetako presidenteak irentsi egin zituen aurretik Saudi Arabiako agintarien aurka egindako adierazpen gogorrak, eta bisita egin zion Mohammed bin Salman de facto Saudi Arabiako buru denari, petrolio ekoizpena handitzeko eskatzeko.
Fruiturik apenas izan zuen bilera horrek —abuztuan pixka bat igo zuten ekoizpena, eta irailean pixka bat jaitsi—.
Petrolioaren prezioa oso gai arantzatsua da AEBentzat. Batetik, mesede egiten die hango ekoizleei —munduko ekoizlerik handiena bilakatu da azken urteetan—, baina herritarren patrikari kalte handia egiten dio, eta hori arma politiko arriskutsu bat da Bidenentzat, hilabete eskas barru agintaldi erdiko hauteskundeak dituelako eta demokratak ez daudelako oso indartsu. Senatuaren herenak, Ordezkarien Ganbera osoa (435 kide), 39 gobernadore eta beste hainbat kargu politiko hautatuko dituzte azaroaren 8an. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219077/adegik-laquosakrifizioaraquo-eskatu-die-langileei-ere-laquookerraldiaraquo-iritsi-baita.htm | Ekonomia | Adegik «sakrifizioa» eskatu die langileei ere, «okerraldia» iritsi baita | Konfiantza jaitsi egin dela esan du Gipuzkoako patronalak, eta enpresa osatzen duten guztiak «batera» aritzera deitu ditu. Konfiantzak «nabarmen» jaitsi arren, datu ekonomikoak ez dira oraingoz askorik hondatu. | Adegik «sakrifizioa» eskatu die langileei ere, «okerraldia» iritsi baita. Konfiantza jaitsi egin dela esan du Gipuzkoako patronalak, eta enpresa osatzen duten guztiak «batera» aritzera deitu ditu. Konfiantzak «nabarmen» jaitsi arren, datu ekonomikoak ez dira oraingoz askorik hondatu. | Adegi Gipuzkoako patronalak ez du batere argi ikusten etorkizun hurbila, eta, enpresarien konfiantzak «nabarmen» behera egin duela oinarri hartuta, mezu ezkorra helarazi du: «Okerraldia iritsi da». Konfiantza indizeak jaisteak ez ditu ezinbestean erakusle okerrak ekartzen, ordea, eta Adegik jakinarazitako kopuruak ez dira gehiegi aldendu bere azken inkestakoengandik. Adibidez, hamar enpresatatik zortzik uste dute oraindik egoera normala dela edo susperraldikoa. Hala ere, patronalak «enpresa zaintzera» deitu ditu «administrazioak eta sindikatuak», enpresa osatzen duten guztiak bezalaxe: «jabeak, zuzendariak eta langileak».
Adegik azaldu du %20ra iritsi direla ekonomia atzeraldian dagoela uste duten Gipuzkoako enpresariak, baina %80 dira oraindik egoera normaltzat jotzen dutenak edo susperraldia ikusten dutenak. Enpresen %15ek aurreikusten dute, gainera, langile kopurua handituko dutela. Apirilean, ia %25 ziren, eta jaitsi egin da portzentajea, baina %17 besterik ez dira lantaldea murriztuko dutela uste dutenak. Dena den, enpresen fakturazioaren igoerak indarra galdu du azken hilabeteotan eta eskaera mailak atzera egin du (-%4)
Horiek horrela, Adegik garbi esan du oso erne begiratu behar zaiola etorkizun hurbilari: «Gogorra izango da». Eta, horregatik, enpresak babesteko dei egin du, «inoiz baino gehiago». «Haien iraunkortasuna babestu behar dugu, gizartearen aberastasuna, enplegua eta ongizatea sortzeko ordezkaezinak direlako», esan du Adegiko zuzendari nagusi Jose Miguel Aierzak. «Enplegua bermatzeko», jabeekin eta zuzendariekin batera lan egiteko esan die langileei. Uste du enpleguari egungo mailan eustea ez dela posible izango «sakrifiziorik eta ahaleginik gabe».
Argilunak enpleguan
Hain zuzen, enpleguari buruz ere dudaz beteriko usteak aurreratu ditu Adegik: «Badirudi enpleguaren sorrera moteldu egin daitekeela, batez ere industrian, merkataritzan eta ostalaritza zerbitzuetan». Baina 2022an, Gipuzkoan, aurreko urtean baino 5.000 enplegu garbi gehiago sortuko direla uste du patronalak.
Itunpeko soldatak inflazioaren oso azpitik handitzen ari dira, eta, galdetuta ea langileak ez ote diren jada sakrifizioa egiten ari, Aierzak baietz erantzun du: «Hori sakrifizio bat da, bai: egia da». Eta jarraian erantsi du enpresen jabeak ere egiten ari direla bere sakrifizioa, «errentagarritasun marjinak asko txikitu direlako, adibidez». Enpresen %52an, izan ere, errentagarritasun horrek behera egin du: %44k eutsi egin die marjinei; eta soilik %3k ikusi dute irabazien tartea handitzen.
Errentagarritasun marjinaren apaltzea, lehengaietan eta energiaren horniduretan eta prezioetan bilatu behar da. Gipuzkoako enpresarien «kezka nagusia» da une honetan ez alferrik. Hamarretik zortzik aipatzen dute energia kezka iturri nagusi gisa; industriaren alorrean, berriz, hamarretik bederatzik kokatzen dute lehen arazo gisa.
Lan kostuak dira kezkarik handienetan bigarrena Gipuzkoako enpresentzat: soldatak, alegia. Joan den urtearekin alderatuta, «nabarmen» handitu da soldata igoeraren kezka, Adegik esan duenez. «Azken hamarkadako ziurgabeena eta konplexuena da Europako testuinguru geopolitikoa eta ekonomikoa», esan du zuzendari nagusiak, eta testuinguru hori batik bat «ekonomiarekin zerikusirik ez duen faktore baten mende» ikusten du: «gerra».
Alemaniaren itzala
Beraz, gaur arte enpresek eutsi egin diete gutxi gora-behera pandemia osteko berrindartzeari, baina datozen hilabeteek beste agertoki bat ekar dezakete, eta horrekin kezka bizia dauka Gipuzkoako patronalak. «Zain ditzagun enpresak eta enpresariak», errepikatu du Aierzak: «Zorigaiztoko garai nahasi hauek gainditzea lortuko dugula guztiz sinesten dugu. Garai oso gogorra izango dira, eta, haiek gainditzeko, batera aritu behar dute enpresetan lan egiten dutenek, sindikatuek, administrazioek eta gizarteak».
Hain zuzen, administrazioei egin die eskaera bat Adegiko presidente Eduardo Junkerak: «Zuzeneko laguntzak enpresentzat beren energia faktura ordain ahal dezaten, Alemanian hartu duten neurriaren antzera». Berlinek 200.000 milioi euroko laguntzak prestatu ditu; «Europako funtsetatik Espainiak jasoko duena baino gehiago» dela gogorarazi du Junkerak: «Ukrainako gerra dagoen bitartean egoerak okertzen jarraitzen du». |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219082/carolyn-r-bertozzi-morten-meldal-eta-k-barry-sharpless-ikerlariei-eman-diete-kimikako-nobel-saria.htm | Gizartea | Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal eta K. Barry Sharpless ikerlariei eman diete Kimikako Nobel saria | 'Click Kimika' arloan egindako aurrerapenengatik saritu dituzte. | Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal eta K. Barry Sharpless ikerlariei eman diete Kimikako Nobel saria. 'Click Kimika' arloan egindako aurrerapenengatik saritu dituzte. | Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal eta K. Barry Sharpless ikertzaileek irabazi dute Kimikako Nobel saria. Carolyn R. Bertozzi eta K. Barry Sharpless Estatu Batuetakoak dira, eta Morten Meldal, Danimarkakoa. Sharplessek eta Mendalek Click Kimika izeneko eredu berriari bidea ireki diote, «non molekulekin eraikitako blokeek elkarrekin azkar eta modu eraginkorrean ahokatzen duten», azaldu du Stockholmeko Karolinska institutuak. Bertozzi ikerlariak, berriz, «Click Kimika dimentsio berri batera eraman du, eta organismo bizidunekin erabiltzen hasi da», gehitu du institutuak. Bertozzik lortutako azken erreakzio horiek, bertzeak bertze, «minbiziaren kontrako tratamenduak bideratuagoak izaten laguntzen du», azaldu du Karolinska institutuak.
Kimikako Nobel saria izan da banatu den hirugarrena. Aste honetan zehar jakinarazi dira Medikuntzako Nobel sariaren irabazlea —Svante Paabo suediarra— eta Fisikako Nobelaren irabazleak ere —Alain Aspect, John F. Caluser eta Anton Zeilinger—. Datozen egunetan jakinaraziko dira gainerakoak —literaturakoa, bakearen arlokoa eta ekonomiakoa—.
Kimikako saria
Kimikako 113 Nobel sari banatu dira 1901 eta 2021 bitartean, eta saritu horietatik zazpi bakarrik izan dira emakumeak —Bertozzirekin bederatzi izanen dira—. Frederic Joliot izan da historian sari hori jaso duen pertsonarik gazteena: 35 urterekin saritu zuten, 1935. urtean. John B. Goodenough izan da sari hori irabazi dutenetan zaharrena, eta baita Nobel sari bat irabazi duen pertsonarik zaharrena ere: 97 urterekin saritu zuten. Frederick Sanger izan da Kimikako Nobel saria bi aldiz irabazi duen pertsona bakarra. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219083/hertzainak-ek-beste-kontzertu-bat-emango-du-becen-abenduaren-17an.htm | Kultura | Hertzainak-ek beste kontzertu bat emango du BECen, abenduaren 17an | Abenduaren 16ko emanaldirako sarrera guztiak amaitu dira dagoeneko. | Hertzainak-ek beste kontzertu bat emango du BECen, abenduaren 17an. Abenduaren 16ko emanaldirako sarrera guztiak amaitu dira dagoeneko. | Hertzainak taldeak bi kontzertu emango ditu, azkenean, Barakaldoko (Bizkaia) BECen. Hilaren 16ko kontzerturako sarrera guztiak amaitu ostean, hurrengo egunean (17, larunbata) beste bat ematea erabaki dute. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, 16ko kontzerturako 16.000 sarrera inguru saldu dituzte.
Josu Zabala, Iñaki Igon Garitaonandia Gari eta Luis Javier Sainz Txanpi taldeko jatorrizko kideek joan den astean aurkeztu zuten zeintzuk izango diren taldearen amaierako kontzertuak. Orduan iragarri zuten, BECen kontzertuaz gain, urtarrilean Gasteizen beste bat egiteko asmoa dutela, baina ez zuten zehaztu ez zein aretotan ez zein egunetan izango den taldearen agurreko kontzertu hori.
BECeko bigarren kontzerturako sarrerak www.hertzainak.eus helbidean daude salgai. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219085/iak-grebara-deitu-ditu-bigarren-hezkuntzako-ikasleak-urriaren-27rako.htm | Gizartea | IAk grebara deitu ditu bigarren hezkuntzako ikasleak urriaren 27rako | EAEko Hezkuntza Legearen eta erreformen kontra eta langile klasearen interesen alde antolatzeko deia egin dute, eta mobilizazioak egingo dituzte Hegoaldeko lau hiriburuetan. | IAk grebara deitu ditu bigarren hezkuntzako ikasleak urriaren 27rako. EAEko Hezkuntza Legearen eta erreformen kontra eta langile klasearen interesen alde antolatzeko deia egin dute, eta mobilizazioak egingo dituzte Hegoaldeko lau hiriburuetan. | Ikasle Abertzaleek grebara deitu dituzte Hegoaldeko bigarren hezkuntzako ikasleak urriaren 27rako. Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian egingo dituzte mobilizazioak. Uste dute Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari den Hezkuntza Legea «elite ekonomikoek bideratutako eta politikari profesionalek gauzatutako» adibidea dela. Segregazioan sakontzen duelakoan daude, eta modu «inposatzaile» batean egindako prozesu bat dela salatu dute. «Aldaketon ondorioz, are sakonagoak izango dira heziketaren desegitea, segregazioa, hezkuntzaren burokratizazioa eta inposizioa», IAren ustez.
Inposatzailea dela adierazi dute. «Politikoki oso ezberdinak omen diren lau alderdi parlamentario nagusiak berehala ados jarri dira aipatu ditugun aldaketak inposatzeko. Hezkuntza komunitatea osatzen duten beste sektore batzuk, berriz, guztiz baztertuta gelditu dira». Sindikatuen jarrera ere kritikatu dute, Hezkuntza Legeari kritikarik egin ez diotelakoan, langile asko «ados ez» egonda ere. «Progresismoaren izenean, argi gelditu da politikariek hezkuntzaren gainean duten interesa komuna dela. Argi gelditu da, era berean, interes horiek proletariotzaren interesei kontrajarriak direla». Horrenbestez, doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzera deitu dute, «politikarien iruzurretik at, Hezkuntza Legearen eta erreformen aurrean langile klasearen interesen defentsan antolatzeko». |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219086/amiantoaren-biktimen-funtsa-sortu-dute-eskatu-eta-11-urtera.htm | Ekonomia | Amiantoaren biktimen funtsa sortu dute, eskatu eta 11 urtera | Eusko Legebiltzarraren eskaerari azkenean baiezkoa eman diote Espainiako Gorteek. Hasiera batean 25 milioi izango ditu funtsak | Amiantoaren biktimen funtsa sortu dute, eskatu eta 11 urtera. Eusko Legebiltzarraren eskaerari azkenean baiezkoa eman diote Espainiako Gorteek. Hasiera batean 25 milioi izango ditu funtsak | Hamaika urteko tramite luzea amaitu du amiantoaren biktimei kalte ordaina emateko legeak. Espainiako Senatuak gaurko saioan onartu du biktimei laguntzeko funtsa, ia aho batez: aldeko 259 boto izan dira, eta aurkako bakarra.
Hasiera batean 25 milioi euro izango ditu funts horrek, baina hilabete batzuk beharko dituzte ehunka biktimak lehen ordainak jasotzeko, funtsaren araudia egin gabe dagoelako. Hiru hilabete dituzte horretarako.
Biktimen elkarteak Madrilen izan dira gaur, eta hainbat euskal senatariren esker ona jaso dute, haien presioa ezinbestekoa izan delako legea egin ahal izateko.
Nerea Ahedo (EAJ) eta Idurre Bideguren (EH Bildu) senatariek gogorarazi dutenez, atzo onartutako legearen lehen urratsa Eusko Legebiltzarrak egin zuen, funtsa aztertzeko lantalde bat eratu zuenean. Eusko Legebiltzarrak 2016ko urrian egin zien lehen aldiz eskaera Espainiako Gorteei.
Eusko Legebiltzarreko talde guztiek egindako eskaera izan arren, proposamenak ez zuen gainditu Kongresuko Mahaiaren galbahea, defizita handituko zuela argudiatuta. 2017ko martxoan itzuli zen Gorteetara, baina saio horrek ere ez zuen aurrera egin. 2021eko apirilean itzuli zen gaia diputatuen mahaira, eta orduan bai, orduan jaso zuen haien oniritzia, aho batez gainera.
Funtsa Espainiako Gizarte Segurantzak kudeatuko du, eta, estatuko aurrekontuetako diruarekin ordaindu beharrekoak ez ezik, langileak amiantoaren kalteez babestu ez zituzten enpresek ordaindu behar dituzten zigorrak ere funtsera bideratzea da asmoa.
Hiltzaile isila
«Hiltzaile isila» izena jasotzen du amiantoak, haren kalteak ez baitira berehala agertzen, produktu horren hautsa arnastu eta urte batzuetara baizik. Hori dela eta, askotan ez dira ohartzen amiantoak eragindako kaltea dela. Horregatik oso zaila da jakitea zehazki zenbat lagun hil diren amiantoak eragindako minbizien ondorioz.
Milioika dira munduan, eta milaka izan daitezke Euskal Herrian. Amiantoaren biktimek bildutako datuen arabera, 1999tik 2018ra bitartean gutxienez 825 pertsona hil ziren amiantoaren ondorioz Hego Euskal Herrian. 2019an, 30 hil ziren, baina Asviamie biktimen elkarteak ohartarazi du kasu guztien %10 baizik ez direla horiek. Amiantoa zuten produktuekin lan egindako industriako eta eraikuntzako langileak dira gehienak, gizonak batik bat, baina biktimen artean badaude amiantoz kutsatutako arropak garbitzeagatik hildako emakumeak ere.
Horiei ere biktima izaera onartzen die legeak, Ahedok eta Bidegurenek azpimarratu dutenez. Izan ere, legeak biktimatzat ditu amiantoarekin lanean ez ezik, etxean tratatu zuten guztiak ere.
Legeak «eskaera historiko bati» heltzen diola nabarmendu du Ahedok, eta gaineratu du «erantzukizuna publikoa» izan dela, amiantoa kaltegarria zela jakin arren «neurriak atzeratu zirelako». Bidegurenek gogorarazi du Frantzian halako funtsak dagoeneko hogei urte dituela. «Ezer ez egiteak kostuak izan ditu. Jakina zen, baina ez zen ezer egin enpresei kalte ez egiteko». |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219087/osasun-publikoaren-lege-egitasmoari-laquogabeziakraquo-ikusi-dizkiote-eh-bilduk-eta-ep-iuk.htm | Gizartea | Osasun publikoaren lege egitasmoari «gabeziak» ikusi dizkiote EH Bilduk eta EP-IUk | Osasuna «politika publiko guztien» oinarrian jarri nahi dutela azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk esan dute lan egingo dutela Eusko Legebiltzarrean Osasun Publikoaren Lege egitasmoa «hobetzeko». | Osasun publikoaren lege egitasmoari «gabeziak» ikusi dizkiote EH Bilduk eta EP-IUk. Osasuna «politika publiko guztien» oinarrian jarri nahi dutela azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk esan dute lan egingo dutela Eusko Legebiltzarrean Osasun Publikoaren Lege egitasmoa «hobetzeko». | «Gabeziak» sumatu dizkiote, eta «hobetzen» saiatuko dira. EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek uste dute funtsezkoa dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan osasun publikoaren lege bat izatea, baina ez dute erabat babesten Eusko Jaurlaritzak ondu duen proiektua. Gaur ekin diote Osasun Publikoaren Lege egitasmoa Eusko Legebiltzarrean tramitazioari, eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak proiektuaren nondik norakoak azaldu ditu goizean batzordean. Haren azalpenak entzun ostean, Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «zalantzak» agertu ditu lege proiektuari buruz, eta Iñigo Martinez Zaton Elkarrekin Podemos-IUkoak hainbat «gabezia» atzeman ditu. Lege egitasmoaren inguruan jarrera kritikoa agertu dute bi taldeek, baina akordiorako atea ez dute itxi; lege egitasmoa «hobetzeko» ekarpenak egingo dizkiotela iragarri dute biek ala biek. PPren ordezkariak, berriz, ezin izan du gaurko batzordean parte hartu. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak batzordean azaldu duenez, legearen bitartez osasun sistematik haratago zabaldu nahi dute osasun publikoaren kudeaketa, gizartearen premiei «erantzun eraginkorra eta integrala» emateko. Azken 25 urteetan osasun publikoaren kontzeptuak izandako bilakaerari eta COVID-19aren pandemiaren ondorioei erantzuteko tresna izan nahi du legeak. Osasuna osasungintzaren esparrutik haratago ulertzeko beharra azpimarratu du Sagarduik, osasun larrialdiei erantzuteko eta osasun publikoko aferak tratatzeko. Bi helburu nagusi ditu legeak, sailburuak azaldu duenez. Batetik, osasuna «politika publiko guztietan» presente egotea, «euskal herritarren osasuna, interes goreneko ondasun publiko gisa, ahalik eta maila gorenean babesteko eta sustatzeko». Eta, bestetik, osasun arloko ezberdintasunak murrizteko lan egitea, pertsonen «aukera berdintasuna eta ekitatea» bermatuz. Lege egitasmoak osasun publikoko sistemaren funtzio eta jarduera nagusiak definitzen ditu, 96 artikuluren bitartez. Funtzio horietako batzuk hauek dira: osasun arazoak prebenitzeko jarduerak, diru laguntzak, zerbitzuak eta programak zehaztea, eskola eta lan osasuna bermatzea, osasun publikoaren arloko ezagutza kudeatzea eta herritarren osasuna babesten eta hobetzen duten legeak eta araudiak sustatzea. Bi organo berri sortzea aurreikusten du lege proiektuak, halaber. Batetik, Osasun Publikoaren Erakunde Arteko Batzordea: Eusko Jaurlaritzako, foru aldundietako eta udaletako ordezkarien koordinaziorako gunea izango litzateke, eta lankidetzarako eta partaidetzarako organo gorena izango litzateke osasun publikoko jardueretan. Bestetik, Osasun Publikoaren Euskal Kontseilua legoke: «gizarte zibilaren» partaidetzarako organo gorena litzateke, eta aholkulari funtzioa izango luke. Arlo ugaritako gizarte eragileen presentzia izango luke: unibertsitateak, Emakunde, gobernuz kanpoko erakundeak, Osakidetza, kontsumitzaileen elkarteak, pentsiodunen elkarteak... Oposizioa, kritiko Legebiltzar taldeen txandan, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk hainbat kritika egin dizkiote lege egitasmoari. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, proiektuaren edukiari erreparatuta ez dago argi zer arautu nahi duen, osasun publikoa ala osasun publikoaren zerbitzuak. Alde horretatik, «nahasgarria» dela eta «koherentzia» falta duela salatu du Uberak. «Zalantzak sortzen dizkigu». Gabeziak ere sumatu dizkio EH Bilduk testuari: «Osasunaz hitz egiten duenean, gaixotasunez hitz egiten du, baina ez osasuna eraikitzeaz, arlo soziosanitarioaz edota zaintzaz. Horren falta sumatu dugu». Legearen inguruko beste «kezka» batzuk ere agertu ditu Uberak; besteak beste, arlo publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren alde egiten duela «publikoa lehenetsi beharrean», eta osasun publikoko egituran aldaketarik ez duela aurreikusten. Halaber, salatu du testuan ez dela txertatu ikuspuntu feminista eta ekologistarik. Lege egitasmoa «orokorregia» dela salatu du Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Iñigo Martinez Zatonek. Gainera, salatu du ez duela jasotzen osasun arretan «ekitatea» lortzeko neurri nahikorik, eta ez duela finkatzen nola bermatuko diren eskubide berdintasunak osasun publikorako sarbidean. Gabezia gehiago sumatu dizkio taldeak arauari: besteak beste, osasun komunitarioan urrats nahikorik ez duela egiten, Osakidetzako profesionalen lan baldintzei buruz ez duela aipamenik egiten, eta genero ikuspegia ez duela behar bezala txertatzen. Nolanahi ere, Martinezek iragarri du bere taldeak jarrera «eraikitzailea» izango duela eta egitasmoa «hobetzeko» lan egingo duela. Lege egitasmoari erabateko babesa agertu diote gobernuko bi bazkideek. Ekain Rico PSE-EEko legebiltzarkideak esan du hobekuntzak egiteko prest daudela, betiere ikuspegi «eraikitzaile batetik». |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219088/justizia-azkarrago-eta-ulergarriago-egiteko-plan-estrategikoa-aurkeztu-dute.htm | Gizartea | Justizia «azkarrago eta ulergarriago» egiteko plan estrategikoa aurkeztu dute | 2028ra arte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako justiziaren ibilbidearen noranzkoa adieraziko duen plan estrategikoa aurkeztu dute. 1.500 milioiko gastua aurreikusi dute. | Justizia «azkarrago eta ulergarriago» egiteko plan estrategikoa aurkeztu dute. 2028ra arte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako justiziaren ibilbidearen noranzkoa adieraziko duen plan estrategikoa aurkeztu dute. 1.500 milioiko gastua aurreikusi dute. | Datozen urteotako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako justiziaren ibilbide orria aurkeztu dute gaur Bilboko Auzitegi Nagusian. Justizia organoen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetzaren ondorioz sortu da Gure justizia: guztiontzako justizia. Plan estrategiko hori 2022 eta 2028an zehar egongo da indarrean, eta 1.500 milioi euroko gastua aurreikusi dute zazpi urteetarako. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkezpenean azaldu duenez, planaren xedea justizia «jendearekin eta jendearentzako» egitea da. Horregatik, eta edonorentzat eskuragarri egoteko, justizia ulergarriago bat sortu nahi da.
Artolazabalekin batera, EAEko Auzitegi Nagusiko presidentea Iñaki Subijana, EAEko fiskal Nagusia Carmen Adan eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Gobernu Idazkaria Blanca Rosa Barbero egon dira plan estrategikoaren aurkezpenean. Denak ados etorri dira justiziak zenbait arazo dituela, eta aurkeztutako plan berria horiei erantzuna emateko eratu dela baieztatu dute. Azaldu dutenez, hainbat gizarte eragilerekin batu ziren organo judizialak eta administrazio publikoa, guztien artean egun justizian dauden arazoak topatu eta horiei ahalik eta erantzunik hoberena emateko era aurkitzeko.
Subijanak adierazi duenez, «justiziaren ahulguneak ezagutzea nahitaezkoa da». Bi ahulgune azpimarratu ditu Auzitegi Nagusiko presidenteak: justiziaren abiadura eta herritarrek ulertzeko dituzten zailtasunak. «Berandu egiten den justizia ez da justizia», baieztatu du Subijanak, eta, horregatik, prozedura judizialen abiadura azkartzearen beharra azpimarratu du. Aurkeztutako ekintza planean aurreikusita dago justizia azkarrago bat eratzea. Horretarako, prozedurak eta betearazpenak bizkortuko dira eta etendako epaiketen kopurua murriztuko da, besteak beste.
Justizia ulerterrazagoa bihurtzeari dagokionez, azpimarratu du justizia «herritarrentzat» dela eta horien «egonezinei erantzuna ematea» duela helburu. Horregatik, helarazten zaien mezuen kalitatea hobetu behar dela adierazi du: «Mezua ulertu ezean, hausnarketa ezinezkoa da, eta horrek justizia herritarretatik aldentzen du». Justizia ulergarria ahalbidetzeko, beti era berean ekitea gomendatu du Subijanak. Horretarako, «erantzun homogeneoak» ematearen garrantzia adierazi du. Ekintza planean Subijanak adierazitakoa berresten da: «Antzeko gaiei epaileek emandako erantzunaren segurtasun juridikoa eta koherentzia bermatu behar da».
Justiziaren etxe berria
2022-2028ko ekintza planean egoitza jasangarriak eratzea aurreikusten da. Horretarako, eraikin eta instalazio judizialak eguneratuko dira, baliabide materialek «zerbitzuaren beharrizanei eta funtzioari erantzuteko». Zerbitzua hobetze aldera, instalazio «seguruagoak, irisgarriagoak, jasangarriagoak, funtzionalagoak eta erosoagoak» egingo dira.
Gainera, zerbitzuaren beharrei erantzungo dieten instalazio judizialak izateko proiektuaren barruan, Bilboko Ibañez kaleko Mapfre eraikinaren erosketa dago. Bertan, justizia jauregia eraikiko da. Urte hasieran bereganatu zuen Eusko Jaurlaritzak eraikina, 41 milioi euroren truke. Artolazabalek adierazi duenez, urte bukaeran izango dute eraikuntza lanen proiektua, eta hurrengo legealdirako prest egotea espero dute. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219089/korsikako-hautetsien-eta-frantziako-gobernuaren-arteko-negoziazioak-oinarri-bila.htm | Mundua | Korsikako hautetsien eta Frantziako Gobernuaren arteko negoziazioak, oinarri bila | Darmaninek atzeratu egin du bihar uhartera egitekoa zuen bisita, «eztabaida bare baterako baldintzarik» ez dagoela argudiatuta. Protestak antolatu dituzten gazte mugimenduek aho batez eskatu dute elkarrizketak hausteko. | Korsikako hautetsien eta Frantziako Gobernuaren arteko negoziazioak, oinarri bila. Darmaninek atzeratu egin du bihar uhartera egitekoa zuen bisita, «eztabaida bare baterako baldintzarik» ez dagoela argudiatuta. Protestak antolatu dituzten gazte mugimenduek aho batez eskatu dute elkarrizketak hausteko. | Bi hilabete eta erdi besterik ez da pasatu Korsikako hautetsiek eta Frantziako Gobernuak uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko negoziazio sorta hasi zutenetik, baina dagoeneko sentsazio ezkor bat finkatzen ari da uharteko mugimendu nazionalistan: elkarrizketetarako estrategia aldatu beharra dagoela, edo, behintzat, solasaldien oinarriak moldatu behar direla. Pierre Alessandri preso nazionalistari baldintzapeko askatasuna hirugarrenez ukatu izanak haserrea eragin du irlan, eta, herritarren eta Asanblearen kexen ostean, Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak erabaki du Korsikara bihar egitekoa zuen bisita atzeratzea, argudiatuta ez dagoela «baldintzarik eztabaida bare baterako».
Darmaninen erabakiak, Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuarekin batera harturikoak, ez luke eragin nabarmenik izan beharko elkarrizketa sortan, eta espero da bi aldeek egutegiari eta negoziazioen helburuei eutsiko dietela. Halere, hilabeteotako adierazpenek, aurrerapausoek eta gertakariek uharteko mugimendu nazionalistako sektore batzuen ezinegona eta zalantzak elikatu dituzte, batez ere Frantziako Estatuari begira; Simeoni jakitun dago horretaz, eta solasaldietan parte hartzen ari diren hautetsiekin berriz biltzeko asmoa du, «jarrera komun bat» finkatze aldera.
Korsikako gobernuburuak ez du egiteko erraza izango, tentsioa pixkanaka handitzen ari baita oposizioko alderdi nazionalisten artean. Kasurako, Core in Fronte independentistaren jarrera, Alessandriri buruzko erabakia jakin eta berehala azaldu baitzuen, iragan astean, Parisekin abiaturiko elkarrizketetatik aterako zela; Corsica Libera independentistak jarrera moderatuagoa hartu du, eta mahaiaren inguruan jarraitzeko asmoa du, nahiz eta adierazi zuen oraingoz negoziazioek bertan behera geratu behar dutela.
Femu a Corsica autonomista –Simeonirena— elkarrizketekin segitzearen alde agertu da, eta, printzipioz, jarrera hori gailenduko da, nahiz eta aurtengo manifestazioak antolatu dituzten gazte mugimenduek ere aho batez eskatu zuten, atzo gauean, negoziazioak behin betiko hausteko. Ultimatum bat ere eman diote Korsikako gobernuburuari: «Bide bakarra da posible: indar harremana. Boterean daudenek ez dezatela ahatz agintean daudela militanteak borrokatu direlako eta ondorio larriak jasan dituztelako. Haiek ez dute ahaztu. Guk ere ez».
Egoera bideratzeko, Simeonik «adierazpen indartsu bat» nahi du Frantziako Estatuaren, Barne ministroaren eta gobernuaren partetik, argi uzten duena gaur egun Korsikan badaudela «baretzerako baldintzak». Korsikako gobernuburuaren ustetan, Alessandriren eta Ferrandiren «berehalako» askatasunak egon beharko luke tartean, «modu naturalean eta zuzenbidea aplikatuta».
Bi militante nazionalista horiek Claude Erignac prefetaren hilketagatik zigortu zituzten, 2003an, eta, baldintzapean aske geratzeko aukera duten arren, ezetza eman diete behin eta berriz; hori bai, Yvan Colonnaren heriotzaren ondoren, uharteko kartzela batera lekualdatu zituzten, iragan apirilean.
Macroni eskaria
PNC Korsikako Nazioaren Alderdia autonomistaren buruzagi Jean-Christophe Angelinik ere keinu bat espero du Parisen partetik. Are, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esku hartzea ere nahiko luke: «Badakigu prozesuak hasieratik enbarazu forma bat sortu duela, eta horrek funtzionatzeko eta arrakasta izateko trinkotasun politiko handiagoa behar duela. Adierazpen presidentzial bat behar da».
Angeliniren ustetan, Frantziako presidentearen «adierazpen indartsuaz» harago, Korsikako herritarrek «ahots indartsu batez» hitz egin behar dute egungo egoerari erantzuteko, Frantziako Estatuari «determinazio mezu bat» bidaltzeko, Alta Frequenza irratian adierazi duenez.
Aldiz, Korsikako Asanblean eskuin erregionalista eta jakobinoa elkartzen dituen Un Soffiu Novu talde parlamentarioaren buruzagi Valerie Bozzirentzat, «domaia» da Darmaninek bisita atzeratu behar izatea. Hura ere negoziatzen jarraitzearen alde agertu da, eta esan du beharrezkoa dela «prozesuaren esparrua zehaztea» elkarrizketek «hobeki» segitzeko.
Darmaninek bi eguneko bisita bat abiatu behar zuen bihar, eta Korsikako auzapezekin zen biltzekoa energiaz eta uraren eta zaborren kudeaketaz aritzeko. Christophe Bechu Trantsizio Ekologikorako ministroa ere parte hartzekoa zen bilkura horietan. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219090/danimarkako-bozak-azaroaren-1era-aurreratu-ditu-lehen-ministroak.htm | Mundua | Danimarkako bozak azaroaren 1era aurreratu ditu lehen ministroak | Gobernu sozialdemokrata babesten duten alderdiek behartuta hartu du erabakia Mette Frederiksenek. | Danimarkako bozak azaroaren 1era aurreratu ditu lehen ministroak. Gobernu sozialdemokrata babesten duten alderdiek behartuta hartu du erabakia Mette Frederiksenek. | Danimarkako lehen ministro Mette Frederiksenek hauteskundeak aurreratu ditu azaroaren 1era, aurreikusi baino zazpi hilabete lehenago, gobernu sozialdemokrata babesten duten alderdiek hala behartuta. Hain zuzen, Alderdi Sozial Liberalak ohartarazi zuen Frederiksenen aurkako zentsura mozioa aurkeztuko zuela baldin eta urte politikoaren hasieran bozetara deitzen ez bazuen.
Alderdi Sozial Liberalak gobernua kritikatu zuen ekainean, koronabirusaren mutazio baten ondorioz gobernuak milioika bisoi sakrifikatzeko egindako kudeaketa desegokiagatik.
Frederiksenek, berriz, esan du «bitxia» egin zaiola hauteskundeak aurreratzea «nazioarteko krisi «energetiko, ekonomiko eta seguru baten erdian egonda». Bozak irabaziz gero bere alderdiak gobernu zabal bat osatzearen alde egingo duela ziurtatu du. «Prest gaude bai konpromisoetarako, bai lankidetzarako, bizi dugun garai zailari aurre egiteko. Unea heldu da Danimarkan gobernu berri bat osatzeko», nabarmendu du Frederiksenek.
Sozialdemokratak alderdiak parlamentuko 149 eserlekuetatik 49 eskuratu zituen azken bozetan, 2019an, eta Alderdi Popular Sozialistaren (15), Alderdi Sozial Liberalaren (14) eta Aliantza Gorri-Berdearen (13) babesa izan du gehiengoa osatzeko. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219092/kataluniako-berrehun-udalerri-daude-amnistiaren-eta-autodeterminazioaren-alde.htm | Mundua | Kataluniako berrehun udalerri daude amnistiaren eta autodeterminazioaren alde | Hirurehun erakundek eman diote babesa Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialari, tartean alderdi politiko independentistak, zenbait sindikatu eta ikasle antolakunde. | Kataluniako berrehun udalerri daude amnistiaren eta autodeterminazioaren alde. Hirurehun erakundek eman diote babesa Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialari, tartean alderdi politiko independentistak, zenbait sindikatu eta ikasle antolakunde. | Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialak Kataluniako hirurehun erakunderen eta berrehun udalerriren babesa jaso du. Tartean dira alderdi independentista nagusiak – ERC Esquerra Republicana, JxC Junts Per Catalunya eta CUP–, Omnium Cultural, USTEC eta CGT sindikatuak, eta Bartzelonako eta Gironako merkataritza ganberak, eta hainbat ikasle antolakunde, besteak beste. Udalerriei dagokienez, Girona, Tortosa (Tarragona) eta Arenys de Mar (Bartzelona) dira autodeterminazioaren eta amnistiaren alde egin duten berrehun udalerrietako hiru.
Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohia, David Fernandez CUPeko parlamentari ohia eta Joaquim Forn Kataluniako Barne kontseilari ohia dira Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialaren bultzatzaileetako batzuk. Iazko udan hasi ziren elkartzen, eta apirilean plazaratu zuten Akordio Sozialaren manifestua, Kataluniako gatazka politikoarentzako irtenbide bat proposatu nahian. Bi ardatz ditu manifestuak: amnistia eta autodeterminazio eskubidea. «Errepresaliatu, auzipetu eta erbesteratu guztientzako irtenbidea» da amnistia, Akordio Sozialarentzat. Autodeterminazioa, berriz, «gatazka politikoaren irtenbide demokratiko» moduan ulertzen dute.
Gaur egin duten prentsaurrekoan, babesa eman dieten erakundeak eta udalerriak aipatzeaz gain, babestu ez dituztenez ere jardun dute. ANCren babesa ez du jaso manifestuak, baina David Fernandezek adierazi du Diadaren eta urriaren 1eko ekitaldien antolakuntzan «murgilduta» zeudelako izan dela. CCOO eta UGT sindikatuek ere ez dute Akordio Sozialarekin bat egin. «Ez zuten argi», azaldu du Fernandezek.
Bartzelonako Udala helburu
Akordio Sozialekoen helburu nagusia Bartzelonako Udalaren babesa jasotzea da. Urriaren 29an bozkatuko dute udaleko indarrek manifestuarekin bat egitearen inguruan. En Comu Podem alderdiak «baietz bozkatuko duela edo abstenituko dela» uste du Fernandezek. Oraingoz berrehun udalerriren babesa jaso dute, baina zortziehun udalerrik manifestuarekin bat egitea da Autodeterminazioaren eta Amnistiaren Aldeko Akordio Sozialaren helburua, Kataluniako herrien %80k, hain zuzen.
Erakunde eta udalerriekin izandako bileren ondorioak bilduko dituen txosten bat argitaratuko dute abenduan. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219096/gipuzkoako-batzar-nagusiek-beharrezkotzat-jo-dute-laquoestatus-politiko-berri-bat-lortzearaquo.htm | Politika | Gipuzkoako Batzar Nagusiek beharrezkotzat jo dute «estatus politiko berri bat lortzea» | EAJk eta EH Bilduk mozio bat onartu dute, «Euskal Herriak, bere nazio nortasunaren adierazpen gisa, bere eskubide historikoak garatu eta eguneratzearen» alde. | Gipuzkoako Batzar Nagusiek beharrezkotzat jo dute «estatus politiko berri bat lortzea». EAJk eta EH Bilduk mozio bat onartu dute, «Euskal Herriak, bere nazio nortasunaren adierazpen gisa, bere eskubide historikoak garatu eta eguneratzearen» alde. | Gipuzkoako Batzar Nagusiek mozio bat onartu dute politika orokorreko eztabaidaren bigarren saioan; horretan, beharrezkotzat jo dute «estatus politiko berri bat lortzea, Euskal Herriak, bere nazio nortasunaren adierazpen gisa, bere eskubide historikoak garatu eta eguneratzeko». Testuan jaso dutenez, «estatutu politiko hori euskal herritarren erabaki aske eta demokratikoan» oinarritu behar da.
EAJren eta EH Bilduren babesarekin egin du aurrera mozioak, eta PSE-EEk eta PPk kontrako botoa eman dute. Elkarrekin Podemos, berriz, abstenitu egin da. Saioa Bandres EAJko batzarkidearen esanetan, erabakitzeko eskubidea «ez da soilik aldarrikapen legitimoa»; are, «ezinbesteko tresna» da autogobernua sendotzeko: «Kontzeptu horrek egituratzen du ongizatea sortzeko gure gaitasun politiko eta ekonomikoa. Beste behin ere, Herri gisa dugun eskubidea aldarrikatzen dugu, nazioen arteko berdintasunetik abiatuta geure instituzionalizazioa artikulatzeko, eta ez mendetasunetik».
EH Bildu, ordea, kritiko agertu da EAJren jarrerarekin; izan ere, indar subiranistak beste mozio bat proposatu du, eskatzeko Eusko Legebiltzarrak prozesu bat abiatu dezala Autogobernu Lantaldeak 2018ko uztailean adostutako oinarri eta printzipioak testu artikulatu batean biltzeko. EAJk, ordea, ez du babestu mozio hori.
