date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219273/putinek-ohartarazi-du-laquomodu-oso-bortitzeanraquo-erantzungo-dietela-ukrainaren-laquoekintza-terroristeiraquo.htm | Mundua | Putinek ohartarazi du «modu oso bortitzean» erantzungo dietela Ukrainaren «ekintza terroristei» | Errusiak azken orduetan Ukrainan egindako bonbardaketen ondorioz gutxienez hamahiru lagun hil dira. Besteak beste, Kievi eta Lvivi ere eraso egin die Moskuk. Ukrainak laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari. | Putinek ohartarazi du «modu oso bortitzean» erantzungo dietela Ukrainaren «ekintza terroristei». Errusiak azken orduetan Ukrainan egindako bonbardaketen ondorioz gutxienez hamahiru lagun hil dira. Besteak beste, Kievi eta Lvivi ere eraso egin die Moskuk. Ukrainak laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari. | Errusiako indarrek azken hilabeteotako erasoaldirik handiena egin dute azken orduetan Ukrainan, eta, esaterako, ekainaren amaieraz geroztik aurrenekoz, berriro bonbardatu dute Kiev hiriburuaren erdialdea. Ukrainako iturri ofizialen arabera, erasoaldiak kalte egin die herrialdeko dozena bat inguru azpiegiturari, eta gutxienez hamar pertsona hil dira eta 60 zauritu Errusiak jaurtitako bonben ondorioz. Joan den larunbatean Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu zuen leherketa batek, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak berak telebista bidez egin duen agerraldi batean ohartarazi du «modu oso bortitzean» erantzungo dutela baldin eta Errusiaren aurkako «ekintza terroristak» egiten badira. Ukrainak ez zuen bere gain hartu larunbateko erasoa, baina gertatutakoa ospatu zuen. Gaurko erasoen harira, laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari, eta Alemaniak, Frantziak eta Erresuma Batuak, besteak beste, berretsi dute babesa emango diotela. Mendebaldeak, bide batez, Errusiaren jarrera gaitzetsi du.
Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute
Krimeako penintsula eta Errusia lotzen dituen zubian larunbatean gertatutako eztanda eta gero, Errusiako indarrek Zaporizhia bonbardatu zuten atzo, eta erasoan hamazazpi zibil hil zituen, eta 40 zauritu. Ukraina hego-ekialdeko hiria gerra frontearen ia erdian zegoen azken asteetan ere; ez, ordea, Lviv eta Kiev, herrialdearen mendebaldean eta iparraldean, hurrenez hurren. Iturri ofizialek esan dutenez, hiriburuan bost pertsona hil dira gaur, eta 42 ospitaleratu behar izan dituzte. Ukrainako agintaritza militarraren arabera, azken orduetan 75 misil jaurti ditu Errusiak, eta horietako berrogei atzeman ditu. Denis Xmihal Ukrainako lehen ministroak adierazi du misil horiek 11 azpiegiturari kalte egin dietela herrialdeko zortzi oblastetan.
Putin bezala, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea ere herritarrei mintzatu zaie telebista bidez. Adierazi du Errusiaren erasoek bi helburu dituztela. Batetik, azpiegiturak: «Izua eta kaosa eragin nahi dituzte, eta gure energia sistema txikitu». Eta, bestetik, pertsonak: «Helburu horiek aukeratu dituzte ahalik eta min handiena egiteko». Telegramen idatzitako mezu batean, herritarrei eskatu zien babeslekuetara joateko, horietatik ez ateratzeko eta «eusteko». «[Gerrako] 229. egunean ari dira gu desagerrarazteko ahaleginean».
Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroa bira diplomatiko bat egiten ari zen Afrikan urriaren 3tik, baina eten egin du bidaia, Ukrainara itzultzeko. Bide batez, Mendebaldeko herrialdeei eskatu die aireko defentsa sistema gehiago emateko. Urrunago joan da Mikhailo Podoliak Zelenskiren aholkularia, eta hitz gutxiago eta arma gehiago eskatu ditu. «Errusia ez da gauza guda zelaian borrokatzeko, baina zibilak hiltzeko gai da. Hitzen ordez, aireko defentsa sistemak behar ditugu, irismen luzeagoko jaurtigailuak», idatzi du Twitterreko bere kontuan.
Bielorrusia da Errusiaren aliatuetako bat, eta hango presidente Aleksandr Lukaxenkok adierazi du agindu duela Bielorrusiako tropak Errusiakoekin batera hedatzea Ukrainako mugatik gertu, argudiatuta Kiev Bielorrusiaren aurkako erasoak «planifikatzen» ari dela. Peter Stano Europako Batzordearen Atzerri bozeramaileak «akusazio faltsuak, irrigarriak» egitea egotzi dio Lukaxenkori.
G7koen bilera
G7 taldekoak —munduko herrialderik industrializatuenak— egoeraz hitz egiteko «urgentziazko» bilera bat egitekoak dira bihar, Zelenskik jakinarazi duenez. Hori adostu du Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin. Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin ere telefonoz hitz egin du Zelenskik, eta, Eliseoko iturriek hedabideei adierazi dietenez, Frantziak konpromisoa hartu du Ukrainari militarki laguntzen jarraitzeko. Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak Twitterren adierazi du gaurko bonbardaketek ez dutela «lekurik» XXI. mendean.
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen idazkari nagusi Jens Stoltenbergk salatu du Errusiaren erasoak «bereizi gabekoak eta ikaragarriak» izan direla, eta Mendebaldeko aliantza militarrak «behar beste denboraz» jarraituko duela Ukraina babesten. NATOko estatu kideetako defentsa ministroak asteazkenean eta ostegunean biltzekoak dira. NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere adierazi du «eraso onartezinak» direla. «Beti bezala, zibilak ari ondoriorik okerrenak pairatzen».
Errusiako Belgorod probintzian ere –Ukrainarekin muga egiten du– bi eraso izan dira azken orduetan, Konoplianovka eta Xebekino hirietan. Agintarien arabera, gutxienez hildako bat izan da horietan. |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219274/iker-vicentek-irabazi-du-urrezko-aizkolarien-txapeldunen-liga.htm | Kirola | Iker Vicentek irabazi du Urrezko Aizkolarien Txapeldunen Liga | Nafarrak 55 segundo atera dizkio Julen Alberdiri, eta 2:14 Mikel Larrañagari. | Iker Vicentek irabazi du Urrezko Aizkolarien Txapeldunen Liga. Nafarrak 55 segundo atera dizkio Julen Alberdiri, eta 2:14 Mikel Larrañagari. | Oraingoan bai. Urrezko Kopan ezin izan zuen garaipena eskuratu Iker Vicentek, baina Urrezko Aizkolarien Txapeldunen Ligan bai. Egun hartako berberak izan dira gaur ere aizkolaririk indartsuenak: Vicente, Julen Alberdi Txikia IV.a eta Mikel Larrañaga. Pobesen (Araba) jokatu da txapelketa. Suharri Rodriguez Paolla izan da berritasuna.
Lan mardulak egin dituzte lau aizkolariek: hamabi enbor ebaki dituzte, sei eratara banatuta. 45 ontzako enborrekin ekin diete lanari, hiru eratan moztuta: kolpetara, zutik, eta erlojuaren aurka. 65 ontzakoa ebaki dute gero, eta, horren ostean, 45eko eta kana-erdiko bana —54 ontzakoa egurra da—, era mistoan.
Lanerdira aritu dira gero, eta horrek erabaki du lehia. Izan ere, bi kana-erdiko, bi 60 ontzako eta bi 65eko moztu dituzte lehia amaitzeko. Lan horiek azkarren egin dituena izan da Vicente. Nafarrak 24:54 minutu behar izan ditu; 55 segundo atera dizkio bigarrenari, Alberdiri, eta 2:14 Larrañagari.
Txapeldunen Ligako finalaz gain, bi erakustaldik osatu dute jaialdia. Harri jasotzean, Lucia Orbe, Patricia Martin, Xabier Aranburu Guzta eta Jon Unanue Goenatxo III.a aritu dira; eta aizkoran, Maika Ariztegi eta Claudia Muñoz. |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219275/aitor-bizkarra-garaile-lizarrako-final-laurdenean.htm | Kultura | Aitor Bizkarra garaile Lizarrako final-laurdenean | 693,5 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Asier Azpiroz izan du atzetik, 666 punturekin. Erabaki da Bertsolari Txapelketa Nagusiko hurrengo fasean parte hartzeko aukera lortu duten bertsolarien zerrenda osoa. | Aitor Bizkarra garaile Lizarrako final-laurdenean. 693,5 puntu eskuratuta irabazi du saioa, eta Asier Azpiroz izan du atzetik, 666 punturekin. Erabaki da Bertsolari Txapelketa Nagusiko hurrengo fasean parte hartzeko aukera lortu duten bertsolarien zerrenda osoa. | Borborka jarri du kazola Aitor Bizkarrak gaur Lizarran (Nafarroa) jokatu den final-laurdenean. 693,5 punturekin izan da garaile. Asier Azpirozek egin du bigarren, 666 punturekin. 7,5 puntu gehiagorekin nagusitu zaio Maialen Akizuri; 658,5 punturekin eskuratu baitu hirugarren postua. Atzetik izan du laugarren Imanol Uria, 652 punturekin. Tartea atera dio, ordea, bosgarrenari; 630,5 punturekin egin baitu bosgarren Unai Gaztelumendik. Iñigo Mantzizidor Mantxi izan da gaurko sailkapenean azkena, 622,5 punturekin. Irabaztearen ordainetan, beraz, zuzenean sailkatu da Bizkarra finalaurrekoetara; Durangon (Bizkaia) abestuko du azaroaren 12an, Aitor Mendiluze eta Beñat Gaztelumendirekin batera.
Tarteka giroa apaldu den arren, gori-gori zegoen Los Llanos aretoa. Bostehundik gora lagunek jo dute gogotik txalo aldiro-aldiro; nahiz eta bertsolariek, oro har, ez duten lortu saioa lehertzerik. Hasiera-hasieratik hartu dio Bizkarrak tamaina oholtzari, eta, saioa amaitu bitartean, erori gabe eutsi dio olatuari. Gainontzeko bost bertsolariek ere izan dituzte ateraldi politak, itxuraz oholtzan ziurtasun osoz aritu ez diren arren. Gaiei etorri moduan erantzun diete sei bertsolariek, baina goitik aritu da nabarmen Bizkarra.
Jostorratz finez josi ditu irabazleak ariketa guztiak, oin zein errima. Nolanahi ere, ganbarako lanean nagusitu da gehienbat. Hau zuten hiruna bertso kantatzeko gaia: «Zure egoera orain arte ezkutuan mantendu duzu. Gaur laguntza eskatu beharrean zaude». Bistan denez, gaiari erantzuna emateko bidea nahiko zabalik utzi die gai-emaile lanetan aritu den Amaiur Lujanbiok. Eta, hala, nork bere sormena zukutzea izan du helburu. Gordeta mantendu duten hori oholtzaratu dute banan-banan kantuz.
Zehatz deskribatu du garaileak gordeta luzaroan gordetako hori; baita errealitate zantzuz josi ere. Lehen bertsoan, talde baten aurrean bere burua aurkeztu du: «Kaixo, Aitor izena dut/ta depresioa daukat». Norbaiten konplize keinu baten eske jardun da, berriz, bigarren bertsoan: «Baina osasun mentala/ezta gero gai axala/talde hontan bilatzen dut/norbaitek uler nazala/ta konplizitate keinu/bat egin diezadala». Horrela amaitu du, publikoaren txalo artean, hirugarren eta azken bertsoa:
Dena dut ezinegona
enaiz gustura ezertan
hiru pilula gauetan
ta beste hiru goizetan
bart gauez irentsi nuen
horrenbeste Lorazepam
zalantza egin bainuen
bizitzak zentzurik zeukan (bis)
sei hilez euki gaituzte
giltzatuak lau hormetan
ta nik berdin jarraitzen dut
pospandemia honetan
bakarrik nago minean
bakarrik nago penetan
ordea taldean soilik
senda naiteke benetan.
Finalaurreko saioak, osatuta
Lehen faseko azken saioa izan da gaurkoa eta, horrenbestez, gaur jakin da hurrengo fasean parte hartzeko aukera lortu duten bertsolarien zerrenda osoa.
Final-laurdenetako sei irabazleak:
- Alaia Martin Etxebeste
- Joanes Illarregi Marzol
- Nerea Ibarzabal Salegi
- Haritz Mujika Lasa
- Jone Uria Albizuri
- Aitor Bizkarra Ruiz
Puntuazioz sailkatu direnak:
- Oihana Iguaran Barandiaran
- Nerea Elustondo Plazaola
- Ane Labaka Maioz
- Julio Soto Ezkurdia
- Onintza Enbeita Maguregi
- Agin Laburu Rezola
- Aitor Etxebarriazarraga Gabiola
- Maddalen Arzallus Antia
- Eñaut Martikorena Lizaso
- Saioa Alkaiza Guallar
- Miren Artetxe Sarasola
- Asier Azpiroz Iztueta
- Iñaki Apalategi Astigarraga
Sailkatutako hemeretzi bertsolariei duela bost urte finalista izandako bost bertsolari batuko zaizkie:
- Aitor Mendiluze Gonzalez
- Amets Arzallus Antia
- Beñat Gaztelumendi Arandia
- Sustrai Colina Akordarrementeria
- Unai Agirre Goia |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219276/realak-bosgarren-garaipena-lortu-du-jarraian.htm | Kirola | Realak bosgarren garaipena lortu du jarraian | Brais Mendezek lehen zatian sartutako golak erabaki du neurketa. Lehen zatian nagusi izan eta gero, sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. | Realak bosgarren garaipena lortu du jarraian. Brais Mendezek lehen zatian sartutako golak erabaki du neurketa. Lehen zatian nagusi izan eta gero, sufritzea tokatu zaie txuri-urdinei. | Ligan hiru, eta Europa Ligan bi. Bolada gozoan da Imanol Alguacilen Reala. Bost garaipen jarraian lortu dituzte txuri-urdinek, eta gaur, gainera, aurkari handi baten aurka: Anoetatik esku hutsik alde egin du Vila-realek (1-0). Lehen zati bikaina jokatu du etxeko taldeak, Brais Mendezek bere bosgarren gola sartu du aurtengo ligan, eta bigarren zatian emaitzari eustea lortu du.
Alguacilek bazekien oso garrantzitsua zela gaurko neurketa. Vila-real, talde bikaina izateaz gain, Realaren aurkari zuzena da Europara sailkatzeko lehian. Hori dela eta, prestatzaileak aldaketa gutxi egin ditu hamaikakoan, eta ostegunean Chisinaun jokatu zuen taldearen antzekoa atera du: Zubimendi izan da berrikuntza nagusia, Gebararen ordez.
Talde horrek erakutsi du zergatik den Alguacilen gustukoena. Lehen zatia zoragarria izan da. Bere jokoa egin du Realak; Vila-realek, ordea, atzean itxaron du, eta 45 minutuan ez da gerturatu ere egin Remiroren ate ingurura.
Halako nagusitasuna erakutsita, gola iristea denbora kontua zen. Ez du aukera garbi askorik izan Realak, baina beste behin ere argi geratu da zelai erdian dituen jokalarien kalitatea erabakigarria dela: 33. minutuan, Merinok defentsaren gainetik pasatu dio baloia Mendezi, eta hark asmatu du baloia Rulliren hanka tartetik sartzen.
Galiziarra da Realaren golegile nagusia denboraldi hasiera honetan: ligako zortzi neurketatan bost gol sartu ditu. Eta erdilariak ez dizkio golak soilik ematen taldeari.
Bigarren zatia bestelakoa izan da, eta batez ere azken hogei minutuetan estutu du Vila-realek. Eutsi dio, ordea, Realak. Ez du hiru zutoinen artera jaurtiketa bat bera ere egin talde valentziarrak. Albiste on gehiago jaso ditu, gainera, etxeko taldeak: zelaira itzuli dira lesionatuta egon diren Momo Cho eta Le Normand.
Reala: Remiro; Sola, Aritz (Le Normand, 81'), Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Mendez (Turrientes, 81'), Silva (Carlos Fernandez, 74'); Kubo (Navarro, 87') eta Sorloth (Cho, 74').
Vila-real: Rulli; femenia, Albiol, Pau Torres, Pedraza; Parejo, Capoue, Coquelin (Baena, 64'), Pino (Morales, 46'); Lo Celso eta Danjuma (Jackson, 46'). |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219277/garmendia-izango-da-pseren-hautagaia-donostiako-alkatetzarako.htm | Politika | Garmendia izango da PSEren hautagaia Donostiako alkatetzarako | Botoen %66 jasota nagusitu da PSE-EEren hauteskunde primarioetan, Odon Elorza alkate ohiaren aurka. | Garmendia izango da PSEren hautagaia Donostiako alkatetzarako. Botoen %66 jasota nagusitu da PSE-EEren hauteskunde primarioetan, Odon Elorza alkate ohiaren aurka. | Amaitu da eztabaida. Donostian, azken asteetan, zeresana eman du PSE-EEk udalerako aurkeztuko zuen hautagaia aukeratzeko prozesuak. Bi ziren izen posibleak, eta militanteek hartu dute erabakia gaur egindako hauteskunde primarioetan: Marisol Garmendia izango da PSE-EEren hautagaia maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan.
Gutxienez botoen %50 behar zituen Garmendiak, eta %66 bildu ditu. Donostiako zinegotzi izan zen Garmendia 2011. eta 2015. urteen arteko legealdian, eta 2015etik 2019ra Gipuzkoako Foru Aldundiko Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako diputatua izan zen. Legealdi honetan, Donostiako Udalean dago berriro, bigarren alkateorde gisa, eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia da.
Beste hautagaia Odon Elorza zen. 2011n alkatetza galdu ostean, Espainiako Diputatuen Kongresuan ibili da Elorza, Donostiako Udalerako hautagai izateko itzuli den arte. |
2022-10-9 | https://www.berria.eus/albisteak/219278/dario-final-laurdenetarako-sailkatu-da-agirre-kanporatuta.htm | Kirola | Dario final-laurdenetarako sailkatu da, Agirre kanporatuta | Errioxako pilotariak sakean eta abiaduran oinarrituta irabazi dio nafarrari lau eta erdiko txapelketan. | Dario final-laurdenetarako sailkatu da, Agirre kanporatuta. Errioxako pilotariak sakean eta abiaduran oinarrituta irabazi dio nafarrari lau eta erdiko txapelketan. | Final-laurdenetan izango da Dario Gomez. Errioxako pilotariak 14-22 irabazi dio Asier Agirreri Lekunberrin (Nafarroa), final-laurdenetako azken partidan.
Nagusitasunez irabazi du Dariok gaur. Sakez min egin dio Agirreri, eta asmatu du errematean ere, tantoak azkar amaitzen. 7 tanto egin ditu sakez. Neurketa bigarren erdian hautsi da: 11-12tik 11-18ra zuzenean iritsi da errioxakoa.
Ligaxkako lehen neurketan Peio Etxeberriaren aurka jokatuko du Dariok, Sorian (Espainia).
Ikusi gehiago: Gazteenek eman dute ezustea |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219279/20-urteko-motorzale-bat-hil-da-ahetzen-furgoneta-bat-jota.htm | Gizartea | 20 urteko motorzale bat hil da Ahetzen, furgoneta bat jota | Istripua bart gauerdian gertatu da. Moto gidaria bere lerrotik atera da, eta, ondorioz, aurrez aurre jo du beste ibilgailua. | 20 urteko motorzale bat hil da Ahetzen, furgoneta bat jota. Istripua bart gauerdian gertatu da. Moto gidaria bere lerrotik atera da, eta, ondorioz, aurrez aurre jo du beste ibilgailua. | 20 urteko gizonezko bat hil da Ahetzen (Lapurdi), trafiko istripu batean. Hildakoa moto batean zebilen, eta parez pare jo du furgoneta bat. Polizia iturriek zabaldutako informazioaren arabera, gaztea orduantxe hil da.
Zehazki, orain arteko ikerketek azaleratu dutenez, motozaleak ibilgailuaren kontrola galdu du bihurgune batean zelarik; bere bidetik atera da, eta, ondorioz, ondokoan sartu. Hala, kontrako norabidean zebilen furgonetarekin egin du talka, muturrez. Ibilgailu horretan bi pertsona ziren: bat 27 urtekoa eta bestea 30 urtekoa. Ez dira zauritu. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219280/indarrean-dago-laurehun-metrotik-behera-arrantzatzeko-debekua.htm | Ekonomia | Indarrean dago laurehun metrotik behera arrantzatzeko debekua | Ondarroako bi arrasteontziri zuzenean eragingo die Europako betoak. Hondoko arrantzaren aurkako legea zertxobait arindu du laurehun metroko mugak. | Indarrean dago laurehun metrotik behera arrantzatzeko debekua. Ondarroako bi arrasteontziri zuzenean eragingo die Europako betoak. Hondoko arrantzaren aurkako legea zertxobait arindu du laurehun metroko mugak. | Eusko Jaurlaritzak uste zuen Europako debekua iritsi aurretik zientzia alorreko helegite guztiak aztertuko zirela, baina Europako erakundeek erabaki dute atzotik ezartzea hondoko arrantzarako betoa, eta Ondarroako bi ontziri bete-betean jo die esperotako arau horrek. Lege berriak Itsaso Atlantikoko 87 arrantza eremutan debekatzen du hondoko arrantza, eta Kantauriko arrantza eremuei ere eragiten die; horietatik 41, ordea, debekutik kanpo utzi ditu, eta 46 eremuri eragingo die debekuak.
Azken orduko aldaketa horrek zertxobait arindu du debekua, Ondarroako arrantzaleek onartu dutenez. Laurehun metro arteko sakonera arte arrantza egitea libre izango da oraindik ere, eta, horri esker, arrantzan jarraitu ahal izango dute bi arrantzontziek.
Baina hala arrantzaleek nola Eusko Jaurlaritzak aurreikusi dute arazoak sortuko dituela ingurumena babestea helburu duen neurri berriak. Izan ere, euskal ontzidian modu tradizionalekoak dira arrantzontzi gehienak, baina Galizian, esaterako, sare pelagikoekin aritzen diren ontzi ugari daude, eta haientzat konplexuagoa da debekuaren agertoki berria. Arrantzarako eremu tradizional ugari itxi zaizkie bat-batean, 46 Atlantiko osoan, eta beste eremu batzuetara joan beharko dute jarduerarekin jarraitzeko. Arazoa da Euskal Herrikoek eta Kantauriko beste arrantzale batzuek ere gauza bera egin beharko dutela, ez bakarrik Galiziakoek. Lehia handituko dela aurreikusi dute denek. Alegia, beharbada ez dela egongo arrantza eremu nahikorik denentzat, kontuan hartuta sareak ezingo direla laurehun metro baino beherago sartu.
Espainiako Gobernuak helegitea jarri dio Europako debekuari, «segurtasunik eza juridiko handia» eragiten duelako. Izan ere, ez da batere erraza izango jakitea laurehun metrotik behera egindako arrantza den ala ez, eta erabakitzea legea urratu ote den. Oraingoz, ordea, garbi geratu dena da joko arauak aldatu egin direla arrasteontzientzat. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219281/garmendiak-dio-pse-eek-lidergo-berri-bat-duela-donostiako-alkatetza-eskuratzeko.htm | Politika | Garmendiak dio PSE-EEk «lidergo berri bat» duela Donostiako alkatetza eskuratzeko | Ez Garmendiak eta ez Jose Ignacio Asensiok ez dute argitu Elorzak edo hura babestu dutenek Donostiako Udalerako hautagaien zerrenda osatuko duten. | Garmendiak dio PSE-EEk «lidergo berri bat» duela Donostiako alkatetza eskuratzeko. Ez Garmendiak eta ez Jose Ignacio Asensiok ez dute argitu Elorzak edo hura babestu dutenek Donostiako Udalerako hautagaien zerrenda osatuko duten. | PSE-EEk atzo argitu zuen Donostiarako alkategaia nor izango den; Marisol Garmendiak militanteen botoen %66 eskuratu zituen, Odon Elorza alkate ohi eta diputatuari nagusituta. Garmendiak «pozez, esker onez eta arduratsu» hartu ditu emaitzak, Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean adierazi duenez: «Bide berri bat, lidergo berri bat zabaltzen da Donostiako sozialistok alkatetza berreskuratzeko». Hauteskunde primarioek alderdian zauririk eragin ote duten galdetuta, ezetz esan du: «Alderdia bizi-bizirik dagoela adierazi dugu, demokratikoki jokatu dugu, eta indartsu eta gogotsu atera gara». Bi hautagaiek, ordea, ez dute hitz egin emaitzen berri jakin ondoren, Garmendiaren arabera.
Jose Ignacio Asensio PSE-EEko Gipuzkoako presidente eta alderdiko ahaldungai nagusiak eredugarritzat jo du prozesua, eta nabarmendu du bi hautagaiak «bikainak» zirela: «Orain, programa eta hautagaitza on bat egin behar dugu». Ikusteko dago zerrenda horietan zer leku izango duten Elorza babestu zutenek, baina, Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, Asensiok azaldu du ez dagoela bere esku Elorza zerrendan aurkeztea: «Diputatu sozialista da Madrilen; gobernu aurrerakoiaren gehiengo egonkor bat bermatu behar du. Lan zoragarria egiten ari da, eta nik nahi dut berak lan hori egiten jarraitzea».
Primarioetan galdu eta biharamunean, berriz, Elorzak defendatu egin du hautagaitza aurkeztu izana: «Politikan, bataila batzuk, suizidak diruditen arren, egin egin behar dira, norbere duintasunagatik eta sinesmenekiko koherentziagatik», idatzi du sare sozialetan.
Izagirre eta Iriarte hautagai
EH Bilduko Gipuzkoako eta Donostiako mahai politikoek Maddalen Iriarte eta Juan Karlos Izagirre proposatu zituzten, hurrenez hurren, ahaldungai nagusi eta alkategai izateko; horiek izan dira proposamen bakarrak, eta datorren ostegunetik larunbatera bitartean, bilkideek aukera izango dute proposamen horiei buruzko botoa emateko. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219282/ben-bernankek-eta-finantza-krisien-beste-bi-ikertzailek-jaso-dute-ekonomiako-nobel-saria.htm | Ekonomia | Ben Bernankek eta finantza krisien beste bi ikertzailek jaso dute Ekonomiako Nobel saria | Zientzien Suediako Errege Akademiaren arabera, AEBetako Erreserba Federaleko buru ohiaren, eta Douglas Diamond eta Philip Dybvig irakasleen irakaspen nagusia da «funtsezkoa» dela bankuen porrota eragoztea, hori ez egitearen kalteak oso handiak direlako. | Ben Bernankek eta finantza krisien beste bi ikertzailek jaso dute Ekonomiako Nobel saria. Zientzien Suediako Errege Akademiaren arabera, AEBetako Erreserba Federaleko buru ohiaren, eta Douglas Diamond eta Philip Dybvig irakasleen irakaspen nagusia da «funtsezkoa» dela bankuen porrota eragoztea, hori ez egitearen kalteak oso handiak direlako. | Bankuen garrantziaz eta finantza krisien arriskuez ohartarazi duten hiru irakaslek irabazi dute aurtengo Ekonomiako Nobel saria. Haietako bat da ezagunena, Ben Bernanke (Augusta, AEBak, 1953), 2006tik 2014ra AEBetako Erreserba Federaleko presidentea izan zelako, eta postu horretan aurre egin behar izan ziolako finantza krisi handi bati.
Bernankerekin batera, AEBetako bi lagunek irabazi dute Nobel saria: Douglas Diamond Chicagoko Unibertsitateko irakasleak (1953) eta Philip Dybvig Saint Louiseko Washington Unibertsitateko irakasleak (1955). Hiruren artean banatuko dituzte Zientzien Suediako Errege Akademiak eta Suediako Riksbank banku zentralak emandako sariaren hamar milioi koroak (910.000 euro).
1983. urtean idatzitako artikulu batengatik eman diote saria Bernankeri. Stanfordeko unibertsitateko irakasle zela, 1930eko hamarkadako Depresioa aztertu zuen, eta hortik atera zuen ondorio nagusia izan zen bankuen porrotak eragotzi egin behar direla, hala ez egiteak finantza krisiak sakontzen eta luzatzen dituelako.
Ordura arte, uste zabalduena zen krisi hori gertatu zela banku zentralek ez zutelako nahiko diru inprimatu, eta bankuen porrota horren ondorio izan zela. Bernankek, ordea, argudiatu zuen diruaren eskasiak ezin zuela krisiaren larritasuna eta luzera azaldu, eta bazegoela beste arrazoi bat: banku askoren hondoratzea. Kausa izan zela, eta ez ondorioa.
«Bankuek porrot egitean, maileguen hartzaileei buruzko informazio oso baliagarria galdu egiten da, eta ezin da bizkor berreskuratu. Horren ondorioz, oso modu nabarmenean kaltetzen da aurrezkiak inbertsio produktiborako duen gaitasuna», azaldu du akademiak. «Urte asko behar dira huts egindako banku sistema bat leheneratzeko, eta, tarte horretan, ekonomia pattal aritu ohi da. Bernankek erakutsi zuen ekonomia ez zela suspertu estatuak tresna indartsuak jarri zituen arte banku ihesak saihesteko».
Ikerketa eta praktika
Paradoxikoa dirudi Depresioaren ikertzaile izan zenaren agintaldian piztu izana orduz geroztiko krisi ekonomikorik handiena, Atzeraldi Handia. 2007an hasi ziren finantza krisi baten lehen zantzuak, eta 2008ko udaren amaieran lehertu zen, Lehman Brothers bankuaren porrotarekin.
Banku hori erortzen utzi zuten AEBetako Gobernuak, Erreserba Federalak eta merkatuen beste gainbegiratzaileek, baina banku sistema osoa ez erortzeko erabakiak hartu ziren orduan, AEBetan ez ezik baita Europan ere: likidezia mugagabea eta beste erraztasun asko eman zizkieten finantza erakundeei maileguen fluxua erabat ez eteteko; banku ahulak indartsuagoen esku utzi zituzten; eta araudiak zorroztu zituzten bankuek kapital gehiago izan zezaten. Horren ondorioz, krisia, oso gogorra izan arren, are sakonagoa ez izatea eragin zuten, Suediako akademiaren ustez.
Zurrumurruen arriskua
Diamond eta Dybvig irakasleei dagokienez, 1983ko artikulu batean erakutsi zuten bankuen porrotei buruzko zurrumurruak oso arriskutsuak direla. Bankuen izaera bereziaren ondorio da hori: epe luzeko proiektuak finantzatzen dituzte (enpresen inbertsioak, etxebizitzen erosketak...), baina epe laburrean eskuragarri izan behar den herritarren aurrezkiarekin egiten dute hori. Bien arteko orekan asmatzea da bankuen lana, eta horregatik dira hain arriskutsu bankuen egoerari buruzko zalantzak: aurreztaile askok aldi berean banku batetik dirua ateratzen badute haren porrotaren zurrumurru bat entzun badute, zurrumurru hori egia bihurtzeko arriskua handia da, bankuak dirurik gabe geratuko direlako egin beharreko ordainketak egiteko.
Hori gertatu zen 1930eko Depresioan, Bernankek frogatu zuenez. 2008ko krisirako, ordea, bazeuden krisia arindu zuten neurriak: gobernuek gordailu batzuk legez bermatzea, eta banku zentralek dirua mailegatzea. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219283/hezkuntzako-eragile-nagusiek-eskatu-dute-legeak-euskarazko-eredu-orokor-eta-inklusiboa-jaso-dezala.htm | Gizartea | Hezkuntzako eragile nagusiek eskatu dute legeak euskarazko «eredu orokor eta inklusiboa» jaso dezala | EAEko Hezkuntza Legeak euskararen inguruan jaso beharreko proposamen «integrala» aurkeztu dute euskalgintzak, eta hezkuntzako eragile eta sindikatu nagusiek. | Hezkuntzako eragile nagusiek eskatu dute legeak euskarazko «eredu orokor eta inklusiboa» jaso dezala. EAEko Hezkuntza Legeak euskararen inguruan jaso beharreko proposamen «integrala» aurkeztu dute euskalgintzak, eta hezkuntzako eragile eta sindikatu nagusiek. | Euskalgintzaren Kontseilua, EHIGE, Euskal Herriko Ikastolak, Heize, Hik Hasi, ELA, LAB eta Steilaseko ordezkariek agerraldi bateratua egin dute gaur Gasteizen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuari ekarpena aurkezteko. Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok eman ditu proposamenari buruzko xehetasunak. Azpimarratu duenez, hezkuntza eragile guztiek «kezka» agertu dute lege zirriborroak ez duelako «argi» zehazten zein izango den etorkizuneko hizkuntza eredua. Hain justu ere, «gabezia» hori betetzeko proposamena ondu dute hezkuntza eragileek. Aurkeztutako proposamenak modu zehatzean jasotzen du hezkuntza sistemaren hizkuntza eredua: «Euskara, berezko hizkuntza, hezkuntza sisteman irakasteko eta hizkuntza normalizatua izango da, eta jardueretan erabileran normal eta orokorreko hizkuntza izango da; are gehiago, hizkuntza eredu orokor eta inklusiboa izango da, eta ez ditu ikasleak banatuko hizkuntza ofizialen arteko aukeraketaren arabera». Bilbaok euskarazko hizkuntza eredu «orokortuaren» beharra justifikatu du: «Ikasle guztiek euskara ezagutzeko eskubidea dute, eta lege honek eskubide hori bermatu behar du». Belaunaldi berriak euskaldunak eta eleaniztunak izatea nahi bada, eragileek ezinbestekotzat jo dute legeak euskarazko eredu «orokortu eta inklusibo berri bat» jasotzea. Gaur aurkeztutako proposamenean zehaztu dutenez, euskararen ikaskuntza prozesuan ikastetxearen errealitateari egokitzeko irizpideak finkatuko dira, betiere oinarri bati jarraiki: «Euskara gutxiago duenari euskara gehiago ematea».
Hizkuntza ereduez eta hizkuntza proiektuez gainera, beste hainbat elementu jaso ditu ondutako ekinbideak. Besteak beste, euskal curriculumari erreferentzia egin diote testuan, eta zehaztu dute «euskal dimentsioa eta dimentsio unibertsala biltzen dituen ikuspegia» jaso beharko duela. Halaber, ikastetxeetako hizkuntza jarduna ere arautu dute proposamenean, ikastetxeak euskararen «arnasgune funtzional» bilaka daitezen, eta ikasleak euskaraz normaltasunez bizi daitezen. Horiek ez ezik, bestelako atal batzuk ere jaso dituzte proposamenean. Besteren artean, hauek: irakaskuntzarako sarrera eta horniketa, ikastetxeetatik kanpoko eskaintza, ebaluazioa, euskararen beste lurraldeekiko lankidetza, lanbide heziketa, kirol eta arte ikuskizunak, hezkuntza sistemaren helburuak eta ikasleen hizkuntza eskubideak. Finean, «euskararen betarrekoetatik, ekarpen integrala» egin dute, Bilbaok nabarmendu duenez. Esan du garrantzitsua dela euskararen gaia «egoki» jartzea lege berrian: «Hurrengo hamarkadetan indarrean izango den legeak bai ala bai bermatu behar du euskara ikasteko eta irakasteko hizkuntza izango duen eredu orokor eta inklusiboa abian jarriko dela. Ezin da aukera galdu». Hezkuntza eragileek gaur aurkeztu duten proposamena ekarpen gisa erregistratuko dute Eusko Jaurlaritzak zabaldutako prozesuan, eta, ondoren, alderdien esku utziko dute. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219284/zehaztua-da-zein-bertsolari-arituko-diren-finalerdietan-kantuan.htm | Kultura | Zehaztua da zein bertsolari arituko diren finalerdietan kantuan | Guztira 24 bertsolari arituko dira lehian datorren fasean. Urriaren 22an izanen da lehenbiziko saioa, Elizondon (Nafarroa). | Zehaztua da zein bertsolari arituko diren finalerdietan kantuan. Guztira 24 bertsolari arituko dira lehian datorren fasean. Urriaren 22an izanen da lehenbiziko saioa, Elizondon (Nafarroa). | Osatu da zerrenda. Atzo egin zen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako final-laurdenetako azken saioa, Lizarran (Nafarroa), eta, horretan banatutako puntuak ikusirik, jada bada jakitea zer 24 bertsolari arituko diren ondoko fasean, finalaurrekoetan. Sei final-laurdenetako irabazleak, puntuazioz sailkatuak eta 2017an finalista izandako bost bertsolariak izanen dira kantuan. Maialen Lujanbio da salbuespena; iragan txapelketan garaile izanik, esperoan izanen da Iruñeko finalera arte.
Atzo iluntzera arte, soilik hamar bertsolarik zuten segurtatua finalaurrekoetarako sailkatzea. Batetik, 2017an –Lujanbio salbu– finalista izandako bost bertsolariek: Aitor Mendiluze Gonzalez, Amets Arzallus Antia, Beñat Gaztelumendi Arandia, Sustrai Colina Akordarrementeria eta Unai Agirre Goia. Bestetik, Getxon, Arrasaten, Gotaine-Irabarnen, Gasteizen eta Donostian garaile izanikoek: Alaia Martin Etxebeste, Joanes Illarregi Marzol, Nerea Ibarzabal Salegi, Haritz Mujika Lasa eta Jone Uria Albizuri.
Atzoko saioan, Lizarran, Aitor Bizkarra Ruizek bildu zuen puntu gehien. Horrenbestez, hura ere zuzenean sartu zen sailkatuen zerrendan.
Ikusi gehiago: Aitor Bizkarra garaile Lizarrako final-laurdenean
Bertsolariek final-laurdenetan zakuratutako puntuazioen arabera, hauek ere arituko dira finalaurrekoetan: Oihana Iguaran Barandiaran, Nerea Elustondo Plazaola, Ane Labaka Maioz, Julio Soto Ezkurdia, Onintza Enbeita Maguregi, Agin Laburu Rezola, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Maddalen Arzallus Antia, Eñaut Martikorena Lizaso, Saioa Alkaiza Guallar, Miren Artetxe Sarasola, Asier Azpiroz Iztueta eta Iñaki Apalategi Astigarraga.
Noiz, non eta nor
Aste honetan ez da izanen txapelketako bertso saiorik. Bertsolariek datorrenean ekinen diote lehiari berriz ere; saio bat larunbatero. Dagoeneko zehaztu dute lehenbiziko itzuliko saioen informazioa:
- Urriaren 22an, Elizondon (Nafarroa): Agin Laburu Rezola, Alaia Martin Etxebeste, Iñaki Apalategi Astigarraga, Joanes Illarregi Marzol, Onintza Enbeita Maguregi eta Unai Agirre Goia.
- Urriaren 29an, Donibane Garazin (Nafarroa Beherea): Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Amets Arzallus Antia, Asier Azpiroz Iztueta, Haritz Mujika Lasa, Nerea Elustondo Plazaola eta Oihana Iguaran Barandiaran.
- Azaroaren 5ean, Irunen (Gipuzkoa): Ane Labaka Mayoz, Jone Uria Albizuri, Maddalen Arzallus Antia, Miren Artetxe Sarasola, Nerea Ibarzabal Salegi eta Sustrai Colina Akordarrementeria.
- Azaroaren 12an, Durangon (Bizkaia): Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Mendiluze Gonzalez, Beñat Gaztelumendi Arandia, Eñaut Martikorena Lizaso, Julio Soto Ezkurdia eta Saioa Alkaiza Guallar.
Lehenbiziko itzuliaren ondotik, bigarrena izanen da. Ondoko hiru larunbatetan: Amurrion (Araba), Baionan eta Bilbon. Finala abenduaren 18an jokatuko da, Iruñean estreinako aldiz, Nafarroa Arenan. Han batuko zaie Maialen Lujanbio 2017ko txapelduna lehiara, atzera ere txapela erdiesten saiatzeko. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219285/txakurrak-errabiaren-aurka-txertatu-beharko-dira-nahitaez.htm | Gizartea | Txakurrak errabiaren aurka txertatu beharko dira nahitaez | Gaitzaren aurrean «babesa jarraituki bermatzeko» neurria sartu du indarrean Eusko Jaurlaritzak. Txakurrek 12-24 aste artean izan beharko dute txertatzeko orduan. | Txakurrak errabiaren aurka txertatu beharko dira nahitaez. Gaitzaren aurrean «babesa jarraituki bermatzeko» neurria sartu du indarrean Eusko Jaurlaritzak. Txakurrek 12-24 aste artean izan beharko dute txertatzeko orduan. | Orain arte ez da derrigorrezkoa izan, baina bihartik aurrera, txakurrak nahitaez txertatu beharko dira errabiaren kontra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaitzaren aurrean «babesa jarraituki bermatzeko». Txakurren jabeei eragiten die neurriak, baita horiek saltzen dituzten establezimenduei eta babeslekuei ere. Animalien titulartasuna aldatu baino lehen, horiek guztiek bermatu behar dute txakurrak errabiaren aurka txertatuta daudela.
Errabia «berriro indartzen» ari den gaixotasuntzat jo du Eusko Jaurlaritzak, birusaren aldaera berriak agertzen ari baitira. Gainera, txakurren mugimenduak «nabarmen areagotu dira, kasu askotan gaixotasunaren eremu endemikoetatik».
Nafarroan jada indarrean dago neurri hori; Ipar Euskal Herrian, berriz, ez dago zertan txertatu (Frantziako Estatutik at bidaiatzean, salbu).
Hiru lurraldeetan, txakurrak 12-24 aste dituztenean txertatu beharko dira. Adin horretatik gorako txakurren kasuan, errabiaren kontra txertatuta egon ezean, Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak gomendatu du jabeek lehenbailehen ziztatu ditzatela. Txertatu aurretik animaliak aztertu beharko dira, egiaztatzeko txertoa jaso dezaketen ala ez. Azken kasu horretan, txertoa jartzea atzeratu daiteke, albaitariaren ziurtagiria izanez gero.
Bestela, behin txakurrak txertatuta, «beharrezkoa» den epe baten barruan berrito txertatu beharko dira, errabiaren aurkako babesa mantentzeko. Nafarroan, lau hilabetetik gorako txakurretan beharrezkoa da txertoa, eta txertoen arteko tartea gehienez bi urtekoa da.
Gainontzeko animaliak errabiaren aurka txertatzea hautazkoa da; ez, ordea, Europako Batasuneko herrialdeetara eramaten diren katuen eta hudoen kasuan. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219286/taiwango-presidenteak-esan-du-txinaren-aurkako-gerra-ez-dela-laquoaukera-batraquo.htm | Mundua | Taiwango presidenteak esan du Txinaren aurkako gerra ez dela «aukera bat» | Uhartearen egun nazionaleko hitzaldian, Tsaik ohartarazi du irlak ez diola «inoiz uko egingo demokraziari». Pekinek erantzun dio ez direla «herrialde independente bat». | Taiwango presidenteak esan du Txinaren aurkako gerra ez dela «aukera bat». Uhartearen egun nazionaleko hitzaldian, Tsaik ohartarazi du irlak ez diola «inoiz uko egingo demokraziari». Pekinek erantzun dio ez direla «herrialde independente bat». | Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak elkarlan eta lankidetza mezuak bidaltzeko baliatu du uhartearen egun nazionalean eman duen hitzaldia. Taiwango itsasartean «bakea eta egonkortasuna» bermatzea beharrezkoa dela argudiatuta, Tsaik Txinako Gobernua deitu du bi aldeentzat «onargarria» den akordio bat adostera, uste baitu gerra ez dela «aukera bat»; ez Pekinentzat, ezta Taipeirentzat ere.
«Argi utzi nahi diet Pekingo agintariei konfrontazio armatu bat ez dela inolaz ere aukera bat bi aldeentzat», adierazi du uharteko presidenteak gaur eman duen hitzaldian. Hori bai, eskua luzatzeko mezu horrekin batera, Tsaik jakinarazi du irla bere defentsarako gaitasunak sendotzen ari dela, eta «autodefentsaren erantzukizuna bere gain hartuko» duela.
Zehazki, Taiwango presidenteak azaldu duenez, «misil doien eta goi errendimenduko ontzien ekoizpena» ari dira handitzen, baita tamaina txikiko misil doiena ere, uhartea «erabat prest» egon dadin «atzerriko mehatxu militarrei erantzuteko».
Balizko mehatxu hori Txinarekiko erreferentzia bat izan da, Tsaik, eskua luzatu arren, Txinako Gobernuarekin kritikoa den hitzaldi bat egin baitu: «Deitoragarria da Pekinek handitu egin dituela larderia militarra, presio diplomatikoa, merkataritzako obstrukzionismoa eta gure subiranotasuna ezabatzeko saiakerak. Horrek zera besterik ez du ekarri berekin: Taiwango itsasarteko bakearen eta egonkortasunaren statu quo-ari mehatxu egitea». Egoera horren aurrean, Taiwango presidenteak esan du uharteak ez diola «inoiz uko egingo demokraziari».
Abuztu hasieran berriz egin zuen gora Pekinen eta Taipeiren arteko tentsioak, Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidenteak uhartera egindako bisitaren ondorioz. Konpromisoa eta babesa berresteko bidaia bat izan zen, Pelosik azaldu zuenez, eta Tsairi esan zion AEBek ez dutela Taiwan «abandonatuta utziko» Txinaren esku.
Hori bai, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak babesa helarazi zion irlari, baina ez zen harago joan: «Statu quo-aren aldekoak gara; ez dugu nahi Taiwani ezer gertatzea indarkeriaren bitartez». Bisita horren ondoren, Txinak maniobra militarrak egin zituen uhartearen itsas eta aire eremuetan, eta Taipeik bereak abiatuta erantzun zion.
Kongresuaren bezperan
Harrezkeroztik tentsioa ez da erabat baretu bi gobernuen artean, eta Tsaik uhartearen egun nazionala baliatu du Pekini eta munduari bere jarrera jakinarazteko. Hitzordu garrantzitsu baterako egun gutxi falta den honetan egin du hori, datorren igandean XX. Kongresua hasiko baitu Txinako Alderdi Komunistak; hitzordu horretan, herrialdearen lehentasunak eta helburuak finkatuko dituzte datozen bost urteetarako, eta, ezustekorik ezean, Xi Jinping Txinako presidentea hirugarrenez aukeratuko dute alderdiko idazkari nagusi.
Horregatik, Pekinek argi utzi du asteotan ez duela sorpresarik eta liskarrik nahi, eta horren harira erantzun dio Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaile Mao Ningik Taiwango presidenteari, ohiko argudioekin: uhartea Txinaren parte dela, ez direla «herrialde independente bat», eta irlak ez duela presidenterik. «Taiwango itsasarteko egungo tentsioen erroa Alderdi Demokratiko Aurrerakoiko agintariak dira [irlan agintean dagoen indar politikoa da], Taiwanen independentzian eta sezesioan tematuta baitaude», Maoren arabera.
Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xik esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du irla hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.
Taiwanen eta Txinaren arteko gatazka armatu batek AEBak eta Asiako zenbait potentzia erakar litzake gerra horretara, eta eragin handia izango luke munduko ekonomian, Taiwan erdieroale ekoizle handienetako bat baita —sakelako telefonoetan eta gudu hegazkinetan erabiltzen dituzte, esaterako—. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219287/haurrentzako-katalanezko-kate-berria-baliabidez-eta-mangaz-betea.htm | Bizigiro | Haurrentzako katalanezko kate berria, baliabidez eta mangaz betea | Kontsumo modu berrietara egokitu dute eskaintza, aplikazioen eta sare sozialen laguntzarekin. Podcastak ere sortu dituzte. | Haurrentzako katalanezko kate berria, baliabidez eta mangaz betea. Kontsumo modu berrietara egokitu dute eskaintza, aplikazioen eta sare sozialen laguntzarekin. Podcastak ere sortu dituzte. | Aurreko urteetan baino baliabide ekonomiko gehiagorekin, ahalegin teknologiko handia eginez, eta askotariko edukiak eskainiz, Kataluniako telebista publikoak neska-mutikoentzako kanala berritu du. SX3 du izena kate berriak, eta gaur goizean hasi ditu emankizunak.
