date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219470/nork-bere-ekografiaren-irakurketa.htm | Kultura | Nork bere ekografiaren irakurketa | Lorelei taldeak Ekografiak disko berria atera du, 22 urte eta gero. Irakurketa «unibertsala» duen hamar kantuko lan «oso pertsonala» da | Nork bere ekografiaren irakurketa. Lorelei taldeak Ekografiak disko berria atera du, 22 urte eta gero. Irakurketa «unibertsala» duen hamar kantuko lan «oso pertsonala» da | «Salbazioaren eta adiskidetasunaren gorazarrea dakar» Ekografiak diskoak, Asier Serranoren hitzetan. Lorelei taldea sortu zuen Mikel Gorosabelekin batera 1990eko hamarkadan. 22 urteren ostean, bueltan dira lan berriarekin. Andres Camio Elkar argitaletxeko musika arduradunak aipatu du «giro ezberdinak» sortzen direla diskoan: «Oso kantu politak dira, istorioez beterikoak. Abestiak oso pertsonalak dira, baina, aldi berean, oso kolektiboak. Krudelak bezain samurrak». Gaur aurkeztu dute, Donostiako Elkar dendan.
EH Sukarra taldearen diskoetan hasi ziren Serrano eta Gorosabel kolaboratzen, eta lankidetza horren ondorio izan zen Lorelei taldea. Bi diskoren eta bi urteko zuzeneko ibilbidearen ondoren, duela 22 urte erabaki zuten taldea «lurperatzea». Bakoitzak bere bidea hartu zuen: Serranok bakarkako zenbait disko eta liburu kaleratu ditu —Linbotarrak lanarekin Euskadi saria jaso zuen 2017an—; eta Gorosabelek diskoak grabatzen jarraitu zuen talde ezberdinekin, EH Sukarra, Norton Klub eta Barne basoanekin.
2020an elkartu zen bikotea Antxon Sarasua eta Loiola Maderarekin batera, eta erabaki zuten antzokietara itzultzea. Hiru kontzertu jendetsu eta arrakastatsu eman ondoren, osasun egoera zela eta, bertan behera utzi behar izan zuten.
Musikari dagokionez, lan «oso arina» izan dela adierazi zuen Gorosabelek: «Oso elkarlan polita izan dugu. Ni hasi nintzen lehen aipatutako kanta bat bidaltzen eta poliki-poliki Serrano erakartzen». Serranok idazten dituen letrak «oso ondo barneratzen» dituela aitortu zuen. Letra «ederrek» kantua bera, melodia bera «goraipatzen» dutela esan zuen: «Bietatik behar du abesti batek ona izan dadin, eta hori lortzeko oso erraz egin dugu lan».
Eskertza elkarri
Ekografiak diskoa zuzeneko kontzertuetara itzultzeko aitzakia izan dela zehaztu du Gorosabelek. Proiektu berriak askotariko abestiak biltzen dituela gehitu du ondoren: «Kanta batzuk oso intimoak dira. Gero badaude, lehenagoko Lorelei gogora ekarriz, poperoagoak, potenteagoak direnak». Eskerrak eman zizkion Serranori bere «barruko kutxan» zituen melodiak «kanporatzen» laguntzeagatik: «Disko honek lagundu dit barruko bozetoak osatzen eta garatzen».
Serranok ere egin du aitorpenik: «Duela bi urte eskas ebakuntza bat egin zidaten. Horren ondorioz, minberatuta geratu nintzen, ezertarako gogorik gabe». Minak hartuta zegoela, Gorosabelek luzatu zion diskoa egiteko proposamena, eta orduan idatzi zuen Ekografiak kanta. Kultura, artea, sorkuntza oro har, «ukendua» zela konturatu zen: «Badauka botere baltsamiko bat. Abiada bizian planteatu zidan eta oso urrun ikusten nuen». Hala ere, aste beteren buruan, zazpi kanturen letrak idatzi zituela kontatu du: «Edozein medikamentu baino ederragoa izan zen. Oraindik hunkitu egiten naiz pentsatzean. Edozein sendagai baino hobea izan zen Mikelek eskaini zidan eskuzabaltasun hori, berak buruan zituen melodiei hitzak jartzearen proposamen hori».
Ekografoen tarota
Gai «pertsonalak» bildu ditu Serranok, baina uste du letrek badaukatela irakurketa «unibertsala»: «Nire lana izan da gure minetik, gure iraganetik, oihua berreskuratu eta oihartzun bihurtzea. Nolabaiteko terapia ariketa bihurtzea». Orokortua den minari erantzun nahi izan diola esan du.
«Ekografoak dira gaur egungo tarot irakurleak», aipatu du Serranok ironiaz. Tarot irakurle «modernoak» direla kontatu du, eta harritu egin zela ekografia bat egitera joan, eta koloretan ere izan daitezkeela esan ziotenean: «Haiek bakarrik dakite identifikatzen gertatzen zaizuna, barne munduan gertatzen dena».
«Zuri-beltzeko mina» koloreztatzeko lanean ahalegindu direla aipatu du idazleak: «Zebra jantziarekin aritzen den min horretatik, koloredun gamelu bat egitea izan da gure lana. Nostalgia oparitzea». Adibideak jarri ditu: «Iraganera bueltatzea maitale ahaztu bati berriro ere musu ematea da. Eta konturatzea oraindik ere bagarela gai samurtasunarekin gure laztanak eskaintzeko». Diskoa entzun ahala, norberak bere «ekografiaren irakurketa» egitea gustatuko litzaieke egileei. Kiromantzian aditua den pertsona batek egingo lukeen antzera, haien esanetan: «Jabetzeko norbera dela bere barne-mugimenduen eta barne-sentimenduen irakurlerik abilena».
Elkar estudioan grabatu dute Ekografiak, Victor Sanchezen gidaritzapean. Azala Nagore Martinezek egin du, akuarelaz, eta urte amaierarekin batera hasiko dute «epe luzerako bira». Taldeko kantariak erantsi du oparia ere izan litekeela diskoa: «Iraganeko maitaleek elkarri oparitu diezaiokete disko hau, egungo bikotekideak askorik haserretu gabe». Erantsi zuen laztan zein musu bat «inofentsiboa» izan daitekeela; ez, ordea, Ekografiak diskoa: «Mina eta iragana ekartzen dituen lana baita».
Aurten 25 urte dira taldeak lehen lana kaleratu zuenetik, eta, itzuleran, Lorelei «bizirik lurperatu» zutela azpimarratu du Serranok: «Harramazka atera dugunean, konturatu gara barkatu digula». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219471/begirada-bat-zuluetaren-unibertsoari.htm | Kultura | Begirada bat Zuluetaren unibertsoari | Gasteizko Artium museoak ‘Ivan Zuluetaren asaldura’ erakusketa zabaldu du. Zinemagile donostiarrak ondutako lanek osatzen dute bilduma, batez ere, irudiek eta marrazkiek. | Begirada bat Zuluetaren unibertsoari. Gasteizko Artium museoak ‘Ivan Zuluetaren asaldura’ erakusketa zabaldu du. Zinemagile donostiarrak ondutako lanek osatzen dute bilduma, batez ere, irudiek eta marrazkiek. | «Zenbat denbora egon zintezkeen kromo honi begira? Urteak, mendeak, goiz oso bat, ezin jakin, ihesaldi betean zeunden, estasian, geldiune betean zintzilik, zoratuta». Ivan Zulueta (Donostia, 1943-2009) zinemagilearen Arrebato film luzearen pasarte horrek berez laburbiltzen du Zuluetaren bizitzaren eta obraren arima. Eguneroko bizitzan egindako etenaldi bat izan zen harentzat zinema, amets egiteko, pentsatzeko gune bat. Are, zinema bera bere filmografia laburreko gai handienetako bat izan zen, «fotogramaz fotograma barrenak atera arte». Zinemagile donostiarrak ekoitzitako pelikula nagusienekin, artista grafiko gisa egindako lanekin eta haren gertukoenei egindako elkarrizketekin osatu du Xabier Arakistainek Ivan Zuluetaren asaldura erakusketa. Gasteizko Artium museoan ikusgai izango da, 2023ko martxoaren 5era arte.
Irudiarekin egindako «esperimentazio etengabean» oinarrituta, unibertso bat eratu zuen Zuluetak, eta unibertso horretara hurbiltzeko saioa da erakusketa. «Pinturaren eta marrazkiaren hurbileko planteamenduetatik abiatuta, Zuluetarentzat zinema eguneroko bizitzan etenaldi bat egiteko tresna bat zen», azpimarratu du Arakistainek.
Haren hitzetan, bi tesi kontuan hartu dituzte Zuluetaren obra eta bizitzari buruzko erakusketa ontzeko. Lehen tesia: «Zuluetak zinemaren mugak aztertu zituen irudia pentsatzeko, haren enigma deszifratzeko, hura behatzen duena bahitzeko gaitasunean murgiltzeko, betiere pinturatik eta marrazkitik gertu dauden planteamenduetatik». Bigarren tesia: «Zulueta kontrakultura anglosaxoiaren enbaxadore nabarmena izan zen Donostian eta Madrilen 1960ko eta 1970eko hamarkadetan».
Zinemaren historiako erreferentzia garrantzitsua izan da eta da oraindik ere Zulueta, Arakistainek nabarmendu duenez. «Bere ahotsa, bere lana, bere esperientzia pertsonaletik sortzen da. Aukeratu zuen bizitza bizi izan zuen eta korronte nagusiari ez jarraitzea erabaki zuen». Zulueta «aparteko sortzailea» izan zela gogora ekarri du Beatriz Herranz Artium museoko zuzendariak, halaber: «Nahi gabe, idatzi gabeko istorio askoren ernamuina izan zen».
Lanak, elkarri konektatuta
Arrebato kultuko filmarekin zinema esperimentalaren gailurra ukitu zuen Zuluetak, 1979an, eta zinemagile eta irudigile gisa arrastoa utzi zuen ondorengo belaunaldietako errealizadore askorengan. Hain justu ere, 1970eko hamarkadan egindako pelikulak, diskoen azalak eta urte horietan egin zituen zinemarako afixak biltzen ditu erakusketak. Arakistainen arabera, sormen esperimentalen multzo hori «unibertso berezi bat da», eta «hizkuntza propioa» sortzen du.
Horregatik daude lanak museoaren areto handi batean bilduta: elkarri konektatuta dauden piezak dira, baina atalka egindako obra handi baten modura atzeman ditzake erakusketara doan bisitariak. Izan ere, zinemagilearen filmek egitura trinko bat osatzen dute, eta egin zituen diskoen azalekin, filmetarako kartelekin eta diseinu grafikoko beste lan batzuekin estuki lotuta daude.
Erakusketaren muina 1970eko hamarkadako filmek osatzen dute: 1969ko Un, dos, tres, al escondite inglés pelikulatik hasita 1979ko Arrebato film ospetsuraino. Zuluetak hamar urteko bitarte horretan egin zituen film laburretan oinarritzen da erakusketa, batez ere. Hura izan baitzen haren ekoizpen ezezagunena, baina baita irudiaren hizkuntzaren inguruan egin zuen «berrikuntza eta ikerketa estetikoko» lan handia hobekien erakusten duena ere. Irudiarekin zuen aparteko talentuaren erakusle dira Kinkón (1971), Frank Stein (1972), Mi ego está en babia (1975), El mensaje es facial (1976) edo Leo es pardo (1976) pelikulak.
Euskal zinemagilearen filmografiaren izenburu nagusiekin batera, Zuluetak diseinatzaile grafiko gisa egindako lan batzuk ere ikus daitezke Artiumen. Besteak beste, marrazkilari gisa egin zuen lanari toki zabala eskaintzen dio erakusketak, eta haren obraren sorta adierazgarri bat dago ikusgai. Nabarmentzekoak dira, adibidez, zinemagileak 1964an New Yorkeko egonaldian egindako marrazki batzuk.
Diseinatzaile grafiko gisa egindako lan emankorretik hainbat filmentzat egindako kartelak ere bildu dituzte erakusketan: besteak beste, Furtivos (Jose Luis Borau, 1975), Viridiana eta Simón del desierto (Juan Luis Buñuel, 1977ko eta 1978ko estreinaldietarako egindakoak) eta Qué he hecho yo para merecer esto (Pedro Almodovar, 1984) pelikuletako afixak ikus daitezke.
Diskoen azaletarako egindako hainbat diseinu ere badira; tartean, Brakaman, La Orquesta Mondragon, Vainica Doble edo Negativo taldeentzat egindakoak. Eta Zuluetaren sinadura duten bestelako dokumentu batzuk ere jarri dituzte ikusgai, hala nola argitalpenak, argazkiak, publizitate gidak edota 1979an Euskadi Sioux fanzinerako marraztu zuen komikia. Zuluetari telebistan egindako elkarrizketa batzuk eta hari buruzko bi dokumental ere paratu dituzte —La Décadence eta Iván Z—.
Haren ekoizpena eta unibertso sortzailea hobeto ulertzen laguntzeko, zinemagilearekin harreman estua izan zuten zenbait pertsonarekin egindako elkarrizketek osatzen dute erakusketa, halaber. Arakistainek berak egin ditu elkarrizketak, eta horien artean dira zinema zuzendariak (Pedro Almodovar eta Jaime Txabarri), musikariak (Jaime Stinus eta Alaska), aktoreak (Cecilia Roth) eta lagun eta senideak (Virginia Montenegro, Carlos Astigarraga eta Jaime Zulueta). Elkarrizketa horietako batean, Almodovarrek horrela gogoratu du Zulueta: «Irudirako aparteko talentua zuen». |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219472/elak-salatu-du-osakidetza-anestesistak-behartzen-ari-dela-arrasaten-lanean-hastera.htm | Gizartea | ELAk salatu du Osakidetza anestesistak «behartzen» ari dela Arrasaten lanean hastera | Sindikatuaren arabera, kontratua ez berritzeko «mehatxupean» estutzen ditu profesionalak; LEParen irregulartasunak salatu zituzten profesionalek utzitako hutsuneak bete ezinik dabiltza | ELAk salatu du Osakidetza anestesistak «behartzen» ari dela Arrasaten lanean hastera. Sindikatuaren arabera, kontratua ez berritzeko «mehatxupean» estutzen ditu profesionalak; LEParen irregulartasunak salatu zituzten profesionalek utzitako hutsuneak bete ezinik dabiltza | ELA sindikatuak salatu duenez, «mehatxupean behartuta» kontratatu nahi ditu Osakidetzak anestesistak Arrasateko Ospitalerako. Hutsune agerikoak dituzte erietxe horretan; bertako hiru anestesistak salatu zituzten 2018an Osakidetzaren LEPean izan ziren irregulartasunak, eta bik lana utzi dute hilabeteotan. Iragan maiatzean utzi zuen batek lana, eta hilabete honetan jakin da bestearen erabakiaren berri: lanpostua utzi du, eta urteotan pairatzen ari den «jazarpen eta tratu txar instituzionala» erabakiaren atzean dagoela esan du, gainera. Hirurek salatu dute lan egoera zaildu zaiela irregulartasunen berri eman zutenetik. Hutsune horiek bete ezinean dabil orain Osakidetza ELAren aburuz, eta estu hartzen ditu langileak Arrasatera lanera joateko; salatu dute, adibidez, Bizkaian ari zen langile bati kontratua berritu gabe utzi diotela ez duelako joan nahi izan Arrasatera lanera.
Sindikatuak gogoratu du aspaldi ari direla Osakidetzako lantaldeen «urriaz» ohartarazten, eta horrek dakartzan ondorioak gero eta «agerikoagoak» direla. «Orain arten lehen mailako arretako medikuen eskasia izan da argiena, baita erizain eta emaginena ere, baina orain beste espezialitate batzuetan ere agerikoa da: adibidez, anestesisten artean».
Eskasia horren ondorioz, Arrasateko erietxean anestesisten lan egoera «negargarria» dela esan du sindikatuak. Eta horrek ondorioak dituela. Aditzera eman duenez, lantaldean bost profesional daude, eta horietako hiruk utzi egin dute azkenaldian; utzi dutenetako bi, hain justu, LEParen irregulartasunak salatu zituzten profesionalak dira. ELAren arabera, bi anestesista bakarrik daude orain erietxe osorako, eta horregatik dabil orain Osakidetza profesional gehiago eramateko ahaleginetan.
Araudiaren kontra
Bide okerretik ari da Osakidetza, ELAren arabera. Lan baldintzak «duindu» beharrean «mehatxuka» langileak estutu nahi dituela deitoratu du. Sindikatuaren arabera, behin-behineko kontratuak dituzten langileei esaten diete, Arrasaterako proposamena onartzen ez badute, ez dietela gehiago kontraturik berrituko. Langileak kontratatzeko araudiaren arabera, horrelakorik ezin dela onartu gogoratu du sindikatuak, eta arbuiagarria dela guztiz portaera. |
2022-10-14 | https://www.berria.eus/albisteak/219473/sai-saldo-handi-batek-hiru-behi-hil-ditu-agurain-inguruan.htm | Ekonomia | Sai saldo handi batek hiru behi hil ditu Agurain inguruan | Arabako Aldundiak eman du gertaeraren berri, eta adierazi du «lehen aldiz» gertatu dela halako eraso bat herrialdean. | Sai saldo handi batek hiru behi hil ditu Agurain inguruan. Arabako Aldundiak eman du gertaeraren berri, eta adierazi du «lehen aldiz» gertatu dela halako eraso bat herrialdean. | Arabako Foru Aldundiak atzo baieztatu zuen azken egunotan Agurain inguruan (Araba) zabaldu den albistea: asteazkenean, «ehun bat» putrez osaturiko saldo batek hiru behiri eraso zieten Ezkerekotza herrixkako belardi batean, hil egin zituzten, eta haiek jaten hasi ziren.
Lekukoek esan dutenez, abereak zeuden larrera jaitsi ziren saiak, eta segundo gutxitan hil zituzten behiak. Hazienden jabeek uxatu egin zituzten hegaztiak, baina, ordurako, zauri handiak zituzten animaliok parterik bigunenetan. Behietako bik hamar urte zituzten, eta gazteenak lau.
Aldundiko eledunek esan dute ikerketa hasi dutela gertaturikoa argitzeko. Halere, adierazi dute «lehen aldiz» gertatu dela halako eraso bat Araban. Izan ere, saiak sarraskijaleak dira, eta, beraz, hildako animalien gorpuak jaten dituzte. Ez diete normalean, eraso egiten animalia biziei.
Abeltzainen arabera, behiak osasuntsu zeuden, eta hesi batek babesturiko larre batean zeuden.
Iazko apirilean antzeko eraso bat gertatu zen Aguraindik ez oso urrun, Lizarragan (Ergoiena, Nafarroa). Putre saldo batek artalde bati eraso zion. Bi ardi hil eta beste hainbat zauritu zituzten. Lekukoen arabera 300 bat saik hartu zuten parte erasoan. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219502/gutxienez-40-meatzari-hil-dira-turkian-ikatz-hobi-bat-lehertu-ostean.htm | Mundua | Gutxienez 40 meatzari hil dira Turkian ikatz hobi bat lehertu ostean | 110 langile ziren meatzean eztandaren unean; 11 lagun ospitaleratu dituzte. Amasran jazo da ezbeharra, Turkia ipar-mendebaldean. | Gutxienez 40 meatzari hil dira Turkian ikatz hobi bat lehertu ostean. 110 langile ziren meatzean eztandaren unean; 11 lagun ospitaleratu dituzte. Amasran jazo da ezbeharra, Turkia ipar-mendebaldean. | Eztanda bat izan zen atzo Turkiako ikatz hodi batean, eta gutxienez 40 hildako eragin ditu, Suleyman Soylu Turkiako Barne ministroak baieztatu duenez. Hain zuzen, Amasra herrian jazo zen ezbeharra, Turkia ipar-mendebaldean, 18:15 zirenean. 110 meatzari zeuden lanean eztandaren unean, 49, eztandaren lekuan, 300 metroko sakoneran. 60 lagun inguru beren kabuz atera dira edo erreskatatu dituzte hobitik. 11 lagun ospitaleratu dituzte, Istanbulen zein Bartin hirian; horietatik bost egoera kritikoan dira.
Oraindik ez dira argitu leherketaren kausak. Fatih Donmez Turkiako Energia ministroak, ordea, adierazi die medioei grisu gas sukorra dela-eta gertatu dela eztanda —ikatz meatzeetan egoten den gas bat da hori—. Bere aldetik, Bartin probintziako fiskaltza nagusiak ikerketa bat abiatu du ezbeharra ikertzeko. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea ere Amasrara bertaratzekoa da, erreskate lanak zuzentzeko.
Meatzari batek bizitakoa kontatu du: «Ez dakigu ezer. Hautsa eta kea zegoen, ezin izan genuen ikusi gertatutakoa. Neure kabuz iten nintzen ni. Leherketaren presioa sentitu genuen [leherketaren lekutik] urrun samar geundenak, baina ezin izan genuen ezer ikusi».