Estitxu Elduaien indar subiranistako batzarkideak adierazi du EH Bilduk «burujabetzarako bidea abiarazteko herri akordioetan» sinisten duela, eta EAJk kontrako botoa eman izana kritikatu du; ezezko hori «PSEko gobernu sozioek EAJri ezartzen dioten betoan» kokatu du. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219097/20-urte-athleticek-lehen-partida-jokatu-zuela.htm | Kirola | 20 urte Athleticek lehen partida jokatu zuela | Bihar beteko dira 20 urte talde zuri-gorriaren emakumezkoen taldeak lehen partida ofiziala jokatu zuenetik. 7-1 irabazi zion Torrejoni. 5 liga titulu ditu irabaziak. Baina hortik harago, emakumezkoen futbolean aitzindarietako bat izan zen, baita ondoren izan den profesionalizazioan ere. | 20 urte Athleticek lehen partida jokatu zuela. Bihar beteko dira 20 urte talde zuri-gorriaren emakumezkoen taldeak lehen partida ofiziala jokatu zuenetik. 7-1 irabazi zion Torrejoni. 5 liga titulu ditu irabaziak. Baina hortik harago, emakumezkoen futbolean aitzindarietako bat izan zen, baita ondoren izan den profesionalizazioan ere. | Hogei urte beteko dira bihar Athleticeko emakumezkoen taldeak lehen partida ofiziala jokatu zuenetik. 7-1 amaitu zen neurketa, eta Torrejon izan zuen aurkari. Lezama lepo bete zen, eta askoren gogoan geratu da lehen hamaikako hura: Capa, Uriageraka, Gaztelu, Tzibi, Vanesa, Itziar Gurrutxaga, Iraia, Lorena, Eli Ibarra, Nerea Onaindia eta Eba Ferreira. Talde hura ondoren iritsiko zenaren hazia izan zen. Izan ere, denboraldi hartan bertan liga irabazi zuen talde zuri-gorriak. Ondoren, beste lau iritsi ziren: 2003-2004, 2004-2005, 2006-2007 eta 2015-2016 denboraldietan. Jokalari horiek omenaldi beroa jaso zuten igandean.
Javier Uria zen orduan Athleticeko presidentea, eta Andoni Zubizarreta kirol zuzendaria. Egun gizonezkoen taldeko lehen entrenatzaile den Ernesto Valverdek egin zuen emakumezkoen talde bat sortzeko proposamena. Garai hartan kirol zuzendaritzan ari zen lanean Valverde. Uriak berak horretarako proposamena egina zuen hauteskunde kanpainan. Hala, Leioako emakumezkoen taldearekin harremanetan jarri ziren, eta Athleticeko parte izatera pasatu zen. Iñigo Juaristi zen taldeko entrenatzailea. Zalantzak izan zituzten Leioakoek, aurretik arazoak izan zituztelako Sondikarekin. Baina aurrera egin zuten. Denboraldi hartan, gainera, Leioak Lehen Mailara—Superliga deitzen zitzaion orduan—igotzea lortu zuen. Aldaketa handia izan zen jokalarientzat: 300 lagunen aurrean jokatzen zuten horren aurretik, baina 2.000 zale izan zituzten lehen partida hartan. Bete egin zen Lezama. Gainera, denboraldi hartan balentria egin zuten liga irabazita. Artean oso klub profesional gutxi ziren emakumezkoen talde bat sortzearen alde egiten zutenak. Athletic aitzindarietako bat izan zen. Horrek modua eman dio urte hauetan profesionalizazioaren bidean beste klub batzuen aurretik joateko.
Lehen mugarri hura ondoren etorriko etorriko zenaren hasiera izan zen. Hurrengo bi denboraldietan ere liga irabazi baitzuten, eta, besteak beste, San Mamesen jokatu zuten. Laugarren titulua 2006-2007 denboraldian ailegatu zen. Bost urtean lau liga irabazi zituzten. Txapeldun izateak Europan aritzeko aukera eman zien, Txapeldunen Ligan. 2003-2004 denboraldian izan zen estreinakoa. Bigarren kanporaketako multzoen fasean parte hartu zuen. 2-0 irabazi zioten SV Neulengbachi, 5-2 Dezembrori eta 8-1 galdu zuen Frankfurten kontra. Bigarren izan zen multzoan talde zuri-gorria, eta txapelketatik kanpo geratu zen.
Baina ezusteko handiena 2016-2017 denboraldian eman zuten. Joseba Agirreren eskutik berriro ere txapeldun izan ziren. Hori izan da taldeak lortu duen azken titulua, baina beti egon da sailkapenaren goialdean, harrobiko lana oinarri hartuta. Hain zuzen ere, Levanterekin batera, denboraldi guztietan Lehen Mailan egon den taldea izan da, eta egun talde zuri-gorria da Espainiako emakumezkoen futboleko hiru kategoria nagusietan taldeak dituen klub bakarra. Sorreratik jokalari asko igaro dira klubetik. Golegile nagusia aurreko sasoian erretiroa hartu zuen Erika Vazquez da, 264 golekin. Atzetik datoz Nekane (160) eta Eli Ibarra (111). Nafarrak jokatu du elastiko zuri-gorriarekin neurketa gehien: 423. Ibarra dago bigarren (413) eta taldeko egungo entrenatzaile Iraia Iturregi hirugarren (402). |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219098/egiturazko-neurriak-sustatzeko-hitzarmen-bat-proposatu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Egiturazko neurriak sustatzeko hitzarmen bat proposatu du EH Bilduk | Ongizate Hitzarmenak hamar neurri jaso ditu: bost «ongizatearen oinarri materialak bermatzeko» eta beste horrenbeste aberastasuna banatzeko. | Egiturazko neurriak sustatzeko hitzarmen bat proposatu du EH Bilduk. Ongizate Hitzarmenak hamar neurri jaso ditu: bost «ongizatearen oinarri materialak bermatzeko» eta beste horrenbeste aberastasuna banatzeko. | «Garaia da eztabaida ekonomiko handi bat irekitzeko, gure historia modernoan aurrekaririk ez daukan eztabaida bat». Hala azaldu du EH Bilduko Programa zuzendari Pello Otxandianok. Koalizio subiranistak hamar puntuko Ongizate Hitzarmena aurkeztu du Donostian, zerbitzu publikoen «degradazioari» eta desparekotasun sozialen gorakadari aurre egiteko. Aurkezpenean, «gizarte itun handi baten» alde egin dute: «Errenta itun espainiarren aurrean, ongizate itun handi bat Euskal Herrian».
EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik egungo egoeraren irakurketa orokor bat egin du, Ukrainako gerraren ondorioei, joera autoritario eta neofaxisten gorakadari, eta «atarian» dagoen errezesio ekonomikoari erreferentzia eginda. «Gerra gelditu, aberastasuna banatu eta burujabetza defendatu», borobildu du. Izan ere, «eskema zaharrak» atzean utzi eta erronka berriei erantzuteko egiturazko neurriak hartzeko garaia dela uste du Otegik: «Neurri aringarriak bai, baina berandu goaz neurri estrukturalei dagokienez».
«Mundu berri baterantz goaz», gehitu du Otxandianok, «baliabide ekonomikoak urriak izango diren» garai baterantz. EH Bilduko kideak uste du Euskal Herria ez doala «bide onetik» erronka berriei erantzuteko, eta begirada lau arlotan jarri du: egitura demografikoa, erabakimen ekonomiko falta, eta energia eta elikagai krisiak. Hala, «eztabaida ekonomiko bat» irekitzeko garaia dela azaldu du, hiru ardatz hartuta: «baliabide urriko eta karbono gutxiko ekonomia batean» ekoitzi beharrekoa, aberastasunaren birbanaketa politikak eta inbertsio politikak. «Lehentasunak birdefinitu behar dira. Garapen eredua egokitzera behartuta gaude».
EH Bilduk aurkeztutako neurriak luze gabe egingarriak direla uste du Otxandianok, baina azaldu du horretarako borondate politikoa behar dela: «Erantzukizun partekatu bat eskatzen digu eragile guztiei». Izan ere, adierazi du alderdi politiko eta instituzioek soilik ez, enpresek, sindikatuek eta bestelako eragileek ere parte hartu behar dutela, eta bide horretan eragile ekonomiko eta sozialekin hitz egingo dutela esan Otxandianok.
Proposamenean jasotako neurrietako bost «ongizatearen oinarri materialak bermatzera» zuzenduta daudela azaldu du Otxandianok. Horien artean, energia «prezio justuan» lortzeko helburua nabarmendu dute; besteak beste, energia enpresa handien irabaziak zergapetuz, eta norbanako, enpresa txiki eta autonomoentzat laguntzak ezarriz. Horrez gain, baliabide ekonomikoak etxebizitzen efizientzia energetikoa hobetzera bideratzea eta energia berriztagarrien azpiegituren jabego eredu publiko-komunitarioa garatzea ere jaso ditu hitzarmenak.
Zerbitzu publikoei dagokienez, hezkuntza, osasungintza eta garraioa dira ardatzetako batzuk. Hezkuntzaren alorrean, proposatu dute 24.000 eurotik beherako errententzat 0-3 zerbitzua doakoa izatea, eta bekak eta laguntzak areagotzea. Era berean, EH Bilduk adierazi du EAEko Hezkuntza lege berria «Euskal Hezkuntza Sistema Propiorako trantsizioa» egiteko erabili behar dela. Osakidetzari eta Osasunbideari dagokionez, behin-behinekotasuna %8ra murriztea proposatu du. Garraio publikoan, berriz, 12 urtetik beherakoei, ikasleei, langabeei eta diru sarrera bermatzeko errenta jasotzen dutenei zerbitzua doan ematea.
Etxebizitzaren arloan, Espainiako Etxebizitza Legearen inguruko eztabaidan fronte komun bat adostearen alde egin du, etxebizitza «eskubide gisa» uler dadin. Hala, jabego publikoko alokairuko etxebizitza parkea handitzea, alokairuen prezioa mugatzea, hipoteken igoerari «sabaia jartzea» eta alternatibarik gabeko etxegabetzeak debekatzea jarri ditu helburu gisa.
Ongizatea bermatzeko neurri sortaren barruan aipatu dute soldaten eta pentsioen igoera ere, KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadaren eraginei aurre egiteko. Batetik, «soldaten debaluazioari buelta emateko» akordio interprofesionalak jorratzea proposatu du koalizioak; bestetik, 1.080 euroko gutxieneko pentsioak ezartzea, eta haiek KPIaren arabera igotzea.
Banaketa «arduratsua»
Aberastasuna banatzeko neurriek ere bost ardatz nagusi dituzte. Koalizio subiranistak «zerga sistema justu eta progresibo bat» du helburu, eta horretarako erreforma fiskal bat egitearen aldekoa da; besteak beste, Aberastasunaren eta Fortuna Handien Zerga bat ezartzeko, zerga guztien eskumenak Hego Euskal Herriko instituzioen esku egoteko eta PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zergan zenbait neurri berri txertatzeko. Azken horren kasuan, 1.200 euroko diru laguntzak ezarriko lituzke 20.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituztenentzat, eta errekargu progresibo bat 60.000 eurotik gorako sarrerak dituztenentzat.
Erreformarekin batera, enpresen irabazien banaketa «arduratsu eta eraginkor baterako akordio interprofesional bat» bultzatzea proposatu du, langileen soldatak eta enpresaren inbertsio beharrak kontuan hartuko dituena. Hala, EH Bilduk «Euskal Enpresa Eredua» sustatu nahi du: «kanpoko kapitalari saltzen ez dena», «langileen parte hartzea sustatzen duena» eta «Euskal Herriaren garapen endogenoarekin konprometitzen dena».
Erakunde publikoen inbertsio politiketan, berriz, lehentasun berriak ezarri behar direla uste du koalizioak: elikadura, klima larrialdia, industriaren eraldaketa, trantsizio energetikoa eta zerbitzu publikoak. Kontrara, AHTaren obrak baztertu behar direla uste du, haien kostu handia dela eta. Izan ere, Otxandianok adierazi du euskal Y-a osatzeko lanetan oraindik 5.000 milioi euro inguru falta direla gastatzeko.
Koalizioak 1.400 euroko gutxieneko soldata ezartzeko negoziatzera ere deitu ditu Hego Euskal Herriko gobernuak, eta diru sarrerak bermatzeko eta inklusiorako sistemaren erreforma eskatu du. Erronka demografikoari eta haur pobreziari aurre egiteko, berriz, hileko 200 euroko diru laguntza ezartzea babestu du, haurrek 18 urte egin arte jasoko litzatekeena. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219099/hitzarmenaren-gakoak.htm | Hitzarmenaren gakoak | Hitzarmenaren gakoak. | EH Bilduk aurkeztutako Ongizate Hitzarmenak hamar neurri jaso ditu, bi ataletan banatuta: ongizatea bermatzea eta aberastasuna banatzea.
Energiaren prezioa
Soldatak eta pentsioak
Etxebizitza
Zerbitzu publikoak
Garraio publikoa
Erreforma fiskala
Irabazien banaketa
Gutxieneko soldata
Inbertsio politika
Gutxieneko diru sarrerak | ||
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219100/lpee-moskurekin-lerrokatu-da-eta-petrolio-ekoizpena-murriztuko-du.htm | Ekonomia | LPEE Moskurekin lerrokatu da, eta petrolio ekoizpena murriztuko du | Erabaki «tekniko» bat dela argudiatu du taldeak, motelaldi ekonomikoak prezioan izan dezakeen eragina txikitzeko. Bi milioi upel gutxiago ekoitziko dituzte, munduko produkzioaren %2 inguru. | LPEE Moskurekin lerrokatu da, eta petrolio ekoizpena murriztuko du. Erabaki «tekniko» bat dela argudiatu du taldeak, motelaldi ekonomikoak prezioan izan dezakeen eragina txikitzeko. Bi milioi upel gutxiago ekoitziko dituzte, munduko produkzioaren %2 inguru. | Gerrak Ukrainan jarraitzen duen bitartean, energiaren merkatu globalean beste bat garatzen ari da, eta, gasarekin gertatzen ari den bezala, petrolioa ere ez dago hortik salbu. Europako Batasunak AEBekin eta Erresuma Batuarekin batera Errusiako petrolioari prezio muga ezarriko diola berretsi eta egun berean, LPEE+Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundean biltzen diren arabiar herrialdeak eta haien aliatuak —tartean Errusia— Moskurekin lerrokatu dira, eta ekoizpena murriztea erabaki dute: bi milioi upel gutxiago ekoitziko dituzte egunean, munduko produkzioaren %2 inguru. Murrizketa handia da, eta horrek luze gabe petrolioaren prezioaren handitzea ekarriko du, eta aztoratuta dabilen energien merkatuari beste kolpe bat eman.
Esanahi politiko handia du erabakiak; dena den, karteleko kideek nabarmendu dute neurri «tekniko» bat dela: inflazio handiak eragin dezakeen atzeraldi ekonomikoari erantzuteko egin dutela, motelaldi horrek petrolioaren kontsumoa asko jaitsiko duelakoan, bai eta prezioa ere.
Izan ere, ekainean 120 dolarrak gainditu ondoren, azken hilabeteetan nabarmen merkatu da Brent upela, 90 dolarrera jaitsi baita. Gehiago ez merkatzea litzateke helburua, baina, analisten arabera, ezin da baztertu erabakiaren ondorioz ekaineko kopuruetara berriz itzultzea. Karteleko kideak abenduaren 4an bilduko dira berriro.
Ohi bezala Vienan elkartu dira asteazken honetan, lehenengo aldiz aurrez aurre COVID-19aren pandemia hasi zenetik, esku artean pisu handiko erabaki bat zuten seinale. Bileraren aurretik ziurtzat ematen zen produkzioa murrizteko erabakia hartuko zutela, 500.000 eta milioi bat upel artekoa, baina, azkenean, bi milioikoa adostu dute. Edonola ere, ikusteko dago hori nola gauzatuko duten, gauza bat delako hitzez adosten dutena, eta beste bat herrialde bakoitzaren benetako produkzio gaitasuna.
Bidenen presioak
Pandemiaren gogorrena igaro ostean, LPEE+eko kideak ekoizpena apurka handitzen aritu ziren —100.000 upel gehiago egunean—, baina hori gutxiegi izan zen orduko eskariari erantzuteko. Ukrainako gerra hastearekin batera, beharra handitu egin zen, eta, ordutik, AEBek beren erreserbetan duten petrolioa saltzen aritu dira —milioi bat upel gehiago egunean—, bereziki Europan. Hori gelditzeko asmoa zuen Washingtonek, baina LPEE+ taldearen erabakiak berea berrikustera eraman dezake.
Gainera, petrolioaren prezioa oso gai arantzatsua da AEBentzat. Batetik, mesede egiten die hango ekoizleei —munduko ekoizlerik handiena bilakatu da azken urteetan—, baina herritarren patrikari kalte handia egiten dio, eta hori arma politiko arriskutsu bat da Joe Bidenentzat; are gehiago orain, hilabete eskas barru agintaldi erdiko hauteskundeak dituelako.
Biden udatik aritu da LPEEko kideen erabakietan eragin nahian. Uztailean, irentsi egin zituen aurretik Saudi Arabiako agintarien aurka egindako adierazpen gogorrak, eta bidaia egin zuen herrialdera, petrolio ekoizpena handitzeko eskatzeko. Bilera horrek fruiturik apenas izan zuen: abuztuan pixka bat igo zuten ekoizpena, eta irailean pixka bat jaitsi. Azken erabakiak bi herrialdeen arteko harremanak gaiztotu ditzake.
Gaur egindako adierazpenetan ondorio ekonomikoei heldu die Bidenek. Azpimarratu zuen orain produkzioa mantendu behar dela eta gutxitzeak bereziki «diru sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeei» eragingo diela. |
2022-10-5 | https://www.berria.eus/albisteak/219101/espainiako-senatuak-memoria-demokratikoaren-legea-onartu-du-eta-datozen-egunetan-sartuko-da-indarrean.htm | Politika | Espainiako Senatuak Memoria Demokratikoaren Legea onartu du, eta datozen egunetan sartuko da indarrean | Espainiako Kongresutik jasotako testua aldaketarik gabe onartu du Senatuak. Aldeko 128 boto izan ditu legeak, aurkako 113, eta hemezortzi senatari abstenitu egin dira. | Espainiako Senatuak Memoria Demokratikoaren Legea onartu du, eta datozen egunetan sartuko da indarrean. Espainiako Kongresutik jasotako testua aldaketarik gabe onartu du Senatuak. Aldeko 128 boto izan ditu legeak, aurkako 113, eta hemezortzi senatari abstenitu egin dira. | Gaurko bilkuran, Espainiako Senatuak Memoria Demokratikoaren Legea onartu du, Kongresutik jasotako testuari aldaketarik egin gabe. PP, Vox, Ciudadanos eta UPN alderdien betoak ukatu ditu kamerak, baita 521 emendakin ere. 128 senatarik bozkatu dute legearen alde, 113k aurka, eta hemezortzi izan dira bozkatu ez dutenak. Jose Luis Zapateroren Gobernuak 2007an onartutako Memoria Historikoaren Legea ordezkatuko du gaur onartutako legeak, eta datozen egunetan sartuko da indarrean, Estatuko Aldizkari Ofiziala eguneratu ostean.
Legearen alde bozkatu dute EAJk eta EH Bilduk, Kongresuan eta Senatuan, eta bi alderdiek aurkeztutako hainbat zuzenketa onartu egin dituzte Gobernuko alderdiek, PSOEk eta Unidas Podemosek, legea onartzeko nahikoa boto izateko. Legea «urrats garrantzitsu» bat dela uste du EAJren Senatuko bozeramaileak, Estefania Beltran de Herediak, baina egiten jarraitu behar den bidea dela gehitu du. 2007ko legea hobetzen duela ere esan du jeltzaleak. Hala ere, oraindik botere publikoen jardunari buruzko informazioa desklasifikatzeko «mugak eta oztopoak» daudela salatu du Beltran de Herediak, eta 1976ko martxoaren 3an Gasteizen Poliziak hildako bost langileen kasuari eta Mikel Zabalzaren hilketari buruzko informazioaren gainean dagoen sekretua kentzeko eskatu du.
«Frankismoaren eta haren gertukoen biktimek merezi duten justiziaren, egiaren eta erreparazioaren zati bat aitortzeko urrats bat egin dugu», adierazi du Gorka Elejabarrieta EH Bilduko senatariak. Hala ere, esan du bidea ez dela amaitu: «Bihar lan egiten jarraitzeko eguna izango da, oinez, memoriaren aldeko mugimenduarekin batera, orain arte egin dugun bezala». Legea aurrera ateratzea aurrerapauso bat dela uste du Elejabarrietak, baina oraindik nazioarteko giza eskubideen parametroetatik «urrun» dagoela gehitu du: «Inbidiaz begiratzen diegu amnistia legeak indargabetu dituzten herrialdeei. Izan ere, amnistia legeak baino, ezkutuko inpunitate legeak ziren, 1977ko Amnistia Legea ere bai; garbigailu politiko eta penala izan zen».
Espainiako 1978ko Konstituzioaren aurka ere egin du Elejabarrietak: «Inbidiaz begiratzen diegu diktadoreek egindako edo diktadoreekin adostutako konstituzioak indargabetzeko prozesu konstituziogileak martxan jartzen ari diren herrialdeei».
Ondorengoak dira lege berriaren berrikuntza garrantzitsuenak:
BIKTIMA IZAERA BERRIA
Jose Luis Rodriguez Zapateroren 2007ko Memoria Historikoaren Legea ordezkatuko du onartu berri duten testuak. Lege berriaren xedea biktimak ekintza politikoaren «erdigunean» jartzea da, eta, horretarako, biktima izendapena nazioarteko giza eskubideen parametroen arabera definituko dute hemendik aurrera. Hala, hildako arbasoen gorpuak berreskuratzea eskubide bat izango da, eta DNA banku bat sortuko dute, lana errazteko. Urriaren 31, Espainiako Gorteek konstituzioa onartu zuten eguna, biktimak omentzeko egun ofiziala izango da, eta maiatzaren 8a, berriz, erbesteratutako biktimen eguna.
Lege berriaren bidez, memoria demokatikorako politiken irizpideak ere ezarriko dituzte. Hala, estatuaren esku geratuko dira desagertutako herritarrak bilatzeko lanak, eta hainbat ikerketa bultzatuko dituzte, indarrez kendutako ondasunen inguruan gehiago jakiteko eta lan behartuak egin zituztenei aitorpena egiteko. Bestalde, nazioarteko brigadetan parte hartu zuten milizianoek eta erbestera joan behar izan zuten pertsonek espainiar herritartasuna lortzeko eskubidea izango dute.
Horrez gain, 1936ko estatu kolpearen biktimak «gutxiesteko eta umiliatzeko helburua» duten eta frankismoa goraipatzen duten fundazioak debekatuko ditu lege berriak. Erorien Harana kudeatzen duen fundazioa ere desegingo du legeak, eta mausoleoaren esanahia eta helburua aldatuko dute. Aurrerantzean, 1936ko gerrako bi bandoetan ariturikoei egingo dio omen, eta mausoleoaren eraikuntzaren zergatiak eta orduko egoera historikoa gizarteratzea izango du helburu.
HIZKUNTZAK BIKTIMA
Hizkuntzei dagokienez, euskara, katalana eta galiziera, eta hizkuntza horien komunitateak frankismoaren biktima izango dira oraindanik, eta diktadura frankistan pairatu zuten jazarpena aitortuko du legeak.
LA CUMBRE ETA EZKABA
EH Bilduk egindako proposamenari esker, Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune izendatuko dituzte. Gotorlekua Espainiako eta Nafarroako gobernuen arteko hitzarmen baten bidez kudeatuko dute, eta La Cumbre Donostiako Udalaren esku geratuko da. Bestalde, legeak baditu diktadura frankistaren garaiko Parisko Eusko Jaurlaritzaren egoitza ohia berreskuratzeko mekanismoak ere, eta, EAJk lortzen badu frogatzea egoitza hori Eusko Jaurlaritzarena zela, egoitza berreskuratzeko edo konpentsazioa jasotzeko aukera izango du.
1978TIK 1983RA
Giza eskubideen urraketaren bat izan dezaketen kasuen ikerketa judiziala 1978ra mugatuko da, konstituzioa onartu zen urtera. Hori dela eta, GAL talde armatuaren krimenak eta Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren hilketak ez dituzte ikertuko. Hala ere, EH Bilduren zuzenketak bidea irekiko du 1978tik 1983ra bitartean 2007ko legetik kanpo geratu ziren gertakariengatik aitortza eta erreparazioa lortzeko. Horretarako, batzorde tekniko bat sortuko dute, legea indarrean sartzen denetik gehienez urtebetera, eta «demokrazia egonkortzearen eta oinarrizko eskubideen alde borrokatu ziren» pertsonen aurkako eskubideen ustezko urraketak ikertuko dituzte.
EPAI FRANKISTAK, BALIOGABE
Erregimen frankista eta, beraz, diktadura garaiko organo judizialak ez-legitimoak eta legez kontrakoak izango dira hemendik aurrera. Neurri horri esker, Espainiako Konstituzioa onartu baino lehen epaitegi frankistek zigortu zituzten pertsonek eskatu ahal izango dute epaiak legez kanpoko izendatzea. EH Bilduk, PDeCATek eta Mas Paisek lortu dute neurri hori aurrera ateratzea.
ONDASUNEN ITZULKETA
EAJren proposamenez, alderdi politikoek eta sindikatuek eskubidea izango dute 1936ko gerran kendu zizkieten agiri, ikur, kartel eta banderak bueltan jasotzeko, betiere Estatuaren Administrazio Orokorraren esku badaude ondasun horiek.
IKERKETARAKO BATZORDEA
Memoriaren Kontseiluak estatu mailako batzorde bat sortu beharko du, akademikoa, aldi baterakoa eta ez-judiziala. Batzorde horrek gerran eta diktaduran jazotako giza eskubideen urraketak ikertuko ditu. EH Bilduk egin du zuzenketa, eta «bizikidetza demokratikoari» mesede egitea nahi dute. Horretarako, giza eskubideen esparruan eta akademian ibilitako pertsonak egongo dira batzordean.
DATU BASEAK, ESKURA
1936ko gerrari eta diktadurari buruzko dokumentazioa errazago eskuratu ahal izatea lortu du EAJk. Legeak xedapen berri bat izango du, interesa duen edonork informazioa errazago lortzeko. Hala ere, ez dira eskuragarri jarriko agiri historiko guztiak, sekretupean mantendu beharrekoek horrela jarraituko baitute. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219125/julen-lopetegik-utzi-egin-dio-sevillako-entrenatzaile-izateari.htm | Kirola | Julen Lopetegik utzi egin dio Sevillako entrenatzaile izateari | Bart kargugabetu dute euskal teknikaria, taldearen bolada txarra dela eta. Klubak ez du iragarri Lopetegik utzitako hutsunea nork beteko duen. | Julen Lopetegik utzi egin dio Sevillako entrenatzaile izateari. Bart kargugabetu dute euskal teknikaria, taldearen bolada txarra dela eta. Klubak ez du iragarri Lopetegik utzitako hutsunea nork beteko duen. | Baieztatu da susmoa: Sevillak ez du nahi Julen Lopetegik segitzea taldearen lemazain gisa. Sasoia hasi zenetik, bolada nabarmen ilunean da taldea. Hamar partida jokatu dituzte, eta bakarra irabazi. Atzo, Sevillak 1-4 galdu zuen Borussia Dortmunden kontra, Txapeldunen Ligako ligaxkan, eta, hain zuzen, hori izan du Lopetegik azken neurketa taldearen gidari. Partida bukatu eta minutu batzuetara iragarri zuen klubak kargugabetzea.
Asteasuko entrenatzailea 2019an ailegatu zen Sevillara, emaitza aski onak zakuratu zituen taldeak orduan, nahiz eta COVID-19aren pandemiak erdiz erdi baldintzatu liga. Iaz, 2021-2022an ere denboraldi ona egin zuen taldeak. Ordea, sasoiaren bukaeran puntu askok egin zieten ihesi, eta ez zuten erdietsi sailkapenean nahi bezain ongi gelditzea. Bolada txar hori ez da eten udan, eta aurten ere ezinean aritu da Sevilla, emaitzek agerian uzten dutenez. Besteak beste, zail dute Txapeldunen Ligan aurrera egitea.
Oraindik ez dute iragarri nor izanen den Sevillaren entrenatzaile berria. Hala eta guztiz ere, bada zurrumurrurik: Jorge Sampaoli argentinarraren izena du jendeak ahotan. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219127/ipar-koreak-bertze-bi-misil-jaurti-ditu-japoniako-itsasora.htm | Mundua | Ipar Koreak bertze bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora | Misiletako batek 350 kilometro egin ditu Japoniako itsasora erori baino lehen, eta bertzeak, 800 kilometro. | Ipar Koreak bertze bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. Misiletako batek 350 kilometro egin ditu Japoniako itsasora erori baino lehen, eta bertzeak, 800 kilometro. | Ipar Koreak irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora gaur goizean –asteazken gaueko bederatziak aldera Euskal Herrian–, herenegun irismen luzeko misil balistiko bat jaurti eta gero. Hego Koreako armadaren erranetan, Ipar Koreak bi misil mota berri erabili ditu, horietako bat Errusiako iskander jaurtigaiaren bertsio hobetu bat. Ibilbide irregularra izatea eta altuera txikian ibiltzea dira misil horren ezaugarririk nabarmenenak. Yonhap albiste agentziaren erranetan, misiletako batek 350 kilometroko ibilbidea egin du, eta 80 kilometroko altuera hartu du: bertzeak 800 kilometro egin ditu, eta 60 kilometroko altueraraino iritsi da. Ekintzaren ondorioz, areagotu egin da bi eremuen arteko tentsioa.
Azken hamar egunetan Ipar Koreak egin duen seigarren jaurtiketa da gaurkoa, Ameriketako Estatu Batuek eta Hego Koreak egindako azken jaurtiketari erantzuna emateko. «Koreako Herri Errepublika Demokratikoa ikusten ari da AEBak mehatxu larria direla Koreako penintsularen egonkortasunerako», azaldu du Ipar Koreako kanpo ministerioak. Izan ere, Ipar Koreak herenegun egindako jaurtiketaren ondoren, Hego Koreak eta AEBek osatutako aliantza militarrak irismen ertaineko lau misil balistiko jaurti zituen atzo Japoniako itsasorantz. Hego Koreako armadak ohar batean jakinarazi zuenez, «aurreikusitako helburu birtualak» jo zituzten misilek. Ez dirudi, horrenbestez, alde guztiak Koreako penintsularen desnuklearizazioan aurrerapausoak emateko moduan direnik.
Japoniaren jarrera
NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseilua Piongiangek jaurtitako azken misilaz hitz egiteko bildu zen atzo arratsaldean New Yorken. Japonia Kontseiluaren banaketaz kexatu zen: «Tamalgarria da Kontseiluak ekintza probokatzaile horiei ezin aurre egin ahal izatea; beraz, nazioartearekin lankidetzan jarraituko dugu, Ipar Koreak Kontseiluaren ebazpenen betebehar guztiak bete ditzan», adierazi du Seiji Kihara Japoniako Gobernuko bozeramaile ordeak prentsaurreko batean. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219128/chiapasen-desagertu-diren-bi-euskal-herritarrak-aurkitzeko-laguntza-eskatu-dute-haien-familiek.htm | Gizartea | Chiapasen desagertu diren bi euskal herritarrak aurkitzeko laguntza eskatu dute haien familiek | Gutxienez hilabete daramate desagerturik, Frantziako Enbaxadak jakinarazi duenez. Bat Donibane Lohizunekoa da; bestea, Ziburukoa. | Chiapasen desagertu diren bi euskal herritarrak aurkitzeko laguntza eskatu dute haien familiek. Gutxienez hilabete daramate desagerturik, Frantziako Enbaxadak jakinarazi duenez. Bat Donibane Lohizunekoa da; bestea, Ziburukoa. | Bi pertsonaren desagerpena salatu du Frantziaren Mexikoko Enbaxadak. Euskal herritarrak dira biak, Donibane Lohizunekoa bata, eta Ziburukoa bestea. Parisek zabaldu duenez, eta Mexikoko zenbait hedabidek emandako datuen informazioaren arabera, hilabete da desagerturik direla. Iragan den irailaren 12tik ez dute izan haien inolako berririk. Chiapasen ziren orduan.
Ordutik, bi pertsona horiei buruz jasotako informazioa lausoa da oso. Reforma hedabideak jakinarazi du San Cristobal de Las Casaseko zentro izpiritual batean ikusi zituztela azkenekoz. Ordea, ez da horren inguruko informazio gehiago plazaratu.
Desagertuen familiak herritarren laguntza eskatu du bilaketarako. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219129/gizon-bat-atxilotu-dute-baionan-bilobei-sexu-erasoak-egin-izan-dizkielakoan.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Baionan bilobei sexu erasoak egin izan dizkielakoan | Haren biloba batek baino gehiagok haren kontrako salaketa jarri dute. Hamar urteko epean sexu erasoak egin izana leporatzen diote. | Gizon bat atxilotu dute Baionan bilobei sexu erasoak egin izan dizkielakoan. Haren biloba batek baino gehiagok haren kontrako salaketa jarri dute. Hamar urteko epean sexu erasoak egin izana leporatzen diote. | 60 bat urteko gizon bat atxilotu du aste honetan Frantziako Poliziak bilobei sexu erasoak egin dizkielakoan. Atzo pasatu zen epailearen aitzinetik, Baionako Auzitegian, eta, atxiloaldiaren ondotik, behin-behinean kartzelatzea agindu zuen epaileak. Izan ere, gizon horren biloba batek baino gehiagok —ez dute zehaztu zenbat diren— salaketa jarri dute haren kontra.
Sexu erasoak pairatu zituztelarik denak adingabeak zirela esan dute, eta, orain, helduak direnez, prozedura ireki dute. Hamar urteko epean sexu erasoak jasan dituztela salatu dute, horietako batzuk «berriki».
Heldu den astean askatasunen eta atxiloketen epailearen aitzinean pasatuko da berriz: hark erabakiko du behin-behineko kartzelaldia luzatu ala ez, auzia etorri bitarte. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219130/polizia-ohi-batek-gutxienez-34-pertsona-hil-ditu-thailandiako-haurtzaindegi-batean.htm | Mundua | Polizia ohi batek gutxienez 34 pertsona hil ditu Thailandiako haurtzaindegi batean | Besteak beste, 23 haur hil ditu. Agintarien arabera, erasotzaileak bere emaztea eta hiru seme-alabak ere hil ditu; ondoren, bere buruaz beste egin du. Thailandiako lehen ministroak agindu du erasoa «lehenbailehen» ikertzeko. | Polizia ohi batek gutxienez 34 pertsona hil ditu Thailandiako haurtzaindegi batean. Besteak beste, 23 haur hil ditu. Agintarien arabera, erasotzaileak bere emaztea eta hiru seme-alabak ere hil ditu; ondoren, bere buruaz beste egin du. Thailandiako lehen ministroak agindu du erasoa «lehenbailehen» ikertzeko. | Gertaera latza jazo da gaur goizean Thailandiako haurtzaindegi batean. Herrialdeko agintariek baieztatu dutenez, Polizia ohi batek gutxienez 34 pertsona hil ditu tiroz Nong Bua Lamphu probintziako (iparraldea) Na Klang herrian. Besteak beste 23 haur hil dituela ziurtatu dute. Horrez gain, beste hamabost lagun zauritu ditu, eta horietatik zortzi «larri» ospitaleratu dituzte.
Gobernuak zehaztu duenez, ustezko erasotzailea —Poliziako teniente jeneral ohia—, arma batekin eta arma zuri batekin sartu da zentroan. Hil dituenak hil eta gero, ihes egin du. Hain zuzen, agintarien arabera, 34 urteko gizonezkoa etxera joan da, eta, bertan, bere emaztea eta hiru seme-alabak hil ditu. Jarraian, bere buruaz beste egin du.
Aurretik, Pratuyh Chan Ocha Thailandiako lehen ministroak Polizia buruari agindua emana zion erasotzailea aurkitzeko eta atzemateko. Lehen ministroak erasoa «lehenbailehen» ikertzeko agindu du, eta doluminak eman dizkie biktimen familiei. Ustezko egilea Polizia kargutik kendu zuten joan den urtean, droga trafikoko kasu batekin zerikusia izatea egotzita.
Tiroketa masiboak ez dira oso ohikoak izaten Asiako herrialde horretan. 2020an, soldadu batek 21 pertsona hil eta beste dozenaka zauritu zituen Nakhon Ratchasima hirian (erdialdea). |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219131/miren-etxebestek-iragarri-du-aurkeztuko-dela-gipuzkoako-ahal-dugu-ren-hautagai-izateko-primarioetan.htm | Politika | Miren Etxebestek iragarri du aurkeztuko dela Gipuzkoako Ahal Dugu-ren hautagai izateko primarioetan | Donostiako alkategai izateko, Victor Lasak ere aurkeztu du hautagaitza. | Miren Etxebestek iragarri du aurkeztuko dela Gipuzkoako Ahal Dugu-ren hautagai izateko primarioetan. Donostiako alkategai izateko, Victor Lasak ere aurkeztu du hautagaitza. | Egunetik egunera, gero eta izen gutxiago gelditzen dira argitzeko. Gutxika-gutxika alderdi politiko bakoitza ari dira jakinarazten nor izanen duen hautagai 2023ko hauteskundeetan. Hala ari da Ahal Dugu ere. Hain zuen, koalizioak joan diren bi asteetan eman du Bizkaiko eta Arabako hautagaien berri, baina Gipuzkoa zuen faltan; gaur arte. Miren Etxebestek bere burua aurkeztu du Gipuzkoako ahaldungai nagusi izateko.
Egun, Irungo Udal Gobernuko kide da Etxebeste, zinegotzi, eta bere gain ditu Berdintasun eta Euskara ordezkaritzak. Itzulpengintza ikasketak ditu eginak, irakasle aritu da urteetan. Ahal Dugu-k zabaldutako informazioaren arabera, Etxebeste M-15 mugimenduaren ondorioz murgildu zen politikagintzan.
Halaber, beste hautagaitza baten berri ere eman du Ahal Dugu-k. Victor Lasa aurkeztuko da primarioetara Donostiako alkategai izateko. Nazioarteko aholkulari eta analista akademikoa da, eta 2019tik dabil Ahal Dugu-rekin kolaboratzen. Dioenez, «Donostian paradigma aldaketa bat eragitea» du helburu, «herritarrak benetako protagonista bihurtuz garapen ekonomikoa, jasangarritasuna eta eredu turistikoa zer den erabakitzeko orduan». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219132/elak-uste-du-inoiz-baino-premiazkoagoa-dela-zerga-erreforma-bat.htm | Ekonomia | ELAk uste du inoiz baino premiazkoagoa dela zerga erreforma bat | Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta aldundiak kritikatu ditu kapitalaren gaineko zergak handitu nahi ez dituztelako. | ELAk uste du inoiz baino premiazkoagoa dela zerga erreforma bat. Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta aldundiak kritikatu ditu kapitalaren gaineko zergak handitu nahi ez dituztelako. | Sindikatuen ohiko eskaera da zerga erreforma sakon bat egitea, errenta handia dutenek eta enpresek beren mozkinen zati handiago bat ordain dezaten. Erreforma hori, baina, «inoiz baino premiazkoagoa» iruditzen zaio Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiari, salatu ohi duen betiko arazoari —zerbitzu publikoen hobekuntzaren finantzaketa eskasa— beste bat gehitu baitio: funts publiko handiak behar direla trantsizio ekologiko eta energetikoa «kontrol sozialarekin egiteko».
Sindikatuaren Bilboko egoitzan egindako agerraldian, Lakuntza bereziki kritikoa izan da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin. «Geldikeria» egotzi dio, eta gaineratu du horren onuradunak enpresa handiak direla. «Hitz hutsak erabiltzen ditu, erantzukizuna edo ondorioak neurtzeko premia aipatzen du, adibidez, neurriak hartzeari uko egiteko».
Bi izen espresuki aipatu ditu ELAko idazkari nagusiak: Iberdrola eta Petronor: «Mozkin handiak izanik, ez dute ia ezer ordaintzen zergetan, eta uko egiten diote gizarte beharrei eta politika publikoen finantzaketari egiten dieten ekarpena handitzeari». Egoera are mingarriagoa egiten zaio orain ELAri, Mikel Noval azterketa bulegoko buruaren hitzetan, «Nazioarteko Diru Funtsa eta Europako Batzordea erakundeak energia enpresek ordaintzen dituzten zergak handitzeko beharrean planteatzen ari direnean».