Baina ez da telebista kate soil bat izango: SX3 kanal orotako proiektu transmedia eta multipantaila da. Telebista konektatuentzako aplikazio bat sortu dute, eta, horretan, S3ko eta X3ko telesailak eta saioak noiznahi ikusi ahalko dira —S3 haur txikiagoentzat da eta X3 ez hain txikientzat—. Sakelako telefonoetarako eta tabletentzako aplikazio berria ere martxan jarri dute. Gainera, aplikazio horretan, Super3 klubeko txartel birtuala gaineratu dezakete neska-mutikoek —gurasoek saio bakoitzaren denbora kontrolatzeko aukera izango dute—. SX3ren webgune berriak, bestalde, aukera emango die haurrei eta gurasoei ikus-entzunezko edukiak, jokoak, testak eta marrazteko baliabideak eskura izateko.
Alexa ahots bidezko morroian, gainera, tresna berria jarri dute. Horri esker, S3ko ipuin hautaketa bat entzun ahalko da Alexa bidez.
Sare sozialetan ahalegin berezia egin du Kataluniako hedabide publikoak: Youtuben S3ren eta X3ren kanalak jarri dituzte martxan, Instagramen eta Telegramen kontu berriak sortu dituzte, eta estreinaldia egin dute Tiktok sare sozialean.
Spotify plataforman estreinaldiko musika eta SX3ko musika historia osoa jarriko dute. Horrez gain, podcastetan eskaintza berezia egingo dute txikientzat eta nerabeentzat Spotifyn bertan, baita Apple Podcast, Google Podcast, Amazon Music eta Ivoox plataformetan ere.
Askotariko edukiak Edukien artean, esan bezala, bereizi egingo dituzte S3koak eta X3koak. S3ko tartean, Numberblocks saioa estreinatu dute, haurrek jolasten eta kantuan ikas dezaten. Titó programan, berriz, Katalunia ezagutu ahalko dute neska-mutikoek: herrialdearen natura, kultura, katalanaren esamoldeak, herri kantak eta aktibitate fisikoa. Ingelesa ikasteko tartetxo bat ere izango du saioak. S3 munduan estreinatuko dituzte Jasmine & Jambo eta Uau Ka Kau saioak ere. Hilaren 17an, herri kanta katalanei eskainitako programa bat hasiko da.
SX3 kanal berriak, gainera, manga eta anime saio arrakastatsuak emango ditu; esate baterako, Guardians de la nit: Kimetsu no Yaiba manga laudatua eskainiko dute. Inazuma Eleven, Ronja, la filla del bandoler eta Haikyu!! izango dira animaziozko beste estreinaldi batzuk. Nerabeentzako magazin interaktibo transmedia bat ere sortu dute: Ràndom.
Datozen hilabeteetarako, sexuari buruzko programa batean ari dira lanean. Kataluniako historiari buruzko saio bat, K-Pop estiloko talent-show bat eta El Pop Petit taldearen ikuskizun bat ere iritsiko dira. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219288/irati-filmaren-trailerra-sarean-ikusgai-da-jadanik.htm | Kultura | 'Irati' filmaren trailerra sarean ikusgai da jadanik | Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian eman dute filma jendaurrean estreinakoz. Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean giroturik dago. | 'Irati' filmaren trailerra sarean ikusgai da jadanik. Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian eman dute filma jendaurrean estreinakoz. Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean giroturik dago. | 105 segundoko dosia atera dute argitara; ez gehiago, baina bada zer, askorentzat. Hilabeteetako itxaronaldiaren ondotik, azkenik dasta daiteke Irati filma, laburki bada ere. Trailerra argitaratu dute, eta sareetan ikus daiteke jada.
«Aitak egin beharra bete du» dardarti bat. Aitak seme bati eginiko hitzemate eske bat. Lasterraldi bat zaldi gainean. Erronka eta gatazka iradokitzeko adinako musika tentsioz betea. Horiek guztiak eta beste askoz gehiago dakartza trailerrak herritarren begietara, harridura eta desioa pizteko beste elementu, hainbaten iritziz. Izan ere, filmaren laginak dagoeneko ekarri ditu zenbait erreakzio, sareetan batik bat. Zorion mezuak ere ugari.
Filma atzo estreinatu zuten, Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian, Sitgesen (Herrialde Katalanak). Txalo zaparrada luzea jaso zuen filmak estreinakoan, eta hunkiturik azaldu ziren ondoren filmeko protagonistetako batzuk: Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño tartean.
Aurkezpenean, Paul Urkijo zuzendariak azaldu zuen istorioa lokala dela, baina esportatu daitekeela. Paganismoaren amaiera kontatzen du filmak, erlijio handiak Euskal Herrira iritsi ziren garaian; basoan bizi direnek eutsi egin nahi diete lehengo sineskerei. «Euren mundua erlijio handiak iristen direnean aldatzen da, gaur egun bezala enpresa handiekin, zeintzuek dena xurgatzen duten», adierazi zuen Urkijok. Zuzendariak gaineratu zuen filmak ez duela ideologiarik, ez dela kristautasunaz gaizki hitz egiten eta kristauak ez direla gaiztoak. Haren hitzetan, jainkoak aldatuz doazela erakusten du Irati-k.
Euskararen erabileraz aitortzen du «iparraldeko» euskararen ozentasuna eman nahi izan diotela, eta arabieraren eraginez aspirazioa eman diotela eta errima erabili dutela.
Aurkezpenean azaldu zuen, gainera, argi naturalarekin filmatu zutela eta iluntasunean benetako sua erabili zutela. Urkijorentzat «Hollywoodeko film baten itxura» ematen dio horrek. Zuzendariarentzat horrek erakusten du egin litezkeela hemen horrelako proiektuak: «Lokalizazioak aurkitzea da gakoa, mimatzea». |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219289/hegaldien-76-errekuperatu-ditu-miarritzeko-aireportuak.htm | Ekonomia | Hegaldien %76 errekuperatu ditu Miarritzeko aireportuak | 2022ko hegaldien bilana aurkeztu dute goizean Miarritzeko aireportuan. Urte hasieratik 6.419 hegaldi izan dira; «krisitik ateratzen» ari direla uste dute. | Hegaldien %76 errekuperatu ditu Miarritzeko aireportuak. 2022ko hegaldien bilana aurkeztu dute goizean Miarritzeko aireportuan. Urte hasieratik 6.419 hegaldi izan dira; «krisitik ateratzen» ari direla uste dute. | Azken bi urteotako «krisitik ateratzen» ari da Miarritzeko aireportua. Hala erran dute Patrick Chasseriaud lehendakariak eta Pascal Geraudie zuzendariak goizean antolatutako prentsaurrekoan. 2018ko datuak dauzkate erreferentziatzat —2019an G7ak datuak okertu zituen—, eta, horiek aintzat hartuta, trafikoaren %76 errekuperatu dute 2022ko lehen bederatzi hilabeteotan. Orotara, 6.419 hegaldi zenbatu dituzte aurten, 22 helmugatara joan direnak. Aurreikuspenen arabera, 930.000 bidaiari hartuko ditu aurten Miarritzeko aireportuak. Halere, esan dute nazioarteko bidaiek ez dutela 2018ko datua harrapatu: Ukrainako gerrak eta pandemiak baldintzatzen dute egoera oraindik. Bestalde, Miarritze eta Paris lotzen dituen hegaldian beherakada sumatu dute; ez dute datu zehatzik, baina tren bidaien emendatzearekin lotu dute beherakada.
Geraudiek emandako datuen arabera, komertzio hegaldiak trafikoaren herenak dira. Beste bi herenak segurtasun eta osasun hegaldiek osatzen dituzte, baita hegazkintza kluben hegaldiek ere. Nabarmendu du hegaldi pribatuak ez direla «gehiengoa», eta urtean «gutxi gorabehera» 2.000 hegaldi pribatu zenbatzen dituztela. Halere, uste dute zenbakia «emendatzen» ari dela.
Aireportuko lehendakari Chasseriaudek erran du garapen iraunkorra izanen dela datozen urteetarako erronka. «Prentsak jomugan gaitu klima larrialdiaren aitzinean, bereziki karbono isuriengatik. Gure helburua da horiek murriztea, eta, horretarako, aireportuko aparkalekuetan panel fotovoltaikoak instalatzeko proiektua badugu». |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219290/elbk-eta-lurzaindiak-auzitara-joko-dute-arbonako-lurren-aferan.htm | Gizartea | ELBk eta Lurzaindiak auzitara joko dute Arbonako lurren aferan | Laborantza lurren 12 hektareak erosi dituena «jukutrian» ari dela diote. Hiru etxeak erostekoak zituen Parisko bikoteak gibel egin du | ELBk eta Lurzaindiak auzitara joko dute Arbonako lurren aferan. Laborantza lurren 12 hektareak erosi dituena «jukutrian» ari dela diote. Hiru etxeak erostekoak zituen Parisko bikoteak gibel egin du | Lehen garaipena. Arbonako (Lapurdi) Berruetako hiru etxeak eta lau hektarea lur erosi nahi zituen Parisko bikoteak gibel egin duela jakinarazi dute ELBk eta Lurzaindiak. Ahoz jakinarazi die Caritie jaunak, eta idatzizko frogaren beha dira. Azken asteetako presioak emaitzak eman dituelako pozik agertu dira bi eragileetako kideak, baina abisua ere eman du Dominika Ameztoi Lurzaindiko eledunak: «Ekintzak prest ditugu. Salmentatik erretiratzen direla baieztatzeko idatzia eskuratzen ez badugu, berriz ekintzara pasatuko gara». Halaber, laborantza lurren 12 hektareak erosi dituen Pauline Desurmont laborariaren kontra auzitara jotzeko borondatea agertu dute, SAFER egiturak esku hartu ez zezan «jukutrian» aritu dela uste baitute.
Agerraldia egin dute Bidarten (Lapurdi), Desurmonten postontziaren aitzinean; familiako etxea dute bertan. Laborantza lurrak erosterako orduan, laborari gisa aurkeztu zen Pauline Desurmont, eta laborantzako bere egoitza nagusia helbide horretan zuela deklaratu zuen. ELB eta Lurzaindiko kideek erakutsi nahi izan dute hori ez dela hala. «Egoitza nagusia Larribarren (Nafarroa Behera) du, Berruetako lurretatik 80 kilometrora», salatu du Maryse Cachenaultek. Laborantzako lurrak babesteko xedez mobilizatuak diren militanteen hitzetan, ohiko prozedurak desbideratzeko azpikeriatan aritu da lurren eroslea.
Gisa horretako salmenta bat gertatzen denean, SAFER egiturak lehentasunez erosteko parada du, eta laborari ezberdinen hautagaitzak aztertu ondoren erabakitzen dute nori joan behar zaizkion lurrak. «Desurmontek jadanik baditu lurrak, eta Arbonakoetatik urrun dira; ez zen lehentasunetan izanen», Cachenaulten hitzetan. Joan den astean lurren jabetza soila erosi zuen Desurmontek, 200.000 euroan, gozamen eskubiderik gabe. «Baina alokairu kontratu bat izenpetu zuen oraingo jabearekin. Eta pentsatzen dugu hiru urteko epean gozamen-eskubidea erosten entseatuko dela. Lurren jabea izanik lehentasuna izanen du». SAFER egituraren prozeduren desbiderantze hori eraman nahi dute auzitara.
Horrez gain, ELBk eta Lurzaindiak zalantzan ezarri dute Pauline Desurmont zinez laboraria ote den. «Galdera egin nahi dugu: zer da laboraria izatea? Guretzat, laboraria da bere lurraren mozkinetatik bizi dena», adierazi du Ameztoik, eta ohartarazi 12 hektarea horiek berez balio dutenaren prezio bikoitzean erosi dituztela. «Ingalaterrako erreginak ere laborari estatusa zuen», oroitarazi du. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219291/non-zabiltza-loreleiren-itzulerako-bideoklipa-sareratu-dute.htm | Kultura | 'Non zabiltza' Loreleiren itzulerako bideoklipa sareratu dute | 'Non zabiltza' Loreleiren itzulerako bideoklipa sareratu dute. | Aurten 25 urte beteko dira Lorelei taldeak bere lehen diskoa atera zuenetik: Bada hiri gorri bat. Urteurren hori ospatzeko, Ekografiak izeneko lan berri bat aurkeztuko dute laster. Elkar etxearekin aterako dute diskoa. Oraingoz, lehen aurrerapen kanta kaleratu dute, bideoklip eta guzti: Non zabiltza.
(Jarraitu irakurtzen, 'Badok.eus'-en) | |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219292/baliteke-alonsotegiko-alkate-ohia-sei-ustelkeria-delitutan-inplikatuta-egotea-epaile-batek-adierazi-duenez.htm | Politika | Baliteke Alonsotegiko alkate ohia sei ustelkeria delitutan inplikatuta egotea, epaile batek adierazi duenez | Epaileak erran du bere ikerketa amaitu duela, eta eskatu du fiskaltzak eta kereilariek euren akusazioak aurkezteko. | Baliteke Alonsotegiko alkate ohia sei ustelkeria delitutan inplikatuta egotea, epaile batek adierazi duenez. Epaileak erran du bere ikerketa amaitu duela, eta eskatu du fiskaltzak eta kereilariek euren akusazioak aurkezteko. | Kasu batean sei ustelkeria delitu egon diren susmoa du Barakaldoko (Bizkaia) lehenbiziko instrukzio epaitegiko magistratuak. Bertan inplikatuta daude Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohi Aitor Santiesteban, udalarentzat lan egiten duen arkitekto bat eta lau enpresari. Epaileak eskatu du fiskaltzak eta kereilariek euren akusazioak aurkezteko. Epailearen arabera, susmoak daude sei inplikatuek «estatuaren, probintzien eta tokiko funtsen kontura hainbat obra egiteko itxura sortu zutela, ondare publikoen kaltetan». Haren erranetan, baliteke ustelkeriarekin lotutako sei delitu egin izana, hala nola prebarikazioa, diru laguntzetan iruzurra edo dokumentuak faltsutzea.
Aztertutako kasua 2008an gertatu zen. Santiestebanek obra batzuk egokitu zizkien Construcciones Laneder eta Pabisa enpresei, Artibako bidean, bertako futbol zelaian eta Loibeko inguruetan. Proiektuak finantzatu ahal izateko, laguntzak eskatu zizkioten Bizkaiko Foru Aldundiari eta Espainiako Gobernuari. EH Bilduk proiektuok salatu zituen, diru publikoa eragile pribatuetara bideratzeko aukera bat bertzerik ez zela argudiatuz.
Sinatu ziren dekretuetako batzuekin, baina, tokiko idazkaritza kontra agertu zen, legezkoak ez zirela argudiatuz. Estatuaren abokatutza ere akusazio partikular gisa lerrokatu zen, konturatu baitzen proiektu horietan estatuko dirua zegoela. Udala eta Bizkaiko Foru Aldundia ere hala agertu ziren. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219293/bakartxo-ruiz-eta-unai-urruzuno-dira-eh-bilduko-bozeramaile-berriak.htm | Politika | Bakartxo Ruiz eta Unai Urruzuno dira EH Bilduko bozeramaile berriak | Euskal Herrirako politika fiskal berri bat eskatu dute. | Bakartxo Ruiz eta Unai Urruzuno dira EH Bilduko bozeramaile berriak. Euskal Herrirako politika fiskal berri bat eskatu dute. | Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko kidea eta Unai Urruzuno EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren albokoa izango dira koalizio subiranistaren Mahai Politikoko eledunak aurrerantzean. Gari Mujika koalizioko zuzendari nagusiak eman du erabakiaren berri, Donostian egindako prentsaurrekoan. Hala, Maddalen Iriarte legebiltzarkide eta Gipuzkoako ahaldungaiaren lekua hartuko dute. Ruizek eta Urruzunok «Euskal Herrirako erreforma fiskal baten gaineko eztabaida sakon bat» abiatzeko eskaera eginez hartu dute kargua.
«Gehiago eta hobeto jasoko duen politika fiskal bat behar dugu, zerbitzu publiko duinak izateko, eta euskal herritarrei kalitatezko bizitza duin bat bermatzeko», adierazi dute. Hala, aurreko astean koalizioak aurkeztutako Ongizate Hitzarmena gogoratu dute, aberastasunaren banaketa eta zerbitzu publikoen etorkizuna bermatu behar direla esateko: «Aldaketa estrukturalak behar dira».
Eledunek azaldu dute Hego Euskal Herriko lau lurraldeek beharrezko tresnak dituztela politika fiskal «justuago eta bidezkoago» bat sustatzeko. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera PPk Madrilen sustatutakoen pare jarri dute bozeramaileek, «EAJko ordezkariak [Madrilgo presidente] Isabel Diaz Ayusorekin distantzia markatzen saiatu arren». Gehitu dute egun Nafarroako politika fiskala EAEkoa baino «progresistagoa» dela, baina hura ere ez dela nahikoa. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219294/senpereko-bost-hautetsik-kargua-utzi-dute.htm | Politika | Senpereko bost hautetsik kargua utzi dute | Dominique Idiart auzapezaren kudeaketarekin desadostasunak agertu dituzte. | Senpereko bost hautetsik kargua utzi dute. Dominique Idiart auzapezaren kudeaketarekin desadostasunak agertu dituzte. | Senpereko (Lapurdi) Herriko Etxeko bost hautetsik kargua uztea erabaki dute Dominique Idiart auzapezarekin dituzten desadostasunengatik. Senpertarrei helarazi dieten gutun batean salatu dute hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen dituela erabaki guziak. «Abentura munizipal honetan lan egiteko engaiatu ginen, eta ez bakarrik herriko kontseiluetan eskua altxatzeko», adierazi dute Celine Mundutegi, Christine Perugorria, Pierre Faliere, Nathalie Pourteau-Zamora eta Paxkal Irubetagoienak.
Dimisio hauek zailtasunak ekar diezazkiokete Idiart auzapezari, beste bost hautetsi konbentzitu beharko baititu bere gehiengoan sartzeko. Gaur-gaurkoz, ez du erakutsi beste hauteskunde batzuetara deitzeko asmorik. 2020an hautatu zuten Idiart Senpereko auzapez; bozen bigarren itzulian, Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219295/fermin-muguruzaren-eraginak-euskal-gazteak-laquobahitutaraquo-dauzkala-idatzi-du-savater-filosofoak.htm | Kultura | Fermin Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi du Savater filosofoak | Musikari eta zinemagileak gogoratu du Savaterrek lehen ere justifikatu izan dituela bere kontrako zentsura kanpainak. | Fermin Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi du Savater filosofoak. Musikari eta zinemagileak gogoratu du Savaterrek lehen ere justifikatu izan dituela bere kontrako zentsura kanpainak. | Fernando Savater filosofoak zutabe gogor bat idatzi du Madrilgo agerkari digital batean Fermin Muguruza musikari eta zinemagilearen aurka, hark Black is Beltza 2: Ainhoa filma estreinatu berri duela eta.
Paradoxa ematen badu ere, Muguruza «batere interesatzen» ez zaiola esanez hasi du pentsalariak artikulua, eta gaineratu filma ez duela ikusi, eta ikusteko ere asmorik ez duela. Halere, nolabait badaki filmean besteak beste 1980ko hamarkadan heroinak Euskal Herrian izan zuen eraginaz aritzen direla. Espainiako Poliziak droga hori Hego Euskal Herrian sartu eta zabaldu izanaren «ipuina» kontatzen dela adierazi du Savaterrek.
Kezkatuta idatzi du filosofoak, filma hiru mila pertsonaren aurrean estreinatu zutelako Donostiako Zinemaldian, eta sarrera guztiak salduta zeudelako aste batzuk lehenagotik. Horrek erakusten du, Savaterren arabera, nolako «faltsifikazio historiko eta soziala» dagoen hainbat gazte euskaldunen pentsaeraren oinarrian. Horren eraginez, gazte horiek «herriaren etsai» gisa ikusten dute Ertzaintza, Guardia Zibila, «Espainia edo eskuina» gogora ekartzen duen pertsona edo erakunde oro, EHUko irakasle ohiaren arabera. «Euskal gaztediaren zati handi bat bahiturik dauzkate Antzinako Handiek, munstro politikoek, hemen Lovercraftengandik ez datozenak, baizik eta Muguruza bezalako jendearengandik». Abizena oker idatzi du, baina Howard Phillips Lovecrafti buruz ari da Savater, beldurrezko istorioengandik ezaguna den idazleaz.
Horren ostean, EAJren kontra ere jo du Savaterrek, Espainiako erregearen jarrera gaitzesteagatik, eta Espainiako Gobernuaren aurka jotzeko baliatu ditu azken hitzak. «Azken batean, muguruzei esker, eta Pedro Sanchezen eta haren abere saldoaren eskrupulu ezari esker, EAEren etorkizun politikoa black, beltza [euskaraz, artikuluan] da oraindik ere».
Muguruzak Savaterren artikulua aipatu du sare sozialetan. «Munstroen pare jarri nau, baina ez du gainditzen Manu Chaorekin eman nituen kontzertuak zapuzten saiatu zeneko hura», idatzi du zinemagileak. Izan ere, bertan behera utzi zuten abeslari frantziarrak euskaldunarekin 2003ko irailaren hasieran Malagan (Espainia) eman behar zuen kontzertua, Terrorismoaren Biktimen Elkartearen salaketa bat zela medio. Savaterrek debekua defendatu zuen Madrilgo El País egunkarian argitaraturiko zutabe batean; besteak beste, Muguruzaren eta Chaoren ideia politikoak ez direlako «haien kontu pribatu hutsa, baizik eta euren ikuskizunaren parte». ETAren indarkeria jendaurrean arbuiatu ez izana leporatu zion Savaterrek musikariari.
Irailaren 30ean estreinatu zuten Black is Beltza 2: Ainhoa Hegoaldeko zinema aretoetan, eta filma ikustera joateko deia egin zuen zuzendariak BERRIAn. «Jendeak nahi badu gauzak euskaraz egin daitezela, bultzatu egin behar da, eta filma ikustera joan behar da».
Interesgarria da, edonola ere, filmean Poliziaren eta narkotrafikoaren artean eginiko loturak asaldatu izana Savater. Izan ere, 1993. urtean, Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko teniente-koronelak salaketa jarri zion Muguruzaren Negu Gorriak taldeari, Gure Jarrera diskoko Ustelkeria kantuarengatik. Horretan, Muguruzak Kaki Arkarazo taldekideari kontatzen dio Euskaldunon Egunkaria-n irakurri duen albiste bat. Galindoren eta Intxaurrondoko kuarteleko droga trafikoaren arteko harremanaren ingurukoa da informazioa. Kalte ordaina emateko agindu zioten taldeari hasieran, eta debekatu egin zieten kantua zuzenean jotzea. Baina, 2000. urtean, Espainiako Auzitegi Gorenak errugabetzat jo zituen musikariak.
Savaterrek hautsak harrotu zituen irailaren 10ean, egunkari horretan idatziriko beste zutabe batekin: zalantzan jarri zuen klima aldaketaren larritasuna. Besteak beste, adierazi zuen termometroak 53 gradura heldu zirela Donostian 1947. urtean —Savater bera jaio zen urtean—. Irakurle eta zientzialari askok haserre erantzun zuten, eta idazleari datu okerrak erabiltzea leporatu zioten, besteak beste. Zortzi egun geroago, egunkariko irakurlearen defendatzaileak artikulu bat idatzi behar izan zuen ika-mikaren inguruan, eta baieztatu zuen Savaterrek emaniko datua gaizki zegoela, Donostian neurturiko tenperaturarik beroena 42,7 gradukoa izan delako, eta iaz eta aurten bakarrik heldu direlako termometroak horretara. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219296/bruselak-estatu-laguntzen-araudia-malgutu-nahi-du-2023-urtean-ere.htm | Ekonomia | Bruselak estatu laguntzen araudia malgutu nahi du 2023. urtean ere | Gobernuei tarte handiagoa eman nahi die, Ukrainako gerraren ondorioak eta energiaren prezio altuak pairatzen dituzten enpresak babesteko. Pandemiatik ari da bere araudia malgutzen | Bruselak estatu laguntzen araudia malgutu nahi du 2023. urtean ere. Gobernuei tarte handiagoa eman nahi die, Ukrainako gerraren ondorioak eta energiaren prezio altuak pairatzen dituzten enpresak babesteko. Pandemiatik ari da bere araudia malgutzen | Enpresentzako estatu laguntzei buruzko zalantzak agerian geratu ziren beste behin joan den astean, Alemaniako Gobernuak 200.000 programa bat iragarri zuenean. Europako Batasuneko gobernu askoren kritikak eragin zituen, denek ez dutelako Berlinek izan dezakeen gaitasun ekonomiko bera bere industria laguntzeko, eta Margrethe Vestager Lehiarako komisarioak esan zuen estatu kideei proposamen bat bidaliko ziela. Hiriburuetara bidali duen dokumentuan Batzordeak proposatu du estatu laguntzen araudia malgutzea beste urtebetez, datorren urtearen amaierara arte, eta enpresek estatu baten partetik jaso ditzaketen zenbatekoak handitzea. Ikusteko dago zein izango den gobernuek proposamenari ematen dioten erantzuna, itxuraz, Berlinen neurrira egindakoa irudi duelako.
Estatu laguntzei buruzko Europako araudia funtsezkoa da 27 herrialdeen arteko lehia leiala izan dadin eta merkatu komuna babesteko. Bruselak mugak jartzen dizkie gobernuei beren herrialdeetako enpresak diruz laguntzeko, beste herrialde batzuen aldean abantaila izan ez dezaten. Martxoan, arau horietako batzuk malgutu zituen, Errusiak Ukraina inbaditu ondoren; Bruselak estatuei baimena eman zien enpresei diru laguntza zuzenak, maileguak eta bermeak emateko —antzera egin zuen koronabirusaren krisian—. Era berean, enpresek energia fakturak ordaintzeko eta berriztagarrietan inbertsioak egiteko laguntzak baimendu zituen.
Bruselak jarritako baldintza horiek kontuan hartuz, herrialde gehienek abiatu dituzte beren planak, bakoitzak bere ahalmen ekonomiko eta, bereziki, zorpetzeko gaitasuna kontuan hartuz. Urteko bigarren erdian, besteak beste, kontinenteko bi enpresa energetiko handi erreskatatu dituzte gobernuek: Frantziako EDF eta Alemaniako Uniper.
Diru gehiago
Martxoan zehaztutako malgutasun neurriak, baina, urte amaieran iraungiko dira, eta Bruselak eskaini du beste urtebetez luzatzea. Horrekin batera aldaketa batzuk zehaztu ditu. Adibidez, Errusiari jarritako zigorrengatik eta horien ondorioengatik zuzenean kaltetutako enpresek jaso dezaketen zuzeneko laguntzaren gehieneko kopurua 500.000 eurotik 750.000 eurora izatea, eta nekazaritza sektoreko enpresentzat eta arrantza sektorekoentzat, muga hori orain artekoa baino %50 handiagoa izango litzateke, 93.000 eta 112.500 eurora artekoa, hurrenez hurren. Horrez gain, energien merkatuko gorabeherei erantzuteko laguntzei ere eutsi nahi die Bruselak. Orain arte, gobernuei baimena ematen zien enpresek alor horretan zituzten gastuen %30 ordaintzen laguntzeko, 2 milioi euroko gehienezko kopuruarekin; horrekin lotuta, aldaketa bat proposatu du Batzordeak. Muga hori urtekoa izatea: hau da, aurten muga hori gainditu duten enpresek hurrengo urtean ere eskatu ahal izatea.
Orain arte bezala, laguntzak jaso ahal izateko bere kontuetan errentagarritasun irizpide gehigarri eta espezifiko batzuk betetzea eskatuko du Bruselak. Zehazki, enpresa baten EBITDAk —interesen, zergen, balio galeraren eta amortizazioaren aurreko mozkinak kontuan hartzen ez dituena— positiboa izatea 2021ean, eta erakustea 2022ko otsailetik bere irabaziak gutxienez %50-60 murriztu direla.
Galerak dituzten enpresen kasuan ere, horiek erreskatatzeko aukerari eusten dio Bruselak, eta kasu horretan, laguntza ezin izango da 25 milioi eurotik gorakoa izan, orain arte bezala.
Horrez gain, Batzordeak ez ditu estatuko laguntzak mugatu nahi likidezia arazoak dituzten enpresen epe laburreko biziraupena bermatzera, baizik eta epe ertainean zorra ordaintzeko arazoak dituztenen eskura ere jartzea proposatu du. Hala ere, egoera eta baldintza jakin batzuetan bakarrik betetzen direnean: Bruselak bere proposamenean dio laguntzak ezin duela izan enpresaren bideragarritasuna ziurtatzeko beharrezkoa den gutxienekoa baino handiagoa, eta enpresa taldeen kasuan taldeak jaso beharko lukeela laguntza eta ez enpresa bakoitzak bere aldetik. Gainera, uste du estatu laguntzak jaso dituztenek estatuari «arrazoizko ordainsaria» eman behar diotela: etorkizuneko irabazien «zati egoki bat», adibidez. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219297/diru-sarrerak-bermatzeko-errenta-jasotzeko-adina-23-urtetik-18ra-igaroko-da.htm | Ekonomia | Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko adina 23 urtetik 18ra igaroko da | Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek aurreakordioa egin dute DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriari buruzko lege egitasmoan. Gehieneko errenta, beraz, ezingo da izan 803 eurotik beherakoa. | Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko adina 23 urtetik 18ra igaroko da. Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemosek aurreakordioa egin dute DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriari buruzko lege egitasmoan. Gehieneko errenta, beraz, ezingo da izan 803 eurotik beherakoa. | Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemos-IUk aurreakordioa egin dute DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriari buruzko lege egitasmoan. Neurri nagusia da DSBEa eskuratu ahal izateko adina 23 urtetik 18ra igaroko dela, eskatzaileak frogatuz gero gutxienez urtebetez lan bila aritu dela. Horrekin batera, errolda epeak murriztuko dira kolektibo «zaurgarrienen» kasuan, eta zenbatekoetan gehieneko errenta ezingo da izan 803 eurotik beherakoa. Neurriak datorren urtean sartuko dira indarrean.
Maiatzean aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak DSBE berriari buruzko lege proiektua, baldintza malguago eta zenbateko handiagoekin. Eusko Jaurlaritza osatzen duten alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, gehiengo osoa dute Eusko Legebiltzarrean, eta ez dute beste talde politikoen babesik egitasmoa aurrera ateratzeko; dena den, akordioa sinatu duten hiru alderdiek adostasun hori zabaltzeko borondatea agertu dute. Eragile batzuentzat, ELA sindikatuarentzat esaterako, atzerapausoa da DSBE berria.
Aldaketak errolda epe eta zenbatekoetan
Indarrean dagoen araudiarekin, 23 urte bete behar dira DSBE hori jaso ahal izateko, nahiz eta salbuespen batzuk egon: adibidez, adingabeak norbere kargu edukitzea, genero indarkeriaren edo terrorismoaren biktima izatea, umezurtza izatea, edo adingabeen zentro batetik atera berria izatea. Kasu horietan, aukera dago 18 urtetik aurrera jasotzeko. Akordioarekin, 18 urte bete dituen edonork eskatu ahal izango du.
Horrez gain, DSBEa jasotzeko, aurretik gutxienez urtebetez lanean aritu izana eskatu da orain arte; alegia, gutxienez urtebeteko kotizazioa izatea Gizarte Segurantzan. Akordioarekin, lan egin izana ez, Lanbiden erregistratuta urtebetez lan bila aritu dela erakutsi beharko du eskatzaileak 18 eta 23 urte artean baditu, eta emantzipatuta bizitzen gutxienez urtebete eraman. Azken baldintza hori ez dute izango 23tik 29 urtera arteko hartzaileek.
DSBEa eskuratu ahal izateko adina jaistearekin batera, erroldatze aldiak ere murriztuko dira babesgabetasun bereziko egoeretan: adibidez, beren kargura adingabeak dituzten familietan, edo desgaitasunen bat dutenetan edo mendekotasuna aitortu zaienetan. Jaurlaritzaren lege egitasmoan 0 eta 3 urte arteko erroldak eskatzen dira. Elkarrekin Podemos-IUrekin eginiko akordioarekin, errolda eperik eskatzen ez zaienen taldea zabaldu egingo da ere, hala nola errefuxiatuentzat, indarkeria matxistaren biktimentzat eta sexu esplotazioaren biktimentzat.
Zenbatekoei dagokienez, gehieneko errenta pobrezia arriskuaren tasa baino txikiagoa ez izatea bermatuko da, hau da, Espainia osoari dagokion batez besteko errenta baliokidearen %60 baino txikiagoa ez izatea. Hala, 2024. urtetik aurrera kopuru hori ez da unean uneko gobernuaren erabakiaren menpe egongo.
Hori kontuan harturik, gehieneko errenta ezingo da izan 803 eurotik beherakoa hurrengo urtean. Alegia, bere diru sarrerak DSBEarekin osatzen dituen pertsona batek —bere kargu haurrik ez duenak— bermatua izango luke bere sarrerak diru kopuru horretara iristea. Aurten, unitate familiar bakarrarentzat bermatutako gehienekoa 727,41 euro da. Bermatutako diru sarrera horietara iristeko, DSBEaren gutxienekoa 491,63 eurokoa da, eta horri gehitu ahal zaizkio beste osagarri eta diru sarrera batzuk.
Era berean, DSBEa kautelaz eteteko neurriak jasotzen ditu akordioak, onuradunei kalte konponezinak eragin diezazkieketen etenaldi automatikoak saihesteko.
Ikuskaritzari dagokionez, berme mekanismo bat aurreikusten du, ikuskatzaileek eta poliziek onuradunen etxebizitzara sartzeko ahalmenak mugatzeko —horretarako aukera ematen zien lege egitasmoak— .
Lanbideren kasuan, enplegu zerbitzu publikoak langile gehiago izateko aukera adostu dute, eta prestakuntza egokia bermatzeko neurriak ere ezarriko dira, barne hartuko dituztenak, besteak beste, berdintasunerako araudia eta planak, eta diskriminazioaren aurkako borroka. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219329/errusiak-ukrainako-energia-azpiegiturei-eraso-egiten-jarraitzen-du.htm | Mundua | Errusiak Ukrainako energia azpiegiturei eraso egiten jarraitzen du | Atzo eta gaur arteko bonbardaketetan, gutxienez hogei pertsona hil dira Ukrainan, eta zaurituak ehun baino gehiago dira. EBren defentsa sistemak indartzera deitu du Josep Borrellek. | Errusiak Ukrainako energia azpiegiturei eraso egiten jarraitzen du. Atzo eta gaur arteko bonbardaketetan, gutxienez hogei pertsona hil dira Ukrainan, eta zaurituak ehun baino gehiago dira. EBren defentsa sistemak indartzera deitu du Josep Borrellek. | Azken hilabeteotako erasorik zabalena egin zuten atzo Errusiako indarrek Ukrainaren kontra, eta gaur ere aire erasoen aurkako alarma hotsak entzun dira herrialdearen luze-zabalean. Errusiak otsailean hasitako inbasioaren lehen asteetan gertatu zen bezala, larrialdi zerbitzuek mezu bat helarazi diete herritarrei, ohartaraziz litekeena dela bonbardaketak izatea. Kieveko iturri ofizialen arabera, atzoko erasoetan hemeretzi lagun hil eta 105 zauritu zituzten. Gaur goizaldean ere pertsona bat hil da Zaporizhian, Errusiak misilekin egindako eraso baten ondorioz.
Ikusi gehiago: Krimeako sabotajeari aspaldiko erasorik zabalenarekin erantzun dio Moskuk
Vladimir Putin Errusiako presidenteak atzo aitortu zuen Ukrainaren «ekintza terroristei» erantzuten ari zaizkiela azken erasoaldiarekin. Leherketa batek Kertxeko zubia hondatu zuen joan den larunbatean —Krimeako anexioaren ikur den azpiegitura, alegia—, eta Kremlinek Ukraina egin du horren erantzule, Kievek halakorik onartu ez duen arren. Hori bai, gertatutakoa ospatu du.
Atzo areagotutako erasoaldiaren harira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak herritarrei esan zien Errusiak Ukrainaren energia sistema «txikitu» asmo duela. Ukrainaren arabera, atzoko erasoek «ezinbesteko azpiegiturak» hondatu zituzten, zehaztu gabe zer motatakoak diren. Hori bai, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute 22 zentral elektriko jarri dituztela martxan, argindar hornikuntzarako. Izan ere, Lviv hirian, esaterako, ur eta argindar hornidurarik gabe geratu ziren atzoko bonbardaketen ondorioz. Eta Lviv probintziako gobernadore Maksim Kozitskik adierazi du hiru leherketa izan direla bi energia instalaziotan, eta litekeena dela ur eta argindar hornidura tarteka etetea. Vinnitsia eta Dnipropetrovsk probintzietako gobernadoreek ere salatu dute Errusiaren misilek instalazio elektrikoak hondatu dituztela. Dmitro Kuleba Atzerri ministroak esan du ikusi dela Errusiaren erasoen «helburu behinena» energia azpiegiturak direla.
Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute
Erasoen harira, Ukrainak laguntza militar handiagoa eskatu dio Mendebaldeari, eta EB Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak erantzun diote lagunduko diotela. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur ohartarazi duenez, Ukrainak zenbat eta arma gehiago jaso, gatazka orduan eta «luzeagoa eta mingarriagoa» izango da ukrainarrentzat.
Horrekin guztiarekin lotuta, Josep Borrell EBren diplomaziaburuak gaur nabarmendu du talde komunitarioaren defentsa sistemak indartu behar direla. «Azken urtean adierazpen asko egin ditugu, eta konpromisoak hartu Europako Batasuna indartzeko. Hitzetatik harago jo, eta ekin egin behar dugu», esan du segurtasunari eta defentsari buruzko foro batean, Bruselan. «Hori da bizirauteko gakoa».
Errusiako presidenteak argi utzi izan du Errusiari eraso eginez gero ez duela baztertzen arma nuklearrak erabiltzea aurre egiteko. Sergei Riabkov Errusiako Atzerri ministrordeak adierazi du, baina, ez dela inor mehatxatzen ari, eta «AEBei eta bere aliatuei» egotzi die erretorika nuklearra erabiltzea. Jens Stoltenberg NATO idazkari nagusiak, ordea, Errusiari leporatu dio erretorika militarra hauspotzea eta modu horretan «arduragabe jokatzea».
Putinen eta Grossiren arteko bilera
IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako buru Rafael Grossi eta Putin gaur dira San Petersburgon batzartzekoak. Zaporizhiako zentral nuklearraren «egoera txarraz» ohartarazi izan du Grossik, eta eskatu du instalazioaren inguruan segurtasun eremu bat ezartzeko. Inbasioa hasi zenetik gertatu dira bonbardaketak zentralean, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri egozten diote horien erantzukizuna. Errusiak kontrolatutako eremuan dago zentrala, Europako handiena, baina langileak ukrainarrak dira. Putinek dekretu bat sinatu zuen lehengo astean, zeinaren arabera instalazioa Errusiaren menpekoa bihurtzen duen. EBrentzat «legez kanpokoa» da dekretu hori. Grossi Ukrainako agintariekin batzartu zen lehengo astean, eta esan zuen «Ukrainako instalazio bat» dela Zaporizhikoa.
Ikusi gehiago: Zaporizhia «egoera txarrean» dagoela esan du IAEAk
Bestalde, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren bozeramaile Ravina Shamdasanik salatu du azken erasoaldiarekin «borrokak bideratzeko printzipioak» urratu dituela. Adibide bat jarri du: «Izugarria izan da non eta noiz egin diren erasoak: jendea lanera zihoanean, edo haurrak eskolara». Eraso horiek areagotu egiten dute «zaurgarrienen eta zibilen» segurtasunari buruzko «kezka». NBEren datuen arabera, atzoko erasoetan hamabi pertsona hil zituzten. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219330/erdiz-bizirik-plataformak-meategi-proiektuaren-kontrako-manifestazioa-eginen-du-bihar.htm | Gizartea | Erdiz Bizirik plataformak meategi proiektuaren kontrako manifestazioa eginen du bihar | Eskualdeko herri eta eragile sozial andanak babestu dute mobilizazioa | Erdiz Bizirik plataformak meategi proiektuaren kontrako manifestazioa eginen du bihar. Eskualdeko herri eta eragile sozial andanak babestu dute mobilizazioa | Erdiz Bizirik herri plataformak joan den astean egindako prentsaurrekoan jakinarazi zuenez, bihar Erdizko meategi proiektuaren kontrako mobilizazioa izanen da. Elizondoko (Baztan, Nafarroa) plazatik abiatuko da, 17:00etan, eta bertako nekazarien azienda ere mobilizazioan izanen da. «Azkeneko 500 urteetan egin dugun bezala, gure lurra, kultura eta bizimodua defendatuko ditugu», nabarmendu zuen plataformak prentsaurrekoan. Manifestazioa baino lehenago eta ondoren Erdiz Bizirikeko kideek adierazpenak eginen dituztela iragarri dute.
Egoera zein den ikusita, Baztango (Nafarroa) eta inguruko eskualdeetako eragile sozial eta herri andanak herri plataformaren manifestazioa babestu dute. Baztango hamabortz herrietatik, Almandoz eta Elbetek izan ezik, gainerakoek ekintza babestu dute. Eragileei dagokienez, hauek dira babesleak: Baztandarren Biltzarra elkartea, (H)ilbeltza, Milotxuri, Jo ala Jo, Baztango Rugby Taldea, Zapatillera, Talde Feminista, Baztango Gazte Asanblada, Ernai, GKS, Baztango Zaporeak, EH Bildu, Sortu, Iñarrosi, (talde feminista), Plazara Dantzara, LAB, Talde Ekosoziala, EHNE, Arrantza eta Ehiza Elkartea, Etxalde, Nafarroako AHT Gelditu eta Sustrai Erakuntza.
Hogei urteko ibilbidea
Erdizko eremuan (Baztan, Nafarroa) Magnesitas Navarras enpresak egin nahi duen meategiaren afera 2001. urtean hasi zen, enpresak eremu horretan zundaketak egiteko baimena lortu zuenean. Herritarren artean, albisteak ez zuen harrera ona izan, bertako nekazari aunitzek ez dutelako euren animalia guztiak mantentzeko adina lur propio eta herri lurrak behar dituztelako abeltzain jarduerarekin jarraitu ahal izateko. Erdiz da lur komunal horietako bat, Baztanen (Nafarroa) dauden hiru bazkalekuetatik handiena.
Hala, 2007an Erdiz Bizirik plataforma sortu zen, meategi proiektuari aurre egiteko. Herritarrak mobilizatzea lortu zuen plataformak, 2.000 pertsonatik gora elkartu baitziren meategiaren kontrako manifestazio batean. Hala, hurrengo urteko urtarrilean Magnak iragarri zuen bertan behera uzten zuela meategi proiektua. Hala ere, 2019ko ekainean enpresak adierazi zuen meategiaren proiektua berriz ere martxan jarriko zuela, eta, horretarako, Nafarroako Gobernuko Ingurumen Sailean memoria bat aurkeztu zuen. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219331/durangoko-azokak-bere-laquounibertso-osoaraquo-berreskuratuko-du-abenduaren-7tik-11ra.htm | Kultura | Durangoko Azokak bere «unibertso osoa» berreskuratuko du abenduaren 7tik 11ra | Pandemia aurreko azoka berreskuratuko du Durangok, eta online dendari ere eutsiko dio Gerediaga elkarteak. Ruben Ramos sortzaileak egin du aurtengo kartela, eta "eztanda" izan du ardatz. | Durangoko Azokak bere «unibertso osoa» berreskuratuko du abenduaren 7tik 11ra. Pandemia aurreko azoka berreskuratuko du Durangok, eta online dendari ere eutsiko dio Gerediaga elkarteak. Ruben Ramos sortzaileak egin du aurtengo kartela, eta "eztanda" izan du ardatz. | Murrizketekin egindako bi azokaren ostean, 57. Durangoko Azoka «osoa» izango dela iragarri dute Gerediaga elkarteko ordezkariek. Abenduaren 7tik 11ra egingo dute, eta ohiko itxura berreskuratuko du. Ikasle Goizarekin hasiko dute egitaraua berriz ere, ekitaldiz beteta egongo dira azoka osatzen duten gune guztiak, eta salmahaien alokairua ere «martxa onean» doala azaldu dute. Eta horregatik aurtengo leloa: Eztanda. Ideia horixe izan du ardatz Ruben Ramos sortzaileak kartela egiteko ere. Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakaria baikor aritu da 57. azokaz, eta poza ere azaldu du ohiko martxa berreskuratu ahalko dutelako: «Egoera zaila izan arren, azokak bizirautea eta aurrera egitea lortu du. Aurten, zorionez, ospatzeko garaia iritsiko da».
2020ko estualdia izan du gogoan Mujikak. «Azoka egin ala ez egin aurkitu ginen, eta sortzaile, eragile, kulturzale eta babesle askoren babesari esker lortu genuen azokak bizirautea». 2021ean ere murrizketekin egin behar izan zuten azoka, eta orduan bizitako «ziurgabetasun egoera» nabarmendu du Mujikak. Aurten, espero, espero dute pandemiaren aurreko bisitari eta salmenta kopuruetara itzultzea. «Baina ez da erraza esatea». Standak jartzeko orain arte jasotako eskariak ikusita, baina, oraingoz, Mujikak aurreratu duenez, «ez du itxura txarrik».
Plateruena ere zabalilk
Gainerako ohiko guneekin batera, Plateruena ere zabalik egongo da azoka egunetan. Orain itxita dago, baina espazioa berriz ere martxan jartzeko lanean ari da Durangoko Udala, eta hautatua dute haren nondik norakoak erabakiko dituen lantaldea ere. Urte amaierarako irekita egotea espero du horregatik Ima Garrastatxu Durangoko alkateak, baina, edozein moduz, ziurtatu egin du ezen abenduaren 7tik 11ra bitartean, azokak iraun bitartean behintzat, ateak irekiko dituztela. Ahotsenea guneko kontzertuak egingo dira bertan.
Ikasle goiza ere berreskuratuko dute azokaren lehen egunerako. Milaka ikasle izango dira Landako gunean, ondorioz, eta aurten, lehenengoz, ikasleentzako ez ezik, hezitzaileentzako tailerrak ere antolatu dituzte.
Online denda
Azoka analogikoaz gain, online denda ere izango du aurtengo azokak. Printzipioz, salbuespen neurri modura sortu zuten 2020an, pandemia betean, osasun krisiak eragindako murrizketekin ere aurrera egiteko. Iaz ere mantendu egin zuten, eta, aurten, azokaren ohiko itxura berreskuratuta ere, urteko nobedadeen erosketak webgunean egiteko aukera eskainiko du azokak. Zuzenekoak streaming bidez ere ikusi ahalko direla iragarri dute, bestalde.
Landako guneak ateak itxi ondoren ere, abenduaren 11tik aurrera ere, hainbat liburu dendatan jarraituko du Durangoko Azokak antolatutako egitarauak, «Zu non, han DA!» izeneko kanpainaren bidez. Hirugarren urtez antolatu dute programa hori, eta, aurten, lehenengoz, liburu aurkezpenak ere antolatuko dituzte programarekin bat egiten duten denda horietako batzuetan.