Ikatz hobia Turkish Hard Coal Enterprises enpresa estatalarena da, eta Evrensel egunkari turkiarraren arabera, lehertzeko arriskua zuten gas filtrazioak erregistratu zituen Sayistay kontuen epaitegiak, 2019an. Turkia ikatz eta lignito meatzeetako istripu gehien gertatzen den herrialdea da. Atzera eginda, 2014an, 301 langile hil ziren Somako meatzeetan, herrialdeko halako istripurik handienean. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219503/galtzak-eramateagatik-sokatira-txapelketa-batean-parte-hartzea-galarazi-diote-neska-bati-basauriko-jaietan.htm | Gizartea | Galtzak eramateagatik sokatira txapelketa batean parte hartzea galarazi diote neska bati Basauriko jaietan | Neskak «diskriminazioa eta eraso publikoa» salatu ditu sare sozialen bidez. Herriko kuadrillek diote arauak «kuadrilla guztien oniritziarekin» onartu direla, eta gertatutakoa jaien ostean aztertzekotan geratu dira. | Galtzak eramateagatik sokatira txapelketa batean parte hartzea galarazi diote neska bati Basauriko jaietan. Neskak «diskriminazioa eta eraso publikoa» salatu ditu sare sozialen bidez. Herriko kuadrillek diote arauak «kuadrilla guztien oniritziarekin» onartu direla, eta gertatutakoa jaien ostean aztertzekotan geratu dira. | Emakume batek salatu du joan den ostegunean Basauriko (Bizkaia) Sanfausto jaietako kuadrillen arteko sokatira txapelketan parte hartzea galarazi egin ziotela jantzi ofizialeko gonaren ordez galtzak jantzita eramategatik. Herriko kuadrillek adostutako arauek ezartzen dute lehiaketa horretan parte hartzen duten neskek gona duen jantzia eraman behar dutela, eta prakekin jantzi behar dutela gizonezkoek. Salaketa egin duen emakumeak, aldiz, prakak jantzita parte hartu nahi zuen sokatiran, baina beste kuadrillako kideek ez zioten utzi. Sare sozialen bidez eman du neskak gertatutakoaren berri. Azaldu du Itsaslapurrak kuadrillako kidea dela, eta aspalditik eskatu duela festetako sokatira lehiaketan emakumeei gona eramatera ez behartzeko. Galtzekin nahi zuela berak parte hartu, gonarekin ez delako «identifikatuta sentitzen», eta kuadrillei eskatu ziela edozein pertsonari, sexua edo generoa gorabehera, jaietako ekitaldietan parte hartzeko aukera emateko, «jantzi ofiziala osorik jantzita, edota gona edo praka jantzita». Gertaera salatu duen neskak kontatu du Herriko Taldeak kuadrillen elkarteko bileran ez zutela bere eskaera aintzat hartu. «Arauak legezko hutsune bat zuela esan zidaten, jantzi ofiziala jantzi behar zela jartzen baitzuen, eta kito, generoen eta sexuen arteko bereizketarik gabe. Baina, dirudienez, Herriko Taldeen hurrengo bileran gaia aipatu zen, eta sexuena zehaztu zuten, inori galdetu gabe eta kuadrilletan bozketarik egin gabe», salatu du. Sokatiran parte hartzea galarazi ziotela erakusten duen bideoa eskegi du bere sare sozialetan, eta hor ikus daiteke beste kuadrillako kide batek ez ziola utzi galtzekin sokatira lehiaketan parte hartzea. Megafoniatik mezu hau entzun daiteke une horretan: «Parte hartzaileek jantzi osoa eraman behar dute, maskulinoa zein femeninoa». Biktimak salatu du «publikoki diskriminatu eta eraso» dutela, eta gertatutakoagatik «amorrua eta ezintasuna» sentitzen dituela. Galtzekin parte hartzea eragotzi izana Eusko Jaurlaritzaren Berdintasunerako Legearen aurka doala ohartarazi du, eta bere kasua Basauriko Emakumearen Etxera eraman du. Herriko Taldeak, Zigorrak eta Itsaslapurrak kuadrillek, bestalde, ohar bidez gogoratu dute kuadrilla arteko sokatira txapelketaren arauak «aho batez» adostu dituztela. Janzkeraren auzia mahai gainean dagoen arren, «eztabaida luzeagoa» behar duela iritzi diote eta jaien ostean aztertzea erabaki dute. Hala ere, ohartarazi dute kuadrillen ohiko jantziak mantentzearen aldekoak direla, «esentziari» eusteko modua delako eta «beste herriengandik bereizten» dituelako. Gaineratu dute sortutako polemika Basauriko jai ereduarekiko «ezjakintasunaren» isla dela. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219504/vandana-shivak-jasoko-du-ignacio-ellakuria-saria-ekofeminismoan-erreferente-izateagatik.htm | Gizartea | Vandana Shivak jasoko du Ignacio Ellakuria saria, ekofeminismoan erreferente izateagatik | Klima larrialdiaren aurkako borrokan erreferentea da Shiva. Eusko Jaurlaritzak banatzen du saria, garaperenaren aldeko egitasmoek duten merezimendua aitortzeko. | Vandana Shivak jasoko du Ignacio Ellakuria saria, ekofeminismoan erreferente izateagatik. Klima larrialdiaren aurkako borrokan erreferentea da Shiva. Eusko Jaurlaritzak banatzen du saria, garaperenaren aldeko egitasmoek duten merezimendua aitortzeko. | Landa eremuko emakumeen nazioarteko eguna da gaur, eta gaurkoa hautatu du Eusko Jaurlaritzak aurtengo Ignacio Ellakuria saria nork jasoko duen iragartzeko. Vandana Shiva Indiako ekintzaile ekofeministari aitortu dio, hain zuzen. Erreferentetzat jo dute jaurlaritzakoek, urte ugariz borrokatu baitu klima larrialdiaren aurka nekazaritza alternatibo eta iraunkor bat eraikitzeko. Datorren azaroaren 29an emango dio saria Iñigo Urkullu lehendakariak.
Jaurlaritzaren peko eLankidetza eta Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziak banatzen du Ignacio Ellakuria saria, garaperenaren aldeko egitasmoek duten merezimendua aitortzeko. Epaimahaiak Shiva saritu du klima larrialdiaren aurkako «ahotsa» izateagatik, baita ingurumenarekin oreka bat lortzeko «alternatiba eskuragarriak, zientifikoki kontrastatuak eta eraginkorrak eskaintzeagatik».
Nekazarien eskubideen aldeko aldarrian, bereziki, emakumeenak izan ditu ardatz aktibista indiarrak. Garapenerako agentziaren arabera, Shivak «bizitza eman du besteena salbatzen, lurraren eta gizakiaren bizitza babestuko duen indarkeria gabeko nekazaritzaren bidez».
Bizkarrean dakartzanak
Aktibista ekofeministak aurten jaso du aitortza Jaurlaritzaren partetik, baina hamarkadetako ibilbidea du atzetik. Fisikaria eta teoria kuantikoan doktorea da. Nekazaritza industrialaren aurrean, bere ikerketa bideratu du alternatibak eraikitzeko eta herri indigenen eta tokiko komunitateen eskubideen alde borrokatzeko. 1984an, Navdanya Ikerketa Zientifiko, Teknologiko eta Ekologikorako Fundazioa sortu zuen. Horrek helburu du biodibertsitatearen eta hazien kontserbazioa eta nekazarien eskubideen babesa. Hala, 1987az geroztik, 134 hazi banku komunitario sortzen lagundu du, eta Indiako milioi bat nekazarien bizibideak babesten.
1988an ere, Staying Alive argitaratu zuen, Hegoalde Globaleko emakumeei buruzkoa. 1998an, Diverse Women for Diversity mugimendua sortu zuen. 10 milioi emakume baino gehiago barne hartzen ditu hark. Horien segurtasuna eta elikadura burujabetza ziurtatzea da mugimenduaren egitekoa. Egindako lanagatik, Right Livehood Award saria jaso zuen, Nobel Sari alternatibo gisa ere ezagutzen dena. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219505/landa-eremuko-emakumeen-enplegua-sustatzeko-neurriak-eskatu-ditu-eh-bilduk.htm | Gizartea | Landa eremuko emakumeen enplegua sustatzeko neurriak eskatu ditu EH Bilduk | Ongizate hitzarmenaz hausnartzeko eta ikuspegi feminista lantzeko batzarra egin dute EH Bilduko Emakumeen Guneko kideek, Gasteizen. | Landa eremuko emakumeen enplegua sustatzeko neurriak eskatu ditu EH Bilduk. Ongizate hitzarmenaz hausnartzeko eta ikuspegi feminista lantzeko batzarra egin dute EH Bilduko Emakumeen Guneko kideek, Gasteizen. | Landa eremuko emakumeen nazioarteko eguna da gaur, eta EH Bilduko Emakumeen Guneko kideek eguna baliatu dute landa eremuko andrazkoen enplegua defendatzeko. Emakumeen Guneko kideek bilera egin dute Gasteizen, eta aztergai izan dituzte koalizioak proposatu berri duen Ongizate Hitzarmena eta feminismoa. Bileraren ostean egin duten agerraldian, Eva Lopez de Arroiabe Arabako ahaldun nagusirako hautagaiak hitza hartu eta zera nabarmendu du: «Ongizatea norberaren eta lurraren zaintzarekin zerikusia du eta horrek lotura handia du gaur ospatzen dugun egunarekin». Hori hala, landa eremuko emakumeen lana babesteko neurriak eskatu ditu Lopez de Arroiabek, hiru norabidetan. Alde batetik, landa eremua «bizitoki» izatea aldarrikatu du: «Hiriak gainpopulatzen eta landa eremua husten ari den honetan, ezinbestekoa da gure herriak bizirik mantentzea eta hor emakumeen rola ezinbestekoa da. Bizitza zainduz, bizitza eginez. Instituzioek zerbitzuekin hornitu behar dituzte». Bestetik, landa eremua «lantoki» izan dadin, neurriak aldarrikatu ditu Lopez de Arroiabek. Uste du nekazaritza eta abeltzaintzaren «bihotza» direla landa eremuak, eta emakumeek lan handia egiten dutela «gertuko eta eskala txikiagoko proiektuetan» eta elikadura burujabetzaren bidean. «Makroindustriaren ereduaren aurrean, kalitatezko lanaren eta produktuen alde egin behar da». Hirugarren ardatz bat ere aipatu du EH Bilduko hautagaiak: landa eremua «borroka gune» izatea. Hain justu, uste du landa eremuak borroka feministaren espazioak ere badirela, emakumeak lurraren jabetzan modu «desorekatuan» daudelako eta «ikusezintasunari» aurre egin behar diotelako.
Lopez de Arroiabek azpimarratu duenez, ezinbestekoa da lurrari, bizitzari edota aberastasunaren banaketari «bestelako begi batzuekin» so egitea eta, hori lortzeko, ekonomia feministak ematen dituen tresnak baliatzearen alde egin du. «Aurrera egingo badugu, feminismoaren tresna eta proposamenetatik egin beharko dugu». Landa eremuko emakumeak erdigunean jartzearen alde egin du EH Bilduko hautagaiak, eta bide horretan, azaroaren 12an EH Bilduk Bilbon deitu duen manifestazioan parte hartzeko deia egin die feminista guztiei. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219506/paul-urkijoren-irati-filmak-bi-sari-jaso-ditu-sitgesko-jaialdian.htm | Kultura | Paul Urkijoren 'Irati' filmak bi sari jaso ditu Sitgesko jaialdian | Publikoaren Sari Nagusia eta Efektu Berezien Saria eman dizkiote lanari; iluntzean izanen da sari banaketa. Filma datorren otsailean estreinatuko dute Hego Euskal Herriko zinema aretoetan. | Paul Urkijoren 'Irati' filmak bi sari jaso ditu Sitgesko jaialdian. Publikoaren Sari Nagusia eta Efektu Berezien Saria eman dizkiote lanari; iluntzean izanen da sari banaketa. Filma datorren otsailean estreinatuko dute Hego Euskal Herriko zinema aretoetan. | Publikoak beso zabalik hartu zuen joan den igandean Irati, filma aurreneko aldiz jendaurrean eman zenean; baita besarkatu ere, gaur baieztatu denez. Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian izan zen estreinaldia, Sitgesen (Herrialde Katalanak), eta gaur jakinarazi dituzte, hain zuzen ere, jaialdiko sarien irabazleak. Paul Urkijo zuzendariaren lanak bi garaikur eskuratu ditu: Publikoaren Sari Nagusia da bata, ikusleek emana, eta Efektu Berezien Saria bestea.
Orain arte filma jasotzen ari den harrera ona berretsi dute sariek. Hori ikusirik, lantaldea «pozarren» da; Paul Urkijo, batik bat. Iragan igandeko estreinaldia ekarri du gogora Euskadi Irratian emandako elkarrizketa batean, eta sariak emandako epela nabarmendu. «Filmaren proiekzioa sekulako gozatua izan zen, harrera ederra jaso genuen. Saria jasota, imajinatu zer poza».
Gainera, Urkijok azpimarratu du bereziki pozgarri zaiela ikusleen saria irabazi izana. Izan ere, dioenez, horretarako egiten dute zinema; jendea gozarazteko, alegia. «Gustatu bazaie, bazaizue, baizaigu... hori da inportanteena, saririk handiena», azaldu du zuzendariak.
Iluntzean eginen dute sariak banatzeko ekitaldia Sitgesen. Halaber, jakinarazi dute noiz izanen den filma zinema aretoetan: otsailaren 24tik aurrera. Ordura arte, herritarrek haren trailerrarekin izanen dute gozatzea. 105 segundoko dosia sarean ikusgai da joan den astelehenetik.
Ikusi gehiago: 'Irati' filmaren trailerra sarean ikusgai da jadanik
Zinema aretoetara iritsi aurretik, baina, beste jaialdi batean ere emanen dute Irati Donostiako Beldurrezko eta Fantasiazko astean emango dute, jaialdia zabaltzeko, urriaren hondarrean. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219507/ehunka-lagunek-onkologikoa-bizirik-nahi-dutela-aldarrikatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Ehunka lagunek Onkologikoa bizirik nahi dutela aldarrikatu dute Donostian | Donostiako kaleak hartu dituzte, Onkologikoak zentro monografikoa izan behar duela eta jarduera handiagoa eduki behar duela aldarrikatzeko. | Ehunka lagunek Onkologikoa bizirik nahi dutela aldarrikatu dute Donostian. Donostiako kaleak hartu dituzte, Onkologikoak zentro monografikoa izan behar duela eta jarduera handiagoa eduki behar duela aldarrikatzeko. | «Onkologikoak bizirik jarraitu dezala, guk bizirik jarraitu ahal izan dezagun». Olatz Mercaderrek hitz gutxitan laburbildu du gaur goizean Donostian Onkologikoaren alde egin duten manifestazioaren arrazoi nagusia. Onkologikoko pazienteen eta erabiltzaileen elkarteko presidentea da Mercader, eta «erabat bikaina» izan den Onkologikoaren eredua galbidean ikusten duela esan du protesta hasi aurretik egindako adierazpenetan: «Onkologikoko eredu bikain hori ez galtzea eta berreskuratzea nahi dugu». Aldarri berarekin, ehunka pertsona bildu dira Onkologikoa bizirik. Monografikoa leloa zeraman pankartaren atzean.
Mercaderri berari Onkologikoan artatu diote minbizia; beraz, gertutik bizi du egoera. Onkologikoko arta aldatuta dagoela ikusi du, eta zentroaren izaera monografikoa defendatu du: «Erabat bikaina izan den arta eredu bat ezagutu dugu Onkologikoan, gertukoa, azkarra, goxoa, ondo programatutakoa; orain, osasun zentroetan sakabanatuta gaude». Zentro batetik bestera gaixoek «ginkanak» egin behar dituztela gaitzetsi du: «Benetan ez dakit norbait gure lekuan jarri den eta gai diren baloratzeko horrek zein kalte dakarkion gure osasunari».
Baina pazienteak ez daude bakarrik, langileek ere bat egiten dute eskaerekin. Jon Galfarsoro da enpresa batzordeko idazkaria, eta hark xehatu ditu manifestazioaren helburu nagusiak: Onkologikoaren erabilera areagotzea, onkologian erreferentziazko zentroa izatea eta Osakidetzen erabat integratzea.
Egun, ospitalea «gainbeheran» dagoela nabaritzen du Galfarsorok. Lehen, Kutxa fundazioarena zen Onkologikoa, baina, Galfarsorok azaldu duenez, lau urte igaro dira Osakidetzan integratu zenetik; ez guztiz, ordea: «[Eskatzen dugu] erabateko integrazioa izan dadila, estrukturala eta organikoa. Orain arte, integrazio funtzionala bakarrik egin da». Esaterako, langileak Kutxa fundazioarenak dira oraindik.
Ez da hori arazo bakarra. Onkologikoa gutxiegi erabiltzen dutelakoan dago: ospitaleratzeen solairuaren erabilera txikiegia da, %10-15ean baitago beteta, eta ez daukagu aktibitate kirurgikorik. Hiru-lau ebakuntza gela dauzkagu, eta ez da ia ezer egiten». Halaber, tratatzen dituzten paziente horiek «beren osotasunean» tratatu behar lituzketela uste du: «Izan dadila ospitale bat tratatuko dituena pazienteak beren osotasunean, patologiaren hasieratik amaieraraino: diagnostikoa, kontsulta, tratamendu terapeutikoa, kirurgia eta alta». Haren hitzetan, lehen hala egiten zuten; orain, aldiz, ez.
Behin manifestazioa hasita, oihu bat izan da nagusi: «Onkologikoa bizirik». Bulebarretik Zuloaga plazara egin dute ordubete pasatxoko ibilbidean baina, Kutxa fundazioari eta zuzendu zaizkio oihuka: «Kutxa, entzun, Onkologikoa borrokan». Baita Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari ere: «[Gotzone] Sagardui, gezurrik ez».
Bere begiz ikusi du azken urteetako aldaketa manifestazioan pankartari eusten joan den Axun Totorikaguenak. Orain zortzi urte atzeman zioten gaitza, eta azkar tratatu zuten: «Hilabetean ebakuntza eginda nengoen, erradioterapia hartuta...». Tratamendua «ti-ta» jaso izana eta eskainitako babesa eskertu ditu. Oraindik ere jarraitzen du kontsultara joaten, eta aldatuta nabaritzen du: «Ikusten da ez dabilela jenderik lehengo moduan, eta, alde horretatik, pena izugarria da».
Mattina Etxeberriak, berriz, egungo eredua baino ez du ezagutu bertatik bertara. Urtarrilean ebakuntza bat egin behar izan zioten, bularreko minbizia zeukalako, eta hiru astez jaso zuen erradioterapia tratamendua. Bere kasua «ondo» joan dela esan du, baina ospitaletik Onkologikora eta Onkologikoik ospitalera ibili behar izan du: «Ebakuntza ospitalean egin zidaten, eta beste gauza batzuk Onkologikoan egin dizkidate». Argi dauka manifestazioan egon beharra daukala: «Lehendik ere entzuna nuen murrizketak egiten ari zirela Onkologikoan, eta nola gertuagotik sentitu nuen, pentsatu dut babestu behar dela».
Erakundeei zehaztasun eske
Pazienteen hitzak berretsi dituzte manifestazio amaieran gaixoen eta langileen ordezkariek irakurri duten oharrak. Onkologikoa 2019an Osakidetzarekin lotu zutenetik «gutxiegi» erabilitako zentro bat dela nabarmendu dute: «Baliabideak gutxiegi erabiltzea lotsagarria da itxaron zerrenda onartezinak pilatzen dituen osasun egoera batean». Horrenbestez, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eta Kutxa fundazioari galdegin diote lau urteko prozesua igaro denean, zehaztu dezatela Onkologikoaren «asistentzia eredua» eta langileen jarraikortasuna, «estilo monografikoa errespetatuz eta langileak organikoki Osakidetzaren egituren barruan integratuz». Langileen eta pazienteen ordezkariek ez ezik, EH Bilduk eta Ahal Duguk ere bat egin dute manifestazioarekin. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219508/laura-martin-hil-da-galek-hildako-juan-carlos-garcia-goenaren-alarguna.htm | Politika | Laura Martin hil da, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alarguna | Garcia Goena 1987an hil zuen GALek. Ordutik, kasua argitzeko lanean aritu zen Martin. | Laura Martin hil da, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alarguna. Garcia Goena 1987an hil zuen GALek. Ordutik, kasua argitzeko lanean aritu zen Martin. | Laura Martin, GALek 1987an hil zuen Juan Carlos Garcia Goenaren alarguna, hil da. «Laura beti izango da memoria, justizia eta egia bidea diren adibide», azaldu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailak, sare sozialen bidez. Besteak beste, Martin Coviteko zuzendaritzako kide eta presidenteorde izan zen, eta urte luzez lan egin zuen Garcia Goneraren hilketa argitu zedin.
Maria Jauregik, ETAh hildako Juan Mari Jauregiren alabak, adierazi du egun «tristea» dela: «Laurak utzi gaitu justiziaren berri izan gabe. Jakin dezazula zure borroka geurea ere badela eta zure alaben ondoan izango garela. Betirarte Laura!».
Uztailaren 24an bete ziren 35 urte GALek Garcia Goena hil zuenetik. Talde armatu haren azken biktima izan zen. Ez zen ohiko iheslaria: ez zuen erakunde batean militatzen, eta ideal politiko argirik ere ez zitzaion ezagutzen; soldadutzatik ihesi joan zen Ipar Euskal Herrira.