Sozietate zergan, %7,6
ELAko ordezkariek 2021 hasieran zabaldutako datu bat gogorarazi dute: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek beren irabazien %7,6 soilik ordaintzen dituzten sozietate zergan. Horren ondorioz, sozietate zergan biltzen den dirua barne produktu gordinaren zati txikia da —%1,5 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %1,3 Nafarroan—, eta EBko batezbestekotik oso behera dago, han %2,4 baita. Europako batezbestekoarekin berdinduz gero, 926 milioi euro gehiago bilduko lituzkete Hegoaldeko ogasunek.
Azken urteetan sozietate zergaren bitartez bildutako dirua asko txikitu dela nabarmendu du ELAk: 2007tik 2021era 1.170 milioi euro jaitsi da zerga horren bilketa. Diru horrekin bi aldiz ordaindu ahal izango lirateke oinarrizko gizarte prestazioak (EAEko DSBE eta gizarte larrialdietarako laguntzak, eta Nafarroako errenta bermatua).
Datuok ikusita, ondorio garbi bat atera du Novalek: «Gure agintariak kapitalarekin aliatuta daude: enpresa handiek ez dute zergarik ordaintzen, baina gobernuari diru laguntzak eskatzen dizkiete etengabe, eta AHTa eta alferrikako beste azpiegitura batzuetan milaka milioi xahutzen dituzte».
ELAren proposamenak
ELAk salatu du Urkulluk hainbat gairi buruzko itunak eskaintzen dituenean beti alde batera uzten duela zerga erreforma, eta ez zaio «kasualitatea» iruditzen. «Indar politikoek ez dute gai nagusi hori eztabaidatu nahi».
Edonola ere, sindikatuak hiru proposamen nagusi biltzen dituen zerga erreforma bat eskatu du: enpresek beren mozkinen %25eko gutxieneko tasa efektiboa ordaintzea sozietate zergan; errenta guztiek, kapitalarenak barne, PFEZ errenta zergaren tarifa orokorraren arabera ordaintzea eta ondare zerga bikoiztea. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219133/bizkaiko-ap-8a-eta-supersurra-10-merkeagoak-izango-dira-kamioientzat.htm | Ekonomia | Bizkaiko AP-8a eta Supersurra %10 merkeagoak izango dira kamioientzat | Horrez gain, erabilera maiztasunaren araberako deskontuak %13rainokoak izango dira, eta motor alternatiboak erabiltzen dituzten kamioiek %25ekoa izango dute gehienez. Aldundiak 5,5 milioi gutxiago jasoko ditu. | Bizkaiko AP-8a eta Supersurra %10 merkeagoak izango dira kamioientzat. Horrez gain, erabilera maiztasunaren araberako deskontuak %13rainokoak izango dira, eta motor alternatiboak erabiltzen dituzten kamioiek %25ekoa izango dute gehienez. Aldundiak 5,5 milioi gutxiago jasoko ditu. | Bizkaiko AP-8 eta Supersur autobideak %10 merkeagoak izango dira kamioi astunentzat. Deskontua 2023ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, eta mugagabea izango da. Aldundiak kalkulatuko du hiru milioi euro biltzeari utziko diola horregatik.
Deskontu horrez gain, diputazioak beste batzuk aplikatuko ditu, erabilera maiztasunaren eta motor motaren arabera. Erabileragatik, gehieneko deskontua %13koa izango da; hori da Europako Batzordeak baimentzen duen muga. Supersurren aplikatzen da jada, eta lurraldeko ordainpeko errepide guztietara zabalduko da, baita datozen hilabeteetan kamioientzat ordainpekoak izango diren bost errepideetan ere.
Motorrari dagokionez, %25eko deskontua egongo da O eta ECO etiketa duten kamioi elektrikoentzat, hibridoentzat eta gasa erabiltzen dutenentzat; % 20koa EURO 6 etiketa dutenentzat; eta %15ekoa EURO 5 etiketa dutenentzat. Neurri horiek direla eta, diputazioak ez ditu jasoko beste 2,5 milioi euro.
Imanol Pradales Azpiegitura eta Lurralde Garapeneko foru diputatuak esan duenez, neurri horiekin sektoreari lagundu nahi zaio kostuen igoerei aurre egiteko eta flota modernizatzeko. Eusko Jaurlaritzak 34.000 eurorainoko laguntzak emango ditu kamioiak berritzeko.
Martxoan bi astez egon zen geldirik garraioaren sektorea Hego Euskal Herrian, erregaien prezioaren igoeragatik protestan. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219134/ebko-justizia-auzitegiak-adierazi-du-atzeraldi-handia-duten-zuzeneko-hegaldiek-konpentsazio-eskubidea-dutela.htm | Gizartea | EBko Justizia Auzitegiak adierazi du atzeraldi handia duten zuzeneko hegaldiek konpentsazio eskubidea dutela | Hainbat hegaldiz osatutako ibilbiderako txartel bakar bat sortzen duten agentziek bermatu beharko dute konpentsazioa. | EBko Justizia Auzitegiak adierazi du atzeraldi handia duten zuzeneko hegaldiek konpentsazio eskubidea dutela. Hainbat hegaldiz osatutako ibilbiderako txartel bakar bat sortzen duten agentziek bermatu beharko dute konpentsazioa. | Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak hegaldien atzerapenei lotutako sententzia bat argitaratu berri du. Dokumentuaren arabera, enpresa desberdinek kudeaturikoak eta hainbat hegaldiz osaturikoak diren ibilbideek konpentsaziorako eskubidea izanen dute hegaldietako batean atzeraldi handia egonez gero. Aunitzetan, bidaia agentziek hegaldi andana txartel bakar batean biltzen dituzte, zuzeneko hegaldi bat izanen balitz bezala. Kasu horietan, agentzia horiek bermatu beharko dute kontsumitzaileak konpentsazio bat jasotzea, hegaldiak kudeatzen dituzten enpresen artean harreman juridikorik ez badago ere.
Sententzia oinarritzen da 2018an emakume batek Stuttgart (Alemania) eta Kansas City (Ameriketako Estatu Batuak) bitarte egin zuen ibilbidean. Emaztekiak bidaia agentzia baten bidez erosi zuen bi herrialdeen artean bidaiatzeko txartela. Hiru hegaldik osatzen zuten ibilbidea, eta bi enpresa ziren horien arduradunak: Swiss International Air Lines enpresak kudeatzen zuen lehenbiziko hegaldia, eta American Airlinesek bertze biak. Lehenbiziko bi hegaldietan arazorik egon ez bazen ere, hirugarrenak lau orduko atzerapena izan zuen, eta emaztekiak konpentsatzeko eskatu zuen.
Kasua Alemaniako Auzitegi Gorenera iritsi zen, eta, jarraian, EBko Justizia Auzitegira bideratu zuten. Bertan ebatzi dute inon ez dela zehazten bidaiariak konpentsazio bat jasotzeko beharrezkoa denik harreman juridikoa egotea hegaldiak kudeatzen dituzten enpresen artean. Beraz, bidaiariari eman diote arrazoia, eta American Airlines enpresak kalte ordaina eman beharko dio. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219135/salomon-uharteetako-lehen-ministroak-esan-du-herrialdeak-ez-duela-laquoinoizraquo-atzerriko-base-militarrik-onartuko.htm | Mundua | Salomon Uharteetako lehen ministroak esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko | Australiako lehen ministro Anthony Albanesekin batzartu da Manaseeh Sogavare, Canberran. «Bakearen aldeko konpromisoa» berretsi dute. | Salomon Uharteetako lehen ministroak esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko. Australiako lehen ministro Anthony Albanesekin batzartu da Manaseeh Sogavare, Canberran. «Bakearen aldeko konpromisoa» berretsi dute. | Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak beste behin esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko. «Ez dugu egingo gure segurtasun nazionala ahulduko duen eta Pazifikoko uharteetako herrialde baten edo guztien segurtasuna arriskuan jarriko duen ezer. Izan ere, hori ez da Salomon Uharteen intereserako», berretsi du Sogavarek, Anthony Albanese Australiako lehen ministroarekin batzartu aurretik ABC Australiako kate publikoari egindako adierazpenetan. Canberra hiriburuan egin dute bilkura.
Ohar labur batean, Albanesek eta Sogavarek azpimarratu dituzte, besteak beste, «bakearen aldeko konpromisoa» eta Australiak klima krisiaren aurka hartu duen jarrera, Ozeano Bareko uharteetako nazioen eskakizun nagusietako bat baita.
Irailean, Sogavarek Salomon Uharteetako barne auzietan «esku hartzea» egotzi zion Australiari, Canberrak bere burua eskaini zuelako uhartediak 2023ko azaroan egin behar zituen hauteskundeak finantzatzeko. Sogavarek 2024ko hasierara arte atzeratu nahi zituen bozak, argudiatuta herrialdeak Pazifikoko Jokoak hartuko dituela 2023ko azarotik abendura bitartean, eta gobernuak ez duela aldi berean hauteskundeak antolatzeko baliabiderik. Bozen atzerapenak haserrarazi egin zuen oposizioa, Sogavareri aukera ematen diolako boterean luzaroago egoteko, baina lehen ministroak data aldatzea lortu du azkenean.
Ameriketako Estatu Batuek eta Ozeano Bareko hamabi estatuk lankidetza adierazpen bat sinatu eta astebetera izan da, hain zuzen, Albanesen eta Sogavaren arteko batzarra. Washingtonen helburua argia zen: estatu horiekin harremanak estutzea, eta AEBen interesak defendatzea. Salomon Uharteek, baina, uko egin zioten Etxe Zuriak proposatu zuen akordio diplomatikoa sinatzeari. Pazifikoko zenbait herrialdek salatu zuten AEBek eskainitako laguntza ekonomikoa ez zela nahikoa.
Txinarekin bai, href="https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2022-04-20/txinaren-eta-salomon-uharteen-arteko-itunak-ez-du-beste-alderik-jomugan.htm">ituna sinatu zuten Salomon Uharteek apirilean, eta akordioak Australiaren, AEBen eta Zeelanda Berriaren kritikak eragin zituen, Pazifikoko egonkortasuna «arriskuan» jarriko zuela iritzita, baita Asiako erraldoiak eremu horretan duen eragina handitzeak tentsioa eragingo zuela argudiatuta ere. Akordio horrek bide emango dio Salomon Uharteen eta Txinaren arteko lankidetzari, besteak beste, uhartediko «ordena sozialari eusteko, herritarren segurtasuna bermatzeko, laguntza emateko eta hondamendi naturalei aurre egiteko». Itun horrek, ordea, mesfidantza eragin du Asia-Pazifikoan, eta Quad aliantzak —AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak osatzen dute— Txinari leporatu izan diote «Indo-Pazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219136/annie-ernauxek-irabazi-du-literaturako-nobel-saria.htm | Kultura | Annie Ernauxek irabazi du Literaturako Nobel saria | Stokholmen eman du sarituaren berri Suediako Akademiak, eta literatura fikzioaz harago zabaltzeko egindako lana laudatu dio idazleari. Iaz Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi zuen saria. | Annie Ernauxek irabazi du Literaturako Nobel saria. Stokholmen eman du sarituaren berri Suediako Akademiak, eta literatura fikzioaz harago zabaltzeko egindako lana laudatu dio idazleari. Iaz Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi zuen saria. | «Idazketaren botere askatzailean sinisten du». Literaturako Nobel sariko batzordeko kideek hitz horiekin deskribatu dute gaur Stokholmen Annie Ernaux idazle normandiarra. Berak jasoko du 2022ko Literaturako Nobel saria. «Memoria pertsonalak dituen muga kolektiboak, urruntasunak eta sustraiak azaleratzeko duen ausardiagatik eta zorroztasun klinikoagatik». Batzordeak azaldu duenez, telefonoz saiatu dira autorearekin hitz egiten, baina ezinezko suertatu zaie, oraingoz. Idazlearen lau obra, behintzat, badira euskaraz irakurtzeko moduan. Begira zenbat argi, maitea (Igela), Emakume bat (Txalaparta), Gertakizuna (Igela), Lekua (Igela) eta Pasio hutsa (Igela).
Idazle izateko egindako bide «luze eta zaila» nabarmendu dio akademiak Ernauxi, eta haren literatura zeharkatzen duen joera analitikoa ere laudatu du. «Bere idatzietan, Ernaux-ek etengabe eta angelu askotatik aztertzen du, besteak beste, generoak, hizkuntzak eta klaseak eragindako desberdinkeria latzek markatutako bizitza». Literatura «fikzioaz harago zabaltzeko asmoa» ere nabarmendu diote idazleari, eta haren lanen errepaso labur bat eskaini dute horren frogatzat, Suediako Akademiako kideen hitzetan, memoria lantzeko modu hori baitu bere lanaren konstanteetako bat.
Lehenago jadanik hasia zen liburuak argitaratzen, baina 1983an argitaratutako Lekua liburuarekin piztu zuen nazioarteko irakurleen eta kritikaren arreta; lan horrekin, Suediako Akademiako kideen hitzetan, bere aitaren erretratu «haluzinatu» bat egin baitzuen. Prosa «autobiografikoa» izanik ere, haren eduki «sozial zabalagoa» ere aipatu nahi izan dute.
Haren eragina Euskal Herrian Bere ama ardatz duen Emakume bat, eta berriz ere bere aitaren erretratuarekin jarraitzen duen La honte (Lotsa) heldu ziren gero, eta 2000. urtean ezarri dute haren ibilbideko hurrengo mugarri garrantzitsua. Orduan eman zuen argitara Gertakizuna, eta gazte zela izandako abortu baten nondik norakoak kontatzen ditu egileak bertan. 2008ko Les annes (Urteak) liburua ere nabarmendu dute, bestalde, hura delako, akademiaren hitzetan, haren proiekturik «anbiziotsuena», «autobiografia kolektibo bat» egiteko saiakera bat den neurrian.
Euskaraz irakur dakizkiokeen lanen kopuruak erakusten duenez, Euskal Herrian ere agerikoa da haren eragina. Miren Agur Meabe idazleak, esaterako, espresuki aipatzen du haren izena Kristalezko begi bat liburuko azken atalean. Zuzeneko erreferentziatzat. «Bereziki aipatu behar dut Annie Ernauxen Pasio hutsa. Istorio horrek irakatsi dit onartzen maitasun batzuk itzuli beharrik gabeko inbertsioak direla. Inoiz ez dut izango egile horren argitasuna, baina harengana atxikirik sentitzen naiz halabeharrez, nire anabasak askatzeko orduan gerizatu nauelako». Eta sariak sentiarazitako poza zabaldu dute sarean, besteak beste, Kattalin Miner eta Katixa Agirre idazleek ere.
Sariketak jaso ohi duen arretarekin batera, apustu etxeek ere urtero egiten dituzte irabazleari buruzko hipotesiak. Aurtengoan, klasikoz beteta egon da zerrenda hori, tartean, Michel Houllebecq, Liudmila Ulitskaia, Joyce Carol Oates, Ngugi wa Tiongo, Anne Carson, Ismail Kadare, Adonis, Antonio Lobo Antunes eta Chimamanda Ngozi Adichi zituela. Eta hor zegoen Ernaux bera ere. Salman Rushdie idazlea izan da zerrendako faboritoen artean faboritoena, ordea. Bestela ere, maiz egoten da haren izena zerrenda horietan, baina indar berezia hartu du aurten, abuztuan hitzaldi batean jasandako erasoaren eraginez, besteak beste, hainbat idazle esanguratsuk ere, jendaurrean defendatu dutelako Nobel saria aurten hari eman beharko litzaiokeela.
Zor historikoak
Akademiak baditu hainbat zor historiko, eta haietako bi konpontzeko urratsa egin zuen iaz, esaterako, Gurnah sarituta, eta aurten Ernaux hautatuta. Eta ia hitzez hitz onartu du hori gaur Anders Olsson Literaturako Nobel sariaren batzordeko buruak. «Iaz egile afrikar bat saritu genuen, eta aurten emakumezko bat». Eta Europakoak ez diren zein emakumezkoak diren «saritu oso gutxi» dituztela ere esan du. Haren hitzetan, sariaren ikuspegia «zabaltzea» du buruan batzordeak, baina, esan duenez, «literarioa» da beti euren «lehen kezka».
1901ean saria sortu zenetik 119 idazle saritu dituzte, guztira, eta haietariko 16 izan dira emakumezkoak orain arte. Ernaux izango da hamazazpigarrena. Bestalde, Europakoak edo Ipar Amerikakoak dira saritutako idazleen %80, eta, gainerako hizkuntzekin alderatuz gero, gehiengo argia dira ingelesez idatzi duten idazleak: 31. Frantsesez idazten duten 14 idazle, alemanez idazten duten 14 eta gazteleraz idazten duten 11 ere badaude. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219137/urriaren-16an-izango-da-nafarroa-oinez-ikastolen-jaia.htm | Gizartea | Urriaren 16an izango da Nafarroa Oinez ikastolen jaia | Hilaren 16an ospatuko dute aurten Nafarroa Oinez jaia, Tafallan. Igandea izango da egun nagusia, baina larunbatean, urriare 15ean, tailerrak, kontzertuak eta jolasak ere egongo dira. | Urriaren 16an izango da Nafarroa Oinez ikastolen jaia. Hilaren 16an ospatuko dute aurten Nafarroa Oinez jaia, Tafallan. Igandea izango da egun nagusia, baina larunbatean, urriare 15ean, tailerrak, kontzertuak eta jolasak ere egongo dira. | Tafallako Garces de los Fayos ikastolak antolatuko du urriaren 16an Nafarroa Oinez jaiaren 41. edizioa. Ikastolak berak 50. urte bete ditu aurten, eta Erdian Erein lelopean, mende erdiz euskararen alde egindako lana eta gaur egun seme-alabak euskaraz hezten jarraitzeko eskubidea aldarrikatu nahi dute. Era berean, gogorarazi nahi dute ikastolek hezkuntza eredu berrietara egokitzeko tresnak behar dituztela, baita ikasleentzako espazio ireki gehiago izan beharko liratekeela ere.
Asteburu osoko jaia izango da aurtengoa, nahiz eta egun nagusia igandea, urriaren 16a, izango den. Gozatzeko aukerak, hori bai, anitz izango dira bi egun horietan. Hasteko, urriaren 15ean, dianak izango dira 10:00etan; artisauak eta taloak ondoren. Eguerdian, erraldoiak, euskal dantzak eta herrian zeharreko kantupoteoa izango dira. Arratsaldea ere tailerrez beteta egongo da: umeentzako ipuinak, Pasadizoko kontzertuak, liburu aurkezpenak, eta abar.
Igandean, lau eremutan bananduko dute Tafalla –Sustrai, Hazi, Zuhaitz eta Kimu–, eta eremu bakoitzean ikuskizun eta ekintza desberdinak izango dira. Irekiera ekitaldia, adibidez, Zuhaitzen egingo dute. Sustraien, bestalde, jota tailerrak, txalapartariak edota herri kirolak izango dira. Horrez gain, musikaz gozatu ahalko dute bisitariek Kimuan, eta Skabidean edota Rotten XIII taldeen kontzertuetara joan. Amaitzeko, zirkua eta ingurumen eta zoru margotze tailerrak izango dira, besteak beste, Hazin.
Oinez Berdea
Topaketa handiek, askotan, ingurunea hondatu besterik ez dute egiten. Ondorioz, natura babesteko helburuarekin, eskaera zerrenda bat argitaratu dute antolatzaileek. Bizikleten antzeko garraio iraunkorrak erabiltzeko, hondakinen edukiontziak erabiltzeko, birziklatzeko eta uraren eta energiaren kontsumo arduratsua egiteko eskatzen diete bertan jaiaz gozatu nahi dutenei. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219138/hamabi-urtetik-beherakoentzat-garraio-publikoa-doan-izatea-atzera-bota-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Hamabi urtetik beherakoentzat garraio publikoa doan izatea atzera bota du Eusko Legebiltzarrak | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan garraio publikoa 12 urte bitarteko umeentzat doan izatea eskatu du EH Bilduk legez besteko proposamen batekin, baina EAJren eta PSE-EEren osoko zuzenketa bat onartu dute horren ordez. | Hamabi urtetik beherakoentzat garraio publikoa doan izatea atzera bota du Eusko Legebiltzarrak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan garraio publikoa 12 urte bitarteko umeentzat doan izatea eskatu du EH Bilduk legez besteko proposamen batekin, baina EAJren eta PSE-EEren osoko zuzenketa bat onartu dute horren ordez. | Garraio publikoa ez da doakoa izango 6 eta 12 urte bitarteko umeentzat Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hala proposatu du, maiatzean egin moduan, EH Bilduk Eusko Legebiltzarreko gaurko osoko bilkuran, Elkarrekin Podemos-IUren babesarekin; baina legez besteko proposamen hori onartu beharrean, EAJren eta PSE-EEren osoko zuzenketa onartu du Legebiltzarrak. Hala, Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio garraio publikoaren operadore publiko guztiei proposatzeko tarifen deskontu sistema progresibo bat ezartzea, Euskadiko Garraio Agintaritzaren bidez. Deskontuak «erabileraren eta egoera pertsonalaren arabera» eta pertsonen errenta kontuan hartuta ezartzea gehitu du eskarian. Aldeko 40 boto eta aurkako 32 izan ditu osoko zuzenketak.
Gipuzkoan MUGI sistemaren bidez dagoen eredu progresiboa eredu gisa jarri du Irune Berasaluze EAJko legebiltzarkideak, eta eredu hori beste herrialdeetara hedatu beharko litzatekeela esan du. Deskontu progresiboez gain, Gipuzkoako eredua hiru herrialdeetako «integralena» dela aipatu du Berasaluzek. Gobernuko alderdien «koherentzia falta» ekarri du hizpidera EH Bilduko Unai Fernandez de Betoñok: «Gasteizen gauza bat defendatzen ari zarete, eta hemen beste bat». Izan ere, Gasteizko autobus zerbitzu publikoan 12 urte bitarteko umeen doakotasuna onartu du TUVISA operadoreak, Gorka Urtaran Gasteizko alkatearen proposamenez. Elkarrekin Podemos-IUko Iñigo Martinezek gauza bera leporatu die gobernuko alderdiei.
«Lerroburu baten bila» ibiltzea egotzi die PSE-EEko Susana Corcuerak EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IUri, eta halako neurriak eztabaidatzeko lekua Euskadiko Garraio Agintaritza dela esan die. «Eta nor dago agintaritza horretan? Jaurlaritza da liderra: presidentetza, presidenteordetza, idazkaria, zortzi bokal, eta abar. Beraz, Jaurlaritza apelatu behar da horrelako neurri bat eman dezan», gogorarazi dio Fernandez de Betoñok Corcuerari.
Legez besteko proposamen hori eztabaidatu aurretik, Elkarrekin Podemos-IUk idatzitako sexu eta erreprodukzio lege-proposamena izan dute hizpide Legebiltzarrean, baina ez da onartua izan. Besteak beste, abortu «seguru eta publiko» baterako sarbidea legez bermatzea eskatzen zuen proposamenak. Izan ere, Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik eta EH Bilduko Oihana Etxebarrietak adierazi dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egiten diren abortuen %5 bakarrik egiten direla sare publikoan, eta Etxebarrietak gogorarazi du klinika pribatuetan abortatzen duten emakumeek talde katolikoen «jazarpena» pairatu behar dutela.
Kontrara, EAJk eta PSE-EEk adierazi dute lege proposamen horrek aipatzen dituen eskubideak egungo legeetan jada jasota daudela. EAJko Iñigo Iturratek Gorrotxategiri esan dio «proposamen txarra» dela eta «lekuz kanpo» dagoela: «Eusko Legebiltzarrean gaude, eta hemen, aurten bertan, Berdintasun Lege berria onartu dugu. Legeak sexu eta ugalketa osasuna modu integralean ziurtatzen ditu». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219139/onkologikoko-pazienteek-kezka-azaldu-dute-zentroak-erreferentziazko-izaera-galdu-duelako.htm | Gizartea | Onkologikoko pazienteek kezka azaldu dute zentroak «erreferentziazko izaera» galdu duelako | Manifestazio baterako deia egin dute langileekin batera, hilaren 15erako; 'Onkologikoa monografikoa eta bizirik' aldarriak batuta irtengo dira dira kalera guztiak. | Onkologikoko pazienteek kezka azaldu dute zentroak «erreferentziazko izaera» galdu duelako. Manifestazio baterako deia egin dute langileekin batera, hilaren 15erako; 'Onkologikoa monografikoa eta bizirik' aldarriak batuta irtengo dira dira kalera guztiak. | Minduta mintzatu dira gaur eguerdian, Onkologiko parean, bertan igaro urteotan minbiziaren kontrako tratamendua jaso duten bi emakume, Olatz Mercader eta Sandra Barkaiztegi. Zentroko pazienteek eta erabiltzaileek, haien gertukoekin batera, berriki eratu duten batzordearen izenean mintzatu dira, eta adierazi dute zentroko auditoriumean egin nahi zutela agerraldia, baina ez dietela horretarako biderik eman Onkologikoko buruek. Mercaderrek adierazi duenez, «dibulgazioa» egiteko asmorik ez zutela argudiatu diete, Onkologikoaren «parte» ere ez direla, eta era horretan ukatu diete baimena. Horiek horrela, kalean bertan mahai bat jarri, eta hantxe hartu dute hitza. Kezkatuta, Onkologikoak «erreferentziazko izaera» galdu duela salatu dute.
Nabarmendu dute garai batean pazientea modu «koordinatuan eta integralean» artatzen zutela zentroan, eta minbizian ardaztutako izaera «monografikoa» zuela. Baina adierazi dute orain ez dela era horretako arta bermatzen. «Oso kezkatuta gaude pazientearen arretan izan duen bilakaerarekin», azaldu du Mercaderrek.
Langileek eman dieten artari begira esker ona besterik ezin dutela erakutsi nabarmendu dute biek, baina lehen ez bezalakoa dela orain zentroan ematen den arta eredua. Garai batean zentroak zuen «punta-puntako» izaera galdua ikusten dute; itxaroteko epeak oso laburrak izaten ziren, eta pazientearekiko «gertuko tratuan» ardazten zuten arta osoa. Orain, hutsuneak ikusi dituzte. 2012an, minbiziarekin ama eri izan zuen Mercaderrek, hantxe bertan artatu zuten, eta ordutik hona arta emateko ereduan okerrerako, izan diren aldaketak adierazi ditu, adibide zehatzekin.
Azaldu duenez, orain arta guztia Onkologikoan bertan jaso beharrean, «hainbat zentrotara» joan behar dute gaixoek. Zenbait proba, esaterako, ez dizkiete han bertan egiten, eta, horiez gain, «itxaronaldi» luzeak egin behar izaten dituzte askotan Onkologikoan bertan tratamendua jasotzeko. Egoera horren berri eman zuten orain dela hilabete batzuk Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Zentroan ere ekarpenak egiten ahalegindu direla esan dute, baina ez dietela horretarako aterik ireki.
Gaiaren garrantzia nabarmentze aldera, Gipuzkoan minbiziak eragindako «heriotza tasa» estatuko batezbestekoa baino handiagoa dela adierazi dute, eta, «gaixotasunaren gogortasuna» ondo ezagutzen dutenez, «kezka» besterik ezin dutela erakutsi horren inguruan.
Langileekin bat eginda Ez da kexa berria. Zentroko langileak ere aspaldi ari dira protestan zentroak bere izaera galdu duelako. Izaera horri eutsita, Osakidetzan guztiz «integratzeko» eskeak ere askotan ozendu dituzte. Pazienteen elkarteko ordezkariek onartu dute langileek duten «ziurgabetasun egoerak» ez duela batere laguntzen. Horiek horrela, bat egin dute langileen aldarriarekin, eta Onkologikoaren «integrazio osoa» eskatu dute: «Egiturazkoa zein organikoa». Egoera salatzeko asmoz, hilaren 15ean manifestazio baterako deia egin dute langile batzordearekin batera. Donostian bertan izango da; 12:00etan Bulebarretik atera eta Zuloaga plazan amaituko dute. Onkologikoa monografikoa eta bizirik aldarriak batuko ditu.
Langileen kexen artean dago Onkologikoa «gutxiegi» erabiltzen dela gaur egun, eta horixe bera deitoratu dute gaur pazienteek egin duten agerraldian zabaldu duten oharrean ere. Horren ondorioen larriaz ohartarazi dute, eta esan dute itxaron zerrendak, adibidez, %20 hazi direla urteotan. Datuak horiek izanda ere, Onkologikoan ia jarduera kirurgikorik ez dutela egiten deitoratu dute, eta erietxeko oheen %10-%15 erabiltzen direla. «Baliabideen erabilera hori lotsagarria da itxaron zerrenda onartezinak pilatzen dituen osasun egoera batean».
Kutxa fundazioarena zen lehen Onkologikoa, eta, itun baten bidez, Osasun Sailarekin ari da orain «lotura prozesu» batean. Bi erakundeei eskatu diete «definitzeko» behingoz zentroaren «arreta eredua», bermatzeko bertako langileen jarraipena, eta Osakidetzaren egitura barruan sartzeko, betiere zentroaren «estilo monografikoa» bermatuta. Beste biderik ez dagoela nabarmendu dute: «Definizio horrek asistentzia kalitate handiagoa ekarriko du, bai eta dauden osasun baliabideen optimizazioa ere». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219140/nafarroako-justizia-auzitegi-nagusiak-bertan-behera-utzi-du-cirmauto-enpresako-kaleratze-kolektiboa.htm | Ekonomia | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Cirmauto enpresako kaleratze kolektiboa | ELAk sententzia ospatu du, eta Nafarroako Gobernuaren «geldotasuna» kritikatu du. | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du Cirmauto enpresako kaleratze kolektiboa. ELAk sententzia ospatu du, eta Nafarroako Gobernuaren «geldotasuna» kritikatu du. | Cordovillako (Nafarroa) Cirmauto kontzesionarioak egin nahi zuen kaleratze kolektiboa –28 pertsona langabezian utziz– bertan behera utzi du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak. ELA sindikatuak pozez hartu du erabakia. Izan ere, haren erranetan, sententziak mugatu egiten du «enpresek normalean kaleratzeak egiteko erabiltzen duten inpunitatea». Nafarroako Gobernuak egoera dela-eta izan duen «geldotasuna» ere kritikatu du sindikatuak, «zeinak enpresaren interesen alde egin zuen eta babesik gabe utzi zituen langileak», gehitu du.
ELAk azaldu duenez, enpresa jada ez dago martxan, beraz, «ezinezkoa izanen da langileak berriz hartzea». «Horrek esan nahi du Cirmautok bidegabeko kaleratze bati dagozkion zenbatekoak ordaindu beharko dituela, baita kaleratzearen egunetik (2021eko abenduaren 10a) epaiaren egunera arte (2022ko urriaren 3a) jaso ez diren soldatak ere. Gainera, 10.000 euro ordaindu beharko dizkio ELAri, greba eskubidea urratzeagatik», adierazi du ELAk.
Sindikatuaren erranetan, auzia «Cirmauton gertatutakotik haratago» doa, «ohar argia» delako patronalarentzat: «Lan erreformaren ondorioz enplegua erregulatzeko espedienteak errazago egiten ahal badira ere, denak ez du balio». Hala, enpresako langileek egindako lana nabarmendu du ELAk: «Langileen antolamendua da lan eskubideak defendatzeko tresnarik onena». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219141/hemezortzi-etorkin-hil-dira-greziako-uretan-bi-txalupa-hondoratu-ostean.htm | Mundua | Hemezortzi etorkin hil dira Greziako uretan, bi txalupa hondoratu ostean | Atenasek Ankarari eskatu dio «berehalako neurriak» hartzeko, baita EBri ere. IOMen arabera, 2.100 errefuxiatu hil dira Egeo Itsasoan 2014tik. | Hemezortzi etorkin hil dira Greziako uretan, bi txalupa hondoratu ostean. Atenasek Ankarari eskatu dio «berehalako neurriak» hartzeko, baita EBri ere. IOMen arabera, 2.100 errefuxiatu hil dira Egeo Itsasoan 2014tik. | Bi ontzi hondoratu ziren atzo gauean Egeo itsasoan, eta gutxienez hemezortzi migratzaile hil ziren. Greziako kostazainen arabera, lehen ontzia 21:00 aldera hasi zen hondoratzen, Kizera uhartetik itsas milia batera, eta laurogei etorkin erreskatatu zituzten. Lehen informazioaren arabera, ordea, txalupak 95 lagun zeramatzan. Hiru gorpu topatu zituzten.
Bigarren ontzia, berriz, Lesbos uhartetik gertu hondoratu zen, eta berrogei etorkin zeuden txalupa hartan. Agintariek hamabost hildako zenbatu dituzte orain arte. Era berean, bederatzi migratzaile erreskatatu zituzten, eta beste hamasei lagunen bila ari dira, Ethnos egunkariak jakinarazi duenez.
Turkiari deia
Notis Mitarakis Greziako Migrazio ministroak «premiazko deia» egin dio Turkiari, «berehalako neurriak» har ditzan migrazio fluxua geldiarazteko, «Egeo itsasoan baldintza meteorologiko txarrak dauden honetan».
«Bizitza gehiegi galdu dira Egeo itsasoan. Jendea nabigatzeko egokiak ez diren ontzietan itota hiltzen ari da», nabarmendu du Mitarakisek, eta, aldi berean, neurriak hartzeko galdegin dio Europako Batasunari.
IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera, orotara 2.100 errefuxiatu inguru hil dira Egeo itsasoan 2014tik. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219142/oinez-basoa-inoiz-baino-biziago.htm | albisteak | Oinez Basoa, inoiz baino biziago | Datorren urriaren 16an Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak bere laugarren Nafarroa Oinez festa antolatuko du. | Oinez Basoa, inoiz baino biziago. Datorren urriaren 16an Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak bere laugarren Nafarroa Oinez festa antolatuko du. | Datorren urriaren 16an Tafallako Garces de los Fayos Ikastolak bere laugarren Nafarroa Oinez festa antolatuko du Erdian Erein lelopean, eta, nola ez, gogora datorkigu duela hamaika urte ospatu zen azkenekoa, 2011n, alegia. Urte hartan, aurrera eramandako dinamika guztien barruan, Tafallan, Oinez Baso bat sortzea proposatu zen, baita arrakasta handiz burutu ere. Duda gabe, gerora jarraipen bikaina izan duen proiektua bihurtu da, eta are gehiago, Nafarroako Ikastolen Elkarteko festa nagusiaren barruan nahitaezko egitasmoa bihurtu da urtez urte. Hala, Oinez jaia ospatzen duen Ikastolak bere herriko landa eremu bat basoberritzen du urtero.
Egungo gizarteak duen kezka globalik handienetako bat klima aldaketarekiko eta ingurumenarekiko kontzientzia da, eta hezkuntza ezinbesteko faktorea da belaunaldi berrietan egin beharreko lanketan. Bada, Oinez Basoaren helburu nagusia da euskararen bultzada, gure hezkuntza proiektua eta naturarekiko konpromisoa uztartzea. Era berean, Ikastolen jai erraldoiak duen inpaktu ekologikoaz jabetuta, berau antolatzean erabiltzen diren baliabide naturalen kontsumoa, hondakinen sortzea edota berotegi-efektuko gasak jaulkitzea nolabait orekatzearren edo konpentsatzearren sortutako egitasmoa dela esan daiteke.
Proiektuaren hastapenak 2008an izan ziren, Arbizun, eta bigarrenik, Tafallan. Geroztik, Tuteran, Zangozan, Baztanen, Andosilla-Sartagudan, Lesakan, Altsasun, Arguedasen eta Barindano-Antzin-Lizarran 10 baso sortu dira, eta 14 urteetan zehar egin den ibilbidearen baitan, 50.000 zuhaitzetik gora landatzea lortu da Nafarroa guztian barna, Nafarroa Oinez-ek uzten duen elkartasun aztarnaren eraginez.
Ikasleak eta zientzialariak
Gure herrian, erraterako, hegoalderantz zabaltzen den Plano mendiaren hasieran egin zen landaketa, 7.700 arte eta erkametz jarriaz 8,3 hektarea hartzen dituen eremuan. Geroztik egin den jarraipenaren ondorioz, harro esan dezakegu Tafallako Oinez basoa nolabait paradigmatiko bihurtu dela, eta horren adibide garbia da 2012-2013ko ikasturtean Nafarroako Unibertsitate Publikoko Ingeniari Agronomoen Goi-mailako Eskolako lantaldearekin abiatu zen ikerketa proiektu berritzailea. Iñigo Virto doktorearen gidaritzapean, basoak eragindako karbono atmosferikoaren bahiketa eta ingurumen-onurak ebaluatzen hasi ziren, eta lortutako emaitzek ez dute duda izpirik uzten: jadanik 500 tona CO2 baino gehiago xurgatu ditu Tafallan landatutako birika honek, 100.000 litro dieselek kutsatzen duena baino gehiago. Gainera lurzoruaren kalitatea izugarri hobetu du, bai eta bertako mikrofaunaren aniztasuna bultzatu ere.
Ildo beretik, Plano mendiko basoaren jarraipen hau gure Ikastolako hezkuntza jardueraren baliabide pedagogiko bilakatu da. Diseinatutako metodologiari esker, Garces de los Fayos Ikastolako ikasleek zuzenean parte hartu zuten Unibertsitateko zientzialariek hartutako laginetan eta neurketetan. Halaber, haiek ere artatu eta hezi dituzte zuhaixkak nolabait. Udazken oro DBH 1. eta 3. mailako ikasleek ezkurrak biltzen dituzte gero ikastolan bertan ernetzeko. Ikasturte bat zaintzen egon ostean, 2. eta 4. mailan daudenean Oinez Basoan aurrera egin ez duten landareak haiek landatutakoekin ordezkatzen dituzte. Sobera geratzen diren kimuak Tafallan dagoen beste landaketa proiektuetarako landatzen ditugu, Berdesia kasurako.
Cascarruejos-eko behatokia.
Oinez Basoaren arrakasta bistakoa da, eta bere horretan bikain hazten ari dela ikusita, Tafallako ikastolak beste proiektu bati heldu dio aurtengo Oinez egitasmoaren barruan. Ingurumenaren eta hezkuntzaren ildoari jarraikiz, Tafallako ondare naturalaren txoko ederra den aintzira txiki batean hegazti behatoki bat sortzea pentsatu da, Cascarruejos izenekoan hain zuzen. Horren kokalekua arestian aipatutako Plano mendiaren beste aldean legoke, hegoaldera joanaz, La Sarda eta Candaraiz eremuen artean.
Euri-urez sortutako urmael hori gozamenerako eta ingurumen-hezkuntzarako beste elementu bat bihurtu nahi da, edonork disfruta dezan. Proiektuaren asmoa lurraldean ahalik eta integratuena egongo den behatokia eraikitzea da, inguruko landa eraikinen antzekoa, ahal den neurrian material birziklatuekin, non harriak, karea, lurra eta zura paisaiarekin mimetizatuko diren. Hainbat azpiegituraren eraginez ingurunearen etengabeko sarraskia pairatzen ari garen honetan (AHT-a, Nafarroako ur-kanala, autobidea, haize-errrotak…), eskertzekoa da Ikastolaren eta Udaletxearen elkarlanari esker Tafallako landa eremuak izango duen beste arnasgune hau. Zorionak! |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219143/nafarroako-gobernuari-eskatu-diote-erdizko-meategi-proiektua-laquoforu-intereseko-inbertsioraquo-deklaratzeko.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuari eskatu diote Erdizko meategi proiektua «foru intereseko inbertsio» deklaratzeko | Navarra Suma, PSN eta Geroa Bai agertu dira ebazpenaren alde, eta EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra aurka. | Nafarroako Gobernuari eskatu diote Erdizko meategi proiektua «foru intereseko inbertsio» deklaratzeko. Navarra Suma, PSN eta Geroa Bai agertu dira ebazpenaren alde, eta EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra aurka. | Nafarroako Parlamentuaren osoko bilkurak ebazpen bat egin du gaur. Hala, Nafarroako Gobernuari eskatu diote «foru intereseko inbertsio deklaratu dezala Magnesitas Navarrasek Artesiaga aldean (Esteribar-Baztan, Nafarroa) magnesita ustiatzeko duen proiektua». Alde bozkatu dute Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik, eta kontra EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak.
PSNk sustatu du ebazpena, argudiatuz meategia dela «Esteribarko haraneko (Nafarroa) familia askorentzat gutxienez 25 urtez enplegua eta bizi kalitatea bermatzen jarraitzeko aukera bakarra». Izan ere, Magnesitas Navarrasek badu meategi bat Eugin (Nafarroa), baina, enpresak berak erraten duenez, datozen bost urteetan amaituko da bertako materiala. Hala, Magnak dio Erdizko mendian (Baztan, Nafarroa) bertze meategi bat egitea dela konponbide bakarra Eugiko langileak kalean ez gelditzeko.