Erakundeen babesa
Erakunde publikoetako ordezkariak ere egon dira kartelaren aurkezpenean. Durangoko Azokaren «egonkortasuna» nabarmendu du Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak, eta Eusko Jaurlaritzak babestu egingo duela ziurtatu. «Euskadin erreferenteak diren proiektuak behar ditugu, eta Durangoko Azoka da horietako bat, eta horrek esan gura du proiektu honek egonkortasuna daukala, eta erakunde publiko eta erakunde pribatuen arteko elkarlana da hori lortzeko bidea». Eta hori «balio» modura hartu behar litzatekeela uste du.
«Normaltasunera» itzultzea pozgarria dela adierazi du, esaterako, Xabier Arauzo Bizkaiko Aldundiko Euskara zuzendari nagusiak, eta esker ona azaldu die Gerediaga elkarteko ordezkariei eta azokaren antolakuntza talde osoari. Urteotan agertu zaizkion «erronka berriak» ere izan ditu gogoan, hala nola musika kontsumitzeko bideen aldaketak eragindakoak. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219332/turkiak-pkk-ko-ustezko-hamahiru-kide-hil-ditu-siria-iparraldean.htm | Mundua | Turkiak PKK-ko ustezko hamahiru kide hil ditu Siria iparraldean | Bonbardaketen bidez hil ditu. Turkiako Gobernuak berak eman du heriotzen berri. | Turkiak PKK-ko ustezko hamahiru kide hil ditu Siria iparraldean. Bonbardaketen bidez hil ditu. Turkiako Gobernuak berak eman du heriotzen berri. | Turkiako Armadak PKK Kurdistango Langileen Alderdiko ustezko beste hamahiru kide hil ditu bart Siria Iparraldean. Turkiako Defentsa Ministerioak eman du albistearen berri, baina xehetasunik eman gabe. Lehenik, bost heriotza jakinarazi ditu, eta, gero, beste zortzi geroago. Bonbardaketen bidez hil dituzte.
«Terroristen erasoak ez dira zigorgabe geratzen. Siria iparraldeko Peace Spring lurraldean bakea eta segurtasuna hausteko tiro egin duten hamahiru terrorista neutralizatu ditu Turkiako Armadak», idatzi du Defentsa Ministerioak Twitterren.
Turkiako Gobernuarentzat, «talde terrorista bat» da PKK, eta Turkiako hedabideek adierazia dute alderdiko zenbait buruzagi ere hil dituela Turkiak azken urteetan. Siria iparraldeari dagokionez, 2015. urtean Turkiako Gobernuaren eta PKKren arteko su etena bertan behera geratu zenetik, Turkiak hainbat aldiz egin dio eraso eskualdeari.
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak aurtengo uztailean erakutsi zuen Sirian operazio militarrei berrekiteko asmoa: «Beste pauso bat ematen ari gara 30 kilometroko segurtasun eremu bat ezartzeko —aurrera eginez—, hegoaldeko gure muga osoan barrena», adierazi zuen. Ordutik, besteak beste, Turkiako mugatik gertu dagoen Kobane hiria bonbardatu du Turkiak; gutxienez bost lagun hil zituen erasoaldi hartan, abuztuan.
Mugaren kontrola
SDF Siriako Indar Demokratikoek orduan azaldu zutenez, Turkiaren helburua da kurduak beren etxebizitzak uztera behartzea.
Azken urteetako erasoetan, Ankararen jomuga milizia kurdu-siriarrak ziren, YPG Herriaren Babes Unitateak; horiek AEBen babesa jasotzen dute, baina Turkiak bere segurtasun nazionalaren kontrako mehatxutzat dauzka, uste baitu harremanak dituztela PKKrekin. Haiek Turkiako mugako eskualdeetatik erretiratzera behartu eta gero, Ankarak kontrolpean du herrialdearen %10 inguru, eta berak kudeatzen ditu iparraldeko eta ipar-mendebaldeko lurraldeetako segurtasuna eta azpiegiturak.
Ikusi gehiago: Erdoganek berriz egin dio mehatxu Siriari |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219333/bidarteko-ezantzategia-blokeatu-dute-total-energieseko-grebalarien-sostenguz.htm | Ekonomia | Bidarteko ezantzategia blokeatu dute, Total Energieseko grebalarien sostenguz | Ezantzategiko langileak greban dira egun, CGT sindikatuak deitutako mugimenduaren ondorioz. Frantziako gasolindegien herenak hunkitzen ditu petrolio iraztegietako greba mugimenduak. | Bidarteko ezantzategia blokeatu dute, Total Energieseko grebalarien sostenguz. Ezantzategiko langileak greban dira egun, CGT sindikatuak deitutako mugimenduaren ondorioz. Frantziako gasolindegien herenak hunkitzen ditu petrolio iraztegietako greba mugimenduak. | CGT eta FO sindikatuek deiturik, petrolio iraztegietako langileek greba hasi zuten duela 21 egun, eta, goiz honetan, greba luzatzea erabaki dute Total Energies eta Esso-ExxonMobil enpresetako langileek. Ondorioz, Frantziako gasolindegien herenak «zailtasunetan» dira, ez baitira ezantzaz hornituak. Ipar Euskal Herriko gasolindegietan arazorik ez da sortu oraingoz, baina, Bidarteko autobideko (Lapurdi) Total gasolindegia blokeatu dute langileek, iraztegietako grebalariak sostengatzeko. Hala, hetsirik egonen da gasolindegia, 06:00etatik 22:00etara.
Frantziako Gobernuak mehatxu egin die sindikatu eta grebalariei. Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak blokeatzeak «berehala» bertan behera uzteko eskatu du, eta langileak errekisizionatuz esku hartzeko mehatxua egin du. Matignonen biltzekoak dira Frantziako Gobernuko kideak egun, larrialdiko bilkura bat egiteko. Anartean, herritarrei debekatu diete ezantza baden lekuetan erreserbak egitea.
Iraztegietako CGT sindikatuko Thierry Dufresne idazkariak France Info hedabidean azaldu du Total Energies enpresak «izugarrizko» irabaziak izan dituela baina langileek ez dutela emendatze «tipiena ere» ukan. «Ez diete deus iragarri Total Energies enpresako langileei. Ukan duten gauza bakarra 200 euroko sari gehigarri bat izan da, uztailean. Langile guztiek buruan dute 2021ean ez dutela emendatze izpirik izan; alta, enpresak 16.000 milioi euroren irabaziak ukan ditu. Aurten, urtarrilean, %2,3ko igoera besterik ez dute izan: enpresak sei hilabetetan 18.800 milioi euroren irabaziak izan ditu», gaitzetsi du. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219334/renfek-cafentzako-ia-300-milioko-kontratu-handi-baten-berri-eman-du.htm | Ekonomia | Renfek CAFentzako ia 300 milioko kontratu handi baten berri eman du | Espainiako Garraio Ministerioaren lehiaketa bateko hautagai bakarra izan da CAF: 290 milioi euroko kontratu bat da 28 tren elektrikoren truke, eta gaur jakinarazi du Renfek euskal enpresarentzat dela. | Renfek CAFentzako ia 300 milioko kontratu handi baten berri eman du. Espainiako Garraio Ministerioaren lehiaketa bateko hautagai bakarra izan da CAF: 290 milioi euroko kontratu bat da 28 tren elektrikoren truke, eta gaur jakinarazi du Renfek euskal enpresarentzat dela. | Beasaingo CAF trengileak eskaeren poltsa are gehiago beteko du gaur bertan Espainiako Renfek jakitera eman duen lehiaketa baten emaitza dela eta. 290 milioi euroko kontratu bat da, eta eskaera horrek ekarriko duen lan kargak garrantzia izango du Gipuzkoako konpainia horretan.
Espainiako Renfe udan zen ixtekoa martxan duen lizitazio handi horren epea, eta, kudeatzaile publikoak berak BERRIAri berretsi zionez, Beasaingo CAF da eskaintza aurkeztu duen konpainia bakarra. 290 milioi euroren truke 28 tren elektriko eskatu ditu Madrilek, eta hamabost urteko mantentze lanak egitea. Distantzia ertainean aritzeko ibilgailuak dira. Kontratu horretan, gainera, beste 42 tren eskatzeko aukera zabaldu du Renfek, eta aukera hori gauzatzen badu, eskaera 500 milioi euro ingurukoa litzateke, azkenereako.
Baina zergatik aurkeztu du soilik CAFek eskaintza sektoreko eragileen fakturazioa kontua asko gizentzeko gai den kontratu horretarako? Badira bi aldagai behintzat egoera ezohiko hori azaltzeko. Lehena kontratuaren ezaugarriei dagokie, eta azken urteetan Renfek egin dituen megakontratuen adjudikazioen testuinguruari.
Aurreko urteko apirilean, Renfek bertan behera utzi zuen 1.300 milioiren truke 72 tren egiteko lehiaketa bat, eta eskaera hori bitan banatu zuen: 483 milioi euroko kontratu bat sortu zuen, 57 tren elektriko egiteko. Lehiaketa hori hala egitea erabaki zuten CAFen eta Talgoren neurrira egon zedin, jatorrizko 72 tren horiek hidrogeno bidezko trakzioa izan zezaten nahi baitzituen Renfek, Europako funtsen hauspoa baliatzeko. Hidrogenoaren baldintza horrek, ordea, lehiaketatik kanpo utziko zituen CAF eta Talgo, oraindik ez baitute teknologia hori ez batak eta ez besteak, nahiz eta garatzen hasi diren; Iberdrolarekin batera ari da CAF hidrogeno trenaren proiektuan.
Renferen azken megakontratua, 2.726 milioi eurokoa, Alstomentzat eta Stadlerrentzat izan zen, iazko martxoan, eta Renfek badu nolabaiteko zor bat CAFekin: kudeatzaileak bere eskaeretatik kanpo utzi du Beasaingo enpresa, Espainian sektore horretako enplegatzailerik handiena den arren. Izan ere, 2016ko azaroan, Talgorentzat izan zen 2.600 milioi euroko beste kontratu handi bat. CAFeko zuzendaritzari oso gaizki iruditu zitzaion adjudikazio hori, eta helegiteak ere egon ziren tartean. Orain, itxura guztien arabera, euskal konpainiaren txanda helduko da. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219335/jaurlaritzak-alokairu-eskuragarriak-bultzatuko-ditu-tarteko-errentak-dituzten-familientzat.htm | Politika | Jaurlaritzak «alokairu eskuragarriak» bultzatuko ditu tarteko errentak dituzten familientzat | «Titulartasun pribatuko lurzoruak» alokairu eskuragarria eskaintzeko erabili nahi ditu Eusko Jaurlaritzak, 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten familia unitateentzat. | Jaurlaritzak «alokairu eskuragarriak» bultzatuko ditu tarteko errentak dituzten familientzat. «Titulartasun pribatuko lurzoruak» alokairu eskuragarria eskaintzeko erabili nahi ditu Eusko Jaurlaritzak, 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten familia unitateentzat. | Eusko Jaurlaritzak etxebizitza promozio pribatuak bultzatuko ditu, betiere 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten familia unitateentzako «alokairu eskuragarriak» diren bitartean. Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak iragarri du neurria, Gobernu Kontseilu osteko prentsaurrekoan. Titulartasun publikoko lursailak 12.000 euroko errentatik beherako familia unitateentzat —Etxebiden izena emandako %56— bideratzen jarraituko dutela adierazi du Arriolak, baina gehitu du 21.000 eta 39.000 euro arteko errentak dituzten unitateek ere «zailtasunak» dituztela merkatu librean etxebizitza bat eskuratzeko. Hori dela eta, «titulartasun pribatuko lurzoruak» mugitu nahi ditu Jaurlaritzak, tarteko errentak dituzten unitate horientzat. Arriolaren arabera, Etxebiden izena emanda dauden 7.000 unitatek betetzen dituzte baldintza horiek.
Hala, etxebizitza bakoitzeko 18.000 eta 45.000 euro arteko diru laguntzak emango dizkie Jaurlaritzak promotore pribatuei. Alokairu kontratuek gutxienez 20 urtekoak izan beharko dute, eta kasu horietan 18.000 euro emango zaizke sustatzaileei. 50 urteko kontratuak sinatzen dituzten promotoreei, bestalde, 45.000 euroko diru laguntzak emango dizkiete. Luzapenei dagokienez, 10 urte luzatzean beste 12.000 euro emango zaizkie, eta 20 urtez luzatuz gero, 24.00 euro.
Kontratuetan, baina, alokairuek gehiengo prezio bat izan beharko dute: Donostia, Bilbo eta Getxoren (Bizkaia) kasuetan, 21.000 eta 30.000 euro arteko errentadun familiek hilabetean gehienez 7,5 euro ordaindu beharko dute eraikitako metro karratu bakoitzeko, edo udalerriko batez besteko prezioaren %75, AME Alokairu Merkatuaren Estatistikaren arabera. 30.001-39.000 euro arteko errentadun unitateei, berriz, metro karratua gehienez 8,5 euro kobratu beharko diete, edo udalerriko batez besteko prezioaren %85.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako gainontzeko udalerrien kasuan, lehen errenta tarteko unitateei ezarriko zaien gehienezko alokairua metro karratuko 7 euro izango dira, edo udalerriko batez besteko prezioaren %70. Bigarren errenta tarteko familientzat, berriz, prezioa metro karratuko 8 euro edo prezioaren batez besteko %80 izango da.
Arriolaren arabera, neurria hilabetearen amaieran sartuko da indarrean, eta promotoreen artean «onarpen zabala» izatea espero du.
Berdintasun datuak argitara
Bingen Zupiria Gobernuaren bozeramaileak Emakunderen azken bi txostenen datu esanguratsuenak plazaratu ditu Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan. Txostenen arabera, lan munduari dagokionez, emakumeen okupazio tasa gizonena baino apalagoa da. Bestalde, lanaldi partziala duten langile gehienak emakumeak dira, ia %80. Horrez gain, seme alabak zaintzeko eskatzen diren lanuzte baimenen %70 emakumeek eskatzen dituzte. Datu horiek garbi uzten dute orokorrean emakumeak direla beren ibilbide profesionala albo batera uzten dutenak seme-alabak zaintzeko. Horrek ere eragina du errenta mailetan; izan ere, urtean batez beste 6.300 euro gutxiago irabazten dituzte emakumeek gizonek baino.
Lan sektoreei erreparatuz, emakumeen %88k egiten dute lan zerbitzuen sektorean, eta Zupiriak nabarmendu du emakumeen presentzia oso urria dela lehen sektorean, industrian eta eraikuntzan.
Emakumeen aurkako indarkeria datuak ere berritu ditu Emakundek. Genero indarkeria pairatzen duten emakumeen %72k bikotekidearen edo bikotekide ohiaren partetik jasotzen dute indarkeria, eta %21k familiako beste kideren baten partetik. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219336/eusko-jaurlaritzak-300000-euroko-zigorra-ezarri-dio-verterri.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak 300.000 euroko zigorra ezarri dio Verterri | Lan eta Enplegu Sailak leporatu dio «laneko arriskuen prebentzioaren alorrean arau hauste oso larriak» egitea. | Eusko Jaurlaritzak 300.000 euroko zigorra ezarri dio Verterri. Lan eta Enplegu Sailak leporatu dio «laneko arriskuen prebentzioaren alorrean arau hauste oso larriak» egitea. | Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak 300.000 euroko zigor ekonomikoa ezarri dio Verter Recycling 2002 SM enpresari, «laneko arriskuen prebentzioaren alorrean arau hauste oso larriagatik». 2020ko otsailean amildu zen Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia, eta luiziak azpian harrapatu zituen Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak.
EAEko Aldizkari Ofizialean atzo argitaratu zenez, Jaurlaritzako Lan eta Gizarte Segurantzako zuzendari Angel Lapuentek ezarri dio zigorra enpresari, Lan Arloko Arau Hauste eta Zehapenei Buruzko Legearen testu erantsiko 13.10 artikulua oinarri hartuta: «Laneko arriskuen prebentzioari buruzko araudia betez lan baldintzei aplika dakiekeen beste edozein prebentzio neurri ez hartzea, baldin eta lan baldintza horien ondorioz langileen segurtasun eta osasunerako arrisku larria eta berehalakoa sortzen bada».
Zigorra ezartzeko prozesuaren beste zenbait datu ere ematen ditu ebazpenean; besteak beste, epeen berri. Argitaratutakoaren arabera, Bizkaiko Lan eta Gizarte Segurantzako Inspekzioak iazko irailaren 13an egin zuen arau-hauste akta, eta ebazpena aurtengo martxoaren 1ean iritsi zen; apirilaren 11n bihurtu zen behin betiko, haren aurkako helegiterik aurkeztu ez zutelako. Halere, zigorra buletinean argitaratzeko agindua irailaren 27an eman zuen Lapuentek, bost hilabete geroago, eta atzo argitaratu zen.
Ingurumen kalteak
Lurtek geoteknia aholkularitza enpresako bi geologo ziren gaur deklaratzerakoak, zabortegiko amiltzeak ingurumenean eragindako kalteak aztertzen ari den epailearen aurrean, baina uko egin diote. Verterrek eskatuta, enpresa hark Zaldibarko zabortegiaren egonkortasun ikerketa egin zuen 2019ko maiatzean, baina Cedex ikerketa zentroak ezbaian jarri zuen hura. Perituek ondorioztatu zuten zabortegiak itxita behar zuela. Haien esanetan, utzikeria eta kontrol egokiaren falta egon ziren azpiegituran. Langile ohiek ere segurtasunaren gaineko axolagabekeria azaleratu zuten epailearen aurrean.
Bien bitartean, enpresa likidazio prozesua egiten ari da. Iazko irailaren 21ean, inspekzioak akta bideratu eta zortzi egunera, Merkataritza Erregistroaren Aldizkari Ofizialean argitaratu zen Verter Recycling 2002 SM enpresaren likidatzeko erabakia. Jose Ignacio Barinaga Egia enpresaren sortzaile eta presidentearen bi iloba izendatu zituzten likidatzaile, zabortegiaren kudeatzailea zena bata, Arrate Bilbao Barinaga, eta enpresaren akziodunetako bat bestea, Elena Susaeta Barinaga.
Zigorraz gain, Jaurlaritzak urrian iragarri zuen 28,7 milioi euro eskatu zizkiola enpresari, hondamendiaren ostean egin behar izan ziren lanengatik. Enpresak 15,1 milioi euroren mozkin garbiak izan zituen ireki zutenetik. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219337/eskoziako-abokatuak-gorenari-esan-dio-laquoazkenean-argituraquo-dezakeela-independentzia-erreferendumaren-afera.htm | Mundua | Eskoziako abokatuak Gorenari esan dio «azkenean argitu» dezakeela independentzia erreferendumaren afera | Eskoziako Parlamentuak independentzia galdeketa bat egiteko eskumenik ba ote duen argitzeari buruzko saioa hasi dute. Auzitegiko presidenteak azaldu du «zenbait hilabete» beharko dituztela erabaki bat hartzeko. | Eskoziako abokatuak Gorenari esan dio «azkenean argitu» dezakeela independentzia erreferendumaren afera. Eskoziako Parlamentuak independentzia galdeketa bat egiteko eskumenik ba ote duen argitzeari buruzko saioa hasi dute. Auzitegiko presidenteak azaldu du «zenbait hilabete» beharko dituztela erabaki bat hartzeko. | Dorothy Bain Eskoziako Gobernuaren aholkulari legal nagusi eta abokatuak hasiera-hasieratik egin dio erreferentzia aferaren muinari: Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak baduela aukera independentzia erreferendumari eta Eskoziako Parlamentuaren eskumenei buruzko auzia «argitzeko». Bainen adierazpen horrek gutxi izan du kasualitatetik, ebazpenaren berri emango dutenean Goreneko bost epaileek badutelako aukera erabakirik ez hartzeko, argudiatuta Eskoziako Parlamentuak ez duela onartu galdeketari buruzko legea, eta, beraz, ez dutela hipotesi batez epairik emango. «Zuzenbideko galdera zilegi bat dago, erantzunik gabea. Auzitegiak argitasuna eta ziurtasuna eman diezaioke aferari, eta azkenean zehaztu Eskoziako Parlamentuak ba ote duen eskumenik independentzia erreferendum bati buruzko legeak egiteko [Londresen baimenik gabe ere]», adierazi die Bainek epaileei.
Gaur hasi dute ahozko saioa Erresuma Batuko Auzitegi Gorenean, eta bi egun iraungo du. Bi aldeek beren argudioak azaltzeko deitu zuten saio horretara, eta, Robert John Reed auzitegiko presidenteak gaur azaldu duenez, epaileek «zenbait hilabete» beharko dituzte erabaki bat hartzeko, egunotakoa «icebergaren tontorra besterik ez baita»; besteak beste, 8.000 orrialdeko «idatzizko materiala» aztertu behar dute. Eduki horiei buruzko zalantzak argitzeko eta argudioak helarazteko saioak dira egunotakoak.
Bainek esan duenez, «interes publikokoa» da Gorenak «Eskoziako Gobernuarentzat, parlamentuarentzat eta publikoarentzat argigarria» izango den erabaki bat hartzea, baita harentzat ere, ez baitu argi oniritzia eman diezaiokeen independentzia erreferendum bat egiteari buruzko legeari, Eskoziako Parlamentuak hori onartuko balu. «Ziurtasun legala» behar duela adierazi die epaileei: «[Auzitegiak] Galderari erantzun beharko lioke».
Ikusi gehiago: Eskoziako galdeketa Auzitegi Gorenean
Eskoziaren autonomia zehazten duen Eskozia Legearen interpretazioaren ingurukoa da bi aldeen eztabaida. Independentziak Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia lukeenez, Londresek argudiatu du afera horri buruzko legeak Erresuma Batuko Parlamentuak soilik egin ditzakeela, Eskoziako Parlamentuak ez baitu eskumenik, Eskoziako Legeak dioen modura, batasunari buruzko legeak egiteko.
Erresuma Batuan, herrialdearen batasuna erreserbaturiko auzietako bat da, defentsa, atzerri politika eta merkataritza bezala, esaterako. Hau da, soilik Erresuma Batuko Parlamentuaren esku dauden eskumenak eta aferak dira erreserbaturiko auziak, eta Londres errealitate hori erabiltzen ari da argudio gisa, ziurtatzeko Eskoziako Parlamentuak ezin dituela onartu independentzia erreferendum bati buruzko legeak bere baimenik gabe —2014koarekin hala egin zuten—.
«Ondorio legalik» ez
Bainek erantzun du Eskoziako Gobernuak aurkeztu duen lege proiektuak kontsulta moduko galdeketa bat aurreikusten duela, eta, hortaz, baiezkoak irabaziko balu, erreferendumak ez lukeela «ondorio legalik» eragingo Erresuma Batuaren batasunean —duela zortzi urteko galdeketaren eta 2016ko brexit-ari buruzkoaren antzera—. Eta, beraz, Eskoziako Parlamentua ez litzatekeela ariko erreserbaturiko auzi batez legeak egiten. «Ezerk ez dio Londresi erreserbatzen mota honetako erreferendum batera deitzeko eskubidea».
Iragan ekain amaieran, Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak proposatu zuen datorren urteko urriaren 19an egitea bigarren independentzia erreferenduma. Berez, Sturgeonek 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30. sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari galdeketa antolatzeko eskumenak. Baina orain arte ezezkoa jaso duenez, Eskoziako Parlamentuak auzi horretan dituen eskumenak argitzeko pausoa eman zuen, afera Erresuma Batuko Gorenera eramanda.
Auzitegiak ezetz erantzungo balu, hurrengo pausoa zera izango litzateke: Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeak —printzipioz 2024 amaieran egitekoak dira— afera horri buruzkoak bilakatzea; Eskoziako lehen ministroak deskribatu zuenaren arabera, «de facto erreferendum bat, Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez erabakitzeko.
Erresuma Batuko Gobernuaren ordezkariek bihar erantzungo diote Eskoziako Gobernuaren aholkulari legal nagusiari, eta beren argudioak aurkeztuko dizkiete Auzitegi Goreneko bost epaileei. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219338/aurrekontu-akordioa-lortu-dute-nafarroako-gobernuko-hiru-bazkideek.htm | Politika | Aurrekontu akordioa lortu dute Nafarroako Gobernuko hiru bazkideek | Lege aurreproiektua urriaren 19an onartzea eta azaroaren 4an Nafarroako Parlamentura igortzea espero du Saizek. Gastu muga igoko da, baina ez dute zehaztu zenbat | Aurrekontu akordioa lortu dute Nafarroako Gobernuko hiru bazkideek. Lege aurreproiektua urriaren 19an onartzea eta azaroaren 4an Nafarroako Parlamentura igortzea espero du Saizek. Gastu muga igoko da, baina ez dute zehaztu zenbat | Nafarroako Gobernu barruan ados jarri dira. Irailaren 18an datorren urteko aurrekontuaren zifra makroekonomikoak zehaztu eta 5.216 milioi euroko gastu muga ezarri ondotik, diru hori departamentuen artean nola banatu itundu dute PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k.
Noticias de Navarra egunkariak hala aurreratu du, eta Elma Saiz Ogasun eta Ekonomia kontseilariak eguerdian baieztatu du urriaren 19an onartuko dela legearen aurreproiektua. Testua azaroaren 4an Nafarroako Parlamentura bidaltzea espero du Saizek, «garaiz eta moldez» dabiltzala esanda.
Legealdiko azken aurrekontuak onartu ahal izateko, EH Bildurekin akordioa erdietsia izan behar luke ordurako, baina negoziazioaren nondik norakoez ez du argibide handirik eman Saizek. «Gobernu honek ekin zionetik diskrezioz jokatu du, eta behin akordioa lortzen denean argitaratzen dugu haren edukia».
Elkarrizketa politikoa hasi aurretik, EH Bilduk aurreratu zuen zerga arloan jarri nahi dutela azpimarra. Saizek adierazi du lehentasun izango dutela energiaren garestitzearen eta inflazioaren aurrean «gizarte ezkutua indartzea», eta hori «zerga bidez» ere egingo dutela.
Akordioaren balioa
EH Bildurekin hasitako negoziazioak zer emango zain, gobernu barruko adostasunak badu bere balio politikoa. Teorian bazkideen arteko akordioa egintzat eman baziteeken ere, azken hilabeteetan tentsioak handitu dira PSNren eta Geroa Bairen artean.
Soka noraino tenkatzeko prest ote ziren ikusteko modua izan zitekeen aurrekontuen negoziazioa, eta akordioak erakusten du egonkortasunaren bidea hautatu dutela. Kontuan hartuta datozen hilabeteetako testuinguru ekonomikoa zaila izango dela eta maiatzean foru hauteskundeak egingo direla, gatazkaren irudiak eskuinari gauzak errazago ipintzeko mehatxuak pisu handia izan du politikoki.
%3ko kenkaria
Edukiari dagokionez, ez da ezer askorik aurreratu. Noticias-en arabera, 5.216 milioi euroko gastu muga zertxobait handitu dute, baina ez dute zehaztu zenbat. Aurrekontuan, enpresentzako, familientzako eta merkaritza sektorentzako laguntzak aurreikusten dira. Halaber, gobernu bazkideen aurretik iragarria zuten urtean 30.000 eurotik beherako errententzat %3ko kenkaria aurreikusten dutela.
Langile publikoen soldatei dagokienez, Madrilen bide beretik joko du. Aurten, aurrekontuan jasotako %2ari beste %1,5 gehituko zaio aparteko ordainsari baten bidez. 2023an, berriz, %3,5ko igoerari beste %2,5 gehituko zaio, beste %1 handitzeko aukerarekin. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219339/atzeraldia-iritsi-ala-ez-laquoigarriraquo-egingo-dela-ohartarazi-du-nazioarteko-diru-funtsak.htm | Ekonomia | Atzeraldia iritsi ala ez «igarri» egingo dela ohartarazi du Nazioarteko Diru Funtsak | Ez du espero 2023an munduko ekonomia uzkurtzea, baina herrialde askotan hala gertatuko da, eta atarian geratuko direnetan ere krisi sentsazioa izango da, herritarren diru sarrerak txikituko direlako eta prezioak asko igo. | Atzeraldia iritsi ala ez «igarri» egingo dela ohartarazi du Nazioarteko Diru Funtsak. Ez du espero 2023an munduko ekonomia uzkurtzea, baina herrialde askotan hala gertatuko da, eta atarian geratuko direnetan ere krisi sentsazioa izango da, herritarren diru sarrerak txikituko direlako eta prezioak asko igo. | Ezkortasunaren lainoek estali dute Nazioarteko Diru Funtsa. Panorama goibela iragarri du, hiru «indar boteretsuk» eragindako «ekaitza»: Errusiak Ukraina inbaditu izana, bizitzaren kostua handitzen ari den inflazio iraunkorra, eta Txinaren motelaldia. Hazi egingo da munduko ekonomia —%2,7, datorren urtean—, baina heren batek atzeraldia jasango du, eta «geratu» egingo dira hiru bloke nagusiak: AEBak, Europako Batasuna eta Txina. «Labur esanda, okerrena etortzeko dago, eta askorentzat 2023. urtea atzeraldi baten gisara igarriko da», Pierre Olivier Gourinchas funtseko ekonomisten buruak azaldu duenez.
Apirilean eta urrian kaleratzen du NDFk World Economic Outlook edo munduko aurreikuspen ekonomikoei buruzko txostena, eta urtarrilean eta uztailean berritzen ditu. Azken eguneratzetik ez du aldatu 2022ko hazkunde tasa (%3,2), baina bai 2023koa: bi hamarren kendu dizkio, %2,7 arte.
Ikusi gehiago: «Bi hiruhilekoko atzeraldia etortzea da agertokirik onena»
Baina datu hori engainagarria da, oso egoera desberdinetan dauden 180 herrialdeen baturaren ondorio delako. Horren barruan daude energia garestiari esker diru sarrera izugarriak izango dituztenak —Saudi Arabia %3,7 da haztekoa 2023an—, industrializazio prozesu betean daudenak —India %6,1 haziko da eta %4,9 ASEAN taldeko asiarrak—, eta herrialde pobreenak —+%4,9—. Hortik kanpora, eta Mendebaldean bereziki, urtea ez da ona izango. Herrialde askotan atzeraldi teknikoa izango da —bi hiruhileko hazkunde negatiboarekin—, eta beste batzuetan atariraino iritsiko da. «Baina hazkundea positiboa denean ere, atzeraldi bat bezala sentituko da, diru sarrera errealak gutxituko direlako eta prezioak igo», Kristalina Georgieva NDFko presidenteak joan den astean ohartarazi zuenez.
Interes tasen igoera
Atzeraldi horren arrazoietako bat da banku zentralak inflazioa borrokatzeko irentsarazten ari diren pilula mingotsa. Interes tasak oso bizkor handitzen ari dira, ekonomia hoztu eta hartara inflazioa elikatzen duen indarretako bat itotzeko. Neurri batean funtzionatuko duela uste du NDFk. «Espero dugu inflazioak 2022 amaieran joko duela goia, baina handia izango da aurretik uste genuena baino tarte luzeago batean», azaldu du funtsak.
Eurogunerako %8,3ko batez besteko inflazioa iragarri du aurten NDFk —%8,8 Espainiari eta %5,8 Frantziari—, eta 2023an %5,7ra da jaistekoa —%4,9 Espainian, eta %4,8 Frantzian—. Besteen egoerarekin kontsolatu nahi duenak badu Erresuma Batura begiratzerik (%9, 2023an), edo are urrunago, Turkiara (%51,2), Argentinara (%76,1) eta Venezuelara (%195).
Gutxiegi ala gehiegi
Inflazioa da «berehalako mehatxurik handiena, [herritarren] diru sarrerak gutxitzen dituelako», baina haren aurkako neurriekin tentuz jokatzeko eskatu die banku zentralei. «Gehiegi eta gutxiegi estutzeko arriskuak» ikusten ditu. «Gutxiegi estutzeak gehiago errotuko luke inflazioa eta banku zentralen sinesgarritasuna gutxitu», baina interes tasak gehiegi igotzeak «beharrezkoa ez den atzeraldi gordin baterako arriskua handitzen du».
Edonola ere, bien artean aukeratu behar izatekotan, gogor jokatzea hobetsi du funtsak, inflazioa errotzea askoz arriskutsuago iruditzen zaiolako epe luzera begira. Onartu du, hori bai, bizkorragoa dela interes tasek jarduera ekonomikoari egiten dioten kaltea, inflazioaren jaitsiera baino.
Ildo horretatik, NDFk ohar bat egin die gobernuei: herritarrei eta enpresei laguntzeko neurriek ez dute talka egin behar banku zentralen asmoekin. Horrekin uler daiteke funtsak ez duela nahi zerga jaiste orokor bat nahi ekonomia suspertzeko. Are gehiago kontuan hartuta eskatu diela «aukera dutenei» beren kutxak betetzeko, «krisiak daudenean erantzun hobea eman ahal izateko». Europari dagokionez, NDFk argi dauka energia krisia ez dela aldi baterakoa izango. «Energia horniduraren egokitze geopolitikoa zabala da eta behin-betikoa. Europarentzat erronka handia da 2022ko negua, baina 2023koa are okerragoa izan daiteke».
Horregatik, gobernuei aholkatu die sektore zaurgarrienei soilik laguntzeko, eta ez dezatela trabatu energia garestiak eragin dezakeen kontsumoaren apaltzea. «Prezioak ezinbesteko tresna dira eskaria gutxitzeko eta eskaintza sustatzeko».
Txiroen zorraren krisirako arriskua
Baina gauza bat dira herrialde aberatsen ajeak, eta beste bat pobreen arazo sistemikoak. Hazkunde tasa askoz txikiagoa izango da mundu aberatsean (%1,1) pobrean baino (%4,9), baina azken horietako askotan egoera larria da. «Kapitalaren fluxuak ez dira berreskuratu, eta diru-sarrera txikiko herrialde askok eta gorabidean daudenetako askok zorrarekin arazoak izan ditzakete. 2022ko shockek berriro irekiko dituzte pandemiaren ostean partzialki baizik itxi ez ziren zauriak».
NDF bereziki kezkatuta azaldu da dolar sendoak herrialde txiroenetan duen eragin kaltegarriarekin. Inbertsioak AEBetara desbideratzeaz gain, eragiten ari da herrialde horiek beren zorraren truke ordaindu behar dituzten interesak handitzea, eta estu dabiltza «herrialde gehiegi». Larrien dabiltzanei zorraren berregituraketa prozesu bat hasteko gomendatu die, zor subiranoen beste krisi bat sortuko ez bada. «Aurki baliteke denbora amaitzea».
Klima aldaketarik ere erreparatu dio funtsak. «Energia eta elikagai krisiek, udako muturreko tenperaturei batuta, modu zorrotz batean gogorarazi digute zer itxura izango lukeen kontrolik gabeko klima trantsizio batek. Ekintza politika asko behar ditugu hondamendizko klima aldaketarik izan nahi ez badugu». |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219340/jaurlaritzak-sei-milioi-euro-emango-dizkie-hedabideei.htm | Gizartea | Jaurlaritzak sei milioi euro emango dizkie hedabideei | Gobernu Kontseiluak gaur onartu du deialdia; komunikabideen «sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzea» da helburua, «publiko orokorraren alfabetatze mediatikoan» laguntzearekin batera. | Jaurlaritzak sei milioi euro emango dizkie hedabideei. Gobernu Kontseiluak gaur onartu du deialdia; komunikabideen «sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzea» da helburua, «publiko orokorraren alfabetatze mediatikoan» laguntzearekin batera. | Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak sei milioi euroko diru-laguntza deialdi bat onartu du gaur, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako komunikabideei eta bertan lan egiten duten hedabideei zuzendua, «horien sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzeko, bai eta publiko orokorraren alfabetatze mediatikoan laguntzeko ere».
Jaurlaritzak azaldu duenez, deialdi horrek kontuan hartzen du «komunikabide profesionalek egunero egiten duten lana herritarren informazio egiazkoa eta egiaztatua izateko eskubidea bermatua egon dadin». Jaurlaritzaren hitzetan, interes orokorreko informazio lan hori «are beharrezkoagoa eta nabarmenagoa» izan zen COVID-19aren pandemian: «Baina, hain zuzen, une horretan, komunikabideek diru sarreren beherakada handia izan zuten, bai salmentengatik, bai publizitateagatik».
Deialdia prentsa idatziari eta eguneroko hedabide digitalei, irratiei eta telebistei zuzendutakoa da, eta baldintza batzuk jarri ditu gobernuak: hartzaile guztiek egoitza edo ordezkaritza bat izan beharko dute Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan, eta gutxienez edukien edo programazioaren %15 eskaini beharko dute «euskal publikoari» zuzendua. Laguntzen hartzaileek, gutxienez, hiru herrialdeetako bat izan beharko dute estaldura eremu, eta Euskal Autonomia Erkidegoan gutxienez 5.000 laguneko jarraipena izan beharko dute. Laguntzen deialdia urriaren 18an argitaratuko da Aldizkari Ofizialean, eta eskabideak hurrengo hamabost egun naturaletan aurkeztu ahal izango dira.
Jaurlaritzak nabarmendu du aurten 13,7 milioi euro jarriko dituela hedabideen sektoreari laguntzeko, gaur onartutako laguntzei gehituta euskarazko prentsarentzat gordetako diru saila eta BERRIArekin eginiko ituna.
Iaz, gobernuak bost milioi euro banatu zituen COVID-19ak eragindako kalteei aurre egiteko. Hekimen kexu agertu zen, euskarazko hedabide «ia guztiak» laguntza horietatik kanpo geratu zirelako. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219341/espainiak-5-eta-135-artean-murriztu-nahi-du-gas-kontsumoa-martxora-arte.htm | Ekonomia | Espainiak %5 eta %13,5 artean murriztu nahi du gas kontsumoa martxora arte | Energia aurrezteko planak ez du debeku eta derrigortasun berririk ezartzen. Galdara komunitarioen fakturak murriztuko ditu, eta bonu sozialak zabaldu. | Espainiak %5 eta %13,5 artean murriztu nahi du gas kontsumoa martxora arte. Energia aurrezteko planak ez du debeku eta derrigortasun berririk ezartzen. Galdara komunitarioen fakturak murriztuko ditu, eta bonu sozialak zabaldu. | Espainiako Gobernuak erronka handia jarri dio bere buruari: gasaren kontsumoa %5,1 eta %13,5 artean murriztea martxora arte, Europako Batasunak zehaztutako %6,4ko helburutik gora —Frantziak %10 murriztu nahi du gasa eta argindarra datozen bi urteetan—. Hala jaso du Madrilek astearte honetan aurkeztu duen eta Bruselara bidali behar duen kontingentzia planean. Egitasmoan jasotako neurri berriek ez dute derrigortasunik eta debekurik ezartzen. Xede nagusi bat du: etxebizitzen eta enpresen autonomia energetikoa hobetzea. Guztira 73 neurri ditu, eta gehienak Next Generation funtsen bidez finantzatuko dira. Jasotako neurri batzuk ez dira berriak: adibidez, erabilera publikoko eraikinen tenperaturak mugatzea eta erakusleihoen argiak gauerditik aurrera piztuta egotea debekatzea. Neurri horiekin gas kontsumoa %4,6 gutxitu da.
Planaren beste ardatz nagusietako bat kontsumitzaile zaurgarrienak babestea da. Horretarako, bonu sozial elektrikoa eta termikoa zabaltzea aurreikusten da, baina Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak ez du zehaztu nola. Era berean, negu honetarako, galdara komunitarioak dituzten etxeen fakturak ere murriztu nahi dira, baina nola egin aztertzen ari direla azaldu du Riberak. Gaur bertan, EAJren eta EH Bilduren proposamen bana jaso ditu.
Horrekin batera, fakturetan gardentasuna indartu nahi du Madrilek. Horrela, 15 kilowattetik beherako potentzia dutenek edo urteko 50.000 kilowattetik beherako kontsumoa dutenek konparazio bat jasoko dute posta kode bereko antzeko bezeroen prezioekin. Era berean, modu eraginkorragoan kontsumitzeko aholkuak jasoko dituzte, eta elektrizitatea sortzeko gasaren prezioa mugatzen duen iberiar salbuespena agertzeko modua homogeneizatuko da. Aldaketa horiek lehenbailehen egitea da asmoa, baina horietako batzuk arautu egin behar dira edo Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalaren (CNMC) oniritzia behar dute.
Laguntza fiskalak
Madrilen planaren helburu nagusia energia komunitateak eta autokontsumoa bultzatzea da. Horretarako, beherapen fiskal batzuk aztertzen ari da. Ez du azaldu zein, baina, Riberak azaldu duenez, etxebizitzen birgaitze energetikorako abian jarritako aringarrien antzekoak izango dira.
Enpresen kasuan, Madrilek energia berriztagarriak bultzatzeko ESEPE plana indartuko du. Egungo zuzkidura 3.500 milioi eurotik gorakoa da, eta beste 1.000 milioi jarriko ditu. Era berean, industria deskarbonizatzeko beste ESEPE bat jarriko du martxan, baina oraindik diseinu fasean dago.
Autonomia erkidegoek eta toki erakundeek abenduaren 1a baino lehen egin beharko dituzte energia aurrezteko planak, baina ez daude behartuta neurri zehatzak hartzera: energia kontsumoa ahal duten tokietan eta neurrietan doitzeko eskatuko zaie. Kanpoko argiteriaren kontsumoa murrizteko plan bat du Espainiako Gobernuaren egitasmoak: interesik gabeko maileguak jarriko ditu administrazioen eskura, argiteria berritzearen kostuaren %100 estaliko dutenak. Gabonetako argiztapenei dagokionez, planak ez du aipamen espezifikorik egiten.
Europako gainerako herrialdeekiko «elkartasun konpromisoa» ere jasotzen du egitasmoak; hala, gasa esportatzeko azpiegiturak indartuko ditu Madrilek, Frantziara eta Italiara bereziki. Horrela, Frantziara gasa bidaltzeko ahalmena %18 gehituko da Irungo (Gipuzkoa) lotunetik. Era berean, Italiara ontziz esportatutako gas hornidurak handituko dira, herrialde horren gas kontsumoaren %3raino. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219342/ospitalean-hil-da-cortesen-irailean-izandako-auto-istripu-batean-zauritutako-gizona.htm | Gizartea | Ospitalean hil da Cortesen irailean izandako auto istripu batean zauritutako gizona | Cortesko Los Pilones industrialdean gertatu zen istripua (Nafarroa): gizona motorrean zihoan, eta auto batek harrapatu eta ihes egin zuen | Ospitalean hil da Cortesen irailean izandako auto istripu batean zauritutako gizona. Cortesko Los Pilones industrialdean gertatu zen istripua (Nafarroa): gizona motorrean zihoan, eta auto batek harrapatu eta ihes egin zuen | Cortes herriko bizilagun J.P.M., 69 urtekoa, astelehenean hil zen Tuterako Reina Sofia ospitalean, irail hasieran gertatutako auto istripu batek eragin zizkion zauriengatik. J.P.M. motor batean zihoan, eta auto batek harrapatu zuen. Auto gidariak ihes egin zuen, eta haren bila ari da Foruzaingoa.
NA-5222 errepidean gertatu zen istripua, Los Pilones industrialdearen parean. Zauritua berehala eraman zuten Tuterako ospitalera, eta han eman ditu azken asteak.
Foruzaingoak bere gain hartu zuen istripuaren ikerketa, eta ihes eginiko gidaria identifikatu eta lokalizatu nahian ari da uneotan. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219343/spriren-bulegoak-garbitzea-600-euro.htm | Ekonomia | SPRIren bulegoak garbitzea: 600 euro | Bilboko Bizkaia plazako Jaurlaritzaren eraikinak 11.600 metro koadro ditu eta lanaldi erdian dauden 11 garbitzaileren artean garbitzen dute. Irailaren 26az geroztik greban daude lan hitzarmen hobea nahi dutelako. | SPRIren bulegoak garbitzea: 600 euro. Bilboko Bizkaia plazako Jaurlaritzaren eraikinak 11.600 metro koadro ditu eta lanaldi erdian dauden 11 garbitzaileren artean garbitzen dute. Irailaren 26az geroztik greban daude lan hitzarmen hobea nahi dutelako. | SPRI enpresen Garapenerako Euskal Agentzia, Energiaren Euskal Erakundea, Ilhobe, Basquetour Turismoaren Euskal Agentzia, URA... Industria eta Turismo sailetako hainbat agentzia publikoren egitza nagusia dago Bizkaia plazako eraikinean. Moyua plazatik gertu, Bilboko eraikin deigarrienetakoa da, beirazko olatu bat irudikatzen duen aurrealde ikusgarriarekin. Turisten selfien eta kristalaren distiraren atzean, baina, errealitate makur bat dago: «Bertan diharduten 11 garbitzaileek ez dute lanaldi osoko jardunik eta 600 euro inguru irabazten dituzt hilean [hamabost soldata urtean]. Pentsa zer den hilabete bukaerara iristea soldata horrekin». Azalpena Maite Leizegirena da, ELA sindikatuko zerbitzu arloko arduradunarena. Garbitzaileek Eleroc Servicios enpresarentzat egiten dute lan, hark irabazi baitzuen azken lehiaketa publikoa. Eraikinari loturiko lan itun propioa dute, baina 2013tik soldata izoztuta izan dute. Sindikatuak salatu duenez, epe horretan ez diete eguneratu soldata eta zerbitzuaren azken lizitazio guztiak baldintza horietan egin dira. Egoera salatzeko greba hasi zuten irailaren 26an, eta atzo ekintza deigarria egin zuten plazan haien gatazka ezagutzera emateko. Fregona jaurtiketa txapelketa antolatu zuten, prekaritatea jo puntu bezala hartuta. «Prekaritatea» baita haien lan baldintzak hobekien laburbiltzen duen hitza, hala uste du behintzat Uribarri Irigoras ELAko ordezkariak: «Soldata arrakala kasu garbia da. Diskriminazio kasu bat da guztiak emakumeak direlako. Hainbatetan salatu dugu bulego garbitzaileek kalean diharduten garbitzaileek baino askoz gutxiago irabazten dutela. Urtean 6.000 euroko aldea dago, eta hori emakumeak direlako da. Kasu honetan gainera lanaldi partzialak direla nabarmendu behar da». Era berean lanaldi gogorrak direla salatu dute. Eraikinak zazpi solairu ditu eta 11.600 metro koadroko azalera, eta 11 lanaldi erdirekin garbitzen dute. «Jaurlaritzaren ardura da» ELAk Jaurlaritzari egiten dio dei, kontratuaren lehiaketa ireki baita berriz. «Haren esku dago diskriminazioarekin amaitzea. Hark jartzen ditu dirua eta baldintzak. Aukera bikaina du berdintasunaren aldeko borrokan zein aldetan dagoen argitzeko», salatu du Irigorasek. Iazko pliegoa errepikatzen bada, Gipuzkoako eta Bizkaiko hainbat eraikin publikoren garbiketa bateratzen ditu eta milioi eta erdiko kontratua da. Horietatik 343.000 euro dira Bizkaia plazako eraikina garbitzeko. Aurten lau enpresa aurkeztu dira —garbitzaileek subrogazio eskubidea dute—, eta hor eragin nahi dute grebalariek. Kontratuaren betebeharrak idaztean lan baldintzak duindu daitezela nahi dute. Sindikatuan lan itun berria negoziatzeko saiakera egiten ari dira, eta, diotenez, Jaurlaritza horren jakitu zen, eta hala ere lehiaketa publikoa martxan jarri du. Keinu horrek haien haserrea piztu du. Izan ere, hilabeteak dira ELAk kanpaina abian jarri zuela azpikontrataturiko garbitzaileen baldintzak hobetzeko. «Gorliz eta Bermeoko udaletan lortu dugu, baina baita Bizkaiko epaitegietan ere», azaldu du Irigorasek. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219344/patxiku-gimon-libre-utziko-dutela-jakinarazi-dute-haren-aldeko-elkarretaratzean.htm | Politika | Patxiku Gimon libre utziko dutela jakinarazi dute haren aldeko elkarretaratzean | Ziburun egin dute euskal preso ohia libre uzteko eskatzeko elkarretaratzea, gaur arratsaldean | Patxiku Gimon libre utziko dutela jakinarazi dute haren aldeko elkarretaratzean. Ziburun egin dute euskal preso ohia libre uzteko eskatzeko elkarretaratzea, gaur arratsaldean | Patxiku Gimon euskal preso ohia atxilotu du Frantziako Poliziak, haren senideek BERRIAri baieztatu diotenez. Atzo goizean atxilotu zuten, eta Baionako komisarian eman du eguna. Gaur arratsalderako elkarretaratzera deitu dute Ziburun (Lapurdi), atxiloketa salatzeko. Gimon askatzeko eskatu dute LAB sindikatuak, Xuti gazte mugimenduak eta Gazte Koordinakunde Sozialistak. Elkarretaratzean jakinarazi dute aurki libre aterako dela Gimon.