Maria Garcia alabak hala adierazi zuen urteurrenean: «35 urte dira GALek nire aita, Juan Carlos Garcia Goena, hil zuenetik. 35 urte justiziarik gabe, 35 urte egiarik gabe, 35 urte errekonozimendurik gabe, 35 urte memoriarik gabe, Baina, gure historia ere errelatoaren parte da, eta gogoratzen jarraituko dugu». Izan ere, Martinek egindako lana izan zen Espainiako Auzitegi Nazionala bultzatu zuena Garcia Goenaren hilketa berriz ikertzera. 2016an izan zen hori, baina ez zen urrats gehiago egin. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219509/errusiako-lehen-soldaduak-bielorrusian-daude-dagoeneko.htm | Mundua | Errusiako lehen soldaduak Bielorrusian daude dagoeneko | Moskuko eta Minskeko armadek talde militar bat osatuko dute. Errusiak Kiev energiaz hornitzeko azpiegitura bat «suntsitu» du. | Errusiako lehen soldaduak Bielorrusian daude dagoeneko. Moskuko eta Minskeko armadek talde militar bat osatuko dute. Errusiak Kiev energiaz hornitzeko azpiegitura bat «suntsitu» du. | Gaur heldu dira Errusiako lehen soldaduak Bielorrusiara. Bi estatuetako armadek talde militar bat osatuko dute, «Ukrainaren erasoen aurrean Bielorrusia defendatzeko», Victor Tumar Bielorrusiako armadako buruak azaldu duenez. Izan ere, aste honen hasieran Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak adierazi zuen Ukraina Bielorrusiaren aurkako eraso bat prestatzen ari dela. Kievek ukatu egin du, ordea.
Soldadu errusiarrek eta bielorrusiarrek osatutako talde militarrak «Bielorrusiaren defentsa» izango du helburu, Tumarrek gaur nabarmendu duenez. Bielorrusia da Errusiak Europan duen aliatu nagusietako bat. Izan ere, Moskuk Bielorrusiatik eraso egin izan dio Ukrainari behin baino gehiagotan, Kievek salatu izan duenez.
Lukaxenkok atzo jakinarazi zuen «terrorismoaren aurkako operazioen erregimena» ezarri duela Bielorrusian, Ukrainako gerraren bueltan egoera «larritu» egin delako. Salbuespenezko neurri hori ezarrita, herritarren eskubideak murriztu ditu, eta estatuko indarren eskumenak handitu ditu atxiloketak egiteko, baita komunikazioak zein herritarren joan-etorriak kontrolatzeko ere.
Kiev erasotu du Errusiak
Vladimir Putin Errusiako presidenteak atzo esan zuen momentuz Errusiak ez ziola «eraso masiborik» egingo Ukrainari. Gaur, ordea, Ukrainako hiriburuari eraso egin dio Errusiako armadak. Erasoak ez du hildakorik eragin, Oleksi Kuleba Kieveko gobernadoreak Telegramen bidez adierazi duenez. Dena den, Kiev energiaz hornitzeko azpiegitura bat «suntsitu» du Errusiak misilak jaurtita, Ukrinform Ukrainako berri agentziak argitaratu duenez. Ondorioz, Ukrainako hiriburuko energia horniketak arazoak izan ditu, eta agintariek herritarrei eskatu diete elektrizitatearen kontsumoa «ahal zuten neurrian» murrizteko.
Ukrainaren ekialdean ere Moskuren hainbat eraso jasan dituzte gaur, bertako agintariek salatu dutenez. Batetik, Zaporizhia eskualdean ere misilak jaurti eta dronak erabili ditu Moskuk, energia azpiegiturak kaltetzeko. Dnipropetrovsk eskualdean, bestetik, ukrainarrek Errusiak jaurtitako drone batzuk geldiarazi dituzte. Eskualdeko gobernadorearen arabera, jatorri irandarra dute drone horiek.
Irango Gobernuko Atzerri ministro Hosein Amirabdolahianek, ordea, gaur azaldu du drone horiek ez dituztela Iranen ekoitzi: «Errusiarekin lankidetza militarra dugu, baina Ukrainako gerran dugun jarrera da gatazkako alde bati ere ez bidaltzea armak».
Bestalde, Ukrainako armadak petrolio biltegi errusiar bat bonbardatu du gaur, Belgorod Errusiako eskualde mugakidean, hango gobernadoreak salatu duenez. Atzo, eskualde horretako elektrizitate azpiegitura bati eraso egin izana ere egotzi zion gobernadoreak Ukrainari.
Bien bitartean, AEB Ameriketako Estatu Batuek 725 milioi dolar bidaliko dizkiote Ukrainari, laguntza militar moduan. Saudi Arabiak ere 400 milioi dolarreko laguntza humanitarioa emango dio Ukrainari, Mohamed bin Salman printzeak iragarri duenez. Are, gatazkan «bitartekari» izateko prest azaldu da Saudi Arabia. |
2022-10-15 | https://www.berria.eus/albisteak/219510/eskalatzaile-bat-hil-da-delikako-ur-jauzian.htm | Gizartea | Eskalatzaile bat hil da Delikako ur-jauzian | Istripu bat izan du, eta gorpua ateratzeko lanean ari dira Ertzaintza eta suhiltzaileak. | Eskalatzaile bat hil da Delikako ur-jauzian. Istripu bat izan du, eta gorpua ateratzeko lanean ari dira Ertzaintza eta suhiltzaileak. | Eskalatzaile bat hil da Delikako ur-jauzian (Araba), Nerbioi ibaiaren sorburuan, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Gizonak istripu bat izan du 14:00ak aldera, eremu harritsu batean. Ertzaintza eta Arabako suhiltzaileak bertaratu dira eremura, baina ezin izan dute gizonezkoa salbatu. Azaldu dutenez, iristea zaila den eremu batean gertatu da ezbeharra, eta erreskate operazioak zenbait ordu iraun ditzake. |
2022-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/219511/athletici-bolada-ona-eten-zaio.htm | Kirola | Athletici bolada ona eten zaio | Zuri-gorriek 0-1 galdu dute Atletico Madrilen kontra. Griezmannek sartu du espainiarren gola, 47. minutuan. Valverderenek ez dute aurreko jardunaldietako argitasuna izan erasoko jokoan. | Athletici bolada ona eten zaio. Zuri-gorriek 0-1 galdu dute Atletico Madrilen kontra. Griezmannek sartu du espainiarren gola, 47. minutuan. Valverderenek ez dute aurreko jardunaldietako argitasuna izan erasoko jokoan. | San Mamesen zuen emaitza eta joko bolada ona eten zaio Athetici. Talde zuri-gorriak 0-1 galdu du Atletico Madrilen kontra. Ez da aurreko jardunaldietan bezain argi ibili erasoko jokoan, Atletico Madrilen presioaren ondorioz, eta, azken minutuetan estutu egin duen arren, ezin izan du berdindu. Griezmannek sartu du Atletico Madrilen gola, 47. minutuan, Morataren pase baten ostean.
Atletico Madrilek hasieratik utzi dio baloia Athletici. Simeoneren taldea eroso dago horrela jokatzen, zelai erditik aurrera dituen jokalarien kalitatea eta abiadura baliatuz. Zuzen jokatu du, aurrean Morata eta Griezmann utzita. Valverde itzuli denetik gertatu ohi bezala, arriskatuz atera da Athletic, defentsa oso aurreratuta jokatuz, eta bisitariek pare bat aldiz harrapatu dute ezustean zuri-gorrien atzealdea. Baina ez dute asmatu. Bai, ordea, Moratak, 11. minutuan. Baina, VAR-ean begiratu ostean, epaileak baliorik gabe utzi du, aurrelariak Yerayri falta egin diolakoan. Partidak erritmo bizia izan du. Hori komeni zitzaion Valverdren taldeari, astean zehar ez baitu partidarik jokatu. Bai, ordea, Atletico Madrilek, Brujasen kontra Txapeldunen Ligan.
Baina minutuak aurrera joan ahala ikusi da Athleticek ez zuela azken partidetako argitasunik izan. Atletico Madrilek Iñigo Martinezi eta Yerayri utzi die baloia ateratzen, eta presio estua egin die talde zuri-gorriaren jokoaren iparrorratza diren jokalariei: Vesgari eta Muniaini batez ere. Hori kontuan hartuta, Nico Williams eta Berenguer ahalegindu dira hegaletik min egiten, baina espainiarren hegalekoek ondo eutsi diete. Intentsitatea eta erritmoa izan ditu jokoak, baina aukera gutxi izan dira lehen zati horretan; jokaldi gutxi amaitu dituzte bi taldeek. Hala, 0-0 amaitu da
Bigarren zatia hasi eta berehala hartu du aurrea Atletico Madrilek, 47. minutuan. Nahuel Molinak pase sakon ona eman dio Moratari, eta hark egindako erdiraketa sareetara bidali du Griezmannek. Atlhletici maldan gora jarri zaio partida, eta Simeoneren taldeak nahi zuen lekuan zeukan. Espero bezala, urratsa bat egin du atzera. Valverderen jokalariak ahalegindu dira, baina kosta egin zaie zuloak topatzea eta jokaldiak lotzea, lehen zatian bezala. Atzean, berriz, Morataren mugimenduek min egiten zioten. Zulorik ez zutela aurkitzen ikusita, Athletic erdiraketen bidez saiatu da min egiten. Baina ez dute lortu. Raul Garcia zelairatu du Valverdek, eta ondoren Villalibre, golaren bila. Azken minutuetan estutu egin du Athleticek, eta hiruzpalau aukera argi izan ditu. Baina aurreko jardunaldietako eraginkortasunik ez du izan. |
2022-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/219545/salatu-dute-eitbk-zentsuratu-egin-dituela-maddalen-arzallusek-ion-paroti-eskainitako-bertsoak.htm | Bizigiro | Salatu dute EITBk zentsuratu egin dituela Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak | Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan abestu zituen Arzallusek, ostiralean. Sare sozialetan jasotako hainbat kritika direla medio, webgunetik kendu du bideoa EITBk. | Salatu dute EITBk zentsuratu egin dituela Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak. Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan abestu zituen Arzallusek, ostiralean. Sare sozialetan jasotako hainbat kritika direla medio, webgunetik kendu du bideoa EITBk. | Eztabaida piztu dute Maddalen Arzallus bertsolari eta aurkezleak ostiralean Euskadi Irratiko Faktoria saioan abestutako bertso musikatuek. Edo, hobeto esanda, eztabaida piztu du EITBk azken orduetan horien inguruan izandako jarrerak. Arzallusek Ion Parot euskal preso ohia hizpide hartuta abestu zituen bertsoak; 32 urte egin ditu preso hark, eta aste honetan aske utzi berri dute, baldintzapean.
Twitterren xextran ibili dira iritzi batekoak eta bestekoak: lehenik, hainbat erabiltzailek salatu zuten «terrorismoari gorazarre» egiten ziotela bertso horiek, eta hedabide publiko batean ez litzatekeela hori onartu beharko. Bideoa Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak zabaldu zuten, besteak beste.
Bigarren kritika olatua, berriz, EITBk bideoa bere webgunetik kendu duenean iritsi da. «Twitterreko lobbyek EITBren adierazpen askatasuna baldintzatzen dute? Ze tristea». Lander Iruin erabiltzaileak bota du galdera, eta ez da gisa horretako kritikak egin dituen bakarra izan.
Batek baino gehiagok ez du zalantzarik izan: zentsura da EITBk egin duena. BERRIA jarri da harremanetan komunikazio taldearekin, eta EITBk esan du bere kontrol organoetan emango dituela auziaren inguruko azalpenak.
Unai Urruzuno EH Bilduko bozeramaileak jakinarazi duenez, «EITBko zuzendaritzako kide batek» agindu du bideoa saretik kentzeko. Gehitu du EH Bilduk azalpenak eskatuko dituela urriaren 25ean egingo den EITBko administrazio kontseiluaren bileran.
Twitterrek, gainera, aldi baterako mugatu du Faktoria saioaren kontua. Pentsatzekoa da horrek lotura izan dezakeela Arzallusen bertsoen inguruan sortutako ika-mikarekin. Gaur goizean hitz egin du aferaz Iñaki Guridik, saioko aurkezleak, eta esan du «orotariko iritziak» batzen saiatzen direla Faktoria-n, eta hala egiten jarraituko dutela. |
2022-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/219546/zazpigarren-garaipena-jarraian-realarentzat.htm | Kirola | Zazpigarren garaipena jarraian Realarentzat | Txuri-urdinek neurketa dotorea egin gabe irabazi dute Vigon, Illarramendiren eta Zubeldiaren golei esker. Laugarren postuan dira sailkapen nagusian. | Zazpigarren garaipena jarraian Realarentzat. Txuri-urdinek neurketa dotorea egin gabe irabazi dute Vigon, Illarramendiren eta Zubeldiaren golei esker. Laugarren postuan dira sailkapen nagusian. | Geldiezin dabil Reala. Imanol Alguacilen taldeak, gainera, beste behin erakutsi du jokaleku askotan mugitzen dakiela. Ez da txuri-urdinen partidarik ikusgarriena izan, baina izan dituzten aukerak baliatzeak eta atzean sendo defendatzeak balio izan die hiru puntuak eskuratzeko. 1-2 irabazi diote Celtari, eta Txapeldunen Ligako postuetan dira jada.
Azkenaldian neurketa asko jokatzen ari da Reala, eta Alguacil aldaketak egiten ari da hamaikakoetan. Gaur berrikuntza nagusia Asier Illarramendi izan da; kapitainak Mikel Merinoren postuan jokatu du. Ezustekoa izan da zale gehienentzat; izan ere, aurtengo denboraldian hasieratik jokatu duen lehen neurketa izan da. Beste albiste nagusia Igor Zubeldiaren itzulera izan da, lesionatuta egon ostean.
Eta prestatzaileak, beste behin ere, bete betean asmatu duela esan daiteke: bi gol sartu ditu Realak, bat Illarramendik eta bestea Zubeldiak.
Celta, ausart
Celtak, ordea, ez dizkio gauzak erraz jarri Realari. Azken asteetan, Realaren aurka, talde gutxik jokatu dute Coudeten mutilek bezain ausart; baloiaren jabetza nahi zuen Celtak (eta hein handi batean lortu du), eta hutsegiteetarako aukerak sortu nahi izan dizkio Realari baloiaren irteeran, atzelariak estutuz. Horrela, Realak ezin izan du bere ohiko jokoa egin, eta kosta egin zaio Sorlothekin eta Kuborekin konektatzea.
Izan dituen aukera apurrak, ordea, baliatu egin ditu. Illarramendik, 30. minutuan, area ertzetik, ezkerrez, gol bikaina sartu du. Aldaratze bat baliatu du horretarako, eta amorruz ospatu du gola. Ez zen gutxiagorako, lesioekin sufritzea tokatu zaiona tokatu eta gero.
Celtak, ordea, berdintzea lortu du atsedenaldiaren aurretik. Iago Aspas, jokalari bikaina izateaz gain, zakur zaharra da, eta Zubimendi ondo engainatu du area ertzean baloia lapurtzeko. Galiziarrak ez du hutsik egin Remiroren aurrean.
Lehengoaren antzekoa izan da bigarren zatia, eta korner batek erabaki du neurketa. Lehen zutoinean bildu dira Realeko jokalari gehienak, eta haien atzean bakar bakarrik geratu da Zubeldia, buruz errematatu eta gola sartzeko. 54. minutua zen.
Hortik amaierara arte, txartel hori asko (bi gorri ere bai Celtari, baina bat aulkiko bati, eta, bestea, neurketa amaitu eta gero ateratakoa), aukera gutxi, eta Realaren sendotasun irudia nagusi. Carles Perezek behartu du behin Remiro, baina ondo erantzun du Cascantekoak.
Ligan hemeretzi puntu ditu Realak, laugarren postuan da sailkapen nagusian, eta lau garaipen daramatza jarraian. Europako Ligan lortutako hirurak gehituta, zazpi. Jarrai dezala festak.
Celta: Marchesin; Hugo Mallo (Mingueza, 65 min), Aidoo, Unai Nuñez, Galan; Beltran, Rodriguez, Cervi (Paciencia, 79 min), Veiga (Carles Perez, 65 min); Aspas eta Larsen.
Reala: Remiro; Gorosabel (Aritz, 68 min), Zubeldia, Le Normand, Aihen (Rico, 28 min); Zubimendi, Illarra (Merino, 45 min), Brais Mendez, Silva (Navarro, 75 min); Kubo (Barrenetxea, 75 min) eta Sorloth. |
2022-10-16 | https://www.berria.eus/albisteak/219547/ligaxkako-lehen-garaipena-lortu-du-altuna-iiiak.htm | Kirola | Ligaxkako lehen garaipena lortu du Altuna III.ak | Azken tantoetan nagusitu zaio Peña II.ari. Tolosarrak izan duen zaintiratu batek baldintzatu du neurketa. | Ligaxkako lehen garaipena lortu du Altuna III.ak. Azken tantoetan nagusitu zaio Peña II.ari. Tolosarrak izan duen zaintiratu batek baldintzatu du neurketa. | Poltsikoan du lehen puntua Jokin Altunak. Gaur jokatu da, Gasteizen, lau eta erdiko txapelketako final-laurdenetako ligaxkako lehen jardunaldiko azken neurketa, eta amezketarrak Jon Ander Peña izan du parean. Neurketa gogorra jokatu dute, baina azken tantoetan nagusitu egin da Altuna (22-16).
Emaitza, ordea, engainakorra da. Pilotari oso arriskutsua da Peña II.a lau eta erdikoan, eta neurketa osoan erakutsi du hori. 11-14 aurretik joan da, baina zaintiratu bat izan du, eta horrek baldintzatu du tolosarraren jokoa azken tantoetan. Norgehiagokaren ostean egindako adierazpenetan «lur jota» dagoela aitortu du Peñak: «Partida bikaina egiten ari nintzen», esan du.
12-14koan hartu du min, eta orduan sei tanto jarraian egin ditu Altunak (17-14). Peña ez zegoen, ordea, amore emateko. Amaierara arte borrokatu da, baina ez da posible izan.
Final-laurdenetako ligaxka hasi besterik ez da egin. Lehenengo jardunaldiko irabazleak eta galtzaileak elkarren aurka arituko dira bigarrenean. Ondorioz, Altunak Darioren aurka jokatuko du, eta Peñak Etxeberriaren aurka. Etxeberriak 22-17 irabazi zion Dariori. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219548/jendetza-elkartu-da-tafallan-aurtengo-nafarroa-oinez-en.htm | Gizartea | Jendetza elkartu da Tafallan, aurtengo Nafarroa Oinez-en | Asteburu osoko jaia ospatu dute. Garces de Los Fayos ikastolak zor ekonomikoari aurre egiteko erabiliko dute dirua. | Jendetza elkartu da Tafallan, aurtengo Nafarroa Oinez-en. Asteburu osoko jaia ospatu dute. Garces de Los Fayos ikastolak zor ekonomikoari aurre egiteko erabiliko dute dirua. | Kilometroak jaiari bezala, Nafarroa Oinez-i ere lagundu dio eguraldiak aurtengoan. Tafallan (Nafarroa) herenegun hasi ziren Nafarroa Oinez ospatzen, eta atzo izan zen «egun handia».
Ekitaldi nagusia ere, beraz, atzo egin zuten. Han izan dira Ikastolako eta Nafarroako Gobernuko ordezkariak. Nafarren hizkuntza eskubideak errespetatuko dituen legedia aldarrikatu zuten, eta Jose Maria Aierdi gobernuko ordezkariak zoriondu egin zituen ikastolako arduradunak, jaia bizirik mantentzeagatik.
Lortutako diruarekin ez dute inbertsio «handirik» egiteko asmorik: «Estutzen gaituzten eta lo egiten uzten ez diguten zorrei aurre egin nahi diegu», azaldu zuen Paula Arregik, Tafallako Ikastolako zuzendariak.
Asteburu osoan egitarau oparoa izan dute. Lau gune izan dira ia bi kilometrotan banatuta, eta haurrak izan dituzte erdigunean: Sustrai, Hazi, Zuhaitz eta Kimu.
Datorren urterako lekukoa Etxarriko (Nafarroa) Andra Mari Ikastolari eman diote.
Ikusi gehiago: Haurrak bestaren erdigunean |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219549/sua-piztu-da-berriz-ezkaba-mendian.htm | Gizartea | Sua piztu da berriz Ezkaba mendian | Antsoaingo herri zaharreko baselizan hasi da sua, eta goizaldean kontrolpean hartu dute | Sua piztu da berriz Ezkaba mendian. Antsoaingo herri zaharreko baselizan hasi da sua, eta goizaldean kontrolpean hartu dute | Suhiltzaileak kontrolpean hartu dute gauean Antsoaingo herri zaharreko baselizan (Nafarroa) bart pizturiko sua, Ezkaba mendian. Agintariek esan dutenez, ez da baso sutea, baizik eta eraikinean pizturikoa.
Antsoaingo herritarrek eta suhiltzaileek su-ebakiak egin dituzte baselizaren inguruan, sua mendira zabal ez dadin. Herriko etxeak ez dira arriskuan egon, eta biztanleek ez dute atera behar izan.