Badira, ordea, argudio horiekin bat egiten ez dutenak –Erdiz Bizirik adibidez, 2007an sortutako plataforma bat–. Izan ere, Baztango (Nafarroa) baserritar aunitzek ez dituzte euren animalia guztiak mantentzeko adina lur propio, eta herri lurrak ezinbertzekoak zaizkie abeltzain jarduerarekin jarraitu ahal izateko. Erdiz da lur komunal horietako bat, Baztanen (Nafarroa) dauden hiru bazkalekuetatik handiena. Gainera, Erdizko eremua Natura 2000 sarean integratuta dagoen kontserbazio bereziko eremu bat da, eta, beraz, mugatuta dago bertan jarduera ekonomikoak egitea. PSNk, baina, adierazi du «bateragarriak» direla meategia eta aipatutako abeltzaintza jarduerak.
Herri antolaketa
Egoera zein den ikusita, eta aldaketa guztien berri emateko, Erdiz Bizirik plataformak informazio saioak eginen ditu aste honetan eta hurrengoan, Baztango (Nafarroa) herri guztietan barrena. Gainera, gaur, 19:00etan, prentsaurrekoa egin du Elizondon (Nafarroa), eta datorren urriaren 12rako manifestaziora deitu ditu herritarrak. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219144/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-banku-batean-lapurtzen-saiatu-ostean.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen banku batean lapurtzen saiatu ostean | Bi gizon saiatu dira lapurreta egiten, suzko arma batekin. Bata atxilotu egin du Udaltzaingoak, eta besteak ihes egitea lortu du. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen banku batean lapurtzen saiatu ostean. Bi gizon saiatu dira lapurreta egiten, suzko arma batekin. Bata atxilotu egin du Udaltzaingoak, eta besteak ihes egitea lortu du. | Bi gizon Kutxabanken bulego batean lapurtzen saiatu dira, Gasteizko Done Jakue hiribidean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. 14:00ak jotzear zirela sartu dira bulegora, suzko arma bat zutelarik. Ezin izan dute ezer eraman, eta esku hutsik alde egin dute. Udaltzaingoak gizon horietako bat atxilotzea lortu du bankutik gertu; besteak, berriz, ihes egitea lortu du azkenean. Hirugarren batek eman die abisua udaltzainei, dei bidez.
Ertzaintzak hartu du ikerketaren ardura, eta jakinarazi du ihes egin duenaren bila ari dela. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219145/eskaintza-politiko-berri-bat-eratu-nahi-du-eh-baik.htm | Politika | Eskaintza politiko berri bat eratu nahi du EH Baik | Lehen kongresua eginen du azaroaren 26an. Txosten politikoa eta organizatiboa eztabaidatzen hasiko da ondoko egunetan | Eskaintza politiko berri bat eratu nahi du EH Baik. Lehen kongresua eginen du azaroaren 26an. Txosten politikoa eta organizatiboa eztabaidatzen hasiko da ondoko egunetan | Azaroaren 26an Baionan iraganen den kongresuari begira azken fasean sartu da EH Bai. Ondoko asteetan 30 bat bilkura eginen dituzte herrietan txosten politikoa eta organizatiboa aurkeztu eta eztabaidatzeko, eta interneteko plataforma bat ere irekiko dute hala nahi duenak emendakinak egiteko aukera izan dezan. Ondoko egunetan egin beharrak dituzte publiko bi dokumentuak. Ekaineko zenbaketaren arabera, 300 kide ditu EH Baik, baina ezkerreko abertzaleen ideiekin bat egiten duten guziei ireki nahi diete eztabaidan parte hartzeko aukera. EH Bai sortu denetik, 700 eta 800 pertsona artean afiliatu da mugimendura, eta uda honetan errolda bat egin dute herrietan: bi mila pertsonako zerrenda osatu dute, eta kongresuan parte hartzeko gomita bidali diete. Hala, kongresurako kidetza berezi bat sortu dute: hogei euro edo euskoren truke, eztabaida prozesuan parte hartzeko aukera izanen du hala nahi duenak. «Izan herrietako hauteskunde plataformetan edo etxebizitza plataforman adibidez, badira elkarrekin bidea eginik ere oraindik EH Baiko kide izateko urratsa egin ez dutenak. Atea ireki nahi diegu erakusteko lekua badutela», azaldu du Nikolas Blainek. Beste adibide bat eman: ekainean Frantziako Asanblearako hauteskundeetan aurkeztu zituzten sei hautagaietarik hiru baizik ez ziren EH Baiko kideak. «Bidelagun horiei egiten diegun gomita da».
Hamabost urteko ibilbidearen ondotik, EH Baik egiten duen lehen kongresua da azaroaren 26an bukatuko den hau, eta prozesu parte-hartzailearen ondotik eskaintza politiko «berritu» batekin atera nahi dute; 2020-2026rako bide orri politikoarekin. Azken urteetan hauteskundeetan izan duten «gorakada» azpimarratu du Blainek, eskuineko blokearen gibeletik «bigarren indarra» direla baieztatuta: «sinesgarritasunean gora egin dugu». Era berean, Frantziaren «mespretxua» eta Ipar Euskal Herriak dituen beharrei emandako «erantzunik eza» deitoratu ditu. «Gure proiektuak Euskal Herria bere osotasunean hartzen du, eta bertako herritar eta eragileekin eraiki nahi dugu».
Txosten politikoan eztabaidagai izanen dituzten elementuak aletu ditu Anita Lopepek. Gehiengoak osatzean ardaztu nahi ditu, bai karrikan eta baita instituzioetan ere, Ipar Euskal Herria «ahots bakarrez» mintzatu dadin Parisen aitzinean. «Hainbat borroka gehiengo sozial eta politikoak osatuz eraman behar direla uste dugu, baina hauteskundeen lehiara ere eraman nahi dugu logika hori, garaipen politiko berri batzuei atea irekitzeko», esplikatu du. Ezkerreko beste indar politikoekin elkarrizketak eramanen dituzte, beti ere ezkerreko abertzaleen proiektuarekin «koherente» geldituz. Azken urteetan lan eskema horren baitan izan dituzten «lorpenak» goretsi ditu. Horrez gain, Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidearen aldarrikapenari indar berria emateko borondatea ere erakutsi dute EH Baiko kideek, EH Bildurekin duten akordio estrategikoan aitzina eginez.
Estatus politiko berria
EH Bairen iritziz, estatus politiko berri batera iragan behar da Ipar Euskal Herria, gaur egun duena baino konpetentzia gehiago eskuratuta. «Orain dela urte batzuk, estatus bereziko lurralde kolektibitatearen aldeko gehiengo bat osatu zen, baina anartean Euskal Hirigune Elkargoa sortu da. Eguneratze bat beharrezkoa da», esplikatu du Blainek. Garai hartako aldarrikapena berriz hizpide hartzearen alde egin lezake EH Baik, baina estatus politikoaren berritzean eman nahi dute azpimarra oraingoz, helburu horren inguruko indar metaketa lehenetsita. Gaur egun geldirik dagoen Batera plataformaren eredua aipatu du Blainek: «Aldarrikapen amankomuna eta ahots bakarrarekin mintzatzea». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219146/akordiorik-ezean-bizkaiko-metalgintzako-grebak-luzatu-egingo-direla-iragarri-dute.htm | Ekonomia | Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzako grebak luzatu egingo direla iragarri dute | CCOO, LAB eta UGT borroka luzatzeko prest daude, baina hil bukaerako lanuzteen ondoren erabakiko dute nola. ELArekin harremanetan jarraitzen dute. | Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzako grebak luzatu egingo direla iragarri dute. CCOO, LAB eta UGT borroka luzatzeko prest daude, baina hil bukaerako lanuzteen ondoren erabakiko dute nola. ELArekin harremanetan jarraitzen dute. | «Hil amaierako hiru greba egunen ostean akordiorik ez badago, greba gehiagotara deituko dugu». LAB, CCOO eta UGT sindikatuek mezu argia bidali diote FVEM Bizkaiko metalgintzako patronalari. Lanuzteak deitu dituzte urriaren 27rako, 28rako eta azaroaren 2rako, eta, deialdi horren bidez, patronalaren jarrera bigundu nahi dute urriaren 13ko bilerara begira. ELAk ere grebara deitu du egun horietarako, deialdi propioa egin du, baina, eta Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak onartu du haiek astebeteko grebara deitzea nahiago zutela. Arabako metalgintzako ituna sinatu ondoren aldentze bat egon da Bizkaiko mahaian, eta ikusteko dago ELAk bat egingo duen mobilizazioekin. Hark du ordezkaritzarik handiena (%40,5). Bizkaiko metalgintzako negoziazio mahaiko gehiengoa osatzen sindikatuak ez daude amore emateko. Are gehiago, Arabako metalgintzan sinaturiko lan hitzarmenaren ondoren patronalari «aitzakiak» amaitu zaizkiola uste dute. Haien ustez, posible da, besteak beste, erosahalmena bermatuko duen eta lanaldia murriztuko duen hitzarmen bat sinatzea. Izan ere, nabarmendu dute enpresek haien salneurrietara eraman dituzte inflazioaren kostuak: «Lana badago. Salbuespenak egongo dira, baina, oro har, sektorean lan egiten ari gara. Enpresek salneurriak igo dituzte, eta krisiaren kaltea leundu dute. Aldiz, langileek haien gain hartzea nahi dute», salatu du Iratxe Azkuen LABeko ordezkariak. Arabako metalgintzako mugarria garrantzitsua da, ELAren aldentzeak hor baitu oinarria. Haren ondoren, ELAk gutxieneko eduki batzuk adostea eskatu zuen Bizkaiko mahaian, eta beste sindikatuek ez zuten hori onartu. Dena den, bi aldeen arteko harremanak ez daude hautsita, komunikazioa irekita dago, eta ikusteko dago nola antolatzen dituzte piketeak, manifestazioak eta bestelako mobilizazioak. Egun, alderik handiena hil bukaerako greba egunen osteko estrategian dago. ELAk dagoeneko esan du greba mugagabe bat deitzearen aldekoa dela; LABek, CCOOk eta UGTk, aldiz, greba egun horien ondoren ikusiko dute zein formaturekin jarraitu. Eta ondoren, zer? Greba egun horien osteko estrategian pentsatuz joatea logikoa da, egun patronalaren eta sindikatuen jarrerak oso urrun daudelako. Hamabi bilera egin dituzte dagoeneko, eta, sindikatuen ustez, patronala atzera egiten ari da. «Malgutasunaren aurkako neurriak leuntzea eskatu du, eta bajen osagarriak murriztea. Esaterako, itunak langileko 100 orduko lan poltsa bat dago enpresen esku, eta hori handitu egin nahi dute», azaldu du Yari Blasco CCOOko ordezkariak. Diru kontuetan ere urrun daude jarrerak. Sindikatuek soldatak KPI+%1 eguneratzea eskatzen dute, baina zaila izango da horri eustea. FVEMek, aldiz, %8,75ko igoera eskaini du hiru urterako. KPIarengandik oso urrun dagoen eskaintza bat da, eta, sindikatuen arabera, patronalak ez du nahi soldaten eguneratze sistema KPIari lotuta joatea. Sindikatuek esana dute ez dutela onartuko itunaren indarraldiaren amaieran erosteko ahalmena galtzea eragingo lukeen akordiorik. Arabakoak, esaterako, bermatzen du (2025. urtearen amaieran). Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena Euskal Herriko lan itunetan gehien zabaldua da. 52.000 langilek dihardute haren babespean, eta, besteak beste, Sidenor eta Cie Automotive lantokien itunen oinarria da. Era berean, mantentze azpikontrata askoren baldintzak ezartzen ditu, besteak beste, Coca Colarenak eta Petronorrenak. Urtean 18.416 euroko gutxieneko soldata ezartzen du, eta aurreko itunaren indarraldia abenduan amaitu zen.
FVEM: «Greba deialdi hau arduragabea da» FVEM metalgintzako Bizkaiko enpresen elkarteak sindikatuek eginiko greba deialdia gaitzetsi du. Adolfo Rey kudeatzailearen ustez, «arduragabekeria hutsa» da, eta sindikatuei leporatu die ez mugitu izana azken bost hilabeteetan. Reyk eskaera zehatza egin die hilaren 13ko bilerara begira: «Haien eskaera plataforma mugitu behar dute». Haren arabera, patronalak hiru eskaintza ezberdin egin ditu orain arte eginiko hamabi bileretan. Jakina da azkenekoan %1,5 handitu zituela aurreko soldata eguneraketa eskaintzak. Zentzu horretan, ez dio atea itxi eskaintza berriz egokitzearen aukerari: «Gure jarrera aztertzen ari gara, eta gure estrategiaren arabera jokatuko dugu. Hori bai, argi dugu haiek mugitzen ez badira ezinezkoa dela lan hitzarmena egotea».
NEGOZIAZIOAREN GAKOAK Bizkaiko metalgintzako itunak 52.000 langileri eragiten die. Euskal Herriko lan itun zabalduena da. 1. CCOO-LAB-UGT. Hiru sindikatuen artean ordezkarien gehiengoa dute (%59). Haiek sinatu zuten aurreko ituna. 2. Zer eskaini du FVEMek? %3,25eko soldata igoera aurten, %3koa 2024an, eta %2,5ekoa 2024an. Malgutasunaren aurkako neurriak ere leundu nahi ditu, besteak beste. 3. Zer nahi dute sindikatuek? KPI+1 da lehen eskaintza. Marra gorria erosteko ahalmena ez galtzea da. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219147/bizkaiko-zahar-etxeetako-hiru-greba-egunen-balorazio-positiboa-egin-du-elak.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetako hiru greba egunen «balorazio positiboa» egin du ELAk | Lan itunaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute langileek, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza aurrean egindako protestan. Prest agertu dira greba gehiagora deitzeko. | Bizkaiko zahar etxeetako hiru greba egunen «balorazio positiboa» egin du ELAk. Lan itunaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute langileek, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza aurrean egindako protestan. Prest agertu dira greba gehiagora deitzeko. | «Borroka egitea baino ez zaigu geratzen», esan du gaur Soraya Garcia ELAko ordezkariak, Bilbon, Bizkaiko zahar etxeetako lankideei begira. Orain urtebete egin zuten lan hitzarmen berria negoziatzeko azken bilera patronalekin, eta, blokeoaren aurka, hiru greba egun egin dituzte asteon. Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean egin dute gaurko mobilizazioa, eta «balorazio positiboa» egin du Ander Akarregik: «Jendea prest dago borrokatzeko. Aurreko lan gatazkan 378 greba egun egin genituen; berriro egin behar baditugu, egingo ditugu, baina ezinbestean lan baldintzak hobetu eta kalitatezko zerbitzua ezarri behar da Bizkaiko egoitzetan».
2016 eta 2018 arteko lan gatazka historikoan sinbolo bihurtutako elastiko berdeek foru jauregiaren inguruak hartu dituzte eguerdian: egoitza pribatuetako ehun behargin baino gehiago agertu dira protestara. Erresidentziak borrokan! lelodun oihal handi bat zabaldu dute, eta «konponbide» bat galdegin diote aldundiari, hark finantzatzen baitu zerbitzua. Kalean jarritako karteletan adierazi dituzte eskaera zehatzak: erosahalmena bermatzea, berdintasun planak eta kontziliazio neurriak bideratzea, ordezkapenak lehen egunetik egitea, lanaldi osoko kontratuak lotzea, enplegua egonkortzea...
Grebalarien paparrean, berriz, txapa bat, aldarri batekin: «Zaindu nazazu bi orduz (gutxienez)». Eskaera nagusietako bat baita ratioak jaistea eta langile gehiago kontratatzea, Akarregik azaldu duenez: «Bizkaiko Diputazioaren ratioei buruzko dekretuak zehazten du zenbat denbora daukagun egoiliar bakoitza artatzeko, eta langile guztien batuketak dio ordubetez jasotzen dutela zaintza, baina guk uste dugu gutxienez bi ordukoa izan behar duela zaintza horrek. Eta horrek esan nahi du lantaldeak bikoiztu egin behar direla». Erantsi du araudietan «anomalia itzel» bat dagoela: «Ratio diferenteak daude lurraldeka. Mendekotasunaren bigarren edo hirugarren gradua dutenak artatzeko, 88 minutu dituzte Gipuzkoan, eta 60 Bizkaian».
«Zaintzak txarto daude», berretsi du Garciak. Eta lan baldintzez ez du panorama hobea marraztu: «Soldatak izoztuta dauzkagu duela bi urtetik, eta, soilik KPIa kontuan hartuta, %16ko erosahalmena galdu dugu. Langile gutxiago dago, ez da ordezkapenik egiten, azken urtean ez gaituzte negoziazio mahaira deitu... Soilik borrokak lor dezake egoera hau desblokeatzea».
Atzo, auto karabanan
Hiru greba egun egin dituzte jarraian: «Indarrez eta alaitasunez». Asteartean, manifestazio zaratatsua egin zuten Bilbon, eta atzo, auto karabanak egin zituzten eskualdeetan. «Zirraraz» gogoratu du atzokoa Garciak: «Egoitzetara joan ginen, eta gutxieneko zerbitzuetan zeuden lankideak ateetara edo leihoetara atera ziren, baita adinekoak eta senideak ere, txaloka. Haiek gu sentitzeko eta guk haiek sentitzeko modu bat izan zen». Gaur ere trikipoteoan amaitu dute mobilizazioa: «Festa giroan gizarteratu nahi dugu gure borroka».
Ikasturte berrian egindako lehen lanuzteak izan dira hauek —aurreko hilabeteotan beste sei egin zituzten—, eta borroka indartzen ari dela uste du Akarregik: «Gutxieneko zerbitzuak %80 ingurukoak dira, eta horrek asko murrizten du kalera irteteko aukera. Baina, orokorrean, zentro handietan jende askok parte hartu du greban, eta zentro txikietan orain arte irten ez direnak irteten hasi dira». Garciak aitortu du gorazko joera hori ohikoa dela sektorean: «Ikusten ari gara jendea nekatuta dagoela pandemia batetik datorrelako, baina badakigu greba haziz joango dela». Eta luze joko duelako susmoa du: «Emakumeak beti jartzen gaituzte irteera marran: berdin dio zenbat hazi garen, berriro itzularazten gaituzte hasierara, dena demostratzera... Baina hau da gure borroka, eta badakigu beste aukerarik ez dagoela». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219148/aingeru-epaltzaren-erretzaile-damutuen-konpainia-kolore-askotako-nobela-beltza.htm | Kultura | Aingeru Epaltzaren 'Erretzaile damutuen konpainia': kolore askotako nobela beltza | Aingeru Epaltzak Edu Saragueta pertsonaia «berpiztu» du 'Erretzaile damutuen konpainia' nobelan, 'Rock'n'roll' idatzi eta 22 urtera. Haren bidez begiratu dio «Iruñea multietnikoari». | Aingeru Epaltzaren 'Erretzaile damutuen konpainia': kolore askotako nobela beltza. Aingeru Epaltzak Edu Saragueta pertsonaia «berpiztu» du 'Erretzaile damutuen konpainia' nobelan, 'Rock'n'roll' idatzi eta 22 urtera. Haren bidez begiratu dio «Iruñea multietnikoari». | 2000. urtean Rock'n'roll eleberria argitaratu zuenez geroztik, irakurle batek baino gehiagok galdetu izan dio Aingeru Epaltzari sartuko ote duen orduko Edu Saragueta kazetari protagonista beste abentura batean. Epaltzak, ordea, izan du nahikoa abentura Erresuma eta Fedea trilogia idazten, besteak beste (Mailuaren odola, 2006; Izan bainintzen Nafarroako errege, 2009; Gure Jerusalem galdua, 2013); «opus magna bat», Xabier Mendiguren Elkarreko editorearen hitzetan. Orain, gaurko gaietara itzuli denean, eta Mendi-joak (2017) ipuin liburuaren ondoren, Epaltzak Saragueta «berpiztea» erabaki du, azkenean, beste modu bateko istorio bat kontatzeko Erretzaile damutuen konpainia nobelan.
Izan ere, gaurko Edu Saragueta ez da orain hogei urteko bera: 60 urtetik hurbil dabil, osasuntsuago bizitzen saiatzen da, kirola egiten du, ez du erretzen, alkohol gutxi edaten du, drogatik urrun bizi da... Horretarako lagungarri, badu lagunarte berri bat, Epaltzak kontatu duenez: liburuari izenburua ematen dion erretzaile damutuen konpainia.
Erretzaile damutu horiek dira Saraguetak inguruan dituen lagun bakarrak ia. «Kirola egiteko biltzen dira, eta, ostiraletan, hamaiketako bat egiteko, gero. Oso fauna berezia da, eta, gainera, erretzaile guziak ez dira fumatzaile ohiak: kasu batzuetan, erretzaile hitzaren beste adiera erabiliz, gauzak erre izan dituzte. Badago militante ohiren bat, sindikalista ohiren bat, bankari ohiren bat, eta, okerrena, TAOko zaintzaile bat, pertsonarik gorrotatuena», azaldu du idazleak.
Pertsonaiaren inguruko beste gauza batzuk, berriz, gutxi aldatu dira: «Neurri handi batean, bere bizitza kaka zaharra da. Bizi sentimentala desastre hutsa da, bakarrik bizi da, eta sarearen bitartez ligatzera saiatzen da, arrakasta handirik gabe». Gainera, iraupen luzeko langabetua da, langabezia saria agortu duena. «Oso urri bizi da: lehenago bizi zen tokia utzi behar izan du, eta etorkin auzo batean bizi da orain. Bera da eraikin guzian hemengo bakarra, gainerako guziak etorkinak dira». Lagun baten bidez iritsitako lan batek abiatuko du ekintza: komunitate islamikoari buruzko erreportaje sorta bat egingo du, telebista kate baterako.
Nobela beltza da Erretzaile damutuen konpainia, baina ez hori bakarrik, Mendigurenen arabera: «Baditu ohituren deskribapenak, lige kontuak, erotismo puntu bat, gizartearen ñabardurak eta berezitasunak ondo ispilatzeko trebezia handia, begirada zorrotza...». Editoreak «kazetari sena» garbi sumatzen dio Epaltzari, «literatoarenaz gain».
Epaltzak ibilbide luzea egin du idazle —zortzigarren nobela du, eta idatzi izan ditu ipuin bildumak, saiakerak eta haurrentzako kontakizunak ere—, eta Mendigurenek paraleloan egin du bere editore bidea. «Beti izan da idazle maisua niretzat, eta ondo idaztea zer den estimatzen duen edonorentzat», kontatu du hark. «Esaldi bakoitzean eskatzen dio Aingeruk txinparta ateratzeko, paragrafo bakoitza da ederra, esanguratsua, potentea. Argumentu onak asmatzen daki, ez zaio agortzen irudimena».
Euskaldun bat Iruñean
Esan dutenez, irakurlea ehungarren orrira iritsi arte ez da konturatuko liburua nobela beltza dela, Rock'n'roll-en gertatutakoaren kontrara, lehenbiziko hilotza berandu iristen baita. «Inportantea iruditzen zitzaidan girotzea, gero kontatu nahi nuenerako», esan du Epaltzak.
Rock'n'roll-en, hiriaz aritu zen; «Iruñea ezagutzen zutenek berehala ezagutu zuten hiri hori, baina ez nuen karrika izenik erabiltzen». Oraingoan, Iruñea ageri da, izenez eta xehetasun askorekin, «bere konplexutasun osoan». Hau da: «Iruñea multietniko bat, benetako gaurko Iruñea, non euskaldunok talde bat gehiago garen bertze aunitzen artean, eta ez segur aski inportanteena».
Horri lotuta, beste ezaugarri bat erantsi dio Saraguetari: euskalduna da. «Rock'n'roll-en, ihes egiten nion kontu horri: inor ez zen ez euskalduna, ez erdalduna, ez ezer ere. Kuriosoa da: euskarazko literatura batek —ez guziak— ihes egiten dio egoera soziolinguistikoari, hor badago erran gabe doa moduko bat, eta narrazioari traba eginen ez ote diogun ustea ere bai. Nik pentsatu dut aurre egitea horri. Iruñea multietniko bati buruz ari banaiz, nola saihestu gure talde etnikoaren presentzia?».
Ageri dira «boterea, migrazioa, mamu islamista, ahalik eta modu errealistenean». Adibidez, emakumeek janzten duten zapiari buruzko eztabaidaz aritu da liburuan. «Gaur egun bi jarrera daude, aurrerazaleen artean: batzuei iruditzen zaie errespetuzko gauza bat, identitatearekin lotzen delako, eta besteei dominazio eta menderakuntza tresna bat». Protagonistaren bizipenek horri buruzko jarrera bat hartzera eramango dute.
Epaltza umorez aritu da horretaz guztiaz, eta Cristina Peri Rossiren poesia antologia batean irakurritako esaldi baten bidez azaldu ditu horretarako arrazoiak: «Egoa apaltzen duelako, biziminari transzendentzia kentzen diolako eta adimenari laguntzen diolako. Ez dakit liburu honek hori beteko duen, baina umorez josia dago». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219149/unean-uneko-argazkiei-beste-arnasaldi-bat.htm | Kultura | Unean uneko argazkiei beste arnasaldi bat | 'Denboraz, galde-erantzunen bilduma'' liburua eman du Txakur Gorriak. BERRIAn idatzitako zutabeen txatalak testu eta ilustrazio berriekin josiz, denboraren joanaz gogoeta egin dute. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57. Azokan egongo da eskuragarri. | Unean uneko argazkiei beste arnasaldi bat. 'Denboraz, galde-erantzunen bilduma'' liburua eman du Txakur Gorriak. BERRIAn idatzitako zutabeen txatalak testu eta ilustrazio berriekin josiz, denboraren joanaz gogoeta egin dute. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57. Azokan egongo da eskuragarri. | Hiru ikasturte dira Txakur Gorria sormen kolektiboa BERRIAko Bi Tarte atalean kolaboratzen hasi zela. Igandero, iritzi zutabe ilustratu bat plazaratu du ordutik Malen Amenabar Larrañagak, Mariñe Arbeo Astigarragak, Nerea Ibarzabal Salegik eta Ane Labaka Mayozek osatutako laukoteak. «Iritzi zutabeek denbora tarte jakin baten argazkia eskaintzen dute: momentuko gertaerek eragindako hausnarketa puntualak, zein egiturazkoak edo orokorragoak izan daitezkeen gaiei buruzkoak», azaldu du Ibarzabalek. Igandez igande pilatutako materiala ikusi zutenean, «hortik bestelako artefakturen bat» sor zezaketela pentsatu zuten. Eta Denboraz, galde-erantzunen bilduma liburua eman dute orain, BERRIArekin elkarlanean. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57. Azokan eskuratu ahal izango da.
Kolektiboan egiten dute lan lau sortzaileek: Amenabar eta Arbeo arduratu ohi dira irudiez, eta Ibarzabal eta Labaka, berriz, testuez. Hala jardun dute egunkarian plazaratutako iritzietan ere. 2019tik 2021era idatzitako testuak «soildu», eta txatalak hartu dituzte oinarri liburua osatzeko, baina laukoteak ohartarazi du ez dela «testu bilduma huts bat». Ibarzabal: «Denboraren joanari berari buruzko gogoeta bat ere bada, hitzezkoa eta irudizkoa; hortik datorkio izenburua ere. Testu eta irudi berriekin josi ditugu lehendik idatzitako testuak».
Hala, Arbeok azaldu du liburua zabaltzean irakurleak «testu laburrak eta irudi zabalak, nasaiak» aurkituko dituela. «Arnasa darion liburu bat da, denboraren baretasun geldiezin hori harrapatzen saiatzen dena. Inurriz estalitako janaria, paisaia gautarrak, sukalde hutsak, errepideak, korridoreak, hegaztiak...».
Galdera eta irudi berriak
Labakak azaldu duenez, material guztia bildu ostean testuak gaien arabera multzokatzea izan zuten lehen lana. «Ikusi genuen bazeudela kezkatzen gaituzten edo zeharkatzen gaituzten hainbat gai, modu batera edo bestera, aldiro agertzen zirenak gure iganderoko kolaborazio horietan». Arbeok gogora ekarri du zaintzaz, gorputzaz, diruaz, zapalkuntzaz eta pribilegio anitzez aritu izan direla batez ere urteotan, «feminismoak eskainitako iturri eta esperientzietatik edanez askotan». Gai horiek denak «pandemiaren iragazkitik pasatuta» ageri dira 2020. urteko testuetan; «ezinbestean», haren esanetan: «Urte hartan sentitutako ezintasunak eta sentimendu ilunxeagoak ere harrapatuta geratu dira liburuan».
Egunkarian plazaratuz joan diren ilustrazioak bildu ordez, berriak ondu dituzte libururako. Baita testu berri batzuk idatzi ere. Izan ere, gaiaren araberako testu multzo bakoitzetik besterako bidea irekitzeko, kontakizun laburrak nahiz askotariko galderak eraman dituzte hori biziko orrialdeetara: «Nork eros dezake denbora? Zenbatean saltzen duzu zurea?»; «Nola egiten da denbora gorputz? Nola eskaini gorputzari denbora?»; «Zenbat denbora egon daiteke bat Marina Abramovicen begietara begira?»; eta beste asko. Liburua denboraren joanaren inguruko hausnarketa orokorrago bat egiteko abiapuntu bat izateko nahiari erantzuten dio erabakiak, Labakak azaldu duenez. «Iruditu zitzaigun polita izan zitekeela multzo bakoitza denborarekin lotutako galdera iradokitzaile batzuekin hastea, beste testu zati batzuk gehitzea...».
Eta gogoeta berari erantzuten diote irudiek ere, Arbeoren hitzetan: «Denboraren joana agertzen duten irudiak dira; ez dira pertsonak agertzen, baina bai haien igarotzea toki horietatik, eta, nolabait, testuaz aparteko kontakizun bat kontatuz doaz».
Taldearen izenean, BERRIAri eskerrak eman dizkio Labakak; nabarmendu du kolektibo gisa aritzeari garrantzia ematen diotela eta lau kideek batera jarduteko aukera eman diela. «Bi Tarte atala erakusleiho itzela izan da guretzat, beste hainbat espaziotara iristeko bitarteko gisa balio izan digun plaza ederra».
Arnasa hitza aipatu du Ainara Lasa Perez BERRIAko marketin arduradunak ere, iritzita liburuaren gakoetako bat kontzeptu horrexek laburbiltzen duela. «Informazioa horren azkar iraungitzen den garai hauetan, interesgarria da ikustea idatzitako zerbaitek bizitza berriak har ditzakeela». |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219150/errusiaren-aurkako-batasuna-irudikatu-dute-44-herrialdek.htm | Mundua | Errusiaren aurkako batasuna irudikatu dute 44 herrialdek | Europako Komunitate Politikoaren lehen bilkurak agerian utzi du Moskuren bakartzea kontinentean. Orbanek eskatu du zigor ekonomikoez «berriz gogoeta egiteko». | Errusiaren aurkako batasuna irudikatu dute 44 herrialdek. Europako Komunitate Politikoaren lehen bilkurak agerian utzi du Moskuren bakartzea kontinentean. Orbanek eskatu du zigor ekonomikoez «berriz gogoeta egiteko». | Giro ona, irribarreak eta adierazpen baikor eta ez hain baikorrak. Europako Komunitate Politikoaren lehen goi bilerak gehiago balio izan du mezu bat bidaltzeko, egiazko ondorioak eragingo dituzten erabakiak hartzeko baino, eta hori utzi du agerian 43 herrialdetako agintariei —Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak bideokonferentzia bidez parte hartu du— Pragako Gazteluan egin dieten argazkiak: Errusiaren aurkako batasuna eta une zailetan ezinbestekotzat daukaten elkartasuna irudikatu dute goi bileran parte hartzen ari diren gobernuburu eta estatuburuek.
Bilkura bera historikotzat jo daiteke, lehen aldia baita Europako herrialdeetako agintari guztiak ekitaldi berean elkartu direla, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiakoa izan ezik. Eta horrek, ezinbestean, agerian utzi du Putin zein bakarrik dagoen kontinentean aliatuei dagokienez; agintari batzuek besteek baino harreman hobea edota gertukoagoa dute Errusiako estatuburuarekin, norbere herrialdearen interes eta beharrengatik, baina irudiak ez du zalantzarik utzi Ukrainako gerraren aferan. Inork ez du gatazka hori nahi.
Petr Fiala Txekiako lehen ministroak, Europako Komunitate Politikoaren lehen goi bileraren antolatzaileak —EB Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza duelako—, bileraren hasieran esan du Europak «arazo asko» dituela, baina egun aurrean duen «arazorik handiena gerra oldarkor bat» dela: «Errusiak aurrera jarraitzen du Ukrainaren kontrako eraso bidegabearekin. Vladimir Putin negoziazioen aurka dago, haren helburu bakarra lurraldeak konkistatzea da, eta iragan asteko azken ekintzek hori baieztatzen dute».
Gobernuburu eta estatuburu guztien ahotan egon da Ukrainako gerra eta Putin goi bilerara gonbidatu ez izana; Belgikako lehen ministro Alexander de Crooren arabera, «hori arrazoi on batengatik» izan da. Hain justu, parte hartzaileek, Zelenskik bilkuran adierazi duenez, «bakea berriz ezartzeko aukeratzat» daukate Europako Komunitate Politikoa; edo, beste era batera esanda, «gerra oldarkor horren kontra elkartuta» dagoen Europa islatzeko tresnatzat, Katrin Jakobsdottir Islandiako lehen ministroak azaldu duen modura.
Hori bai, izan da beste agintarien bidetik erabat jo ez duen gonbidaturik ere, Viktor Orban Hungariako gobernuburuak argudiatu baitu, goi bilera hasi aurretik, Europako herrialdeek «berriz gogoeta egin behar» dutela Errusiaren aurka agindu dituzten zigor ekonomikoez.
Ukrainako gerra alde batera utzita, Erresuma Batuaren presentziak ere arreta piztu du, besteak beste EBtik atera zelako —2020ko otsailean—, eta urteotan Europako Batzordearekin desadostasunak izan dituelako. Hasieran, Liz Truss herrialde horretako gobernuburua ez zen goi bileran parte hartzekoa, uste zuelako Europako Komunitate Politikoa EBren «apendize bat» izango zela, baina, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen bermea jaso ostean, Pragara joatea erabaki zuen.
Baliteke Erresuma Batuak rol garrantzitsua izatea lantalde berri horretan, EBko kide ez diren estatuen artean indartsuenetako bat delako, eta herrialde horrek elkartasun eta babes handia erakutsi diolako Ukrainari hilabeteotan. Gainera, Trussek Europako Komunitate Politikoa balia lezake Londresen eta Bruselaren arteko harremana hobetzeko.
Lankidetza helburu
Talde berriaren helburua da talde komunitarioaren parte ez diren Europako estatuei bide bat eskaintzea Batasunarekin elkarlanean aritzeko. EBko estatu kide bihurtu nahi duten baina oraindik horretarako baldintza ekonomikoak betetzen ez dituzten estatuentzat da proposamena, bai eta talde komunitarioko kide bihurtzeko interesik ez duten baina blokearekin harreman estuagoa nahi duten Europako herrialdeentzat ere.
Hori sortzeko proposamena Macronek sustatu du, iritzita beharrezkoa zela talde komunitarioaren eta haren bizilagunen arteko «elkarlan politikorako plataforma bat». Denera, 44 herrialde dira horren parte: EBko 27 estatu kideak, eta Albania, Armenia, Azerbaijan, Bosnia eta Herzegovina, Erresuma Batua, Georgia, Ipar Mazedonia, Islandia, Kosovo, Liechtenstein, Moldavia, Montenegro, Norvegia, Serbia, Suitza, Turkia eta Ukraina.
Halere, oraindik ez dago erabat argi zer den Europako Komunitate Politikoa, ezta zertarako balio duen ere, agintariek orain arte ez baitute erabat azaldu talde berri horren funtzionamendua, ezta zergatik den beharrezkoa ere, esaterako.
Behintzat, badirudi 44 gobernuburu eta estatuburuak agertu direla Europako Komunitate Politikoaren alde, oraindik ere interpretazio eta interes kontrajarri asko dauden arren, eta, Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroak azaldu duen modura, segurtasunaren, ekonomiaren, energiaren eta klima aldaketaren arloetan aurrera egiteko erabili nahi dute lantalde hori.
Agintarien asmoa da urte erdian behin elkartzea, eta EBko barneko eta kanpoko estatuek txandaka antolatzea goi bilera hori. Bigarren topaketa Moldavian egingo dute, talde komunitarioko estatu kide bilakatzeko hautagai estatusa duen herrialdeetako batean, 2023ko apirilean; Natalia Gavrilita hango lehen ministroarenganako keinu bat da, oposizioa eta talde errusiazaleen presioa jasaten ari baita. Hirugarren bilkura Espainian egingo dute, eta laugarrena, Erresuma Batuan. |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219151/bi-urtean-energia-kontsumoa-10-murriztea-helburu-frantzian.htm | Ekonomia | Bi urtean energia kontsumoa %10 murriztea helburu Frantzian | Neurritasun energetikorako plana aurkeztu du Frantziako Gobernuak, eta jarrera aldaketa eskatu die herritarrei, inor behartu gabe argindar eta gas kontsumoa murrizteko. Berokuntza 19 gradura mugatzea da neurri nagusia. | Bi urtean energia kontsumoa %10 murriztea helburu Frantzian. Neurritasun energetikorako plana aurkeztu du Frantziako Gobernuak, eta jarrera aldaketa eskatu die herritarrei, inor behartu gabe argindar eta gas kontsumoa murrizteko. Berokuntza 19 gradura mugatzea da neurri nagusia. | Ekitaldi handi batean aurkeztu nahi izan du Frantziako Gobernuak bere neurritasun energetikoaren plana; hain zuzen, egitasmoaren helburuak beteko badira funtsezkoa izango dela herritarren jarrera. Gaurkoan behintzat Matignonek «pedagogia eta bultzadak» erabiliko dituela esan du, ez duela inor behartuko. Hori bai, iragarri du energia aurrezten duten etxebizitzek hobariak izango dituztela energia konpainietatik.
Anbizio handiko helburuak ditu neurritasun energetikorako planak: bi urtean herrialdearen argindar kontsumoa %10 murriztea; hots, 50 terawatt-ordu gutxiago erabiltzea, gaur egun 1.600 terawatt-ordu kontsumitzen dituen Frantzian. Aurrera begira, 2050. urterako elektrizitate kontsumoa %40 gutxitzea jarri dute jomugan.
Frantziaren planak antz handia du Espainiako Kontingentzia Planarekin. Biak ala biak datoz negu honetarako Europako Batasunak gas kontsumoa murrizteko herrialdeei emandako aginduaren harira. Baina Frantzian funtsezko garai batean dator.
Lehenbailehen
Neurritasunaren ideiak garrantzi berezia hartzen du orain, negua datorren honetan, Ukrainako Gerrak piztutako krisi energetikoari batu zaionean Frantziako erreaktore nuklearren erdia baino gehiago geldirik egotea. Emmanuel Macronek berak gaur ere dei egin die frantziarrei, eta bereziki enpresei, neurritasunerako pausoak eman ditzaten.
«Nazio osoak %10eko helburu hori betetzea lortzen badu, borondatearekin —ez dago beharrik lege dekretuetarako edo gauza konplikatuetarako— denok mobilizatzen bagara betetzeko, egoera okerrenean ere negua igaroko dugu», esan du. «Hori da gure patuaren jabe egiten gaituena». Macron bera, dena den, ez da neurritasun planaren aurkezpenean izan, Pragan izan behar baitzuen, Europako Komunitate Politikoaren lehen bileran. Macronen faltan, hamar ministrok egin dute hiru orduz luzatu den planaren aurkezpena.
Neurriak
Guztira 60 neurri aurkeztu dituzte. Baina soiltasun energetikorako neurrietan izarra berokuntzarako 19 graduen muga da. Mantra modukoa bilakatuko da Frantziako Gobernuak abiatuko duen kanpaina erraldoian.
Neurri hori hartuko dute, adibidez, Frantziako administrazioan eraikin publikoetako tenperatura 19 gradura mugatuz, hots, aurreko neguetan baino bizpahiru gradu gutxiagora. Etxebizitzetarako 20 eta 19 gradu arteko tenperatura gomendatuko da. Horrek, Gobernuaren arabera, argindar fakturan%5-10 arteko aurrezkia ekar diezaioke kontsumitzaileari.
Horri lotuta, Gobernuak 9.000 euro arterainoko laguntzak eman ditu gas galdarak bero punpekin ordezkatzen dituzten etxebizitzentzat. Berokuntza zentrala duten eraikinetan, berriz, hamabost egunez atzeratuko da haiek pizteko eguna eta beste hamabost egunez aurreratuko da itzaltzeko eguna.