Oraindik ez da jakin zer leporatzen dioten Gimoni, baina Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak egunkari honi iradoki dio terrorismoaren aurkako fiskaltzak agindu duela atxiloketa. Hala baieztatu du Parisko Justizia Auzitegiko komunikazio zerbitzuak ere, «egintza terrorista» batzuen harira epaileak irekitako ikerketa baten harira atxilotu dutela adierazita. Frantziako legediaren arabera atxiloaldiak 96 ordu iraun ditzake «terrorismo» aferetan. France Bleu Pays Basque irratiak ere gaur goizean jakinarazi du ikerketa SDAT terrorismoaren aurkako Frantziako Poliziaren unitatearen esku dagoela. Irrati elebidunaren arabera, bere etxean atxilotu zuten Gimon atzo goizean.
Hendaiakoa (Lapurdi) da Gimon, eta 51 urte ditu. Bederatzi urte pasatu zituen Frantziako presondegietan ETAko kidea izatea leporatuta. 1999ko abenduan atxilotu zuten, Landetako Roquefort herrian, Aitzol Gogorzarekin batera. Fresnesko, La Santeko eta Saint Maurko espetxeetan eduki izan dute. 2009ko martxoan gelditu zen aske. |
2022-10-11 | https://www.berria.eus/albisteak/219345/zunda-kamikazeak-lortu-egin-du-asteroidearen-orbita-aldatzea-nasak-baieztatu-duenez.htm | Bizigiro | Zunda kamikazeak lortu egin du asteroidearen orbita aldatzea, NASAk baieztatu duenez | Dimorphos asteroidearen orbita 32 minutu laburtu da DART espaziontziak emaniko kolpearen eraginez | Zunda kamikazeak lortu egin du asteroidearen orbita aldatzea, NASAk baieztatu duenez. Dimorphos asteroidearen orbita 32 minutu laburtu da DART espaziontziak emaniko kolpearen eraginez | Esperimentu bat zen, baina arrakasta izan duela baieztatu du gaur NASAk, Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak.
Irailaren 27an, DART espaziontzia gure planetatik 11 milioi kilometrora dagoen Dimorphos asteroidearen kontra bota zuten. Gizateriaren historian inoiz egin gabeko esperimentuan, ikusi nahi zuten asteroide baten orbita aldatzerik ote dagoen, etorkizunean Lurra mehatxupean jar dezaketen espazioko objektuak desbideratzen ikasteko.
Baita lortu ere. Lurreko eta espazioko teleskopioak erabili dituzte azken egunotan, asteroidearen orbita berria neurtzeko, eta, ondorioztatu dutenez, Didymos asteroide handiagoaren inguruan bueltaka dabilen Dimorphosek orain, kolpearen eraginez, 32 minutu gutxiago behar ditu orbita bat osatzeko: 11 ordu eta 23 minutu.
NASAko zientzialariek espero zuten gutxienez 73 segundoan aldatzea orbita, baina, azkenean, hori 25 aldiz baino gehiago laburtu da. «Kolpe txikia» izan dela adierazi dute misioko arduradunek, baina etorkizunean aski litzateke halako aldaketa bat, Lurraren bidean legokeen asteroide bat desbideratzeko.
Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu zuten DART misioa. Dimorphos asteroidea ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik.
Lurrarentzat arrisku izan daitezkeen asteroideak zaintzeko ATLAS sistemak dituen teleskopioekin ikusi ahal izan zuten DARTen talka, eta horrek eragin zuen hauts hodeia.
Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin zuen ia urtebeteko bidaia kamikazea.
Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke zehaztasun handiko tiro ariketa bat egin dutela.
DARTek 570 kilo zituen. Ilargiaren erditik 17 metrora jo zuen, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortu zuen, eta hauts hodei handi bat.
Datuon bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko.
Zundarekin batera bidaia egin duen Italiako Licia Cube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtu zuen gertatutakoa.
Gaur aurkeztu dituzte lehen ondorioak, baina, neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte barru. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da, zorroztasun osoz, nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.
ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219367/donostiako-parte-zaharreko-herriko-tabernak-salatu-du-aurtengo-zazpigarren-eraso-faxista-egin-diotela.htm | Politika | Donostiako Parte Zaharreko herriko tabernak salatu du aurtengo zazpigarren «eraso faxista» egin diotela | Hainbat laguneko talde batek gaueko ordu txikietan lapurtu ditu tabernaren kanpoaldean jarri ohi dituzten ikurrin bat, arrano beltzaren bandera bat eta euskal presoen euskal herriratzea eskatzeko bandera bat. | Donostiako Parte Zaharreko herriko tabernak salatu du aurtengo zazpigarren «eraso faxista» egin diotela. Hainbat laguneko talde batek gaueko ordu txikietan lapurtu ditu tabernaren kanpoaldean jarri ohi dituzten ikurrin bat, arrano beltzaren bandera bat eta euskal presoen euskal herriratzea eskatzeko bandera bat. | «Militarrak? Txakurrak? Fatxak?». Galdera hori egin du Twitterren Piztu Donostia kolektiboak, Parte Zaharrean dagoen Ikatz kaleko irudi batzuekin batera. Han, hainbat laguneko talde bat ageri da Parte Zaharreko herriko tabernaren kanpoaldean jarrita egon ohi diren banderak lapurtzen: ikurrin bat, arrano beltzaren bandera bat eta euskal presoen euskal herriratzea eskatzeko bandera bat.
Salatu dutenez, gaur gauekoa ez da izan gisa horretako «eraso faxista» bat gertatzen den lehen aldia; aurten jada zazpi aldiz egin dutela gaitzetsi dute «inkontrolatuak Ikatz kalean» izena jarri dioten bideoan. «Eskubide sozial, zibil eta politikoak defenda ditzagun!» adieraziz amaitu du txioa Piztu Donostiak. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219368/azpeitiko-alkateak-ontzat-eman-du-proiektu-eolikoari-buruzko-bilkura-baina-aitortu-du-ez-zela-erraza-izan.htm | Gizartea | Azpeitiko alkateak ontzat eman du proiektu eolikoari buruzko bilkura, baina aitortu du ez zela erraza izan | Azpeitiko Udalak atzo aurkeztu zuen Piaspe proiektu eolikoa, Statkraft enpresarekin batera. «Bide oso luze baten hasiera» izan dela esan du Nagore Alkortak, eta iragarri du herriko hainbat eragilerekin elkartuko dela. | Azpeitiko alkateak ontzat eman du proiektu eolikoari buruzko bilkura, baina aitortu du ez zela erraza izan. Azpeitiko Udalak atzo aurkeztu zuen Piaspe proiektu eolikoa, Statkraft enpresarekin batera. «Bide oso luze baten hasiera» izan dela esan du Nagore Alkortak, eta iragarri du herriko hainbat eragilerekin elkartuko dela. | Energia trantsizioa «bai edo bai» berriztagarriekin egin behar da, «baina ez edozein preziotan». Hori adierazi du gaur Nagore Alkorta Azpeitiko (Gipuzkoa) alkateak Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Azpeitiko Udalak Piaspe proiektu eolikoa jendaurrean aurkeztu zuen atzo, bilkura eztabaidatsu batean.
Ikusi gehiago: «Zero puntuan» dagoen proiektu eolikoa aurkeztu du Azpeitiko Udalak
Dena den, Alkortak ontzat eman du Soreasu antzokian egindako biltzarra. Gehitu du «bide oso luze baten hasiera» soilik izan zela, eta iragarri du herriko hainbat eragilerekin elkartuko dela gaiaz jarduteko, eta euren proposamenak entzuteko eta zalantzak argitzeko. Atzokoa «gardentasun ariketa bat» izan zela ere esan du. Dena den, alkateak azpimarratu du ezinbestekoa dela klima larrialdiari aurre egiteko «plangintza energetiko bat».
Aitortu du atzoko bilkura, ia hiru ordukoa, ez zela erraza izan, eta «tentsio uneak» izan zirela. Hori, ordea, espero zuen: «Irailaren 13an lehendakaritzatik informazioa atera zenetik, zirku mediatiko bat bizi izan dugu».
«Profil ezberdinetako pertsonak espero genituen, baita proiektuaren aurka dagoen jendea ere, baina asanblea azpeitiar guztiekin egin nahi genuen, ez alde daudenekin bakarrik», esan du.
Amaitzeko, adierazi du «osagai bereizgarri bat» ikusten duela Statkraften proposamenean: «Erakundeen parte hartzea bermatzen du, baita azpeitiarrena eta bertako enpresena ere».
Piaspe proiektua
Bost haize errota, bakoitza gehienez 205 metrokoa eta 24.300 etxerentzako elektrizitatea sortzeko gauza izango direnak. Horixe da hitz gutxitan Piaspe, Statkraft enpresak Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean egin nahi duen parke eolikoaren deskribapena. Norvegiako enpresak eta udalak atzo eman zituzten herritarren aurrean azalpenak. Bertan izan ziren, Alkortaz gain, Josu Labaka Estrategia eta Hirigintza zinegotzia eta Statkraft enpresako ordezkari Jon Zayas eta Luis Miguel Alvarez.
Alkortaren esanetan, batzarraren helburua izan zen informazioa «gardentasun osoz eta inolako filtrorik gabe» ematea. Nabarmendu zuen, gaur egin duen moduan, Azpeitiko Udala ez dagoela «itsu-itsuan» proiektuaren alde, baina klima larrialdiaren aurrean ekiteko garaia dela, eta Statkraften proiektuak eredu propio bat lantzeko aukera ireki dezakeela, jabetza partekatuaren bidez. Baina oraindik aztertzeko dago, bai proiektua bera, bai eredu berri baterantz joko duen. Labakak esan zuen Piaspe «zero puntuan» dagoela oraindik. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219369/sexu-eraso-bat-salatu-du-andre-batek-basaurin.htm | Gizartea | Sexu eraso bat salatu du andre batek Basaurin | Erasoa igandean gertatu zela esplikatu du emakumeak. Gertakaria gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute sarri, 19:30ean. | Sexu eraso bat salatu du andre batek Basaurin. Erasoa igandean gertatu zela esplikatu du emakumeak. Gertakaria gaitzesteko elkarretaratzea eginen dute sarri, 19:30ean. | Emakume batek salatu du sexu eraso bat pairatu zuela Basaurin (Bizkaia). Haren arabera, igandean izan zen erasoa. Ertzaintza kasua ikertzen ari da. Basauriko Herriko Etxeko alderdi guztietako ordezkariek erasoa gaitzetsi dute berehala, eta emakumeen kontrako indarkeria «salatu eta haren kontra borrokatzeko» beharra azpimarratu dute. Biktimari babesa helarazi diote, eta udaleko baliabide guztiekin haren laguntzeko prest daudela segurtatu diote.
Hala, herriko etxeko berdintasun batzordeak, Herriko Taldeak eta Basauriko Mugimendu Feministak elkarretaratze bat antolatu dute arratsalde honetarako, 19:30ean, Basauriko Social antzokian, «ez dadin erasorik erantzunik gabe gelditu». |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219370/espainiaren-proiektu-supremazista-eta-euskal-herriaren-proiektu-inklusiboa-kontrajarri-ditu-eh-bilduk.htm | Politika | Espainiaren proiektu «supremazista» eta Euskal Herriaren proiektu «inklusiboa» kontrajarri ditu EH Bilduk | Azaroaren 12an Bilbon eginen duten mobilizazioan parte hartzera deitu du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak | Espainiaren proiektu «supremazista» eta Euskal Herriaren proiektu «inklusiboa» kontrajarri ditu EH Bilduk. Azaroaren 12an Bilbon eginen duten mobilizazioan parte hartzera deitu du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak | EH Bilduk agerraldia egin du Bolibarren (Bizkaia) Hispanitatearen egunaren karietara, eta Espainiaren «proiektu politiko supremazista» salatu du Arnaldo Otegi mugimenduko koordinatzaile nagusiak. Ezker independentistak Euskal Herriarentzako duen «proiektu inklusiboarekin» kontrajarri du, eta azaroaren 12an Bilbon antolatu duten mobilizazioan parte hartzera deitu du. «Euska Herritik mundura mezu bat helarazi nahi dugu: herrien askatasuna, burujabetza eta harrotasuna».
Bi mezu helarazi ditu Otegik Simon de Bolivarren sustraiak dauden herritik: mundu osoan bere burujabetzaren alde borrokan ari diren herri guziei «besarkadarik handiena eta elkartasunik handiena» helarazi dizkie, batetik. Bestetik, munduan dauden «herri-langile» guziei hitz egin die: «ez gara nazio berekoak baina klase berekoak gara. Euskal Herrian lan eta bizi egiten dugun gizon-emakumeok euskaldunak gara nazioz, baina bat egiten dugu herri -langileek mundu osoan egiten dituzten borroka guziekin».
Otegiren hitzetan, euskaldunek ez dute ezer ospatzekorik gaur,uztailaren 14an Frantziako Errepublika ospatzen ez duten modura. «Euskaldunok beti izan dugu errespetua munduko beste herriekin, baina gure aberria Euskal Herria da. Eta hori aldarrikatzera gatoz: gure aberria inkluientea da». Bere hitzetan, ezker independentistak burujabetza eskatzen du «identitate nazionala defendatzeko», baina baita Euskal Herriak «behar besteko tresnak» izan ditzan erronka nagusiei buru egiteko: krisi klimatikoa, genero berdintasuna, berdintasun soziala eta bestelako poitika industrialak aipatu ditu, besteak beste.
«Gure soberania eta identitaea inklusiboak dira», adierazi du, eta Hispanitatearen eguna ospatzeko Madrilen eginen duten desfile militarrarekin desberdindu du. «Francok izendatutako estatu buru bat izanen da desfile horren gidari. Hori da desberdintasun handia. Beraien nazionalismoa, beraien proiektu nazionala... hizkuntza, bandera, estatu eredua eta nazionalitatea inposatzen dituen proiektua da. Proiektu politiko supremazista da».
EH Bilduk askatasuna eta berdintasuna aldarrikatzen dituela nabarmendu du, eta azaroaren 12an Bilbon eginen duten mobilizazioan parte hartzera deitzeko baliatu du: «bestelako desfile bat eginen dugu, aldarrikatzeko ez garela ez espainolak ez frantsesak; euskaldunak garela, eta euskaldun bezala harro gaudela Euskal Herriaz. Ez doa inoren kontra; euskal herritarren alde doan proiektua da». Independentzia lortu arte lanean segituko dutela baieztatu du horrela Otegik. «Faxistei mezua: no pasaran eta ez gaituzte gelditu. Euskal Herriak bere askatasuna lortuko du». |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219371/euskal-herriko-pilota-selekzioaren-ofizialtasuna-eskatu-dute-durangon.htm | Kirola | Euskal Herriko pilota selekzioaren ofizialtasuna eskatu dute Durangon | Hilabete amaieran jokatzekoa den Munduko Pilota Txapelketan parte hartzeko eskubidea dutela aldarrikatu dute pilota munduko dozenaka kidek. | Euskal Herriko pilota selekzioaren ofizialtasuna eskatu dute Durangon. Hilabete amaieran jokatzekoa den Munduko Pilota Txapelketan parte hartzeko eskubidea dutela aldarrikatu dute pilota munduko dozenaka kidek. | Munduko Pilota Txapelketa urriaren 23tik 29ra jokatuko da Biarritzen (Lapurdi). Bost kontinenteetako taldeek jokatuko dute han, baina ez da etxeko talderik izango, Euskal Herriko selekzioak ez baitu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketa ofizialetan parte hartzerik. «Gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean, hau gertatzea lotsagarria eta penagarria dela deritzogu», azaldu du Endika Barrenetxea erremontistak. Durangon (Bizkaia) egin ditu adierazpen horiek, pilota munduko dozenaka lagunekin batera. Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna leloak batu dituen pankartaren atzean bildu dira guztiak.
Egun, euskal pilotariek Espainiako, Frantziako edo atzerriko beste selekzioren batekin jokatzea dute nazioarteko txapelketa ofizialetan parte hartzeko modu bakarra, eta, azken orduko aldaketarik ezean, hala izango da hilabete amaieran jokatuko den munduko txapelketan ere. «Tamalez», Barrenetxearen iritziz.
Laura Saez palistaren esanetan, Euskal Herriko selekzioak eskubidea izan beharko luke halako txapelketetan parte hartzeko, eta horretarako ofizialtasuna aldarrikatu du: «Guk, euskal pilotariak garenez, Euskal Herriko koloreekin eta gure ereserkiaren doinupean lehiatu nahi dugu».
Durangon bildutakoek urratsak egiteko deia ere egin dute. Ibai Zabala esku-huskako pilotari ohia eta Iera Agirre pilotaria instituzio eta eragileei zuzendu zaizkie horretarako. Munduko Pilota Batzarrari eta euskal pilota federazioei eskatu diete irtenbide egokiak topatzeko lanean jarraitzeko, eta horretarako beharrezko erabakiak hartzeko. Horien artean, aipatu dute Euskal Pilota Federazioa ofizial egiteko eskaera berriz egitea Nazioarteko Euskal Pilota Federazioan.
Euskal Herriko gainerako instituzioei, berriz, euren esku dauden «tresna juridiko, politiko eta pertsonalak» baliatzeko exijitu diete, ofizialtasuna lortzen laguntzeko. Are gehiago, eta «kontuan izanik nazioartean ofizialtasuna lortzeko arazoa juridikoa baino gehiago politikoa dela», alderdi politikoei eta «batik bat, aldarrikapenarekin bat egiten dutenei» zuzendu diete mezua. Haiei eskatu diete «euskal gizartearen gehiengo handi baten ametsa» errealitate bihurtzeko urratsak egiteko. «Euskal pilota munduari», berriz, beharrezko babesa ematen jarraitzeko eskaera egin diote.
Aldarrikapenarekin bat egin duten ordezkarien artean daude, besteak beste, Gotzon Enbil Euskadiko Pilota Federazioko presidentea, eta Patxi Jauregi eta Kiko Caballero lehendakari ohiak; Iparraldeko Pilota Batzordeko presidente Jean Michel Garaiar; Maite Ruiz de Larramendi eta Naroa Agirre esku-huskako pilotariak; eta Beñat Lizaso eta Manuel Quesada pilota egokituko jokalariak. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219372/arrantzale-baten-gorpua-topatu-dute-jaizkibel-inguruan-pasaian.htm | Gizartea | Arrantzale baten gorpua topatu dute Jaizkibel inguruan, Pasaian | Gurutze Gorriko itsasontzi batek topatu du 67 urteko gizonezkoaren gorpua. Arrantzara atera da, eta senideak abisatu du falta zela. | Arrantzale baten gorpua topatu dute Jaizkibel inguruan, Pasaian. Gurutze Gorriko itsasontzi batek topatu du 67 urteko gizonezkoaren gorpua. Arrantzara atera da, eta senideak abisatu du falta zela. | 67 urteko gizon baten gorpua topatu du Gurutze Gorriko ontzi batek Jaizkibel mendiaren magalean, Pasaia aldean, Gipuzkoan. Goizaldean irten ohi zen arrantzara, eta, itzuli ez dela ikusita, familiak sorospen deia egin du eguerdian. Jaizkibeleko tiro eremuko kosta aldean egin ohi zuen arrantza, kanaberarekin. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza, Gurutze Gorriak, suhiltzaileak eta Itsasoko Sorospen taldeak aritu dira gizonaren bila, eta 15:30 aldera topatu dute gorpua Gurutze Gorrikoek.
Segurtasun Sailak ikerketa ireki du gertatu dena ikertzeko. |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219373/kalera-atera-dira-baztanen-erdizen-meategia-egitearen-aurka.htm | Gizartea | Kalera atera dira Baztanen, Erdizen meategia egitearen aurka | 'Landa eremuaren defentsan, Erdiz bizirik' aldarriarekin manifestazio jendetsua egin dute Elizondon | Kalera atera dira Baztanen, Erdizen meategia egitearen aurka. 'Landa eremuaren defentsan, Erdiz bizirik' aldarriarekin manifestazio jendetsua egin dute Elizondon | Baztango (Nafarroa) bizimodua nola antolatu Baztanen erabakitzea. Horixe izan da gaur ehunka lagunek Elizondoko karriketan eskatu dutena. Magnak meategia paratu nahi du Erdizen, eta proiektuaren kontra agertu dira karrikara atera direnak. Erabakia han hartu nahi dute; hori argi utzi du Leire Arraztoak bukaerako hitzartzean: «Ez digute erran behar ez Madrildik ez Iruñetik gure herri lurrak nola kudeatu eta zaindu, gure ura eta airea garbi nola atxiki, ezta gure lanaren balioa zein den ere. Argi erran nahi dugu hemen herri duin eta burujabe bat dagoela, bere geroaren jabe dena, eta izanen dena». Mezuak argiak izan dira manifestazioaren buruan. Behi, pottoka eta ardi saldoak joan ziren aitzinean, errepidean kaka arrastoak utziz. Joaldunak ondoren, dulun-dulun. Nekazariek eusten zuten pankartak zera zioen: Landa eremuaren defentsan, Erdiz bizirik. Atzean goitik behera zuriz jantzitako lagunak, ahoa estalirik zuten maskarak paratuta, eta hautetsontzi handi bat bizkar gainean eramaten: Herriarena da hitza zuen alboan idatzita. Eta atzean jende saldoa, bi mila inguru antolatzaileen arabera. Bandera fuxiak airean, eta tarteka bi oihu, karrika estuetan ozen aditzen zirenak: «Magna, lapurrak, ez ebatsi lurrak» eta «Erdiz bizirik!». Leire Arraztoa eta Naia Mailon arduratu dira bukaerako hitzez. Lehenbizi ohartarazpena egin du Arraztoak: «Ez da gure lurrak ebastera eta xehatzera etortzen diren lehenbiziko aldia, ezta herri bezala dugun indarra gutxiesten duten lehenbiziko aldia ere». Haien asmoen berri eman du Mailonek, gero: «Oztopo guztien gainetik kanporatu ditugu lehen [multinazionalak], eta kanporatuko ditugu orain». Baztanen multinazionalek proiektuak egin nahi dituztenean «trikimailuak» eta «joko zikina» erabiltzen dituztela salatu du Arraztoak: «Badakigu UGEP eta Foru Intereseko izendatzen dituztela proiektu hauek tokiko erakundeen gainetik inposatzeko. Badakigu inongo lotsarik gabe demokraziaren izenean herri galdeketak debekatzen saiatzen direla». Are, «joko zelaia eta epaileak erosita» jokatu nahi izatea leporatu diete. «Bizitzaren alde» Proiektuaren kontra zergatik dauden ere azaldu dute. «Nekazaritza estentsiboa, ingurumenaren zaintza eta turismo jasangarria ez dira bateragarriak Magnak egin nahi duen meategiarekin». Izan ere, proiektu horrek lurrak «xehatu» eta «bizitzen kontra» egiten dutela uste dute. Guztiaren kontra daudela esaten dietenei ere erantzun die Mailonek: baietz, gauza batzuen kontra badaudela: «Eremu babestuak eta bazkalekuak xehatzearen kontra, ura eta airea kutsatzearen kontra, eta gure lurra eta diru publikoa ebatsi nahi duten multinazionalen eta politikarien kontra». Eta, era berean, gauza batzuen alde ere badaudela: «Erdizen alde gaude. Ur garbien, herri lurren, gure bizimoduen eta kulturaren alde. Nekazaritza, lanpostu eta turismo jasangarriaren alde. Herritarren osasunaren alde eta bizitzaren alde». Beste ohartarazpen bat ere egin du: «Hala ere ez dugu etsiko, manipulatu ezin dituzten eremuak baitaude». Beraz, alor horretan «irabazi arte» borrokatuko dutela esan du. Manifestazio jendetsua izan da. Eskualdeko eragile sozial askok bat egin dute protestarekin, baita Baztango herri gehienek ere: hamabostetatik, denek, Almandozek eta Elbetek izan ezik. 2007an sortu zen Erdiz Bizirik taldea eta 2008an Magnak proiektua bertan behera utzi zuen aurretik protesta jendetsuak egin ondoren. Enpresak 2019an adierazi zuen proiektua ber |
2022-10-12 | https://www.berria.eus/albisteak/219374/18-urteko-gazte-bat-hil-da-anoetan-geltokian-tren-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | 18 urteko gazte bat hil da Anoetan, geltokian tren batek harrapatuta | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak 20:55 aldera jaso du ezbeharraren abisua. | 18 urteko gazte bat hil da Anoetan, geltokian tren batek harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak 20:55 aldera jaso du ezbeharraren abisua. | Istripu larria gertatu da gaur iluntzean Anoetako tren geltokian (Gipuzkoa); tren batek gazte bat harrapatu zuen, eta hantxe hil da.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 20:55ean jaso dute abisua, eta apur bat lehenago gertatu da ezbeharra. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute deus egin. Segurtasun Sailak berak jakinarazi duenez, 18 urte zituen hil den gazteak.
Renferen trenak igarotzen dira Anoetatik. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219399/50-urte-bete-dira-andeetako-tragedia-gertatu-zela.htm | Mundua | 50 urte bete dira Andeetako tragedia gertatu zela | Txilera 45 bidaiari zeramatzan hegazkin bat Andeetan erori zen 1972ko urriaren 13an. Bizirik atera zirenek hildakoen gorpuak jan behar izan zituzten bizirik irauteko. 72 egunez elur eta harkaitz artean egon ondoren, 3.570 metrora, soilik hamasei atera ziren bizirik. | 50 urte bete dira Andeetako tragedia gertatu zela. Txilera 45 bidaiari zeramatzan hegazkin bat Andeetan erori zen 1972ko urriaren 13an. Bizirik atera zirenek hildakoen gorpuak jan behar izan zituzten bizirik irauteko. 72 egunez elur eta harkaitz artean egon ondoren, 3.570 metrora, soilik hamasei atera ziren bizirik. | Andeetan 1972ko urriaren 13an gertatutakoa beti oroituko den istorio horietako bat da. 50 urte bete dira Uruguaiko armadako T-517 hegazkin batek mendi bat jo, eta, hegalik eta isatsik gabe magal batean 725 metro irristatu ondoren, glaziar bat jo zuela. Hamaika aldiz kontatutako tragedia bat da, eta irakurri, entzun edo pantaila batean ikusi duenaren memorian tokia izango du oraindik bizirik atera zirenek bizitakoa. Gauza bat baita istripu batetik bizirik ateratzea, eta beste bat elur eta harkaitz basamortu batean, Argentina eta Txile arteko mugan, 3.570 metrora bizirik irautea.
Abenduaren 23an erreskate zerbitzuak hegazkinera iritsi ziren unea. Carlos Paezek utzia.
Andeetan abenduaren 22ra arte iraun zuten bizirik Andeetako elurretan tragedia hartatik atera zirenek. 11 lagun istripuan hil ziren; bost, hurrengo orduetan; eta beste hamahiru, 72 egun horietan. Zero azpiko 30 gradu arteko tenperaturekin eta jatekorik gabe, artean bizi zirenek hildakoak jan beste aukerarik ez zuten izan.
«Momentu batean batek esan zuen: ‘Uste dut erotzen ari naizela, gure lagunak jatea pentsatzen ari bainaiz’. Erotuta zegoela esan zioten, ez genuela hori egingo, ez ginela kanibalak bihurtuko. Ni medikuntza ikaslea nintzen, eta haragia, gantza, proteinak eta karbohidratoak ikusi nituen. Niretzat, oso zaila izan zen nire lagunen pribatutasuna hautsi eta euren gorputzaren zati batzuk moztea. Euren intimitatea bortxatzen ari nintzela sentitzen nuen. Eta batek esan zuen: 'Jesu Kristok azken afarian ‘hartu nire gorputza eta odola’ esan bazuen, ondo dago. Niretzat, ez zen azken afaria, baina, gero, neure buruari galdetu nion zer pentsatuko nukeen ni banintz hildakoetako bat. Harro egongo nintzen nire lagunek gorpua bizirik irauteko erabiliko bazuten. Gorpuak jatea zailagoa izan zen batzuentzat, beste batzuentzat baino. Askotan pentsatzen dut giza esperimentu bat izan zela. Gero, ohikoa bihurtu zen bizirik irauteko haragia partekatzea», kontatu zion Roberto Canessak 2016an BBCri. Numa Turcattik uko egin zion hildakoak jateari, eta bera izan zen hiltzen azkena, abenduaren 11n; 25 kilo pisatzen zuen.
Hegazkinaren hondakinen argazkia. Elvis Gonzalez, EFE
Hegazkineko bidaiariak Montevideoko Old Christinas Club errubi taldeko hemeretzi jokalari eta euren senide, zale eta lagunak ziren —berrogei guztira—, tripulazioaz gain (5). Santiagon (Txile) Old Boys Club taldearen kontra jokatzekoak ziren, eta Uruguaiko armadako hegazkin bat kontratatu zuten; jokalariez gain, senide eta lagun batzuek eman zuten izena bidaiatzeko. Hegazkina urriaren 12an aireratu zen Carrascon (Uruguai), baina Mendozan (Argentina) lurreratu behar izan zuen, ekaitz baten ondorioz. Urriaren 13an aireratu zen berriro, 14:18an. Ordubete eta hamasei minutu geroago izan zuen istripua. Laino artean ikusmenik gabe, pilotuak behar baino lehenago hasi zen jaisten, eta hegazkinak Andeen kontrako jo zuen, 4.200 metrora. Izenik gabeko glaziar batean geratu zen azkenean, baina, harrezkero, Malkoen glaziarra esaten diote.
Erreskate taldeek zortzigarren egunean utzi zuten bilaketa. Hegazkinaren kolore zuria elurrarekin nahasten zen, eta, hegazkinak haren gainetik pasatu baziren ere, ez zuten ikusi. Istripua izan zutenak saiatu ziren ezpainetako margoarekin SOS seinalea marrazten hegazkinean, baina ez zuten nahiko margo horretarako. Istriputik bizirik ateratzea eta baldintza horietan bizirik irautea ezinezkoa zelakoan, urriaren 21ean amaitu zituzten bilaketa lanak. Udan ziren gorpuen bila joatekoak, hego hemisferioan, abendutik aurrera.
Sergio Catalan mandazainak Canessa eta Parrado aurkitu zituen zubia. Elvis Gonzalez, EFE
Oraindik ere bizirik zeudenek irrati txiki batean entzun zuten bilatze lanen amaieraren albistea, hamargarren egunean. Orduan erabaki zuten euren kabuz atera beharko zutela handik. Elur jauzi batek harrapatu zituen, gainera, hegazkinaren hondakinetan. Hala, beste saiakera baten ondoren, abenduaren 12an azken espedizioa abiatu zuten Canessak, Nando Parradok eta Antonio Vizintin. Hamar egun eta 38 kilometroren ondoren, Canessak eta Parradok Sergio Catalan mandazaina topatu zuten Los Maitines herritik gertu. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219400/espetxetik-atera-da-ion-parot.htm | Politika | Espetxetik atera da Ion Parot | Aske utzi dute baldintza biziki zorrotzekin, Frantziako presondegietan 32 urte eta erdi iragan ondoren. Urtebetez etxean egon beharko du epe froga gisa, baldintzapeko askatasunean geratu aurretik. 71 urte ditu. | Espetxetik atera da Ion Parot. Aske utzi dute baldintza biziki zorrotzekin, Frantziako presondegietan 32 urte eta erdi iragan ondoren. Urtebetez etxean egon beharko du epe froga gisa, baldintzapeko askatasunean geratu aurretik. 71 urte ditu. | Etxera bidean da Ion Parot euskal presoa. Gaur atera da Mureteko presondegitik, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, eta bertan egin diote lehen harrera haren senideek. Urteetako batailaren ondotik, Parisko Dei Auzitegiak irailaren 22an onartu zien baldintzapean aske ateratzeko aukera hari eta Jakes Esnali. Hala, Euskal Herrirako bidea hartu du gaur, baina ez da osoki aske izanen, baldintza biziki zorrotzak bete beharko baititu ondoko urteetan. Orotara, 32 urte, sei hilabete eta bederatzi egun iragan ditu Frantziako presondegietan. 71 urte ditu.
1990eko apirilaren 4an atxilotu zuten Ion Parot. Egun batzuk lehenago haren anaia Unai atxilotu zuten Espainia hegoaldean —Zaballako presondegian dago—. Beste lapurtar batzuekin batera, ETAren Argala komandoa osatzea leporatu zieten. Atxilotuetako hiru biziarteko zigorrera kondenatu zituzten 1997an Parisen egin zieten epaiketan: Ion Parot, Jakes Esnal, eta Frederique Haranburu Xistor. Geroztik, ikur bilakatu dira hirurak: Argala komandoaren ibilbideagatik, baina baita epaitegietan izan dituzten gorabeherengatik ere. Haranburu 2020ko azaroan gelditu zen aske, baldintzapean. Esnal ondoko egunetan ateratzekoa da. Unai Parot da afera hartatik preso segituko duen bakarra. Lapurdiko azken presoa da.
1999an izan zuten epaiketaren ondotik, Ion Parotek kartzelaldiaren hamabosgarren urtetik aitzina zuen aukera baldintzapean aske geratzea eskatzen hasteko, hau da, 2005etik. Orotara sei eskaera egin behar izan ditu epaitegien baiezkoa eskuratzeko. Ekainean, haren askatasun eskaeraren kontra agertu zen, beste behin, terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltza, baina azkenerako baiezko erabakia hartu zuen Parisko Dei Auzitegiak.
Ikusi gehiago: Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da
Azken urteetan, behin baino gehiagotan eskatu dute Esnal, Parot eta Haranburu askatzeko, eta mobilizazio andana antolatu dituzte preso horien sostenguz. Uztailean, Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten Bakegileek egun oso batez, Frantziako Gobernuari eskatzeko Euskal Herriko gatazkaren konponbidean urratsak egin ditzala. Parot eta Esnalen baldintzapeko askatasuna onartzea lehentasun bat zela adierazi zuten.
Azken urteetan, behin baizik ez du ukan presondegitik ateratzeko baimena Ion Parotek. 2018ko martxoan izan zen: zendu berri zen bere amari omenaldia egin zioten Altzürükü (Zuberoa) sorterrian senideek eta ezker abertzaleko zenbait militantek, eta hara joateko aukera izan zuen. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219401/jon-agirre-agiriano-preso-ohia-hil-da.htm | Politika | Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da | 2011n geratu zen libre, 30 urte espetxean igaro eta gero. | Jon Agirre Agiriano preso ohia hil da. 2011n geratu zen libre, 30 urte espetxean igaro eta gero. | Jon Agirre Agiriano euskal presoa hil da, Mondraberri.eus atariak zabaldu duenez. Agirrek 30 urte egin zituen espetxean, eta 2011ko maiatzean geratu zen aske, 69 urte zituela. Aramaion (Araba) jaioa zen, 1942an, eta 1981eko maiatzaren 11n atxilotu zuten, ETArekin harremanak zituela egotzita.
Geroztik, Carabanchel, Puerto I.a, Alcala-Meco, Herrera de la Mancha, Langraiz, Ocaña, Sevilla, Tenerife, berriro Alcala-Meco, Valdemoro, Tenerife II.a, Huelva II.a, Malaga, Logroño, Martutene eta Basauriko espetxeetan izan zuten. Jarri zioten zigorra 2006ko urriaren 28an bete zuen —hiru hilketa egitea leporatu zioten—, baina, Parot doktrina zela medio, zigorra luzatu zioten. Espetxean, gaitz ugari eduki zituen: aldakan artrosi orokorra, diskoko hernia eta diabetesa.
Libre zela, Agirrek sinatu zuen Gernikako Akordioa Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren izenean, 2011ko irailaren 25ean. Gaur egingo diote azken agurra, Arrasateko Aldai parkean (Gipuzkoa), 19:00etan. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219402/madrilek-beste-tarifa-arautu-bat-sortuko-du-gas-galdara-komunen-faktura-jaisteko.htm | Ekonomia | Madrilek beste tarifa arautu bat sortuko du gas galdara komunen faktura jaisteko | Bonu sozialaren deskontuak igoko dituzte, eta beste kategoria bat sortuko dute %40ko deskontuarekin. 3.000 milioiko plan bat iragarri du Pedro Sanchezek | Madrilek beste tarifa arautu bat sortuko du gas galdara komunen faktura jaisteko. Bonu sozialaren deskontuak igoko dituzte, eta beste kategoria bat sortuko dute %40ko deskontuarekin. 3.000 milioiko plan bat iragarri du Pedro Sanchezek | Energiaren prezioei aurre egiteko planak iragartzen ari dira azken egunotan Europako Batasuneko estatuak, eta bakoitza bere gihar ekonomikoaren arabera egiten ari da. Portugalek 3.000 milioi euroko laguntzak emango dituela esan zuen herenegun, eta Espainiako presidente Pedro Sanchezek kopuru bereko plan baten berri eman zuen, atzo. Urrun daude biak ala biak Alemaniak martxan jarriko duen 200.000 milioi eurokotik, baina Madrilgo exekutiboak uste du plan horrek konponduko egingo duela, hein batean, gas berogailu komuna erabiltzen duten bizilagun komunitateen arazoa.
Hala, tarifa arautu berri bat sortuko du Espainiako Gobernuak komunitate horientzat, jasotzen ari diren faktura handiak arintzeko. Madrilek kalkulatu du etxebizitza horien berogailuen faktura erdira jaitsiko dela neurri horri esker, eta 1,7 milioi familia daudela onura hori jasotzeko egoeran, Espainiako Estatuan. 2023ko bukaera arteko neurri berezi gisa aktibatuko dute laguntza hori.
Sanchezen gobernuak iaz onartutako araudi berrian dago galdara komunitarioen arazoaren jatorria, hain zuzen, gas naturalaren azken baliabideko tarifarako sarbidea urteko 50.000 KWh baino gutxiagoko kontsumoetara mugatu zuelako. Erabaki horren ondorioz, galdara komunitarioa duten etxebizitzak energia kontsumitzaile handitzat jotzen dira, eta horrek energia baliabideen erabilera oso intentsiboa egiten duten enpresekin parekatzen ditu.
Bonu soziala
Bestalde, Madrilek argindar fakturan ere eragin nahi du bonu soziala dutenen deskontuak handituz. Gobernuaren plan bereziak irauten duen bitartean %65eko deskontua izango dute kontsumitzaile zaurgarri gisa jo direnak eta %80koa kontsumitzaile oso zaurgarri direnak. Gainera, %15 igoko dute deskontu horiek aplikagarri diren energia kopurua. Aurretik ere handitu zituzten bonu sozialaren deskontuak, %25etik %60ra eta %40tik %80ra, zaurgarrienen kasuan. Hego Euskal Herrian, 70.000 familia inguru dira laguntza hori jasotzen dutenak, baina aurrerantzean gehiagok lortu ahal izango dute bonu soziala. Kategoria berri bat izango baitu bonuak; hala, diru sarrera apaleko familia gehiago izango dira laguntza horien onuradun. Talde berri horretako familiek %40ko deskontuak izango dituzte beren fakturetan 2023. urteko amaierara arte.
35.000 milioiko aurreztea
«Espainia da, gobernuak egindako ahaleginari esker, Europako herrialde sinesgarriena energia krisiari aurre egiteko proposamenetan», esan zuen Sanchezek Espainiako Kongresuan, krisi hori Errusiako presidente Putinek eragin duela gaineratuta.
Zaila da kalkulatzea Hego Euskal Herrian zenbat herritarrek jaso ahal izango dituzten iragarritako azken laguntzak, baina milaka izango dira. Sanchezek helarazi du 2021eko ekainetik, 35.000 milioi euroko aurrezpena ahalbidetu dutela Madrilek hartutako neurriek, betiere energiaren prezioei aurre egiteko, eta, horien artean, berezko garrantzia izan duela gasaren prezioari muga bat jartzeko salbuespen iberikoak. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219403/euskadi-literatura-sariak-apaolaza-bilbao-eta-mutuberriarentzat.htm | Kultura | Euskadi literatura sariak, Apaolaza, Bilbao eta Mutuberriarentzat | Bihurguneko nasa liburua da irabazlea euskarazko literaturaren modalitatean, Barruko hotsak euskarazko haur eta gazte literaturan, eta Irrimola literatur lanaren ilustrazioaren kategorian. | Euskadi literatura sariak, Apaolaza, Bilbao eta Mutuberriarentzat. Bihurguneko nasa liburua da irabazlea euskarazko literaturaren modalitatean, Barruko hotsak euskarazko haur eta gazte literaturan, eta Irrimola literatur lanaren ilustrazioaren kategorian. | Euskadi literatura sarien hiru kategoriatako irabazleak jakinarazi dituzte gaur, Gasteizko Artium museoan. Uxue Apazaolak irabazi du Euskarazko literatura kategoriako saria, Bihurguneko nasa narrazio liburuagatik. Euskarazko Haur eta Gazte Literaturako sariduna, berriz, Leire Bilbao izan da, Barruko hotsak umeentzako poema bildumagatik. Eta, hain zuzen, lan horren ilustratzaile Maite Mutuberriak eraman du Ilustrazioaren modalitateko saria, Irrimola album ilustratuagatik.
Apaolazak joan den urteko azaroan plazaratu zuen Bihurguneko nasa, Susa argitaletxean. Egilearen hirugarren liburua da, eta bederatzi ipuinek osatzen dute. Bi osagaik lotzen dituzte narrazio guztiak: hiri handi batean kokatzen dira guztiak, Madrilen, eta hiri horretan bizi den Lur da kontakizun guztien ahotsa. Apaolazarentzat askatasun eremu bat da literatura, «mozorrotuta» jarduten duelako idazterakoan, liburuaren aurkezpenean azaldu zuenez. «Mozorroan den gezurrak uzten digu inon baino egiatiagoak izaten, gure alderdiren bat askatzen duelako. Eta, era berean, baldintzatu ere egiten ditu gure egiak. Literaturaren egia ez da egia ebidente bat. Kasu honetan, gainera, nahi nuke egia hori zalantza bat izatea. Egiaz inguratuta gaude, horietako asko kolektiboak dira, eta ez dakit zein heinetan gure neurrikoak. Egia gezurti horien aurrean, ipuin hauek gezur egiatiak izan nahi dute; gezurraren bidez egiak esan, egiak baino egiagoak direnak». Arroztasuna da ipuinetako beste gai nagusietako bat, protagonista deseroso, lekuz kanpo sentitzen baita etengabe klaseari, generoari, hiriari, etxekoei eta abarri dagokienez. Hala azaldu zuen idazleak berak joan den otsailean BERRIAri eskainitako elkarrizketan.«Berez, enkajatzea errazagoa dela dirudi, baina niri oso zaila iruditzen zait. Arau oso jakinak daude, eta horiek betetzea gogorra da, pisutsua. Uste dut hori ordaintzen dugula nolabait, eta Lurrek egiten duena dela hori ahoskatu. Araua betetzea zailagoa da zenbat eta bazterrerago egon. Lur ez da oso bazterreko pertsona bat, baina emakumea da, euskalduna, existitzen ez den klase ertain horretan sinistu duena... Batetik, enkajatzeko zailtasuna dago. Eta, bestetik, sinisten dituen diskurtsoak daude. Nik uste dut, adibidez, feminista sentitzen dela, baina zer zailtasun daude feminismoak lekurik ez duen espazioetan funtzionatu behar baduzu, eta bakarrik, ez duzunean kolektibo bat atzean? Zer indar behar duzu, nork du indar hori? Lurrek ez dauka, eta hori da kontua, nola kudeatzen den hori».
Lourdes Otaegik, Ane Labakak, Jon Martinek, Yurre Ugartek eta Josu Jimenezek osatu dute kategoria horretako epaimahaia, eta, haien iritziz, Apaolazaren liburuak «identitatearen eta alteritatearen inguruko hausnarketa aberatsa eskaintzen du. Atseginez irakurtzen den prosa gihartsuan idatzia dago, eta elaborazio literario zehatzak nolabaiteko gordintasuna ere ematen dio, soberako azalpen eta luzamendu oroz soildurik. Edukiari ederki egokitzen zaion hizkera da, hiri handiko herrestaren dinamika bizian —ustekabean— irakurleak protagonistaren begirada ernea sumatuko du detaileen tolesduretan sakontzen».
Haurren egunerokoa, poesia bihurtuta
Barruko hotsak albumeko poemak haurrengan pentsatuta idatzi zituen Bilbaok, eta Mutuberria arduratu zen ilustrazio lanez. Iazko abendua aurkeztu zuten liburua. Haurren egunerokoan dauden barneko nahiz kanpoko soinuekin jolas eginez, hotsak poema bihurtu zituen idazleak, eta ilustrazio irudigileak. Onomatopeiak eta kaligramak erabili zituzten bildumaren kontakizuna osatzeko, eta, hala, ume baten egunaren soinu banda izan daitekeena jaso zuten Pamielak plazaratutako bilduman. Albumarekin, egileek segida eman diote Xomorropoemak eta beste piztia batzuk eta Piztipoemak (2016) liburuekin elkarrekin hasitako bideari. Oraingoan, baina, zomorroak eta piztiak ez: hotsak hartu zituzten poemetarako lehengai.
Kategoria horretako epaimahaiak nabarmendu du «forma aldetik, poesia bisuala» landu izana, eta «kaligramaren generoa» berritu izana, errimak eta erritmoak baliatuta. «Barruko hotsak belarriekin irakurri eta begiekin entzuteko moduko liburua da, jolastia eta umore finez josia. Nabarmentzekoa da, orobat, liburuaren konposizio, maketazio eta ilustrazio lan bikaina». Manuel Lopezek, Larraitz Idarretak, Karla Fernandez de Ganboak, Ziortza Onaindiak eta Patxi Zubizarretak osatu dute kategoria horretako epaimahaia. Bilbaok bigarrenez irabazi du euskarazko haur eta gazte literaturaren Euskadi saria, Xomorropoemak eta beste piztia batzuk lanarekin ere jaso baitzuen, 2017an; Mutuberriarena izan zen orduan ere ilustrazio lana.
Bestalde, Mutuberriak iaz argitaratu zuen Irrimola album ilustratua, Ikaselkar argitaletxearen Kuku emozio programaren barnean —Haur Hezkuntzan oinarrizko emozioak lantzeko hezkuntza programa da—. Poza du ardatz liburuak, eta baditu hainbat berezitasun; tartean, borobila dela. Javier Isusi, Maria Altuna, Jon Mantzisidor, Yolanda Mosquera eta Miren Asiain izan dira kategoria honetako epaimahaikideak, eta iritzi diote album ilustratuaren kontzeptua «beste dimentsio batera» eramaten duela Mutuberriaren lanak: «Ilustrazioen atzean landutako kontzeptu bat dago, baliabide grafikoen erabilera egokiarekin batera, irakurtzeko geruza eta modu desberdinak indartzen dituena». Epaimahaiaren ustez, halaber, «Irrimola haurtzarotik literaturara sartzeko ate bat da. Jolaserako eta alaitasunerako oda bat».
Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaurko agerraldian gogora ekarri duenez, Euskadi literatura sariek aurreko urteko uzta saritzea dute xede: «Gure sortzaileen lana aintzatetsi nahi dugu, haien lana aitortu, eta idazten jarraitzera animatu. Egileei eta haien lanei ikusgarritasun handiagoa ematea ere bilatzen dugu. Eta, azkenik, irakurzaletasuna sustatzea ere badago helburuen artean. Herritarrengan istorio berriak irakurtzeko gogoa piztea, gure sortzaileek eskaintzen dizkiguten istorio horiek».
Gainerako sariak, datorren astean
Azaroaren 24an egingo dute sariak banatzeko ekitaldia, Donostian, Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroan. Guztira zazpi sari banatuko dira, eta datorren astean iragarriko dituzte falta diren beste lau kategorietakoak: gaztelaniazko literatura, euskarazko literatura itzulpena, euskarazko saiakera eta gaztelaniazko saiakera.
Irabazle bakoitzak 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 euro eskura ditzake bere lana beste hizkuntza batean argitaratzen bada. Euskarazko literatura itzulpenaren irabazleak 18.000 euro jasoko ditu. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219404/garraiolari-baten-heriotzaren-berri-eman-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Garraiolari baten heriotzaren berri eman dute sindikatuek | ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta ENHE sindikatuek elkarretaratzea egingo dute Araian izandako lan istripua salatzeko. | Garraiolari baten heriotzaren berri eman dute sindikatuek. ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta ENHE sindikatuek elkarretaratzea egingo dute Araian izandako lan istripua salatzeko. | Portugaldar jatorriko garraiolari bat hil zen aurreko astean Araian (Araba) arrazoi ez-traumatikoengatik, sindikatuek jakinarazi dutenez. Lan istripu gehiagorik ez, prekaritateak hil egiten gaitu lelopean, protesta egingo dute bihar 11:00etan Gasteizen, Posta kaleko 9. zenbakian, SEA Arabako Enpresaburuen Elkartearen egoitzatik hurbil. Garraiolari horren heriotza salatuko dute sindikatuek ekintza horren bidez.
Aurten dagoeneko bederatzi garraiolari hil dira Euskal Herriko errepideetan, 62 lan istriputan. «Estatistika latz horren aurrean, euskal sindikatuek elkarretaratzea egin dute zorigaiztoko istripu bat gertatu den bakoitzean, prekaritateak hil egiten duela salatzen duen pankartari helduta», esan dute. Sindikatuek gogor salatu dute administrazioa garraiolarien lan istripuen estatistikak murrizten saiatzen dela, «gertaerak heriotza natural edo errepideko ezbehar gisa hartuta». Sindikatuen arabera, horrelako ezbeharrak eta lan istripu gehienak «lan baldintza kaskarren ondorio» dira, «zalantzarik gabe».
ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta ENHE sindikatuek azaldu dute «gero eta estuagoa» dela garraiolariaren lana; «bizimodua aurrera ateratzeko sektorean dauden zailtasunen, azpikontratazioen, lan jardunaldi luze eta estuen edota enpresek eragindako presa eta presioen ondorio dira gertaera hauek». Estres handiak bihotzeko arazoak sortzen dituela gogorarazi dute. «Horrelako gaitzek garraiolariengan duen eragin handia kontuan hartu beharko litzateke osasun politiketan eta laneko prebentzioan». |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219405/hezkuntza-profesionalak-suizidioaren-arloan-trebatzen-hasiko-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Hezkuntza profesionalak suizidioaren arloan trebatzen hasiko da Jaurlaritza | Osasun Sailarekin batera ondutako estrategia bat aurkeztu dute, zeina ondu baituten ikasleen «ongizate emozionala» bere zabalean aintzat hartzeko helburuarekin uztartuta | Hezkuntza profesionalak suizidioaren arloan trebatzen hasiko da Jaurlaritza. Osasun Sailarekin batera ondutako estrategia bat aurkeztu dute, zeina ondu baituten ikasleen «ongizate emozionala» bere zabalean aintzat hartzeko helburuarekin uztartuta | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Osasun Sailak eskoletan suizidioaren gaia lantzeko plan bat atondu dute. Gaur goizean egin dute aurkezpena. 2019an abiatu zuen Jaurlaritzak suizidioaren gaiari era zabal batean erreparatzeko estrategia, eta bide horretan aurrera urrats bat harago egin nahi dute orain gaia eskoletara ere eramanda. Izurriaren harira, eskoletan ikasleen «ongizate emozionala» aintzat hartzeko urratsak ere egin direla gogoratu dute, eta lanerako «esparru» ere hori aintzat hartuta landu dutela plana. «Mimo handiz egindako lana izan da», nabarmendu du Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosak. Ondoan izan ditu Aniztasunerako eta Hezkuntza Inklusiorako zuzendari Lucia Torrealdai eta Osasun Saileko Arreta Soziosanitarioko zuzendari Jose Antonio de la Rica. Planari atxikita, ikasturte honen bigarren hiruhilekoan bertan hezkuntzako profesionalak suizidioaren arloko trebakuntza jasotzen hasiko direla jakinarazi dute.
Plana Osasun eta Hezkuntza sailen arteko «elkarlanaren» fruitua dela nabarmendu dute, eta EHUko eta Osakidetzako hainbat adituk ere parte hartu dutela. Honen bidez «sistematizatu» egin nahi dute eskoletan suizidioarekin lotutako egoerak agertzen direnean nork eta nola jokatu behar duen. Bide batez, eskola bera gaiaz mintzatu ahal izateko espazio bat izatea nahi dute. «Tutoretza orduak, adibidez, egokiak izan daitezke gai horiez hitz egiteko. Hori da prebentzioa», azaldu du Pedrosak. Gaia hizpide nahi dute «egunean eguneko martxako» espazioetan: «Naturala izan behar du«. Aurrerago, bereziki nerabeei begira, «berdinen arteko laguntza» ere sustatuko dute, «balio erantsia» ekar dezakeelakoan. Trebatu egin nahi dituzte horretarako ikasleak ere, baina zehaztu gabe dute oraindik nola egingo duten. Familiekin lan nola egin ere aztertuko dute.
Trebakuntza saioak egiteaz aparte, ondorengo ikasturteetan aztertu nahi dute «trebakuntza» horrek zer emaitza ematen dituen ere. Bide beretik, material curricularrak ere landu nahi dira gaia landu ahal izateko. «Lan handia dugu egiteko», onartu du Pedrosak: «Ez da erraza».
Plana taxuz garatze aldera, «sinergiak» oso garrantzitsuak direla nabarmendu du Pedrosak. Gogoratu du eskoletan bizikidetza «positiboa» sustatzeko lan ildoak martxan direla, eta horien barruan «ahaldundu» behar dela hezkuntza komunitatea suizidioaren inguruan ere. «Horretarako beharrezkoa da gure ikasleei leku seguruak eskaintzea eta interakzio positiboak bermatzea, aukera izan dezaten ikastetxeko parte sentitzeko», azaldu du. «Ikasleek entzunak sentitu behar dute, eta ikusi behar dute irakasleak gai direla zenbait egoera irakurtzeko». Bizikasi programa norabide horretan martxan dela gogoratu du, eta horren barruan irakasleei «estrategia» gehiago ematea dela orain asmoa.
De La Ricak gogoratu du «osasun publikoko arazo nagusienetarikoa» dela suizidioa. Estatuan osoan, hamar izaten dira egunean. EAEn bi egunean behin bat gertatzen da. «Zifra horien atzean pertsonak daude».
Lau mailatan
Ondu duten planak, besteak beste, prebentziorako gakoak eman nahi dituela azaldu du Torrealdaik. «Irakasleek identifika ditzaten arriskuan diren ikasleak». Bigarren maila batean, horiei laguntzeko gakoak ere eman nahi ditu: «Halakoetan zer egin, zer ez egin». Hirugarren maila batean, irizpideak eman nahi ditu jada suizidio ahaleginen bat egin duten ikasleei laguntzeko. Suizidioaren ondoriozko heriotza gertatzen denean dolu hori hezkuntza komunitate osoarekin batera partekatzeko irizpideak ere eman nahi dituzte. «Egon daitezkeen egoera guztiei erantzuteko prest egon behar dute irakasleek», zehaztu du Pedrosak, eta horretarako «erremintak» eman nahi dizkiete. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219406/eusko-legebiltzarrak-autokontsumoa-sustatzeko-tramiteak-laburtuko-ditu.htm | Ekonomia | Eusko Legebiltzarrak autokontsumoa sustatzeko tramiteak laburtuko ditu | Gaur egun udal lizentzia bat behar da instalazio horiek jartzeko, eta EH Bilduk proposatu du nahikoa izan dadila administrazio aldez aurretik jakinaraztea. | Eusko Legebiltzarrak autokontsumoa sustatzeko tramiteak laburtuko ditu. Gaur egun udal lizentzia bat behar da instalazio horiek jartzeko, eta EH Bilduk proposatu du nahikoa izan dadila administrazio aldez aurretik jakinaraztea. | Eusko Legebiltzarrak onartu egin du energia autokontsumoko egitasmoak bizkortzeko EH Bilduk eginiko eskaera. Administrazio tramiteak laburtzeko eskatu du eraikinetan eguzki plakak jartzeko eta etxean ibilgailu elektrikoak kargatzeko guneak jartzeko; horretarako, Lurzoru Legeko puntu bat aldatzea proposatu du.
Gaur egun, udal lizentzia bat behar da instalazio horiek jartzeko, eta koalizio abertzaleak eskatu du nahikoa izan dadila administrazioa aldez aurretik jakinaraztea. Dena den, salbuespen batzuk proposatu ditu, zeinetan lizentzia hori beharrezkoa izango litzatekeen: kultur intereseko ondasun deklaratutako eraikinetan, ingurumen inpaktuaren ebaluazioa behar denean, edo eraikinen zimenduei edo egiturari eragiten dietenean.
Eskaera babestu dute EAJk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk. PP-Ciudadanos abstenitu egin da, eta Voxek aurka bozkatu du. Egitasmoari zuzenketak jartzeko epea zabalduko da orain.
EH Bilduko Mikel Oterok prozedura azkartzeko eskatu du, «ahalik eta denbora laburrenean» indarrean egon dadin. Azpimarratu du «eskala txikiko instalazio horiek berehalako onurak» dakartzatela trantsizio energetikoa bizkortzeko. Gogoratu du proposamena bat datorrela Europako Batasunak arlo horretan eman dituen irizpideekin eta Nafarroak, esaterako, jada lege aldaketak egin dituela bide horretan.
Unai Grajales EAJko legebiltzarkideak azaldu duenez, bere taldeak «koherentziagatik» babestu du testua. PSE-EEko Alberto Alonsok nabarmendu du bere alderdiak autokontsumo elektrikoaren aldeko apustu «irmoa» egiten duela. Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Angulok esan du «beharrezkoa eta premiazkoa» dela oztopo burokratikoak murriztea eta tramiteak azkartzea, eta energia enpresa publiko bat sortzeko beharra azpimarratu du. PP abstenitu bada ere, talde horretako legebiltzarkide den Muriel Larreak esan du legedia berrikusi behar dela administrazio tramiteak laburtzeko. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219407/euskaraldian-enpresak-arigune-izatea-sustatuko-dute-elak-eta-labek.htm | Gizartea | Euskaraldian enpresak arigune izatea sustatuko dute ELAk eta LABek | Kontseilua eta sindikatuetako 160 ordezkari batzartu dira Bilbon, Euskaraz lan egitea, eskubide kontua izeneko dinamika aurkezteko. | Euskaraldian enpresak arigune izatea sustatuko dute ELAk eta LABek. Kontseilua eta sindikatuetako 160 ordezkari batzartu dira Bilbon, Euskaraz lan egitea, eskubide kontua izeneko dinamika aurkezteko. | ELAko eta LABeko 160 ordezkari batzartu dira Bilbon, Kontseiluak deituta, eta hiru eragileek adierazi dute langileen euskaraz lan egiteko eskubidea erdigunean jarri eta hori bermatzeko urratsak egiteko borondatea. Horretarako, sindikatuek batera joko dute enpresaz enpresa, 50 behargin baino gehiago dauzkaten lantokietan, Euskaraldiarekin bat egin eta arigune gisa parte hartu dezaten bultzatzeko, baita lantokiak euskalduntzeko «konpromiso zehatzak» hartu ditzaten ere.
Sindikatuen asmoa da langileen artean konpromiso edo proposamen batzuk adostea eta horiek enpresetako zuzendaritzei aurkeztea. Proposamen horiek izango dira enpresan euskara batzordeak eratzeko baliabideak eskaintzea, diagnostikoa egin eta langileekin partekatzea eta Bai Euskarari Ziurtagiria hartzea, euskara planak abiatzea.
2020ko azaroan, ELA eta LAB sindikatuek eta Euskalgintzaren Kontseiluak lan mundua euskalduntzeko eta langileen hizkuntza eskubideak bermatzeko beste dinamika bat aurkeztu zuten, 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak bultzatzeko gutxieneko neurriak proposatuz. 2021ean, hiru eragileek bilerak izan zituzten Eusko Legebiltzarreko alderdi guztiekin lan mundua euskalduntzeko proposamen zehatza aurkezteko: 50 langiletik gorako enpresatan langileek edo enpresaburuek eskatuz gero, euskara plana negoziatu behar izatea lanbidearteko akordioan jasotzea. Confebask eta CEN patronalekin biltzen saiatu ziren, baina lantokietan euskara planak adosteari uko egin zioten. Akordiorik lortu ez bazen ere, bide horretan jauzi bat bultzatzeko ekimen bat antolatzen aritu dira hiru eragileak azken hilabeteetan.
Gaur, ELAk eta LABek 50 langiletik gorako enpresetako delegatuak bildu dituzte Bilbon, Kontseiluarekin batera, Euskaraz lan egitea, eskubide kontua izeneko dinamika bateratua aurkezteko. Asmoa da lan mundua euskalduntzea, eta egitasmoa abiatzeko arrazoiak azaldu dituzte eragileek: batetik, langileen ikuspegitik, «lan eta bizitza duinaren eta dagozkien eskubideen aldeko borrokan» oinarritzen delako ekintza sindikala. Hiruek borroka horretan ulertzen dute hizkuntza eskubideen aldeko ekinaldia ere: «langileek Euskal Herriko berezko hizkuntza ezagutzeko, lan jarduera eta lanbidea euskaraz garatzeko eta lan harremanak euskaraz burutzeko eskubideen» aldeko borroka gisa.
Bestalde, euskararen normalizazioaren ikuspegitik, nabarmendu dute eguneroko bizitzan eremu sozioekonomikoaren eragina eta «izaera egituratzailea agerikoa» dela: «Geroz eta aditu eta aritu gehiagok aldarrikatzen du euskararen normalizazio prozesuak beharrezko duela lan munduaren euskalduntzean jauzia egitea». Haatik, gogorarazi dute gaur-gaurkoz ez dela %1era ere iristen euskara planak dituzten entitateen ehunekoa, eta «enpresen botere harremanek langile euskaldunak erdaraz lan egin behar izatera behartzen» dutela.
Horregatik, kanpaina azaroaren 18tik abenduaren 2ra Euskaraldiaren testuinguruan garatuko dute: «Euskararen aldeko herri-gogo eta herri-bultzada sendoa agertuko diren garaian». |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219408/petrolioaren-murrizketa-atzeraldi-baterako-azken-bultzada-izan-daiteke-iearen-arabera.htm | Ekonomia | Petrolioaren murrizketa «atzeraldi baterako azken bultzada» izan daiteke, IEAren arabera | Nazioarteko Energia Agentziak uste du LPEEk eta Errusiak bi milioi upel gutxiago ekoitzi izanak eskaria apalduko duela. | Petrolioaren murrizketa «atzeraldi baterako azken bultzada» izan daiteke, IEAren arabera. Nazioarteko Energia Agentziak uste du LPEEk eta Errusiak bi milioi upel gutxiago ekoitzi izanak eskaria apalduko duela. | Petrolioaren merkatua aztoratuta ikusten du berriro IEA Nazioarteko Energia Agentziak. Gaur goizean kaleratutako txostenean, IEAk ziurtatu du LPEE + taldeak (Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea, Errusia eta haren aliatuak) bi milioi upel gutxiago ekoizteko erabakiak «segurtasun energetikoari buruzko kezka handitu» duela, noiz-eta mundua «bere historiako energia krisirik okerrenean» murgilduta dagoenean.
LPEE+ taldearen erabakiak jada izan du eragina: Brent upela 100 dolarren mugara gerturatu da berriro –98 dolarrera heldu zen joan den astean, baina 92 dolarrean salerosten ari da gaur–, eta horrekin eskaera gutxitu egingo dela kalkulatu du IEAk. Zehazki, aurtengo laugarren hiruhilekoan iazkoan baino 340.000 upel gutxiago beharko direla uste du, nahiz eta azken urteetan gasa baliatu duten industria batzuek aurten gasolioa eta petrolioaren beste eratorri batzuk erreko dituzten.
Datorren urteari begira, eskaria 1,7 milioi upel handituko dela iragarri du, aurretik zioen baino ia milioi erdi upel gutxiago.
Mendebaldeko herrialde batzuetan atzeraldia egon daitekeela pentsatuta egin ditu iragarpen horiek IEAk. Are gehiago, orain uste du ekoizpenaren apaltzea «atzeraldi baterako azken bultzada» izan daitekeela.
IEAk azaldu du LPEEk eta aliatuek iragarritako bi milioi upelen murrizketa txikiagoa izango dela berez, milioi bat upel ingurukoa, gaur egun kartela ez baita gai bere kuotak betetzeko. Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek hartuko dute beren gain murrizketaren parterik handiena, haiek baitute ekoizpenaren iturria ixteko eta irekitzeko gaitasunik handiena. Arazo politikoak sor diezazkieke horrek, AEBen aliatuak baitira biak, eta Joe Biden presidenteak ohartarazi baitie ondorioak izango dituela oraingo murrizketak.
Hain zuzen ere, AEBak bilakatu dira munduko petrolio ekoizlerik handienak, Saudi Arabiaren eta Errusiaren aurretik, baina IEAk ohartarazi du haren ekoizleek nekez bete ahal izango dutela orain sortutako zuloa.
Errusiaren esportazioak
Mendebaldearen zigorrek eta erosleak aurkitzeko zailtasunek eragina izan dute Errusiaren esportazioetan ere. IEAk dio irailean egunean 7,5 milioi upel saldu dituela Errusiak atzerrian, gerraren aurretik baino 560.000 upel gutxiago. Halaber txikitu da Moskuk petrolio esportazioen bidez eskuratzen duen dirua: 15.300 milioi dolar izan dira irailean, abuztuan baino 3.200 milioi gutxiago.
Ikusteko dago zer gertatuko den abenduan Errusiaren petrolioarekin, hilabete horretatik aurrera EBko herrialdeek, Hungariaren salbuespenarekin, debekatuta izango baitute hari petrolio gehiago erostea. Azken hilabeteetan, asko gutxitu dute Errusiako petrolioaren erosketa, baina oraindik erdia baino gehiago ordezkatu behar dute EBko kideek. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219409/euskal-eskola-publikoaz-harro-taldeak-hezkuntza-legearen-kontrako-manifestaziora-deitu-du-azaroaren-5erako.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaz Harro taldeak Hezkuntza Legearen kontrako manifestaziora deitu du azaroaren 5erako | Iruditzen zaie Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Hezkuntza Legeak ez diola lehentasunezko traturik emango sare publikoari. Kritikatu dute, halaber, ez direla hizkuntza ereduak gaindituko. | Euskal Eskola Publikoaz Harro taldeak Hezkuntza Legearen kontrako manifestaziora deitu du azaroaren 5erako. Iruditzen zaie Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Hezkuntza Legeak ez diola lehentasunezko traturik emango sare publikoari. Kritikatu dute, halaber, ez direla hizkuntza ereduak gaindituko. | Zerbitzu publikoak pribatizatzearen aldeko apustua egitea, sareen dualtasunari eustea, euskalduntzerako «atzerapausoa» izatea eta laikotasuna ez bermatzea. Arrazoi horiek emanda, Euskal Eskola Publikoaz Harro Plataformak agerraldia egin du gaur goizean Bilbon, Eusko Jaurlaritza ontzen ari den Hezkuntza Legeari «ezezko borobila» emateko. Eta protestara deitu dute: azaroaren 5ean manifestazioa egingo dute Bilbon, 17:30ean Bizkaiko hezkuntza ordezkaritzatik abiatuta.
Plataformak hogei eragile baino gehiagoren izenean hitz egin du. Hain zuzen, taldean daude, besteak beste, zenbait herritako hezkuntza publikoko taldeak, EHIGE, Heize, Ikasle Abertzaleak, Ikama, Steilas, CCOO eta ESK. Hezkuntza Legeak eskola publikoa defenda dezala dute xede, eta salatu dute irailean publiko egin zuten aurreproiektuaren lehen zirriborroa ez doala bide horretatik: «Sare publikoaren alde zenbait adierazpen jasotzen dituen arren, bere beharrei erantzun egokirik eman gabe jarraitzen du». Kontrara, uste dute Eusko Jaurlaritza ikastetxe pribatuen aldeko neurriak «etengabe» hartzen ari dela. Pribatuen finantzaketa handitzea eta 2 urteko haurren gelak ere itundu izana jarri dituzte adibide gisa.
Ez dute bat egiten, halaber, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroan ageri den Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoarekin ere —ikastetxe publikoak eta itunpekoak egongo dira bertan—. Adierazi dutenez, testuak ondorioztatzen du batzuei eta besteei finantzaketa bera dagokiela. Kritika egin diote: «Honek argi eta garbi adierazten du ez dela erraztuko eskola publikoaren hazkundea eta ez zaiola lehentasunezko traturik emango».
Publikoa, euskalduna eta laikoa
Egungo proposamena irakurrita, beste ildo batetik jo behar dela uste dute, eskola publikoa sistemaren «benetako ardatz» izan dadin, «gizarte kohesioa eta berdintasunezko hezkuntza euskaldun bat lortzeko». Horretarako, kritikak ez ezik, proposamenak ere egin dituzte zenbait arlotan. Publikotasunari dagokionez, sare publikoa «sendotzea eta handitzea» nahi dute. Horretarako, «zentzuzko planifikazioa» egitea galdegin dute, «eskola postuen eskaintza errealitatera egokituta» eta eskola pribatuen «gehiegizko eskaintza» ez itunduta. Gainera, ezinbestekoa iruditzen zaie sare publikoari «beharrezko baliabide guztiak» ematea, baita ikastetxeak publifikatzeari bideak zabaltzea ere: «Sare publikoaren finantzaketa handitu behar da, eta sare itunpeko-pribatuaren finantzaketaren kontrolerako auditoria eta ikuskaritza zorrotzak behingoz ezarri behar dira, baldintzak betetzen ez dituztenei itunak kenduz».
Gainera, kohesioa erdiesteko oztopotzat dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako «sistema publiko-pribatu duala»: «Sistemaren erdia itunpeko-pribatua da, eta, ondorioz, segregazioa etengabe sortzen eta areagotzen ari da». Nabarmendu dute legeak eredu hori gainditu beharrean «betikotu» egingo duela, «ikasle zaurgarriak itunpeko sarearen finantzaketa handitzeko salerosketako produktu bihurtuta».
Euskalduntzearen inguruan ere badute esatekorik: «Ikasleen euskalduntzean erreferente izaten jarraituko duen eskola publikoa izan nahi dugu». Hori horrela, gaitzetsi dute aurreproiektuak ez duela jasotzen murgiltze eredua, ezta hizkuntza ereduak gainditzea eta euskal curriculuma ere. Arlo horretan zehaztasun falta ere ikusten diote: «Irteera profilak zehazten dituen arren, ez da argitzen nola lortuko duten ikasle guztiek euskarazko B2 maila».
Azkenik, aldarrikatu dute hezkuntza sistemak laikoa izan behar duela. Legeak, ordea, justu aurkakoa planteatzen duela diote: «Erlijioaren eskaintza derrigorrezkoa izango da eskola publikoan, eta ideia erlijiosoak dituzten itunpeko ikastetxeek eskola publikoen finantzaketa bera jasoko dute».
LABek eta ELAk, manifestaziorako deia
LAB sindikatuak bat egin du manifestazioarekin, aparteko ohar baten bidez, eta bertan parte hartzeko deia egin du. LABen iritziz, «eredu berri baterako» trantsizioa egiteko tresna izan beharko luke Hezkuntza Legeak, hezkuntza sistema burujabera, euskaldunduko duen murgiltze eta mantentze sistemara, eta sare publiko bakar, burujabe eta deszentralizatu berri batera bidea egiteko. Ordea, zirriborroan ez dute horretarako asmorik ikusten. Izan ere, haien irudiko, ez ditu aintzat hartzen eskola publikoaren beharrak. Hura babesteko eskatu dute: «Hamarkadetan utzikeria handiz jokatu du Eusko Jaurlaritzak, eta bada garaia eskola publikoari zor zaiona emateko, bada garaia eskola publikoa hezkuntza sistemaren ardatz gisa indartzeko». Itunpeko sareari dagokionez, salatu dute zirriborroan ez dagoela jasota zer baldintza bete beharko dituzten, eta ez dago kontrol mekanismorik zehaztuta horiek betetzen direla bermatzeko.
Sindikatuari egokia iruditzen zaio Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortzea, ikastetxe orori eskubide eta betebehar berak emanez, baita ikastetxeei eskumen gehiago ematea ere: «Urrats bat izan liteke Euskal Eskola Publiko Komunitarioaren norabidean, hau da, sare publiko bakar, burujabe eta deszentralizaturako bidean, baldin eta trantsizio gisa ulertzen bada, eta ez amaierako egoera gisa». Alabaina, legearen zirriborroa aztertuta, esan dute «argi» ikusten dutela EAJk ez duela inolako asmorik horrelako trantsizio bati bide emateko; alegia, hezkuntza sistema duala «betikotu» nahian dabilela, «zerbitzu publikoen gainean duen ikuspegi neoliberalean oinarrituta».
ELAk ere atxikimendua adierazi du, eta manifestaziora joateko eskatu die militanteei. Izan ere, sindikatuak ez du bat egiten aurreproiektuaren zirriborroarekin. Uste du legeak tresna izan behar duela lan baldintza duinak izango dituen euskal eskola publiko burujabea eta inklusiboa eraikitzeko. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219410/bake-elkarrizketez-beharrean-gas-horniduraz-hitz-egin-dute-putinek-eta-erdoganek.htm | Mundua | Bake elkarrizketez beharrean, gas horniduraz hitz egin dute Putinek eta Erdoganek | Turkian «gas gune handi bat» egitea proposatu du Putinek. Errusiak egindako «legez kanpoko anexio ahaleginak» gaitzetsi ditu NBEren Batzar Orokorraren ebazpen batek | Bake elkarrizketez beharrean, gas horniduraz hitz egin dute Putinek eta Erdoganek. Turkian «gas gune handi bat» egitea proposatu du Putinek. Errusiak egindako «legez kanpoko anexio ahaleginak» gaitzetsi ditu NBEren Batzar Orokorraren ebazpen batek | Kremlinek herenegun iragarri zuen Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Recep Tayyip Erdogan Turkiakoa gaur batzartuko zirela Astanan (Kazakhstan), eta azken orduetan Moskuko zenbait funtzionario esaten aritu dira espero zutela Erdoganek modu ofizialean aurkeztea Moskuren eta Mendebaldearen arteko balizko negoziazioei buruzko proposamenak. Baina bi agintariek Asian segurtasuna, bakea, eta egonkortasuna sustatzea asmo duen foro baten testuinguruan egindako bileran ez dute Ukrainako gerra konponbidean jartzeko bake elkarrizketa posibleez hitz egin, ez. «Errusia-Ukraina akordioa gaiaz ez dute hitz egin», adierazi du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, RIA Novosti Errusiako berri agentziak kaleratu duenez. Gas hornidura izan dute hizpide, eta Putinek proposatu du Turkian «gas gune handi bat» egitea.
Hogei herrialde baino gehiagoko estatuburuak eta gobernuburuak bildu dira Sobietar Batasun ohiko errepublika ohiaren hiriburuan, eta Erdoganek forora iritsi berritan adierazi duenez, bere helburua da Ukrainan su etena «lehenbailehen» lortzea, «eremuko zailtasunak» gorabehera. Gerraren testuinguruan bitartekari rola jokatu nahian dabil Turkiako presidentea. Diplomatikoki Ukraina babesten du, baina ez dizkio Errusiari zigor ekonomikoak jartzen Mendebaldeak egin bezala, eta jarraitzen du, orduan, Moskurekin harreman ona edukitzen.
Erdoganek eta Putinek maiz hitz egiten dute telefonoz, eta gaurkoa da aurten aurrez aurre egiten duten laugarren bilera. Uztailean Teheranen bildu ziren, abuztuan Sotxin (Errusia), eta irailean Samarkandan (Uzbekistan). Kremlinek eskertzen dio Erdogani zein rol jokatu duen Ankarak zerealen auzian. Izan ere, Ukrainako zerealak eta Errusiako elikagaiak zein ongarriak atzera Itsaso Beltzetik barrena komertzializatzeko Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak sinatutako akordioan «rol zuzena» eduki duela iritzi dio Putinek. Hain zuzen, akordio hori goratu du Erdoganek gaur Astanan bileraren aurretik, eta diplomaziaren eginkizuna aldarrikatu du. «Denok nozitzen ditugu Ukrainako krisiaren ondorioak, izan eskualde mailan, izan maila globalean. Beti esan izan dut diplomaziaren laguntzarekin bidezko bake bat lor daitekeela».
Baina Erdoganek forora iritsi berritan egindako adierazpenak gorabehera, ez alde batek, ez besteak ez du plazaratu balizko su eten batekin edo negoziazio batzuekin loturiko adierazpenik. Horrekin lotuta, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen, herenegun, AEBak eta Erresuma Batuak nahi izan dutelako geratu direla bertan behera martxoan Errusiak eta Ukrainak izandako elkarrizketa saioak. Kremlinek nabarmendu izan du, bide batez, Putinek ez diola aterik ixten Mendebaldearekin negoziatzeari. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak azpimarratu izan du, bestalde, Kievek ez duela Putinekin zuzenean hitz egingo.
Ikusi gehiago: Zerealen auzian bitartekari aritzea eskertu dio Putinek Erdogani
Eta Turkiarako proposatutako gas guneari dagokionean, Putinek esan du instalazio horrek ez lukeela «soilik» hornikuntzarako izan beharko: «Prezioa zehazteko ere izan beharko luke, prezioena auzi oso inportantea baita». Putinek atzo iradoki zuen Nord Stream gasbideetarako gas hornikuntza Turkiarantz berbideratzea.
Zelenski, bestalde, Europako Kontseiluaren batzarraren udazkeneko saioan mintzatu da, gaur, bideokonferentziaz, eta beste batzuetan beste foro batzuetan egin bezala, Errusiaren «gerra krimenentzako» auzitegi berezi bat sortzeko eskatu du. «Epe luzera bakea lortzeko mekanismo boteretsuena da hori». Errusia erakunde horretatik kanporatu zuten martxoan, inbasioa hasi eta gutxira. Ukrainako presidenteak adierazi du Kharkiv eskualdean azken asteetan berreskuratutako tokietan ari direla topo egiten duela hilabete batzuk «Irpinen eta Butxan», esaterako, topatutakoarekin. Kievek salatu zuen, apirilean, bi leku horietan ehunka zibilen gorpuak aurkitu zituela kalean edo hobi komunetan.
Ikusi gehiago: Nord Streamen gas isuri nagusia eten egin da Baltikoan; bigarrena ez
Eta gerra frontean, Errusiak jarraitzen du azken egunotan Ukraina osoan indartutako erasoaldiarekin. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dute azken 24 orduetan herrialdeko 40 kokagune gehiago bonbardatu dituela Errusiak. Joan den larunbatean Krimeako anexioaren ikur den zubi bat hondatu zuten, eta horrek Krimearen hornikuntzari eragin diezaioke gainera. Putinek esan zuen handi bi egunera erasoei erantzungo zietela, eta, orduz geroztik, Kiev hiriburua ere bonbardatu dute Errusiako indarrek. Ukrainak salatu du goizaldeak Kiev inguruko herri bati eraso egin diotela «drone suizidekin»
Ikusi gehiago: Krimeako sabotajeari aspaldiko eraso zabalenarekin erantzun dio Moskuk
Irtenbide «baketsua»
NBE Nazio Batuen Batzordearen Batzar Nagusiak Errusiak egindako «legez kanpoko anexio ahaleginak» gaitzetsi ditu ebazpen baten bidez. Batzarreko 193 herrialdeetatik 143k bozkatu dute, gaur goizaldean, New Yorken, Errusiak Ukrainan partzialki okupatutako lau eskualde anexionatzeko egindako maniobra salatzen duen testuaren alde; hau da, lau herrialdetatik hiruk. Aldiz, soilik lau herrialdek bat egin dute Errusiarekin kontra bozkatzeko: Siriak, Ipar Koreak, Nikaraguak eta Bielorrusiak. 35 herrialde abstenitu egin dira, eta horien artean daude Txina, zeina Errusiaren «bazkide estrategikoa» den, India eta Pakistan, besteak beste. Gainontzeko herrialdeek ez zuten bozkatu.
Ebazpenaren arabera, Errusiaren ekintzek Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde batasuna urratu dituzte, eta ez dira «bateragarriak» NBEren Gutunaren printzipioekin. NBEren Batzar Nagusiak eskatu dio Errusiari «berehala» eta «guztiz» tera ditzala bere indarrak Ukrainako lurretatik. Ebazpenean nabarmendu dute, bide batez, gatazkari irtenbide «baketsua» eman behar zaiola, eta horretarako «elkarrizketa politikoa» hauspotu behar dela. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219411/animalia-ornodunen-populazioa-ia-70-txikitu-da-1970etik-wwfren-arabera.htm | Mundua | Animalia ornodunen populazioa ia %70 txikitu da 1970etik, WWFren arabera | Latinoamerikan izan da beherakadarik handiena: %94koa, azken 48 urteetan. Naturarentzako Mundu Funtsak itun bat eskatu du biodibertsitatearen galera iraultzeko. | Animalia ornodunen populazioa ia %70 txikitu da 1970etik, WWFren arabera. Latinoamerikan izan da beherakadarik handiena: %94koa, azken 48 urteetan. Naturarentzako Mundu Funtsak itun bat eskatu du biodibertsitatearen galera iraultzeko. | Animalia ornodunen populazioa %69 txikitu da azken 50 urteetan, gizakiak basoak mozten, planetaren mugetatik harago kontsumitzen eta kutsatzen jarraitzen duen heinean. Hala ondorioztatu du WWF Naturarentzako Mundu Funtsak. Living Planet Report (Lur Planeta Bizia) txostena ondu du gobernuz kanpoko erakunde horrek, Londresko Zoologia Elkartearekin batera. Bi urtetik behin egiten dute ikerketa, 1998tik.
WWFren eta Londresko Zoologia Elkartearen helburua da Lurraren ingurumen osasuna zertan den ikusaraztea. Horretarako, indize bat erabiltzen dute: IPV Lur Planetaren Indizea. Ornodunen populazioan izandako aldaketak neurtu eta ondorioak ateratzen dituzte; hain zuzen, 5.230 espezie eta 32.000 populazio behatu dituzte.
Ikusi gehiago: Podcasta. Kinka: klima eta natura krisian
Emaitza deigarria atera dute: itsas zabaletik oihan tropikaletaraino, ugaztunen, hegaztien, arrainen, anfibioen eta narrastien populazioa batez beste bi heren baino gehiago apaldu zen 1970 eta 2018 bitartean. Txostenaren arabera, populazioa %1 txikitu da 2020tik, eta %8 2018tik.
Latinoamerikako –Amazonia barne– ornodunen populazioak izan du beherakadarik handiena batez besteko indizean: %94koa azken 48 urteetan. Horien atzetik daude Afrika (-%66), Asia eta Pazifikoa (-%55), Ipar Amerika (-%20), eta Europa eta Asia erdialdea (-18). Tanya Seele WWF erakundeko zuzendarietako baten esanetan, Latinoamerikako ekosistemaren egoera «oso larria» da: «Zuhaitzak mozteaz gain, basoko bizitza bera ere kentzen ari zaie animaliei».
Txostenak adierazten du ornodunen populazioa murrizteko arrazoi nagusiak hauek direla, besteak beste: animalien habitatak suntsitzea, espezieak gehiegi ustiatzea, espezie inbaditzaileak ekosisteman sartzea, kutsadura, klima aldaketa eta gaixotasunak. Biodibertsitatearen krisia geldiarazteko lehen politikak abian jarri zirenetik hainbat hamarkada igaro diren arren, aztertutako populazioa etengabe apaltzen ari dela ondorioztatu dute Lur Planeta Bizia txostenean.
Zientzialari askok uste dute Lurra seigarren desagertze masiboa jasaten ari dela, dinosauroen garaitik planetan izan den bizi galerarik handiena, eta «gizakiak bultzatzen ari dena».
Agintariei eskaria
Seelek gogor hitz egin du munduko agintarien aurka: «Zientzia, aurreikuspen katastrofikoak, hitzaldi eta promesa sutsuak, sutan dauden basoak, urpean dauden herrialdeak, inoizko tenperaturarik beroenak eta milioika desplazatuak gorabehera, munduko agintariak eserita daude oraindik».
Gainbehera kezkagarri horri aurre egiteko, txostenaren 89 egilek munduko agintariei eskatu diete «anbizio handiko akordio bat lortzeko» Kanadan abenduan egitekoa duten COP15 biodibertsitatearen goi bileran. Horrez gain, karbono isurketak murrizteko, berotze globalari 1,5 gradu zentigraduren azpitik eusteko eta naturaren suntsiketa neurrigabea gelditzeko eskatu diete.
Bestalde, WWF erakundeak biodibertsitatearen nazioarteko itun bat eskatu du, Klima Aldaketaren Aurkako Parisko Akordioaren antzekoa, biodibertsitatearen galera iraultzeko. Planetaren berotzea geldiarazteko helburua 2050erako zero isurketa lortzea bada, ekologistek hitzarmen bat eskatu dute 2030ean biodibertsitatearen galera gelditzea ez ezik haztea ere lortzeko. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219412/voxen-euskal-dantzariak-benetakoak-ala-iruzurtiak.htm | Kultura | Voxen euskal dantzariak: benetakoak ala iruzurtiak? | Jesus Guridiren 'El Caserio' abestiaren martxan, euskal dantzen itxura duen emanaldi bat egin zuten Vox alderdiaren agerraldian. | Voxen euskal dantzariak: benetakoak ala iruzurtiak?. Jesus Guridiren 'El Caserio' abestiaren martxan, euskal dantzen itxura duen emanaldi bat egin zuten Vox alderdiaren agerraldian. | Galtza eta alkandora zuriak, txapel eta gerriko gorriak, soineko gorri eta beltzak. Euskal dantzarien itxura duten hamar lagun taula gainean dantzan daude Jesus Guridiren El Caserio abestiaren erritmoan. Euskal Herriko emanaldi baten deskribapena dirudien arren, joan den asteburuan Vox alderdiak ospatutako Viva 22 agerraldiaren zati bat da. Alderdiaren buruak berak zabaldu zuen emanaldiaren bideo bat bere sare sozialetan, esaldi honekin batera: «Ebatsi diguten guztia berreskuratuko dugu».
Gertatutakoa ez da oharkabean pasatu, sarean bolo-bolo baitago gaia. Badira dantza hori aurreskua dela erraten dutenak, eta baita pertsona horiek ballet dantzaritzat dituztenak ere. Bitartean, Dantzan elkarteak eztabaidarako tartea ireki du, ikuskizunean agertzen dena euskal dantza ote den zalantzan jarriz. «Pauso, janzkera eta mugimendu batzuk baliatu arren, dantzariek erabili dituzten beste pauso batzuk, egitura koreografikoa edo estiloa arrotzak gertatzen dira euskal dantzan, eta euskal dantza zer den eta zer ez den gogoeta egiteko baliagarri da ekitaldia. Euskal dantza al da?», adierazi du elkarteak. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219413/salatu-dute-espainiak-jaione-jauregiren-behin-behineko-espetxealdia-luzatu-nahi-duela.htm | Politika | Salatu dute Espainiak Jaione Jauregiren behin-behineko espetxealdia luzatu nahi duela | 2020ko azaroaren 22an Espainiaratu zuten, eta, bere sostengu taldeak jakinarazi duenez, Espainiak beste euroagindu bat eskatu du haren aurka; horrek luzatu egingo luke amaitzear behar lukeen espetxealdia. | Salatu dute Espainiak Jaione Jauregiren behin-behineko espetxealdia luzatu nahi duela. 2020ko azaroaren 22an Espainiaratu zuten, eta, bere sostengu taldeak jakinarazi duenez, Espainiak beste euroagindu bat eskatu du haren aurka; horrek luzatu egingo luke amaitzear behar lukeen espetxealdia. | Jaione Jauregik bi urte egingo ditu aurki behin-behineko espetxealdian. 2020ko azaroaren 22an Espainiaratu zuten, 1981ean Ramon Romeo Espainiako armadako teniente koronela hil izana egotzita. Harrezkero, ez dute auzibidean zigortu, eta, beraz, datorren hilabetean aske geratu beharko luke. Baina, bere babes taldeak jakinarazi duenez, Espainiak orain haren aurkako euroagindu bat eskatu du; onartuz gero, behin-behineko espetxealdia luzatuko litzaioke.
Jauregi Madrilen dago preso. Leporatzen dioten delitutik 41 urte igaro dira —hogei urteren buruan preskribatzen dira halako kasuak—, eta 2005era arte ez zen Jauregiren izenik aipatu prozeduran. Haren babeserako taldeak ohar batean azaldu du ez dagoela haren aurkako frogarik, preso batzuek Poliziaren galdeketetan eta abokaturik gabe inkomunikazio aldian eginiko deklarazioak baino ez daudela haren kontra. Era berean, gogorarazi dute Giza Eskubideen Europako Auzitegiak aurtengo urtarrilean emandako epaia; horren arabera, inkomunikazio aldiko deklarazioak ezin dira erabili akusazio gisa.
Jauregi Espainiaratu zutenean, 1981eko beste atentatu batean parte hartu izana egotzi zioten, eta, nazioarteko legeriaren arabera, ez zutenez delitu horregatik estraditatu, Jauregi auzipetu dezakete, baina ez zigortu.
Hori horrela, Espainiak euroagindu bat eskatu zuen haren kontra aurtengo apirilaren 8an, eta eskakizun hori Ganteko Auzitegian aurkeztuko dute urriaren 19an. Horren aurrean, babes taldeak Espainiako botere judizialari eskatu dio behin-behineko espetxealdia amaitzeko eta Jauregi askatzeko. Era berean, epaiketa justu bat eskatu dute harentzat. Gainera, Ganteko Auzitegiari eskatu diote euroagindu eskaera baztertzeko. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219414/paul-baudry-basusarriko-auzapez-ohiari-ezarritako-zigorra-berretsi-du-paueko-dei-auzitegiak.htm | Politika | Paul Baudry Basusarriko auzapez ohiari ezarritako zigorra berretsi du Paueko Dei Auzitegiak | 24 hilabeteko kartzela zigorra gibelapenarekin eta hamar urteko inhabilitazioa mantendu diote, baina isuna 100.000 eurotik 15.000 eurora jaitsi diote. | Paul Baudry Basusarriko auzapez ohiari ezarritako zigorra berretsi du Paueko Dei Auzitegiak. 24 hilabeteko kartzela zigorra gibelapenarekin eta hamar urteko inhabilitazioa mantendu diote, baina isuna 100.000 eurotik 15.000 eurora jaitsi diote. | 2020ko irailean Baionako Auzitegiak ebatzi moduan, Paueko Dei Auzitegiak kargu guztiengatik errudun jo du Paul Baudry Basusarriko (Lapurdi) auzapez ohia, eta bi urteko kartzela zigorra gibelapenarekin eta hamar urteko inhabilitazio eskaera mantendu du. Hala ere, haren aurkako isuna 100.000 eurotik 15.000 eurora jaitsi du auzitegiak. Baudry 25 urtez izan zen Basusarriko auzapez.
Baionako Auzitegiak 2013. eta 2018. urteen artean egindako hainbat ustelkeria kasurengatik epaitu zuen 2020ko ekainean Paul Baudry. Kargu publikoa bere intereserako erabiltzea, ondasun sozialez abusatzea, zerga iruzurraren zuritzea, eta Bizi Publikoaren Gardentasunerako Goi Aginteari ondasunak ez aitortu izana leporatu zioten auzapezari. Besteak beste, PMB konpainia sortu zuen auzapezak Vinci etxe eta terrenoen salerospenerako konpainiarentzat, «aholkularitza lanetan» aritzeko. Lurrei buruzko informazioak ematen zizkion konpainiari.
Akusazioaren arabera, kargu publikoa bere intereserako erabiltzen zuen PMB konpainiaren bidez. Bestalde, PMBko diru funtsa bere zor pertsonalak pagatzeko baliatu izana leporatu dio auzitegiak. Diru hori Espainiako Estatuko banku batera igortzen zuen; hala, zerga iruzurra zuritzen zuen Baudryk, akusazioaren ustez. Bestalde, bere ondasunak ez osoki aitortzeagatik epaitu dute. Izan ere, kargu politikoa duen orok ondasunak aitortu behar ditu hautatua izan aitzin. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219415/euskarazko-irakaskuntza-sostengatzen-dutela-erran-du-bordeleko-errektoreak.htm | Gizartea | Euskarazko irakaskuntza «sostengatzen» dutela erran du Bordeleko errektoreak | Azkaineko eskola publikoa bisitatu du, eta irakasle taldearen bizipenak eta esperientziak jaso ditu. Seaskak dituen eskaerei ez die erantzun. | Euskarazko irakaskuntza «sostengatzen» dutela erran du Bordeleko errektoreak. Azkaineko eskola publikoa bisitatu du, eta irakasle taldearen bizipenak eta esperientziak jaso ditu. Seaskak dituen eskaerei ez die erantzun. | Azkaineko (Lapurdi) eskola publikoa bisitatu du Anne Bisagni-Faure Bordeleko akademiako errektoreak, sail elebidunean ari diren ikasleek nola diharduten ikusi, eta ama eskolan euskara hutsean aritzeak zer ekartzen duen jakiteko. Ikasgela bat baino gehiago bisitatu ditu, eta irakasle taldearekin bilkura egin du haien bizipenak jasotzeko. Eta, bereziki, mezu bat zabaldu nahi izan du: «Akademiak irakaskuntza elebidunaren garapena sostengatzen du, bereziki murgiltze ereduan». EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin elkarlan «eraikitzaile» batean direla baieztatu du, eta erran du ondoko urteetarako euskara hutsean ari diren ikasgela gehiago irekiko dituztela. Heldu den ikasturterako hamar bat eskaera izan lirateke. Haatik, hitzarmen berriaren izenpetzearen harira Seaskak egin dituen eskaerei ez die erantzunik eman, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren gain dela adierazita.
1980ko hamarkada hasieratik dago sail elebiduna Ipar Euskal Herrian, eta, urteetan, oren parekotasunean oinarritu da: ikasgaien erdiak euskaraz egiten zituzten ikasleek, eta beste erdiak, frantsesez. Azken urteetan, ama eskolan euskara hutsean aritzeko aukera eskaini du Frantziako Gobernuak, eta eskola anitzetan ezarri dute eredu hori. Horien artean da Azkaineko eskola publikoa: sail elebidunekoek euskara hutsean egiten dute ama eskola, eta oren parekotasunean lehen mailan. Gaur egun, ikasle gehiago dute elebidunean elebakarrean baino. Lehen mailan ere euskara hutsean aritzeko eskaera egiteko asmoa dutela erran du, gaur, Jean-Louis Fournier Azkaineko auzapezak. Irisarriko (Nafarroa Behera) eskola publikoa da bide horretan lehen urratsak egin dituen ikastetxe bakarra.