Irailaren amaieran beste sute bat piztu zen Ezkaban. Orduan, Nafarroako Gobernuko Barne zuzendari Amparo Lopezek herritarrei eskatu zien ez joateko suak kiskalitako guneetara, arriskutsua zela eta. Sua eskualdeko garraio publikoko ibilgailuen gordetegira hurbildu zen orduan, eta pertsona zaurgarriak dauden Xabierko Frantziskoren egoitzara. Halere, azkenean ez zuten hustu behar izan azken hori. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219550/grebari-ekin-diote-amazonen-trapagarango-logistika-zentroko-langileek.htm | Ekonomia | Grebari ekin diote Amazonen Trapagarango logistika zentroko langileek | Soldatak KPIaren arabera eguneratzea, asteburuko lana mugatzea eta banatzaileei subrogazio eskubidea aitortzea eskatzen dute. LABek nabarmendu du greba arrakastatsua izan dela. | Grebari ekin diote Amazonen Trapagarango logistika zentroko langileek. Soldatak KPIaren arabera eguneratzea, asteburuko lana mugatzea eta banatzaileei subrogazio eskubidea aitortzea eskatzen dute. LABek nabarmendu du greba arrakastatsua izan dela. | LAB sindikatuaren arabera, Amazonek Trapagaranen (Bizkaia) duen logistika zentroko langileen %100 ari dira greba egiten. Gaur goizaldean ekin diote lau orduko protestari. Sindikatuen eskaera nagusiak hiru dira: soldatak KPIaren arabera eguneratzea, asteburuetako lana mugatzea eta banatzaileei subrogazio eskubidea aitortzea. Konpainiaren irabazi handiak ikusita, arazorik gabe onartzeko moduko eskakizunak iruditzen zaizkie.
Banderak eta bengalak eskuetan, zentroko atarian bildu dira langileak. Amazonek zukutzen gaitu, hitzarmen baten alde testua duen pankarta bat erakutsi dute.
LABen arabera, «arrakastatsua» izan da greba. Ohar bidez, sindikatuak esan du lantegiko langile guztiek babestu dutela greba, «arduradun gutxi batzuek izan ezik»: «Argi utzi dute zerbait falta ez bazaie hori duintasuna dela eta hitzarmen bat lortu arte borrokan jarraituko dutela»
Gehitu du onartezina dela enpresaren zuzendaritzak langileen ordezkariekin harremanetan jartzeko asmorik erakutsi ez izana. Haren iritziz, «erabateko arduragabekeria da negoziaziorako asmo falta hori». Abisua eman du: «Enpresak akordio batera heltzeko asmorik erakusten ez badu, ez da izango black friday, ciber monday edo gabon lasairik».
Lehen greba
109 langilek dihardute biltegian, eta banatzaile guztiak, 300 bat, autonomoak edo azpikontratatuak dira.
Biltegia 2019ko ekainean ireki zuten, eta gaurkoa da han eginiko lehen greba. 05:30etik 09:30era egingo dute. Langileek Bizkaiko garraioko lan hitzarmenaren eraginpean dihardute. Kontua da gidarientzat pentsaturiko itun bat dela, eta biltegiko langileek mailaketa baxuena dute. 19.400 euro gordin jasotzen dituzte urtean, 15.600 garbi inguru; edo, beste modu batera esanda, 1.040 euroko hamabost ordainketa.
Ituna indarrean egongo da 2024ra arte, eta hurrengo bi urteetarako %3,5eko eta %3ko soldata igoerak aurreikusten ditu, KPIaren igoeratik oso urrun. LABek beste akordio bat nahi du, erosahalmena bermatuko duena. Helburua zentro logistikoetara egokituriko hitzarmen propio bat da.
Eskarien beste adarra Trapagaranen aritzen diren banatzaileak dira. LABek haiei subrogazio eskubidea aitortzea nahi du; alegia, azpikontrata duen enpresa aldatuta ere, gidariek Amazoneko lanari eustea. Luzera begira, garraio ituna eskatzen dute haientzat ere. Gaur egun banatzaileena aplikatzen zaie, eta aldaketa jauzi handia litzateke soldatan: urtean 14.000 euro gordinetik 23.000ra. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219551/ertzaintzak-san-mamesen-jarraitzaile-bati-donetskeko-bandera-kendu-izana-salatu-dute.htm | Kirola | Ertzaintzak San Mamesen jarraitzaile bati Donetskeko bandera kendu izana salatu dute | Dozenaka jarraitzailek animazio harmailetatik alde egin zuten larunbatean, Poliziaren ekintzarengatik protesta egiteko. | Ertzaintzak San Mamesen jarraitzaile bati Donetskeko bandera kendu izana salatu dute. Dozenaka jarraitzailek animazio harmailetatik alde egin zuten larunbatean, Poliziaren ekintzarengatik protesta egiteko. | Atheticek Atletico Madrilen aurka larunbatean jokaturiko partidan, harmailetan egon ziren arretaguneetako bat. Animazio harmailan zeuden jarraitzaileen artean, Donetskeko errepublikako bandera bat astindu zuen batek. Ertzaintza harengana joan zen, bandera kendu zion, eta identifikatu egin zuen. Ukrainatik independente zela deklaratu zuen errepublika horrek 2014an, eta irailean Errusiako Federazioan sartzea erabaki zuten erreferendumean parte hartu zutenek.
Zerrenda beltza, urdina eta gorria ditu banderak, eta Errusiako armarriko buru biko arranoa. Ertzaintzak jarraitzaileei esan zien bandera hori kendu egingo zuela, hain zuzen, kiroleko indarkeria, arrazakeria, xenofobia eta intolerantzia legeak debekatu egiten duelako «indarkeria bultzatzen duten» ikurrak erakustea.
Jarraitzaileek plantoarekin erantzun zioten Ertzaintzaren esku hartzeari. Dozenaka atera egin ziren animazio harmailatik.
Euskal Herria-Donbass Elkartasun Komiteak Ertzaintzaren jokabidea salatu zuen atzo. Futbol zelaietan azken hilabeteotan Ukrainako banderak arazorik gabe erakusten ari dira, eta Donetskeko errepublikarena zentsuratu izana gaitzetsi dute.
Gogoratu dute Donbassko herritarrei elkartasuna adierazteko taldeak 2014. urtetik daudela antolaturik Euskal Herrian, eta besteak beste San Mamesen «arazorik gabe» adierazi dutela orain arte. Errusiak otsailean Ukraina inbaditu ostean, berriz, «diskurtso bakarra» ezarri dutela salatu dute.
«Gogoratu behar dugu Athleticen partida guztietan Ukrainako bandera bat dugula markagailuaren aldameneko pantailan. Noski, inoiz ez dira agertu Libiakoak, Yemengoak edo Palestinakoak». Edonola ere, Vladimir Putin Errusiako presidentea defendatzeko asmorik ez dutela nabarmendu dute: «Errusiako eta Donbasseko ezkerrak» uste duela Errusiaren «esku hartzea» askoz lehenago egin behar zela, adierazi dute oharrean, eskualdeotako herritarren «bizitzak salbatzeko».
2014az geroztik, gerra egon da Donbass eskualdean, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak aldarrikatu dituzten errusiazaleen eta Euromaidan mugimenduaren ondoren Ukrainan dagoen gobernuen artean. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219553/ekonomia-39-hazi-da-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Ekonomia %3,9 hazi da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Hirugarren hiruhilekoan pandemia osteko hazkundea pixkanaka geldotzen ari dela erakusten du Eustaten datuak. Eusko Jaurlaritzak ekainean egindako aurreikuspenak bete dira. | Ekonomia %3,9 hazi da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hirugarren hiruhilekoan pandemia osteko hazkundea pixkanaka geldotzen ari dela erakusten du Eustaten datuak. Eusko Jaurlaritzak ekainean egindako aurreikuspenak bete dira. | Urteko hirugarren hilekoak hazkunde ekonomikoaren moteltzea ekarri du Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Barne produktu gordina %3,9 handitu da uztailetik irailera, aurreko urteko epe berarekin alderatuta, eta, tasa esanguratsua izanik ere, txikiagoa da aurreko bi hiruhilekoetakoa baino — BPG %5,7 hazi zen urtarriletik martxora, eta %5 apiriletik ekainera.
Eusko Jaurlaritzak ekainean egindako aurreikuspenekin bete-betean asmatu zuela erakusten du Eustaten gaurko datuak. Irailean, gobernuak berritu egin zituen aurreikuspen horiek. 2022. urte osorako hazkunde iragarpena bi hamarren jaitsi zuen %4,5etik %4,3ra, pentsatuaz urte amaieran ekonomiaren motelaldia sakonagoa izango dela. Aurreikuspen horren arabera, ekonomia urte arteko %2,4 haziko da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, barne produktu gordina %0,2 handitu da soilik, lehenean eta bigarrenenen hiruhileko arteko hazkundea %1 eta %1,1ekoa izan ostean, hurrenez hurren.
Enpleguan ere geldotu egin da hazkundea. Hiruhileko arteko hazkunde tasa %0,3koa izan da uztailetik irailera, aurreko hiruhilekotan %0,9ko eta %0,8ko hazkundeak izan ostean. Aurreko urtearekin alderatuta, enplegua %2 soilik hasi da, aurreko hiruhilekotan baino gutxiago —%5 lehen hiruhilekoan, %3,7 bigarrenean—. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219554/foro-sozialak-eskatu-du-lasa-eta-zabalaren-kasuko-kalteak-erreparatzeko-pausoak-emateko.htm | Politika | Foro Sozialak eskatu du Lasa eta Zabalaren kasuko kalteak erreparatzeko pausoak emateko | Urrats horiek balioko dute «biktimen kategorizazioa gainditzeko» eta «biktima horien eta haien senideen erreparaziorako» | Foro Sozialak eskatu du Lasa eta Zabalaren kasuko kalteak erreparatzeko pausoak emateko. Urrats horiek balioko dute «biktimen kategorizazioa gainditzeko» eta «biktima horien eta haien senideen erreparaziorako» | 40 urte beteko dira datorren urtean Joxean Lasa eta Joxi Zabala gazteak GALek bahitu zituenetik. Horren harira, Foro Sozial Iraunkorrak dioenez, aurrera egin ahal izateko, urteurrena «agenda instituzionalean txertatu» behar da: «Biktimen kategorizazioa gainditzen lagunduko duen urrats berri gisa, eta biktima horien eta haien senideen erreparaziorako».
Horretarako, bi pauso eman behar direla nabarmendu du Foro Sozialak. Batetik, Espainiako Gobernuak eta gobernuko presidenteak, «eragindako kaltea aitortu behar» dute. Eta, bertzetik, kasuaren balorazioa egin ondoren, «Eusko Jaurlaritzak kasu hori bere agenda instituzionalean sartzea eta kasuari zabalkunde pedagogikoa ematea».
Aurten 39. urteurrena den heinean, gaiarekin lotutako zenbait auzi ekarri ditu gogora Foro Sozialak. Batetik, adierazi du hamalau desagertze behartu dokumentatu direla; erdiak argitu gabe daude, eta bertze erdietatik luzeenak Lasa eta Zabalaren kasuak izan ziren –gorpuak identifikatu zituzten arte 11 urte eta erdi pasatu ziren–. Bertzetik, kasu honetan «giza eskubideen urraketa guztiak betetzen» direla azpimarratzeaz gain, Foro Sozialak adierazi du «urraketa bereziki larria» gertatzen dela «egileak funtzionario publikoak direlako».
«Estatuaren biktimek pairatzen duten tratamendu asimetrikoa gainditzeko» oraindik «asko» gelditzen bada ere, Foro Sozialak adierazi du «aurrerapausoak» eman direla «Estatuaren biktimen egia, justizia eta erreparaziorako eskubidearen bermean». Hala, nabarmendu du torturatuei buruzko IVACen txostenak eta Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako legeak «tresna egokiak» direla horretarako. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219555/pobrezia-energetikoari-aurre-egiteko-gutxienez-milioi-bateko-laguntza-sortzeko-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Pobrezia energetikoari aurre egiteko gutxienez milioi bateko laguntza sortzeko eskatu du EH Bilduk | Iruñeko Udalean koalizioak proposatu du eraikinen birgaitzea sustatzea, gasa biomasarekin ordezkatzea eta komunitate energetikoak sortzea «beste eredu energetiko baterantz joateko» | Pobrezia energetikoari aurre egiteko gutxienez milioi bateko laguntza sortzeko eskatu du EH Bilduk. Iruñeko Udalean koalizioak proposatu du eraikinen birgaitzea sustatzea, gasa biomasarekin ordezkatzea eta komunitate energetikoak sortzea «beste eredu energetiko baterantz joateko» | «Neguan jende askok arazoak izango ditu berotasuna lortzeko». Joseba Asiron Iruñeko EH Bilduko eledunaren arabera, beharrezko du udalak premiazko zein egiturazko neurriak sortzea pobrezia energetikoari aurre egiteko eta beste eredu baterantz joateko.
Horretarako, hurrengo lehendakaritza batzordean bederatzi neurriko proposamen sorta mahai gaineratuko du. Enrique Maiaren udal gobernuari dagokio gai hori udaleko osoko bilkuran proposatzea eta, ondoren, neurrion finantzaketa onartzea.
Navarra Sumak ez du gehiengorik, eta, ezezkoa emanez gero, EH Bilduk PSNri eta Geroa Bairi 2023ko aurrekontuetan diru sail horiek sortzea proposatuko lieke. Asironen arabera, bi taldeek badute jada proposamenaren berri.
Premiazko laguntza gisa, EH Bilduk planteatu du gutxienez milioi bat euroko funtsa sortzea beharrik handiena duten familientzat zein berogailu zentrala duten bizilagun komunitateentzat. Nahiz eta Espainiako Gobernuak bizilagun elkarteen arazoa konpontzea proposatu duen, «ikusteko dago gainerako etxebizitzekin parekatzen dituen».
Egiturazko neurrien artean, koalizioak proposatu du gasaren alternatiba gisa biomasa zentralak eratzea. Egun, Txantrea auzoan 2023 amaieran abian egon daitekeen zentral bat egiten ari dira eta Nafarroako Gobernuarekin batera proiektuan parte hartzera dei egin du udala, 500.000 euroko ekarpena eginez. Gerora, «hiri osoan» halako proiektuak bultzatzeko beharra azpimarratu du.
Gainera, eraikinen birgaitzeko prozedura azkartzeko, tramitazioan aritzen den bulegoari baliabide gehiago ematea proposatu du, baita komunitate energetikoak sustatzea ere. Komunitate horiek eraikin publikoetan zein pribatuetan bultzatzea da asmoa. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219556/gizonezko-bat-hil-da-caparroson-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Caparroson, auto istripu batean | Igande arratsaldean gertatu da ezbeharra. Hildako gizonezkoa Azkoiengo eta Funesko apaiza da, eta 29 urte ditu. | Gizonezko bat hil da Caparroson, auto istripu batean. Igande arratsaldean gertatu da ezbeharra. Hildako gizonezkoa Azkoiengo eta Funesko apaiza da, eta 29 urte ditu. | 29 urteko gizonezko bat zendu da Caparroson (Nafarroa) izaniko auto istripu batean. Zehazki, Nafarroako Gobernuko Segurtasun Departamentuak emandako datuen arabera, istripua atzo arratsaldean gertatu zen, 18:00 aldera, N-121 errepidean.
Istripua bi ibilgailuren artekoa izan zen, eta horietako batean zihoan 29 urteko gizonezkoa. Oso larri zauritu zen talkaren ondorioz, eta gaur hil da azkenik. Jakinarazi dutenez, elizgizona zen, eta Azkoienen (Nafarroa) eta Funesen (Nafarroa) zebilen apaiz. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219557/otegiren-ustez-biktima-guztien-aitortza-elkarbizitzaren-aldeko-ekarpena-da.htm | Politika | Otegiren ustez, biktima guztien aitortza «elkarbizitzaren aldeko ekarpena» da | Aieteko bilkuraren 10. urteurrena zela-eta egindako adierazpenaren edukiak berretsi dituzte ezker abertzalearen eledunek | Otegiren ustez, biktima guztien aitortza «elkarbizitzaren aldeko ekarpena» da. Aieteko bilkuraren 10. urteurrena zela-eta egindako adierazpenaren edukiak berretsi dituzte ezker abertzalearen eledunek | Iaz Aieteko Bake Konferentziaren 10. urteurrena izan zen, eta, horren ingurumarian, urriaren 18an ezker abertzaleak adierazpen bat egin zuen Aieteko jauregian. Han, besteak beste, ETAko biktimei adierazi zien beren mina aitortzen zuela eta min hori ez zela inoiz gertatu behar. Orain, agiria irakurri zuten ezker abertzaleko bozeramaileek, Arnaldo Otegik eta Arkaitz Rodriguezek, elkarrizketa eman dute Naiz irratian, eta, agirian agertzen ziren edukiak berresteaz gain, «apaltasunetik elkarbizitzari egindako ekarpentzat» jo dute adierazpena.
Rodriguezek esan du Aieteko adierazpena egitea erabaki zutela halaxe pentsatzen zutelako: «Han esaten genuena pentsatzen genuen, eta ezker abertzaleak beti esaten du pentsatzen duena». Baina beste arrazoirik ere egon zen erabakiaren atzean: Aieteko Bake Konferentzian argi adierazi zen biktima guztiak aitortzea ezinbestekoa zela gatazka konpontzeko, eta horixe egin nahi izan zuten: «Gure konpromisoa adierazi nahi izan genuen, eta bultzada bat eman nahi izan genion konponbide demokratikoaren aldeko bide orriari».
Otegik ere berretsi du orduan esandakoa, eta adierazi du, orain beste zerbait erantsi behar izatekotan, orduan ETAren biktimen aurrean azaldutako jarrera «behin betikoa eta aldaezina» dela.
Presoen aferaz ere mintzatu dira Rodriguez eta Otegi. Ontzat jo dute adierazpena egin zutenetik gaur arte espetxe politikan izandako aldaketa, baina horretan urrats gehiago egin behar direla uste dute: «Hamarkadak eman ditugu entzuten legea bete egin behar dela», esan du Rodriguezek: «guk hori baino ez dugu eskatzen, euren legea bete dezatela. Hala egingo balute, presoen %90 kalea zapaltzeko moduan leudeke». Ezker abertzalearen ustez, azken helburua «preso politikorik gabeko Euskal Herria» erdiestea da, «ez baita arrazoizkoa ETAren jarduera amaitu zenetik 11 urte igaro ondoren oraindik ere 150 preso baino gehiago egotea».
Gatazka politikoa
Rodriguezek eta Otegik gogorarazi dute Aieten egindakoa «gatazka politiko bati irtenbide demokratiko bat emateko» ahalegina izan zela: «Hemen gatazka politiko bat zegoen ETA sortu aurretik ere, eta, ETA desagertuta, gatazkak hor jarraitzen du, eta irtenbide politiko eta demokratikoa eman behar zaio», azaldu du Rodriguezek.
Otegik uste du konponbide politikoaren aldeko hautu horrek «gaurkotasun osoa» duela egungo abagunean: «Norbaitek sinesten du Palestinan, Kurdistanen edo Ukrainan gatazkak indarra erabiliz konponduko direla?», galdetu du. Otegiren ustez, Aieteko ekarpenak «patroi unibertsal» bat du; alegia, ez dagoela alternatiba hoberik «gatazka termino politiko eta demokratikoetan konpontzea baino». |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219558/atzeratu-egin-dute-alonsotegiko-alkate-ohiaren-aurkako-epaiketa.htm | Politika | Atzeratu egin dute Alonsotegiko alkate ohiaren aurkako epaiketa | Akusatuaren osasun arazoak direla eta, bertan behera utzi dute epaiketa. Urtarrilean akordio bat egin zuten arren, Erezumak ez du dirua itzuli adostutako epeetan. | Atzeratu egin dute Alonsotegiko alkate ohiaren aurkako epaiketa. Akusatuaren osasun arazoak direla eta, bertan behera utzi dute epaiketa. Urtarrilean akordio bat egin zuten arren, Erezumak ez du dirua itzuli adostutako epeetan. | Bertan behera geratuko da, oraingoz, Jose Luis Erezuma Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohiaren aurkako epaiketa, auzipetuak dituen osasun arazoak direla eta. Atzeratu egingo dute, baina oraindik ez dute datarik zehaztu.
Erezuma 2011tik 2015era izan zen herriko alkate, EAJn. Udaleko arkitekto izandako lankide batekin eta Laneder Construcciones eraikuntza enpresako bi kiderekin batera zegoen auzipetua, ustelkeria kasu batengatik. Akusatuek 2011n egin zuten delitua: udalak diru laguntza bat eskatu zuen euriteek eragindako kalteak konpontzeko, baina eskuratutako dirua enpresa batekin zuen zorra kitatzeko erabili zuen, 2008an enpresak herriko osasun etxea berritzeko egindako lan batengatik.
Zehazki, 600.000 euroko laguntza bat eskatu zion foru aldundiari, eta 81.000 euroko beste laguntza bat ere lortu zuten udalaren bidez; euriteek ustez eragindako apurketen inguruko txosten faltsu bat ere egin zuten, horiek konpontzeko dirua behar zutela justifikatzeko.