Berokuntzaz gain, administrazioan ur beroa egoteko derrigortasuna kendu egingo da; zerbitzuetako ibilgailuei abiadura muga orduko 130 kilometroetatik 110ra jaitsiko zaie; eta funtzionarioen artean ere telelana bultzatuko dute, laguntzak handituz. Argiterian ere murrizketak izango dira, batez ere gauean.
Saltoki handiek argiteria murrizteko konpromisoa hartu dute, %30 bezeroentzako zabalik dauden orduetan eta %50 itxita daudenean. Gauez eten egingo dute airearen berriztapena, eta neoizko iragarkiak itzaliko dituzte itxita dauden bitartean.
Igerileku publikoetan gradu bat jaitsiko dute uraren tenperatura, eta jacuzzi eta saunak gutxituko dira, baita haien ordutegia ere. Eski estazioetan, erremonteen abiadura eskiatzaile kopurura moldatuko da.
Jarrera
«Jarrera aldaketa» eskatu du Agnes Pannier-Runacherrek, Trantsizio Energetikorako ministroak: «Gure aitona-amonek ondo egiten zutena egin. Zentzuko neurriak dira». Mobilizazio orokorra aipatu du ministroak, eta argitu ez diela ahaleginik eskatuko «jada neurritasun behartuan bizi diren frantziarrei».
«Neurritasuna ez da bizitzeari uztea, neurritasuna ez da desazkundea», argitu du Pannier-Runacherrek. «Oinarria zentzutasuna da, planetaren zerbitzura, beroketa globalaren kontra eta gure independentzia energetikoaren alde».
Klima larrialdiari erantzuteko neurritasun energetikoa orain are beharrezkoagoa bilakatu dela esan du Elisabeth Borne lehen ministroak. «Gerrarekin, larrialdiarekin, trantsizio energetikoarekin, neurritasuna beharra bihurtu da». |
2022-10-6 | https://www.berria.eus/albisteak/219152/xeriff-ere-girgilurik-jarri-ezinda.htm | Kirola | Xeriff ere, girgilurik jarri ezinda | Realak irabazi egin ditu Europa ligan jokatutako partida guztiak, Moldavian gailenduta. Eskura du multzoen fasea gainditzea, Silvak eta Aritzek sartutako golei esker. | Xeriff ere, girgilurik jarri ezinda. Realak irabazi egin ditu Europa ligan jokatutako partida guztiak, Moldavian gailenduta. Eskura du multzoen fasea gainditzea, Silvak eta Aritzek sartutako golei esker. | Europa ligan ez dago Reala lotuko duen aurkaririk. Orain artean, bederen. Txuri-urdinek irabazi egin dituzte txapelketan jokatutako partida guztiak. Hiru jardunaldietan gailenduta, Imanol Alguacilen taldeak tinko segitzen du E multzoko lidergoan. Ez alferrik, mendean hartu baititu Manchester United, Omonia Nikosia eta Xeriff Tiraspol. Ligaxkaren erdia osatuta, donostiarrek eskura dute lehiaketan segitzea.
Realak Xeriff menderatu du oraingoan. Transnistriako taldeak ere ez du jakin gipuzkoarrak geldiarazten. Izena ofizio balu, jai luke: ezin Realari girgilurik jarri. Alguazilen multzoa ez, futbol taldea da Xeriff, eta Reala baino eskasagoa, bistakoa denez. Agerian geratu da hori Chisinaun jokatutako neurketan. Imanolen jokalariek, aparteko erakustaldirik eman gabe, eroso irabazi dute norgehiagoka.
Bisitariek hasieratik erakutsi dute horretarako prestasuna, eta entrenatzaileak zerikusi handia izan du horretan. Ohi duen eran, Imanolek partidaren bezperan adierazi zuen Xeriff kontuan hartzeko aurkaria izango zela, eta hamaikako neurritsua prestatu du horretarako. Hasieratik zelairatu ditu ohiko jokalari gehienak, Martin Zubimendi kenduta —arazo fisikoak izan ditu astean zehar—.
Dena den, futbola ez da matematika bezain zehatza, eta Realari kosta egin zaio nagusitzea. Kalitatea ez da islatu lehendabiziko zatian. Xeriffek presarik gabe ekin dio neurketari, eta Realak izan du jokoaren gidaritza. Baloi jabetza eduki bai, pase gehiago eman bai —400dik gora, partidan zehar—, baina arrisku gutxi sortu du lehen 45 minutuetan.
David Silvak egindako falta jaurtiketa bat izan da lehen erdiko aukerarik argiena. Jaurtiketa ona egin du, baina baloia kanpora joan da. Halere, gerora egingo zuenaren aurrekaria izan da hori. Xeriff ere kamuts antzean aritu da hasierako minutuetan, atzealdea gotorleku bilakatu nahian. Halere, bere jokalarien abiadura baliatu eta saialdi batzuk egin zituen egin ditu Alex Remiroren atearen aurrean, tantaka-tantaka. Aurrea hartzeko aukera ere izan du erasoan egindako jokaldi bakanetan. Batez ere, Felipe Vizeu eta Cedric Babolo nabarmendu ziren lantegi horretan.
Ez du asmatu, ordea, eta itzalak gain hartu du hurrengo minutuetan. Ez distira, eta ez abagune. Halaxe amaitu da lehen zatia. Gaitasunak eta inertziak alderatuta, etxekoak zeuden emaitzarekin konforme, inor egotekotan.
Kalitatea eta estrategia
Bigarren zatiak ere aurrekoaren traza izan du estreinako minutuetan. Alabaina, berriz ere agerian geratu da esanaren eta izanaren arteko aldea. Xeriffekoen elastiko beltzek izar bat zuten bularrean, baina Realak zuen izarrik distiratsuena: David Silva. Espainiarrak bere abilezia baliatu du txuri-urdinak aurretik jartzeko. Jaurtiketa indartsu bat egin, eta 0-1ekoa egin du, 53. minutuan. Gol ederra izan da.
Behin abantaila hartuta, Realak erraz lotu du garaipena. Zer esanik ez epaileak Xeriffeko Kyaobu kaleratu duenean. Hurrengo minutuan aldea handitu dute txuri-urdinek; geldikako jokaldi batean, Brais Mendezen erdiraketa errematatu egin du Aritz Elustondok, bigarrena egiteko. Hortik aurrera mami gutxi izan du neurketak. Realak hiru puntu garrantzitsu eskuratu ditu: multzoko lidergoa dago, bederatzi punturekin. Hiru gutxiago ditu Manchester United bigarrenak, Xeriffek hiru, eta Omoniak alerik ere ez. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219173/biden-hondamendi-nuklear-bat-gertatzeko-mehatxua-zuzenekoa-da.htm | Mundua | Biden: «Hondamendi nuklear bat gertatzeko mehatxua zuzenekoa da» | AEBetako presidentearen hitzetan, Kubako misilen krisiaz geroztik inoiz ez da izan halako arriskurik gerra nuklear bat pizteko. Ohartarazpena egin du Vladimir Putini buruz: «Ez dabil txantxetan». | Biden: «Hondamendi nuklear bat gertatzeko mehatxua zuzenekoa da». AEBetako presidentearen hitzetan, Kubako misilen krisiaz geroztik inoiz ez da izan halako arriskurik gerra nuklear bat pizteko. Ohartarazpena egin du Vladimir Putini buruz: «Ez dabil txantxetan». | Gerra nuklear posible bat ahotan, alarma piztu du Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenek: «Kubako misilen krisiaz geroztik lehenbiziko aldiz, arma nuklearrak erabiliko diren zuzeneko mehatxua dago». Etxe Zuriak zabaldutako ohar batean egin ditu adierazpenak Bidenek. Gogor egin du Errusiako presidente Vladimir Putinen kontra.
Hala, «gauzek bide beretik segituz gero» mehatxua «handia» dela azaldu du AEBetako buruak. Atzera begirakoa ere egin du, egoeraren larritasunaz ohartarazteko. «Harmagedon bat» izateko arriskua aipatu du, John Fitzgerald Kennedy presidentearen agintaldiak gogora ekarrita. Dioenez, orduko hartakoa bezain handia da mehatxua orain. Gainera, argitu du arma nuklearrak erabiltzeak ezinbestean dakarrela gerra nuklear bat ondotik.
Zorrotz mintzatu da Putinez. «Ez dabil txantxetan», adierazi du hari buruz Bidenek. Gogor egin du Errusiako presidentearen kontra. «Deskubritu nahian nabil honezkero zer irtenbide gelditzen zaion Putini. Non aurkituko du aterabidea? Nola lortuko dute Errusiak bere burua zuritzea honen ondotik?» |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219174/bielorrusiako-errusiako-eta-ukrainako-giza-eskubideen-aldeko-ekintzaileek-jaso-dute-bakearen-nobel-saria.htm | Mundua | Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Bakearen Nobel saria | Ales Bialiatski, Memorial erakundea eta Askatasun Zibilen Zentroa saritu dituzte, «giza eskubideen alde aritzeagatik eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik» | Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Bakearen Nobel saria. Ales Bialiatski, Memorial erakundea eta Askatasun Zibilen Zentroa saritu dituzte, «giza eskubideen alde aritzeagatik eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik» | Asko ziren hautagaiak: besteak beste, Harx Mander hindua, Ilham Tohti uigurra eta Agnes Chow eta Nathan Law Hong Kongeko ekintzaileak. Bada, Osloko Nobel Institutuak erabaki du 2022ko Bakearen Nobel saria Ales Bialiatski ekintzaile bielorrusiarrari, Memorial Errusiako gobernuz kanpoko erakundeari eta Ukrainako Askatasun Zibileko Zentroari ematea, «gerra krimenen, giza eskubideen urraketen eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik».
«Sarituek beren herrialdeetako gizartea ordezkatzen dute», nabarmendu du Nobel batzordeko presidente Berit Reiss-Andersenek, eta erantsi irabazleek berretsi dutela gizartea «ezinbestekoa» dela bakea eta demokrazia lortzeko. Osloko Nobel Institutuak oharrean dioenez, Bialiatski 1980ko hamarkadaren erdialdean Bielorrusian sortu zen mugimendu demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen. «Bere jatorrizko herrialdean demokrazia eta garapen baketsua sustatzeko lanean aritu da». Viasna erakundea sortu zuen 1996an, eta, segidan, giza eskubideen aldeko erakunde bihurtu zen, oinarri zabalekoa. Preso politikoek jasandako torturak salatu eta estatuaren aurkako protestak antolatu zituen.
Bialiatski hiru urtez egon zen espetxean, 2011 eta 2014 bitartean. 2020ko abuztuan, Aleksandr Lukaxenko presidentearen seigarren agintaldiaren aurkako manifestazio jendetsuak hasi zirenean, Viasnak zehatz-mehatz arakatu zuen Bielorrusiako protestetan eta Polizia sarekadetan atxilotutako pertsonen kopurua. «Helburua oso sinplea da: botereari kosta ahala kosta eustea eta gizartean beldurra eragitea hauteskunde hauen faltsifikazioaren aurkako protestarik egon ez dadin», esan zuen Bialiatskik.
2021eko uztailean atxilotu zuten Bialiatski, eta, egun, «prebentziozko» espetxealdian dago. Beraz, preso dagoela Nobel saria jaso duen laugarren pertsona da, Aung San Suu Kyi myanmartarrarekin, Liu Xiaobo txinatarrarekin eta Carl von Ossietzky alemaniarrarekin batera. Gobernuko agintariak behin eta berriz saiatu dira Bialiatski isilarazten. Halere, Nobel Institutuak azpimarratu duenez, bielorrusiarrak «ez du amore eman herrialdeko giza eskubideen eta demokraziaren aldeko borrokan».
Horrekin lotuta, Reiss-Andersenek Bielorrusiako agintariei eskatu die Bialiatski «berehala» askatzeko. «Oslora etortzea espero dugu. Ez dugu ahaztu behar, gainera, milaka preso politiko daudela Bielorrusian. Hori bai, badakit nire nahia ez dela errealista».
Errusiako gobernuz kanpoko Memorial erakundea 1987an sortu zuten Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko giza eskubideen aldeko aktibistek, «erregimen komunistak zapaldutako biktimak inoiz ahaztuak ez izatea ziurtatzeko helburuarekin». Memorial erakundea nozioan oinarritzen da, iraganeko krimenak aurrez aurre jartzeko. Epaimahaiak dio erakundeak militarismoari aurre egiteko eta giza eskubideak eta zuzenbidezko estatuan oinarritutako gobernua sustatzeko ahaleginak ere egin dituela. «Errusiako gizarteko ekintzaileak mehatxuen, atxiloketen, desagerpenen eta hilketen biktimak izan dira urte askoan».
Txetxeniako gerretan (1994-1996 eta 1999-2009), Errusiaren aldeko indarrek eta errusiazaleek herritarren aurka egindako gerra krimenei eta gehiegikeriei buruzko informazioa bildu eta egiaztatu zuen Memorial erakundeak. 2009an, Natalia Estemirova Memorialeko Txetxeniako sukurtsaleko burua hil zuten lan horren ondorioz. Hori gutxi ez, eta iazko urte amaieran, Errusiako gobernuz kanpoko erakunde zaharrena iazko urte amaieran desegin zuten Auzitegi Gorenaren aginduz, «atzerriko agentea» izatea egotzita.
Bestalde, Askatasun Zibilen Zentroa 2007an eratu zen, «Ukrainan demokrazia eta giza eskubideen defentsa sustatzeko», eta, azken hilabeteotan, Errusiak Ukrainako herritarren aurka egindako ustezko «gerra krimenak» identifikatu eta dokumentatzeko lan egin du. «Zentroak jarrera sendoa hartu du Ukrainako gizartea indartzeko eta herrialdearen zuzenbide osoko demokrazia bihurtzeko», esan du Nobel batzordeko presidenteak.
Gerraren aurkako «arma»
Askatasun Zibileko Zentroko ordezkari batek, Volodimir Javorskik, esan du saria «garrantzitsua» zela erakundearentzat: «Urte askoan lan egin dugu, ikusezina zen herrialde batean. Ezustekoa izan da saria jasotzea. Dena dela, giza eskubideen alde aritzea da gerraren aurkako arma nagusia».
Gaur saritutako ekintzaileak eta bi erakundeek Maria Ressa —filipinarra— eta Dimitri Muratov —errusiarra— kazetarien lekukoa jaso dute, irabazleak izan baitziren iaz. Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 919.000 bat euro. Aurtengo Bakearen Nobel sarirako 342 hautagai aurkeztu ziren; horietatik 251 norbanakoei dagozkie, eta 92, erakundeei. Bakearena orain arte iragarritako sarien artean bosgarrena da, medikuntzako, fisikako, kimikako eta literaturako sarien ondoren. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219175/arriolak-normaltzat-jo-du-ahtaren-lanen-amaiera-2027ra-atzeratu-izana.htm | Gizartea | Arriolak normaltzat jo du AHTaren lanen amaiera 2027ra atzeratu izana | «Urrun dagoela eman dezake, baina lanen tamaina aintzat hartuta, ez da hain epe luzea» | Arriolak normaltzat jo du AHTaren lanen amaiera 2027ra atzeratu izana. «Urrun dagoela eman dezake, baina lanen tamaina aintzat hartuta, ez da hain epe luzea» | Espainiako Gobernuak aurrekontuen zirriborroa aurkeztu du, eta dokumentu horretan AHT abiadura handiko trenaren lanak 2027an amaitzea aurreikusten da. Beste urtebeteko atzerapena esan nahi du horrek, azken aurreikuspenetan 2026 urtea agertzen baitzen lanak amaitzeko data gisa. Atzerapenak ez du Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Herri Lan eta Garraioko sailburu Iñaki Arriola «ezustean» harrapatu, Herri Irratiari emandako elkarrizketa batean adierazi duenez: «Duela bi urte esan nuen lanen amaiera 2026rako edo 2027ko hasierarako aurreikusten genuela. Orain aurrekontuen proiektuan 2027a agertzea ez da ezustekoa».
Arriolak aitortu du 2027a «urrun» dagoela eman dezakeela, baina «lanen zailtasuna» aipatu du data hori jarri izanaren arrazoi gisa: «Lanen tamaina aintzat hartuta, ez da hain epe luzea. Ingurumena zainduz egin behar da, eta horrek denbora luzea eskatzen du». Edonola ere, nabarmendu du bukaera «gero eta gertuago» dagoela, eta «abantaila handia» izango dela azpiegitura hori erabili ahal izatea.
EAJren BBBren lehendakari Itxaso Atutxak ere gaia izan du hizpide. Esan duenez, aurrekontuetan agertzen diren datu ugari berriro aztertu beharrekoak dira, «errealitatearekin bat» ez datozelako, eta, AHTaren lanen bukaerari dagokionez, azaldu du epeek «betearazpen zehatzak» behar dituztela.
Lanak benetan 2027an amaituko balira, trena 2028an egongo litzateke abian, funtzionatzen hasi aurretik probak egiteko epe bat behar delako. Aurreikuspen horiek betez gero, atzerapena 26 urtekoa izango litzateke, 1988an proiektua iragarri zenean 2002. urtea jarri baitzuten trena abian hasteko epetzat. Gainera, behin-behineko geltokiak erabiliko lirateke, Bilboko eta Gasteizko geltokiak ez baitira bukaturik egongo 2028rako.
Nafarroan, 71 milioi
AHTaren Nafarroako zatia ere agertzen da Espainiako aurrekontuen egitasmoan. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkari Jose Luis Arastik aletu ditu aurrekontuen arabera Nafarroan egin beharreko inbertsioak: orotara, 118,8 milioi euro dira, baina inbertsio erreala 103,8 milioikoa izango da. Zatirik handiena AHTak hartuko du: Arastik emandako datuen arabera, 103 milioi horietatik 71 AHTaren lanetarako izango dira. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219176/iruntildeeko-bi-polizia-etxe-memoria-gune-izendatzeko-eskatu-du-egia-osoa-egitasmoak.htm | Gizartea | Iruñeko bi polizia etxe memoria gune izendatzeko eskatu du Egia Osoa egitasmoak | Egitasmoa osatzen dute hainbat elkarte memorialistak, zenbait abokatuk eta torturatuak izandako pertsona batzuek. | Iruñeko bi polizia etxe memoria gune izendatzeko eskatu du Egia Osoa egitasmoak. Egitasmoa osatzen dute hainbat elkarte memorialistak, zenbait abokatuk eta torturatuak izandako pertsona batzuek. | Egia Osoa egitasmoa aurkeztu dute gaur Iruñeko Katakrak gunean. Egitasmoaren parte dira zenbait elkarte memorialista, abokatuak eta torturatuak izandako pertsonak. Egitasmoaren nondik norakoak aletu dituzte Marilo Gorostiagak, Julia Munarrizek eta Imanol Satrustegik.
Hala, eskatzen dute Iruñeko bi toki «memoria gune» izenda ditzatela: Espainiako Poliziaren komisaria zaharra (gaur egun Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza dena) eta Guardia Zibilaren kuartela. Eskaera argudiatzeko, esan dute bi toki horietan, jendea atxilotzeaz gain, herritar ugari torturatu zituztela. Gainera, memoria gune horietako bakoitzean oroimenerako plaka bat jartzea proposatu dute, baita giza eskubideen urraketen oroigarri bat eraikitzea ere. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219177/langile-bat-hil-da-berlysen-sarrigurengo-okindegi-industrialean-lanean-zela.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Berlysen Sarrigurengo okindegi industrialean lanean zela | Langile bat hil da Berlysen Sarrigurengo okindegi industrialean lanean zela. | LAB sindikatuaren arabera, aurten 61 langile hil dira lanean zebiltzala, horietako hamazazpi Nafarroan. Azkena atzo arratsaldean, 18:00etan, gertatu zen Sarrigurengo Berlys okindegian (Iruñea).
Sindikatuak bildutako informazioaren arabera, Monbake taldearen Berlys enpresarentzat egiten zuen lan Sarrigurengo okindegi industrialeko hozkailuetan. Lantokia handia da, eta bera zegoen tokian bakarrik zegoen eta lankideek hilik topatu zuten 18:00etan haren gorpua., ostegunean.
LABen arabera, garai honetan Berlysen buru-belarri dabiltza lanean Eguberrietako kanpainari begira. Sindikatuak ohartarazi du «lan erritmo azkarrean eta lan karga handiarekin» lan egin behar dutela eta horrek lan osasunaren gaineko arriskua handitzen duela.
Tenperatura muturreko egoeratan lan egiten langileek baldintza batzuk bete behar izaten dute, eta patronalarena da lan osasuneko arauen ardura. Horregatik, gertatutakoaren inguruko xehetasun gehiago jakin zain, sindikatuak enpresari eta patronalari «langileen osasuna bermatzeko beharrezko baliabide guztiak» jartzeko eskatu die.
LABek azpimarratu du azken urteetan salatzen ari dela Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak eta Gizarte Segurantzako lan ikuskaritzak ez dituelako enpresak lan osasuneko eginkizunak betetzera behartzen. «Patronala lasai dabil arauak bete gabe, eta batzuen utzikeriaren eta bertze batzuen zitalkeriaren ondorio da langileek beren biziarekin ordaintzen dutela hau guztia».
Heriotzaren berri izanik, familiari bere elkartasun osoa eta doluminak helarazi nahi izan die LABek | |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219178/baztango-meategi-proiektuaren-aurka-mobilizatuko-dira-urriaren-12an.htm | Gizartea | Baztango meategi proiektuaren aurka mobilizatuko dira urriaren 12an | Adierazi dute Magnesitas de Navarra enpresaren proiektuak baztandarrek «bizirauteko behar» dituzten baliabideak suntsituko dituela; bailarako hainbat herri, elkarte eta antolakunde batu dira deialdira | Baztango meategi proiektuaren aurka mobilizatuko dira urriaren 12an. Adierazi dute Magnesitas de Navarra enpresaren proiektuak baztandarrek «bizirauteko behar» dituzten baliabideak suntsituko dituela; bailarako hainbat herri, elkarte eta antolakunde batu dira deialdira | Artesiaga mendian, Baztanen (Nafarroa), meategi bat egitea onartu zuen atzo Nafarroako Parlamentuak, Navarra Sumaren, PSEren eta Geroa Bairen aldeko botoekin, eta Txibiteren Gobernuari eskatu zioten proiektua «foru intereseko inbertsio» izendatzeko. Erdiz Bizirik taldeak uste du proiektua «baztandar eta nafar guztien kalterako» izango dela, eta urriaren 12an manifestazio bat egingo dutela iragarri zuten atzo prentsaurreko baten bidez. 17:00etan izango da manifestazioa, Elizondoko plazatik abiatuta.
Adierazi dute «multinazionalen mesedetara dauden Gobernuek» tokiko instituzioen «gainetik» pasatu nahi dutela, proiektua foru intereseko izendatu eta UGEP gisa tramitatu nahi dutelako. Baztango Batzar Nagusiak egindako herri galdeketa debekatu dutela adierazi du taldeak.
Urriaren 12an, Hispanitatearen Egunean, egingo dute mobilizazioa. Erdiz Bizirik-ek dio Espainiako erreinuak bere «izaera kolonial eta genozida» ospatuko duela, eta 500 urte beranduago «inposizioaren bitartez» hainbat herriren bizimodua, kultura eta lurrak suntsitzen jarraitzen dutela gehitu dute: «Horren aitzinean, urriaren 12an baztandarrak karrikara aterako gara, eta, azkeneko 500 urteetan egin dugun bezala, gure lurra, kultura eta bizimodua defendatuko ditugu. Gure historia berridatzi nahi duten horiei oroitaraziko diegu Espainiako erreinua existitu baino lehen Erdizen ardiak, behorrak eta Baztango nekazariak zeudela, eta egonen direla Espainiako erreinua desagertu ondotik ere».
Artesiagako meategia
Magnesitas de Navarrak (Magna) argitaratutako txostenaren arabera, 23 urte baino gehiagoko proiektua izango litzateke Artesiagakoa. Lehen urtean prestaketa egin nahi dute; lehen bost urteetan iparraldeko zulotik aterako dute materiala. 6. urtetik 12.era iparraldeko zuloa beteko dute, eta hegoaldeko zulotik materiala ateratzen hasiko dira. 12. urtetik 22.era hegoaldeko zulotik aterako dute materiala. Hortik aurrera, lurra berregokituko dute. Belardiak eta pagadiak jarriko dituzte, baina hegoaldeko zuloa amilburu bihurtuko da betirako. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219179/moai-eskultura-erraldoiak-hondatu-ditu-suak-pazko-uhartean.htm | Mundua | Moai eskultura erraldoiak hondatu ditu suak Pazko uhartean | «Moaiak erabat kiskalita daude», adierazi dute adituek. Suak erosioa eragin die, kristalizatu eta apurtu duelako haien kanpoko geruza. Dozenaka daude kaltetuta. | Moai eskultura erraldoiak hondatu ditu suak Pazko uhartean. «Moaiak erabat kiskalita daude», adierazi dute adituek. Suak erosioa eragin die, kristalizatu eta apurtu duelako haien kanpoko geruza. Dozenaka daude kaltetuta. | Norbaitek apropos pizturiko su batek «kalte konponezinak» eragin dizkie Pazko uharteko (Txile) hainbat moai eskultura misteriotsuri.
«Moaiak erabat kiskalita daude», adierazi du Ariki Tepano ikertzaileak. Harrizkoak dira moaiak, baina suak erosioa eragin die, kristalizatu eta apurtu duelako haien kanpoko geruza. Oraindik ez dute esan zenbat eskulturari eragin dien suak, baina «dozenaka» direla zabaldu dute Txileko hedabideetan. Uhartean, 1.000 inguru daude.
Sua astelehenean piztu zen, eta 104 hektarea inguru kiskali ditu. Gunea itxi egin dute, kalteak aztertu bitartean. Baina uharteko alkate Pedro Edmundsek adierazi duenez, «suteak eragindako kalteak ez du konpontzerik».
Ozeano Barearen erdian dago Pazko uhartea, Rapa Nui, hango hizkuntzan (8.000 biztanle ingurutik, 5.000 bat mintzo dira rapanui hizkuntzan). Planetan jendea bizi den lekuen artean, bakartuenetakoa da uhartea, hau da, gizakiak bizitoki dituen beste edozein lekutik urrunen dagoena. 163 kilometro koadroko uhartea polinesiarrek populatu zuten, 900-1200. urtearen bueltan. 1250 eta 1500 bitartean, uharteko biztanleek, giza buru itxurako buru erraldoiak harrian lantzeari ekin zioten. Haien zibilizazioa galdu egin zen gero, uharteko natur baliabideak agortu zituztelako, hainbat teoriaren arabera.
Txileko prentsak nabarmendu duenez, suhiltzaile eta boluntario faltak zaildu egin zuen sua itzaltzea. Zabaldu zutenez, bi sute zeuden piztuta astearte goizean, eta horietako batek etxeak kiskaltzeko zorian zegoen, eta bestea, moaiak. Bi basozain, eta sei suhiltzaile boluntario baino ez zeuden lanean, eta azken horiek etxeak salbatzea lehenetsi zuten, parketik hamar kilometrora. Salatu dutenez, agintariek suhiltzaileak su sasoian kontratatzen ditu, eta hori urriaren 15ean hasten da (apirilera arte). Beraz, brigada profesionala ez zen lanean ari.
Rano Raraku sumendiaren magalean dauden moaiak kiskali ditu suak.
Astearte arratsaldean kontrolatutzat eman zuten sua. Agintariek esan dute, apropos piztu zutela sua, larreak garbitzeko lanetan. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219180/frantziak-bruselari-eskatu-dio-atzera-ditzala-mugetako-kontrolak-2023ko-apirilera-arte.htm | Politika | Frantziak Bruselari eskatu dio atzera ditzala mugetako kontrolak 2023ko apirilera arte | Kontrolak zorroztu dituzte azken urteetan, eta Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituzten 2021eko urtarrilean. Horiek irekitzeko eskatu diote erakundeetako ordezkariek Frantziako Gobernuari aste honetan. | Frantziak Bruselari eskatu dio atzera ditzala mugetako kontrolak 2023ko apirilera arte. Kontrolak zorroztu dituzte azken urteetan, eta Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituzten 2021eko urtarrilean. Horiek irekitzeko eskatu diote erakundeetako ordezkariek Frantziako Gobernuari aste honetan. | Galderari erantzutea saihestu zuen Dominique Faure Ekologia, Energia eta Lurraldeetako Frantziako estatu idazkariak asteazkenean. Baionako antzokian iragan zen MOT mugaz gaindiko operazio misioaren biltzar nagusiaren karietara etorria zen, eta estu hartu zuten Mathieu Berge Akitania Berriko hautetsiak eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko mugaldeko pasabideen irekitzeari buruz. Bereziki aipatu zuten muga hori pasatzen entseatzen diren migranteen egoera, eta gogoratu urte bakarrean hamar lagun hil direla. Estatu idazkariak izkin egin zien, erranez ez zuela «horren berri», baina hitzeman zuen eskaera ministeriora helaraziko zuela. «Nirekin kontatu dezakezue beharrik baduzue».
Ezin jakin egun hartan gezurra erran zuen, ala ez den entzuna izan. Baina Frantziako Gobernuak Bruselari eskatu berri dio luza ditzala mugetako kontrolak azaroaren 1etik 2023ko apirilaren 30era. Hala jakinarazi du Gerard Sadik Cimade elkarteko kideak Twitter sare sozialean. Zabaldu duen dokumentuaren arabera, 2015eko abendutik sei hilean behin berretsi du eskaera Frantziak. Orduan, mehatxu terroristagatik eskatu zuen –dozenaka hildako utzi zituzten eraso jihadistak izan ziren 2015eko azaroan Parisen–, baina, geroztik, COVID-19aren pandemia, legez kanpoko migrazioa eta bestelako argudioak ere eman izan ditu bere eskaeretan.
Azken honetan, hauek aipatzen ditu: «mehatxu terrorista berriak, krimen antolatua, kontrabandorako talde antolatuak, errefuxiatuen joan-etorrietan mehatxu bat sor lezaketen pertsonen etorreraren arriskua, legez kanpoko migrazioa, bigarren mailako mugimenduak, kanpoko mugako egoera (Ukrainako gerra)». Horregatik, barne muga guztiak, eta itsasoko eta aireko mugak kontrolatzeko eskatu du.
2021eko urtarrilean harago joan zen Frantziako Gobernua, eta Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko zortzi pasabide itxi zituzten. Ordutik, horietako lau berriz ireki badituzte ere, ofizialki itxiak daude oraindik ere hauek: Hendaiako merkantzien zubia (Lapurdi), Izpegiko lepoa, Aldudeko RD58 errepidea (Nafarroa Behera) eta Larraineko Iturzaetako lepoa (Zuberoa). Hala ere, BERRIAk bildu dituen lekukotasunen arabera, horietako batzuetatik inolako arazorik gabe iragan daiteke gaur egun, baina kontrolak ezarri ohi dituzte tarteka. Orain dela hiru aste, adibidez, igande goizean, Jendarmeak Larraineko lepoan ezarri ziren, Nafarroatik heldu ziren autoei pasabidea eragotziz. Era berean, Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko mugan, hesi batek oztopatzen du merkantzien zubiko pasabidea. Eremu horretan ikus daitezke, bereziki, Frantziako Poliziaren kontrol zorrotzak egunerokoan. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219181/pedro-sancristoval-kulturgilea-hil-da-90-urterekin.htm | Kultura | Pedro Sancristoval kulturgilea hil da, 90 urterekin | Euskaltzaindiak eman du heriotzaren berri, bart. Artium museoaren eta Gasteizko Jazzaldiaren sustatzaile izan zen. Euskaltzain urgazle ere bai, 1979tik. | Pedro Sancristoval kulturgilea hil da, 90 urterekin. Euskaltzaindiak eman du heriotzaren berri, bart. Artium museoaren eta Gasteizko Jazzaldiaren sustatzaile izan zen. Euskaltzain urgazle ere bai, 1979tik. | Pedro Sancristoval Murua kulturgile eta euskaltzain urgazlea zendu da, 90 urterekin. Euskal kulturgintzaren alde eginiko urratsengatik zen ezaguna usurbildarra, batik bat; hainbat proiektu hauspotu zituen urteetan. Besteak beste, Artium museoaren eta Gasteizko Jazz jaialdiaren sustatzaile izan da.
Politikagintzan ere aritu zen Sancristoval: Arabako Foru Aldundiko Kultura diputatua izan zen, agintaldi batez, 1999tik 2003ra, PPko Ramon Rabaneraren gobernuan, baina independente gisa. Hain zuzen, ikusmira piztu zuen haren hitzemateak: euskaraz egin zuen karguaren zina. Noblezia tituluak ere bazituen: Riscoko 3. markesa zen, eta Islako kondea (1979. urtean eman zioten izendapena).
Euskaltzaindiak eman du heriotzaren berri. Izan ere, Sancristoval estuki zen akademiari lotua, 1979tik. Euskaltzain urgazle izendatu zuten orduan, eta, gainera, Euskaltzaindiaren Ekonomia Batzordean aritu zen 1987tik 1989ra. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219182/zabala-maisuari-omenaldia.htm | Kultura | Zabala maisuari omenaldia | Koldo Zabala dantzaria zena omendu zutean atzo Miarritzen, ‘Zabaltzen’ deituriko dantza emanaldiaren bidez. Zabalak zuzendu zuen Oldarra taldeko dantzari ohi andanak parte hartuko zuen. Koreografo gisa sortu zituen zati batzuk berriz muntatu zituzten. | Zabala maisuari omenaldia. Koldo Zabala dantzaria zena omendu zutean atzo Miarritzen, ‘Zabaltzen’ deituriko dantza emanaldiaren bidez. Zabalak zuzendu zuen Oldarra taldeko dantzari ohi andanak parte hartuko zuen. Koreografo gisa sortu zituen zati batzuk berriz muntatu zituzten. | Koldo Zabala dantzaria, dantza maisua eta koreografoa zena omendu zuten atzo, 20:30ean, Miarritzeko Gare du Midi antzokian, Zabaltzen ikuskizuna zela medio. Herri Soinu elkarteak antolatu Herri Uzta jaialdiaren karietara eman zuten Koldo Zabalak zuzendu Biarritzeko Oldarra dantza taldeko dantzari ohi eta gomita batzuen artean, baita Oldarrari lotu Pinpirinak dantza eskolakoekin ere.
2014an pausatu zen Koldo Zabala, bizia bururaino dantzari emanik. Dantza akademikoan egin zuen formakuntza, eta euskal dantzari uztartu dio bere sorkuntza guzietan. Bizkaiko Getxotik ihes egin behar izan zuen haurrean, amarekin, frankismotik. Biarritzen finkatu zen familia, beste euskal iheslari andana bezala. Giro horretan garatu da, funtsean, Oldarra taldea.
Koldoren seme Gaizka Zabala eta Irati Arrozpide Oldarrako dantzari ohiek omenaldi ikuskizunean parte hartu zuten. Arrozpidek Koldo Zabala aita baten rolean oroitzen du, haurrean dantzan hasi zirelarik harekin. «Ttipitan aita baten gisan hartu gintuen besoetan; eraman gintuen kontserbatoriora».
Euskal girotik heldu ziren Irati eta Larraitz Arrozpide ahizpak, eta frantsesez ez zekiten hitz askorik; gutiago kontserbatorioko frantsesezko zuka moldearekin. «Entseatzen zen gu ez besteak baino apalago izatea gizarte horretan. Zubi lana egiten zuen, eta babesten gintuen». Euskal iheslari haur franko zen Pinpirinak eta Oldarra taldeetan. Arrozpidek dio, anitzek ez baitzuten aitarik ikusten, heziketa egile izan zaiela Zabala: «Egun batez erran zidan: ‘Ez nizuke erran behar eta ez erran nire semeei, baina gizon guztiak ustelak dira’. Gizonekiko heziketa bat egin nahi izan zigun. Guk etxean ez genuen, eta aita pila bat falta ziren belaunaldi bat ginelako». Ondorioz, betidanik familia bat bezala bizi izan du Oldarra. Handitzearekin, dantza maisu zorrotza ezagutu zuen gero Arrozpidek: «Diziplina handia galdetzen zuen Koldok. Biziki gogorra zen bere buruarekin; beraz, asko eskatzen zigun».
Gaizka Zabalak, aita ez ezik, dantza maisu izan du. «Gogoan ditut Angeluko Oihana ikastolan betetzen genituen bi zalditako eta 4L autoak, Pinpirinak taldeko astearte arratsetako dantza errepikara joateko». 10-11 urte zituztela, kontserbatoriora joateko aukera izan zuten. «Pinpirinak taldeko dantzari orok, nahi bazuen, bazuen kontserbatoriora joateko moldea», adierazi du Zabalak. «Diru bat kostatzen zen, baina molde bat kausitzen genuen». Dantzaren aldetik, beste mundu bat ezagutu zutela dio: «Beste dimentsio bat eman zigun. Egin ditudan lehenbiziko barra saioak han ziren. Puntualtasuna, diziplina».
Dantza maisuaren zorroztasuna eta zuzentasuna baieztatu ditu: «Bere semea izanagatik, mailarik ez banuen, gibelean egoten nintzen. Ez zen faborerik, denak berdin hartzen gintuen». Zabala semeak dio Koldo aitak ideia bat argi zuela dantza eskolarekin: herri eskola bat zela. «Hainbesteraino, non klasikoko dantzari batzuk ere etorri baitziren gurera, euskal dantzatik egiten genuenak interesa pizten baitzien». Dantzari batek galdegiten bazion dantza lantzeko eskoletarik kanpo, beti onartzen zuela dio Gaizka Zabalak: «Sekula ez zien sos bat galdegin. Erraten zien: ‘Nahi duzu? Jarraikia zaren ber, zatoz!'».
Dantzaren ondoan, mendizalea zen Koldo Zabala. Haren seme Gaizkak dio mendi ateraldiak proposatzen zizkiela dantzari gazteei, eta haien haztatzeko moldea zitzaiola: «Beste harreman bat zen. Ezagutzen ez genuen beste Koldo bat ikusten genuen: irri egiten genuen, eta edozein gaiz mintza gintezkeen; politikaz, gehienetan». Gazteek ziotenaz jakin-mina bazuen; «hark bere bizipenekin bazuen bere ikusmoldea, baina gurea jakin nahi zuen».
Arrozpidek bizitasunez bete solas horiek gogoan ditu. Oroimenean du pertsona osoa zela: “Sentibera zen biziki; elkarrizketetan, maiz, begiak bustitzen zitzaizkion”. Aldi berean, errepika saioetan kexa bultak ukan zitzakeen. “Bi aldeak erakusten zituen, ez zituen gordetzen”.
Zabalaren sorkuntzak
Lekeitio, Xubero, Gernika, Nafarroa. Ballet andana bat utzi du Koldo Zabalak. Euskal Herriak bizi izan dituenei buruz zerbaiten errateko muntatuak.
Horietarik zenbait eman ditu dantzan Arrozpidek. Zabalak errepiketan erakusten zuen kartsutasuna azpimarratu du. «Sinesgarritasun handikoa zen. Bizi zituen bere sorkuntzak; Gernika [bonbardaketa] kontatzen zigularik, xehetasunak ematen zituen, bizi izan zuelako». Hondarrean, dantzan gustukoa duen muin hori du atxikitzen. «Horregatik, harekin dut dantza maitatu. Harekin bakarrik. Ez dut inoiz ikusi ene burua beste nonbait aritzen. Koldoren dantza nuen maite».
«Giroan ematen gintuen», segitu du Gaizka Zabalak. Nafarroa balletaren sortzea gogoan du, 1980ko hamarkada hastapenean. «Errepiketan, egoeretan jartzen gintuen. Nafarroako historia kontatzen zigun, bere gisara». Baina, errepikatik kanpo, Gaizka semeak etxean ere bizi zuen sorkuntzaren hatsa: «Larunbat arratsean besta eginik, igande goizean, zortzietan, Nafarroa bizi genuen. Beñat Axiariren musika entzuten zen etxe osoan». Hain zuzen, Axiarik egin musikekin muntatu zuen Zabalak. Musika horiek entzutearekin dantza idazten zuen: «Ulertzen ez nuen idazkera bat zen. Bazuen metodo bat». Orenak eta orenak ziren. «Eta errepikara heltzekoan ikusten nuen zer atxiki zuen musiketarik eta zer ez. Fase horien lekuko izan naiz. Xantza handia izan da. Biziki maite nituen», aitortu du Gaizka Zabalak.