Ama eskolako euskarazko ikasgela bisitatu du Bisagni-Faurek, eta lehen mailako matematikako klasea ondotik. Irakasle taldearekin bilkura egin du bisita bukatzeko, euskara hutsean aritzeak aritzeak zer ekarri duen jakiteko xedez. Guziek mezu bera eman diote errektoreari: ama eskolan euskara hutsean ari direnetik hobekuntza nabarmena ikusi dute ikasleen euskara mailan, bai ulermenean eta baita ahozko eta idatzizko ekoizpenean ere. «Elebiduneko gurasoen %10-20 baizik ez da euskalduna gure eskolan. Haur batzuek euskara entzuten dute, baina arras gutxi», esplikatu du Serge Berdou eskolako zuzendariak. «Ukaezina da euskara hutsean aritu direnek maila hobea dutela. Denbora guzian euskaraz ari direnez, aise emaitza hobeak lortzen dituzte». Kolegiora iristean, elebiduneko beste ikasleekin desberdintasuna nabaria dela erran du. Mezu bera eman dute irakasleek eta bilkuran parte hartzen ari zen guraso batek ere.
Halaber, zailtasunetan diren ikasleen segipena egiten duen laguntzaileak ere bere esperientziaren berri eman du. «Guraso batzuek pentsatu izan dute haien haurrak euskaragatik zituela klasean segitzeko zailtasunak, baina ez da hala». Haur bat baino gehiagoren adibidea eman du, eta bereziki azpimarratu du horietako batena: «matematiketan zuen zailtasun gehien, baina euskaraz ongi moldatzen zen». Elebidunean izateak balioa ematen ziola baieztatu du.
«Gogotsu» atera da Bordeleko errektorea bisitatik eta praktika pedagogikoei buruz izan duen trukaketatik. «Mezu bat eman behar banu hau da: irakaskuntza elebiduna posible dela zailtasunetan diren ikasleentzat ere. Biak bateragarriak dira.», adierazi du. «Eskola honetan ongi funtzionatzen du. Akademian ez dugu horri buruzko kezkarik antolaketa pedagogikoa posible den heinean; eta, bereziki, familiei hautua utzia zaienean».
Seaskari izkin
Ipar Euskal Herrira etorrita, espero zitekeen Bordeleko errektoreak erantzun bat emanen zuela Seaskak Frantziako Gobernuari egin dizkion eskaerei buruz, baina ez da hala izan. Seaskak, EEPk eta Frantziako Estatuak izenpetzen duten hitzarmena joan den ikasturtean bukatu zen, eta berriari buruzko negoziazioak abiatuak dituzte. Azterketen gaiak sortzen du tentsio gehien, brebeta eta baxoa euskaraz pasatu ahal izateak; baina badituzte adostu beharreko beste gai batzuk ere: irakasle postuak, murgiltze eredua nola ulertzen duten, ikastola berrien irekitze plana... «Funtsean, elkarrekin nola lan eginen dugun definitzen du hitzarmen horrek», Peio Jorajuria Seaskako lehendakariaren hitzetan.
Irailean bilkura egin zuten Parisen EEPk eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin, eta «jarrera aldaketa» bat sumatu zuten. Egindako eskaerei buruzko erantzunak «epe onargarri» batean emanen zizkietela erran zieten orduan ministerioko ordezkariek, baina oraindik ez dira iritsi. Ministerioa brebetaren azterketak aitzin mintzatuko dela erran du Bordeleko errektoreak. Azkenik, bada beste funtsezko galdera bat: zer berme izan dezake Seaskak ministerioarekin adostuko duena beteko dela segur izateko? 2019an izenpetutako hitzarmenaren «beste interpretazio bat» egiten zuela erran du azken hilabeteetan Bisagni-Faurek. Azkainera egindako bisitan bermeei buruz galdera egin zaionean, erantzuteari uko egin dio, haserre. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219416/beste-11-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste 11 preso Euskal Herriratuko dituzte | Herriratuen artean dago Iratxe Sorzabal; Frantziak joan den hilabetean Espainiaratu zuen. | Beste 11 preso Euskal Herriratuko dituzte. Herriratuen artean dago Iratxe Sorzabal; Frantziak joan den hilabetean Espainiaratu zuen. | Espainiako Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak eta Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailak beste 11 euskal presoren Euskal Herriratzea adostu dute. Orain, Jaurlaritzari egokituko zaio bakoitza zer espetxetara eramango duen erabakitzea.
Julen Atxurra eta Beatriz Etxebarria El Duesoko kartzelatik Euskal Herriratuko dituzte. Atxurra 2013ko azaroan espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2030ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Etxebarria, berriz, 2011ko martxoan kartzelatu zuten, eta 40 urteko zigorra betetzen ari da. 2041ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Beñat Aginagalde eta Mattin Sarasola, berriz, Dueñastik Euskal Herriratuko dituzte. Aginagalde 2014ko apirilean sartu zuten preso, 40 urteko zigorra betetzeko, eta 2044ko otsailean beteko ditu hiru laurdenak. Sarasola, berriz, 2008ko urtarrilean espetxeratu zuten, eta 40 urteko zigorra betetzen ari da. 2037an beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Logroñoko espetxean daude Euskal Herriratuko dituzten beste bost preso: Gurutz Agirresarobe, Asier Arzalluz, Harriet Iragi, Iker Olabarrieta eta Andoni Otegi. Agirresarobe 2010eko abuztutik dago kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2033an beteko ditu hiru laurdenak. Arzalluz, berriz, 2009ko azarotik dago preso, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. Datorren urteko apirilean beteko ditu hiru laurdenak. Iragiren kasuan, 2000ko urritik dago espetxeratuta 30 urteko zigorra betetzeko, eta datorren urteko maiatzean egingo ditu hiru laurdenak. Olabarrieta 2005eko martxoan kartzelatu zuten hogei urteko zigorra betetzeko, eta 2020ko martxoan bete zituen hiru laurdenak. Otegi, berriz, 2008ko urriaz geroztik dago giltzapean, 30 urteko zigorra betetzeko. 2031ko apirilean beteko ditu hiru laurdenak.
Itziar Moreno, berriz, Madrilen dago preso joan den abuztuaren 5etik. Frantzian ezarritako hamabost urteko zigorra betetzen ari da, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak.
Azkenik, Iratxe Sorzabal ere Euskal Herriratuko dute: Estremeratik. Behin-behineko espetxealdian dago, Frantziak joan den irailean Espainiaratu eta gero. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219417/jendarme-bat-hil-da-baionan-moto-istripuz.htm | Ekonomia | Jendarme bat hil da Baionan, moto istripuz | Frantziako Bankuko kamioi bat eskoltatzen ari zela anbulantzia kamioi bat jo du motozaleak. | Jendarme bat hil da Baionan, moto istripuz. Frantziako Bankuko kamioi bat eskoltatzen ari zela anbulantzia kamioi bat jo du motozaleak. | Motoz zihoan jendarme bat hil da gaur goizean, D 810 errepidean, Baionan. Frantziako Bankuko kamioi bat eskoltatzen ari zen beste hiru jendarme motozalerekin batean, eta parean zetorren anbulantzia kamioi bat jo du. Baionako fiskalak ikerketa abiatu du berehala, istripuaren nondik norakoak argitzeko. Parean zetorren anbulantziaren gidaria shock egoeran da, eta Baionako ospitalera eraman behar izan dute artatzeko.
Philippe Le Moing Surzur Baionako suprefeta istripua gertatu den lekura joan da berehala. Frantziako Gerald Darmanin Barne ministroak txio batean adierazi du «tristezia handiz» hartu duela berria, eta doluminak helarazi dizkie hildako jendarmearen familiari eta lankideei. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219418/fvemen-eskaintza-berriak-ez-du-indargabetu-bizkaiko-metalgintzako-greba.htm | Ekonomia | FVEMen eskaintza berriak ez du indargabetu Bizkaiko metalgintzako greba | CCOO, LAB eta UGT «mugimendu bat egiteko prest» agertu dira, patronalak neurri erregresiboak kentzen baditu | FVEMen eskaintza berriak ez du indargabetu Bizkaiko metalgintzako greba. CCOO, LAB eta UGT «mugimendu bat egiteko prest» agertu dira, patronalak neurri erregresiboak kentzen baditu | Bizkaiko metalgintzako sindikatuek hilabete amaierako greba deialdiari eutsi diote oraingoz. FVEM patronalak lan ituna berritzeko bere azken eskaintza hobetu arren, sindikatuen ustez «ez da nahikoa», eta urriaren 27rako, 28rako eta azaroaren 2rako eginiko greba deialdiak mantendu dituzte. Hala ere, CCOO, LAB eta UGT —ordezkaritzaren %59,5 dute— «mugimendu bat egiteko prest» daude FVEMek baldintza erregresiboak kendu eta erosteko ahalmen osoa bermatuko duen proposamen berri bat egiten badu. ELAk, berriz, nabarmendu du greba egunak aktibatzen eta prestatzen jarraitu behar dela. Hurrengo bilera hilaren 19an izango da. Astiro eta apurka bada ere, badirudi jarrera batzuk mugitzen ari direla Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioan. FVEMek eta sindikatuek negoziazio txanda honetako hamahirugarren bilera egin dute, eta patronalak bere azken eskaintza hobetu du. Proposamen berriaren arabera, horrela eguneratuko lirateke soldata taulak: %4,5 2022an; %3 2023an; eta %2,5 2024an. Era berean %2rainokoa izan daitekeen eguneratze bat eskaini du itunaren indarraldiaren amaieran, betiere hiru urte horietako KPI bateratua aurrez adosturiko igoera finkoak baino handiagoa bada. Era berean, eta FVEMen arabera, malgutasun eskariari dagokion urteko lan ordu kopurua murriztu du. Sindikatuentzat, baina, ez da nahikoa. CCOOrentzat, LABentzat eta UGTrentzat eskaintza horrekin oraindik ere ez dago bermatuta langileen erosteko ahalmena. Era berean, ez datoz bat patronalarekin malgutasun orduak murrizten direla ondorioztatzean. Haien ustez, hori ez da FVEMek mantentzen duen baldintza erregresibo bakarra. Esaterako, sendagiria jaso osteko osagarrien ordainsariak baldintzatu nahi ditu. Sindikatu horiek, dena den, mugimendu bat egiteko prest agertu dira FVEMek «arduraz jokatu» eta bere eskaintza hobetzen badu. Hurrengo bilera 19an da, eta orduan ikusiko da deialdiari eusten dioten ala ez. ELA, irmo ELAk —%40,5eko ordezkaritza—, ordea, atzoko bileraren balorazio gogorragoa egin du: «Igoera eskaintza ez da nahikoa. Adibidez, 2022rako eginikoak kanpoan uzten ditu sektoreko langile gehienak». Sindikatuaren ustez, FVEMen eskaintzak «urrun» daude metalgintzako langileek behar dutenetik. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219419/siemens-gamesak-oraindik-ez-du-argitu-non-egingo-dituen-kaleratzeak.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak oraindik ez du argitu non egingo dituen kaleratzeak | Enplegu mahaia osatuta, sindikatu bakoitzeko hiru kide izendatu dira, eta hurrengo bilera urriaren 25ean egingo dute. | Siemens Gamesak oraindik ez du argitu non egingo dituen kaleratzeak. Enplegu mahaia osatuta, sindikatu bakoitzeko hiru kide izendatu dira, eta hurrengo bilera urriaren 25ean egingo dute. | «Ez eduki zalantzarik sindikatuon lehen galdera dela non egin nahi dituen kaleratzeak». 15:00etan batzartu dira Zamudion (Bizkaia) Siemens Gamesako zuzendaritza eta sindikatuak, baina konpainiak ez du argitu nola banatuko diren bulegoetan egin nahi dituen 352 kaleratzeak.
Irailean jakinarazi zuen Siemens Gamesak munduan 2.900 langile kaleratuko zituela, horietatik 475 Espainiako eta Euskal Herriko lantokietan. Gerora jakin denez, 475 kaleratze horien artean daude kontratua berrituko ez zaien Agredako (Soria, Espainia) 80 behin-behineko eta aurretik ere desagertzea espero ziren errotazioko beste 42 lanpostu.
Horrek esan nahi du Siemens Gamesaren plana bulegoei begira egingo dela eta 352 kaleratzeak egingo dituela Zamudion bertan, Sarrigurenen (Iruñea, Nafarroa) eta Madrilen.
Dena den, CCOOko Miguel Garcia Adanerok azpimarratu duenez, kaleratzeak nola banatu nahi dituen zehaztu gabe jarraitzen du enpresak. Ez die esaten ere zer ataletan egin nahi dituen, horrekin ondoriozta baitezakete langileen ordezkariek non izango diren. «Susmoa dugu Nafarroan asko izango direla, baina ez dakigu zenbat», aipatu du Garcia Adanerok.
CCOOko ordezkariaren arabera, «lanpostuak ez daude soberan». Garcia Adanerok ez ditu ulertzen enpresak emandako argudioak. Euren planteamendua da, arrazoiak aztertu ostean, enpresaren lan eskaintzak ez kanporatzea eta bertako langileekin betetzea; eta, behar izanez gero, erretiro aurreratuekin eta borondatez lana utzi dutenekin estaltzea hori.
ELAren eskaera
ELAk berretsi du lehen enplegu mahaia osatuta ez dakitela oraindik nola eragingo duen Euskal Herriko bi lantokietan. Datu gehiago biltzeko eskaera formala egin du, Europako Batzordean aurkeztu zen informazio ezagutzeko asmoz. Sindikatuak gogoan hartu du 2018tik hirugarren doikuntza plana aurkeztu duela enpresak eta horrek «tentsioa areagotu» besterik ez duela egiten langileen artean.
ELAk enpleguaren egonkortasuna bermatu dezala galdegin dio, eta horretarako industria plan «sendo bat» aurkez dezala. Siemensetan eta Gamesaren arteko bat egitetik enplegua etengabe suntsitu dela gaitzetsi du.
Urriaren 25ean, hurrengoa
Ikusi beharko da hurrengo enplegu mahaian datu gehiago ematen dituen zuzendaritzak. Urriaren 25ean dira biltzekoak. Sindikatu bakoitzeko hiru ordezkari joango dira bigarren bilkura horretara. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219420/presidente-berria-dute-iraken-abdelatif-raxid-kurdua.htm | Mundua | Presidente berria dute Iraken: Abdelatif Raxid kurdua | Hauteskundeak egin eta urtebetera jarri dira ados Irakeko indar politikoak estatuburu berria hautatzeko. | Presidente berria dute Iraken: Abdelatif Raxid kurdua. Hauteskundeak egin eta urtebetera jarri dira ados Irakeko indar politikoak estatuburu berria hautatzeko. | Irakeko Parlamentuak Abdelatif Raxid izendatu du gaur herrialdeko presidente. Parlamentuko 329 eserlekuetatik 162ren babesa jasota, Raxidek hartu dio lekukoa Barham Salehri Irakeko estatuburu gisa. Gaurkoaren aurretik beste hiru saio eginak zituzten parlamentuan presidente berria hautatzeko. Hirurek porrot egin ostean, laugarrenean jarri dira ados alderdi politikoak Raxid presidente izendatzeko.
Izendapena publiko egin bezain pronto, Mustafa al-Kazemi Irakeko lehen ministroak «arrakasta» opatu dio «bere zereginean». Indar politiko guztiei eskatu die «elkarrekin kooperatzeko eta presidente berriari babesa eskaintzeko».
Iazko urrian egin zituzten hauteskunde parlamentarioak Iraken, eta urtebete behar izan dute presidente berria hautatzeko. Dena den, gobernu berria ez dute osatu oraindik.
Saddam Husseinen aroa amaitu zenetik, parlamentuko presidenteak sunita izan behar du; lehen ministroak, xiita; eta presidenteak, berriz, kurdua. Raxid ere Kurdistangoa da, eta PUK Kurdistango Batasun Abertzalearen ingurukoa. PUK da Iraken menpeko Kurdistango alderdi nagusietako bat.
Irakeko presidentetza ez da Raxidek izan duen lehen ardura Irakeko Gobernuan. Ur Baliabideen ministro izan zen 2003tik 2010era. Orduan, Irakeko Presidentetzako aholkulari nagusi izateko utzi zuen kargua. Jalal Talabani, Fuad Masum eta Saleh presidenteen aholkularia izan da gaur arte. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219421/realak-nagusitasunez-egin-du-aurrera.htm | Kirola | Realak nagusitasunez egin du aurrera | Realak matematikoki ziurtatu du Europa ligako multzoen fasea gainditzea. Txuri-urdinek aise irabazi dute Xeriffen aurka. Imanolek aldaketa asko egin ditu, nekea kudeatzeko eta minutuak banatzeko. | Realak nagusitasunez egin du aurrera. Realak matematikoki ziurtatu du Europa ligako multzoen fasea gainditzea. Txuri-urdinek aise irabazi dute Xeriffen aurka. Imanolek aldaketa asko egin ditu, nekea kudeatzeko eta minutuak banatzeko. | Reala da Europa ligan multzoen fasea gainditu duen lehendabiziko taldeetako bat. Txuri-urdinek irabazi egin dituzte jokatutako lau partidak, eta nagusitasun hori baliatu du lehen urratsa egiteko. Orain, final-zortzirenen aurreko kanporaketa saihestea du hurrengo xedea. Manchester Unitedekin izango du lehia hori, azken unean gola sartuta irabazi baitio Omoniari (1-0).
Dena den, indartsu dago Reala. Donostiarrek Xeriff Tiraspol hartu dute mendean Anoetan (3-0). Imanol Alguacilen taldeak lehen zatian bideratu du garaipena, jokoan nagusi izanda. Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu hamaikakoan. Besteak beste, Aritz Elustondok atzeko hegalean jokatu du, eta Diego Rico, Ander Gebara, Beñat Turrientes eta Carlos Fernandez ere hasieratik aritu dira.
Hala, Imanolek nekearen karga kuadeatu nahi izan du, hasiera batean maila txikiagoa duen talde baten aurka. Bete-betean asmatu du. Realak nagusitasun handia izan du jokoan. Lehen zatia hasi orduko gailendu da; zelai erditik nahiz soropilaren erdigunetik sortu ditu erasoko aukerak, eta estu hartu du Xeriff.
Realak neurketa hasi orduko hartu du partidaren neurria. Kontrarioari arnaserako tarterik utzi gabe, jokaldi landuak egitea izan du helburu. Horren adibide izan dira Carlos Fernadezen eta Brais Mendezen bi jaurtiketa, gola egitear izan baitira biak. Haien saialdiek zutoina jo dute. Lanean segi behar.
Dena den, Realari asko gozatu zaio norgehiagoka 35. minutuan. Epaileak txartel gorria atera dio Armel Zohouriri, Diego Ricori eraso egin diola. Kaleratze argia izan da. Ordutik aurrera, Realak izan du jokoaren erabateko kontrola, eta atsedenaldiaren atarian egin du lehendabiziko gola, Alexander Sorlothen zartako indartsu bati esker.
Kudeaketa, eta errenta Tankerakoa izan da bigarren zatia ere. Imanolek David Silva eta Carlos Fernandez kendu ditu atsedenaldian, eta Robert Navarro eta Jon Karrikaburu zelairatu. Jokora batu diren kirolariek ondo aprobetxatu dute aukera. Batez ere, Navarrok. Kataluniarrak eman du bigarren goleko pasea. Joko konbinatiboa baliatuta lortu du errenta handitzea. Parte hartzeko handiko jokaldiaren ostean Navarrok jaso du baloia, area barruan, eta hark Ricorekin jokatu du. Atzelari espainiarrak lehen gola egin du txuri-urdinez jantzita.
Realak orduan erabaki du neurketa. Xeriff erabat gaindituta, etxekoek nahieran jokatu dute amaierara artean. Navarrok berak egin du hirugarren gola, 83. minutuan, boleaz, Take Kuborekin elkarlanean. Garaipen jabala izan da, eta halakoxea izaten ari da txapelketa ere. Lehiak aurrera egin ahala sortuko dira estutasunak. Bien bitartean, gozatu. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219443/berria-fm-saritu-du-euskal-kazetarien-elkarteak.htm | Bizigiro | 'Berria FM' saritu du Euskal Kazetarien Elkarteak | Ohorezko sarian, Martin Ugalderen ibilbideari egin diote aitortza. Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleari eman diote | 'Berria FM' saritu du Euskal Kazetarien Elkarteak. Ohorezko sarian, Martin Ugalderen ibilbideari egin diote aitortza. Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleari eman diote | Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak Euskal Kazetaritza Sariak eman ohi ditu urtero, eta aurten BERRIAren edukietako batek jasoko du garaikurretako bat: Maider Galardi F. Agirreri eman diote Kazetaritza Digitala-Narratiba Berriak saria, Berria FM podcasta gidatzeagatik.
Egunkariaren podcast feminista da Berria FM, eta laugarren sasoian da. Hilabetean behin kaleratzen ditu egunkariak saioak, asmo argiz: askotariko gaiak lantzea, begirada zorrotz eta feministaz, ertzetan jarriz atentzioa.
Galardi pozik mintzatu da jasotako sariaz: «Hiru urte hauetan egin dugun lanari, kazetaritza feministari eta BERRIAk hartu duen norabide feministari egiten zaion aitortza moduan hartu dut». Nabarmendu du «harrotasuna» sentitzen duela podcastaren proiektuarekin. «BERRIAk apustua egin zuen euskarazko lehen podcast feminista egiteko. Garai hartan ez zeuden hainbeste podcast, eta egun podcast feminista gehiago daude euskaraz; eskaintza zabalagoa da. Gu gure baliabideekin joan gara bidea eginez, ahal dugun moduan. Hiru urteren ostean, asko profesionalizatu da podcasten eremua, eta Berria FM hor tartean egotea eta saritua izatea pozgarria da; harrotasuna ematen du».
Sariak banatzeko ekitaldia azaroaren 8an egingo dute, Bilbon. Ekitaldi horri begira, Galardik «errespetu handia» duela esan du. «Sekulako ibilbidea duten sarituen ondoan egongo naiz egun horretan. Profesional handien ondoan saritu dute gure podcasta, eta urduri nago».
Saria dela eta, eskerrak emateko aukera baliatu du Galardik: «BERRIAri eta egunkariko lantaldeko kide feministei eskerrak eman nahi dizkiet, Berria FM proiektuan sinisteagatik, baita baldintzak jartzeagatik ere Berria FM-k iraun dezan. Elkarrizketetan eta erreportajeetan parte hartu duten bazterreko ahots guztiei ere eskerrak eman nahi dizkiet». Kazetariak gogorarazi du proiektuaren hasieratik ertzetara begiratzea izan dela haien asmoa. «Lortu genuen pandemian podcastarekin aurrera egitea, lortu dugu elkarrizketa bat kartzela barnetik Itziar Morenorekin, baita gorputz disidenteak podcastean egotea eta gerrako gaiak ikuspegi feministatik ekartzea ere, besteak beste».
Ikusi gehiago: 'Berria FM' podcasta
Ohorezko saria Ugalderi
Sarien barruan, Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritza batzordeak kategoria berri bat sortu du, lanbidearen barnean historikoki garrantzitsua izan den pertsonaia bat ohorez aintzatesteko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen garrantzia eta ibilbidea kontuan hartuta. Ohorezko sari hori aurrenekoz emango dute aurten: Martin Ugalde zenaren ibilbidea eta ondarea saritzea erabaki dute. «Euskararen defentsarako figura enblematikoa izan zen, azken urteetan Euskaldunon Egunkaria-ri lotuta. Egunkari horren sortzaileetako bat izan zen, eta haren itxiera modu traumatikoan jasan zuen», adierazi dute kazetarien elkargoak eta elkarteak.
Bestetik, Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleari emango diote. Prentsa idatzian ibilbide luzea egin du Aizpeoleak: Egin egunkariaren lehen erredakzioan parte hartu zuen; El Diario Vasco-n aritu zen 1981etik 1989ra; eta 1989tik 2012ra, El País egunkariko Nacional saileko arduraduna izan zen. Euskal gatazka politikoaren aditu gisa, irratiko eta telebistako makina bat eztabaidatan parte hartu du azkeneko hamarkadatan.
Pablo Gonzalezi, bestetik, Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria ematea erabaki du epaimahaiak. Zazpi hilabete baino gehiago dira Gonzalez Polonian espetxeratuta dagoela, inkomunikazio erregimenean.
Floren Torrelledori eman diote Ibilbide Profesionalaren Saria; Ramon Bustamantek jasoko du Ingurumen kazetaritzari buruzko ataleko garaikurra; eta Maria Bartolomek, berriz, fotokazetaritzari eskainitako Juantxu Rodriguez saria.
EITBren ibilbideari egin diote aitortza, hari eman baitiote Pertsonaia edo Giza Instituzioa saria, sorreratik 40 urte igaro direla eta. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219444/karlos-apeztegia-presoa-libre-geratu-da.htm | Politika | Karlos Apeztegia presoa libre geratu da | Guztira 26 urte egin ditu kartzelan. | Karlos Apeztegia presoa libre geratu da. Guztira 26 urte egin ditu kartzelan. | Karlos Apeztegia euskal presoa aske geratu da gaur goizean, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. Martutenen zegoen espetxeratuta.
Guztira, Apeztegiak 26 urte egin ditu kartzelan; lehenbizi, 21 urteko espetxe zigorra bete zuen, eta 2013ko maiatzean askatu zuten. 2018an, ordea, berriro atxilotu zuten, «erakunde terroristako kide» izatea leporatuta. Ordurako urtebete zen ETAk armak eman zituela, bost hilabete erakundea desegin zela, eta zazpi urte jarduera armatua behin betiko eten zuela, baina auzitegiak ebatzi zuen Apeztegiak ihes egiteko arriskua zegoela, eta espetxeratu egin zuen. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219445/senpereko-beste-bost-hautetsik-kargua-utzi-dute.htm | Politika | Senpereko beste bost hautetsik kargua utzi dute | Senpere Bai talde abertzaleko bost hautetsi atera dira herriko kontseilutik, auzapezaren kudeaketagatik. Hilabete hasieran, jada, gehiengoko bost hautetsik aurkeztu zuten beren dimisioa. | Senpereko beste bost hautetsik kargua utzi dute. Senpere Bai talde abertzaleko bost hautetsi atera dira herriko kontseilutik, auzapezaren kudeaketagatik. Hilabete hasieran, jada, gehiengoko bost hautetsik aurkeztu zuten beren dimisioa. | Dominique Idiart auzapezaren kudeatzeko manera zalantzan jarri dute Senpere Baiko bost hautetsik, eta, horregatik, kargua uztea erabaki dute. «Zaila izan da erabaki hori hartzea, baina luzaz gogoetatu dugu, eta herri kudeaketari eta langileen kudeaketari buruz ditugun desadostasunek eraman gaituzte horretara, baita gure zerrenda kideen azkenaldiko dimisioek ere», azaldu dute ohar batean. Hala, guztira hamar hautetsik utzi dute kargua.
Izan ere, urriaren 10ean gehiengoko bost hautetsik kargua uztea deliberatu zuten. Senpertarrei helarazi zieten gutun batean salatu zuten hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen dituela erabaki guziak. «Abentura munizipal honetan lan egiteko engaiatu ginen, eta ez bakarrik herriko kontseiluetan eskua altxatzeko», adierazi zuten.
Gaur-gaurkoz, Idiartek ez du erakutsi beste hauteskunde batzuetara deitzeko asmorik. 2020an hautatu zuten Idiart Senpereko auzapez; bozen bigarren itzulian, Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen orduan. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219446/nafarroa-arenan-egon-nahi-dute-denek.htm | Kultura | Nafarroa Arenan egon nahi dute denek | Bertsolari Txapelketa Nagusia irailaren 24an abiatu zen, eta datorren abenduaren 18an eginen dute finala: Iruñean, lehen aldiz, Nafarroa Arena pabiloian. Herrialdeko bertsozaleak «kontent» dira. Finalaurrekoetako lehen itzulia ere hemen hasiko da: Elizondon eginen dute, hilaren 22an. | Nafarroa Arenan egon nahi dute denek. Bertsolari Txapelketa Nagusia irailaren 24an abiatu zen, eta datorren abenduaren 18an eginen dute finala: Iruñean, lehen aldiz, Nafarroa Arena pabiloian. Herrialdeko bertsozaleak «kontent» dira. Finalaurrekoetako lehen itzulia ere hemen hasiko da: Elizondon eginen dute, hilaren 22an. | Ander Perez, Nafarroako Bertsozale Elkartea
«Oso garrantzitsua da finala Iruñean egitea». Horixe nabarmendu du Nafarroako Bertsozale Elkarteko kide Ander Perezek (Iruñea, 1988), aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko azken saioari buruz. «Txapelketak izaera ibiltaria du; Iruñean bada finala har dezakeen azpiegitura bat, eta urrats inportantea da finala honat ekartzea».
Perezek oroitarazi du txapelketa ez dela bakarrik finala, eta nabarmendu egin ditu, ondorioz, Lizarra, Donibane Garazi eta Gotaine-Irabarneko (Zuberoa) saioak ere; gaineratu du Nafarroan bertsozaleen elkarteak bertsolaritza herriz herri zabaltzea duela helburu, eta sumatzen dela lan horren eragina. «2018tik, Nafarroako ondare immateriala da bertsolaritza. Izan da nolabaiteko aitortza bat eta garapen bat, eta horrek ere azaltzen du finala hemen antolatzea; badu indar sinboliko bat, gainera».
Perezek erran du Iruñeko euskaldunentzat eta bertsozaleentzat «motibazio iturri» izan nahi duela finalak: euskal kulturaren esparruan ari direnak «ilusioz bete nahi dituzte. Aurten «gogo berezi» bat dagoela uste du, pandemiagatik txapelketa nagusia urtebete atzeratu eta gero, eta gogo horren seinale dela saio gehienetan sarrerak agortzen ari direla. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219447/bertso-gose-handiarekin.htm | Bertso gose handiarekin | Bertso gose handiarekin. | Txapelketa, arreta, fereka, osaketa. Kiniela, dela, horrela, txapela. Sarrera, barrera, egoera, amaiera… Ia oharkabean, irailetik errima saltsan murgilduta dabiltza bertsozale gehienak. Batek asmatu duela, bestea behetik ibili dela, ezuste polita izan dela, gaia gustatu zaiela… Bertsolari Txapelketa Nagusiak beti sortzen du irrika berezia zaleen artean, eta aurtengoa are bereziagoa izaten ari da, COVID-19aren eraginez bost urtera joan delako berez lau urtez behin egiten den txapelketa.
Irailaren 15ean aurkeztu zuten txapelketa, Villabona-Amasan, eta egun horretan gelditu ziren zehaztuta bertsozale askoren abenduaren 18ra arteko asteburuak. Getxon (Bizkaia) izan zen lehen faseko lehen saioa, irailaren 24an, eta joan den igandean seigarrena eta azkena, Lizarran (Nafarroa). Tartean, bi saio egin dituzte Gipuzkoan: irailaren 25ean, Arrasaten, eta urriaren 8an, Donostian.
Finalaurrekoak zehaztuta, Gipuzkoako hamabi bertsolari ariko dira lehian urriaren 22tik azaroaren 12ra, finalaurrekoetako lehen fasean —24 bertsolari dira guztira—, eta puntu gehien biltzen duten hemezortzi bertsolariak igaroko dira finalaurrekoetako bigarren fasera. Beste hiru saio izango dira gero, azaroaren 19an eta 26an, eta abenduaren 3an. Puntu gehien biltzen duten zazpi bertsolariek Maialen Lujanbio zain izango dute abenduaren 18an Iruñeko Nafarroa Arena pabiloian jokatuko duten finalean.
“Gabezia handia nabaritu dugu bost urte hauetan”, hasi du azalpena German Zelaiak (Aizarna, Zestoa, 1949): “Ilusioz hartu dugu txapelketa, eta bertsolariekin batera ari gara gozatzen eta sufritzen, sufritu ere egiten dugulako norbait ezinean ari dela ikusita”. Oso bertsozaleak dira bai Zelaia eta bai Laxaro Azkune (Azpeitia, 1950). Besteak beste, gai jartzen urte askoan ibilia da Azkune. “Horrez gain, Erniarraitz, Osinalde eta Lizardi sariketak ere, esaterako, beti ikusten ditugu; bertsolari gazteetako asko ezagutzen ditugu, eta Txapelketa Nagusia izaten da gazte horien garapenaren isla. Polita izaten da gazteak gora egiten ari direla ikustea. Barrua mugitzen zaigu; ilusioa sortzen zaigu”. Getxoko saioan bakarrik huts egin zuen azpeitiarrak, eta Lizarrakora ere joaterik ez zuen izan aizarnarrak.
Bertsoa, eskolatik
Txapelketa Nagusia “modu naturalean” bizi du Haizea Aranak (Eskoriatza, 2001). “Inoiz ez dut edukitzen izugarrizko gogorik txapelketa iristeko, baina gero piztu egiten naiz beti”, aitortu du. Horren erakusgarri, lehen faseko sei saioetan izan da eskoriatzarra, eta, okerrik ezean, azken zazpietara joateko asmoa dauka. “Eskolan bertsozaletutakoa” dela aitortu du Aranak: “Han hasi nintzen bertsolaritza lantzen, eta, kontziente naizela, arretaz ikusten ari naizen hirugarren Txapelketa Nagusia da hau; 2013ko txapelketa izan zen lehenengoa. Bertsoaren inguruko harreman sare horiek lotu naute ni bertsolaritzara”. Eurak etxekoekin baino gehiago, etxekoak eurekin bertsozaletu direla argitu du Aranak, Oihana ahizparekin eta berekin.
Zelaiari eta Azkuneri, berriz, etxetik datorkie bertsoarekiko maitasuna. “Guk oso zalea genuen aita”, hasi du azalpena aizarnarrak: “Eta hark buruz ikasita edukitzen zituen puntu-erantzun batzuk ere”. Azkunek esan du 1962an irratiz txapelketako saioak ematen hasi zirenean “meza bera baino garrantzitsuagoa” izaten zela bertso saioa euren etxean: “Han ez zegoen txintik ere egiterik; irratiari begira-begira egoten ziren denak. Hortik hartu dugu guk zaletasuna”.
Zelaia eta Azkune kuadrillan joaten dira saioetara: “Nahiz eta aurten apalduta daukagun taldea; arrazoi bat dela eta bestea dela, bederatzitik laura jaitsita gabiltza”. Emazteekin batera joaten dira biak saioetara. “Gurekin batera egin dira bertsozale, eta gustura ibiltzen gara elkarrekin”. Arana, berriz, Oihana ahizparekin eta lagunekin joaten da saio gehienetara: “Eta, saioak entzuteaz gain, inguruko herriren batean bazkari-afariak eta parranda txiki batzuk egiteko ere baliatzen dugu aukera. Gotaine-Irabarnen [Zuberoa], esaterako, bazkaltzera joan ginen, bi ordu eta erdiko bidea geneukalako”. Aranari asko gustatzen zaio saio bakoitzaren ondoren atarian saioaren inguruko gorabeherez, gaiez, puntuez… hizketan aritzea: “Bitxia eta polita izaten da une hori”.
Larunbatetan, saio gehientsuenetan, erritual bat izaten dute Zelaiak eta Azkunek: “Saioa bukatu, Azpeitira itzuli eta Mendizabal jatetxean afaltzen dugu, saioa bera aztertuz”.
Bertsolari izan gabe, “bertsolarien lagun oso gertuko” izatera iritsi direla adierazi du Azkunek. “Eta guretzat gauza handia da hori. Bertsolarien kuadrillakoak bihurtu gara ia-ia”. Herri Irratiko garaiak gogoan, koadernoa eta boligrafoa eskuan dituela joaten da Azkune saioetara: “Kontzentratzen laguntzen dit horrek; laneko bizioa da”. Zelaiak aldamenetik onartu du “lehen baino gehiago” asmatzen dutela orain saioa ondo samar edo gaizki samar doan. “Lehen, asko huts egiten genuen, baina itxuran gabiltza orain. Ikasten ari gara, nonbait!”. Hori bai, aizarnarrak aitortu du Azkune falta izaten dutenetan, koaderno eta boligraforik gabe, “galduta” ibiltzen direla.
Bertsolaritza asko aldatu da azken urteotan. “Eta garai bateko bertsolaritzan geldituta daude bertsozale batzuk; gaur egungo bertsolaritzari ez diote kasu handirik egin horiek, eta esaten dute ez zaiela gustatzen”. Azkunek goratu egin ditu bai lehengo bertsokera eta bai gaur egungoa. “Bertsolariek gai eta modu asko landu dituzte azken urteotan; ikasiak dira, eta estimatu egiten dugu hori ere”.
Saioetan, poz txikiak
Joan den larunbatean Arana asko poztu zuen Onintza Enbeitaren saioak. “Baina harritu, bereziki ez nau inork harritu. Oihana Iguaran, adibidez, ez neukan hain kontuan hartuta, baina oso ondo aritu zen Gotaine-Irabarnen”. Pena pixka bat, berriz, Maialen Akizu bidean gelditu izanak eman dio: “Saio txukuna egiten ari zen, baina poto egin zuen bukaeran, eta pena izan zen”. Xabat Galletebeitia, Amaia Iturriotz eta Oihana Bartrarekin ere bazeukan itxaropen pixka bat, baina lehen fasean bidean gelditu dira horiek ere.
Zelaia Eñaut Martikorenarekin gelditu zen harrituta joan den larunbatean, Donostian: “Ganbarako gaia entzun eta han bota zituen bederatzi puntuko hiru bertso on, bat-batean”. Martikorenaren hamarreko txikiko saioa gehitu du Azkunek: “Antologikoa izan zen patata tortillaren kontura bota zuena. Eñautek beti eskaintzen du gauza bitxiren bat edo beste”. Bidean gelditu direnen artean, berriz, Miren Amuriza aipatu dute biek: “Ez zuen bere eguna izan, eta ezta Mantxik ere [Iñigo Mantzizidor]. Iban Urdangarinek ere zerbait esango du ozta-ozta kanpoan gelditu ondoren, baina egunean bertan egin behar izaten da bertsotan, eta…”.
Aitor Mendiluze, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Unai Agirre eta Sustrai Colina lehian direla, finalaurrekoetan “oso maila ona” espero du Aranak: “Saio bereziak gelditu dira; Irungoan, esaterako, emakumezkoak dira sei bertsolarietatik bost. Guztiak saio politak izango direla iruditzen zait”. Zelaiak ere “oso maila ona” espero du finalaurrekoetan.
Finala urruti dago oraindik, baina aurten aldaketa handi bat izango da, Barakaldoko (Bizkaia) BECetik Iruñeko Nafarroa Arenara lekualdatuko delako oholtza. Aranak “oso gustura” hartu du aldaketa: “Nafarroako bertsolaritzan asko eragingo du, eta garrantzitsua iruditzen zait Euskal Herriaren erdigunea Gipuzkoatik eta Bizkaitik ateratzea”. | ||
2022-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/219448/heriotza-presente-edukita-bizitza-hobeto-eraman-daiteke.htm | Gizartea | «Heriotza presente edukita, bizitza hobeto eraman daiteke» | Heriotza eta dolua ditu ardatz Oskar Gazteluren azken saiakerak: 'Heriotzari aurrez aurre begira'. Identitateaz ere idatzia du aurretik, psikologian formatua dago, eta Larrabetzuko sorreraren historiari ere erreparatu dio. | «Heriotza presente edukita, bizitza hobeto eraman daiteke». Heriotza eta dolua ditu ardatz Oskar Gazteluren azken saiakerak: 'Heriotzari aurrez aurre begira'. Identitateaz ere idatzia du aurretik, psikologian formatua dago, eta Larrabetzuko sorreraren historiari ere erreparatu dio. | Ezagutzeko beharragatik idazten du Oskar Gazteluk (Larrabetzu, 1964). Identitateaz jardun zuen Nire bizitza ni barik lanean (Arabako Foru Aldundiaren argitalpenak, 2019), eta doluaz dihardu azken obran: Heriotzari aurrez aurre begira (Erein, 2022). Jakintzaren arrastoan, beste hainbat arlo izan ditu jomuga: Larrabetzuko historia eta psikologia, besteak beste.
Zergatik erabaki zenuen heriotzaren inguruko lan bat egitea?
Prozesu luzea izan da; duela lauzpabost urte hasi nintzen. Orain dela hamalau urte, Claudio Naranjo psikiatrarekin Psikologia Integratiboa ikasten hasi nintzen. Helburua zen norberaren buruarekin gustura egotea, eta besteekin eta munduarekin harreman egokia izatea. Denok egiten dituzten galderak egin nizkion neure buruari: zer egiten dudan munduan, zertarako nagoen, nor naizen, eta zergatik amaitzen den hau dena. Konturatu nintzen bizitzaren lehenengo partean izakia zabaltzen doala, era hedakor batean, baina ailegatzen da puntu bat non hasten zaren barrura begira: “Non nago ni?”. Heriotzak mugatu egiten du ibilbide hori.
Mendebaldeko kulturak bazter egiten dio heriotzari, diozunez.
Mendebaldeko gizartean, oso txarto ikusita dago heriotzaz berba egitea; tabu bat da. Hitz egite hutsagatik hura ekarriko bazenu bezala. Agurrak ere urruntzen dira: esate baterako, beilatokiak, behintzat nire inguruan, gune industrialetan daude. Hasi nintzen irakurtzen, materiala biltzen, eta bitartean ingurukoak hil egiten dira, gu hilko garen moduan. Horrek prozesua azeleratzen du. Konturatu nintzen heriotza presente edukita bizitza hobeto eraman daitekeela. Ingurukoekin ere beste harreman bat dago: heriotzak berpiztu egiten dizu ingurukoekiko lotura.
Heriotza presente izatea izan da liburuaren hauspoetako bat?
Bai. Izan ere, dokumentazioa eta liburuak kontsultatuta, konturatu nintzen gure gizartean, orain ez hainbeste denbora, heriotzarekin bat egiten zela. XX. mendearen lehen zatiaren aurretik, badaude lekukotza batzuk. Esaterako, [William] Douglassen Muerte en Murelaga-n agertzen da nola hitz egiten zen lasai-lasai heriotzari buruz, inolako beldur barik; umeek gaubeletan jolastu egiten zuten, eta, orain dela mende batzuk, emakumeek elegiak kantatzen zituzten gaubeletan. Integratuta zegoen heriotza, bizitzaren parte bat zen. Gizartea hilezkorra da, baina pertsona hilkorra da: norbait joatea zauri bat bezala da, eta gizartea saiatzen da zauria ixten bere mekanismoekin; horregatik joaten ziren laguntzera baserri batetik bestera, baserriko lanak egitera, landa bideak errespetatzen ziren gorpua elizara eramateko… Euskal gizartean, heriotzak markatzen zituen harreman sozialak.
Soilik euskal gizartean?
Beste lekukotza bat da Joan Didionena. Hark esaten du AEBetan ere, konstituzioan agertzen denez zoriontsua izan beharra dagoela, zokoratu egin dela heriotza. Eta, horren ondorioz, dolua egiteko prozesua askoz zailagoa da. Lehengo errituak eraztun babesle bat bezalakoak ziren: konfiantzazko jendea inguruan zegoen, eta egin zitekeen negar, berba, barre… Baina gaur egun hori ez da ematen: jendeak ez du onartzen triste egon zaitezkeenik; pozik egon behar duzu.
Dolua indibidualizatu egin da?
Gizarte honetan, antibalio bat da. Ekoizleak eta kontsumitzaileak gara; heriotzak mugatu egiten du hori dena, ez du uzten hori garatzen. Gure gizartea da oso nartzisista, era pertsonal eta kolektiboan. Bakoitzak berea egin behar du, inork ahuldaderik ikusi gabe.
(Psikologiaren inguruko interesa. Oskar Gaztelu idazleak Psikologia Integratiboa ikasi zuen Claudio Naranjo psikiatrarekin. Irudian, Naranjo eta Gaztelu La Casa Grande herrian (Espainia), duela zortzi bat urte. oskar gaztelu)
Errituen garrantzia nabarmentzen duzu liburuan. Zergatik?
Errituak direlako egitura bat non ez duzun ezer pentsatu behar; babes toki bat ematen dizute. Errituetan, doluaren prozesua martxan ipin daiteke. Sinbologiaz beteta daude. Sakonak iruditu ez arren, atzean aspaldiko lanketa bat dago, sustraia daukate.
Esaten duzu erritu klasikoek ez badute balio, berrietara jo behar dela. Zeintzuk lirateke erritu berri horiek?
Gizarte elizkoi bat izan gara, baina jada ez; umezurtz geratu gara. Elizak ere aurreko errituetatik edan du. Ez dira errituak ezabatu behar, berregituratu beharko lirateke. Elizaz kanpoko errituak ere badaude: adibidez, zeremonia zibilak. Gorbeian eduki nuen bat: lagun bat joan zen, eta oso erritu polita egin zen, kanta batzuk arbolen artean… Holako leku sakratu batzuk topatu behar dira; sakratuak ez du esan nahi erlijiosoa. Baina pertsona bat doanean, ondo agurtuta badoa, guk ere irabazten dugu. Ez dagoenean agurtuta ere, baliagarria izan daiteke.
Dolurako, ezta?
Dolurako. Pertsona hori zure barruan geratzen da. Barne epaileak hori exijitzen digu, baina inoiz ez da berandu. Dolurako, aukerak daude beranduago ere bai. Nire aita orain dela 31 urte hil zen, eta uste dut dolua orain dela gutxi egin dudala. Azkenean, norbere buruarekin ondo geratzea da inportantea. Eta, horretarako, erritu batzuk egin behar dira.
Ikas edota irakats daiteke heriotzari aurre egiten?
Printzipioz, doluak dira pertsonalak eta ezin dira besterendu. Bakoitzak dauka bere dolua egiteko era, eta sentitzen dena berezia izango da. Horrek ez du esan nahi ezin daitezkeenik tresna batzuk erabili bide horretan. Esate baterako, askotan saiatzen gara pertsona hori lasaitzen, esaten ez dela ezer pasatuko. Eta bigarren mailan gelditu behar dugu: bakoitzak bere prozesua egiteko eskubide osoa dauka, eta guk entzun egin behar dugu; horrek dolua arindu dezake.
Joan Didion aipatu duzu, literatur idazle gehiago ere aipatzen dituzu liburuan. Literaturak nola laguntzen du prozesu horretan?
Normalean, norbait doanean, hitzik gabe geratzen zara, barne emozioak oso zailak baitira adierazteko. Badaude pertsona batzuk daukatenak trebezia handiagoa idazten, eta bila daiteke idazleek nola adierazten duten hori, hitzak topatzeko hitzak ez dituen gauza bati. Azkenean, sormen mundu bat da. Joan Didionek, Xabier Letek edo Miguel Unamunok asko sufritu zuten, eta horretaz idatzi zuten. Gertatzen zaiguna ezagutzeko bide bat da literatura. Dolua bakarrik pasatzen da, baina, aldi berean, unibertsala da.
Oraingoa eta zure aurreko lana saiakera estilokoak dira. Zelan definituko zenuke zure estiloa?