EH Bilduk hartu du herri akusazioaren lana, eta 48 urteko kartzela zigorra eskatu ditu. Bi aldeek akordioa lortu zuten urtarrilean: bi urteko espetxe zigorra, hamarreko inhabilitazioa, eta 881.000 euro ordaintzea onartu zuten. Zehazki, lapurtutako dirua itzultzea adostu zuten (681.000 euro), eta interesengatik beste 200.000 ordaindu beharko zituzten. Hala ere, akusatuek ez dute dirua itzuli adostutako epeetan, eta, beraz, epaiketak aurrera jarraitu du.
«Ez da kasu bakan bat»
EH Bilduk, adierazi du «Alonsotegiko herriari egindako kaltea» konpondu egin behar dela, eta horretarako beharrezkoa dela epaiketak aurrera jarraitzea. Gainera, ezinbestekotzat jo dute prozedurak hiru baldintza betetzea: «Prebarikazioko, dokumentuak faltsutzeko eta dirulaguntzetan iruzur egiteko delituak aitortzea, zigorra ezartzea eta iruzur egindako diru guztia itzultzea».
Era berean, alderdiak gogorarazi du ez dela ustelkeriagatik ezarritako lehen zigorra, eta bereziki EAJko alkatetzetan gertatutako kasuak nabarmendu ditu: «Hau ez da kasu bakan bat, eta horren froga da duela gutxi Alonsotegiko EAJko alkate ohia den Aitor Santistebanen aurkako prozedura judizialak aurrera jarraitzen duela, eraikuntza enpresekin obrak simulatzeagatik». |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219559/gutxienez-lau-hildako-kieven-errusiak-droneekin-egindako-eraso-baten-ondoren.htm | Mundua | Gutxienez lau hildako Kieven, Errusiak droneekin egindako eraso baten ondoren | Kieven arabera, Iranen egindakoak dira «drone suizidak», baina Teheranek ukatu egin du. Ukrainako ehunka herri argindarrik gabe geratu dira Moskuren erasoen ondorioz. | Gutxienez lau hildako Kieven, Errusiak droneekin egindako eraso baten ondoren. Kieven arabera, Iranen egindakoak dira «drone suizidak», baina Teheranek ukatu egin du. Ukrainako ehunka herri argindarrik gabe geratu dira Moskuren erasoen ondorioz. | Errusiako indarrek Kieveko erdialdeari eraso diote gaur droneak erabilita, eta gutxienez lau pertsona hil dituzte, Ukrainako funtzionarioek jakinarazi dutenez. Gainera, Ukrainako beste zenbait eremu ere bonbardatu ditu Errusiak, eta energia azpiegiturak hondatu; Ukrainako iturri ofizialean arabera, ehunka herri geratu dira argindarrik gabe. Iturri horiek berek adierazi dute hiriburuan erabilitako «drone suizidak» Iranen egindakoak direla. Teheranek, baina, gezurtatu egin du, eta nabarmendu ez diela armarik eman «gerran dauden alderdietako herrialdeei». Kremlinek ez du adierazpenik egin horri buruz, eta Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak adierazi du Irani zigor gehiago jartzea erabaki aurretik «froga zehatzak» eduki beharko lituzketela.
Vitali Klitxko Kieveko alkateak zehaztu du 28 drone zuzendu dituztela Ukrainako hiriburura, eta horietako bost lehertu direla. Horietako batek eztanda egin du zibilen eraikin bat jo ondoren, eta lau pertsona hil dira. Alkatearen esanetan, hondakinen artetik hogei pertsona atera ahal izan dituzte erreskate taldeek. Erasoen ondoren, Errusiako Defentsa Ministerioak azpimarratu du «instalazio militarrak eta energia azpiegiturak» hondatu asmo zituen «erasoaldi masiboak» helburuak «jo» dituela. Ukrainaren arabera, Errusiak 43 drone erabili ditu gaur, baina Kievek horietatik 37 erorarazi ditu.
Urriaren 8an Krimeako zubiari egindako sabotajearen ondoren, energia azpiegiturei eraso egiten hasi da Errusia. Kievek horri buruz ohartarazi zuen joan den astean, eta Denis Xmihal Ukrainako lehen ministroak esan du gaur Sumi —iparraldean— eta Dnipropetrovsk —erdian— eskualdeak energiaz hornitzeko «ezinbestekoak» diren azpiegiturak bonbardatu dituztela. Sumiko gobernadore Dmitro Zhivitskik adierazi du bonbardaketetan hiru zibil hil dituztela.
Ikusi gehiago: Krimeako sabotajeari aspaldiko eraso zabalenarekin erantzun dio Moskuk
Reuters berri agentziak kaleratutakoaren arabera, joan den larunbatean Errusiako Belgorod probintzian gertatutakoari erantzuten diote Kieveko erasoek. Gidaririk gabeko hegazkin batean hau zegoen idatzita: «Hau, Belgorodekoagatik». Bi erasotzailek Errusiako armadaren 11 kide hil zituzten tiroz soldaduak entrenatzeko gune batean. RIA Novosti Errusiako berri agentziak argitaratu zuen erasotzaileak —momentuan hil zituzten— Sobietar Batasun ohiko errepublika batekoak zirela, baina ez zuen datu gehiago eman.
Israelen armak
Droneekin egindako erasoaren ondoren, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podolyak eskatu dio G20koen taldeari Errusia taldetik kanporatu dezatela. Hain zuzen, munduko herrialde industrializatuenek osatutako taldea goi bilera bat egitekoa da Indonesian, azaroaren 15ean eta 16an, eta Kremlinek esan izan du ez duela baztertzen batzarraren bueltan Joe Biden AEBetako presidenteak eta Vladimir Putin Errusiakoak aurrez aurre hitz egitea.
Ikusi gehiago: Kremlinek adierazi du Putinek ez diola atea ixten Bidenekin biltzeari
Bestalde, Dmitri Medvedev Errusiako Segurtasun Kontseiluko idazkariordeak adierazi du Israelek Ukrainari armak ematen baldin badizkio Moskuren eta Tel Aviven harremanak «birrinduko» direla.
Misio bat, Ukrainako militarrak entrenatzeko
Ukrainako militarrak entrenatzeko misio bat onartu dute gaur EB Europako Batasuneko herrialdeetako Atzerri ministroek. Ontzat eman dute, gainera, 500 milioi euroko diru sail bat, horren bidez finantzatzeko Ukrainari emandako armak. Horrenbestez, joan den otsailean Errusiak inbasioa hasi zuenetik Kievi 3.100 milioi euro ematea onartu du EBk, horretarako propio sortutako funts baten bidez.
Talde komunitarioko herrialdeetako Atzerri ministroak Luxenburgon bildu dira, eta ondoren jakinarazi dute misioaren bidez banakako formazioa eta kolektiboa jasoko dutela Ukrainako armadako 15.000 bat soldaduk. Josep Borrell EBren diplomaziaburuaren esanetan, Ukrainak eskatuta jarri dute martxan, baina erakusten du klub komunitarioak Ukraina babesten duela. Bi urte iraungo du misioak. eta 106 milioi euroko aurrekontua edukiko du.
Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak ere bileran parte hartu du telematikoki, eta aireko defentsa sistema eta munizio gehiago eskatu dizkio EBri. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219560/taiwan-herrialde-laquodemokratikoa-eta-subiranoaraquo-dela-berretsi-dio-presidenteak-txinakoari.htm | Mundua | Taiwan herrialde «demokratikoa eta subiranoa» dela berretsi dio presidenteak Txinakoari | Xik Taiwango afera izan du hizpide, besteak beste, Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresuaren lehen egunean: «Taiwan Txinaren parte da». Taipeik adierazi duenez, berriz, «taiwandarrek argi errefusatzen dute Txinarekin bateratuz gero Pekinek aplikatuko lukeen 'herrialde bat, bi sistema' gobernantza eredua». | Taiwan herrialde «demokratikoa eta subiranoa» dela berretsi dio presidenteak Txinakoari. Xik Taiwango afera izan du hizpide, besteak beste, Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresuaren lehen egunean: «Taiwan Txinaren parte da». Taipeik adierazi duenez, berriz, «taiwandarrek argi errefusatzen dute Txinarekin bateratuz gero Pekinek aplikatuko lukeen 'herrialde bat, bi sistema' gobernantza eredua». | Taiwan adi-adi erreparatzen ari zaio Pekinen astebete iraungo duen Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresuari. Xi Jinping Txinako presidentearen agintaldia beste bost urtez luzatzea espero den honetan, Xik Taiwango afera izan du hizpide irekierako hitzaldian, besteak beste. «Taiwan Txinaren parte da», aldarrikatu du agintariak, Tiananmengo Herriaren Jauregian bildu diren alderdiko 2.500 ordezkari baino gehiagoren aurrean. Halaber, ohartarazi duenez, Pekinek «ez dio inoiz uko egingo indarra erabiltzeari», Taiwanekin «bateratzeko». Bada, hori esan eta ordu gutxira iritsi zaio erantzuna Xiri uhartetik. Taiwango presidente Tsai Ing-wenek berretsi du Taiwan herrialde «demokratikoa eta subiranoa» dela. Hala jaso du CNA agentziak.
Taipeik adierazi duenez, taiwandarrek «argi eta garbi errefusatzen dute Txinarekin bateratuz gero Pekinek aplikatuko lukeen Herrialde bat, bi sistema gobernantza eredua», zeina indarrean dagoen Macao eta Hong Kong eskualdeetan. «Taiwandarren arteko adostasuna da ezin dela lagapenik egin lurralde subiranotasunean, independentzian eta demokrazian». Hori bai, oroitarazi du gatazka militarra piztea ez dela «aukera bat» bi aldeentzat.
Tsaik joan den astean uhartearen egun nazionaleko hitzaldian azaldu zuen gisan, Taipei «prest dago Pekinekin lan egiteko eta bi bandoen artean adostutako irtenbide bat aurkitzeko, Taiwango itsasarteko bakea eta segurtasuna babestuko dituena».
Xik, berriz, «Taiwango independentzia lortzeko bidea egiten ari diren jarduera separatistak» eta «kanpoko probokazio zakarrak» ere izan ditu hizketa gai Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresuaren lehen egunean. «Bateratze baketsua nahi dugu, baina ez dugu inoiz hitzemango indarra aukera gisa erabiltzeari uko egingo diogunik». Abuztu hasieran, Nancy Pelosi Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidenteak Taiwanera egindako bisitak biziki haserrearazi zuen Txinako Gobernua. Hain zuzen, Pekinek uhartearen aurkako zigor ekonomikoekin eta maniobra militarrekin —Taiwango uretatik gertu— erantzun zion.
Txinako presidenteak Hong Kongeko egoerari eta azken urteetako «garapen korapilatsuei» buruz ere hitz egin du; izan ere, demokraziaren aldeko mugimendua eskualde administratiboaren eskubidearen alde aritu da, Pekinek ezarritako Segurtasun Nazionalaren Legearen aurka. Xiren arabera, Hong Kong «kaosetik gobernantzara» igaro da.
«Garaipenak batasuna behar du»
Txalo artean, Xik azpimarratu du «Txinaren nazioarteko eragina, erakargarritasuna eta mundua moldatzeko gaitasuna nabarmen handitu» direla. «Batasunak indarra egiten du, eta garaipenak batasuna behar du». Horrez gain, haren esanetan, Txinak, potentzia gisa, «inoiz ez ditu hegemonia eta espantsionismoa izango helburu», eta «Gerra Hotzaren pentsamoldearen» aurkako jarrera berretsi du. Aitzitik, Txinako presidenteak ez du inolako aipamenik egin Ameriketako Estatu Batuekin dituen tentsioen inguruan, ezta Ukrainako gerraren inguruan ere.
Bestalde, Taiwango oposizioko alderdi nagusiak, Kuomintangek, Txinako Alderdi Komunista zoriondu du, XX. Kongresuagatik, eta bi alderdiek «elkarrizketa, lankidetza eta puntu komunak» bilatuko dituzten itxaropena azaldu du, «Taiwango independentziaren aurkako oposizioa» oinarri hartuta. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219561/batasunaren-eliza-ikertzeko-agindu-du-japoniako-lehen-ministroak.htm | Mundua | Batasunaren Eliza ikertzeko agindu du Japoniako lehen ministroak | Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoaren hilketaren harira ikertuko dute erakunde erlijiosoa, hiltzaileak talde hori bere familiaren egoera ekonomikoaren erantzuletzat jo ostean. Alderdian egindako inkesta baten arabera, LDPko 379 legegileen ia erdiek harremana dute Batasunaren Elizarekin. | Batasunaren Eliza ikertzeko agindu du Japoniako lehen ministroak. Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoaren hilketaren harira ikertuko dute erakunde erlijiosoa, hiltzaileak talde hori bere familiaren egoera ekonomikoaren erantzuletzat jo ostean. Alderdian egindako inkesta baten arabera, LDPko 379 legegileen ia erdiek harremana dute Batasunaren Elizarekin. | Japoniako lehen ministro Fumio Kishidak Batasunaren Elizaren gaineko ikerketa abia dezatela agindu du gaur. Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoaren hilketaren harira iritsi da erabakia.
Uztailaren 8an egin zion tiro Japoniako ministro ohiari Tetsuya Yamagami 41 urteko herritarrak, hauteskundeen atariko kanpainan hitz egiten ari zela. Hiltzaileak aitortu zuen Batasunaren Elizaren jarraitzailea izateagatik hil zuela Abe. Antza, Yamagamiren ama talde erlijioso horren jarraitzailea zen, eta ekonomikoki jota gelditu zen taldeari 100 milioi yen (689.300 euro) eman ondoren.
Bakearen Aldeko Familien Federazioa eta Munduaren Batasuna izenez ere ezaguna da talde erlijioso hori, eta jomuga mediatikoan egon da ministro ohia hil zutenetik. Japonian 100.000 jarraitzaile inguru ditu, eta ezkontza masiboak, prezio handian eskainitako «salerosketa espiritualak» eta jarraitzaileen emari ekonomiko handiak ditu ezaugarri.
Gainera, harreman estua du Japoniako paisaia politikoarekin, batez ere agintean dagoen LDP Alderdi Liberal Demokratikoarekin. Alderdian egindako inkesta baten arabera, LDPko 379 legegileen ia erdiek era bateko edo besteko harremana dute erakunde erlijioso horrekin.
Abe hil zutenetik, gora egiten ari dira Batasunaren Elizaren aurkako salaketak. Talde erlijiosoak horiek guztiak ezeztatu ditu, eta «hilketaren kontakizuna aldatzea» egotzi die komunikabideei eta abokatuei, «hiltzailea Elizaren biktima bihurtzeko». Hala ere, Kishidak adierazi du Elizak ustez eragindako biktima eta banatutako familia pobreen kopuru handia «seriotasun handiz» jorratuko dutela.
Abian jarriko den ikerketaren lehen pausoa izango da Japoniak 1996an ezarritako erakunde erlijiosoen araudiaren legea berrikustea. Emaitzaren arabera, baliteke Batasunaren Elizak erakunde erlijioso estatusa galtzea, baita horregatik jasotzen duen dirua ere. Keiko Nagaoka Hezkuntza eta Kulturako ministroak adierazi du «berehala» abiarazi nahi duela ikerketa. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219562/euskadi-irratiko-eta-eitbeus-eko-erredakzio-kontseiluek-larritzat-jo-dute-arzallusen-bertsoak-kendu-izana.htm | Bizigiro | Euskadi Irratiko eta 'EITB.eus'-eko erredakzio kontseiluek larritzat jo dute Arzallusen bertsoak kendu izana | «Adierazpen askatasuna babestearen garrantzia» nabarmendu dute langileak ordezkatzen dituzten bi kontseilu horiek. | Euskadi Irratiko eta 'EITB.eus'-eko erredakzio kontseiluek larritzat jo dute Arzallusen bertsoak kendu izana. «Adierazpen askatasuna babestearen garrantzia» nabarmendu dute langileak ordezkatzen dituzten bi kontseilu horiek. | «Sarean sortu den polemikagatik EITBko zuzendaritzak Maddalen Arzallusen kantua webgunetik kentzeko hartu duen erabakia larritzat jotzen dugu». Hala adierazi dute ohar batean Euskadi Irratiko eta EITB.eus-eko erredakzio kontseiluek. Arzallusek 32 izeneko bertso musikatuak kantatu zituen ostiral goizean Euskadi Irratiko Faktoria saioan, gitarraren laguntzarekin. Ion Parot euskal preso ohia hizpide hartuta abestu zituen bertsoak: 32 urte egin ditu preso hark, eta bertsolariak bere ibilbide biografiko propioa egin zuen, 32 urteotan Parotek espetxean jarraitu duela gogoratuta.
Euskadi Irratiko eta EITB.eus-eko erredakzio kontseiluek «adierazpen askatasuna babestearen garrantzia» nabarmendu dute. «Salbuespen kasuetan soilik mugatu daitekeen eskubide bat da, eta hau ez zen horietako bat». Hau gaineratu dute langileak ordezkatzen dituzten bi kontseilu horiek: «Ez dugu ulertzen eta ez gatoz bat EITBko zuzendaritzak hartu duen erabakiarekin».
Bi kontseiluek, era berean, elkartasuna adierazi diete Faktoria albistegiko lantaldeari eta Iñaki Guridi aurkezleari, «jaso dituzten irainengatik eta neurrigabeko kritikengatik». Arzallusen aurkako irainak ere zabaldu dituzte Twitter sare sozialean. «Bide batez, defendatu nahi dugu, zerbitzu publikoa garen aldetik, Euskadi Irratiko eta Eitb.eus-eko erredakzioek, errespetuz eta errespetuan oinarrituta, askotariko saioak eskaintzeko egunero egiten duten ahalegina». |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219563/1938an-fusilatutako-galdakoztar-baten-gorpuzkiak-hobitik-atera-dituzte-jakan.htm | Gizartea | 1938an fusilatutako galdakoztar baten gorpuzkiak hobitik atera dituzte Jakan | Aranzadi zientzia elkarteak topatu ditu gorpuzkiak. Pedro Asua Zubiaurrenak dira; 21 urte zituen fusilatu zutenean. Frankistek Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten. | 1938an fusilatutako galdakoztar baten gorpuzkiak hobitik atera dituzte Jakan. Aranzadi zientzia elkarteak topatu ditu gorpuzkiak. Pedro Asua Zubiaurrenak dira; 21 urte zituen fusilatu zutenean. Frankistek Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten. | Pedro Asua Zubiaur (Galdakao, Bizkaia, 1916) 21 urte zituela hil zuten tropa frankistek, Jakan (Espainia), 1938ko otsailaren 7an. 1936ko Gerra hasi zenean, borondatezko soldadu bilakatu zen Asua, Ezker Errepublikanoan, eta 1937ko ekainean atxilotu zuten, tropa frankistek Bilbo hartu zutenean. Jakara eraman zuten bortxazko lanak egitera, eta hilabete gutxi geroago exekutatu zuten, auzitegi militar batek epaitu eta gero. Beste asko bezala, hobi komun baten lurperatu zuten, izenik gabe.
2005. urtera arte, haren sendiak bazekien hil egin zutela Asua, baina ez askoz gehiago. Orduan jakin zuen Josu Larreak, Asuaren iloba txikiak, senidea boluntario izan zela gerran, eta Jakan fusilatu zutela. Paco Etxebarria auzi medikuarekin harremanetan jarri, eta ikertzeari ekin zion.
Gaur baieztatu du halaxe izan zela: Aranzadi zientzia elkartearen eta Galdakaoko Udalaren laguntzari esker, Asuaren gorpuzkiak desobiratu dituzte. DNA proba egitea falta da gorpuzkiak harenak direla erabat baieztatzeko, baina, Aranzadiko adituen arabera, «zantzu argiak» daude esateko Asuarenak direla aurkitutako gorpuzkiak.
DNA proba bizirik dagoen Asuaren gertueneko senidearen laginarekin egingo dute, Begoña Larrearenarekin. Asuaren iloba da hura. Froga horrek ez badu senidetasuna baztertzen, Galdakaora eraman ahal izango dituzte gorpuzkiak. Josu Larrearen arabera, «zirkulu bat itxiko litzateke horrela»: Asuaren familiarenak ziren orain Elexaldeko hilerria dagoen lurrak.
Urteetako lana
Aranzadiko ikertzaileak, Galdakaoko Udaleko ordezkariak eta Asuaren senideak joan den ostegunetik dabiltza Jakan. Hilerriko erregistroko datuei esker jakin dute Asuaren gorpuzkiak zehazki non zeuden.
Desobiratze lanak Aranzadiko lantalde batek egin ditu, Lourdes Errastiren zuzendaritzapean. Haiekin lanean ibili dira Iñigo Hernando alkatea eta Ander Aperribai historialaria, baita Asuaren senideak ere. Juan Manuel Ramon Jakako alkatea ere joan da aurkikuntza ikustera, eta Gogora institutuak ere bidali du ordezkaritza.
Gorpuzkiak topatzea eta desobiratzea denbora luzez egindako lanaren emaitza izan da, Galdakaoko Udalak ohar batean azaldu duenez. Udala 2019. urtean hasi zen Larreari eta haren familiari laguntzen. Ordutik hainbat ekintza egin ditu: Ander Aperribai historialaria kontratatu, Aranzadirekin elkarlanean jardun, Jakako udalarekin elkarlana adostu (2021eko abenduan), Aragoiko Gobernuak eman beharreko baimenak bideratu, eta desobiratzearen gastuak bere gain hartu.