Musikarekin bezala, balleteko jantziak egin zizkien Claude Iruretagoienarekin trukatu solasak aipatu ditu, bestalde. «Solas horietarik, nolako jantziak atera diren ikustea, magikoa da». Argi jokoekin gauza bera zen. Elektronikan ezagutzak bazituen Koldo Zabalak, Phillips enpresan ariturik, Parisen zelarik, ogibide gisa. «Ez zen kasik dantza maisurik hark zuen ezagutza zuena argi mailan». Gaizka bera, ofizioz, soinu eta argi teknikaria da. «Hark dizkit argiak erakutsi. Egun ohartzen naiz bazekiela mintzatzen egiten zekiten teknikariekin».
Anekdota polita badu Zabalak teknikari lotua dena, hain zuzen, eta aita Koldoren bizia aldatu zuena. Ingeniari egin behar zuen. Oloroe-Donamarian (Okzitania) finkatua zen iheseko Eusko Jaurlaritzak diru laguntzak ematen zizkien ingeniari egin nahi zuten euskal gazteei. Koldo Zabalak hitzordua bazuen Jaurlaritzako ordezkariekin ingeniaritza ikasketen diruztatzeko: «Biarritz-Oloroe trena hartu zuen aitak. Baina, hara!, lokartu zen. Azken geltokian iratzarri zen: Larunsen [Okzitania]». Han zuen deliberatu dantzari bilakatuko zela.
Omentzeko emanaldia
Herri Soinu elkarteak dantzari ohi anitzi dei egin zien pandemia baino lehen, Koldo Zabalari omenaldia egiteko ideiarekin. Anitz, hurbildu ziren. Belaunaldi orotarik. «Amatxi batzuk hor dira. Zaharrenak 70 urte ingurukoak dira; gazteenak Pinpirinak taldean dira eta ez dira 10 urtera helduak», zehaztu du Gaizka Zabalak.
Koldo Zabalak asmatu dantza zatiak eman zituzten, besteak beste. Baina bakoitzaren ahalen arabera aritu dira lantzen. «Adin batean, omenaldia egiteko gogoa dugu, baina ez irrigarri gelditzeko», erran du Zabalak. «Zinez, omenezko emanaldia da eta ez zeinek hobekien dantzatuko duen. Aitarekin bakoitzak partekatu zuena itzuli nahi du». Ordainezko omen hori azpimarratu du Arrozpidek ere: «Zailak izan dira azken asteak fisikoki; zaurituak badira. Momentu bat hartu beharko dugu emanaldia aitzin oroitzeko zergatik egiten dugun, zergatik hor garen orain: gozatzeko hor gara, eta, Koldori eman diguna itzultzeko». |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219183/ezagutzaren-euskarriari-omen.htm | Kultura | Ezagutzaren euskarriari omen | Bilboko Euskararen Etxeak ‘Liburuaren Arbola’ erakusketa ibiltaria antolatu du. Gorka Arresek ondu du. Liburuaren izaera eta historia ezagutaraztea da helburua. | Ezagutzaren euskarriari omen. Bilboko Euskararen Etxeak ‘Liburuaren Arbola’ erakusketa ibiltaria antolatu du. Gorka Arresek ondu du. Liburuaren izaera eta historia ezagutaraztea da helburua. | Gaur egungo gizakiekin zein etorkizunekoekin mintzatzeko aukera eskaintzen du liburuak. “Gure pentsamenduak eta esperientziak, gaurkoei ez ezik, etorkizunekoei ere konta diezazkiekegu. Gure esperientzien, jakintzen, pentsamenduen, sentimenduen fantasien gurpila da liburu bat, denboran aurrera ibil daitekeena”. Hala deskribatu du liburuaren izaera Gorka Arrese editoreak (Zarautz, Gipuzkoa, 1965). Hark osatu du Euskararen Etxeak prestatu duen Liburuaren arbola erakusketa.
Liburuaren izaera horrek, gurpilaren ostean, Historiako bigarren asmakizun handiena bilakatzen duela uste du Arresek. Hori guztia erakusketa batean islatu du, sei ataletan banatuta. Portugaleten dago ikusgai, oraingoz. Liburuaren izaera eta historia ezagutaraztea du helburu. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219184/soslaia.htm | SOSLAIA | SOSLAIA. | Sorturtearekin hasten da Koldo Zabalaren lehen dantza: ofizialki, 1935ean sortu zen; egiazki, 1932an sortu zen, Getxon (Bizkaia). Frankismotik ihesi joan ziren amarekin, 1939an, itsasontziz. Amak hiru urtez gaztetu zuen semettoa utz zezaten harekin itsasontzira igotzen. 1937an, Gernika sarraskitu zuten urte hartan, 5 urte zituen, beraz.
1942an, Biarritzera etorri ziren Zabalatarrak. Urte berean, Bizkaira itzuli zen, Biarritzerat berriz jiteko, 1946an.
1947an hasi zen Koldo Zabala Oldarra taldean dantzari. 1953an, halabeharrez ote, dantzari klasiko bilakatzea erabaki zuen, eta Parisera joan. Han, Alexandre Volinine eta Yves Brieux-Ustaritz dantza maisuen ikasle izan zen.
1955ean itzuli zen Euskal Herrira. Oldarra balletetako zuzendari artistikoa bilakatu zen.
1979an, klasikoan oinarritu eta euskal dantza nahasten dituen Gernika balleta sortu zuen. 2000ko hamarkadan berriz muntatu zuen, dantza garaikidetik moldaturik, Antton Valverderen musikarekin.
1982an, Nafarroa ballet berria asmatu zuen. Urte berean, dantza klasiko irakasle izateko konkurtsoa gainditu, eta Baionako kontserbatorioko irakasle hasi zen. 2005era arte segitu zuen bertan. Geroztik, Koldo Zabala katedra sortu du Baionako kontserbatorioak.
1986tik bukaera arte, boluntario gisa dantza irakasle lanetan aritu zen Oldarra taldean, eta hari lotu Pinpirinak dantza eskolan. Maite emaztearekin, funtsean, bizia eman zien Pinpirinak eta Oldarra dantza eskolei.
2011n, Mizel Theretek muntatu Oroitzen naiz dantza emanaldian aritu zen, Jean Nesprias eta Filipe Oihanbururekin.
2014an zendu zen Zabala. | ||
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219185/euskaraldia-prestatzen.htm | Gizartea | Euskaraldia prestatzen | Azaroaren 18tik abenduaren 2ra izango da aurtengo Euskaraldia. Aurretik ere hainbat jarduera egiten ari dira herriz herri, ondoren ariketa hori ahalik eta ondoen egin ahal izateko, eta jendea parte hartzera animatzeko. | Euskaraldia prestatzen. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra izango da aurtengo Euskaraldia. Aurretik ere hainbat jarduera egiten ari dira herriz herri, ondoren ariketa hori ahalik eta ondoen egin ahal izateko, eta jendea parte hartzera animatzeko. | “Maratoia egiten den egunetan, sekulako giroa egoten da herrian”
Haritz Salaberria Lasarte-Oriako Ttakun elkarteko kudeatzailea
Hainbat hazitatik erne zen Euskaraldia orain dela lau urte, eta Lasarte-Orian egiten duten Euskararen Maratoia izan zen horietako bat. 1986an antolatu zuten lehen aldiz, eta aurten ere egingo dute, hamargarren aldiz: urriaren 22an eta 23an izango da. Maratoi horretan sortu ziren, besteak beste, Euskaraldiak hain ezagun egin dituen ahobizi eta belarriprest rolak. Gainera, Haritz Salaberria Ttakun kultur elkarteko kudeatzaileak esan du aurtengoa “maratoialdia” izango dela maratoia beharrean, urriaren 22an hasi eta Euskaraldia amaitu arte iraungo baitute jarduerek, hau da, abenduaren 2ra arte.
Hain zuzen ere, aktibazio ariketa bat da Euskararen Maratoia. Ttakunek eta Lasarte-Oriako Udalak antolatzen dute, lau urtean behin —oraingoa 2020an tokatzen zen berez, baina, pandemiagatik, aurten arte ez da egin—. 40 orduko egitarau bat prestatzen dute beti, larunbatean 08:00etan hasi eta igande gauerdira arte. Bost minutu baino gutxiagoko isiluneekin —gauean barne—, etengabe izaten dira era guztietako jarduerak: kontzertuak, elkarrizketak, dantza, herri kirolak… Ikastetxe, eragile, artista eta abarrek parte hartzen dute. “Zortzikotea deitzen zaion talde bat dago, eta hura da oholtzaren ardura duena edo programazioaren zati handi bat gidatzen duena”. Lasarte-Orian jaio, bizi eta lan egiten dutenek izaten dute maratoian parte hartzeko aukera.
Sentitu, pentsatu, ekin! aukeratu dute lelotzat hamargarren aldi honetarako, eta, Salaberriak azaldu duenez, horrekin du lotura aipatutako “maratoialdiak”. Izan ere, hiru fasetan banatu dute ariketa. Sentitu fasea deitu diote maratoiari berari. Ttakun elkarteko kudeatzaileak nabarmendu du maratoia egiten den egunetan “sekulako giroa” egoten dela herrian, arrakasta handiko egitasmo bat baita. Maiatz alderako hasten dira prestatzen. “Oro har, gaur egun asko kostatzen da jendea biltzea, baina herritarrek hasieratik esaten dute baietz maratoiko lantaldeetarako”.
Hura amaitzean, Pentsatu faseari ekingo diote. “Urriaren 24tik azaroaren 17ra, hizkuntza asertibitatean entrenatuko gara kolektiboki, hizkuntza ohiturak aldatu eta konplexuak alde batera uzteko”. Aurrerago jakinaraziko dute zehatzago nolakoak izango diren prestakuntza saio horiek, baina Salaberriak iragarri du umoretik tira egingo dutela. Euskaraldia bera izango da hirugarren fasea edo Ekin! fasea.
Beste urte batzuetan, herrian neurketa batzuk egiteko ere baliatu izan dute maratoia; aurreko Euskaraldian, berriz, nerabeen hizkuntza ohiturak aztertu zituzten, eta liburu bat osatu zuten ateratako ondorioekin. Aurten ez dute halakorik egingo. “Aurten gozatzeko urtea da”, esan du elkarteko kudeatzaileak.
“Eusleen rola indartzeko premia ikusten dugu”
Maddi Juanitorena Donostiako Euskaraldiko koordinatzailea
Hirugarren Euskaraldia izango da aurtengoa, eta, aurreko biak aztertuta, Maddi Juanitorena Donostiako Euskaraldiko koordinatzaileak esan du “eusleen rola indartzeko premia” ikusten dutela, besteak beste. Horretan lagundu nahi dute Euskaldunon Ahalduntze Eskolek. Gipuzkoan, Donostian, Tolosan eta Errenterian antolatu dituzte, eta Bizkaian, Getxon. Eskola “euskara hutsean bizi nahi duen edozeinentzat eta horretarako oztopo batzuk sentitzen dituenarentzat” dagoela antolatuta esan du Juanitorenak. “Ez dago hainbeste rolei begira: jarrera da kontua”.
Soziolinguistika Klusterrak lagundu du eskolen diseinuan, eta tokian tokiko euskara elkarteek hartu dute haien ardura. Donostian, Bagera elkarteak. Ordu eta erdiko bederatzi saio egingo dituzte; aurrena, datorren ostegunean. Besteak beste, gai hauek landuko dituzte: estres linguistikoa eta aurreiritziak; asertibitatea eta ahalduntzea; Ulerrizketa metodologia eta elkarrizketa elebidunak; eta erdaraz diren elkarrizketak nola irauli. “Oinarrian, saio guztiek izango dute zati teoriko bat, baina esperientzia trukaketek eta bizipenek ere parte handia hartuko dute”.
Juanitorenak zehaztu du solaskideen artean euskararen ulermena bermatuta egon arren, erdaretara joaten dela balantza maiz. “Hor saiakera berezi bat egin nahi dugu, euskaldunok eroso senti gaitezkeen harreman orekatu batzuk sortu ahal izateko”. Elkarrizketa elebidunetan ere ikusten dituzte hobetu beharreko alderdiak. “Euskara ulertu bai, baina, agian, ulermen maila baxuagoa denean zer egin landuko dugu; besteak beste, nola egin gure euskara moldagarriago, haiek ulertzeko eta guk euskarari eutsi ahal izateko”. Ulerrizketa metodologiarekin lotu du hori koordinatzaileak. “Metodologia hori dagoeneko ari da lan eremuan praktikan jartzen, baina edozein eremutara zabaldu nahiko genuke”.
Hain zuzen, kontatu du Donostian bertan estres linguistikoko egoera asko izaten direla. “Estres linguistikoa sortzen da hizkuntz hautua egin behar duzun momentuan, eta izan daiteke denda batean lehen hitza euskaraz edo gaztelaniaz egin behar duzun erabaki behar duzun unetik hasi eta erantzun txar bat jasotzen duzunera arte”.
Aurreko Euskaraldietan ere antolatu izan dituzte prestakuntza saioak, baina Euskaldunon Ahalduntze Eskolak lehen aldia du. “Dena den, eskola honek ez du zertan Euskaraldiko epe horretan bakarrik funtzionatu behar; gainerako egunetara ere moldagarria den eskola baten formatua ari gara garatzen”.
“Kalitateari eman nahi diogu garrantzia, ariketa ondo egiteari”
Egoitz Albizu Pasaiako Euskaraldiko koordinatzailea
Patata tortilla lehiaketa Elgetan, Euskaraldia aurkezteko ogitarteko afaria Andoainen, udalaren konpromisoa erakusteko adierazpena Elgoibarren, mintegi bat Azkoitian… Euskaraldia iritsi baino lehen, Gipuzkoako herri gehienetan ari dira hari lotutako jarduerak prestatzen, eta martxan dira herrietako batzordeak ere. Pasaian, adibidez, gaur bertan egingo dute Euskaraldiaren aurkezpen ekitaldia. Antzerki formatua erabiliz, hainbat egoera irudikatuko dituztela iragarri du Egoitz Albizu koordinatzaileak, “belarriprest eta ahobizi roletan sakontzeko, izen ematean sakontzeko…”. 19:00etan izango da, Pasai San Pedron, Lonja ondoko plazan.
Aurtengo ekitaldiari begira, esan du erronka nagusi bati heldu nahi diotela herrian: kalitateari. “Oro har, kalitateari eman nahi diogu garrantzia, ariketa ondo egiteari”. Albizuren esanetan, Euskaraldiaren potentzialtasunik handiena da hizkuntza ohiturez jabetzeko, kontzientziatzeko eta beste ohitura batzuk hartzeko saiakera egiten laguntzen duela. “Ez dugu nahi jendea muga dadin bakarrik izena ematera eta rol bat aukeratzera”. Hau da, jendeak ahobizi edo belarriprest rola aukeratzeko ariketa hori ere modu kontzientean egitea nahi dute, “ahobizi izango dena benetan ahobizi izan dadin, eta belarriprest izango dena benetan belarriprest izan dadin”.
Albizuren esanetan, horretarako garrantzitsua da rolak ondo ulertaraztea. “Gaitasuna eta ezagutza daude alde batetik, baina rolak ez dira hori: jarrera eta jokamoldeetan eragitea da kontua, eta hori lortu nahi dugu”. Rol bakoitza hobeto ulertzen laguntzeko saio batzuk antolatzeko asmoa ere badute Pasaiako Euskaraldiko batzordekoek.
Aurreko bi Euskaraldietan, 2018koan eta 2020koan, Euskal Herriko datuak hartuta, gehiengo zabal batek ahobizi rolean eman zuen izena, eta hala gertatu zen Pasaian ere. “Esaten dute Pasaian soziologikoki belarriprest gehiago garela ahobizi baino, baina oraindik Euskaraldiko izen emateetan joera bestelakoa da, eta horregatik esaten dugu ariketa ahalik eta ondoen egiteko saiakera egin nahi dugula”. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219186/laquopolitikarekiko-kezkak-eraman-ninduen-kazetaritzararaquo.htm | Bizigiro | «Politikarekiko kezkak eraman ninduen kazetaritzara» | Kazetaritzan eta politikagintzan ezaguna da Marian Beitialarrangoitia: hamalau urte egin ditu politikan, eta gainontzeko lan urte guztiak, kazetaritzan. Politikako bidea amaituta, irratian bueltan da; tituluetan azaltzen zen lehen, eta horiek ematen ditu orain. | «Politikarekiko kezkak eraman ninduen kazetaritzara». Kazetaritzan eta politikagintzan ezaguna da Marian Beitialarrangoitia: hamalau urte egin ditu politikan, eta gainontzeko lan urte guztiak, kazetaritzan. Politikako bidea amaituta, irratian bueltan da; tituluetan azaltzen zen lehen, eta horiek ematen ditu orain. | Aurpegi aski ezaguna da Marian Beitialarrangoitiarena (Legazpi, 1968); ez soilik bere jaioterrian, baita bizitoki duen Hernanin eta Euskal Herri osoan ere. Hernaniko alkate izan zen, garai zailetan, 2007tik 2011ra, eta Eusko Legebiltzarrean (2012-2016) eta Espainiako Kongresuan (2016-2019) ere ibili zen, parlamentari. Hamalau urtez instituzioetan ibili ostean, bueltan da bere lanbidean, aurpegia baino ahotsa ezagunagoa duen horretan: Euskadi Irratian.
Urte dezenteko geldialdiaren ostean, berriz bueltan zara Euskadi Irratian. Nola hartu zaitu lanbideak?
Lanean oso ondo hartu naute, nire ustez bi aldeak saiatu garelako gauzak ondo egiten: nik aurrerapen askorekin jakinarazi nien erabakia, eta horrek modua eman zigun pausaz pentsatzeko guztia nola egin. Eta, akaso jendea ez zen ohartuko, baina erakundeetako azken urtea pasatu nuen politikan neure burua itzaltzen eta isiltzen. Saihestu nahi nuen gaur tituluetan agertzea eta bihar tituluak ematen hastea; banekien ez zela edozein lanbidetara itzultzea. Kazetaritzak erakundeetako politikarekin izaten dituen loturengatik, banekien zaindu egin behar nuela buelta hori, bai niregatik eta bai nindoan komunikabidearengatik, publikoa baita.
Beti izan duzu argi irratira bueltatuko zinela?
Zalantzarik gabe. Alde egin nuenean, garbi nuen denboraldi baterako erabakia zela, irratikoa baita nire lanbidea. Ez nukeen inoiz pentsatuko hamalau urte egingo nituenik politikagintzan, niretzat kazetaritza eta irratigintza guztiz bokazionalak baitira; nahi baino urte gehiagokoa izan da politikako ibilbidea, baina beti izan dut argi noizbait kazetaritzara itzuliko nintzela. Horregatik, politikan faltan izan dut kazetaritza, eta kazetari naizenetik ez dut faltan sumatzen politika.
Bazenuen beldurrik entzuleek, talde politiko batetik etorrita, ezberdin hartuko zintuztela?
Banekien baten batek hori erabil zezakeela, baina ez nintzela tranpa horretan eroriko. Baina uste dut kazetaritza ez dela objektiboa: denok daukagu ideologia bat; kazetariok erabakitzen dugunean zein albiste eman, hor ere politika egiten ari gara. Gainera, ni Egin Irratitik nentorren, eta ordurako jada, seguruenik, baten batek etiketa politiko bat jarriko zidan. Baina nik Euskadi Irratian beti eduki izan dut argi komunikabide publiko batek zer izan beharko lukeen, bertan dauden batzuek baino argiago, akaso: ez zaigu tokatzen agintean dagoenaren bozgorailu izatea, baizik eta, inpartzialtasunez, ahalik eta ikuspegi pluralena ematea.
Bazarete zenbait kazetari politikara salto egin duzuenak. Badago loturarik bi arloen artean?
Nire kasuan, nabarmena. Ni kazetari egin nintzen baneukalako sentsibilitate politiko bat eta kezka bat politikarekiko. 14-15 urterekin euskalgintzan eta euskararen aldeko borrokan murgildu nintzen; horrek piztu zidan nolabaiteko interes politiko bat kazetari izateko, eta euskaraz lan egiteko erabakia hartu nuen. Politikarekiko kezkak eraman ninduen kazetaritzara, eta horrek, gero, erakundeetan murgiltzera. Aktualitate politikoa lantzen baduzu kazetari gisa, badaukazu gertatzen denarekiko nolabaiteko sentsibilitate bat. Sentsibilitate hori, niretzat, kazetari izatearekin lotuta dago. Gauzak beste modu batekoak izateko ekarpen bat egin dezakezula pentsatzeak berak sortzen du lotura bat; niretzat, nabarmena.
Irratiko kazetaria eta irratizalea zara. Zenbaitek aitortzen dioten xarma hori ikusten diozu zuk ere irratiari?
Bai. Iruditzen zait telebistak asko eskaintzen digula, baina dena eginda ematen digu. Irratian, berriz, niretzat xarma zuen jendeak ahotsa ezagutzeak baina nor zaren ez jakiteak; nire aurpegia oso ezaguna da orain, baina hasieran, ez. Jendeak ahotsari ez dio aurpegirik jartzen, eta euren imajinazioan irudikatu behar izaten dute bakoitza nolakoa den. Horrez gain, irratiak baditu bi gauza garrantzitsu: bat-bateko hori, albistea jakiteko irratiaren beharra izatea; eta konpainia egiteko daukan gaitasuna. Niri, pertsonalki, asko erakutsi dit irratiak. Gauza asko egitea tokatu zait eta jende asko elkarrizketatu dut: herri honetan erakusteko asko duen jende asko dago.
Jaiotzez legazpiarra zara, baina Hernanin izan zinen alkate. Nolatan?
Bai, legazpiarra naiz jaiotzez eta beti izango naiz legazpiarra, nahiz eta Hernanin urte gehiago daramatzadan. Egia da Hernanin, bertan jaioa ez bazara, inoiz ez zarela iristen bertako titulua izatera… Baina, tira, nik hernaniarrei erdi txantxetan esaten diet herriko titulua ez, baina alkate izateko ardura bai eman zidatela.
2007an aukeratu zintuzten alkate, EAE-ANVtik aurkeztuta. Nola gogoratzen duzu garai hura?
Ordurako, ziurrenik, nahiko ezaguna nintzen Hernanin, irratiko lanagatik eta bestelako gizarte mugimenduengatik. Baina niretzat sorpresa izan zen alkate izateko proposamena jasotzea. Hernaniren gisako herri batean, gainera, badakizu ezker abertzalea alkatetzara iristeko zalantzarik ez dagoela, eta ia ziur izango zarela alkate. Ilusioz eta kezkaz oroitzen dut garai hura. Proposamenak kezka eragin zidan. Gainera, nik ondo ezagutzen dut neure burua, eta, horrelako gauza batean sartzen banaiz, ez naiz erdizka sartzen; buru-belarri egiten dut lan. Banekien pertsonalki kostu handia izango zuela, baina, egitekotan, horrela egin beharra neukan, horrela bakarrik dakidalako gauzak egiten.
Garai zailak izan ziren, gainera…
Bai. 2007az hizketan ari gara, eta 2006ko abenduan T4ko atentatua izan zen [ETAk Madrilgo aireportuan egindakoa]. Garai hartan ez zen samurra egoera politikoa bera eta ezker abertzalekoa izatea. Baina pentsatu nuen ahalegina egin behar nuela. Ez nuen gehiago pentsatu egoera aldeko nuen edo ez.
Politikagintzan, instituzio publikoetako lehen lana izan zenuen hura. Ez zizun bertigorik eman?
Bai, ikaragarria. Eta hori ez nekiela gero ikasi dudanaren laurdenaren laurdenik ere. Alegia: anonimotasuna galduko nuela, ezker abertzaleari min egin nahi zioten guztiek fokuen erdian jarriko zutela Hernani, [Espainiako] Auzitegi Nazionalean epaituko nindutela eta espetxera joateko arriskuan egongo nintzela behin baino gehiagotan…
Horrelako ardura bat hartzen duzunean, ez zara ari zuretzat lanean, beste batzuentzat baizik, eta beste batzuen izenean: beraz, zaindu egin behar izaten da egiten duzuna. Hori, akaso, denek ez dute horrela biziko, baina nik horrela bizi izan dut, eta ardura handia sortu dit horrek. Lan publiko hori ondo egiteak, askotan, zeure gauzak ondo egiteak baino gehiago kezkatzen zaitu, eta, horregatik, askoz lasaiago bizi naiz politikagintza utzi dudanetik. Neure buruarengan pentsatu behar dut orain, eta egiten dudan horrek neuri sortzen dizkit abantailak edo desabantailak.
Politikagintzako alor asko ukitu dituzu hamalau urteotan: udala, Gipuzkoako Batzar Nagusiak, Eusko Legebiltzarra eta Espainiako Kongresua. Non sentitu zara ondoen?
Esango nuke estualdirik handienak ekarri dizkidan horrek bete nauela gehien: alkatetzak. Batetik, agintean zaudenean zeure eskua ikus daitekeelako egiten ari zaren horretan; gauzak egiten ari zara. Eta, bestetik, udala delako herritarrengandik gertuen dagoen erakundea. Horrek asebete nau gehien. Oposizioan egon izan naiz gainerako erakundeetan, eta beste batzuk kritikatzea soilik ez, ekarpenak egitea ere badagokizu horrelakoetan, baina ez dute une oro epaitzen egiten duzun hori; esaten duzuna bai, baina ez egiten duzun guztia. Alkatea zarenean, berriz, egiten duzun guztia epaitzen da; nahiz eta udal talde oso bat egon atzean, gauza bat gustatzen ez zaionarentzat errua alkatearena izaten da.
Politikan aritu zaren urteetan nabaritu duzu garaien eta politika moldeen aldaketarik?
Esango nuke bistakoa dela egoera eta testuingurua aldatu direlako aldatu dela politika egiteko modua; ezker abertzalearentzat, bereziki. Badago nolabaiteko patxada eta lasaitasun bat erresistentzia garai bat pasatuta, garai proposatzaile batera heltzeko. Azken urteetan, politikagintzan aukera izan dugu euskal herritar guztion eguneroko biziarekin zerikusia duten hainbat proposamen egiteko. Hori bai: tamalez, esango nuke nik nahi baino gutxiago aldatu dela politikagintza.
Uste dut politikak badituela kenduko nizkiokeen gauza itsusi asko, eta horrela laburtuko dut: politikan gehiago begiratzen da nork egiten duen proposamen bat, proposatzen dena baino. Eta hori herritar guztien kalterako dela uste dut. Nik beti begiratu izan diot proposamenaren edukiari, eta hori hobetsi behar dela uste dut: denok defendatu beharra daukagu alderdiak defendatzen duen hori, baina politikan faltan sumatzen dut hori azken muturrera eraman gabe edukia defendatzea. Nire ustez, hori da erakundeetan lanean ari direnek ikasi beharreko lezioetako bat.
Kazetaritza egiteko era aldatu al da azken hamalau urte hauetan?
Esango nuke lan egiteko modua ez dela asko aldatu. Uste nuen, esaterako, sare sozialek eragin handia izango zutela irratia egiteko eran, baina eragina ez da hainbesterakoa. Iturriak ere, gutxi gorabehera, berberak dira. Baina irudipena daukat areagotu egin dela prentsaurrekoetan eta ohar ofizialetan oinarritutako albistegien kazetaritza, adierazpen kazetaritza, eta sormen propiokoa falta dela uste dut. Falta da albiste baten inguruan iritzi ezberdinak eman beharko lituzketen horien bila aritzea. Eta irudipena daukat oso instituzionalak direla gure albistegiak; gizartekoak baino gehiago, erakundeenak. Pisu larregi du horrek.
Hamalau urte egin dituzu erakundeetan, baina herrigintzan ere urte asko egin dituzu. Orain, erakundeetatik kanpo, jarraituko duzu politika egiten?
Neure buruari esan nion erabat moztu behar nuela bide hori, eta, duela urtebete politika utzi nuenean, guztiz utzi nuen dena. Ez dut ezer egin azken urtebetean, ez bada nire kazetari lana eta nire burua zaintzea. Hamalau urte hauek oso gogorrak egin zaizkit, eta horrek zerikusia izango du nire izateko erarekin; buru-belarri sartu naiz, eta behar kolektiboak lehenetsi ditut neureen aurretik. Horregatik, behar nuen erabat etetea, atseden hartzea eta erabakimena etorkizunari uztea. Oraindik ez dut amaitu fase hori. Gainera, irratian arratsaldeko lan txanda izateak are gehiago laguntzen du horretan, herri honetan dena arratsaldez egiten baita. Hamalau urte hauetan osasuna ere galdu dut pixka bat, eta azkeneko urte honetan berreskuratu dut zertxobait.
Era berean, bizitza guztian, modu batera edo bestera, beti egon izan naiz zerbaitetan sartuta, eta ez dut baztertzen etorkizunean beste zerbaitetan aritzea. Baina orain etete fasean nago, eta, egia esan, ez dut sumatzen ezertan esku hartu beharra. Baina berriro diot: batek daki! |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219187/enborra-sendotu-adarrak-loratzeko.htm | Gizartea | Enborra sendotu, adarrak loratzeko | Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak ‘Euskarazko ahozko jarduna Nafarroako gaztetxoen artean:egoera eta aukera berriak’ jardunaldia egin dute Iruñean. Gazteek eskolan ez ezik plazan ere tresnak behar dituztela nabarmendu dute parte hartzaileek. | Enborra sendotu, adarrak loratzeko. Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak ‘Euskarazko ahozko jarduna Nafarroako gaztetxoen artean:egoera eta aukera berriak’ jardunaldia egin dute Iruñean. Gazteek eskolan ez ezik plazan ere tresnak behar dituztela nabarmendu dute parte hartzaileek. | Kezka batek eraman ditu Euskaltzaindia eta Iruñeko Komunikabideak fundazioa Iruñeko Kondestablearen jauregian egin berri duten jardunaldia antolatzera: gaztetxoen euskarazko ahozko jarduna jorratu dute, eskolatik plazarako jauzian euskararen erabilerak nabarmen egiten duelako behera. Batetik, eskolako eta eskolatik kanpoko zenbait adituk parte hartu dute, egoeraren diagnosia egin eta euren proposamenak erdigunean jartzeko; bertzetik, gazteek hartu dute hitza, euren esperientziak partekatzeko, eta sendotu beharrekoak agerian uzteko asmoz.
Euskarazko ahozko jardunaNafarroako gaztetxoen artean: egoera eta aukera berriak izenburupean egin dute Iruñeko jardunaldia. Egoeraren nolabaiteko argazkia erakutsi dute parte hartzaileek: azaldu dute haurrek 8-10 urte inguru dutenean sumatzen hasten dela euskararen erabileran haustura; gaztetxoen eskolatik kanpoko jarduera, oro har, erdaraz dela; eta eskolan ere, arazoak daudela. Ezagutza mailan zer hobetu badela nabarmendu dute, adibidez, Yolanda Olasagarrek eta Helena Baraibarrek, eta hizkuntzaren tratamendu integralaren alde egin dute.
Nafarroako Ikastolen Elkarteko kide da Baraibar; Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuko Euskara Ataleko irakasle, berriz, Olasagarre. Curriculumak ikasleen komunikatzeko gaitasuna landu beharra jasotzen duela azaldu dute; abiapuntua hori izanda, halere, gaitasun hori garatzean, oraindik ere, “gabeziak” badaudela erran du Baraibarrek. “Bada zer doitu; ahulgune horiek, baina, indargune bilaka ditzakegu”.
Baraibarrek ikastetxeen hizkuntza proiektua “gauzatzea” jo du tresna nagusitzat: “Arlo guztietako irakasleek izan behar dute hizkuntza irakasle; komunikatzeko gaitasuna ez da bat beste gaitasunen artean, beste guztien oinarrian egon behar du”. Uste du ikasleen euskararekiko atxikimenduak ere huts egiten duela, eta irakasleak trebatuz landu daitekeela alor hori.
Olasagarrek kontatu du 2010etik ari direla lanean D ereduko ikastetxeekin, eta jaso dutela irakasleen eta ikasleen kezka. “Irakasleen artean etsipena sumatu dugu, ikasleek gero eta gutxiago egiten dutelako euskaraz”. Ikasleen iritzia jakiteko, DBHko bigarren mailako 253 gazteri egin diete inkesta: “Etxean euskaraz aritzeko aukera izateak babesa ematen die; ikasle batzuek euskaraz aritzeko arazoak dituztela aipatzen dute; eta askok onartu dute barne gatazka bat sentitzen dutela, euskaraz egin nahi dutelako, baina arazoak dituztelako egiteko. Ahalduntzeko tresnak behar dituzte”.
Gazteen esperientzia
Gazte nafarren euskarazko ahozko jarduna aztertu nahi izan du Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak antolatutako jardunaldiak, eta, horretarako, gazteei eman diete hitza: Xabier Olano, Amagoia Nuin del Rio eta Uxune Campos aritu dira euren esperientziaren berri ematen.
Iruñeko Iturrama institutuko Batxilergoko ikasle dira Nuin del Rio eta Campos; iruindarra da lehendabizikoa, eta Etxarri Aranazkoa, berriz, bertzea. Institutu bereko ikasleak izan arren, jatorriak badu eragina gazteon euskarazko jardunean. “Iturramara etorri nintzen lehen egunean, pixka bat beldurtu nintzen; uste nuen Iruñean gehiago hitz eginen zela euskaraz”, oroitu du Camposek.
Camposek euskaraz egin ditu DBHra bitarteko ikasketak Etxarri Aranatzen; etxean ere familiak badaki euskaraz, baina azaldu du amarekin gaztelaniaz egiten duela. “Euskaraz badaki, baina gaztelaniaz hasi, eta ohitura bilakatu zaigu. Herrian lagunekin euskaraz egiten dut”.
Gaztelania “ohitura” bilakatu da, halaber, Olano eta Nuin del Riorentzat, zenbait egoeratan. “Lagun batzuekin euskaraz aritzen naiz, denekin ez; saiatzen gara, baina ez dugu normaltasunez hartzen, eta berehala egiten dugu gaztelaniaren alde”, azaldu du Nuin del Riok. Olanok ere onartu du lagun guztiekin ez duela euskaraz egiten: “Lagun jakin batzuekin bai, baina kuadrilla osoa gaudenean, erdarara jotzen dugu”, aipatu du.
Gaztelaniaren alde egiteko joera horren zergatiaz galdetu diete gazteei, eta zenbait kontu jarri dituzte erdigunean: ohitura eta lotsa, batez ere. Aitortu dute, gainera, euskararen erabilerari buruzko kezka izan arren, hizkuntzaren auzia ez dutela lehentasun lagun artean. Adibide bat aipatu du Xabier Olanok: “Azken Euskaraldia egin zenean, kuadrillan konpromisoa hartu genuen euskaraz egiteko gure artean; hilabete inguru aritu ginen, eta, berriz ere, gaztelaniaz hasi ginen”.
Olanok ere Iturrama institutuan egin zituen ikasketak. Orain kontserbatorioan dago, pianoko ikasketen seigarren maila egiten. Gaztelaniaz egiten ditu. Izan ere, eskolatik kanpoko jarduera gehienetan gaztelania da nagusi, oraindik ere. Hark izan du aukera solfeo euskaraz ikasteko, adibidez, eta futbolean aritu den zortzi urteetako batean ere euskara izan zuten hizkuntza nagusi, jokalariak eta entrenatzaileak euskaldunak zirelako. Nuin del Riok, berriz, eskolatik kanpo garatu dituen kirol guztietan egin behar izan du gaztelaniaz.
Aisialdiko bertze zenbait jarduera aipatu dituzte gazteek, eta agerian utzi dituzte dauden zailtasunak. Musikaren arloan, adibidez, hirurek entzuten dituzte euskal taldeak, batez ere; ikus-entzunezkoen esparruan, berriz, eskaintza urria dela nabarmendu dute. Netflixen gisako plataformak aipatu dituzte, eta euskarazko edukirik ia ez dagoela azaldu dute, hain zuzen.
‘No te entiendo’
Ikastetxetik kanpoko egoeraz aritu dira gazteak, bai eta institutu barrukoaz ere. Izan ere, Iturramakoa D ereduko zentro bat izan arren, gela barruan ere gaztelania erabiltzen dute ikasle batzuek. “Niri esan izan dit beste ikasleren batek ‘no te entiendo‘”, kontatu du Camposek. Euskalkiaz aritzen da, eta eskertu du dena ulertu ez arren solasaldia euskaraz entzuteko ahalegina egiten dutenen jarrera; onartu du, halere, beti ez dela gertatzen, eta, askotan, joera dela gaztelaniara pasatzea.
Olanok, Nuin del Riok eta Camposek irakasleek betetzen duten rola ere aipatu dute. Zenbait irakasleren euskara “eskasa” dela aipatu dute, adibidez; irakasle batzuen eta bertzeen hizkuntzarekiko konpromisoa ere ez da bera, azaldu dutenez, eta horrek badu eragina, haien ustez, ikasleen jokabidean: “Batzuk serio esaten dute euskaraz egin behar dugula; beste batzuek, berriz, ikasleak gaztelaniaz entzuten dituztenean ez diete kasu handirik egiten”, kontatu dute.
Olanok erantsi du entzun izan dituela irakasleak elkarren artean gaztelaniaz. “Uste dut guretzat eredu izan behar dutela; gazteok badugu zer egin, eta konpromisoa eta kontzientzia hartu behar dugu, baina irakasleek ere badute zer hobetu”.
Erabilera sustatzea, finean, euskararen inguruko eragile guztien ardura da. Horixe utzi du agerian Iruñeko irailaren 28ko jardunaldiak: ezagutza sendotu behar dela, erabilera sustatzeko, eta hori guztia egiteko baliabideak behar direla. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219188/datuak.htm | Datuak | Datuak. | %25
ZENBAT GAZTE DIREN EUSKALDUN. Euskarabideak Iruñeko jardunaldian emandako informazioaren arabera, herrialdeko gazteen %25 dira euskaldunak, 2018ko datuak kontuan hartuta. 1991n, berriz, %10 ziren.
%60
GAZTELANIAZ HOBETO MOLDATZEN DIRENAK. 2018ko datuen arabera, gazte euskaldunen %60 inguru moldatzen dira hobeto gaztelaniaz, euskaraz baino. Herritar euskaldun guztiak kontuan hartuta, erdiek diote hobeto egiten dutela gaztelaniaz.
%16
EUSKARAZ HOBETO MOLDATZEN DIRENAK. 2018ko datuek diotenez, nafar euskaldunen %16 moldatzen dira hobeto euskaraz, gaztelaniaz baino. Kopuruak behera egin du: 1991n, %40 ziren euskaraz hobeto moldatzen zirenak, hain zuzen ere. | ||
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219189/zonifikazioaren-aurkako-olatua.htm | Zonifikazioaren aurkako olatua | Zonifikazioaren aurkako olatua. | Herrialdearen kohesioan, justizia sozialean eta berdintasunean sinesten dutenak parte hartzera deitzen ditugu”. Paula Garcia Hordagoko kidearenak dira hitzak. Zonifikazioari hordagoa lelopean, zonifikazioa salatu, eta euskara Nafarroa osoan ofiziala izan dadila eskatzeko manifestazioa eginen du Hordagok, urriaren 22an, Tuteran, 17:30ean hasita. Antolatzaileek protestan parte hartzera deitu dituzte herritarrak.
Iazko azaroaren 13an aurkeztu zuten Hordago herri ekimena, Cortesen, eta azaldu zuten behetik gorako dinamika bat izatea nahi dutela. “Nafarroako hegoaldetik iparraldera; horregatik, aurkezpena egin genuen Nafarroako lehendabiziko edo azken herrian, ikuspegiaren arabera”, azaldu du Garciak. Horrez gain, beste urrats bat egiteko “beharra” sentitu, eta Tuteran manifestazio egiteko deialdia zabaldu zuten, joan den ekainaren 25ean.
Euskararen Legeak eremu ez-euskalduntzat dauka Erribera, eta Hordago herri ekimenak, hizkuntza eskubideen alde borrokatzen duenez, horri aurre egin nahi dio: “Pentsaezina da Nafarroan oraindik ere eskualdearen arabera hizkuntza eskubide desberdinak izatea”.
Iaz 25 urte bete zituen Nafarroako Euskararen Legeak. “Ezinezkoa da beste urte batez jarraitzea horrelako bereizketarekin: Nafarroan bi hizkuntza daude, eta euskara Nafarroako berezko hizkuntza bat da; beraz, Tuteran, Cortesen, Altsasun edo Beran eskubidea daukagu euskaraz bizitzeko, aritzeko eta ikasteko”.
Horrez gain, Garciak salatu du Foru Hobekuntzak eta Euskararen Legeak jarri zituzten oinarriak euskararen kontrakoak direla: “Gainera, zenbait urtetan eskuinak Nafarroan euskarari zilegitasuna kendu dio, eta horregatik daukagu oraingo egoera”.