Bietan bilatu dut pasatzea ez jakitetik jakitera. Horrek ez du esan nahi orain dakidanik. Baina, hasi nintzenean, ezer gutxi nekien heriotzaz. Helburu bat ipintzen duzu. Nire bizitza ni barik identitatearen bilaketa da: nor naizen, zer egiten dudan, zergatik errepikatzen ditudan patroi batzuk. Norbera ezagutzea da. Delfoseko orakuluan [Grezia] ipintzen zuen bezala: Ezagut ezazu zure burua. Eta hori bizitzarako gako bat da. Bi liburuak ikasbidaia bat bezala dira, baina bidaia hau ez da inoiz Itakara heltzen, betiko delako. Orain, oso interesatuta nago poesian. Uste dut poesia dela gertatutakotik hitzera arteko lasterbide bat.
Larrabetzuko historia ere jorratu duzu. Zer, batez ere?
Sustraietara jo dut. Guk arbasoak ditugu; ni jaio nintzen errota baserri batean. Gaur egun, Larrabetzu Bilbo Handiaren inguruan dago, baina sasoi batean nekazari eta abeltzain munduan mugitzen zen, eta errotak izan ziren nolabaiteko protoindustria bat garai hartan. Gizakia, errota eta ura. Ura inportantea da energia iturri bezala. Hasi ziren errotak sortzen, kudeatzen ura non moztu… Bildu nuen hiribilduaren eta burdinolen sorrera. Asmoa zen nire baserriaren historiarekin bat eginda, gure inguruko historia kontatzea. Mendi goiko belarra hobea zen, animaliak egoten ziren, lehenengo baselizak goian egin ziren; jaitsi eta hormak ipini ziren: horrela sortu zen hiribildua. Erdi Aroko sasoi ilunetatik ateratzen hasi ginen burdinolekin, merkataritzarekin, azokekin…
Nola aldatu da?
Nire aitaren garaikoek behiak eduki zituzten, eta kale nagusian animaliak zeuden. Momentu honetan, gutxi dabiltza nekazaritzan eta abeltzaintzan; hiri handi baten barneko herri bat da. Kontraste handia dago, jende eta joera berriak datoz… Eta gatazkak, ideia berriak uztartu arte.
Neurolinguistika ere jorratu izan duzu.
Sasoi bateko lanketa bat izan zen. Sistema bat da aztertzen duena zer hitz edo komunikazio erabiltzen den eta horrek zer-nolako eragina daukan gure mundu neurologikoan. Oso erabilgarria da pertsonekin lan egiteko. Ni irakaskuntzakoa naiz. Ikasi nuena da, alde batetik, beti komunikatzen dugula, eta komunikazioa oztopatzen duten hiru elementu daudela: orokortzea, ez esatea eta desitxuratzea. Hitzak ez dira errugabeak. Pertsona batek bere buruaz esaten duenak eragina du.
Zergatik utzi zenuen?
Bere fasea bete zuen. Hizkuntzaren tresna bat da, baina gero sartu naiz gehiago Claudio Naranjoren Psikologia Integratiboan. Guk umetan patroi bat hartzen dugu, eta Naranjok dio zazpi urteetarako gure nortasuna eginda dagoela. Bederatzi eneatipo handi batzen ditu, izaerari dagozkionak: batzuk, oldarkorrak dira; beste batzuk isilak, lotsatiak, taldekoiak… Izaera bakoitzak baditu gauza positiboak, baina baita hutsuneak ere. Bakoitzaren patroia ezberdina da, eta gertaera baten aurrean erreakzio ezberdinak ditugu.
Proiekturik duzu esku artean orain?
Hasi naiz poesia idazten. Eta enteogenoei buruz idatzi nahi dut. Kontzientzia aldatzeko erabiltzen diren substantziak dira enteogenoak: ayahuasca, adibidez; edo perretxikoetako psilozibina. Guk kontzientzia bat daukagu, animaliek ez dutena: desagertzearena. Psilozibinarekin, batzuek lortu dute sentitzea naturarekin bat direla. Prozesu naturala ematen da: jaio, hazi, ernaldu eta hil. Sentitzen dute berriro sartzen direla prozesuan. Enteogenoen inguruko materiala biltzen ari naiz, eta ikerketak jarraitzen. Ez dira legalak, momentuz. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219449/hazkunde-negatiboa-aurreikusten-dute-enpresen-erdiek-baino-gehiagok.htm | Ekonomia | Hazkunde negatiboa aurreikusten dute enpresen erdiek baino gehiagok | Laboral Kutxaren enpresen konfiantzari buruzko azken txostenak adierazi du bakarrik %2,8k uste dutela beren egoera hobetu egingo dela urteko azken hiruhilekoan. | Hazkunde negatiboa aurreikusten dute enpresen erdiek baino gehiagok. Laboral Kutxaren enpresen konfiantzari buruzko azken txostenak adierazi du bakarrik %2,8k uste dutela beren egoera hobetu egingo dela urteko azken hiruhilekoan. | Egoera okertzen ari dela dioten abisuak bolo-bolo dabiltza egunotan. Nazioartean, erakunde ugarik aurreikusi dute azken egunetan ekonomiaren eboluzioa okertu egingo dela, ekonomia handien gobernuetatik hasita. NDF Nazioarteko Diru Funtsak ere okerrera marraztu du etorkizuna berriki. Zoom egin eta etxera etorrita, Adegi Gipuzkoako patronalak joan den astean ohartarazi zuen enpresen konfiantza oso behera doala. Eta uste hori berretsi du orain Laboral Kutxaren enpresen konfiantzari buruzko txostenak: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresen erdiek baino gehiagok uste dute urteko azken hiruhilekoan hazkunde negatiboa izango dutela. Ez dira %3ra iristen beren egoera hobetuko dela uste dutenak.
Fakturazioari dagokionez, galdetutako enpresen %26,4k uste dute jaitsi egingo zaiela urteko azken zatian. %58k, berriz, uste dute eutsi egingo diotela; eta %17 inguruk esan dute gehiago fakturatuko dutela. Jardueraren eboluzioari buruzko erantzunak ere oso zatikatuak daude: %7,5ek diote hobetu egingo dela; %34,3k okertu egingo dela; eta %58,3k berdin jarraituko duela. Eskaerei buruz ere galdetu die Laboral Kutxak, eta soilik %12,2k uste dute eskaeren bolumena handitu egingo zaiela, baina aurreikuspena ez da hain okerra alor horretan, ia %60k uste baitute orain arteko bolumenari eutsiko diotela.
Errentagarritasuna eta enplegua
Eta zer-nolako isla izango dute aurreikuspen horiek enpresen errentagarritasunean? Bada, soilik %4,3k uste dute irabazien tartea handitu egingo zaiela urteko azken hiruhilekoan; %95,7en ustez errentagarritasunak behera egingo du edo maila berean jarraituko du.
Enpresen konfiantza maila onargarri batzuetan egotea garrantzitsua da enpleguari eusteko eta enplegu berria sortzeko. Zer diote enpresek enpleguaz? Gehien-gehienek ez dute aldaketak egiteko asmorik. Alegia, %81ek uste dute ez dituztela lantaldeak murriztuko. Are, %6ek esan dute lantaldea handituko dutela; eta %13k, berriz, lantaldea txikitu egingo dutela. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219450/onkologikoa-berriz-monografikoa-izan-dadin-nahi-dute.htm | Gizartea | Onkologikoa berriz «monografikoa» izan dadin nahi dute | Minbiziari aurre egiteko prozesu osoa Onkologikoan egiten zen lehen; pazienteek eta langileek diote orain ez dela hala. Gaur, 12:00etan, manifestazioa egingo dute Donostian. | Onkologikoa berriz «monografikoa» izan dadin nahi dute. Minbiziari aurre egiteko prozesu osoa Onkologikoan egiten zen lehen; pazienteek eta langileek diote orain ez dela hala. Gaur, 12:00etan, manifestazioa egingo dute Donostian. | Gaur Donostian egingo duten manifestaziorako Onkologikoa monografikoa eta bizirik leloa aukeratu dute Donostiako Onkologikoko langile batzordeak eta pazienteen elkarteak. Izan ere, “elkarri lotutako” bi arazo horiek plazaratu nahi dituzte. Batetik, iruditzen zaie Onkologikoak minbizian ardaztutako “izaera monografikoa” galdu duela, eta lehengo eredua “berreskuratu” nahi dute. Bestetik, Onkologikoaren eta Osakidetzaren arteko lotura akordioa sinatu zutenetik ia lau urte pasatu diren arren, azaldu dute oraindik ez dakitela zer gertatuko den eraikinarekin eta langileekin. Horren guztiaren ondorioak agerikoak direla diote: itxaron zerrendak luzatzea, probak egiteko toki batetik bestera ibili behar izatea, eta, minbizi kasu batzuetan, baita heriotza tasa altuak izatea ere. Bulebarretik aterako da manifestazioa gaur, 12:00etan.
Elena Ginea eta Sandra Barkaiztegi Onkologikoko pazienteek eta Mikel Lizarralde paziente baten senideak azaldu dute zertan ikusten duten “izaera monografikoaren” galera. Kontatu dutenez, lehen, proba guztiak Onkologikoan bertan egiten zituzten. “Ni, adibidez, prebentzio probetara etorri nintzen, eta segituan esan zidaten zer nuen. Ordutik, dena hemen egin didate, berehala; ebakuntzak ere bai”, esan du Gineak.
Ez da hala izan Barkaiztegiren kasuan. Minbiziari aurre egiteko tratamenduan, herriko osasun zentroan ateratzen zioten odola bezperan; Onkologikoan kontsulta zuen egunean, kontsultaren aurretik, Donostia Ospitalean egiten zizkioten beste zenbait proba, eta, ondoren, “ordubeteko edo biko itxaronaldia” izaten zuen askotan. Entsegu kliniko batean ere parte hartzen zuenez, kontsultaren ondoren beste proba batzuk ere izaten zituen batzuetan Donostia Ospitalean. “Ni indartsu nengoen, eta egin nezakeen, baina ahulago dagoen norbaitek, agian, ez”.
Itxaron zerrendak dira pazienteen beste kezketako bat. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak orain bi aste Eusko Legebiltzarrari emandako datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 23.831 pertsona zeuden uztailean presazkoa ez zen programatutako ebakuntzaren bat egiteko zain, pandemia aurretik baino %27 gehiago. Gaineratu zuen pandemian prebentzio probek izandako geldialdiaren eraginez litekeena dela datozen urteetan “nolabaiteko eragin negatiboa” igartzea minbizia duten pazienteen bizirik irauteko tasetan. Lehendik ere tasa horiek ez direla batere onak diote pazienteek. “Espainiako Epidemiologia Zentroaren arabera, Gipuzkoak gainditu egiten ditu Espainiako batez besteko heriotza tasak: gizonetan, ohikoenak diren 25 minbizia motetatik hemezortzitan; eta emakumeetan, 25etik hamaseitan”.
Gogoratu dute bizkortasunak izugarrizko garrantzia duela minbizia kasuetan. “Nire emazteari proba atzeratu egin zitzaion COVIDagatik; gero ez zen ezer ikusten; gero zerbait ikusten zen, baina ‘ona’ zela jartzen zuen; eta luzatzen eta luzatzen, azkenean korrika eta presaka egin behar izan zioten ebakuntza, eta bularra kendu behar izan zioten”, esan du Lizarraldek.
Ginearen bikoteak ere minbizia du, eta “amorratuta” daudela esan du. “Minbizia izateaz gain, esan diote arrisku handia duela beste tumore bat agertzeko ere, eta ebakuntza egitea komeni dela. Urtebete inguru gaude zain, eta oraindik ez digute datarik eman”. Ginea Onkologikoko pazientea izan da, baina haren bikotekidea, ez. “Nik jasotako tratua eta harena konparatzen ditut, eta ez dute zerikusirik”.
Onkologikoan jaso duten gertuko arreta nabarmendu dute pazienteek, jasotako goxotasuna. “Txikia izanda, beti tratu familiar bat izan du, estilo jakin bat. Punta-puntakoa izan da, gertukoa, baliabide aldetik ona. Eta dena pikutara doala ikusten dugu”, azaldu du Ginea pazienteak ere. Kezka horrek bultzatuta, apirilean elkarte bat sortu zuten.
Dena “deslokalizatuta”
Langile batzordeak ere hainbat kontu “salatu beharra” sentitzen du. Ane Urzelaik, Kepa Vicariok eta Jon Galfarsorok eman dituzte azalpenak. Guztiaren gainetik, nabarmendu dute behar baino askoz gutxiago erabiltzen dela Onkologikoa. “Ospitalizazio gune bat ia hutsik daukagu: ehun ohetik, hamabost-edo egongo dira okupatuta. Ebakuntzarik ere ia ez dugu egiten. Dena deslokalizatu digute”, dio Galfarsorok.
Datorren urtean beteko ditu 90 urte Onkologikoak. Kutxa fundazioarena da, nahiz eta sare publikokoak izan diren gaixo gehienak hasieratik —gaur egun, ia guztiak—. Eusko Jaurlaritzak 2018ko abenduan sinatu zuen lotura hitzarmena Onkologikoarekin, eta osasun sare publikoari lotutako zentro bilakatzea adostu zuten. “Ia lau urte pasatu dira, eta guk ikusten duguna da hemen oso-oso gauza gutxi egiten dela”, gaineratu du Vicariok. Urzelairen esanetan, urologian, adibidez, bi hilabetetik urtebetera luzatu dira itxaron zerrendak, eta mamografo batzuk ere itxita izaten dituzte arratsaldeetan. “Diagnosi batzuk, agian, une horretan ez dira txarrak, baina bai handik zortzi hilabetera. Horregatik, funtsezkoa da azkartasuna”.
“Osasungintza publikoan gertatzen ari den guztia” gogora ekarrita, eta Sagarduik aipatutako itxaron zerrendak ere aintzat hartuta, langileek uste dute “onartezina” dela halako baliabide bat hain gutxi erabiltzea. “Ebakuntzen zain hainbeste jende egoteak dakar heriotzak gehitzea. Bitartean, honen moduko zentro bat hain gutxi erabiltzeak diru publikoa xahutzea esan nahi du”, dio Vicariok. Langile batzordearen ustez, agintzen ari diren horiei erantzukizunak eskatu behar zaizkie: erantzukizun zibilak, penalak… Gai horri heltzeko asmoa dutela ere iragarri dute.
Langileen esanetan, gaur egun kimioterapia eta erradioterapia tratamenduak, eta ebakuntza bakan batzuk egiten dituzte Onkologikoan. Eta aurrerantzean ere hala izango den susmoa dute. “Ospitale-anbulatorio bat bihurtu nahi dute hau, kimioterapia eta erradioterapia tratamenduak emateko, eta medikuntza nuklearrerako bakarrik erabiltzeko”.
Langileen esanetan, hori ez da minbiziaren aurkako borrokarako benetako erreferentziazko zentroa izatea. “Benetan zentro monografiko bat izatea hau da: mediku kontsulta bakarrean egitea kontsulta, diagnostikorako proba, emaitzen irakurketa, eta zer dagoen ikusita, tratamendua edo behar izanez gero, ebakuntza. Lehen, hala egiten genuen, eta hori berreskuratu behar dugu”.
Eta horretarako garaia hau dela uste dute: Osakidetzaren eta Onkologikoaren arteko lotura prozesua. “Filosofia horrek gorputza prozesu horretan hartu behar luke”. Alabaina, kontrakoa ikusten dute. Prozesua hasi aurretik ere zerbitzu batzuk kendu zizkietela azaldu dute. “Baina binkulazioarekin guztiz azkartu da desitxuraketa hau”.
Gaur-gaurkoz, Donostiako Onkologikoaren guztia Osakidetzak ordaintzen duela azaldu dute. “Fundazioak ez du autonomiarik. Osakidetzak agintzen digu zer egin behar dugun”. 2019ra arte, Onkologikoan jardueraren memoria egiten zutela ere kontatu dute. “Handik aurrera, ez, datuak penagarriak direlako. Haien aitzakia da ez gaudela prestatuta ebakuntza handietarako, baina egin ditzagun txikiak; beti egin izan ditugu”.
Guztiz integratu gabe
Jendeak uste du Onkologikoa jada Osakidetzan integratuta dagoela, baina zehaztu dute ez dela horrela. “Falta da laneko integrazioa eta estrukturala; hau da, zer gertatzen da eraikinarekin eta zer langileekin?”. Kutxa fundaziokoak dira gaur egun Onkologikoko langileak, ez Osakidetzakoak.
Era berean, ez dakite osasungintza publikoan nola kokatuko diren ere: ESI propioa osatuko duten, edo Donostialdeko ESIaren barruan sartuko diren. “Sailburuak esandakoen arabera, badirudi ESI propio bat sortzea dela asmoa, baina Donostia Ospitalean erreparo batzuk sortzen ditu horrek, uste baitzuten haien parte izango ginela”. Egokiena zer iruditzen zaien galdetuta, ez dakitela erantzun dute. Gaiak badu garrantzia, adibidez, sektore publikoko langileen lan egoeran eragina izaten duelako ESI aldaketa batek.
Azaldutako horrek guztiak eragindako beste joera bat ere ikusten dute bai langileek, bai pazienteek: aseguru pribatuak izaten ari diren hazkundea. “Esaten dizute ez dakit zenbat hilabetean ez dizutela probarik egingo. Zer egiten duzu? Pribatura jo”, kontatu dute pazienteek.
Pribatizazio horri dagokionez, Euskal Autonomia Erkidegoan osasungintza publikoan ardurak izan dituzten batzuek gaur egun osasunari lotutako enpresa pribatuetan dituzten karguak ere aipagarriak iruditzen zaizkie; besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak izandako Jon Darpon eta Jon Azua jarri dituzte adibidetzat, osasungintza pribatuko enpresetan gero izandako karguengatik. “Eta okerrena da enpresa pribatu horiek aurrekontu publikoetako dirua lortzen dutela”.
Gipuzkoako Hitza Onkologikoko arduradunekin hitz egiten saiatu da gaiari buruz, baina ez du lortu. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219451/esaten-zuten-tafallan-ez-zela-egiten-euskaraz-eta-begira-orain.htm | Gizartea | «Esaten zuten Tafallan ez zela egiten euskaraz, eta begira orain» | Gaur eta bihar ospatuko dute aurtengo Nafarroa Oinez, Tafallan. Garces de los Fayos ikastolak hartuko du jaia, laugarrenez. ‘Erdian erein’ dute leloa; asmoa da euskara aurrerantzean ere loratzea erdialdean. | «Esaten zuten Tafallan ez zela egiten euskaraz, eta begira orain». Gaur eta bihar ospatuko dute aurtengo Nafarroa Oinez, Tafallan. Garces de los Fayos ikastolak hartuko du jaia, laugarrenez. ‘Erdian erein’ dute leloa; asmoa da euskara aurrerantzean ere loratzea erdialdean. | Euskararen baratze izanen da Tafalla asteburuan. Erdian erein lelopean, Nafarroa Oinez ospatuko dute herrian, Garces de los Fayos ikastolak antolatuta. Landatutakotik fruituak jasotzea espero dute antolatzaileek, eta balio izatea ingurua euskalduntzeko haziak ereiteko, hazten segitzeko. Ikastolako lehendakaria da Aritz Azkarate (Iruñea, 1981).
Zer moduz jaiaren atarian?
Oso pozik gaude, zoriontsu. Hau da hitza: zoriona. Sekulako gogoa dugu egindako lanaren fruituak jasotzeko eta jendeak nola gozatzen duen ikusteko.
Nolakoa da prestaketa aldia?
Lan handikoa. Lizarrakoek eman ziguten lekukoa, orain urtebete, eta ordutik ibili gara lanean. Ordurako, sortuak genituen Nafarroa Oinez antolatzeko batzordeak, eta ziztu batean jarri genituen martxan. Aldi honetan, gainera, festa ez da mugatu Nafarroa Oinez jaira, ez da mugatuko igande batera. Jarduera ugari antolatu dugu urte osoan: herri kirolen txapelketak, adibidez.
Zerk bultzatu du erabaki hori?
Ikastolak ez ditu soilik Tafallako ikasleak hartzen. Erdialdeko herri askotatik etortzen dira: Erriberritik, Artaxoatik, Orbaibartik, Miranda Argatik… Iruditzen zitzaigun herriek ikasleak ekartzen dizkiguten gisan, guk ere eman behar geniela zerbait bueltan.
Laugarren aldia da festa Tafallan eginen dela. Ikasten da, ala neurri berean da erronka gogorra?
Beti da nekeza. Jende askok parte hartzen du, eta denbora, indarra, ahalegina eta ilusioa behar dira. Gogoa ere bai. Pozgarria da laugarrenez antolatzea, baina, era berean, ideia bat ere badatorkizu burura: aurreko hiru aldietan ederki atera zen dena, jendea beti atera izan da pozarren, eta aurten, beraz, ezin gutxiago izan. Aurreko aldietan bezain ongi atera beharko da dena, gutxienez.
Igandean bakarrik ez, gaur ere izanen da festarik.
Musika izanen da herrian, eta tailerrak, eta eskulangileak, eta erraldoiak… Dena dela, antolatutakoak goiz bukatuko dira iluntzean. Nahi dugu bihar izatea egun handia. Jendeak ez dezala energia guztia bezperan gastatu!
Biharko egitarauaren gakoak?
Oinez festa oso urbanoa izanen da, herriko kaleetan oso sartua. Bi kilometro eskaseko zirkuitua da, lau eremu daude, eta horietatik bakarra dago herriaren kanpoaldean-edo, batez ere gazteentzat dena. Dena dela, biziki saiatu gara, eta nahi dugu festa adin guztietarako gozagarria izan dadila. Kontzertuak bai, baina baita puzgarriak ere, adibidez.
Ospakizunak beti izan ohi dira egun egokiak atzera begirakoetarako; mende erdia betea denean, zer esanik ez. Ez da hala?
Oso urte berezia da. 52 urte bete ditu Tafallako ikastolak. Orain dela bi urte bete genuen mende erdia, baina pandemiak ez zigun utzi ospatzen, eta orain ari gara horretan. Adibidez, ekainean mila lagunetik gora elkartu ginen bazkaltzera. Izugarriak dira halakoak, ikusten baituzu indarra sobran duzula oraindik. Eta, batez ere, ohartzen baitzara eginiko lanak merezi izan duela eta merezi duela lanean segitzea.
Nork erein zuen hazia Tafallako ikastola sortzeko?
Bereziki oroitarazi nahian gabiltza azken hilabeteotan: zortzi familia ausart izan ziren, Tafallan euskaraz aritzea aski zaila zen garai batean. Zer esanik ez zer zen orduan euskarazko eskola bat sortzea. Bada, saiatu ziren, baita lortu ere, eta, beraz, merezi dute aitortza. Ez haiek bakarrik, jakina. Gero, beste familia batzuk ere batu zitzaizkien, eta gauza asko lortu dira ondotik ere. Belaunaldi bakoitzak berea, hesiak saltatuz eta zangotrabak saihestuz.
Zein izan dira oztopo nagusiak?
Batetik, legeari lotutako kontuak. Zortzi familiak ikastola abiarazi zutenean, alegala zen. Eskola publikoko zuzendariak sinatu behar izaten zituen gure ikasleen aktak. Zorionez, hori erregularizatzea lortu zen gero. Bestalde, bazen beste oztopo bat: ikastolari etiketa asko jartzen zitzaizkion.
Zer gisatako etiketak ziren?
Aurreiritziak. Esaten zuten Tafallan ez zela egiten euskaraz, soilik ideia politiko batzuekin lotua zegoela; eta begira orain. Zorionez, orain onartuago dago, eta badago herria euskalduntzeko eta euskara berreskuratzeko nahia.
Zertarako behar duzue dirua?
2011ko Nafarroa Oinez festan bildutako diruarekin eraikin bat eraiki genuen, eta azpiegitura horiek ongi egokitzen dira XXI. mendeko hezkuntzara. Toki zabalak, argitsuak eta irekiak dira, ia hesirik gabeak. Sekulakoa lortu zen, baina horrek zulo sakonak egin zituen ekonomikoki, eta zail egiten ari zaigu zorrak ordaintzea. Zama hori arindu nahi dugu, eta ikastola egokitzen segitu.
Zertan datza egokitzapen hori?
Gaur egungo hezkuntzak deus gutxi du ikusteko orain dela hamar urtekoarekin, pedagogikoki. Eskolak ezin dira behar bezain ongi eman areto itxi-itxietan.
Tafallaldean zer rol betetzen dute guraso ez-euskaldunek euskararen sustapenean?
Oso inportantea, euskaraz jakin ez arren kontziente baitira gure hizkuntza eta gure kultura defendatzeak duen garrantziaz, eta hala transmititu nahi baitiete seme-alabei. Horregatik jotzen dute gure ikastolara, ziur baitakite hemen hala eginen dela. Zorionekoak gara horregatik. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219452/eguzkia-lagun-izanen-dute-nafarroa-oinez-jaian.htm | Gizartea | Eguzkia lagun izanen dute Nafarroa Oinez jaian | Nafarroa Oinez larunbatean eta igandean izanen da aurten, 'Erdian erein' lelopean. | Eguzkia lagun izanen dute Nafarroa Oinez jaian. Nafarroa Oinez larunbatean eta igandean izanen da aurten, 'Erdian erein' lelopean. | Tafallako Garces de los Fayos ikastola izan da aurtengo Nafarroa Oinez jaiaren antolatzailea. 41. aldia da aurtengoa, eta bi egun iraunen du. Antolatzaileen erranetan, larunbaterako prestatu dituzten ekitaldiak familiendako pentsatuak daude. Erraldoiak, taloak, kontzertuak, artisauak eta liburu aurkezpenak egonen dira, bertzeak bertze. Igandea da, baina, egun nagusia. Lau gunetan banatu da jaialdia: Sustrai, Hazi, Zuhaitz eta Kimu. Adin guztiendako jarduerak egonen dira, eta musika izanen da protagonista. Musika talde eta bakarlari andana egonen da bertan, hala nola Patxi eta Konpania, The Trikiteens, Go!azen, Xutik, La Mala Pekora, DJ Bull, Skabidean, Rotten XIII eta Trikidantz. Lehenbiziko bi guneetan egonen dira txikienendako jarduera gehien. Egitaraua eguraldiak lagunduko du, bai larunbatean eta baita igandean ere 25 gradutik gorako tenperaturak izanen baitituzte Tafallan.
Antolatzaileek badakite gisa honetako jaialdiek ingurumenean eragina izan dezaketela. Hortaz, ingurumena zaintzeko zenbait aholku eman dizkiete festara joanen diren guztiei. Bertan kontsumitzeko, adibidez, edalontzi berrerabilgarria eramatea komeni dela adierazi dute antolatzaileek, ekitaldian sortuko diren hondakinak ahal bezain bertze murrizteko. Horrekin lotuta, nabarmendu dute hondakin guztiak birziklatu behar direla, bertan egonen diren edukiontziak erabiliz horretarako. Gainera, ibilbidean egonen diren animalia, landare eta gainerako natura baliabideak errespetatu behar direla adierazi dute antolatzaileek.
Garraioari ere egin diote erreferentzia, eskatuz ahal den heinean Tafallara autobusean, trenean edo auto partekatuan bertaratzeko. Hala, oroitarazi dute Renfek Iruñea eta Tafalla lotzen dituen ibilbidean ordutegi berezi bat prestatu dutela. 10:05ean, 11:00etan eta 11:55ean irteerak izanen dira. Eta 17:07an, 18:35ean eta 20:50ean, berriz, bueltak.
Erdian erein leloa da aurtengoa, eta ikastolaren 50. urteurrenarekin eta Tafallaren kokapenarekin lotura sinbolikoa du. Batetik, ikastolak mende erdia bete du, eta Tafalla Nafarroa erdialdean kokatuta dago; hortik erdian hitza. Bertzetik, euskararen alde hazia bota nahi dute antolatzaileek; hortik erein kontzeptua.
Garces de los Fayos ikastola
Nafarroa Oinez Tafallan ospatzen den laugarren aldia da aurtengoa. 1986an, 1997an eta 2011n ere bertan egin zen. Garces de los Fayos ikastola 1970ean sortu zen, zortzi familien lanaren emaitza gisa. Hasiera zaila izan bazen ere, egun 233 familia, 35 langile eta 318 ikasle daude bertan. Tafallako gazteek ez ezik, inguruko herri hauetakoek ere bertan ikasten dute: Amatriain, Amunarrizketa, Artaxoa, Artariain, Barasoain, Beire, Garinoain, Iratxeta, Larraga, Miranda Arga, Erriberri, Puiu eta San Martin Unx. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219453/inflazioak-behera-egin-du-irailean-baina-elikagaiak-gehiago-garestitu-dira.htm | Ekonomia | Inflazioak behera egin du irailean, baina elikagaiak gehiago garestitu dira | Kontsumo produktuen indizea %10,5etik %8,8ra jaitsi da, bereziki argindarrean eta garraio zerbitzuetan ezarritako deskontuengatik. Hala ere, azpiko inflazioak gora egin du berriz ere. | Inflazioak behera egin du irailean, baina elikagaiak gehiago garestitu dira. Kontsumo produktuen indizea %10,5etik %8,8ra jaitsi da, bereziki argindarrean eta garraio zerbitzuetan ezarritako deskontuengatik. Hala ere, azpiko inflazioak gora egin du berriz ere. | Bigarrenez jarraian, behera egin du KPI kontsumo prezioen indizeak Hego Euskal Herrian, eta irailean abuztuan baino handiagoa izan da jaitsiera, 1,7 puntukoa: %10,5etik %8,8ra egin du behera, INE Espainiako estatistika institutuak gaur kaleratutako datuen arabera. Bereziki, argindarraren merkatzeari zor zaio murrizketa, nagusiki Espainiako Gobernuak fakturan ezarri duen BEZaren jaitsieragatik, %10etik %5era. Eta garraio publikoan Madrilek eta Hego Euskal Herriko erakundeek ezarritako deskontuengatik.
Dena den, goranzko joera indartsuari eusten dio herritarren erosketa saskiaren elementu nagusietako batek: elikagaienak. Abuztutik irailera, beste koska bat egin du gora: 0,6 puntu. Eta iazko irailean baino %14,5 garestiago daude. 1996an abiatutako serie historikoan inoiz izandako igoerarik handiena da.
Argindarraren eta garraioaren prezioetan jaitsiera nabarmenak egon arren, azpiko inflazioa deiturikoak, energiak eta elikagai freskoak kontuan hartzen ez dituenak, erakusten du inflazioa oso goian dagoela oraindik ere. Gainera, abuztutik irailera berriz ere egin du gora, 0,2 puntu, eta %6,6an kokatu da.
Prezioen igoera hasi zenetik, mailarik altuenean dago azpiko inflazioa. Horrek erakusten du energien garestitzeak gainerako produktuetan eragindako prezio igoera mantentzen dela.
Lurraldeka, jaitsiera nabarmena izan da lauretan: Gipuzkoak du tasarik txikiena (%8,1); ondoren, Arabak (% 8,6) eta Bizkaiak (% 8,8); eta Nafarroa bi digitutik gertu geratu da (% 9,8).
Lasaitua, laguntzengatik
Erregaien eta, bereziki, argindarraren eta garraioaren prezioen merkatzeak eragin du inflazioaren jaitsiera, bereziki azkenengo bienak. INEren estatistiketan etxeko gastuen atalean sartzen dira argindarra eta gasa. Abuztutik irailera 24 puntu jaitsi da, hein handi batean Espainiako Gobernuak hartutako neurriengatik —argindarraren BEZaren jaitsierak, elektrizitatea sortzeko gasaren prezioa mugatzea eta beste—. Dena den, iazko irailean baino %24,8 garestiago jarraitzen dute etxeko gastuek.
Garraio publikoaren kasuan, alor hori da urte batetik kontrako joera izan duen prezio bakarrenetarikoa, eta aldi handiarekin gainera. Iazko irailean baino %27,9 merkeago dago distantzia motz eta ertaineko garraio publikoa, gobernuek ezarritako deskontuengatik: %100era irits daitezkeenak aldiriko trenen hilabeteko bonuetan eta %50era artekoak autobusetan.
Erregaietan ere eutsi zaio hilabete batetik besterako merkatzeari. Gasolinagatik ia beste hamar zentimo gutxiago ordaindu da abuztutik irailera: 1,840euroan salerosi zen batez beste abuztuan, eta 1,746 euroan irailean. Horri gehitu behar zaizkio Espainiako Gobernuak ordaindutako deskontuak. Gasolioa, aldiz, apur bat garestitu da, bi zentimo. Erregaien prezioen jaitsiera etengabea izan da ekainetik, baina hori eteten hasi da. Urrian prezioak igotzen ari dira eta litekeena datozen asteetan gehiago gora egitea, LPEE kartelak, Errusiak eta haien aliatuek petrolio ekoizpena gutxitzea erabaki baitute, atzeraldi ekonomiko batek kontsumoa txikitu eta prezioa amiltzea eragotzi nahian.
Erosketa saskia
Argindarrarekin eta erregaiekin batera elikagaiek osatzen dute inflazioaren hirugarren hanka. Aurreneko bien igoera eten bada ere, hirugarrenak mugarik gabe hazten jarraitzen du. Beste 0,6 puntu igo da elikagaien prezioa, eta iazko irailean baino %14,5 garestiago daude. Hori bai, abuztutik irailerako igoera uda aurretik izandakoa baino txikiagoa da.
Gainera, oinarrizko elikagaietan izan dira igoerarik handienak. Horien buruan arrautzak eta olioa: iaz baino %27,2 garestiago daude. Eta jarraian esnea %25,4. Batez besteko inflazioaren gainetik daude barazkiak (%16,4) eta frutak (%13,5). Oinarrizko elikagaien artean igoera handienetarikoa izan duen produktuetako bat da azukrea: %18,7.
Haragien artean, behikia garestitu da gehien (%15,5), eta, ondoren, txerrikia (%13,2) eta oilaskoa (%12,9). Ardikiak izan du igoerarik txikiena: Hego Euskal Herrian %5,3. Nafarroan, gainera, iaz baino merkeago dago: -%3. Arrain freskoak eta izoztuak ere igoera handia izan dute: %10,4koa. Edarien kasuan, alkoholdunak %7,9 garestitu dira urte batetik bestera, eta besteak %10,9.
Igoera txikia izan duten produktuak aurkitzeko asko arakatu behar da INEren zerrendan, eta are gehiago behera egin duen bat topatzeko. Hori da komunikazio zerbitzuen kasua: %2,5 merkatu dira. Igoera txikia izan dute, baina igo egin dira tabakoa (%1,9), alokatutako etxebizitzak (%1,7) eta arropak (%3,2). |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219454/eaj-nagusi-batzar-nagusietan-eta-hiriburuetan-soziometroaren-arabera.htm | Politika | EAJ nagusi batzar nagusietan eta hiriburuetan, Soziometroaren arabera | Jeltzaleek gora egingo lukete boto portzentajean hiru herrialdeetan. EH Bilduk ere bai, jeltzaleek baino gehiago. PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta PPk, aldiz, behera egingo lukete boto portzentajeetan. | EAJ nagusi batzar nagusietan eta hiriburuetan, Soziometroaren arabera. Jeltzaleek gora egingo lukete boto portzentajean hiru herrialdeetan. EH Bilduk ere bai, jeltzaleek baino gehiago. PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta PPk, aldiz, behera egingo lukete boto portzentajeetan. | Udal eta foru hauteskundeak egingo dira datorren urteko maiatzean Hego Euskal Herrian, eta Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak boto asmoari buruzko inkesta bat argitaratu du gaur. Horren arabera, EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak hiru herrialdeetan, eta baita Bilbon, Donostian eta Gasteizen ere. Gainera, hiru herrialdeetan hobetuko luke duela hiru urte lortutako boto portzentajea.
Zehazki, 2019an jeltzaleek botoen %29,69 eskuratu zituzten Araban, %43,48 Bizkaian eta %35,91 Gipuzkoan. Orain, Soziometroaren arabera, %30,5 lortuko lituzkete Araban (+0.8), %44,4 Bizkaian (+1) eta %36,6 Gipuzkoan (+0,7). Atzetik EH Bildu legoke hiru herrialdeetan: indar subiranistak botoen %23,2 eskuratuko lituzke Araban (+2,1), %22,4 Bizkaian (+2,5) eta %33 Gipuzkoan (+1,1). Beraz, guztietan egingo luke gora, eta jeltzaleek baino gehiago.
PSE-EE hirugarren indarra litzateke, baina beheranzko joera luke hiru herrialdeetan: Araban botoen %18,8 lortuko lituzke (-0,2), Bizkaian %14,4 (-2,2), eta Gipuzkoan %16,6 (-0,6).
PP laugarren indarra da Araban, botoen %14 bilduta (-1,1). Bizkaian eta Gipuzkoan, baina, bosgarren indarra litzateke; Bizkaian, gora eginda –%7,1, duela hiru urte baino 0,5 gehiago–, eta Gipuzkoan, behera –%4,4, duela hiru urte baino 0,3 gutxiago–.
Elkarrekin Podemos, berriz, laugarren indarra litzateke Bizkaian –%8,2, duela hiru urte baino 2,4 gutxiago– eta Gipuzkoan –%7, duela hiru urte baino bi puntu gutxiago–; eta bosgarrena Araban –%6,7, 2019an baino 3,2 gutxiago–.
Hiriburuak ere, jeltzale
Hiriburuei dagokienez, EAJk irabaziko luke Gasteizen, Bilbon eta Donostian. Gasteizen, egungo zazpi zinegotziei eutsiko lieke, eta berdinduta legoke PSE-EErekin, sozialistek egungoak baino bat gehiago lortuko lituzketelako. EH Bilduk eutsi egingo lieke oraingo seiei. Bilbon, gehiengo absolutua izango luke EAJk; egun, hamalau zinegotzi ditu, baina beste bat lortuko luke. EH Bilduk ere bat gehiago izango luke (bost guztira), eta bi indar abertzaleek irabazitakoak PPk eta Elkarrekin Podemosek galduko lituzkete. Azkenik, Donostian, EAJk eutsi egingo lieke egungo hamarrei, eta EH Bilduk ere gauza bera egingo luke dauzkan seiekin. PSE-EEk, berriz, bat gehiago eskuratuko luke (sei guztira), Elkarrekin Podemosek dauzkan hiruretatik bat galduta. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219455/elak-helegitea-aurkeztu-dio-eusko-jaurlaritzak-egindako-espetxeetako-laguntzaileen-lan-poltsen-deialdiari.htm | Politika | ELAk helegitea aurkeztu dio Eusko Jaurlaritzak egindako espetxeetako laguntzaileen lan poltsen deialdiari | Sindikatuak espetxeetako transferentziaren «kudeaketa kaskarra» salatu du, eta Eusko Jaurlaritzari «benetako negoziazioa» eskatu dio lanpostuen zerrendaren eta lan baldintzen inguruan. | ELAk helegitea aurkeztu dio Eusko Jaurlaritzak egindako espetxeetako laguntzaileen lan poltsen deialdiari. Sindikatuak espetxeetako transferentziaren «kudeaketa kaskarra» salatu du, eta Eusko Jaurlaritzari «benetako negoziazioa» eskatu dio lanpostuen zerrendaren eta lan baldintzen inguruan. | Eusko Jaurlaritzaren espetxeetako laguntzaileen lan poltsen deialdiari errekurtsoa jarri dio ELAk, «espetxe legeekin eta euskal administrazioarekin berarekin talka egiten duelako». Sindikatuak azaldu duenez, helegiteak hiru ardatz ditu: batetik, hizkuntza eskakizunen puntuazioa «ez da egokia, dagokion dekretuak ezarritako gutxieneko merezimenduak ez dituelako betetzen, euskal administrazioak berak egina izanagatik ere».
Bestetik, espetxeetako laguntzaile gisa jarduteko prestakuntza baldintzak ez dira betetzen, ELAren iritziz: «Espetxe Ikasketen Eskolan hiru hilabeteko prestakuntza eta beste hemezortzi hilabeteko prestakuntza behar dira. Prestakuntza falta hori 42,5 orduko hamar jarduera presentzialekin ordezkatu nahi da. Ondorioz, arrisku larrian jartzen ditu hautagaiak, langile taldeko gainerako kideak eta barnean direnak, ez baitute prestakuntza egokirik espetxeetan lan egiteko».
Horrez gain, ELAk nabarmendu du deialdian parte hartzeko gutxieneko adina 16 urte dela, eta zigortua izateko 18 urte izan behar direla: «Argi dago baldintza horrek ez duela inolako logikarik, eta arriskuan jartzen dituela neurri horren eraginpeko guztiak».
Hori dela eta, lan poltsen deialdiak dakarren «inprobisazio nabaria» salatu du ELAk, eta Jaurlaritzari eskatu dio aurre egin diezaiola lanpostuen zerrendari eta beharrezko langileez hornitzeko baldintzei buruzko «benetako negoziazioari». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219456/cate-blanchett-aktoreak-kirmen-uriberen-poema-bat-izan-du-inspirazio-iturri.htm | Kultura | Cate Blanchett aktoreak Kirmen Uriberen poema bat izan du inspirazio iturri | ‘Udako gau epela’ poemak ezin hobe azaltzen du 'Tar' filma, Blanchetten ustez. 'The New York Times Magazine' igandekarian egindako elkarrizketa batean aipatu du Uriberen lana. | Cate Blanchett aktoreak Kirmen Uriberen poema bat izan du inspirazio iturri. ‘Udako gau epela’ poemak ezin hobe azaltzen du 'Tar' filma, Blanchetten ustez. 'The New York Times Magazine' igandekarian egindako elkarrizketa batean aipatu du Uriberen lana. | Lydia Tar konpositore eta orkestra zuzendariaren ibilbideaz aritzean, Cate Blanchett aktoreak hitz gutxi behar ditu hura deskribatzeko: «Etengabeko arrisku sentsazio hori». Blanchett haren larruan jarri da Tar filmean (2022), Todd Field zuzendariaren azken lanean —emakumezkorik aktore onenaren saria jaso du Veneziako 79. Zinemaldian—. Duela ez asko, aktore australiar horri elkarrizketa bat egin diote The New York Times Magazine aldizkarian, eta hartan azaldu du Kirmen Uriberen poema bat inspirazio iturri izan zela Tarren pertsonaia sortzeko garaian.
17 segundo liburuko (Susa, 2019) Udako gau epela poema da hori, hain zuzen. Artikuluan bertan, kazetariak dio Blanchetten publizistak bidali ziola poema, galderei ekin aurretik irakurri behar zuela eta. Elkarrizketan, Kirmen Uriberen lerroak ekartzen dizkio hizpidera kazetariak, nahiz eta Blanchett ez hain ongi akordatu haietaz: «Orduan, dena adierazten zuen [poemak]. Orain, ezin dut gogoratu ere egin. Ez al da esanguratsua?». Poema berriz irakurrita, baina, gau epeleko bizipen horiek Tar filma ezin hobe azaltzen dutela deritzo aktoreak.
Duela urte eta erdi inguru irakurriko zuen Blanchettek Udako gau epela. The Paris Review aldizkariaren 2021eko udaberriko zenbakian argitaratu zuten, ingelesez. Elizabeth Macklinek itzuli zuen, In the Coastal Town titulua jarrita. Interpretazioak interpretazio, The New York Times-eko kazetariak droga mendekotasuna eta maskulinitatea aipatzen ditu artikuluan. Honela dio jatorrizko bertsioak:
Udako gau epela. Musika tabernatik. Neure barrura ihes egin nahi dut. Droga onbera sentitzen dut zainetan barrena. Badoa, badoa, sugeak ezagutzen baititu hobekien nire bazter ilunenak. Barrutik besarkatzen nauen gauza bakarra da. Lasai nago azkenean.
Elkarrizketa berean, zaila da Blanchettentzat poemak zertan eragin zion azaltzea; nahiago du Uriberen hitzek «beren kabuz» hitz egin dezatela, horien inguruan azalpenak eman ordez. «Betiko arazotzat» jo du dena esplikatu beharra, eta zentzu logiko bat topatzearena. «Hortxe dago guztia, guztia dago azalduta. Horregatik bidali nizun. Pentsatu nuen: ‘Nahikoa izango da. Gero, ez dut horretaz hitz egin beharko».
Ikusi gehiago: Kritika: '17 segundo' |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219457/palestinako-al-fatahk-eta-hamasek-adiskidetze-akordioa-sinatu-dute.htm | Mundua | Palestinako Al-Fatahk eta Hamasek adiskidetze akordioa sinatu dute | Bederatzi puntu jasotzen dituen itun bat adostu dute, Aljerren, 15 urteko zatiketari amaiera emateko helburuarekin. Dokumentuaren arabera, urtebeteko epean bozak antolatuko dituzte Israelek okupatuta dauzkan lurraldetan, eta PAE «herri palestinarraren ordezkari legitimo bakar» aitortzea dute xede. | Palestinako Al-Fatahk eta Hamasek adiskidetze akordioa sinatu dute. Bederatzi puntu jasotzen dituen itun bat adostu dute, Aljerren, 15 urteko zatiketari amaiera emateko helburuarekin. Dokumentuaren arabera, urtebeteko epean bozak antolatuko dituzte Israelek okupatuta dauzkan lurraldetan, eta PAE «herri palestinarraren ordezkari legitimo bakar» aitortzea dute xede. | Palestinako Al-Fatahk eta Hamasek —PAHF Palestina Askatzeko Herri Frontearekin eta herrialdeko beste hamabi talderekin batera— bederatzi puntu jasotzen dituen akordio bat sinatu zuten atzo, Aljerren, bi aldeen arteko zatiketari amaiera emateko eta herrialdearen «batasuna» lortzeko. Hain zuzen, bozak egitea adostu dute, hainbat hilabetez hitz egin ondoren, Aljeria bitartekari zela. Hamasek 2006an hauteskunde legegileak irabazi ostean, Gazako zerrendaren kontrola hartu zuen 2007an, eta, ordutik, Palestinako organizazio politiko islamista eta Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusia elkarrengandik aldenduta egon dira.
Aljerko Adierazpena deituriko adostasunen artean nabarmentzen dira, besteak beste, Gazako –Hamasek kontrolatzen du–, Zisjordaniako –Fatahk gobernatzen du– eta Jerusalem ekialdeko –Israelek okupatua du– hauteskunde legegileak eta presidentetzarakoak urtebeteko epean antolatzea. Hori da, hain zuzen, aurreko adiskidetze akordioetan porrot egin duten asmoetako bat. Horrez gain, dokumentuaren lehen puntuak jasotzen duenez, Mahmud Abbas buru duen PAE Palestina Askatzeko Erakundea «herri palestinarraren ordezkari legitimo bakar» aitortzea da xedea.
Halaber, itunak Palestinako diaspora «integratzeko» eskatzen du, eta zatiketa amaiarazteko neurri praktikoak hartzeko, baita PAEren eginkizuna «indartzeko» ere. Bosgarren puntuak, berriz, dio alderdiek erabaki dutela urtebeteko epean hautatzea Palestinako Kontseilu Nazionala —PAEren barneko organo gorena—, eta kontseilu hori «ordezkaritza proportzional integralaren sisteman oinarrituta» egongo dela. Palestinar erakunde nazionalak «federatzea» ere jasotzen du hitzarmenak, «Israelen okupazioari aurre egiteko». Bederatzigarrenak, azken puntuak, dio Aljerko Adierazpenaren aplikazioa gainbegiratzeaz eta arduratuko den lantalde aljeriar-arabiar bat sortuko dutela.
Hori bai, Hazem Qassem Hamaseko bozeramailearen arabera, akordioak ez du biltzen batasuneko gobernu bat eratzeari buruzko atalik, baina bai PAEren egituren garapenari, kontseilu nazionalaren eraketari eta hauteskunde legegileei eta presidentetzarakoei buruzko alderdiak.