Udalak esan du «emankorra» izan dela egindako lana, eta «zirkulua itxi dela». Abiapuntu bat ere bada, haren ustez; izan ere, Jakan desobiratze bat egiten den lehen aldia da, eta bidea ireki diezaieke hilerriko hobi komunetan lurperatuta dauden gainontzeko fusilatuen senideei. Laurehun pertsonatik gora daude Jakan hobi komunetan lurperatuta. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219564/eskubide-sozialen-gutunak-mobilizazioak-iragarri-ditu-azaroaren-19rako-laquobizitzaren-garestitzearen-aurkaraquo.htm | Ekonomia | Eskubide Sozialen Gutunak mobilizazioak iragarri ditu azaroaren 19rako, «bizitzaren garestitzearen aurka» | Sei puntuko eskakizun zerrenda bat egin dute Espainiako, EAEko eta Nafarroako gobernuentzat. Pobretzeari STOP! Bizi baldintza duinak eta prezioen kontrola ja! leloa izango du dinamika berriak. | Eskubide Sozialen Gutunak mobilizazioak iragarri ditu azaroaren 19rako, «bizitzaren garestitzearen aurka». Sei puntuko eskakizun zerrenda bat egin dute Espainiako, EAEko eta Nafarroako gobernuentzat. Pobretzeari STOP! Bizi baldintza duinak eta prezioen kontrola ja! leloa izango du dinamika berriak. | Negua gerturatu ahala, tenperaturak jaisten ari dira gutxika. Aurten, baina, energiarekin lotutako arazoak ez dira falta: prezio handiak, hornidura eskasia izateko arriskua, kontsumoa mugatzeko deiak... Udazken eta negu gogorra, baina, ez dira «fenomeno meteorologiko» bat Eskubide Sozialen Gutunarentzat, eta langileek eta herritarrek bizi duten egoera «jasanezina» eta «bizitzaren garestitzea» salatzeko mobilizazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, azaroaren 19an.
Elene Lopetegik, Eskubide Sozialen Gutuneko bozeramaileetako batek, egiturazko arazoak «azkartzen» ari direla adierazi du gaur Donostian, mobilizazioak iragartzeko egindako prentsaurrekoan. Pedro Sanchezen gobernuari leporatu dio hartzen dituen neurriak «epe laburrekoak» direla eta ez direla «nahikoa». Iñigo Urkulluren eta Maria Txibiteren gobernuei, berriz, aurpegiratu die beren eskumenak ez dituztela erabiltzen.
«Eliteen diru gosea» jo dute herritarren egoeraren erantzule: «Finantza sektorea, oligopolio energetikoa, patronala eta, oro har, elite ekonomikoak dira gehiengoaren pobretzea eragin eta egoera honekin etekinak pilatzen ari direnak», adierazi du Lopetegik.
Sei puntuko eskaera
Hala, sei puntu nagusiko eskakizun zerrenda bat egin dute. Lehenengoa da gutxieneko soldata hilabetean 1.400 eurora eta gutxiengo pentsioa 1.260 eurora igotzea, KPIaren «igoera erreala» kontuan hartuta, baita emakumeen arrakala amaitzeko ere.
Energia krisiari dagokionez, egoerari aurre egiteko sektorea publifikatzeko urratsak eskatu dituzte, eta horren kontrola publikoa eta soziala izatea. Bestalde, energiaren prezioak kontrolatzea eta mugatzea ere eskatu dute.
Zaurgarrienen egoera hobetzeko, zerbitzu publikoak indartzea eskatu dute, baita etxegabetzeak debekatzea eta alokairuen eta hipoteken prezioak mugatzea ere.
Zerga politikan ere norabide aldaketa bat egiteko eskatu dute Gutuneko kideek, zerga erreforma baten bitartez. Hala, enpresen mozkinei eta aberatsenei zergak handitzea nahi dute.
Dinamikaren egutegia
Azaroaren 19ko protestaz gain, beste hainbat ekintza eta jarduera ere egingo dituzte. Besteak beste, urriaren 26an energiari buruzko hitzaldia egingo dute Gasteizen, eta azaroaren 3an etxebizitza eskubidea aldarrikatuko dute Donostian, baita turistifikazioa salatu ere. Azaroaren 10ean, berriz, diru sarrera duinen aldeko mobilizazio bat egingo dute Bilbon, eta beste bat Iruñean.
Gasteizko manifestazioa 12:00etan abiatuko dute, Artium museotik. Beste hirurak 17:30ean izango dira; Donostiakoa Bulebarretik hasiko da, Jesusen Bihotzetik Bilbokoa, eta Baluartetik Iruñekoa. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219565/xibarta-balea-bat-begiztatu-dute-urdaibain.htm | Bizigiro | Xibarta balea bat begiztatu dute Urdaibain | Bermeoko Matxitxakoko itsasargitik gertu ikusi zuten hamabi metroko balea, larunbatean. | Xibarta balea bat begiztatu dute Urdaibain. Bermeoko Matxitxakoko itsasargitik gertu ikusi zuten hamabi metroko balea, larunbatean. | Hamabi metroko xibarta bat ikuskatu zuten joan den larunbatean Matxitxakoko itsasargitik hurbil, Bermeon (Bizkaia). Ekoetxea Urdaibai ingurumen zentroen sareak antolatutako barku irtenaldi batean izan zen. Zetazeo ugari bizi dira Bizkaiko itsasoan, baina xibartak ez dira hain ohikoak.
Portutik irten eta gutxira, ur azpitik arnasa hartzera atera zen balea. «Oso lasai» zihoan, eta itsasontzikoek inongo arazorik gabe ikusi ahal izan zuten, behar adinako distantziara —halakoetan, 60 metroko segurtasun distantzia gorde behar da zetazeoen eta itsasontziaren artean—. Horren ostean, baleak ekialderanzko bidean segitu zuen.
Hamabi-hamasei metro luze izaten dira xibartak, eta, gutxi gorabehera, 36 tona pisatzen dute. Kostako balea mota bat da; horregatik, errazagoa izan ohi da lurmuturretatik hurbil ikustea. Izan ere, aurten ez da lehen aldia Urdaibaiko biosfera erreserban halako balea bat ikusten dutena. Iragan abuztuan, xibarta balea bat igaro zen Matxitxako paretik ere. Irailean, Zumaia eta Pasaian ikuskatu zuten espezie bereko beste bat. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219566/gizarte-desberdintasunak-areagotu-egin-direla-ohartarazi-dute.htm | Gizartea | Gizarte desberdintasunak areagotu egin direla ohartarazi dute | Pobreziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur, eta hainbat mobilizazio izango dira Euskal Herrian. Arartekoarekin batera, Euskal Herriko zenbait elkartek ere gizarte desberdintasunak murrizteko neurriak eskatu dituzte. | Gizarte desberdintasunak areagotu egin direla ohartarazi dute. Pobreziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur, eta hainbat mobilizazio izango dira Euskal Herrian. Arartekoarekin batera, Euskal Herriko zenbait elkartek ere gizarte desberdintasunak murrizteko neurriak eskatu dituzte. | Pobreziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur, urriak 17, eta, horren harira, gizarte desberdintasunen kontrako aldarria egin du Arartekoak. Ohartarazi du «egiturazko aldaketa sakonak» behar direla pobreziari aurre egiteko, eta «onura ekonomikoa» bilatzeak gizartean eta politikan jasangarria izateari utzi diola. Bestalde, eta baliabide ekonomikoak bakar batzuentzat izan ez daitezen, babes juridikoa eta «politika publikoak» eskatu ditu.
Ikerketa ugarik erakusten dute desberdintasunak areagotu egin direla. Save The Children erakundeak argitaratutako ikerketa baten arabera, hain zuzen, %11 handitu da inflazioa azken lau urteotan Gipuzkoa, Bizkai eta Araban. 2019ko itxialdiaren ostean, gainera, emakumeengan izan du egoera horrek eraginik handiena. Horiek horrela, gizarte bazterketa saihesteko zenbait neurri proposatu ditu arartekoak, hala nola prestakuntza kualifikatua, kalitatezko lana eta bizileku segurua izateko eskubidea, eta genero, etnia eta abarrengatik diskriminatua ez izateko bermea.
Horrez gain, «pobreziaren zirkulua» hausteko ordua dela aldarrikatu du EAEko Arartekoak, bai eta gizarte berdintasunaren eta duintasunaren bidean aurrera egiteko ordua ere.
Asilo politika inklusiboak
Egoera berdintsua da Europan ere. Europako Batzordeak adierazi duenez, pobrezia arriskua kontinente osoan areagotu da, eta, Gosearen Kontrako Ekintza erakundearen arabera, %22 da txirotasun tasa. Zero Pobrezia elkarteak agerraldi bat egin du goizean Donostian, eta «sistema kapitalista heteropatriarkalari» egotzi dio gaurko egoera: «Gatazka batzuetan, mugak hurbiltasun geografiko eta kulturalagatik malgutzen dira, baina, beste batzuetan, bazterkeria, indarkeria eta heriotza gertatzen dira».
Elkarte horren arabera, gizarte desberdintasunak «faktore anitzekoak» dira, nahiz eta erabaki ekonomiko eta politikoek ere izugarrizko eragina duten. Munduan, hain zuzen, 65 gerra aktibo daude guztira; Errusiaren eta Ukrainiaren artekoa, kasurako. Donostian izandako protestan, elkarteak salatu du errefuxiatu guztiek ez dutela harrera bera, eta aldarrikatu du asilo politikek inklusiboak izan behar dutela.
Zero Pobreziaren manifestazioa, dena den, ez da Euskal Herrian egin den bakarra. Bilbon, gizarte, sindikatu, auzo eta hirugarren sektoreko erakundeek hartu dituzte kaleak goizean ere; Iruñean, Aquí no hay quien viva: pautas para el cambio global jardunaldia izango da arratsaldean, Nafarroako Gizarte Erakundeen Plataformak antolatuta. |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219567/pantailak-euskaraz-taldeari-bertan-behera-utzi-diote-twitterreko-kontua.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz taldeari bertan behera utzi diote Twitterreko kontua | Aurreko astean hackeatu zieten Twitterreko kontua. Ostiraletik darama blokeaturik, argitaratutako mezuengatik. Sinadura bilketa bat jarri dute abian, «zarata ateratzeko». | Pantailak Euskaraz taldeari bertan behera utzi diote Twitterreko kontua. Aurreko astean hackeatu zieten Twitterreko kontua. Ostiraletik darama blokeaturik, argitaratutako mezuengatik. Sinadura bilketa bat jarri dute abian, «zarata ateratzeko». | Joan den ostiraletik ezgaituta dago Pantailak Euskaraz taldearen Twitterreko kontua. Alex Aginagalde bertako bozeramaileak BERRIAri adierazi dionez, asteartean hackeatu egin zizkieten Twitterreko, Youtubeko eta Gmaileko kontuak. Horietan «hainbat mezu eta bideo arraro» agertu ziren, gehienbat kriptotxanponei buruzkoak. Ohartu orduko ezabatu zituzten mezu horiek guztiak, eta irekita zeuzkaten saio guztiak itxi eta pasahitz berriak ezarri zituzten. Asteazkenerako «printzipioz konponduta» zegoen sareetako afera, Aginagaldek dioenez.
Dena dela, hortik gutxira, ostiralean, Pantailak Euskaraz-en Twitterreko kontua ezin erabili geratu ziren. Ez dakite nondik nora gertatu ahal izan den hori: norbaitek mezu horiek salatu zituelako, edo zuzenean Twitterrek «mezu desegokitzat edo arau haustetzat» jo dituelako.
Berez, Twitterrek badu modurik kontuak berriro gaitzeko eskaerak egiteko. «Pauso guztiak eman ditugu, eta azaldu diegu zer gertatu den eta zergatik eskatzen diegun kontua berreskuratzeko». Orain arte hiruzpalau eskaera egin ditu Pantailak Euskaraz taldeak kontua berreskuratzeko. Baina ez dute berri onik. «Antza denez, kontua behin betiko dago itxita», jakinarazi du Aginagaldek. «Harrituta» geratu dira taldekoak. Haien kezka nagusia sare sozial hartan zituzten 2.500 jarraitzaile horiek galdu eta «hutsetik hastea» da.
Bien bitartean, Twitterrek entzungorrarena egiten jarraitzen du. «Hackeatze baten ondorioz izan baldin bada, mesedez kontuan hartu dezatela eta itzuli diezagutela kontua».
Lau egun daramatzate taldekoek sare sozial hartara sartu ezinik. «Zarata ateratzeko», sinadura bilketa bat jarri dute abian Avaaz plataforman. Zibererasoaz harago, Aginagaldek arrazoitu du Twitterrek ez duela arrazoirik Pantailak Euskaraz taldearen kontua ezgaituta mantentzeko: «Gure aldarrikapenak oso-oso oinarrizkoak dira. Euskal hiztun komunitatearen eskubideak babestea besterik ez dugu eskatzen, pantailetan bereziki. Horrek ezin du izan inongo arau hausterik». |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219568/eguzkik-salatu-du-tiroz-botatako-beste-belatz-handi-bat-topatu-dutela-jaizkibelen.htm | Gizartea | Eguzkik salatu du tiroz botatako beste belatz handi bat topatu dutela Jaizkibelen | Talde ekologistak salaketa jarri du Ingurumen Fiskaltzan. Belatza, zaurituta, Urnietako Arizmendi zentrora eraman dute. Iaz bota zuten beste bat. | Eguzkik salatu du tiroz botatako beste belatz handi bat topatu dutela Jaizkibelen. Talde ekologistak salaketa jarri du Ingurumen Fiskaltzan. Belatza, zaurituta, Urnietako Arizmendi zentrora eraman dute. Iaz bota zuten beste bat. | Berriz ere belatz handi bat (Falco peregrinus) tiroz jota agertu da Jaizkibelen (Gipuzkoa). Iaz ere agertu zen bat, urriaren 24an, eta urtebete baino gutxiagoan agertu da bigarrena. Eguzki talde ekologistak gaitzetsi egin du gertatutakoa, eta jakinarazi du salaketa jarriko duela Ingurumen Fiskaltzan. Belatza, zaurituta, Urnietako (Gipuzkoa) Arizmendi basa fauna berreskuratzeko zentrora eraman dute.
Ikusi gehiago: Tirokatze 'tronpatuak'
Duela urtebete gertatutakoaren harira, Gipuzkoako Foru Aldundiak hainbat ehiza postu itxiarazi zituen bolada batez, eta Eguzkik uste du oraingoan ere neurri bera hartu duela edo hartuko duela. Talde ekologistaren iritziz, baina, «garbi dago ez dela nahikoa»: «Ematen du marmotaren egunean bizi garela, legez babestutako hegaztiak tiroz botatzea ez baita zerbait puntuala, kronikoa baizik», salatu du.
Donostiako Arrano Etxeak emandako datua gogorarazi du Eguzkik: iazko ehiza denboraldian tiroz botatako 33 hegazti iritsi ziren hara; horietako 21, espezie babestu edo ez zinegetikoetako aleak. Ekologisten ustez, gainera, «datu horiek izozmendiaren tontorra baino ez dira, pentsatzekoa baita tiroz botatako hainbat ale jasoko dituztela botatzaileek eurek, eta beste hainbat sasi artean edo galduko direla».
Gipuzkoako Foru Aldundiak ez du halako gertakarien berri ematen, Eguzkiren arabera, ez zaiolako komeni horiek bistaratzea «egiten duena baino gehiago egin behar duela agerian geratuko den beldur delako». Atzo topatutako belatzaren kasuan, aurkitu zuen lagunak publiko egin duelako izan dute kasuaren berri. Arazoa bistaratzearen garrantzia azpimarratu du talde ekologistak.
Azkenik, gogorarazi du delitua izan daitekeela legez babestutako hegazti bat tiroz botatzea, «kartzela zigorra ere ekar dezakeena». |
2022-10-17 | https://www.berria.eus/albisteak/219569/trapezistak-programa-abiatu-du-jaurlaritzak-familia-gabeko-etorkin-gazteak-gizarteratzeko.htm | Gizartea | Trapezistak programa abiatu du Jaurlaritzak, familia gabeko etorkin gazteak gizarteratzeko | Trebakuntza, enplegua, etxebizitza eta komunitate alorretan emango die laguntza, bazterketa egoeratik atera daitezen. 18 eta 25 urteko 115 gazte ari dira jada programan parte hartzen. | Trapezistak programa abiatu du Jaurlaritzak, familia gabeko etorkin gazteak gizarteratzeko. Trebakuntza, enplegua, etxebizitza eta komunitate alorretan emango die laguntza, bazterketa egoeratik atera daitezen. 18 eta 25 urteko 115 gazte ari dira jada programan parte hartzen. | Familia sarerik ez duten gazteei laguntzeko, Trapezistak programa abiatu du Eusko Jaurlaritzak. Migratzaileak dira gehienak, adingabe izanda iritsitakoak asko, eta kalean bizitakoak. Gizarte bazterketatik ateratzeko tresnak eskainiko dizkie programak: trebakuntza, lana aurkitzeko bitartekaritza, laguntza psikosoziala eta harrera baliabideetatik kanpo bizitokia aurkitzeko laguntza. Honezkero 18 eta 25 urte bitarteko 115 lagun ari dira egitasmoan parte hartzen: 112 gizon eta hiru emakume.
Zirkozaurren aurkeztu dute programa gaur, «orekari ariketak» egiteko espazio batean, «gazte hauek bizitzaren prozesu honetan egin duten bezala», Beatriz Artolazabal Gizarte Politiketako sailburuak adierazi duenez: «Abiatu duten bide honek kaleetatik aterako ditu, babesteko teilape bat emango die, eta trebatzen lagunduko die, helduen bizimoduan berme guztiekin sartzeko». Sailburuak ohartarazi du, halere, proiektua ez dela «erraza izango» gazteontzat: «Lan eta ahalegin handiak egin beharko dituzte. Baina esperientziak diosku halako egoeretan dauden gazteek aurrera egitea lortzen dutela sustengua baldin badute». Izatez, Artolazabalek emandako datuen arabera, egun programan daudenen %10ek urtebeteko lan kontratua lortu dute lanaldi osoan, %17 hori lortzetik «hurbil» daude, eta %71, «prozesuan»; hain zuzen, 46 gazte ari dira lan praktikak egiten.
Sailburuak azaldu duenez, aurreko legegintzaldian hasi ziren gazte horien errealitatea jorratzen: «Adingabetan iristen zirenak diputazioen babesa jasotzen zuten, baina 18 urte betetzean zailtasun asko zituzten formakuntza planekin jarraitzeko, baimenak lortzeko, etxe bat aurkitzeko...». Konfinamenduak, ordea, arazoaren benetako dimentsioa erakutsi zien: etxegabeentzako bizitokia bilatzen ari zirenean, ehun bat gazte identifikatu zituzten egoera horretan. «Guk uste genuena baino gehiago, eta oso egoera zaurgarrian». Lehen Urratsa programa abiatu zuen Jaurlaritzak orduan, eta horren jarraipena da Trapezistak: «Sailean egiturazko programa bat izango da: geratzeko etorri da».
Halere, programa horretan parte hartzeko baldintzak betetzen ez dituztenentzat, beste egitasmo bat jarri dute martxan: Irauli. «Trapezistek betebehar eta konpromiso batzuk hartu behar dituzte, eta pertsona guztiak ez daude horretarako prestatuta. Erdibideko pauso bat da Irauli, esku hartze handiagoa behar duten gazteentzat», azaldu du Artolazabalek. Eta bestelako oztopoak ere badaudela ohartarazi du. Espainiako Gobernuak atzerritarren araudian eginiko azken moldaketek gutxitu egin dituzte gazteok lan merkatuan sartzeko eskakizunak, baina hobekuntza horiek ez dira nahikoak: «Burokrazia politikoaren oztopoarekin egiten dute topo oraindik. Portzentaje txiki batek erregularizatu du bere egoera, itxarote epeen eta migrazio izapideen zailtasunen ondorioz».
Gazteentzako politiketan txertatuta
Oraingoz Bizkaian eta Gipuzkoan jarri dute martxan egitasmoa, eta Jaurlaritzak hirugarren sektoreko hamazazpi entitate ditu bidelagun. Agintzari da horietako bat; Unai Zabala koordinatzaileak nabarmendu du «ibilbide pertsonalizatua» egin ahal izango dutela gazteek, «pertsona bakoitza erdigunean jarrita», eta euren «eskubideen eta betebeharren inguruko akordio bat» sinatuta. Gizarte eta hezkuntza esparruak uztartu izana ere txalotu du: «Formakuntza garrantzitsua da, baina sarea ere eraiki behar da gazteen inguruan: gogora ekartzekoa da ez dutela familiarik eta denon artean osatu behar dela». Horren adibide gisa jarri du bizitoki komunitarioen alorra: «Joera izan dugu gazteak ghetto modukoetan sartzeko, baina zergatik ezin dira bizi hemengo unibertsitate ikasle batekin, edo bakardadearen aurkako estrategian identifikatutako adineko batekin?».