Hala ere, Hordagoko kidearen ustez “poliki-poliki” aurrerapausoak ematen ari dira euskararen normalizaziorantz: “Herri mugimenduak eta euskalgintzak egin duten ikaragarrizko lanari esker fruituak jasotzen ari gara”, nabarmendu du. Dena den, xedea lortzeko “bide luzea” geratzen dela esan du.
Gaineratu du “gutxika” zonifikazioari aurre egiteko bidea egiten ari direla. Lantalde bakarra dira, eta Iruñerriko, Tafalla inguruko eta Erriberako jendeak osatzen du taldea: “Ez dugu herri bakoitzean Hordagoko talde bat sortu nahi; jendeak eta euskara taldeek Hordagoren mezua hartu, eta bere egitea nahi dugu, gutxika zonifikazioaren kontrako olatu bat sortzeko”.
Tuteran eta Erriberan jarri dute arreta, horko herritarrak direlako zonifikazioa “gehien” pairatzen dutenak, baina Nafarroa osoko biztanleei dei egin diete: “Denok zeharkatzen gaituen auzi bat da hau”. Hortaz, Iruñerriko jendeari zein Iruñerritik iparraldera bizi den jendeari bat egiteko eskatu diete: “Tutera oso urrun dagoela iruditzen zaigu, baina oraingoan guri tokatzen zaigu joatea, zonifikazioaren aurkako oihua gure egitea, eta denon artean Euskararen Lege bidegabea behingoz amaitzea”. Horretarako autobusak antolatzen ari dira manifestaziorako Iruñerritik, Lizarrerritik, Tafalla ingurutik eta Izarbeibartik, hain zuzen ere.
Auzolana, Ablitasen
Mobilizazioaz gain, urriaren 22an euskararen bueltan egun osoko egitaraua egonen da, Agerraldiak eta Errigorak auzolana antolatu dutelako; 09:30ean hasiko da, Ablitasen. Helburua da 10.000 saski egitea.
Horrez gain, Agerraldiak eta Errigorak kontzertuak antolatu dituzte manifestazioaren ostean; Des-Kontrol musika taldeak eta Baiuka Elektrotxarangak joko dute. “Iruditu zitzaigun oso aukera aproposa euskara Erriberan protagonista izateko egun osoan”, azaldu du Paula Garciak. Espero dute auzolanean parte hartzen duen jendeak manifestazioarekin ere bat egitea. Ofizialtasunaren aldeko aldarria zabaltzeko egun bilakatu nahi dute hilaren 22koa. | ||
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219190/askabide-klinikatik-ehun-metrora-ezin-izango-da-protestarik-egin-epaile-batek-agindu-duenez.htm | Gizartea | Askabide klinikatik ehun metrora ezin izango da protestarik egin, epaile batek agindu duenez | Abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenen aurkako kautelazko neurriak hartu ditu Donostiako lehen instrukzio epaitegiak. Gasteizen elkarretaratzea egin du mugimendu feministak, eta Ertzaintzak lau kide identifikatu ditu. | Askabide klinikatik ehun metrora ezin izango da protestarik egin, epaile batek agindu duenez. Abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenen aurkako kautelazko neurriak hartu ditu Donostiako lehen instrukzio epaitegiak. Gasteizen elkarretaratzea egin du mugimendu feministak, eta Ertzaintzak lau kide identifikatu ditu. | Gutxienez, ehun metrora. Askabide klinikara abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenek aurrerantzean ezin izango dute osasun zentroa dagoen lekutik ehun metrora gerturatu. Donostiako epaile batek arrazoia eman dio Askabide klinikari, eta aintzat hartu du abortatzeko eskubidearen aurkako protesten harira hark jarritako salaketa. Askabidek Donostian duen klinikaren aurrean protestan aritzen diren hiru lagun identifikatu zituen Ertzaintzak aste hasieran, eta horien aurkako kautelazko neurriak hartu ditu epaile batek. Hiru lagunen aurkako salaketa aurkeztu zuen Askabideko arduradun Igor Elberdinek, eta hori aintzat hartuta hartu du erabakia epaileak.
Hilabeteak dira Askabidek Donostian eta Gasteizen dituen kliniketara abortatzera doazen emakumeei jazartzen hasi zirela. Gasteizko klinikaren kasuan, protesta horiek ugaritu egin dira azken astean: abortuaren kontrako hainbat lagun osasun zentroaren atarian elkartzen dira ia egunero arrosarioa errezatzera, Ez zaude bakarrik, zu laguntzeko gaude dioten afixak eskuetan dituztela. Askabideko arduradunek asteon erabaki dute salaketa jartzea pertsona horien aurka, eta baita Donostiako klinikaren atarian biltzen direnen aurka ere. Urteak dira jazarpena pairatzen dutela, baina orain Espainian indarrean den legediak berariaz debekatzen du halako protestak egitea, eta Askabidekoek helduleku hori baliatu nahi izan dute protesta horiek amaitzeko.
Joan den apirilaren 14an indarrean sartu zen Hego Euskal Herrian haurdunaldia eteten duten kliniken aurrean abortuaren aurkako protestak egitea debekatzen duen legea. Haren bidez, abortatzeko erietxe batera joaten diren emakumeei jazartzen aritzen direnak zigortu nahi dira. Hartarako, Espainiako zigor kodea aldatu dute, eta abortuaren kontrako protestak egiten dituztenei zigorra ezarri: hiru hilabetetik urtebeterako presondegi kondena, hain zuzen. Zentro horietako langileei eraso egitea ere debekatzen du arauak. Gainera, salaketa prozesua ez du nahitaez abiatu beharko erasoa jasan duen emakumeak, automatikoa da.
Legea indarrean egonda ere, Poliziak ez ditu eragotzi abortuaren aurkako protestak. Azken egunotan Askabideko langileek askotan eskatu diete poliziei jazartzen ari zirenak identifikatzeko, baina ertzainek entzungor egin diete eskaerei. Aste honen hasieran, ordea, protestan ziren batzuk identifikatu zituzten, eta horien aurkako salaketak aurkeztu zituen Askabidek. 40 dias por la vida abortuaren aurkako elkarteko kideak dira salatutakoak.
Epaileak gaur ebatzi duenez, Askabidera abortatzera doazen emakumeen intimitatea eta abortatzeko eskubidea urratzen dute protesta egiten dutenek. Halaber, klinikako langileen eskubideak urratzea egotzi die.
Feministen erantzuna
Azken egunotan Gasteizko klinikaren inguruan izandako tentsioak mugimendu feministaren erantzuna eragin du. Gure gorputza, gure erabakia. Kanpora errosarioak gure obarioetatik lelopean, elkarretaratzea egin dute gaur arratsaldean abortatzeko eskubidearen aurka ari zirenen aurrean. Salatu dute «nazioartean antolatutako erakundeak» daudela halako «ekintza intimidatzaileen» atzean: «Emakumeon eta sexu-genero disidenteon gorputzen gaineko kontrol heteropatriarkalaren adierazleak dira».
Erakunde publikoen jarrera ere kritikatu dute, «oinarrizko eskubide izan beharko lukeena ez kudeatzeagatik», eta propio gaitzetsi zuten Poliziaren jarduna: «Egoeraren arabera jokatzen du: antolakuntza feminista kriminalizatzen du, eta emakumeon menderatzea babesten». Izatez, gaurko elkarretaratzean lau feminista identifikatu ditu Ertzaintzak: «Aldiz, abortuaren aurkakoak ez dituzte identifikatu, eta hor daude oraindik». |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219191/gehieneko-kotizazio-oinarria-86-igo-du-madrilek.htm | Ekonomia | Gehieneko kotizazio oinarria %8,6 igo du Madrilek | Soldatarik handienak dituzten langileei eragingo die, hilean 4.500 euro baino gehiago irabazten dutenei. | Gehieneko kotizazio oinarria %8,6 igo du Madrilek. Soldatarik handienak dituzten langileei eragingo die, hilean 4.500 euro baino gehiago irabazten dutenei. | Espainiako Gobernuak Gizarte Segurantzaren gehieneko kotizazio oinarria %8,6 igoko du datorren urtean. Hala, langilearen soldatagatik Gizarte Segurantzari ordaindu beharreko kuotak hileko soldata gordinaren lehenengo 4.495 euroetan aplikatuko dira, soldata hori (54.000 euro urtean) edo hortik gorakoak dituzten langileen kasuan. Orain arte, 4.139,40 euroraino aplikatzen ziren kuotak.
Espainiako Gobernuak 2023rako aurrekontu egitasmoan jaso du neurria. Gehieneko oinarria igo arren, bere asmoa da hori ezabatzea, langile batek jasotzen dituen diru kopuru guztiek Gizarte Segurantzan kotiza dezaten. Hori egiteko asmoa du pentsioen erreformaren bigarren eta azken fasean, datorren urtean ziurrenik.
Gehienezko kotizazio oinarria handituz edo muga kenduz, Gizarte Segurantzak diru gehiago bilduko du. Kotizatzaileen kasuan, ez du aldaketarik ekarriko erretiro pentsioetan, gehienezko pentsioa ez baitu igoko gobernuak.
Gutxieneko oinarriari dagokionez, lanbide arteko gutxieneko soldataren maila berean igoko du, baina hori oraindik ez dago erabakita. 2022an, 1.166,7 eurokoa izan zen.
Patronala, kexu
Kotizazioa oinarriak handitzea ez da patronalaren gustukoa, enpresek jartzen dutelako kotizazioaren zatirik handiena.
Confebaskek uste du neurria «erabat desegokia» dela, batez ere enpresen «irabazi marjinak eta jarduera asko murrizten ari diren honetan». Azpimarratu du lan kostuak nabarmen handituko direla, eta kalitatezko enplegua sortzeko traba bat dela, enpresen lehiakortasunari eraginez. Kalkulatu du neurriak 125-150 milioi euro inguruko kostua izango duela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresentzat, eta 100.000 langile ingururi eragingo diela.
CEOE patronalak «onartezintzat» jo du erabakia, eta kritikatu du gobernuak ez duela negoziatu sindikatuekin eta patronalarekin osatzen duen mahaian. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219192/93-urteko-emakume-bat-hil-da-iruneko-autobus-batean-zihoan-gurpil-aulkia-lekuz-mugitu-ostean.htm | Gizartea | 93 urteko emakume bat hil da Iruñeko autobus batean, zihoan gurpil aulkia lekuz mugitu ostean | Joan den irailaren 25ean jazo zen ezbeharra. Orduko 14 kilometroko abiaduran zihoan billabesan gurpil aulkia desplazatu zenean. | 93 urteko emakume bat hil da Iruñeko autobus batean, zihoan gurpil aulkia lekuz mugitu ostean. Joan den irailaren 25ean jazo zen ezbeharra. Orduko 14 kilometroko abiaduran zihoan billabesan gurpil aulkia desplazatu zenean. | Gurpil aulkian zihoan 93 urteko emakume bat hil da, joan den irailaren 25ean Iruñeko billabesa batean izan zuen ezbehar baten ostean. TCC operadoreak argitaratutako agiri baten arabera, konpainiaren 4. linean jazo zen, emakumea gurpil aulki baten gainean autobus barruan zela: Yanguas eta Miranda kaleko semaforoan geldi zegoen autobusa, eta, Conde Oliveto hiribidean sartzen ari zela, orduko 14 kilometroko abiaduran, gurpil aulkia desplazatu egin zen autobus barruan, eta jasandako kolpeen ondorioz bizia galdu du andreak.
TCCk adierazi du guztiz nahigabetuta daudela emakumearen heriotzagatik, baina adierazi dute ezbeharra jazo zen autobusak segurtasun neurri modernoenak dituela: «2021ean matrikulatutako ibilgailu bat da, oraindik fabrikatzailearen bermearekin; azken Ibilgailuen Azterketa Teknikoa (IAT) 2022ko ekainean pasatu zuen, eta zerbitzu ofizialak egiten du autobusaren mantenua. Bestalde, gidaria 12 urteko ibilbidea duen profesional bat da». Hala ere, agintariekin elkarlanean aritzeko prest dagoela adierazi du TCCk, xehetasun guztiak argitzeko. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219193/bi-emakume-epaitu-dituzte-eraso-homofoboengatik-nafarroan.htm | Gizartea | Bi emakume epaitu dituzte eraso homofoboengatik Nafarroan | Emaztekietako baten arabera, berak 'maritxu' hitza lagunarteko adierazpen gisa erabiltzen du | Bi emakume epaitu dituzte eraso homofoboengatik Nafarroan. Emaztekietako baten arabera, berak 'maritxu' hitza lagunarteko adierazpen gisa erabiltzen du | Bi emazteki epaitu dituzte gaur Nafarroan, joan den urtarrilean Zizur Txikiko (Nafarroa) jatetxe batean bikote homosexual bat iraintzeagatik. Emakumeetako batek ez deklaratzea erabaki du, eta bertzeak adierazi du gertatutakoa «gaizki ulertu» bat izan zela. Berak maritxu hitza lagunarteko adierazpen gisa erabiltzen duela erran du –alegia, mutil edo lagun hitzen sinonimo gisa–.
Biktimetako batek ere deklaratu du epaiketan. Adierazi duenez, akusatuen ondoko mahaian eseri ziren, eta bere bikotekideak muxu bat eman zion. Jarrian, emaztekietako batek ozenki erran zuen esaldi hau: «Begira nola musukatzen diren, maritxuak dira». Beranduago, jatetxeko zerbitzariek emakumeei adierazi zieten gainerako bezeroak molestatzen ari zirela. Hala, biktimetako batek tonua jaisteko eskatu zien «modu onean». Eskaria entzun bezain pronto, ordea, emakumeek «maritxuak» eta «zoritxarrekoa» eta halako hitzekin erantzun zioten.
Biktimak azaldu duenez, hitzok entzutean, mahaitik altxatu eta «homofoboak» zirela erran zien, gainerako mahaiek emaztekien jarrera gaitzesten zuten bitartean. Emaztekiak jatetxetik joan baino lehen erran zien barkamena eskatzeko «asmorik ez zuela» eta mutilak homosexualak izatea ez zela haren «errua». Enpresako arduradunak ere deklaratu du, eta adierazi du inoiz ez duela halakorik ikusi. Egoera ikusita, fiskaltzak urte bateko eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra eskatzen du emakume bakoitzarentzat. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219194/pere-aragonesek-argitu-du-gobernatzen-jarraituko-duela-eta-aliantzen-bila-arituko-dela.htm | Mundua | Pere Aragonesek argitu du gobernatzen jarraituko duela, eta aliantzen bila arituko dela | Kataluniako presidenteak JxCren erabakia «errespetatzen» duela azaldu du, eta bide emango diola «etapa berri» bat hasteko. Laura Borras JxCko presidenteak nabarmendu du «porrot» egin duela «Pere Aragonesen gobernuak» eta «legitimitate demokratikoa« galdu duela. | Pere Aragonesek argitu du gobernatzen jarraituko duela, eta aliantzen bila arituko dela. Kataluniako presidenteak JxCren erabakia «errespetatzen» duela azaldu du, eta bide emango diola «etapa berri» bat hasteko. Laura Borras JxCko presidenteak nabarmendu du «porrot» egin duela «Pere Aragonesen gobernuak» eta «legitimitate demokratikoa« galdu duela. | JxC Junts Per Catalunyaren militanteek Kataluniako Gobernutik ateratzearen alde bozkatu dute. Junts Per Catalunyak Kataluniako Gobernuan jarrai dezan nahi duzu? galderaren aurrean ezetz erantzun dute %55,73k. Laura Borras alderdi subiranistaren presidentearen esanetan, kontsulta planteatu dute iruditzen zaielako ERC Esquerra Republicanak ez duelako bete Kataluniako Parlamenturako hauteskundeen ondoren bi alderdiek iazko maiatzean adostutako gobernu ituna. «Pere Aragonesen gobernua da porrot egin duen gobernu bat, eta legitimitate demokratikoa galdu du», nabarmendu du, gaur, alderdiaren egoitzan egindako agerraldian. Generalitateko presidenteari egotzi dio, gainera, «lehentasuna ematea PSOErekin dituen itunei, Katalunian dituenei beharrean».
Pepe Aragones Generalitateko presidenteak ere agerraldia egin du JxCk gobernuan jarraitzeari uko egin ostean. Bertan, adierazi du JxCen erabakia «errespetatzen» duela, haren gustukoa ez bada ere. Halere, Generalitatean «etapa berri bat» hasteko aukeratzat ikusten du Aragonesek, «herrialdea eraldatzen jarraitzeko». Horretarako, aliantzak sortuko dituela azpimarratu du, «kontsentsu handien» bidetik. Bestalde, «datozen egunetan» izendatuko ditu gobernuko kontseilari berriak.
«Norberak bere erabakiak hartzen ditu. Nik ez dut erabaki arduragaberik hartuko herritarrak sufritzen ari bitartean. Ez dut herrialdearen asmoak alde batera uzten duen inongo erabakirik hartuko. Herritarren alde ez da lan egiten ardurak alde batera utzita», gehitu du Aragonesek.
Generalitatearen «lehentasun handiak» izan direnak aurrerantzean ere haren politikaren oinarri izaten jarraituko dute. Batetik, «denek Kataluniaz eta biztanleria guztiaz pentsatzea», datozen hilabete «zailei» begira. Bestetik, herrialdeak «aurrera» jarraitzen duela eta jarrai dezala, eta, hori, Aragoneseren eta Kataluniako instituzio guztien erantzukizuna dela. Azkenik, Katalunia haren herritarrek osatzen dutela, baita «askatasun koaktiboak» ere.
Katalunian gobernu krisia lehertu da azken hamar egunetan JxCren eta ERCren artean, eta convergente berriek militanteei galdetu die ea alderdiak zer egin beharko zukeen. %55,73k bozkatu dute ateratzearen alde, %42,39k Generalitatean jarraitzea babestu dute, eta %1,88k zuri bozkatu dute. Atzo hasi eta gaur 17:00 arte bozkatzeko aukera eduki dute indar subiranistaren 6.465 militanteek, eta parte hartzea %79,18 izan da.
Jordi Turull JxCren idazkari nagusiak ere parte hartu du arratsaldeko agerraldian, eta azpimarratu du «oposiziora» igaroko diren arren jarraituko dutela herritarrei «jaramon» egiten. Kataluniako hedabideek JxCren iturriak aipatuz azken egunetan kaleratutako informazioaren arabera, Turull, kontseilari izandako indar subiranistako beste kide batzuk moduan —kasurako, Joaquim Forn eta Josep Rull—, ez zegoen gobernutik ateratzearen alde; azken legegintzaldian kontseilariak izan direnak ere ez. Hausturaren alde zeuden, ordea, Borras eta Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohia, esaterako.
Turullek ERC egin du krisiaren erantzule, eta adierazi du gobernu itunaren «elementu tronkal batzuk» ez zirela betetzen ari. «Gurutzebide batean geundela eta modu horretan ezin genuela jarraitu ikusi genuen abuztu bukaeran. Dena eta gehiago probatu dugu, eta erantzun bera eman digute: 'horrela jarraitu behar du'». Jakinarazi du, era berean, azken legegintzaldian JxCren esku egon diren sei kontseilaritzetako arduradunak —hamabost kontseilaritza dauzka— hasi direla haien ukoa Aragonesi helarazten.
Ikusteko dago ERCk nola gobernatuko duen aurrerantzean. 33 parlamentari dauzka, eta gehiengoa osoa 68 aulkitan dago. 2023rako aurrekontuen proposamena ontzen ari da Generalitatea —JxCko Jaume Giro ari da horretan, hain zuzen— eta PSCk esan izan du horiei buruz hitz egiteko prest dagoela. Zuzendaritzak ezohiko bilera bat egingo du astelehenean gobernuaren haustura baloratzeko, baina Pedro Sanchez Espainiako Gobernuak adierazi du, gaur, gobernuen egonkortasuna «ezinbestekoa» dela «Ukrainako gerrak eragindako krisi sozialaren eta ekonomikoaren erdian». Sanchezen esanetan, Espainiako Gobernuaren eta sozialismo espainiarraren zein katalanaren «elkarrizketaren aldeko jarrera eztabaidaezina da».
Catalunya En Comuren talde parlamentarioaren presidente Jessica Albiach, bestalde, argi mintzatu da: «Gehiengo aurrerakoiko gobernu bat edukitzeko aukera dago berriro». Hau da, Comukoak prest daudela PSCrekin eta ERCrekin aliatzeko. Hiruen artean gehiengo osoa edukiko lukete, PSCk 33 aulki eta Comukoek zortzi dituztelako; hau da, hiruen artean 74 lirateke. Bide batez, Albiachek gogorarazi dio Aragonesi iazko otsailaren 14an ere, hauteskundeak eta gero, «gehiengo aurrerakoi bat» bat egituratzeko aukera modua eduki zuela. Comukoen buruzagiak adierazi du, nolanahi ere, ez dela «albiste on bat« gobernua haustea krisi ekonomiko baten erdian, eta «bi urte» galdu direla. Pasa den astearen erdian lehertutako krisia konponbidean jartzeko, hiru eskari egin zizkion JxCk ERCri: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea; Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea; eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. Aragonesek jakinarazi zuen, joan den larunbatean, ezetza ematen ziela baldintza horiei, iritzita, «akordiorik ez lortzeko pentsatuta» zeudela. Nolanahi ere, herenegun Kataluniako Parlamentuan egindako osoko bilkuran ez zien atea guztiz itxi convergente berrien planteamenduari: «Mahai gainean jarritako hiru eremuetan akordio batera heltzeko aukera dagoela konbentzituta nago».
Ikusi gehiago: Turull: «Egoera konpontzea izan dugu helburu, baina ERCk esan digu ez dagoela ezer hitz egiteko»
JxCren eta ERCren arteko harremanak inoiz ez dira onegiak izan. Kataluniako bi familia subiranista nagusiak hiru aldiz egon dira elkarrekin Generalitatean. Aurreneko aldiz 2017ko urriaren 1eko erreferenduma gauzatu zutenean, 2015 eta 2017 artean, Junts Pel Si koalizioaren aterkipean. Bigarrenez Quim Torra (JxC) presidente izan zenean, 2018 eta 2021 artean, eta azkenekoz iazko maiatzetik. Haien arteko tirabirak ohikoak izan dira, eta jendaurrean ere plazaratu izan dituzte. Azken hamar egunetan, ordea, tentsioa beste batzuetan baino gehiago areagotu da tentsioa. Hamabost kontseilaritza ditu Generalitateak, eta horietako seiren ardura du JxCk: Ekonomia eta Ogasuna (Jaume Giro), Atzerri Politika (Victoria Alsina), Giza Eskubideak (Violant Cervera), Justizia (Lourdes Ciuro), Digitalizazioa eta Lurraldea (Gemma Geis) eta Ikerketa eta Unibertsitatea (Gemma Geis)
Ikusi gehiago: Aragonesek Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetu du
Diadan, jada, gobernua nabarmen arrakalatzen ari zela ikusi zen. Pere Aragonesek presidenteak erabaki zuen ANC Biltzar Nazional Katalanak deitutako mobilizazioan ez parte hartzea, argudiatuta erakunde independentistaren planteamenduak indar subiranisten zatiketan sakontzen zuela. ERCko beste agintariek ere ez ziren Diadara joan. ANCk manifestaziorako kaleratutako manifestuan salatu zuen ezin dela «ezer» espero «alderdiengatik», eta Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketa mahaia kritikatu zuen.
Ikusi gehiago: Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek
Horiek horrela, bi aste pasa geroago politika orokorreko osoko bilkura bat egin zuten Kataluniako Parlamentuan, eta Aragonesek proposatu zuen argitasun akordio bat adostea, Kanadaren eta Quebecen ildotik, gizartearen «aniztasuna» aintzat hartu eta autodeterminazioaren aldeko «adostasun zabala» bilduko duena, gero, Madrilekin adostuta, erreferendum bat egiteko. Saio horren amaieran, Albert Batet JxCren legebiltzarreko bozeramaileak konfiantza mozio bat aurkeztearekin mehatxu egin zion Aragonesi, argudiatuta ez zela betetzen ari gobernu ituna. Iazko maiatzean bi alderdiek eta CUPek adostutako akordioaren arabera, gobernabideak bateragarria izan behar zuen «amnistia eta autodeterminazioa» lortzearekin. Aragonesek orduan adierazi zuen itunak «independentismoaren kontsentsu estrategikoen oinarria» ezarri zuela: «Herrialdeak aurrera egin dezan errepublikarantz».
Ikusi gehiago: Jordi Turull: «Estatuak lortu nahi zituen ondorioak ekarri ditu errepresioak»
Batetek plazaratutakoak Generalitateko presidentea aztoratu zuen, eta hurrengo egunean, joan den irailaren 27an, gobernua «urgentziaz» bildu zuen, jakin nahi zuelako ea JxCko kontseilariek ba ote zuten Batetik esandakoaren berri. 23:00tan kazetarien aurrera atera zen Aragones, eta jakinarazi zuen Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea kargugabetzeko erabakia hartu zuela, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuelako. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219195/urtarrilaren-7an-bilboko-kaleak-betetzera-dei-egin-du-sarek.htm | Politika | Urtarrilaren 7an Bilboko kaleak betetzera dei egin du Sarek | Manifestazio jendetsua egin dute Donostian. EAJk bat egin du, baina ez du parte hartuko mobilizazioan. | Urtarrilaren 7an Bilboko kaleak betetzera dei egin du Sarek. Manifestazio jendetsua egin dute Donostian. EAJk bat egin du, baina ez du parte hartuko mobilizazioan. | Milaka lagun bildu dira gaur eguerdian Donostian Etxera bidea gertu! lelopean Sare Herritarrak deitu duen manifestazioan. 11:00etan hasi dira Izan Bidea egitasmoari amaiera emateko ekitaldiak, eta hiru zutabek Donostia zeharkatu dute Pio XII.a etorbideraino. Han abiatu dute manifestazioa, eta Ilunbe kanpoalderaino joan dira.
15:30ean dira irekitzekoak Illunbeko ateak, baina ordu pare bat lehenago hasia da festa kanpoaldean. Jendetza gozatzera joan da, eta lanean ere jende asko ari da. 580 lagun inguru dira txandetan daudenak, eta 1.000 lagun inguru, denera, antolakuntza lanetan.
Goizeko manifestazioaren amaieran Bego Atxak eskertu egin dio gehiengo sozial eta politikoari euskal presoen eskubideen alde egindako ahalegina. Ohartarazi du, ordea, urruntze politika amaitzen ari diren arren, oraindik indarrean direla salbuespen neurriak. Giza eskubideen defentsak batzen dituela nabarmendu du, eta aurrerantzean ere eskubide horien alde lan egitera dei egin du, blokeoen gainetik. Urtarrilaren 7an Bilboko kaleak betetzera deitu du Sarek.
Etxera bidea gertu zioen pankarta zeramatzaten manifestazioaren buru zihoazenek. Horien aurretik gaitero eta atabalariak joan dira Illunberaino. Manifestazioaren amaieran Maddalen Lujanbio eta Amets Arzallus aritu dira bertsotan.
Mobilizazioa hasi baino ordu batzuk lehenago, EAJk adierazi du bat egiten duela «Sareren aldarrikapenarekin eta salbuespeneko espetxe legeria indargabetzea exijitu du presoen eskubideak urratzen dituelako». Zehaztu du, ordea, ez duela ordezkaritzarik bidaliko gaurko ekitaldietara: «Iragan urtarrilean, EAJ-PNVk iragarri zuen ez zela gehiago joango halako mobilizazioetara, eta adostasun politikotik eta parlamentutik lan egingo duela salbuespenezko espetxe politika indargabetzeko». Bego Atxak «positibotzat» jo du EAJren jarrera, kazetarien galderei erantzunez.
Goizeko mobilizazioaren ostean, arratsaldean Illunbeko zezen plazan jarraituko du egitarauak, jaialdi batekin. Maialen Lujanbiok, Amets Arzalluzek eta Eñ;aut Elorrietak emango diote hasiera, eta horien ondoren Belako, Rotten XIII, Esne Beltza, Su Ta Gar, Zea Mays, Liher, Sua, Doctor Deseo, Josu eta Gari (Hertzainak), Dupla, Andoni Oilokiegi eta Trikidantz ariko dira.p> |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219196/labek-zazpi-greba-egunetara-deitu-du-bizkaiko-egoitzetan-ratioen-egoeragatik.htm | Gizartea | LABek zazpi greba egunetara deitu du Bizkaiko egoitzetan ratioen egoeragatik | LABek zazpi greba egunetara deitu du Bizkaiko egoitzetan ratioen egoeragatik. | «Egoitzen egoera itogarria da, eta egungo ratioak jasanezinak dira. Gure adinekoek logela partekatu behar dute intimitatea galduz, ez zaie eguneroko dutxa ziurtatzen, ez zaie gosaria edo afaria ordu onargarrietan ematen, fardel aldaketak edo postura aldaketak berandu egiten dira batzuetan...». Argazki hori azaldu du LABek, Bilbon egin duen agerraldi batean. «Nazkatuta» daudela esan dute, adineko egoitzetako langileen egoerak okerrera baino ez duelako egin. Horregatik, zazpi greba egunetara deitu dute, urriaren 26an eta 27an, azaroaren 17an eta 18an, eta abenduaren 14an, 15ean eta 16an.
Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar egoitzetako patronalei eskatuko diete lan baldintzak parekatzeko langile publikoenekin: «Gure lan bera egiten duen langile publiko batek baino %50 inguru gutxiago kobratzen dugu. Horrez gain, azken bi urte hauetan erosahalmena galdu dugunez, hilean 300 euro inguru pobreagoak gara». Erretiroen alde egitea, ordezkapenak lehen egunetik osatzea eta lan osasunari buruzko neurriak hartzea ere aldarrikatuko dute grebaren bidez, patronalak eta diputazioak negoziatzeko borondaterik ez duela iritzita. Langileak aktibatu eta zerbitzuaren publifikazioa agendan sartu nahi dute.
Batasun sindikalaren alde egin dute: «Ez diogu inolako biderik ixten sektoreko langileen kolektiboa indartsuago bilakatuko duen edozein agertokiri». ELAk egin berri ditu hiru greba egun. | |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219197/dagoenarekin-jarraitu-edo-lehenera-itzuli.htm | Politika | Dagoenarekin jarraitu edo lehenera itzuli | Donostiako PSEko militanteek Garmendia eta Elorza hautagaien artean aukeratu beharko dute igandean. Lehenak Gascoren babesa du; besteak, Itxasorena. | Dagoenarekin jarraitu edo lehenera itzuli. Donostiako PSEko militanteek Garmendia eta Elorza hautagaien artean aukeratu beharko dute igandean. Lehenak Gascoren babesa du; besteak, Itxasorena. | PSE-EEren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietarako eta hiriburuetarako hautagaitzak azken urteetako bidearen jarraipena dira. Donostian ere hala izatea zen asmoa, Marisol Garmendia bigarren alkateordeak zerrendaburu izateko nahia adierazi ostean. Halere, ezusteko aurkari bat topatu du bidean, Odon Elorza alkate ohi eta Espainiako Kongresuko diputatuarena. Biek aurrez aurreko eztabaida bat egingo dute gaur, ateak itxita, eta Donostiako sozialisten 452 afiliatuek igandean erabakiko dute nor izango den euren alkategaia.
2019ko bozetarako, sozialistek Ernesto Gasco hautatu zuten zerrendaburu. Hark, baina, 2020ko urtarrilean utzi zuen udala, Espainiako haur pobreziaren aurkako goi mandatari kargua hartzeko. Garmendiak hartu zuen hark bigarren alkateorde eta PSEren eledun karguetan utzitako lekua betetzeko ardura. Beraz, haren esku geratu zen sozialistek eta EAJk itxitako gobernu akordioari jarraipena ematea.
Elorza bestelako ideia batekin itzuli da. Eneko Goia alkatea eta jeltzaleak izan ditu jomugan azken asteetan. Udal gobernutik kanpo egoteak emandako askatasuna baliatuta, Goiaren kudeaketa «txarra» kritikatu du, eta erabakiak hartzeko orduan «autokonplazentziaz» aritzea leporatu dio.
Elorzak argi du maiatzeko bozetarako aurkari nagusiak Goia bera eta EH Bilduren hautagai eta alkate ohi Juan Karlos Izagirre izango direla, baina uste du sozialistek badutela aurre egiteko aukera: «[Eurek] hegemonia lortzeko lehiatzen diren bitartean, sozialistok esfortzua egin behar dugu alkatetza berreskuratzeko». Horretarako «konfiantza eta lidergoa transmititzen dituen» hautagai bat behar dela uste du. Hau da, bera. «Koalizio gobernu baten buru izateko gaitasuna duen hautagai bat», gehitu zuen Elorzak, baina hori nortzuk osatuko luketen zehaztu gabe.
Garmendiak, aldiz, udalean sozialisten «ahotsa» izateko eskatu du babesa: «Donostiako alkatetza berreskuratzeko, zuek ordezkatzeko, harrotasun sozialista guztiarekin». PSE-EEren eledunak «batasuna» ere eskatu du, primarioen irabazlea dena dela ere. Halere, Elorzak bere hautagaitza aurkeztearekin, Garmendiak adierazi zuen haren garaiak jada pasatu zirela, eta orain «gogoa, ilusioa eta anbizioa dituen emakume batek» lekukoa hartzeko ordua dela. Argudio hori erabili du Gascok ere udalean taldekide izandakoa babesteko: «EAJk, EH Bilduk, PPk eta Ahal Dugu-k Donostiako alkatetzarako gizonezkoak aurkeztuko dituztela jakinda, urriaren 9an PSEtik aukera dugu primarioetan emakumezko hautagai baten alde bozkatzeko».
Babesean
Gascoren eta Garmendiaren arteko harremana ona da. Bigarrena 2011ko bozen ostean iritsi zen Donostiako Udalera. Orduan, Elorza izan zen zerrendaburua, baina Gascok hartu zuen sozialisten gidaritza hura diputatu hautatu zutenean. Hala, Garmendia, besteak beste, Europako Kultur Hiribururako hautagaitzaren arduradun izan zen, eta 2015ean, Gipuzkoako Batzar Nagusietara salto egin arren, 2019an berriz itzuli zen udalera, Gascoren eskutik. Horrez gain, beste 57 militanteren babes esplizitua ere jaso du Garmendiak. Horien artean daude Duñike Agirrezabalaga, Cristina Lage eta Ane Oiarbide zinegotziak, eta Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultur eta Kirol diputatua. Halere, uko egin dio bere burua «aparatuaren» hautagai gisa aurkezteari.
Elorza babestu dutenen artean Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria dago. Hark alkate ohiaren eskutik egin zuen politikarako jauzi, 2003ko udal hauteskundeetan, eta haren konfiantzazko taldeko kide izan zen aurrerantzean. Hala, Itxasok adierazi du Elorzak bozetan baliagarria izan daitekeen «ondare politiko eta elektorala» duela.
Izan ere, Elorza hogei urtez izan zen Donostiako alkate. 1991n iritsi zen kargura, EAJrekin egindako akordio bati esker. 2011ra arte mantendu zen, jeltzaleekin eta PPrekin akordioak eginda. Urte hartan, Bilduk irabazi zituen hauteskundeak, eta Izagirre izendatu zuten alkate. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219198/agur-nazia-egin-du-egunsenti-urrekara-alderdiko-diputatu-ohi-baten-abokatuak-epaiketa-saio-batean.htm | Mundua | Agur nazia egin du Egunsenti Urrekara alderdiko diputatu ohi baten abokatuak, epaiketa saio batean | Hamahiru urtera arteko espetxe zigorrera kondenatu zituzten alderdiko hainbat arduradun duela bi urte, «talde kriminal bat» zuzentzea egotzita. 2013an, Pavlov Fyssas ezkerreko militantea erail zuen Egunsenti Urrekarako kide batek. | Agur nazia egin du Egunsenti Urrekara alderdiko diputatu ohi baten abokatuak, epaiketa saio batean. Hamahiru urtera arteko espetxe zigorrera kondenatu zituzten alderdiko hainbat arduradun duela bi urte, «talde kriminal bat» zuzentzea egotzita. 2013an, Pavlov Fyssas ezkerreko militantea erail zuen Egunsenti Urrekarako kide batek. | 2020ko urrian, Atenasko Helegite Auzitegiak Egunsenti Urrekara eskuin muturreko alderdiko zazpi arduradun kondenatu zituen hamahiru urte arteko espetxe zigorrera. Arrazoia, «talde kriminal bat» zuzentzea. Epaiketa aldez aurretik hasi zen, 2013ko urrian, hain zuzen. Irailean bertan, Pavlov Fyssas hip-hop abeslariaren eta ezker muturreko militante antifaxista erail zuen alderdiko kide batek, labankadaz, liskar batean.
Bi urte besterik ez da igaro auzitegiaren epaitik, baina kasua irekita dago berriro. Joan den ekainean, Egunsenti Urrekarako buruek apelatzea erabaki zuten. Atenastarrek ez zuten begi onez hartu horien erabakia; mobilizazioak antolatu zituzten, eta zigor gogorragoak eskatu. Fiskaltzak ere espetxe zigorrak luzatzearen alde egin zuen. Hamahiru ezarri beharrean, gehienezko hamabost urte ezartzea galdegin zuen.
Magda Fyssasek, Pavlov Fyssasen amak, adierazi zuen hark eta bere senideek espero zutela apelazioak duela bi urteko «emaitza bera» izatea: «kondena».
Ekain erdialdean hasi zuten epaiketa, baina joan den astera arte ez diote behar bezala eutsi. Zarata askorik egin gabe pasatu dira hilabeteok, baina, gaurkoan, hainbat harritu ditu Konstantinos Plevrisen, Yannis Lagos Egunsenti Urrekarako diputatu ohiaren abokatuaren jarrerak (egungo Greziako Osasun ministroaren aita da Plevris). Epaiketaren erdian, Magda Fyssasek galdera hau egin du: «Preso politikoa al da Lagos? Preso politikoen hezurrak hautsi egingo dira». Txaloka hasi zaizkio auzitegian zeudenak.
Plevrisek gertatutakoa gaitzesi du: «Atzerrian ez litzateke halako zentzugabekeriarik gertatuko auzitegiko areto batean». Eta agur nazia egin du jarraian. Erantzuna ere jaso du, Fyssasen eskutik: «Naziek bezala agur egingo al zenuke atzerrian egongo bazina?». Publikoa ere oihuka hasi da: «Ez al zara faxistaz [Lagosez] lotsatzen? Ez al zara hainbeste krimenez lotsatzen?».
Pavlov Fyssases erailketa
2013ko irailaren 18an erail zuten Pavlov Fyssas hip-hop abeslaria eta ezker muturreko militante antifaxista, Atenasen. Labankada batez hil zen, elastiko beltzekin izandako liskar batean —neonazi taldeak dira elastiko beltzak, Egunsenti Urrekara eskuin muturreko alderdiaren jarraitzaileak—. Fyssasen erasotzaileak, Giorgos Rupakiasek, hilketa bere gain hartu, eta alderdi hartako kide zela onartu zuen. Olympiakosek eta Paris Saint Germainek Txapeldunen Ligan jokatu zuten partidaren ostean izan zen; lagun batzuekin kafetegi batean futbolaz ari zelarik, politikaz eztabaidatzen bukatu zuen 15 bat elastiko beltzekin.
Hurrengo astean, Greziako Poliziak Nikolaos Michaloliakos Egunsenti Urrekara alderdiko buruzagia atxilo hartu zuen, «talde kriminal bat» sortu izana leporatuta. Alderdiko beste hogei kide inguru ere atxilotu zituen Poliziak, besteak beste, giza hilketa, bonba bidezko atentatua eta eraso fisikoak egotzita —tartean, 38 atxilotze agindu eman zituen fiskaltzak Egunsenti Urrekarako kideen kontra—. Alderdiak, orduan, Greziako Parlamentuan zituen hemezortzi eserlekuak (guztira, 300 ditu parlamentuak) uzteko mehatxu egin zuen.
Urriak bat zuenean hasi zen atxilotuen aurkako epaiketa. Fiskaltzaren esanetan, Michaloliakos buruak agindutakoak kide guztiek obeditu beharrekoak ziren, «sakratuak eta urraezinak». Fuhrer gisa ere identifikatu zuten alderdiko liderra. Izan ere, alderdiak bi zati bereizi zituen, fiskaltzaren arabera: bata politikoa eta eragilea, eta bestea bortxazkoa. Epaiketaren hirugarren egunean, aske utzi zituzten atxilotu zituzten sei diputatutik hiru. Bitartean, polizia operazioak eta atxilotze aginduek bere horretan jarraitzen zuen, eta, egun berean, Yannis Lagos Greziako Parlamentuko diputatua espetxeratu zuen magistratuak —aurretik ere, estortsio eta proxenetismo karguak zituen—.