«Egun tristea okupatzailearentzat»
Sinadura ekitaldiaren ondoren, Al-Fatahko goi funtzionarioak, Azzam al-Ahmadek, esan zuen akordioa «bete» egingo dutela, zatiketa atzean utzita. Hamaseko buru Ismail Haniyehk, berriz, adierazi zuen itunak «eguna zoriontsu» bilakatu zuela palestinarrentzat, eta «triste okupatzailearentzat [Israelentzat]». Bide beretik, Aljeriako presidente Abdelmajid Tebbuneren esanetan, bi aldeek akordio «historikoa» lortu zuten. PAHFko idazkari nagusi Ahmed Majdalaniren esanetan, helburu nazionala da «errefuxiatuen itzultzeko eskubidea lortzea eta palestinar estatu independentea ezartzea».
Palestinako antolakunde politiko islamista eta Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusia ados jarri dira, batez ere Palestinako egoerak «statu quo-a» bultzatzen eta «Ekialde Hurbileko bake prozesuaren porrota elikatzen» dituelako, Israelgo okupazioari «mesede» egiteaz gain.
Aljeriako presidenteak bultzatuta, Al-Fatahren eta Hamasen arteko elkarrizketa «goi mailako topaketarekin» egin zen, urtarriletik irailera bitartean. Aljerrek Palestinako alderdi guztiak hartu zituen Batasun Palestinarraren aldeko konferentziaren bileran. Uztailaren 5ean, Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasek eta Hamaseko buruak egindako bilerak «bide eman zien» egunotan Aljerian egin diren negoziazioei.
Al-Fatah eta Hamas aldez aurretik saiatu ziren euren arteko krisia konpontzen hainbat elkarrizketa saiakeratan, eta, lehenago, bitarteko gobernu bat osatzea ere adostu zuten. Oraindik, ordea, adiskidetzerik ez da gauzatu erabat.
Tebbunek datorren hilabetean Aljerren egitekoa den Liga Arabiarraren goi bilera baliatu nahi du Aljeria herrialde gisa sendotzeko. Presidenteak hilabeteak eman ditu Palestinako alderdiekin solasean, akordio baterako bidea errazteko. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219458/burdinberri-enpresan-lan-ituna-egin-dute-27-greba-egunen-ondoren.htm | Ekonomia | Burdinberri enpresan lan ituna egin dute 27 greba egunen ondoren | ELAk jakinarazi du KPIari lotutako soldata igoerak lortu dituztela Gasteizeko aeronautika alorreko enpresa horretan. | Burdinberri enpresan lan ituna egin dute 27 greba egunen ondoren. ELAk jakinarazi du KPIari lotutako soldata igoerak lortu dituztela Gasteizeko aeronautika alorreko enpresa horretan. | Bukatu dira mobilizazioak Burdinberri enpresan. KPIa jasotzen duten soldata igoerak eta «hobekuntza nabarmenak» txertatuta egin dute lan hitzarmena langile batzordeak eta zuzendaritzak, ELA sindikatuak ohar baten bidez ezagutarazi duenez. «27 greba egunen ondotik dator hitzarmena», gogorarazi du sindikatuak.
Aeronautikaren sektorean, Arabako metalgintzaren barruan lan egiten duten 60 langile ditu Burdinberrik. «Azken urteetan, enpresak langileak kaleratu ditu, eta aldi baterako lan erregulazioak gehiegikeriaz erabili ditu», salatu du ELAk. Baina 2022. urtean jarduera jada martxan zegoen aeronautika suspertu ondoren, eta lan karga handitu zuen. «Batzordeak irabazien inguruko proposamen egokia egin zuen langileek sortutako aberastasuna banatzeko, soldata duina eta KPIren araberako igoera izateko», esplikatu du sindikatuak.
Zuzendaritzak ezezkoa eman zuen, ordea, eta langile batzordeak astebeteko greba egin zuen uztailean, eta irailean ere jarraitu zuen lanuzteekin; are, greba mugagabea bihurtu zen joan den astean. «Greba horri esker eta batzordeak eta grebalariek etsi ez eta indarra eduki izanari esker lortu da akordioa», esan du langile batzordeak. ELA sindikatuko ordezkariek osatua da langileen ordezkarien organoa.
Azkenerako, gaur sinatu dute enpresa Ituna Burdinberrin, eta hauek dira hobekuntzak: KPIaren igoerak 2022, 2023, 2024 eta 2025. urteetarako; 250 euroko ordaina langile bakoitzari sinadurarekin batera; ituna ez aplikatzeko klausula. «Hori garrantzitsua da enpresak ez dezan balia Zapateroren eta Rajoyren erreforma hitzarmena ez betetzeko aukera», azaldu du ELAk.
Horrez gain, 2023rako lanaldi jaitsiera 1.727 ordura artekoa izango da. «Arabako metalean soldata igoera duinak lortu daitezkeela erakusten duen adibide bat da Burdinberri, batez ere langileak antolatu, mobilizatu eta grebarako aukera eskaintzen bada», erantsi du ELAk. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219459/eusko-jaurlaritzaren-hezkuntza-legeari-35-eragilek-egin-dizkiote-ekarpenak.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legeari 35 eragilek egin dizkiote ekarpenak | EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Bildarratzi gogorarazi diote itunpeko ikastetxeetako kuotak ez direla legezkoak, eta eskatu diote eman dezala horiek kobratzeari uzteko pausoen berri. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak esan du bat egiten dutela doakotasunarekin. | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legeari 35 eragilek egin dizkiote ekarpenak. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Bildarratzi gogorarazi diote itunpeko ikastetxeetako kuotak ez direla legezkoak, eta eskatu diote eman dezala horiek kobratzeari uzteko pausoen berri. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak esan du bat egiten dutela doakotasunarekin. | Hezkuntza izan dute hizketagai gaurko Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren galderen harira. Batetik, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legeaz aritu dira, azkenaldian zeresana ematen ari baita. Bestetik, itunpeko ikastetxeetako kuotak eta haien desagerrarazteko bidea izan dituzte mintzagai. Lehenengoari dagokionez, atzo amaitu zen aurreproiektuaren lehen zirriborroari ekarpenak egiteko aukera, eta, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak jakinarazi duenez, 35 eragileren edo norbanakoren ekarpenak jaso dituzte. Orain, konpromisoa hartu du denak aztertzeko, «testua hobetze aldera».
Baina itunpeko ikastetxeen kuoten gaia landu dute nagusiki. Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak gogorarazi duenez, apirilaren 7an Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek sinatutako hezkuntza akordioak eskolatze kuotak kobratzea debekatzen du. Gainera, nabarmendu du hezkuntza ez dela doakoa, ez sare publikoan, ez itunpekoan. Izan ere, azaldu duenez, eskola publikoetan ikasten dutenek garraioa, jangela eta guraso elkarteko kuotak ordaindu behar izaten dituzte, besteak beste; itunpekoa aukeratzen dutenek, berriz, legezkoak ez diren kuotak ordaindu behar izaten dituzte, Arreseren hitzetan. Gainera, ziurtatu du segregazioaren arrazoi nagusietako bat direla kuotak, eta koalizio abertzalea horiek kobratzearen «erabat kontra» dagoela: «Kuotek desagertu egin behar dute ja». Halaber, Bildarratzi galdegin dio eskola postu baten kostu erreala kalkulatzeko eta kuotak kontrolatzeko mekanismoak ezartzea, besteak beste.
Ildo bertsutik mintzatu da Isabel Gonzalez, Elkarrekin Podemos-IUren legebiltzarkidea. Esan du jakinekoa dela itunpeko ikastetxeek kuotak kobratzen dituztela: «Eskola kuoten kobrantza inoiz baino indartsuago dago». Villabona-Amasako (Gipuzkoa) Zubimusu ikastolaren gaia ere ekarri du hizpidera, eta esan du hutsik zituzten bi ikasgelarengatik diru publikoa jasotzen aritu badira ere, Hezkuntza Sailak hura itzultzeko epe bat baino ez diola ezarri: «Harrigarria da diru publikoarekin gertatzen ari dena». Kuotak desagerrarazteko eta kontrol mekanismoak martxan jartzeko eskatu dio Bildarratzi.
Doakotasuna, «modu progresiboan»
Bildarratzek batari eta besteari emandako erantzunetan esan du hezkuntza akordioaren «puntu guztiekin» dutela konpromisoa. Gainera, aipatu duenez, Hezkuntza Legearen aurreproiektuan bertan ere jasota dago funts publikoekin finantzatutako ikastetxeek ezingo dutela inolako funts edo diru kopururik jaso familien aldetik doakotzat jotako irakaskuntzengatik.
Bildarratzen esanetan, ordea, baliabide publikoak jarri beharra daukate derrigorrezkotzat eta doakotzat jotako ikasketak doan emateko, eta aldaketa ez da bat-batekoa izango: «Jakin badakigu prozesu konplexua dela, eta ikastetxeekiko konfiantza, konpromiso eta erantzunkidetasuneko esparru bat ezarri nahi dugu». Legeak aginduko duenera «modu progresiboan» egokitzen ari dira, baina, Bildarratzen esanetan, Hezkuntza Sailak lehen pausoa egina du jada: itunpeko ikastetxeei ematen zaien kopurua egokitu zuten uztailean, finantzaketa areagotuta. «Gure ustez, hobekuntza horiek zuzenean izan behar dute eragina gure ikasleengan eta familiengan».
Ikuskapenei dagokienez, berriz, Bildarratzek nabarmendu du Zubimusurekin legeak agintzen duena egin dutela, eta gisa horretako kasuek erakusten dutela kontrol mekanismoak badaudela: «Baditugu itunen erregimenaren kontrol egokirako baliabideak gehiegizko finantzaketa egoerarik egon ez dadin, azkeneko egunetan ikusteko aukera izan duzuen bezala». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219460/kontserbadoreek-eskuin-muturraren-kanpoko-babesarekin-gobernatuko-dute.htm | Mundua | Kontserbadoreek eskuin muturraren kanpoko babesarekin gobernatuko dute | Kristerssonek jakinarazi du gehiengo osorik ez duen koalizio bat osatu duela demokristauekin eta liberalekin. Erreaktore nuklearrak eraikitzea eta immigrazioa txikitzea adostu dute, besteak beste. | Kontserbadoreek eskuin muturraren kanpoko babesarekin gobernatuko dute. Kristerssonek jakinarazi du gehiengo osorik ez duen koalizio bat osatu duela demokristauekin eta liberalekin. Erreaktore nuklearrak eraikitzea eta immigrazioa txikitzea adostu dute, besteak beste. | Bi agintaldiren ostean, eskuineko blokea boterera itzuliko da Suedian. Ulf Kristersson M Alderdi Moderatuaren buruzagiak jakinarazi du koalizio bat osatu duela KD Kristau Demokratekin eta L Liberalekin, eta hirurek SD Suediako Demokraten kanpoko babesa izango dutela, hori ezinbestekoa baitute parlamentuan aulkien gehiengo osora iristeko. «Hiru alderdiko gobernua izango da Moderatuarena, Kristau Demokratena eta Liberalena. Gobernuak modu estuan egingo du lan Suediako Demokratekin», azaldu du Kristerssonek. Eskuin muturrak, hortaz, eragin handia izango du koalizio gobernuaren egunerokoan; lehen aldiz, gainera.
Lau alderdietako buruzagiek elkarrekin egin dute gobernabide akordioaren berri emateko agerraldia. Kontserbadoreen buruzagiaren arabera, «seriotasun handiz» hartu dute boto emaileek gobernua osatzeko eman dieten agindua: «Aldaketa beharrezkoa da, eta lau alderdiok aldaketa hori eskaini dezakegu».
Itunaz xehetasun gutxi eman dituzte, baina indar politikoetako ordezkariek arreta jarri dute energia krisiaren aferan, eta Ebba Busch KDren buruzagiak azaldu du erreaktore nuklear gehiago eraikitzeko asmoa dutela datozen urteetan. Argudiatu duenez, Suediak «klima aldaketari aurre egin behar dio», betiere «familien finantzak suntsitu gabe»; hala, helburutzat jarri du erregai fosilik gabeko energia izatea.
Azken urteotan herrialdeko hamabi erreaktoretatik sei itxi dituzte, baina badirudi Ukrainako gerrak eragindako ondorioek politikari askoren iritzia aldarazi dutela, Suedian ez baitute oraindik alternatibarik aurkitu. Jarrera horren erakusle da 2014tik hona agintean izan den S Sozialdemokratak alderdia: erreaktore gehiago eraikitzearen aurkakoa zen, baina aurten esan du energia nuklearra «beharrezkoa» izango dela.
Koalizioa osatzeko negoziazioak espero baino gehiago luzatu dira, eta horren erakusle da Kristerssonek bi eguneko luzapena eskatu zuela herenegun, akordio bat lortzekotan zegoela argudiatuta. Suediako hedabideen arabera, desadostasunik handienak liberalen eta eskuin muturrekoen artekoak izan dira, Lkoek SDren eragina ahalik eta gehien txikitu nahi baitzuten.
Orain arte, eskuineko blokeak gutxiengoan gobernatu izan du, uko egin baitzion eskuin muturraren babesa jasotzeari. Aurten, ordea, jarrera aldatzea erabaki zuen, eta atea ireki zion SDren sostengua jasotzeari, nahiz eta liberalak ez dauden horrekin gustura.
«Paradigma aldaketa bat»
Hain justu, Jimmie Akesson SDren buruzagiak gaurko agerraldian aitortu du gobernuaren parte izan nahi zuela, baina, halere, aldarrikatu du influentzia izango duela «paradigma aldaketa bat» lortzeko helburuan.
Kanpainan iragarri bezala, Akessonek azaldu du immigrazioa txikitzea izango dela lehen helburuetako bat; besteak beste, suediar nazionalitatea lortzeko irizpideak gogortuta. «Suediako asilo arauak ez dira izan behar zuzenbide komunitarioak behartzen gaituena baino eskuzabalagoak», eskuin muturrekoen liderrak argudiatu duenez.
Joan den irailaren 11n egin zituzten parlamenturako hauteskundeak. Sk irabazi zituen berriz ere, botoen %30,3 eta 107 aulki bilduta, baina eskuineko blokeak ezkerrekoak baino ordezkaritza handiagoa lortu zuen; are, eskuin muturra kontserbadoreen aurretik geratu zen, eserleku gehien izango duen bigarren indarra bilakatuta, eta, hortaz, Akessonen indarrak politikoak datorren legealdian lehen ministro izango denarenak baino aulki gehiago izango ditu.
Zehazki, SDk 73 diputatu izango ditu; Mk, 68; KDk, hemeretzi; eta Lk, hamasei. Hau da, agintean gutxiengoan egongo den koalizioak 349 ordezkaritik 103ren babesa luke ziurtatua, eta, beraz, ultraeskuindarren diputatuek, lehen aldiz garrantzi handia izango dute agintean dagoen koalizioaren gobernabidea bermatzerakoan.
Printzipioz, datorren astelehenean egingo dute parlamentuan lehen ministroa aukeratzeko bozketa, eta hitzordu horretan babesa ziurtatua izango du Kristerssonek. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219461/foro-sozialaren-ustez-bake-prozesurik-ez-egon-arren-euskal-herria-bakea-eraikitzeko-prozesuan-dago.htm | Politika | Foro Sozialaren ustez, «bake prozesurik» ez egon arren Euskal Herria «bakea eraikitzeko prozesuan» dago | Aieteko bilkuraren hamargarren urteurrenaren harira egindako jardunaldietako ekarpenak liburu batean bildu dituzte. | Foro Sozialaren ustez, «bake prozesurik» ez egon arren Euskal Herria «bakea eraikitzeko prozesuan» dago. Aieteko bilkuraren hamargarren urteurrenaren harira egindako jardunaldietako ekarpenak liburu batean bildu dituzte. | Duela urtebete, Foro Sozial Iraunkorrak eta Bake Bideak jardunaldi batzuk egin zituzten Donostiako Aieteko jauregian eta Kursaalean, Aieteko bilkura egin zenetik hamar urte bete zirela eta. Orain, jardunaldi haietan nazioarteko eta Euskal Herriko eragile eta adituek esandakoak bildu dituzte Aietek 10 urte. Ikaskuntzak eta erronkak izeneko liburu batean. Liburuaren aurkezpenean, egungo egoera aztertu du Foro Sozialeko eledun Agus Hernanek, eta adierazi du gaur egun Euskal Herrian ez dagoela «bake prozesurik» nazioarteko estandarren arabera, baina Euskal Herria «bakea eraikitzeko prozesuan» dagoela. Halaber, erantsi du Aieteko 10. urteurrenak agerian utzi zuela estatuaren biktimek pairatzen duten «tratamendu asimetrikoa».
Duela urtebete egindako jardunaldien garrantzia nabarmendu du Hernanek: han egindako ekarpenengatik ez ezik, horren inguruan gauzatu ziren zenbait mugimendu eta adierazpenengatik ere. Antolatutako ekitaldietan islatu zen «aniztasun politikoa», ezker independentistaren adierazpena, Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohiak eta Maria Jauregi ETAren biktimak esandakoak, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren presoei egiten zitzaizkien harreren inguruan hartutako erabakia, eta beste zenbait aipatu ditu Hernanek. Era berean, nabarmendu du nazioarteko bitartekariek eta bideratzaileek jardunaldietan esandakoek «hankaz gora» jarri zituztela «Aieteko bilkurari buruzko hainbat topiko».
Egungo egoerari dagokionez, Foro Sozialak uste du bake prozesu guztietan ohikoak izaten diren estandarrak, hots, armagabetzea, desmobilizazioa eta berrintegrazioa, errespetatzen ari direla Euskal Herrian ere, Espainiak estandar horiek aintzat hartzen ez dituen arren.
Foro Sozialaren ustez, Euskal Herrian «prozesu bakarra» dago, prozesu hori hiru esparru administratiboetan, hau da, EAEn, Ipar Euskal Herrian eta Nafarroan, modu desberdinean garatzen den arren. Nabarmendu du Hego eta Ipar Euskal Herrian egindako urratsek «elkar elikatzen» dutela: «Lehen, Bakegileen eta Frantziako Gobernuaren arteko harremanak Madrilen jarrera politikoa aldatzen lagundu zuen; orain, alderantziz gertatu da», esan du Hernanek, Ion Parot presoa espetxetik atera izana gogoan hartuta.
Foro Sozialaren aburuz, Aieteko bilkuraren hamargarren urteurrenak «palanka efektua» izan zuen duela urtebete: biktimak konponbidearen erdibidean jarri eta estatuaren biktimek pairatzen duten «tratamendu asimetrikoa» agerian utzi zuen, espetxe politikaren aldaketa bultzatu zuen, eta lagundu zuen «kontakizunaren bataila krispazioaren esparrutik ateratzen, memoria kritiko inklusiboa eraikitzeko esparrura igarotzen laguntzeko».
Spektorowskiren ekarpena
Uruguaiko politologo eta HNT Harremanetarako Nazioarteko Taldeko kide ohi Alberto Spektorowskik ere parte hartu du liburuaren aurkezpenean, eta HNTren ibilbidearen laburpena egin du. Esan duenez, talde horretan parte hartu zuten nazioarteko adituek «kanpoko ikuspegia» zuten, eta eginkizunari lotu zitzaizkionean argi zuten zein zen helburua: indarkeria amaitzea eta horrekin Euskal Herrian «bakea eta demokratizazioa» sustatzea. Eginkizun «zaila» izan zen, eta oztopoz beterikoa: adibidez, Spektorowskik gogorarazi du Baionako polizia etxean deklaratu behar izan zutela, prozesua sustatzeko egiten ari ziren lana zela eta.
Eragileek izandako jarrera ere gogora ekarri du Spektorowskik: esan duenez, harremana izan zuten Espainiako Gobernuko orduko Barne ministro Alfredo Perez Rubalcabaren taldeko kideekin, eta harreman hori «zaila» izan zen, Espainiako Gobernuak ez baitzuen onartzen Harremanetarako Taldea mintzakidetzat eta «bidezko amorrua» baitzuten aurreko ahaleginek porrot egin zutela ikusita: «Hala ere, eta bidezko amorru hori gorabehera, prozesua ez oztopatzea erabaki zuten, eta abagune horretan oztopoak ez jartzea modu bat zen prozesuari laguntzeko». Harreman Taldeko kideek bazekiten prozesua azken bururaino eramateko beharrezkoa zela PSOEk Espainiako gobernuan jarraitzea: PPk agintea eskuratu izanak gauzak arras aldatu zituen, eta, geroztik, blokeoa «erabatekoa» izan zen.
Euskal eragileei dagokienez, Spektorowskik nabarmendu du EAJk eta ezker independentistak «oso jarrera ideologiko desberdinak» zituztela, baina, hala ere, jakin zutela prozesuari bultzada ematen. Bi eragileoi eskerrak eman dizkie Spektorowskik: EAJri dagokionez, Iñigo Urkullu, Andoni Ortuzar eta Jonan Fernandez aipatu ditu beren-beregi, eta ezker independentistan, berriz, Arnaldo Otegi, Urko Aiartza eta Jon Iñarritu. Urkulluri buruz, nabarmendu du «borrokalari nekaezina» izan zela, eta prozesua sustatu zuela «horren ondorioz ordaindu beharreko prezio politikoaren jakitun» izanik.
Etorkizunaz, berriz, Spektorowskik ez du iritzirik eman nahi, «hori euskal herritarrei dagokielako». Edonola ere, «HNTko kidearen txapela albo batera utziz eta zientzia politikoetako irakasle gisa mintzatuz», esan du bere ustez etorkizunean «kontakizunen aniztasuna» gailenduko dela, kontakizun bakarraren kaltetan, eta horrek ez duela zertan txarra izan «alde guztiek onartzen dituzten arauak egonez gero». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219462/bielorrusiak-estatuko-indarren-alerta-handitu-du.htm | Mundua | Bielorrusiak estatuko indarren alerta handitu du | Herritarren eskubideak murrizteko aukera edukiko du Minskek. Khersonetik ebakuatutako lehen zibilak gaur dira Errusiara iristekoak. | Bielorrusiak estatuko indarren alerta handitu du. Herritarren eskubideak murrizteko aukera edukiko du Minskek. Khersonetik ebakuatutako lehen zibilak gaur dira Errusiara iristekoak. | Bielorrusiak jakinarazi du «terrorismoaren aurkako operazioen erregimena» ezarri duela. Aleksandr Lukaxenko herrialdeko presidenteak kazetariei esan die alerta handitzeko erabakia hartu dutela, Ukrainako gerraren bueltan egoera «larritu» egin delako. Presidenteak hori esan du Astanan (Kazakhstan), Sobietar Batasuna desegin ondoren sortutako EBE Estatu Burujabeen Erkidegoaren goi bilera bat bukatu denean, baieztatuz Vladimir Makei Atzerri ministroak Izvestia Errusiako egunkarian egin dioten elkarrizketan esandakoak.
Salbuespenezko neurri hori ezarriz, hortaz, herritarren eskubideak murrizten dira, eta estatuko indarren eskumenak handitzen dira atxiloketak egiteko, eta komunikazioak zein herritarren joan-etorriak kontrolatzeko. Aste honen hasieran Lukaxenkok adierazi zuen Ukraina Bielorrusiaren aurkako eraso bat prestatzen ari dela. Kievek ukatu egin du. Nolanahi ere, Bielorrusiako presidenteak esan du alerta handitu denez armada herrialdean tropak hedatzen hasi dela.
Gerra frontean, Ukrainak jakinarazi zuen, atzo, hegoaldeko Kherson hiri estrategikoaren bueltako bost kokagune berreskuratu dituela. Errusiak partzialki okupatuta dauka Kherson eskualdea, eta Kremlinek han daukan gobernadoreak eskatu zien herritarrei eskualdetik alde egin zezatela. Moskuk adierazi zuen, gainera, eskualdea ebakuatzen lagunduko duela, eta TASS Errusiako berri agentziaren arabera, lehen zibilak gaur dira Errusiako Rostov eskualdera iristekoak.
Errusiak Ukrainan partzialki okupatuta dauzkan eskualdeen artean, Kherson da, ziurrenik, estrategikoena. Batetik, Krimeako penintsulara Ukrainatik bidez iristeko handik pasatu behar delako; eta, bestetik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnipro ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.
Ukrainak iturri ofizialek adierazi dute, bestalde, Errusiak jarraitzen duela herrialdeko «ezinbesteko azpiegiturei» eta zibilei eraso egiten. Azken orduetan dozenaka aire eraso kontatu ditu Mikolaiv eta Nikopol hirietan, Zaporizhia eskualdean eta Kiev eskualdean, besteak beste. Kieven esanetan, Errusiaren erasoen helburua da energia azpiegiturak txikitzea. Erasoaldia handitu egin da joan den larunbatean Krimeako anexioaren ikur den zubia hondatu zutenetik.
Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute
Erdogan, prest
Vladimir Putin Errusiako presidenteak planteatu du Turkian «gas gune handi bat» egitea, eta, hartara, Nord Stream gasbideetarako aurreikusitako gas hornikuntza Turkiarantz birbideratzea, handik zabaltzeko. Hori jakinarazi zuen, atzo, Astanan, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearekin bildu eta gero. Eta Astanatik bueltan Erdoganek kazetariei adierazi die agindu diola Energia eta Baliabide Naturalen Ministerioari Errusiakoarekin batera lan egin dezala aukera hori aztertzeko.
Ikusi gehiago: Bake elkarrizketez aritu ordez, gasaz aritu dira Putin eta Erdogan |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219463/ogasunen-kutxak-beteta-zerga-aringarriei-eutsiko-diete-aldundiek.htm | Ekonomia | Ogasunen kutxak beteta, zerga aringarriei eutsiko diete aldundiek | Prezioen garestitzeak bultzatuta, inoiz baino gehiago bilduko da zergen bitartez: 17.109 milioi euro, iaz iragarritakoa baino 820 milioi gehiago. Errenta zerga beste %2 deflatatuko dute urtarriletik aurrera. Bilketa %5,6 handituko da 2023an | Ogasunen kutxak beteta, zerga aringarriei eutsiko diete aldundiek. Prezioen garestitzeak bultzatuta, inoiz baino gehiago bilduko da zergen bitartez: 17.109 milioi euro, iaz iragarritakoa baino 820 milioi gehiago. Errenta zerga beste %2 deflatatuko dute urtarriletik aurrera. Bilketa %5,6 handituko da 2023an | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunen kutxak diruz gainezka izango dira urtearen amaieran, aurreikuspen guztiak hausteko bidean baita zerga bilketa. Ekonomiaren hazkundeak eta prezioen garestitzeak bultzatuta, aldundiek kalkulatu dute inoizko bilketarik handiena egingo dutela aurten: 17.109 milioi euro denera. Iaz kalkulatu zutena baino 820 milioi euro gehiago dira. Atzeraldi baten ohartarazpenak gero eta ozenago entzuten badira ere, Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak lasaitasun mezua igorri du, adierazi baitu erakundeek ez dutela baliabide faltarik izango egoerari aurre egiteko. Hain zuzen, inflazioaren eragina arintzeko zerga aringarriei eutsiko diete ogasunek, herritarrek poltsikoan diru gehiago izan dezaten.
Finantzen Euskal Kontseiluak urrian egin ohi duen bilera egin dute gaur, Gasteizen. Urteko zerga bilketaren itxiera adostu eta datorren urteko aurreikuspenak kalkulatu zituzten Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Eudelek. Bilera laburra egin zuten; izan ere, ahaldun nagusiek bazekiten emaitza onak zituztela eskuetan, bilketa iazkoaren gainetik joan baita urte guztian zehar, nabarmen gainera. Eta lasaitasun horrekin egin zuten etxerako buelta ere, jakinda estutasunik gabe prestatu ahalko dituztela datorren urteko aurrekontuak, azkenak Markel Olanoren eta Unai Rementeriaren kasuan.
Bilketak aise gaindituko du 2021eko kopurua aurten: iaz baino 1.146 milioi euro bilduko dira guztira (+%7,2). Eta BEZa da horren arduradun nagusietako bat: iazkoaren aldean, %11,3 handituko dela kalkulatu baitute. Ez soilik pandemia urteen ondoren kontsumoa handitu egin delako, baizik eta produktuen eta zerbitzuen prezioa nabarmen garestitu delako, eta, beraz, horiei ezartzen zaizkien zergak ere bai.
Enplegu gehiago
Lan merkatuaren egoera ona da bestea. Ekonomiaren bolada onari gisa berean erantzun dio enpleguak ere, eta ziurgabetasuna gero eta handiagoa bada ere joera onari eutsi egiten dio oraindik. Inflazioa bezainbat izan ez bada ere, soldatek ere gora egin dute, eta guzti hori errenta zergan islatuko da: %5,1 handituko da iazkoaren aldean. Guztira, 6.430 milioi izango dira.
Aldiz, sozietate zergaren zenbatekoa ez da handituko, eta iazko kopuru bera biltzea espero dute ogasunek aurten: 1.155 milioi euro guztira. Aurreko urteko irabaziak zergapetzen dizkie enpresei, eta 2021a pandemia urtea izan zenez, ez da ekonomiaren hazkundea igarriko.
Iaz baino gutxiago jasoko da zerga berezien bitartez ere: %34,9 jaitsiko da tabakoari eta erregaiei ezartzen zaizkien zergen kopurua. Azpiazuren hitzetan, halaber, «ez da askorik bildu» Madrilekin itundutako zerga berrien bitartez, hau da, zerbitzu digital jakin batzuei ezartzen zaizkienekin (Google eta Tobin tasak). Dirudun handiei, bankuei eta energia enpresei ezarri nahi zaizkien zergei buruz galdetuta, ordea, esan zuen ez dutela oraindik horien berririk.
Bilketa errekorra 2023an
Atzeraldi ekonomikoa ate joka badago ere, Arabako Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak salbuespena izaten jarraituko du hurrengo urtean, eta hazten jarraituko du, hasiera batean espero baino apalago bada ere (+%2,1). Hori bera nabarmendu du sailburuak ere, nahiz eta ez duen ezkutatu egoera «konplikatua» denik. Hala ere, haizea aldeko den neurrian, 2023an bilketa ere neurri berean handituko dela espero dute: 18.072,9 milioi euro bilduko lirateke guztira (+%5,6). Inoiz ez bezalako kopurua da hori.
Sailburuaren hitzetan, hala ere, zerga bilketa are gehiago handituko litzateke ogasunek ez balute inflazioari aurre egiteko zerga aringarriak onartu. 2022 hasieran errenta zergaren taulak %1,5 deflatatzea adostu zuten aldundiek eta Jaurlaritzak, eta uztailean erabaki zuten beste %4 egitea. Bada, urtarriletik aurrera beste %2 deflatatuko dutela iragarri zuten arduradunek atzo (bilera hasi baino lehen aurreratu zuen neurria PSE-EEk ohar bidez). 30.000 eurora arteko errenta oinarria dutenentzat 200 euroko kenkaria luzatuko dutela ere adierazi zuten.
Deflatazioak ez du inflazio osoa hartzen, ez eta azpiko inflazioa ere, lehendakariak legebiltzarrean eskatu bezala. Baina ahaldun nagusiek argudiatu zuten nahikoa dela, besteak beste, ez dakitelako zein izango den urteko batez besteko tasa. Gainera, adierazi zuten beste neurri batzuk ere hartzeko prest daudela, «inflazioaren eragina leuntzeko». Egoerari aurre egiteko moduko aurrekontuak iragarri zituzten guztiek: «Laino beltzek kezka eragiten badigute ere, horri aurre egiteko baliabideak baditugu». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219464/tomate-zukua-jaurti-dute-van-goghen-ekiloreak-obrara-protesta-gisa.htm | Kultura | Tomate zukua jaurti dute Van Goghen 'Ekiloreak' obrara, protesta gisa | Just Stop Oil talde ekologistako bi kidek eman dute aurrera ekintza Londresko National Galleryn, eta eskuak hormara itsatsi dituzte. Poliziak atxilotu egin ditu. | Tomate zukua jaurti dute Van Goghen 'Ekiloreak' obrara, protesta gisa. Just Stop Oil talde ekologistako bi kidek eman dute aurrera ekintza Londresko National Galleryn, eta eskuak hormara itsatsi dituzte. Poliziak atxilotu egin ditu. | Just Stop Oil talde ekologistako bi kidek tomate zukua jaurti diote Van Goghen Eguzki-Loreak artelanari, Londresko National Galleryn. Jarraian, haien eskuak hormara ere itsatsi dituzte. Protesta moduan egin dute, Erresuma Batuan erregai fosilen hobiak ustiatzearen aurka. «Zerk balio du gehiago? Arteak ala bizitzak? Janariak baino gehiago balio al du? Justiziak baino gehiago balio al du?», galdetu du aktibista bietako batek. Are gehiago ere gehitu dute: «Kezkatuago zaudete artelan baten segurtasunagatik planetarenagatik baino? Bizitzaren kostuaren krisiaren parte da petrolioaren krisia». Sare sozialetan entzutea eskuratu du ekintzak.
Poliziak informatu du National Galleryra bertaratu eta bi aktibistak atxilotu dituela, «kalteak eta jabetza bortxaketa» egotzita. Artelana bera ez da kaltetu, beira batek babesten baitu Eguzki-loreak, baina haren markoa zikintzea lortu dute.
Bi aste daramatza Just Stop Oil taldeak mobilizazioetan, Londres aldean. Joan den astean, bada, ehun lagunetik gora atxilotu zituzten autoritateek elkarte ekologistek deitutako mobilizazioetan.
Azken hilabeteotan, artelan ezagunak helburu gisa hartu dituzte ekintzaileek, horien bidez oihartzuna lortzeko.
Joan zen igandean, Pablo Picassoren margolan bati eskuak itsatsi zizkioten bi ekintzailek Melbournen (Australia). Nazioarteko Extinction Rebellion mugimenduko kideak ziren, eta azkar gogortzen den itsasgarria erabili zuten Sarraskia Korean margolanari lotzeko, Victoriako National Galleryn. Klima kaosa = gerra + gosetea mezua zuen pankarta bat zabaldu zuten. Preso eraman zituzten, baina berehala askatu zituzten, kargurik gabe. Izan ere, ez zuten margolana kaltetu, plexiglas xafla batekin babestuta zegoelako. Ekintzaileek gero esan zuten, bazekitela margolanak plastiko bat zuela eta zutela artelana kaltetzeko asmorik.
Maiatzaren 30an hasi zen mugimendua: emakume zaharrez mozorroturiko ekintzaile batek tarta bat bota zion Leonardo da Vinciren Mona Lisa margolanari, Parisko Louvre museoan. Gizakiak planeta suntsitzen ari direla salatu zuen erasotzaileak.
Ekainaren 29an, bi ekintzailek eskuak itsatsi zituzten XIX. mendeko margolan batean. Just Stop Oil taldeko kideak ziren. Erregai fosilak erabiltzeari uzteko eskatzen du taldeak.
Laster hasi ziren beste lekutan ekintza mota berdina erabiltzen, hainbat artelan erabilia: Turnerren margolan bat Manchesterko (Ingalaterra) Art Galleryn, Van Goghen lan bat Londresko Courtauld museoan, eta John Constableren artelan bat hiri bereko National Galleryn. Horrez gain, Leonardo da Vinciren Azken Afaria irudiaren kopia bati, maisuaren ikasleetako batek eginikoa, Royal Academy of Arts museoan.
Italian ere, Ultima Generazione taldeko kideak Botticelliren Udaberria lana erabili zuten, euren mezua zabaltzeko.
«Klima hondoratzen bada, ezagutzen dugun zibilizazioa hondoratuko da», idatzi zuten. «Ez da turismorik, museorik edo arterik egongo». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219465/ahtaren-kudeaketan-norabide-aldaketa-eskatu-dio-eh-bilduk-eusko-jaurlaritzari.htm | Politika | AHTaren kudeaketan «norabide aldaketa» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari | Oraindik gutxienez 5.000 milioi euroko kostua izango duten lanak egitea falta dela dio EH Bilduk, eta diru hori politika publikoetan inbertitzeko eskatu du. | AHTaren kudeaketan «norabide aldaketa» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari. Oraindik gutxienez 5.000 milioi euroko kostua izango duten lanak egitea falta dela dio EH Bilduk, eta diru hori politika publikoetan inbertitzeko eskatu du. | Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuari zuzendutako interpelazio bat egin du gaur EH Bilduk Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, eta Euskal Y-aren kanpoko loturen egoerari buruz galdetu diote. Izan ere, Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako AHTa «irla bat» izango dela, «kolokan» daudelako Ipar Euskal Herriarekiko lotura, Santanderrekikoa (Espainia), Burgosekikoa (Espainia) eta Nafarroarekikoa. Fernandez de Betoñoren arabera, Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko lotura ez da lehentasun bat Frantziako Estatuarentzat, eta plataforma berria egin beharrean, Bordele-Hendaia zatia modernizatzeko hautua egingo duela nabarmendu du.
Hori da, hain zuzen ere, EH Bilduko eledunak Eusko Jaurlaritzari eta Arriolari eskatu diona: oraindik eraiki gabe dauden AHTaren zatietan —Miranda del Ebro (Espainia)-Gasteiz-Altsasu, adibidez— plataforma berriak egin beharrean, egun dauden instalazioak modernizatzea eta AHTra moldatzea: «Uste dugu momentua dela lotura horietan milioiak eta milioiak bota ordez, inbertsio politika publikoen norabide aldaketa indartsu bat egiteko».
AHTaren lanen eta denbora tarteen inguruan ere hitz egin du Fernandez de Bretoñok, eta gezurretan ibiltzea egotzi dio Jaurlaritzari: «Atzerapen berri bat ezagutu dugu egunotan. Arriola sailburuak hemen bertan, duela urte bat, esan zuen 2026 amaieran edo 2027 hasieran amaituko zirela, baina Espainiako ordezkariak esan digu 2028a dela data berria, dena ondo bidean». Horren aurrean, Arriolak Fernandez de Bretoñori gogorarazi dio AHTa «interes orokorreko azpiegitura» bat dela, eta, beraz, Espainiako Gobernuaren esku dagoela, ez Eusko Jaurlaritzaren esku. «Konplexutasun handiko» lanak direla ere adierazi dio sailburuak EH Bilduko legebiltzarkideari, eta koalizio abertzaleari esan dio AHTarekin «obsesionatuta» dagoela.
Bestalde, Arriolak adierazi du Eusko Jaurlaritza «guztiz» konprometituta dagoela AHTaren lanekin, eta hainbat lan egoki egiten ari direla esan du, Atotxako geltokiko lanak eta Hernani-Astigarraga (Gipuzkoa) zatiko lanak, esaterako. Horrez gain, sailburuak dio Jaurlaritza lanean ari dela AHTaren Bilboko eta Gasteizko sarrerak egiteko.
Euskal Y-Nafarroa lotura
Oraindik ez dago garbi non egingo den Nafarroako eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako AHTen arteko lotura. Fernandez de Betoñok adierazi du Jaurlaritzak «urteak» daramatzala lotura Ezkio-Itsason egingo dela, baina gehitu du Espainiako Gobernuak 2018an Altsasu eta Gasteiztik lotzeko alternatiba ere mahaigaineratu zuela, eta alternatiba hori egokiena zela esan: «Beste gezur bat, beste txapuza bat», leporatu dio EH Bilduko eledunak Jaurlaritzari. Santanderreko eta Burgoseko loturetan ere arazoak daudela nabarmendu du.
Horri erantzunez, Arriolak berriro ere Fernandez de Betoñori gogorarazi dio Euskal Y-Nafarroa lotura Espainiako Gobernuaren esku dagoela, eta oraindik ez dutela erabaki lotura Ezkio-Itsason edo Gasteizen egitea: «Nire sailaren jarrera ezaguna da: aldeen artean adostutako erabaki bat hartu behar dugu, hainbat irizpideren araberako analisi baten laguntzaz: tekniko, ingurumen, ekonomiko eta sozial». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219466/berria-telebistak-bertsolari-txapelketa-nagusiaren-berri-emango-du.htm | Kultura | Berria telebistak Bertsolari Txapelketa Nagusiaren berri emango du | Bi eduki nagusi egonen dira eskuragarri, bakoitza publiko bati zuzendua eta formatu batean | Berria telebistak Bertsolari Txapelketa Nagusiaren berri emango du. Bi eduki nagusi egonen dira eskuragarri, bakoitza publiko bati zuzendua eta formatu batean | Bertsolari Txapelketa Nagusia Berria telebistan landuko da; finalaurrekoen bueltan hasiko da ikus-entzunezko eskaintza. Argitaratuko den edukia bi motatakoa izanen da, bakoitza publiko jakin bati zuzendua eta formatu batean egina. Eduki guztia datorren asteko larunbatetik aurrera egonen da, lehenbiziko mahai ingurua izan ezik. Datorren astelehenean izanen da, eta Txappelako kide batek eta Miren Mujika BERRIAko kazetariak parte hartuko dute.
Lehenbiziko eduki mota bertsolaritza arloan adituak diren horientzat edo oso zaleentzat bideratua egonen da, eta audio formatuan zabalduko da. Kasu honetan, finalaurreko bakoitzaren ostean Mujikak balorazio azkarra eginen du. Gainera, astelehenero, Mujikak Txappelako kide bat eta bertso munduko norbait –hala nola bertsolari ohi bat, aditu bat edo txapelketan parte hartu ez duen bertsolariren bat– elkartuko ditu mahai inguru batean.
Bigarren eduki mota ikuspegi feministatik landutakoa izanen da, eta bideo moduan jasoko da. Bost zatik osatuko dute saio hori: jarri titularra, Maider Galardirekin eginen da; lupa, Txappelako kideek datu bitxiren bat emanen dute; puntu morea, Nerea Arriola, Amaia Agirre eta Mirari Mariarena kolaboratzaileek, txandaka, ikuspegi feministatik interesgarria izan den momentu bat aukeratuko dute; genealogia feminista; zirelako gara, non emakume-señora bertsolariak elkarrizketatuko dituzten. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219467/abortuaren-kontrakoek-gasteizko-klinika-baten-aurrean-errezatzen-ahal-dutela-dio-eaeko-justizia-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | Abortuaren kontrakoek Gasteizko klinika baten aurrean errezatzen ahal dutela dio EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak | Ertzaintzak egindako erresoluzio baten arabera, eraikinetik 80 metrotara soilik errezatu zezakeen taldeak | Abortuaren kontrakoek Gasteizko klinika baten aurrean errezatzen ahal dutela dio EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. Ertzaintzak egindako erresoluzio baten arabera, eraikinetik 80 metrotara soilik errezatu zezakeen taldeak | 40 Dias por la Vida (40 egun bizitzaren alde) abortuaren kontrako mugimenduaren erranetan, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du abortatzeko kliniken aurrean taldeak egiten zituen otoitzei lotuta Ertzaintzak egindako erresoluzio bat. Idatzi horren arabera, Gasteizko klinika batean aurrean errezatzen zuen abortuaren kontrako taldeak ekintza hori eraikinetik 80 metrotara egin behar zuen. Izan ere, klinikaren aurrean egiten diren protestak ugarituz doaz. Osasun zentroaren atarian ia egunero arrosarioa errezatzeaz gain, «Ez zaude bakarrik, zu laguntzeko gaude» dioten afixak eskuetan eramaten dituzte mugimenduko kideek.
Taldean, baina, erresoluzioa ez zuten begi onez ikusi, eta errekurtso bat jarri zuten. Zeina, euren arabera, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak «bere osotasunean» aintzat hartu duen. 2004. urtean Ameriketako Estatu Batuetan sortutako mugimendu bat da, eta euren helburua abortatzeko eskubidea deuseztatzea da. Egin ohi dituzten ekintza ezagunen artean daude, abortatzeko kliniken aurrean errezatzea eta barau egitea.
100 metro
Donostiako Askabide klinikan ere Gasteizkoa bezalako protestak egin ohi ditu kolektiboak. Baina, kasu honetan, Donostiako epaile batek arrazoia eman zion klinikari, eta protesta egiten dutenak eraikinetik 100 metrora egon beharko dira. Duela aste batzuk zabaldu zen autoa, eta BERRIAk eskuratu zuen: epaileak adierazi zuenez, haurdunaldia etetera doazen emakumeen intimitatea eta abortatzeko duten eskubidea urratzen dituzte protesta egiten dutenek; klinikako langileen eskubideak ere urratzen direla ondorioztatu zuen.
Ikusi gehiago: Abortatzeko eskubidearen aurkako protestak, gutxienez ehun metrora |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219468/liz-trussek-erresuma-batuko-ekonomia-ministroa-kargugabetu-du.htm | Mundua | Liz Trussek Erresuma Batuko Ekonomia ministroa kargugabetu du | Zergak jaisteko plana «urrunegi eta azkarregi joan da», Erresuma Batuko lehen ministroaren arabera. | Liz Trussek Erresuma Batuko Ekonomia ministroa kargugabetu du. Zergak jaisteko plana «urrunegi eta azkarregi joan da», Erresuma Batuko lehen ministroaren arabera. | Liz Truss Erresuma Batuko lehen ministroak Kwasi Kwarteng Ekonomia ministroa kargugabetu du, gobernu kontserbadoreak bultzatutako zerga politika neoliberalak eragin dituen liskarren ondorioz. Trussek gehitu du sozietateen gaineko zerga igo egingo duela. Zergak jaisteko plana «urrunegi eta azkarregi joan da», aitortu du lehen ministroak.
Izan ere, Boris Johnson lehen ministroaren gobernuak sozietateen gaineko zerga %19tik %25era handitzea zuen aurreikusita. Trussek gobernua osatzean, berriz, neurri hori atzera botatzea erabaki zuen. Lehen ministroak eta Ekonomia ministroak hartutako erabakia ez zuen babestu, ordea, haien alderdiak –Alderdi Kontserbadoreak–, ezta merkatuek ere. Izan ere, libera esterlinaren kotizazioa nabarmen jaistea eragin zuen.
Kwartengen ordezkoa Jeremy Hunt tory-a izango da. Kanpo Harremanetarako eta Osasun ministroa izana da, eta Alderdi Kontserbadorean egindako primarioetan ez zuen Trussen hautagaitzaren alde egin. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219469/xabier-atristain-espetxeratu-dute-berriro-auzitegi-nazionalak-hirugarren-gradua-baliogabetuta.htm | Politika | Xabier Atristain espetxeratu dute berriro, Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetuta | Jaurlaritzak hirugarren graduan sailkatu zuen, baina fiskalaren helegitea aintzat hartu du epaileak. | Xabier Atristain espetxeratu dute berriro, Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetuta. Jaurlaritzak hirugarren graduan sailkatu zuen, baina fiskalaren helegitea aintzat hartu du epaileak. | Xabier Atristain Gorosabel presoa Martuteneko espetxera itzuli da gaur arratsaldean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak, Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak preso donostiarrari emandako hirugarren graduaren aurka fiskaltzak jarritako helegitea onartu ostean. Bigarren gradura itzularazi du epaileak. Manifestaziora deitu dute biharko; 19:00etan abiatuko da Donostiako Bulebarretik. Etxerat-ek haserrea adierazi du, «berriz ere, preso donostiarraren eskubideak urratzen dituen zentzugabekerien aurrean». Atristainek hamabi urte bete ditu preso. Urtarrilean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola Atristaini, ez baitzion utzi inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen.
Otsailean, kondena etetea ebatzi eta kalera atera zen, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean. Hala ere, berriro atxilotu eta espetxeratu zuten ekainaren 2an; Auzitegi Gorenak ebatzi zuen inkomunikazio aldian egin zuen deklarazioaz gain bazirela froga gehiago Atristainen kontra, eta deklarazio horiek gabe ere epaileak zigor ondorio bera atera izanen luketela. Ondorioz, ez zuen onartu haren aurkako hamazazpi urteko espetxe zigorra berrikustea.
Behin espetxean, eskatutako baldintzak betetzen dituela argudiatuta, Eusko Jaurlaritzak hirugarren gradua eman zion uztailean. Fiskalak, ordea, helegitea aurkeztu zuen, eta hori onartu du orain epaileak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.