Ildo horretan, Xabier Legarreta Jaurlaritzako Migrazio zuzendariak azpimarratu du «politika normalizatuetan» txertatu dutela Trapezistak programa: «Bazterketa arriskuan dadenen arretatik atera dugu, eta gazteen emantzipazioari eta migrazioei buruzko esparruan sartu dugu». Legarretak «estrategikotzat» jo du egitasmoa, eta horren seinale, aurrekontua: «2023an lau milioi euro inguru bideratzeko konpromisoa hartu dugu». |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219570/arabako-mahastiak-jatorri-izena-baimendu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Arabako Mahastiak jatorri izena baimendu du Eusko Jaurlaritzak | EAEko aldizkari ofizialak gaur jaso du Arabako Errioxako zenbait upategik bultzatu duten zigiluaren behin-behineko baimena. Datorren urtean merkaturatuko dela aurreikusten da | Arabako Mahastiak jatorri izena baimendu du Eusko Jaurlaritzak. EAEko aldizkari ofizialak gaur jaso du Arabako Errioxako zenbait upategik bultzatu duten zigiluaren behin-behineko baimena. Datorren urtean merkaturatuko dela aurreikusten da | Luze jo du, baina iritsi da. ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak bultzatutako Arabako Mahastiak sor-markak badu Eusko Jaurlaritzaren baimena merkaturatzen hasteko. EAEko aldizkari ofizialak gaur jaso du Gasteizko gobernuak eman zezakeen behin-behineko baimena ardoa zigilu berriaren pean merkaturatzeko. Mahats bilketa bukatua da, ordea, Araban, eta Errioxako jatorri izenetik aterata zigilu berrira aldatzeko prest daudenek datorren uztari itxaron beharko diote.
Errioxako markapeko upategi gisa bildu dute uzta ez alferrik, eta ezinezkoa ematen du aurtengo ardoa zigilu berriaren pean merkaturatzeak. Aukera hori bazterturik dagoela esan zioten BERRIAri sor-marka berria bultzatzen ari den upategien taldetxo baten hurbileko iturriek, mahats bilketa hasi zenean, irail bukaeran. Baina marka berria abiarazteko proiektuak aurrera jarraituko du, «ahal denean gauzatu dadin». Alegia, zigilu berria sustatzen ari diren upategi txikien artean ez da desagertu beste sor-marka batekin saltzeko borondatea. BERRIAren iturrien arabera, gaur-gaurkoz hamabost bat leudeke prest Errioxa uzteko urratsa egiteko. Dena den, oso litekeena da datorren urtera arte ez ikustea inor Errioxako marka uzteko urratsa egiten.
Errioxatik ateratzeko prest
Jaurlaritzak eman duen baimena Espainiako Estatuaren barruan saltzeko da, jatorri izen bati dagokion babes kategoriarekin. Behin betiko baimena, ordea, Europako Batzordeak eman behar du, eta hura iritsi artekoa da Gasteizko gobernuak gaur ofizialdu duena. Edonola ere, azken urrats bat egin beharko du Arabako Mahastiak zigiluak merkatuan egoteko. Sor-markaren estatutuak onartu beharko dituzte, eta, horretarako, batzar bat egin beharko dute markaren eskatzaileek, Arabako Aldundiak eta Jaurlaritzak berak. Jatorri izen berriari ateak irekiko dizkion bilera hori luze gabe egingo dute, egun gutxi barru.
Ikusi gehiago: Arabako Aldundiak nahiago du Arabako ardoak Errioxa izendapenaren barruan jarraitzea
ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteko upategi eta mahastizain batzuk dira sor-marka berrira aldatzeko prest daudenak, baina Bruselatik azken oniritzia iritsi arte ez da jakingo zehazki zenbatek emango duten azken pausoa Errioxako zigilua uzteko. Nolanahi ere, ez da erabaki erraza izango inorentzat. Orain arteko oztopo ezagunei traba gehiago gehitu baitizkie Errioxako kontseiluak berriki: upategien esklusibotasuna bakarrik ez, mahastiena ere blindatzeko urratsa egin du iraileko azken bilkuran. Arabako Mahastiak markako upategi bati mahatsa salduz gero, mahastizainak ezingo lieke gero Errioxa sor-markako upategiei saldu. Errioxako kontseilua oso estu hartzen ari da matxinotzat jotzen duen talde hori.
«Mahastizainei eskaini nahi genien bi marken arteko lehia zapuztu du horrek», onartu dute zigilu berria sustatzen dutenek. Alegia, mahatsaren prezioa igotzeko balio behar zuen tresna hautsi egin du Errioxako kontseiluak. Arabako Mahastiak zigiluaren bultzatzaileek ez dute esklusibotasun hori eskatu Jaurlaritzara igorritako marka eskaeran. Ardoa gehienbat jatorri izen berriko mahatsarekin egin beharra ezarri dute agirian. Gainera, kontseilu berrian Eusko Jaurlaritzari eta Arabako Aldundiari lekua egingo diete, ahotsa eduki dezaten, baina boto eskubiderik gabe.
Uztailaren hasieran jaso zuen Jaurlaritzak Arabako Mahastiak erabiltzen hasteko eskaera. Duela bost hilabete, Espainiako Gobernuak —derrigorrezko postari lana eginda— jatorri izen berriaren espedientea entregatu zuen Bruselan, eta, orduan, Gasteizko gobernuak baieztatu zuen oniritzia emango ziola behin-behineko eskaera bati, Bruselaren azken baimena iritsi artean erabil zedin. Upategi eskatzaileek irailerako espero zuten, mahats bilketaren atarirako, baina ez dute garaiz jaso.
Errioxako kontseilua «ahal den guztia» egiten ari da Arabako Mahastiak oztopatzeko. EAEko Justizia Auzitegi Nagusira ere jo du, Jaurlaritzak ateak ireki zizkiolako zigilu berria tramitatzeari. Ardoaren gatazka gori-gori dago Arabako Errioxan, eta aspaldian egin zuen salto politikara. PPren eta PSOEren arteko lehian eduki garrantzitsu bihurtu da Errioxan (Espainia), eta Araban ere marka berriaren aldeko eta aurkako posizioak hartu dituzte alderdiek.
Handien neurrira beti
Upategi handiek beren neurrira gidatzen dute Errioxako jatorri izenaren kontseilua betidanik, eta Arabako upategi gehienen interesen aurka; eskualdeen artean desberdintzeko bideak itxi ditu, eta homogeneizazioak mesede egiten die kantitatean lehiatzen direnei, eta kalte, aldiz, kalitatea bereizgarri gisa aukeratu dutenei.
Hori ikusita, desberdintzea da Arabako upategien eskaera nagusia azken urteotan, hala zigilu berria sustatzen ari direnen artean nola Errioxako izenean gelditu nahi dutenen artean. Ardogileek sarritan esplikatu dute Errioxaren aterki handiaren azpian galdu egiten dela Arabako Errioxako izaera eta ardogintza desberdina. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219571/osasunak-izaera-eta-partida-galdu-ditu.htm | Kirola | Osasunak izaera eta partida galdu ditu | Osasunak partida kaxkarra jokatu du, eta Arnaut Danjumaren bi golek garaipena eman diote Vila-reali | Osasunak izaera eta partida galdu ditu. Osasunak partida kaxkarra jokatu du, eta Arnaut Danjumaren bi golek garaipena eman diote Vila-reali | Osasunak galdu egin du Vila-realen aurka, astelehen gauean jokaturiko partidan. Etxekoek atsedenaldira iritsi aurretik eta bigarren zatia hasi bezain pronto egin dituzte bi golak. Arnaut Danjumak egin ditu biak; lehenengoa Nicolas Jacksonen pase bat orpoarekin errematatuz, eta bigarrengoa, penaltiz. Osasunak partida kaxkarra jokatu du, eta gertuago egon da Vila-realen hirugarren gola gorritxoen lehena baino. Sadarren Valentziaren aurka galdu ostean, Osasunaren bigarren porrota da jarraian.
Osasunak, ohi duenez, presio egin du hasieran, baina, baloiak Vila-realen areatik gertu lapurtzea lortu duen arren, ez du aukera garbirik sortu. Hala ere, berehala bereganatu du Vila-realek baloi jabetza, eta Osasunak ez du presio egiten asmatu. 23. minutuan iritsi da etxekoen lehen aukera garbia. Alfonso Pedrazak erdiraketa bikaina egin du, eta, Alex Baena gola sartzear zela, David Garciak kornerrera bidali du baloia, atzetik etorri ondoren bere burua lurrera botata. Ordurako, lurrean zegoen Sergio Herrera.
Hainbat aldiz iritsi da Vila-real Herreraren ate ingurura, eta lehen zatia amaitzear zela iritsi da etxekoen lehenengo gola. Pase luze bat ederki kontrolatu du Nikolas Jacksonek ezker hegalean, eta, area barrura sartu ondoren, atzean zeukan Danjumari eman dio baloia lehen gola sartzeko. Ederra izan da orpoarekin egindako errematea, baina Osasuna ez da fin ibili defentsako lanean.
Bigarren zatian markagailua irauli nahi zuen Osasunak, baina berehala jarri zaio neurketa maldan gora. 48. minutuan Herrerak penaltia egin dio Baenari, etxekoen erdiraketa bat urrundu nahi zuela aurpegian ukabilkada bat eman baitio. Danjumak hartu du ardura, eta Herbehereetako aurrelariak ez du barkatu. Osasunaren hirugarren penaltia izan da azken hiru neurketetan.
Jagoba Arrasate neurketaren norabidea aldatzen saiatu da aldaketekin. Ez Abde eta Ruben Garcia sartu ditu hegaletan, eta Ante Budimir aurrean. Gorritxoek ez dute amore eman, baina ez dute aukera garbirik sortu. Osasunaren bigarren porrota da jarraian, baina ostegunean izango du aukera bolada txarrari amaiera jartzeko. Espanyol hartuko dute Sadarren. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219603/jakes-esnal-espetxetik-atera-da-32-urte-preso-egon-ondoren.htm | Politika | Jakes Esnal espetxetik atera da, 32 urte preso egon ondoren | Lannemezango espetxetik atera da gaur goizean. Etxean jarraituko du zigorra betetzen. | Jakes Esnal espetxetik atera da, 32 urte preso egon ondoren. Lannemezango espetxetik atera da gaur goizean. Etxean jarraituko du zigorra betetzen. | Joan zen astean, Ion Kepa Parot Mureteko (Okzitania) espetxetik atera zen, eta gaur goizean Jakes Esnal utzi dute libre Lannemezaneko (Okzitania) espetxetik. 32 urtez eduki dute preso ziburuarra.
Baldintza zorrotzetan utzi dute libre, ordea, Etxerat presoen aldeko elkarteak zabaldu duenez. Izan ere, eskumuturreko elektronikoa eraman beharko du, etxean zigorra betetzen jarraitzeko. «Dena ongi baldin badoa, baldintzapean aske geratuko da hemendik urte batera», adierazi du Etxerat-ek.
Esnalek 71 urte ditu. Fiskaltzak haren aurka jokatu izan ez balu, 2020ko maiatzetik behar zuen libre.
Pozez eman du albistea Etxerat-ek, eta nabarmendu du batik bat herritarren ahaleginak eta temak lagundu dutela Paroten askatasuna erdiesten. «Bazen garaia! Haranburu eta Paroten kasuetan bezala, Ipar Euskal Herriko gizarte zibilaren, erakunde eta herritarren bultzadak zerikusi handia izan du haien askatasuna lortzeko, horregatik eskertu nahi dugu egindako ahalegina eta lana».
Azken urteotan, Ipar Euskal Herrian mobilizazio ikusgarriak izan dira Parot eta Esnal kartzelatik atera zitzaten galdegiteko, hain zuzen ere. Nabarmentzekoa da, esate baterako, Bakegileek deiturik uztailaren 23an eginiko protesta. 2.000 ekintzaile inguruk erdiz erdi blokeatu zuten Ipar Euskal Herria, bide nagusiak trabatuz.
Ikusi gehiago: Parisen erantzunaren beha
Orduko hartan jadanik, irmo aldarrikatu zuten bi euskal presoek aske behar zutela. «Ikusi duzue: crescendo batean gara, determinazio osoa daukagu, eta, kosta ahala kosta eta manera handiagoan, segituko dugu Ion eta Jakes etxean izan arte eta euskal preso guztiei aterabidea eman arte», adierazi zuen Anaiz Funosas Bake Bideko bozeramaileak. Gaurtik, bada, espetxetik kanpo dira biak ala biak.
Ikusi gehiago: Espetxetik atera da Ion Parot |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219604/44-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-abanton-emaztea-eta-alaba-hil-zituen-gizonari.htm | Gizartea | 44 urteko kartzela zigorra ezarri diote Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizonari | 170.000 euroko kalte ordainak ere ordaindu beharko dizkie biktimen amari eta amonari, eta 40.000 euro haien anaia eta osaba bakoitzari. Bizkaiko Probintzia Auzitegiak hartu du erabakia. | 44 urteko kartzela zigorra ezarri diote Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizonari. 170.000 euroko kalte ordainak ere ordaindu beharko dizkie biktimen amari eta amonari, eta 40.000 euro haien anaia eta osaba bakoitzari. Bizkaiko Probintzia Auzitegiak hartu du erabakia. | Bizkaiko Probintzia Auzitegiak eman du Abanton (Bizkaia) emaztea eta alaba hil zituen gizonari ezarri dion zigorraren berri: 44 urteko kartzela zigorra bete beharko du. Ez hori bakarrik: 170.000 euroko kalte ordainak ordaindu beharko dizkio biktimen amari eta amonari, eta 40.000 euro haien anaia eta osaba bakoitzari. 2020ko martxoaren 10ean Miren Uranga eta Paola Mendez ama-alabak hil zituen gizonak, euren etxean. Hala azaldu zuten fiskalak eta akusazioek, eta hala aitortu zuen gizonak berak, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, bere aurkako epaiketan.
Irailean egin zen epaiketan, herri epaimahaiak bat egin zuen fiskalarekin eta akusazioekin, eta krimenaren astungarritzat jo zituen hiltzailearen eta biktimen arteko senidetasun lotura, eta biktimen generoa. Ez zuen aringarririk onartu.
Aldeak bat zetozen gertatutakoan, baina ez hilketen definizioan. Fiskaltzak eta akusazioek hilketa matxistatzat zeuzkaten: nabarmendu zuten akusatuak «jokabide autoritarioa» zuela, «erabat azpiratuak» zituela bi emakumeak, eta guztiz babesgabe zeudenean hil zituela. Defentsak, berriz, ukatu egin zuen hori, eta argudiatu zuen akusatua edanda zegoela eta «krisi psikotiko» bat izan zuela. Gizonak adierazi zuen bere buruaz beste egiteko asmoa zuela, eta ez zituela emaztea eta alaba «bakarrik» utzi nahi.
Fiskaltzak 24 urteko espetxe zigorra galdegin zuen emaztea hiltzeagatik, eta beste 23koa alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak eskatu zituen. Akusazio partikularrak —familiarenak— eta herri akusazioak —Clara Campoamor elkartearenak— 25 urteko kondena eskatu zuten hilketa bakoitzagatik. Defentsak, ordea, zortzina urtera murriztu zuen zigor eskaera, eta aringarri gisa aurkeztu zituen aitorpena, alkoholismoa eta gaitz psikiatrikoa.
Irailaren 13an eginiko deklarazioan, akusatuak aitortu egin zuen bi emakumeak hil izana. «Errudun naiz», esan zuen, magistratua errugabetasun ustekizuna azaltzen ari zitzaiola. Berretsi zuen bere buruaz beste egin nahi zuela: «Ezin nuen egoera jasan, eta haiek ez zuten jasango ni gabe». Damua ere agertu zuen: «Egin dudan gauzarik lazgarriena da».
Indarkeria handiko krimena
Bortxa handiz eten ziren Miren Urangaren eta Paola Mendezen bizitzak, 54 eta 24 urte zituztela. Aldeen txostenen arabera, akusatuak lehenik emaztea hil zuen, egongelan, eta gero alaba, logelan; biak lotan zeuden. Gizonak buruan jo zituen bi mailutzarrekin —eraiste lanetan baliatzen direnetakoak—, eta, ondoren, lepoa moztu zien aizto batekin. Alabari eskuak eta oinak lotu zizkion. Gazteak zauri bat zuen buruaren atzeko aldean, hil ostean eginikoa: fiskalak uste du akusatua alabaren burua mozten saiatu zela, baina gizonak ukatu egin du. Haren hitzetan, «sufrimendua saihesteko» hil zituen hala. «Ez zuten beren burua defendatzeko aukerarik izan», esan zuen fiskalak.
Akusatuak etxean igaro zuen gaua, gorpuekin, eta biharamunean aitortu zien egindakoa arrebei eta bazkide bati; haren etxe agentziako partaide ziren. Ondoren, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina Ertzaintzak enpresaren trasteleku batean topatu zuen, konorterik gabe, botikak hartuta. Defentsaren tesia zen akusatuak burua galdu zuela enpresaren arazo ekonomikoen ondorioz, baina fiskalak eta akusazioek argudiatu zuten zorrari aurre egiteko moduko ondasunak zituela. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219605/ezagutzaren-unibertsalizazioari-buruzko-jardunaldiak-egingo-dituzte-kontseiluak-eta-jaurlaritzak-bigarrenez.htm | Gizartea | Ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak egingo dituzte Kontseiluak eta Jaurlaritzak, bigarrenez | Ikastetxeetako hezkuntza proiektuez, hizkuntzaren transmisioaz eta helduen euskalduntzeaz hitz egingo dute, besteak beste. Azaroaren 10ean eta 11n egingo dituzte, Gasteizen. | Ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak egingo dituzte Kontseiluak eta Jaurlaritzak, bigarrenez. Ikastetxeetako hezkuntza proiektuez, hizkuntzaren transmisioaz eta helduen euskalduntzeaz hitz egingo dute, besteak beste. Azaroaren 10ean eta 11n egingo dituzte, Gasteizen. | Badago aukera euskararen ezagutzaren unibertsalizazioan «jauzia» egiteko, Euskalgintzaren Kontseiluaren eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako Sailburuordetzaren arabera. Horretarako «bideak, aukerak, tresnak eta estrategiak» hizpide izango dituzte azaroaren 10ean eta 11n, Gasteizen. Gai horri buruzko jardunaldiak antolatu dituzte elkarlanean, Jauzirako prest lelopean.
Bigarrenez egingo dituzte jardunaldiok, eta duela bi urte egindakoen arrastoa sumatuko da oraingoetan ere. Izan ere, orduan gai zentralak izandako hiru hizpide izango dituzte: hezkuntza, hizkuntzaren transmisioa eta sozializazioa eta helduen euskalduntzea.
Hezkuntzari dagokionez, hizkuntza proiektuen gainean jardungo dute, «hezkuntza sisteman berebiziko garrantzia» hartuko dutelakoan. Batetik, «hizkuntza proiektu egokien inguruko markoa» azalduko du Karmele Perez Huheziko irakasleak, eta, bestetik, kide diren ikastetxeetako hizkuntza proiektuak azalduko dituzte Donostiako Aitor ikastolako Julen Etxeberriak, Dimako Ugarana eskolako Zefe Ziarrustak eta Iruñeko Iparralde DBHIko kide Fertxu Izquierdok. Horrez gain, «testuinguru berezietan euskararen presentzia eta erabilera bermatzeko» zein estrategia garatu dituzten azalduko dute Gasteizko Mariturri eskolako, Irungo Belaskoenea eskolako eta Lapuebla de Labarcako Assa ikastolako zuzendariek.
Aisialdiak haur eta gazteen hizkuntza gaitasunetan duen eraginean ere jarriko dute fokua, duela bi urte egin bezalaxe. Aisialdi antolatuek hizkuntzaren gaitasunari eta jarrerei nola eragiten dieten azalduko du Maite Asensio Hezten taldeko kideak. Bestalde, ingurune erdaldunetan sortutako «euskarazko arnasguneen» bi esperientzia ere jasoko dituzte: Uda Leku Ipar Euskal Herriko eta Hego Euskal Herriko haurrak elkartzen dituen udalekua eta Ebete elkarteak sortutako Ele-meleka proiektua, bigarren hezkuntzako ikasleen hizkuntza sozializazioan laguntzera bideratutakoa.
Proposamena, ikasteko beharra sustatzeko
Helduen euskalduntzeaz ere ariko dira jardunaldietan. Duela bi urtekoetan atera zen ondorioetako bat izan zen, hain justu, «euskara ikasteko beharra sustatzearen inguruko lanketa egitea», antolatzaileek oroitarazi dutenez, eta Kontseiluaren baitan antolatutako euskaltegiek garatu dute horri erantzungo dion lanketa. Haren berri emango dute. Ondoren, HABEko teknikari Eskarne Lopetegik INGURA proiektua aurkeztuko du.
Atzerriko bi adituren ekarpenak ere jasoko dituzte. Batetik, Flandriako Ann De Moor irakaslearen hitzartzea izango da. «Flandrian hezkuntza sistemak nederlanderaren berreskurapenari egindako ekarpenaz eta Bruselako hezkuntza antolamenduaz» ariko da, antolatzailek aurreratu dutenez. Bestetik, Avel·lí Flors Bartzelonako Unibertsitateko irakasleak hitz egingo du, «gazteen artean katalanaren erabilera areagotzeko dituzten erronka berriez».