2015eko martxoan, behin-behineko espetxealditik atera zuten Nikolaos Mikhaloliakos eskuin muturreko liderra, baita Yannis Lagos diputatua ere. Ordura arte, hemezortzi hilabete zeramatzaten kartzelan, eta libre utzi zituzten —behin-behinean preso egon daitekeen gehienezko tartea da hori—.
Bost urteko jauzia egin behar da Fyssasen erailketaren ondorioak ezagutzeko. 2020ko urrian, Atenasko Helegite Auzitegiak Egunsenti Urrekarako sei arduradun hamahiru urteko kartzela zigorrera kondenatu zituen (Nikolaos Mikhaloliakos eta Yannis Lagos, horien artean), eta beste bat, hamar urtera, «talde kriminal bat» zuzentzeagatik. Ez arduradunak bakarrik: beste 22 kide eta diputatu ohi ere zigortu zituen hiru eta zortzi urte arteko kartzela zigorrera, talde horretako kide izateagatik. Rupakiasek, Fyssasen hiltzaileak, bizi osorako espetxe zigorra jaso zuen. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219199/itzali-dute-astigarragan-atzo-piztutako-sutea.htm | Gizartea | Itzali dute Astigarragan atzo piztutako sutea | Autoak desegiteko enpresa batean izan da sua. Ertzaintzaren arabera, ez da zauriturik izan, baina bai kalte material handiak. | Itzali dute Astigarragan atzo piztutako sutea. Autoak desegiteko enpresa batean izan da sua. Ertzaintzaren arabera, ez da zauriturik izan, baina bai kalte material handiak. | Atzo gauean Astigarragan (Gipuzkoa) piztutako sutea itzali egin dute suhiltzaileek. Bidebitarte industrialdean izan da, autoak desegiten dituen enpresa batean: su eta ke adar handiak atera dira. 21:00 aldera piztu ziren garrak, eta suhiltzaileak gau osoan aritu dira han lanean; 23:00 aldera lortu zuten sutea kontrolatzea, eta gaur goizean itzali dute guztiz.
Ertzaintzak atzo azaldu zuenez, suteak ez zuen zauriturik eragin, printzipioz ez zegoelako inor enpresan sua piztu zenean. Halere, suhiltzaileek jakinarazi dute kalte material handiak eragin dituztela garrek. |
2022-10-7 | https://www.berria.eus/albisteak/219200/osasunak-bigarrengoz-porrot-egin-du-etxean.htm | Kirola | Osasunak bigarrengoz porrot egin du etxean | Saiatu den arren, egun beltza izan du Osasunak. Chimy Avilak penalti bat huts egin du, eta Unai Garciak eta Ruben Peñak txartel gorria ikusi dute. | Osasunak bigarrengoz porrot egin du etxean. Saiatu den arren, egun beltza izan du Osasunak. Chimy Avilak penalti bat huts egin du, eta Unai Garciak eta Ruben Peñak txartel gorria ikusi dute. | Santiago Bernabeun puntu on bat eskuratu ondoren, aukera ederra zeukan Osasunak sailkapenean aurrerapausoa emateko, baina ez da hala izan. Gennaro Gattusoren Valentzia gehiago izan da Sadarren, eta 1-2 nagusitu da. Justin Kluivertek lehen zatian, eta Mouctar Diakhabyk bigarrenean, sartu dituzte bisitarien bi golak. Darko Brasanacek egin du Osasunarena, neurketako azken minutuan. Dena atera zaie gaizki gorritxoei. Ezequiel Chimy Avilak penalti bat huts egin du, eta Unai Garciak eta Ruben Peñak txartel gorria ikusi dute.
Valentzia Osasuna baino erosoago aritu da lehen zatian, eta hainbatetan iritsi dira Herreraren ate ingurura. Osasunak ezin izan du nahi bezala presio egin, eta sufritu egin du baloia mugiarazteko garaian. Hala ere, lehen aukera garbia etxeko taldeak izan du. Zortzigarren minutuan, Diakhabyren aldaratze kamuts batean, ederki ulertu dira Ez Abde eta Kike Garcia, baina Garciaren jaurtiketa zutoinetik gertu joan da kanpora.
Ordutik aurrera, Valentziak aurrerapausoa eman du, eta 27. minutuan iritsi da bisitarien gola. Osasunak Valentziaren zelaian galdu du baloia, eta Edinson Cavaniri iritsi zaio. Uruguaiko aurrelariak ederki eraman du kontraerasoa, eta pase ederra eman dio Kluiverti, lerro artean. Herbehereetako aurrelariak ez du barkatu Sergio Herreraren aurrean, eta baloia atezainaren gainetik loratuz bidali du sareetara. Gorritxoak saiatu diren arren, ez dute arrisku handirik eraman Mamardashviliren ate ingurura, eta 0-1eko emaitzarekin iritsi da neurketa atsedenaldira.
Bigarren zatia hasi aurretik bi aldaketa egin ditu Jagoba Arrasatek. Atzeko lerroak sufritu egin du lehen zatian, eta Manu Sanchez eta Ruben Peña zelairatu ditu Berriatuakoak, Aridaneren eta Nacho Vidalen ordez. Aldaketekin bi hegalak indarberritu ditu Osasunak, baina neurketaren zentzua ez da askorik aldatu. Gainera, berehala sartu du bigarren gola Valentziak. 53. minutuan gorritxoek ezin izan dute bisitarien korner bat urrundu, eta Diakhabyk sareetara bidali du baloia.
Maldan gora jarri zaio neurketa etxeko taldeari, baina, hala ere, berehala izan du markagailuan gerturatzeko aukera. Hugo Guillamonek penaltia egin dio Kike Garciari. Ezequiel Chimy Avilak hartu du erantzukizuna, baina langaz gainetik bidali du baloia. Albiste txarrak bata bestearen atzetik iritsi zaizkio Osasunari; 67. minutuan Unai Garciak txartel gorria ikusi baitu Linori penaltia egiteagatik. Hala ere, zoria alde izan dute gorritxoek, Cavanik langara bidali baitu baloia.
Aukera ugari izan ditu Valentziak aldea handitzeko, baina azkenean Osasunak egin du gola. Neurketako azken minutuan Brasanacek bidali du baloia sareetara, Ruben Garciaren falta jaurtiketa bat errematatuz. Azken hatsera arte saiatu da Osasuna neurketa berdintzen, baina ezin izan du. Gainera, Ruben Peñak txartel gorria ikusi du, eta Unai Garciak bezalaxe, ez du hurrengo neurketa jokatuko. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219229/gizon-bat-hil-da-behobian-aparkaleku-batean.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Behobian, aparkaleku batean | Kamioi batek harrapatu duela, hori da Ertzaintzaren lehen hipotesia. | Gizon bat hil da Behobian, aparkaleku batean. Kamioi batek harrapatu duela, hori da Ertzaintzaren lehen hipotesia. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gaur goizeko lehen orduan gizon bat hil da Irungo Behobia auzoko aparkalekuan (Gipuzkoa). Zer gertatu den ikertzen ari da Ertzaintza, eta, oraingoz, harrapaketa baten gisara abiatu du ikerketa; litekeena da harrapatu duen ibilgailua kamioi bat izatea. Hildakoa kamioilari bat zela zabaldu den arren hasieran, Segurtasun Sailak jakinarazi du ez daudela horretaz seguru. Goizean zehar lortu dute hildakoa identifikatzea: 42 urteko gizoneko bat zen, eta Frantziako nazionalitatea zuen, Ertzaintzak BERRIAri azaldu dionez; polizien hipotesi nagusia da istripuz harrapatu dutela.
Gizonaren egoeraz ohartarazi duen deia 04:30 aldean jaso dute larrialdi zerbitzuetan. Gasolindegiaren ondoan gizon bat harrapatu dutela azaldu dute, eta oso larri zegoela. Larrialdi zerbitzuak iritsi direnean bizirik zen oraindik, baina jasandako zaurien ondorioz hil da. Harrapatu duen ibilgailua ez zegoen han. Ertzaintza lanean da zer ibilgailuk harrapatu duen jakiteko. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219230/leherketa-handi-batek-errusia-eta-krimea-lotzen-dituen-zubia-hondatu-du.htm | Mundua | Leherketa handi batek Errusia eta Krimea lotzen dituen zubia hondatu du | Zer gertatu den ikertzeko eskatu du Putinek. Ukrainak txalotu egin du gertatutakoa. | Leherketa handi batek Errusia eta Krimea lotzen dituen zubia hondatu du. Zer gertatu den ikertzeko eskatu du Putinek. Ukrainak txalotu egin du gertatutakoa. | Kalte larriak jasan ditu gaur goizaldean Errusia eta Krimeako penintsula lotzen dituen Kertx zubiak. Errusiako agintarien arabera, kamioi batek eztanda egin du, eta, horren ondotik, erregaia zeraman tren bateko zazpi bagoi lehertu dira. Krimeako Gobernuak ez du zehaztu zerk eragin duen kamioiaren leherketa, baina Krimeako Estatu Kontseiluko presidenteak, Vladimir Konstantinovek, Ukrainari leporatu dio gertatutakoa.
Ez da inor hil, baina Krimeako zubiaren bi zati erori dira, eta errepidea moztuta geratu da. Itsasontzi bat jarri dute herritarrek Kertxeko itsasartea zeharkatu dezaten. Zubia azpiegitura garrantzitsua da Errusiarentzat Ukraina hegoaldean dituen soldaduak hornitzeko. Hemeretzi kilometro da luze, eta autobide bat eta trenbide bat dauzka. Errusiak Krimeako penintsula bereganatu ondoren, Vladimir Putinek 2018an inauguratu zuen.
Krimeako Trenbidearen prentsa bulegoak jakinarazi du erregaia zeramaten zazpi bagoiek tren baten azkenak zirela, eta Krimearantz zeramatela. Putinek ikerketa bat agindu du zer gertatu den jakiteko, eta Alexander Kurenkov Larrialdietako ministroa eta Vitali Saveliev Garraio ministroa Kertxeko itsasartera joan dira.
Ukrainak ez du bere gain hartu oraingoz erasoa, baina Mijailo Podoliak Presidentetza aholkulariak txio batean, hondatutako zubiaren irudi baten ondoan idatzi du: «Krimea, zubia, hasiera». Ukrainako armadak txalotu egin du erasoa beste txio batean. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219231/mikel-nieve-erori-egin-da-lombardiako-giroan.htm | Kirola | Mikel Nieve erori egin da Lombardiako Giroan | Txirrindulari leitzarrak ezin izan du osatu bere ibilbide profesionaleko azken karrera. | Mikel Nieve erori egin da Lombardiako Giroan. Txirrindulari leitzarrak ezin izan du osatu bere ibilbide profesionaleko azken karrera. | Mikel Nievek ezin izan du esan agur, nahiko zukeen bezala. Gaur zuen bere ibilbide profesionaleko azken karrera, Lombardiako Giroan, baina helmugara iristeko 156 kilometro falta zirenean erori egin da, eta ez du ibilbidea amaitzerik izan. Nieverekin batera, Lorenzo Fortunato (Aeolus-Kometa) ere erori da, jaitsiera batean.
Bergamo eta Como artean eman behar zituen Nievek bere azken pedalkadak. 256 kilometroko ibilbidea da, eta, harekin batera, Alejandro Valverdek eta Vincenzo Nibalik ere agur esan dute gaur Lombardian.
Nievek 38 urte ditu, eta 15 urte egin ditu profesionaletan. Palmares ederra du: hiru etapa irabazi ditu Italiako Giroan —mendiko sailkapena irabazi zuen 2016an—, beste bat Espainiako Vueltan, eta beste bat Dauphinen. Sei aldiz sailkatu da lehen hamarren artean itzuli handietan. Maisua izan da, gainera, laguntzaile lanetan. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219232/jaizkibel-konpainiak-loratzen-jaialdiaren-bidez-ospatuko-du-25-urteurrena-urriaren-22an.htm | Gizartea | Jaizkibel konpainiak Loratzen jaialdiaren bidez ospatuko du 25. urteurrena, urriaren 22an | Egun osoko festa antolatzen ari dira, ibilbide historiko batekin, herri bazkariarekin, eta zenbait ekitaldi eta kontzerturekin. Hondarribiko alardeko «hogeita bigarren konpainia» direla aldarrikatuko dute. | Jaizkibel konpainiak Loratzen jaialdiaren bidez ospatuko du 25. urteurrena, urriaren 22an. Egun osoko festa antolatzen ari dira, ibilbide historiko batekin, herri bazkariarekin, eta zenbait ekitaldi eta kontzerturekin. Hondarribiko alardeko «hogeita bigarren konpainia» direla aldarrikatuko dute. | 25 urte bete ditu aurten Hondarribiko (Gipuzkoa) Jaizkibel konpainia parekideak. 1997an jaio zen, Hondarribiko alardean parte hartzeko eskatzeko, emakumeen soldadu gisa desfilatzeko eskubidea baliarazteko. «Argi daukagu gure helburua oraindik ez dugula lortu, eta horrek haserretzen gaitu. Ezin zaigu buruan kabitu emakume izate hutsagatik espazio publikotik, ospakizunetatik, herriaren bihotzetako batetik botatzen jarraituko gintuztenik XXI. mendean, baina errealitatea hori da». Hala ere, urteurrena ospatzeko arrazoi ugari ditu Jaizkibelek: «Konpainiaren gaztetasuna, freskotasuna, alaitasuna eta aurrera jarraitzeko grina ospatzeko modukoak dira». Horretarako, Loratzen jaialdia antolatzen ari dira: urriaren 22an egingo dute urteurren festa.
Alardearen «hogeita bigarren konpainia» direla aldarrikatuko dute jai giroan: «Hemen gaudela eta bizirik gaudela ospatuko dugu». Gaur goizean agerraldia egin dute Jaizkibeleko kideek jaialdiaren programaren berri emateko, eta «hondarribiar guztiak zein inguruko lagunak» deitu dituzte parte hartzera.
Alarde parekidearen aldeko borrokaren berri emango duen ibilbide historiko batekin abiatuko dute Loratzen jaialdia, 10:30ean, eta 12:00etan Gipuzkoa plazan elkartuko dira, Jaizkibelen sinbolo bihurtu diren zapi koloretsuekin, festa hasteko. Ondoren, herri bazkaria egingo dute Jostaldi frontoian, eta 18:30ean egingo dute eguneko ekitaldi nagusia, Bentan, «izan garena eta garena ospatzeko eta gure helburuak aldarrikatzeko». Azkenik, kontzertuak izango dituzte 19:30ean hasita: The iingles, Anari, Pinpilinpussies eta Merina Gris. Ibilbide historikoan eta bazkarian parte hartzeko izena eman behar da.
Udalaren erantzunik ez
Bi urteko geldiaren ondoren, irailaren 8an berriro egin zen Hondarribiko alardea, eta, 25 urteotan bezala, aparte desfilatu zuen konpainia parekideak; aurten, dena den, plastiko beltzik gabe egin zuen Kale Nagusiko bidea Jaizkibelek, eta babes handia jaso zuen. Gatazka, ordea, ez da konpondu, eta, horren harira, eskaera argi bat egin zion Oihana Etxebarrieta Jaizkibeleko kapitainak Txomin Sagarzazu Hondarribiko alkateari: «Hilabeteko epean elkarrizketa mahai bat martxan jartzeko lidergoa har dezala. Herriak hala eskatzen du, eta bada garaia alardearen inguruko eragile ezberdinak biltzeko eta elkarrizketa prozesu bat abiatzeko».
Alardetik hilabetera egin du agerraldia Jaizkibelek, hain justu, epe hori amaitu den egunean. Etxebarrietak azaldu duenez, udalak ez die erantzun: «Ez dugu mezurik, deirik edo gonbidapenik jaso, ez mahai baterako, ezta bilera baterako ere». «Larria» iruditzen zaio herritarrek eginiko eskaera bati ez erreparatzea: «Ez genuen soilik komunikabideen bidez egin: udaletxean ere formalki erregistratu genuen eskaera. Edozein elkarteren edo herritarren eskaerak merezi du gutxienez jaso izanaren konfirmazio bat. Eta denok merezi dugu entzunak izatea, bestaldean norbait dagoela sentitzea, errespetua».
Etxebarrietak gogora ekarri du ez dela lehen aldia: «Tamalez, ohituta gaude. Baina horrek ez gaitu gelditu; bestela, ez ginen iritsiko 25 urte betetzera». Loratzen jaialdia pasatutakoan aztertuko dute zein urrats egin aurrerantzean, baina gatazkari heldu beharra berretsi du: «Irailaren 8tik kanpo gai honetaz hitz egiteko momentu aproposa da». |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219233/etxe-baten-salmenta-espekulatiboa-salatu-dute-senperen.htm | Gizartea | Etxe baten salmenta espekulatiboa salatu dute Senperen | Berrehun pertsona elkartu dira herritar talde batek antolatu duen manifestazioan | Etxe baten salmenta espekulatiboa salatu dute Senperen. Berrehun pertsona elkartu dira herritar talde batek antolatu duen manifestazioan | Hamar egunean 500.000 euroko emendatzea; 50.000 euro egun bakoitzeko. Hori da Senperen (Lapurdi) salgai ezarria izan den etxebizitza baten prezioak izan duen bilakaera. 750.000 euroan saldu zuten irailaren 3an, baina, egun gutxira, berriz salgai ezarri du jabeak, oraingoan 1.250.000 euroan. Egoera hori salatzeko, 200 bat pertsonak protesta egin dute, Herrian bizi, ez espekulatu lelopean.
Herritar kolektibo bat osatu dute, eta dei egin diote «Ipar Euskal Herriko bizimoduaz arduraturik sentitzen diren guziei» bertan parte hartzera. Horiek antolatu dute gaurko manifestazioa. «Non biziko dira gure haurrak, gure bilobak, gure gurasoak? Etxebizitzaren egoera zernahi bilakatzen ari da, gehiegizko espekulazioa herri honetan bizi diren biztanleez axolarik ez duena».
Protestan parte hartu dutenek hautetsiei dei egin diete etxebizitzaren arazoari aurre egiteko esku hartu dezaten, eta elkarlaneko ekintzara pasatzea proposatu diete herritarrei ere. Senpereko Ibarrun auzoan den etxebizitzara manifestazioa eginda bukatu dute protesta. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219234/abortua-ia-kasu-guztietan-debekatzen-duen-lege-bat-blokeatu-dute-arizonan.htm | Mundua | Abortua ia kasu guztietan debekatzen duen lege bat blokeatu dute Arizonan | XIX. mendeko arau bat indargabetu du, behin-behinean, Arizona estatuko Helegite Auzitegi Federalak. AEBetako 300 hiritan baino gehiagotan abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioak egitekoak dira gaur. | Abortua ia kasu guztietan debekatzen duen lege bat blokeatu dute Arizonan. XIX. mendeko arau bat indargabetu du, behin-behinean, Arizona estatuko Helegite Auzitegi Federalak. AEBetako 300 hiritan baino gehiagotan abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioak egitekoak dira gaur. | Abortua ia kasu guztietan debekatzen duen XIX. mendeko lege bat ezartzea debekatu du, behin-behinean, Arizona (AEB) estatuko Helegite Auzitegi Federalak. Horrenbestez, aurrerantzean legezkoa izango da haurdunaldia 15. astearen aurretik etetea.
Joan den irailean, lehen instantziako Arizonako auzitegi batek baimena eman zion estatuari 1864. urteko lege bat ezartzeko, nahiz eta Arizonan abortuari buruzko lege berriagoak badiren. Duela 150 urteko arau horren arabera, amaren bizitza arriskuan dagoenean bakarrik eten daiteke haurdunaldia.
Ikusi gehiago: Abortu eskubide konstituzionala indargabetu dute epaileek AEBetan
AEBetako Auzitegi Gorenak 1973ko abortu eskubide konstituzionala ezabatu zuen maiatzean, eta, orduz geroztik, abortuaren kontrako legeak onartu edo berreskuratu dituzte Alderdi Errepublikanoa nagusi den bi estatutan. Duela lau aste, Mendebaldeko Virginia estatuko (AEB) bi ganberek abortua ia kasu guztietan debekatzea onartu zuten. Senatuaren eta behe ganberaren arabera, haurdunaldia eten ahal izango da, soilik, bortxaketa baten ondorio denean, intzestua dagoenean eta amaren bizitza arriskuan dagoenean. Abuztuan Indianan estatuan onartu zuten abortuaren aurkako lege bat.
Ikusi gehiago: Gizarte zibilaren txanda abortatzeko eskubidearen alde
Planed Parenthood elkarteak abortatzeko aukera ematen duten klinikak kudeatzen ditu, eta ohar baten bidez iragarri du Arizonan dituen instalazioetan berriro egongo dela haurdunaldia eteteko modua. Iragarri du, hori bai, neurri behin-behinekoa dela, eta aurrerago indarrean zegoen legedia ezar dezatela atzera.
Eta AEBetako 300 hiritan baino gehiagotan abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioak egitekoak dira gaur. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219235/euskara-eskakizunak-apaltzeko-eskatu-du-euskara-denontzat-plataformak.htm | Gizartea | Euskara eskakizunak apaltzeko eskatu du Euskara Denontzat plataformak | Administrazio publikoan lanpostuak lortzeko hizkuntza eskakizunak tokian tokiko errealitate soziolinguistikora egokitu behar direla diote. | Euskara eskakizunak apaltzeko eskatu du Euskara Denontzat plataformak. Administrazio publikoan lanpostuak lortzeko hizkuntza eskakizunak tokian tokiko errealitate soziolinguistikora egokitu behar direla diote. | Euskara Denontzat plataforma aurkeztu dute Bilbon, eta euskararen aldeko hizkuntza politika aldatzeko eskatu dute. Plataformako kideen hitzetan, «gehiegizkoa» da euskararen ezagutza mailaren eskakizuna, eta oztopo bat da administrazio publikoan lanpostuak lortzeko orduan; haien iritziz, horrek hizkuntzaren arbuioa eragiten du biztanleriaren zati batean.
Fabien Laespada da plataformako bozeramailea, eta Joseba Erkizia HABEko zuzendari ohiak eta Lourdes Oñederra euskaltzainak ere parte hartu dute aurkezpenean. Plataformaren arabera, hizkuntzaeskakizunak eremu bakoitzeko errealitate soziolinguistikora egokitzea beharrezkoa da. Laespadaren hitzetan, ezin dira eskakizun berberak izan Azpeitian bezala biztanleria osoak egunerokoan euskara erabiltzen duen herri batean, Gasteizko osasun etxe batean edota Karrantzan bezala euskara herritarren %2k hitz egiten duen herri batean.
Era berean, soilik ahozkoa den hizkuntza eskakizuna sortzeko ere eskatu dute, zenbait lanbidetarako egokituagoa delakoan. Polizia edo autobus gidariak eman dituzte adibide gisa. Laespadaren hitzetan, C1 eskakizuna «euskarazko tesi baten 300 orri idazteko» da beharrezkoa, eta gehiegizkoa iruditzen zaio herritarrei hizkuntza maila hori lortzeko eskatzen zaien ahalegina. Euskara ikastea doakoa izatea eta langileentzat liberazio gehiago izatea eskatu dute. Sinadura bilketa bat abiatzeko asmoa erakutsi dute, Eusko Legebiltzarrean HEL herri ekinbide legegile bat bultzatzeko. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219236/lonbardiako-giroa-bigarrengoz-zakuratu-du-pogacarrek-mas-eta-landa-garaituta.htm | Kirola | Lonbardiako Giroa bigarrengoz zakuratu du Pogacarrek, Mas eta Landa garaituta | Tadej Pogacar (Team UAE) esloveniarrak bere ibilbide profesionalean bigarrengoz irabazi du Lombardiako Giroa, Enric Masen (Movistar Team) eta Mikel Landaren (Bahrain Victorius) aurretik. | Lonbardiako Giroa bigarrengoz zakuratu du Pogacarrek, Mas eta Landa garaituta. Tadej Pogacar (Team UAE) esloveniarrak bere ibilbide profesionalean bigarrengoz irabazi du Lombardiako Giroa, Enric Masen (Movistar Team) eta Mikel Landaren (Bahrain Victorius) aurretik. | Denboraldia garaipen batekin itxi du Tadej Pogacarrek, urteko azken monumentu handia irabazita. Joan den urtean ere Fausto Masnada eta Adam Yates txirrindularien aurretik iritsi zen Pogacar Bergamon; esloveniarrak Lombardiako Giroa lehenengoz irabazi zuen aldia izan zen hura, eta, handik, urtebetera, bigarrengoz egin du balentria 24 urteko txirrindulariak.
Pogacarren taldeak, UAEk, lasterketa gogortu eta tropela murriztea lortu du. Helmugarako hamalau kilometro falta zirela iritsi dira Civiglio gainera, Pogacar eta Mas lehenengo, eta Landa segundo batzuk atzerago; hala ere, Murgiako (Araba) txirrindulariak aurreko biak harrapatu ditu jaitsieran. Pogacarrek Masen erasoei eutsi die, eta Landa atzean geratu da berriro. Mas Pogacarren gurpilean sartu da helmuga gerturatzen zebilela, baina ezin izan du esloveniarraren abiadura gainditu, eta eskuak altxatzeko denbora izan du Pogacarrek bigarren Lombardia eta hirugarren monumentua ospatzeko.
Denboraldi zaila goxatzen
Amaitu berri duen denboraldian Pogacarrek ezin izan du aurreko bietan erakutsi zuen mailara iritsi. 2020ko irailaren 20an, 20 urte bete aurreko egunean, bere ibilbideko lehen itzuli handia, Frantziako Tourra, irabaztea lortu zuen Pogacarrek, azken erlojupekoan Primoz Roglic aberkideak La Planche de Belles Filles mendatean egindako denbora suntsituz. Lehendik ere, 2019ko Espainiako Itzulian, erakutsia zuen Pogacarrek gauza handiak egiteko gai zela, hiru etapa irabazi baitzituen orduan, mendateen gainetan denak. 2021ean ere Frantziako Tourra irabazi zuen Pogacarrek, baita Tirreno Adriatikoa eta Lieja-Bastogne-Lieja monumentua ere. Tokioko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen, eta Lombardia irabazten amaitu zuen denboraldia, aurten egin moduan.
2022a Strade Bianche irabazten hasi zuen, baita Tirreno Adriatikoa ere, eta Frantziako Tourrean maila ona erakutsi zuen lehen astean. Hala ere, 11. etapan ezin izan zion Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) danimarkarraren erasoari erantzun Col du Granonen, eta maillot horia kendu behar izan zuen. Amaierara arte erasokor ibili zen Pogacar, baina ezin izan zion behar bezainbeste denbora kendu Jumboko txirrindulariari, eta bigarren amaitu zuen Parisen. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219237/pse-eeren-hauteskunde-primarioetan-donostian-jarriko-dute-arreta-handiena.htm | Politika | PSE-EEren hauteskunde primarioetan Donostian jarriko dute arreta handiena | Udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak aukeratzeko ordua dute PSE-EEko militanteek. Donostiako Udalerako hautagaitzetan jarriko dute arreta handiena. | PSE-EEren hauteskunde primarioetan Donostian jarriko dute arreta handiena. Udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak aukeratzeko ordua dute PSE-EEko militanteek. Donostiako Udalerako hautagaitzetan jarriko dute arreta handiena. | Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak aukeratzeko eguna dute bihar PSE-EEko militanteek. Hauteskunde primarioak egingo dituzte bihar, eta herri edo herrialderen batean hautagaitzaren batek ez badu %50eko langa gainditzen, datorren igandean, urriaren 16an, izango dute bigarren itzulia.
Printzipioz, Donostiako Udalerako aukeraketak emango du zeresan handiena; izan ere, 2011n alkatetza galdu ostean, Espainiako Diputatuen Kongresuan ibili da, Donostiako Udalerako hautagai izateko itzuli den arte. Marisol Garmendia izango du aurrean, biek lortu baitute estatutuek agintzen duten militantziaren gutxiengo laguntza, %12. Donostiako zinegotzi izan zen Garmendia 2011 eta 2015 urteen arteko legealdian, eta 2015 eta 2019 bitartean Gipuzkoako Foru Aldundiko Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako diputatua izan zen. Legealdi honetan Donostiako Udalean dago berriro, bigarren alkateorde gisa, eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia da.
Primarioen prozesuan «errespetu handia» egon dela adierazi du Odon Elorzak. Hauteskunde primarioak garrantzitsuak eta gai «serioak» direla esan ostean, prozesu demokratikoak «ondo» egin behar direla nabarmendu du: «Debate, parte hartze, gardentasun eta errespetu handia egon behar du, eta egon da». |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219238/jone-uriak-irabazi-du-donostiako-final-laurdena.htm | Kultura | Jone Uriak irabazi du Donostiako final-laurdena | 706 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Onintza Enbeita izan du atzetik, 688 punturekin | Jone Uriak irabazi du Donostiako final-laurdena. 706 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Onintza Enbeita izan du atzetik, 688 punturekin | Gaur arratsaldean jokatu da Bertsolari Txapelketa Nagusiko bosgarren kanporaketa Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, eta Jone Uria izan da, nabarmen, denetan nagusi, 706 puntu eskuratuta. Horrenbestez, finalaurrekoetara zuzenean pasatuko da Uria, eta Iruneko Ficoba erakustazokan (Gipuzkoa) kantatuko du azaroaren 5ean, Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabalekin batera. Hala geratu da, bestalde, gaurko sailkapen osoa:
1. Jone Uria, 706 punturekin. 2. Onintza Enbeita, 688 punturekin. 3. Aitor Etxebarriazarraga, 682,5 punturekin. 4. Maddalen Arzallus, 678 punturekin. 5. Eñaut Martikorena, 674,5 punturekin. 6. Beñat Iguaran, 659 punturekin.
Goraino bete da gaur Viktoria Eugenia antzokia. 888 lagun batu dira, denera, Donostiako final-laurdenean; orain arteko saioetan baino gehiago. Giroa, ordea, aurrekoetan bezain gori sumatu da antzokian; nabaria izan da entzulearen bertso-gosea. Bisak errepikatu dituzte eta bertsoak gogotik txalotu. Baita tarteka-tarteka barre algaraka aretoa lehertu ere. Bertsolariek lortu dute bero zegoen publikoarekin konektatzea, nahiz eta behetik gorako prozesua izan den hori.
Zozketak hala aginduta, honela eseri dira sei bertsolariak, hurrenez hurren: Aitor Etxebarriazarraga, Beñat Iguaran, Onintza Enbetita, Maddalen Arzallus, Eñaut Martikorena eta Jone Uria. Hasierako agurrak kantatu ondotik, ohi gisara, zortziko handiko ariketari ekin diote. Enbeitaren eta Arzallusen bertsoaldia izan da, ziurrenean, txalotuena. Ekonomikoki oso une lazgarria bizitzen ari den berrogeina urteko bikote baten larruan jarri behar izan dute. Onintzak guraso izan nahi duela zehaztu du Leire Garatxena gai-emaileak, eta, Maddalenek, aldiz, ez duela uste une egokia denik. Ondo heldu diote gaiari biek ala biek. «Ta igual ondo beteko dugu/guk umearen demanda/gu biongandik zerbait kenduta/berari asko emanda». Kolpe hori bota du Enbeitak, eta hala erantzun dio Arzallusek: «Bi sartzen diren tokian hiru/sartzen dira, badakigu/baina ez gara bi sartzen eta/ezin gara sartu hiru».
Zortziko txikiari ere ederki erantzun dio Arzallusek. Martikorenarekin batera osatu du bertsoaldia. Gaiaren arabera, pisukideak izan dira ariketa horretan. Arzallusi tipuladun patata tortila gustatzen ez zaiola jakitun, berriro ere horixe jarri dio afaltzeko Martikorenak. Bere indargunetik jo du Martikorenak; umorez josi baititu hiru bertsoak. Bigarren bertsoan algaraka lehertu da aretoa. Maddalen kexu zen berriro ere afaritarako gauza bera jarri izanagatik, eta hala arrazoitu du Martikorenak kantuz: «Euskal kulturan honek/esan nahi du hala:/ilargira ta bueltan/maite zaitudala».
Nabarmentzekoa da plaza bihurtu duela antzokia Martikorenak. Izan ere, txapelketako tentsio horiei guztiei iskin egin, eta aise lortu du publikoarenganaino iristea; errealitate eta umore zantzuz josiz bertso guztiak.
Nolanahi ere, nabarmentzekoa batez ere Uriak egindako saioa izan da; bikaina, hasi eta buka. Puntuazioa da horren erakusle; erori gabe, zutik eutsi baitio oholtzari. Ariketa guztietan utzi ditu ale politak, baina ganbarakoa egin du borobilen. Honakoa izan dute hiru bertso kantatzeko gaia: «Badakizu min egingo diola, baina pentsatzen duzuna esatea erabaki duzu». Lagun baten drogekiko adikzioa eraman du bertsotara. Eta, hain zuzen, ondorengoa izan da lagunari esatea erabaki duena: «Aldatu beharko luke/behingoan bere brujula/hala esan diot hartuz/ahots goxo ta ahula/ez al zara konturatzen/arazo bat daukazula?» .
Ondo merezita gailendu da saioan, nahiz eta denen artean lortu duten saio gozagarri bat osatzea. Amaierako agurrean deskribatu du irabazleak zer den Txapelketa Nagusia bertsolarientzat:
Azken hiru astean nahiko komentario ikusi da: «Honen bete lana eskas», «Hau ez dabil itsu, ba» Bertso denen letra txiki kakotsak eta kurtsiba nork hanka sartuko ote nork emango esklusiba gu erdi borrero eta gu erdi suizida gure autoestimen dantza eta zuen ikusmira ongi etorri berriro Txapelketa Nagusira
Bihar Lizarran
Bihar bertan jakingo da, aurreko saioetako irabazleez gain, zein izango diren finalaurrekoetara pasatuko diren bertsolariak. Lizarrako Los Llanos aretoan (Nafarroa) izango da gaurko saioa, eta ondorengo bertsolariak arituko dira kantuan: Aitor Bizkarra, Asier Azpiroz, Imanol Uria, Iñigo Mantzizidor Mantxi, Maialen Akizu eta Unai Gaztelumendi. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219239/orduaren-marka-berria-ezarri-du-filippo-gannak.htm | Kirola | Orduaren marka berria ezarri du Filippo Gannak | Daniel Bighamek abuztuan hautsitako marka gainditu du Gannak, ordubetean 56,792 kilometro eginda. Kilometro eta 252 metroan hobetu du Bighmanek egindako distantzia. | Orduaren marka berria ezarri du Filippo Gannak. Daniel Bighamek abuztuan hautsitako marka gainditu du Gannak, ordubetean 56,792 kilometro eginda. Kilometro eta 252 metroan hobetu du Bighmanek egindako distantzia. | Filippo Gannak (Team Ineos Grenadiers) orduko marka berria ezarri du gaur Grenchenen (Suitza), joan den abuztuan Daniel Bigham txirrindulari ohiak ezarri zuen 55,540 kilometroko langa gaindituz. 56,792 kilometro egin ditu Gannak ordubetean, eta kilometro eta 252 metroan hobetu du ingelesaren marka. 19:57ean abiatu da txirrindulari italiarra, eta lehen itzulietan Bighamen denboraren azpitik jarri den arren, abiadura moteldu eta segundo batzuk gainetik jarri da. Hala ere, berehala eman dio buelta Gannak, eta probaren erdian, Bighmanen denbora hamaika segundoan hobetzen zuen Gannak.
Bizikleta, jantzi, kasko eta oinetako bereziak egin dizkiote Gannari proba horretarako, eta bizikletak 75.000 euroko balioa duela argitaratu dute hainbat hedabidek.
Taldekidearen marka gaindituz
Bighmanen aurretik, Victor Campenaertsek zuen orduko marka onena, baina abuztuan ingelesak titulua kendu zion belgikarrari. Bitxia da Bighmanen kasua; izan ere, errekorra egin zuen unean erretiratua zegoen txirrindularitzatik. 2019an brontzezko domina irabazi zuen Yorkshireko (Ingalaterra) Munduko Txapelketan, errelebokako erlojupeko mistoan, eta gero Ineos Granediers taldeko errendimendu ingeniari bihurtu zen; hain zuzen ere, Gannaren taldekoa. Fausto Coppi, Eddy Merckx, Miguel Indurain, Tony Rominger eta Bradley Wiggins dira marka berria ezartzea lortu izan duten txirrindulari garrantzitsuenetako batzuk. |
2022-10-8 | https://www.berria.eus/albisteak/219240/gehiago-merezi-zuen-athleticek.htm | Kirola | Gehiago merezi zuen Athleticek | Athleticek goitik behera menderatu du Sevilla bigarren zatian baina ez da nahikoa izan galtzen hasitako neurketa iraultzeko. Zuri-gorriek irabazteko aukera ona galdu dute | Gehiago merezi zuen Athleticek. Athleticek goitik behera menderatu du Sevilla bigarren zatian baina ez da nahikoa izan galtzen hasitako neurketa iraultzeko. Zuri-gorriek irabazteko aukera ona galdu dute | Helduleku asko ditu Athleticek Sevillaren etxean jokatutako partidak. Ondorio onak zein txarrak atera daitezke eta denak izan daitezke balekoak. Izan ere, zuri-gorriek bere dohain eta gabezia guztien berri eman dute Sanchez Pizjuanen jokatutako norgehiagokan. Hala ere, onetik txarretik baino askoz gehiago izan du AthleticenAthleticek goitik behera menderatu du Sevilla bigarren zatian baina ez da nahikoa izan galtzen hasitako neurketa iraultzeko. Zuri-gorriek irabazteko aukera ona galdu dute jokoak. Azterketa gaitza maila ona emanda gainditu du, eta puntu bat ekarri du Sevillaren zelaitik: 1-1.
Athleticek jokoa, nortasuna eta indarra duela erakutsi du Txapeldunen Ligan ari den talde batean etxean. Oztopo askori aurre egiteko kapaz izan da. Batetik, entrenatzailez aldatzen duen taldeak lehen partidan izaten duen gosea izan du aurkari. Bigarrenez, betidanik puntuak irabaztea ikaragarri kostatu zaion aurkariaren zelaian lehiatu da eta, gainera, neurketa hasi orduko gola jaso eta atzetik jarri da markagailuan. Duela gutxira arte Athleticentzat ezinezkoa izango zen antzeko egoera bati aurre egitea, baina Ernesto Valverderen taldeak indarra daukala erakusten du.
Zuri-gorrien partida hasiera txarra izan da. Sevillak gola egin du lehen aukeran. Eskuin hegaletik Montielek egindako erdiraketa Oliver Torresek baliatu du Unai Simonen aurrean, bakarrik, baloia sareetara jaurtitzeko. Gola sartu eta hurrengo jokaldian bigarrena egiteko aukera izan du Papu Gomezek. Argentinarraren jaurtiketa gurutzatua Unai Simonek gelditu du eskuin eskuarekin gorputza luze-luze eginda. Bosgarren minuturako partida erabakita lagatzeko aukera izan du etxeko taldeak. Baina aurtengo Athleticek indarra dauka eta minutuak aurrera joan ahala jokoaren ekimena hartu du. Nico Williams izan da itxuraldaketari bide eman dion jokalaria. Eskuin hegaletik egindako banakako jokaldiek arriskua sortu dute eta, bide batez, argi gorria piztu dute Sampaoliren taldean. Nico bikain aritu da baina Athletici joa eta presentzia falta izan zaizkio aurkariaren arean. Bien bitartean Papu Gomez Lekueren enegarren akatsa baliatzear egon da atseden hartzera joan aurretik, baina beste behin salbatzaile agertu da Simon.
Bestelakoa izan da bigarren zatia. Athleticek aldagelan utzi ditu lotsak eta beldurrak eta aurkariaren bila zelairatu da. Presio bizia eta baloi irteera azkarra baliatuz azpiratu egin du Sevilla. Sancet, Williams, Muniain eta Lekue aukerak kateatzen joan dira zelairatu berria zen Vesgak areaz kanpotik jaurtiketa bikaina egin eta gola sartu duen arte. Gasteiztarraren ezkerkadak justizia egin du. Kontua da Athletic ez dela berdinketarekin konformatu. Garaipenaren golaren bila jarraitu du eta bai Iñaki Williamsek eta baita Raul Garciak ere gertu izan dute bigarrena baina huts egin dute errematean. Bada, jakinekoa da futbolean barkatzen duenak ordaindu egin dezakeela eta egindako lan guztia ezerezean geratzear egon da. Herrerak txartel gorria merezi zuen falta egin behar izan du area ertzean neurketako azken jokaldian Sevillak garaipenaren gola ez sartzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.