Kontseiluaren eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren lankidetzarako esparruaren barruan kokatu dituzte bi erakundeek jardunaldiok. «Ezagutzaren unibertsalizazioaren inguruko hausnarketa sustatzeaz gain, horra iristeko bideak elkarrekin arakatzea, bai eta orain arte garatutako dinamika eta estrategiak partekatzea ere» beharrezkotzat jo dituzte.
Dagoeneko eman daiteke izena jardunaldietan, Euskalgintzaren Kontseiluaren webgunean. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219606/teheranen-dago-rekabi-eta-zapia-nahi-gabe-erori-zitzaiola-esan-du.htm | Kirola | Teheranen dago Rekabi, eta zapia nahi gabe erori zitzaiola esan du | Seulgo eskalada txapelketa batean zapirik gabe lehiatu zen igandean, eta harrezkero atxilotuta zegoela salatu du haren familiak. | Teheranen dago Rekabi, eta zapia nahi gabe erori zitzaiola esan du. Seulgo eskalada txapelketa batean zapirik gabe lehiatu zen igandean, eta harrezkero atxilotuta zegoela salatu du haren familiak. | Ilea agerian zuelarik agertu zen Elnaz Rekabi eskalatzaile irandarra joan den igandean Hego Korean eskalada txapelketa batean. Seulen izan zen, baina kirolariaren irudiok nabarmen zabaldu dira mugetatik kanpo ere. Belorik gabe aritu izanak askoren harridura ekarri zuen, baina baita bestelako erreakziorik ere. Rekabiren familiak BBC hedabideari jakinarazi zionez, igande gauetik ez zuten haren arrastorik. Iran Wire agerkari digitalaren arabera, Evingo kartzelan zuten preso eskalatzailea.
Gaur goizean Instagramen argitaratu duen ohar batean, ordea, Teheranen dagoela dio eskalatzaileak, eta zapia erori egin zitzaiola. «Antolakuntza txarra izan zen, eta denborarik gabe deitu ninduten lehiatzera. Ondorioz, nahi gabe erori zitzaidan zapia». Barkamena eskatu du horrek eragin duen kezkagatik.
Iran Wire-ren informazioaren arabera, agintariek pasaportea eta sakelakoa kendu zizkioten Rekabiri igandean berean, eta aireportura eraman zuten biharamunean –berez, biharko zuten aurreikusia Iranera itzultzea–, espetxeratzeko. Halaber, Iran Wirek zabaldu duenez, kirolariaren anaia ere atxilo zuen Poliziak.
Iranek Hego Korean duen enbaxadak, ordea, gezurtatu egin du hori. Twitterren zabaldu duen ohar batean dio gaur iritsi dela Teheranera, txapelketa bukatu ondoren.
Mahsa Amini buruan
Mahsa Amini irandar gaztearen heriotzarekin lotu dute hasieran belorik gabe agertu izana. Hain zuzen, beloarekin loturikoa baita Aminiren auzia. Irango Moralaren Poliziak aurreko irailaren 13an atxilotu zuen 22 urteko gaztea, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen Aminik, Teherango komisaria batean, eta ondoko ostiralean hil zen, ospitalean, hiru egunez koman egon eta gero. Gurasoek argi utzi dute ez zegoela gaixo atxilotu aurretik, eta Poliziari egotzi diote heriotzaren gaineko erantzukizuna.
Ikusi gehiago: Auzi medikuek esan dute Mahsa Amini gaitz baten ondorioz hil zela
Ordutik, protesta ugari izan da herrialdean, ehun hiritan baino gehiagotan. Emakumeek kaleak hartu dituzte. Askok beren hijabak erre edo ilea moztu dute herrialdean indarrean den emakumeentzako janzkera kodea gaitzesteko. Protestak piztu zirenetik, 150 manifestari baino gehiago hil dituzte, ehunka zauritu eta milaka atxilotu, giza eskubideen aldeko zenbait elkartek salatu dutenez. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219607/ehunka-lagunek-lansarien-igoera-eskatu-eta-greba-eskubidea-defendatu-dute-baionan.htm | Ekonomia | Ehunka lagunek lansarien igoera eskatu eta greba eskubidea defendatu dute Baionan | Baionako suprefeturaren aitzinean elkartu dira manifestariak, CGT, FO, FSU eta Solidaires sindikatuek deituta. LAB sindikatuak ere bat egin du deialdiarekin. | Ehunka lagunek lansarien igoera eskatu eta greba eskubidea defendatu dute Baionan. Baionako suprefeturaren aitzinean elkartu dira manifestariak, CGT, FO, FSU eta Solidaires sindikatuek deituta. LAB sindikatuak ere bat egin du deialdiarekin. | Greba orokorrerako deia egina dago gaur Ipar Euskal Herrian. Frantzia osorako deia da. Ipar Euskal Herrian hasi dira protestan jada: CGT, FO, FSU eta Solidaires sindikatuek eginiko deiari erantzunez, ehunka lagun elkartu dira Baionako suprefetura aitzinean, elkarretaratzea egiteko. Lansarien igoera galdegiten dute langileek, eta greba eskubidea defendatzen, Frantziako Gobernuak errekisizionamenduak egin ostean.
CGT sindikatuko Christophe Puzok hitza hartu du manifestazioan. Salatu du lansarien emendatzearen heina ez dela inflazioaren heinekoa eta gehien pairatzen dutenak lansari apalenak dituztenak direla. LAB sindikatuak ere bat egin du deialdiarekin. Argitxu Dufau bozeramaileak salatu du Frantziako Gobernuak greba eskubidea urratu duela, eta mobilizazioa Ipar Euskal Herrian indartzearen garrantzia azpimarratu du. Izan ere, Frantziako Gobernuaren aginduz ezantza findegietako langile grebalariak errekisizionatu dituzte, gutxieneko zerbitzua segurtatzeko.
Baionako elkarretaratzera joan direnetako bat da Estelle Latourrette; Baionako Delay klinikan ari da lanean, eta greban da egun. «Lehen aldia da hainbeste jende ikusten dudala greba mugimendua segitzen. Gauzak biziki gaizki doazen seinale da hori», adierazi du. Solidaires sindikatuko afiliatua da, berriz, Xavier Mondonnet, Orange enpresako langilea. Greba eskubidearen urraketa salatu du, eta etorriko den erretreten erreforma ere gaitzetsi du. «Langileen haserrea handia da, eta ez gara isilduko».
Egoera larria
Sindikatuek joan den astean azaldu zutenez, «urgentziaz» ari dira, «tarrapataka». «Bizpahiru egun izanen ditugu jendea karrikara ateratzeko», azaldu zuen Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak. «Bada zinezko haserre bat: enpresa handiak sekulako irabaziak lortzen ari dira», Patricia Glory CGTko Ipar Euskal Herriko idazkari nagusiaren hitzetan.
Egoeraren «larritasuna» azpimarratu zuten guziek. Total Energies enpresaren petrolio iraztegietan hasi zen mugimendu soziala. Langileek %10eko lansari emendatzea eskatzen dute, inflazioak eragindako biziaren garestitzera egokitu eta, horrez gain, enpresak izandako irabazien parte bat langileei joan behar zaiela aldarrikatuta. Greba mugimendua gogortuz joan da, eta erregai eskasia eragin du, Frantzia iparraldean bereziki. Hori hala, bortizkeriarekin erantzutea erabaki du Frantziako Gobernuak, greban dauden langileak lanera behartuta. Erabaki horrek «piztu du sua», Gloryren erranetan.
Dufauren hitzetan, greba eskubidearen «urraketa biziki larria» da, eta, greban dauden langileei elkartasuna erakusteaz gain, kolektiboki erantzuteko beharra azpimarratu du: «Ez da anitzetan ikusi halako egoerarik Frantziako Estatuan: biziki seinale txarra da».
Frantziako Gobernuak ondoko hilabeteetarako aurreikusi duen agendari buru egiteko beharra ere aipatu zuen Dufauk. Langabeziaren erreformaren ondotik, pentsioen erreforma aurreikusia dute, eta, besteak beste, erretiro adina 65 urtera gibelatu nahi dute. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219609/odei-merina-gris-brigade-loco-eta-beste-izanen-dira-27-hatortxu-rocken.htm | Kultura | Odei, Merina Gris, Brigade Loco eta beste izanen dira 27. Hatortxu Rocken | Aurkeztu dute abenduaren 17an Atarrabian ariko diren taldeen zerrenda; hamazazpi dira guztira. Gertu ditugu, gertu gaude izanen dute aurtengo leloa. | Odei, Merina Gris, Brigade Loco eta beste izanen dira 27. Hatortxu Rocken. Aurkeztu dute abenduaren 17an Atarrabian ariko diren taldeen zerrenda; hamazazpi dira guztira. Gertu ditugu, gertu gaude izanen dute aurtengo leloa. | Jakinarazi dute zer musika taldek joko duten 27. Hatortxu Rock jaialdian. Hamazazpi izanen dira guztira, eta berritasun asko dira horien artean. Izan ere, horietako bederatzik estreinakoz hartuko dute parte euskal presoen aldeko festibalean: La Furia, Bulego, Angelus Apatrida, Merina Gris, Segismundo Toxicomano, Odolkiak Ordainetan, Brigade Loco, Odei eta Raimundo el Canastero lehenbiziko aldiz izanen dira Hatortxu Rocken.
Horiez gainera, beste zortzi talde ere igoko dira oholtza gainera: Mafalda, El Trono de Judas, Nogen, Soziedad Alkoholika, Skakeitan, Afu, Tremenda Jauría, eta DJ Plan B.
Lehendik ere iragarri zutenez, abenduaren 17an izanen da jaialdia, Atarrabian (Nafarroa). Orain dela 23 urte abiatu zuten elkartasun jaialdia. Datorren abenduko kartela zabaldu ez ezik, Hatortxu Rocken asmoak ere ekarri dituzte gogora antolatzaileek: «Euskal preso politiko eta haien senideek pairatzen zuten dispertsio salatzea eta horrek dakartzan gastu ekonomikoak arintzea dira helburuak». Nabarmendu dute, beste behin, dispertsioak «odolustea» dakarrela presoen hurbilekoentzat.
27. aldirako, lelo hau aukeratu du Hatortxuk: Gertu ditugu, gertu gaude. Itxaropentsu daudela oroitarazi dute, baina helburu batzuk ez direla erdietsi oraindik: «Oraindik bada lanik. Baina helmugatik hurbil gaude. Gertu ditugu eta helburutik gertu gaude. Gertu gaude, prest. Azken pauso hori emateko. Gertu ditugu, gertu gaude». |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219610/australiak-ez-du-jerusalem-israelgo-hiriburu-gisa-aitortuko-aurrerantzean.htm | Mundua | Australiak ez du Jerusalem Israelgo hiriburu gisa aitortuko aurrerantzean | Alderdi kontserbadoreak 2018an hartutako erabakia bertan behera utzi du Anthony Albanese Australiako lehen ministroak. Gaur elkartuko dira Israelgo Atzerri Ministroa eta Australiaren Israelgo enbaxadorea. | Australiak ez du Jerusalem Israelgo hiriburu gisa aitortuko aurrerantzean. Alderdi kontserbadoreak 2018an hartutako erabakia bertan behera utzi du Anthony Albanese Australiako lehen ministroak. Gaur elkartuko dira Israelgo Atzerri Ministroa eta Australiaren Israelgo enbaxadorea. | «Palestinak eta Israelek aurkitu behar diote konponbidea Jerusalemen estatusaren auziari, bake negoziazioen bidez». Horixe adierazi du prentsaurrekoan Penny Wong Australiako Atzerri Ministroak, Anthony Albanese lehen ministroak iragarri ostean aurrerantzean ez dutela Jerusalem mendebaldea Israelgo hiriburu gisa aitortuko.
Donald Trump AEBetako presidente ohia izan zen Jerusalem Israelgo hiriburu aitortzen lehena, eta haren bideari jarraitu zioten Guatemalak, Hondurasek, Kosovok eta Australiak. Alderdi kontserbadoreko buru Scott Morrison lehen ministro ohiak 2018an egin zuen bat Trumpen erabakiarekin. Australiak izan ezik, beste lau herrialdeek beren enbaxadak lekualdatu zituzten Tel Avivetik Jerusalemera.
Iragan maiatzeko hauteskundeetan amaitu zen kontserbadoreen zortzi urteko agintaldia, eta laboristek hartu zuten erreleboa. Orain, Albaneseren erabakiak bertan behera utzi du eskuindarrek nazioartean hartutako norabidea.
Israeldik segidan iritsi dira erreakzioak. Atzerri ministroak adierazi du Australiako Gobernuaren erabakiak «sakon mindu» duela, eta Paul Griffiths Australiaren Israelgo enbaxadorea berarekin elkartzera deitu du. Israelgo lehen ministro Yair Lapidek uste du erabakia «presazkoa» dela: «Jerusalem Israelgo hiriburua izan da betidanik eta betiko, eta ezerk ez du hori aldatuko», nabarmendu du.
Bestalde, palestinarrek begi onez ikusi dute laboristen erabakia. PAN Palestinako Aginte Nazionaleko Atzerri Ministerioaren ustez, Australiak hartutako erabakia «zuzena» da, eta «bat egiten du nazioarteko zuzenbidearekin». |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219611/superabit-komertziala-apaltzen-ari-da-inportazioengatik.htm | Ekonomia | Superabit komertziala apaltzen ari da, inportazioengatik | Gas inportazioek %327ko hazkundea izan dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; %99 AEBetatik ekarri da Bilboko portura. | Superabit komertziala apaltzen ari da, inportazioengatik. Gas inportazioek %327ko hazkundea izan dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; %99 AEBetatik ekarri da Bilboko portura. | Hego Euskal Herriko kanpo merkataritzak markak hausten jarraitzen du 2022. urtean, baina berezitasun batekin. Esportazioen emaitzak oso onak dira, baina gehiago igotzen ari dira inportazioak, eta, horren ondorioz, superabit komertziala apaltzen ari da.
Abuztuan, %27 handitu da Hego Euskal Herriko enpresek atzerrira bidalitako produktuen balioa, baina kanpotik ekarritakoena gehiago handitu da, %40. Lau lurraldeak kontuan hartuta, 176,4 milioikoa izan da superabit komertziala, iazko abuztuan baino 166,8 milioi txikiagoa (-%48,6).
Espainiako Merkataritza Ministerioaren datuen arabera, ikus daiteke Bizkaiak jan duela galdutako superabit osoa. Abuztu honetan lurralde horrek soilik izan du saldo negatiboa, -529,7 milioi eurokoa. Iazko abuztuan ere zenbaki gorriak izan zituen, -289,2 milioi.
Neurri handi batean, produktu energetikoen erosketak asko handitu direlako gertatu da hori, eta Bizkaitik sartzen direlako produktu horiek denak, Bilboko portutik. Gasa, BBG Bahia de Bizkaia Gas instalazioetara. Eustaten datuen arabera, gas inportazioek %327ko hazkundea izan dute abuztuan. Uztailean ere asko handitu ziren, udan gas erreserbak betetzeko ahalegin handia egin delako.
Baina hidrokarburoak kanpotik erosi ez ezik, kanpoan saldu ere egiten ditu Bizkaiak: Petronorrek, petroliotik eratorritako produktuak, eta BBGk, berriz, gasa bera. Produktu horien esportazioan hazkundea handia izan arren (%72,8), kantitate totaletan inportatutakoaren herena baino ez da esportatu berriro.
Gainerako sektore nagusietan —autogintzan eta ekipo ondasunetan— , ohi bezala, saldo positiboa izan da, eta hori agerian geratu da beste hiru lurraldeen balantzeetan, haien kasuan produktu energetikoen faktoreak pisurik ez duelako, edo oso pisu txikia. Arabak 146,6 milioiko saldo positiboa izan du abuztuan: Gipuzkoak, 315,5ekoa; eta Nafarroak, 244koa.
Urteko bilakaerari dagokionez, joera bera da. 2021ean baino gehiago esportatzen eta inportatzen ari da, baina superabita txikitzen ari da. Guztira 4.264,2 milioi izan da urtarriletik abuztura, iazko epe berean baino %26,6 gutxiago. Esportazioak %25 handitu dira, baina inportazioak, %45,6. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219612/trussek-barkamena-eskatu-du-bere-laquohutsegiteengatikraquo-baina-esan-du-ez-duela-lehen-ministro-kargua-utziko.htm | Mundua | Trussek barkamena eskatu du bere «hutsegiteengatik», baina esan du ez duela lehen ministro kargua utziko | Trussek aitortu du «urrunegi eta azkarregi» aritu dela zerga jaitsieren asmoen inguruan. Erantsi du toryen «buru» aurkeztuko dela hurrengo hauteskunde orokorretan. | Trussek barkamena eskatu du bere «hutsegiteengatik», baina esan du ez duela lehen ministro kargua utziko. Trussek aitortu du «urrunegi eta azkarregi» aritu dela zerga jaitsieren asmoen inguruan. Erantsi du toryen «buru» aurkeztuko dela hurrengo hauteskunde orokorretan. | Ez da giro Downing Streeteko maizterraren egoitzan. Hari mehe baten gainean orekari eutsi ezinik dabil Liz Truss Erresuma Batuko lehen ministroa. Irailaren 6an agintari kargua hartu zuenetik bata bestearen atzetik hartu ditu kolpeak, bere Alderdi Kontserbadorearen barrutik hasita. Ekonomia ministro izendatu berri duten Jeremy Huntek, esaterako, guztiz baztertu zuen atzo Trussek bultzatutako zerga jaitsieren asmoa, merkatuaren zurrunbiloa egonkortzeko helburuz. Bada, Huntek erabaki hori hartu ondotik, lehen ministroak barkamena eskatu du bere «hutsegiteengatik», BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean. Hori bai, berretsi du agintean eta toryen lider izaten jarraituko duela hurrengo hauteskundeak egin arte.
Lehen ministroaren hitzetan, bere hilabete pasako agintaldia «ez da perfektua izan», baina okerrak «konpondu» dituela gaineratu du. Zerga jaitsieren asmoen inguruan, berriz, adierazi du herritarrek beren faktura energetikoak ordain zitzaten lagundu nahi zuela, baina «urrunegi eta azkarregi» joan zela. Hori dela eta, Hunt hautatu zuen Ekonomia ministro, «egonkortasun ekonomikoa berrezartzeko» helburuz. «Arduragabea izango zen norabidea ez aldatzea».
Alderdi Kontserbadoretik jasotako kritikei dagokienez —bost diputatuk eskatu diote kargua uzteko—, Trussek esan du «britainiarrentzat lan egiten» ari dela buru-belarri: «Erresuma Batuarentzat emaitza onak lortzeko aukeratu naute. Oso une gogorrei aurre egin behar diegu. Ezin dugu denbora galdu Alderdi Kontserbadoreaz hitz egiten, lortu behar dugunaz solastatu beharrean. Hori da nire lankideei eman nahi diedan mezua».
Horiek horrela, hazkunde ekonomikoa sustatzeko lan egitearen alde azaldu da lehen ministroa, baina aitortu du uste baino denbora gehiago beharko duela. «Horretan jarraitzen dut, baina beste era batera lortu beharko dugu». Hutsegiteak zuzentzeko «azkar» jardun duela behin baino gehiagotan esan ondoren, agintaldia amaitu arte gobernuaren buru izango dela berretsi du: «Kontserbadoreen buru izango naiz hurrengo hauteskunde orokorretan».
Ekonomia ministroak Trussek hartutako ia neurri fiskal guztiak zuzendu dituen egun berean zabaldu du BBC hedabideak lehen ministroaren elkarrizketa. Neurri horiek gobernu programaren zutarri nagusiak ziren.
Ekonomia ministroak aurreratu duenez, bertan behera utziko du apiriletik aurrera errentaren gaineko zergaren oinarrizko bandaren %20tik %19rako jaitsiera plana. Halaber, hil horretan bertan amaituko dira enpresa eta etxeentzako energia faktura mugatzeko laguntzak ere. Hunten esanetan, aldaketa horien bitartez, «finantza egonkortasuna bermatu eta gobernuak diziplina fiskalarekin duen lotura sendotu» nahi dute.
Herritarren %10, Trussen alde
Truss ataka estuan dagoen honetan, YouGov etxeak gaur kaleratutako inkesta baten arabera Alderdi Kontserbadoreko militante gehienek (%55) uste dute Trussek dimisioa eman beharko lukeela; %39, aldiz, hark karguan jarraitzearen alde daude. Kalean, berriz, Erresuma Batuko hamar herritarretik batek baino ez du lehen ministroaren aldeko iritzia. Halaber, herrialde horretako bost pertsona heldutik lauk (%80) «modu desegokian» baloratzen dute lehen ministroa, eta %62k ez dute «batere gogoko» toryen politika.
Bestalde, Trussek boto emaile kontserbadoreen artean izan duen ospe txarra ere behera egiten ari da; inkesta horren arabera, bostetik batek (%20) toryen buruaren «aldeko» ikuspegiari eusten dio; %71k, aldiz, «aurkako» iritzia du orain. Urriaren 14tik 16ra egina da galdeketa. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219614/hilik-aurkitu-dituzte-irailean-chiapasen-desagerturiko-bi-euskal-herritarrak.htm | Gizartea | Hilik aurkitu dituzte irailean Chiapasen desagerturiko bi euskal herritarrak | Yucatanen atzeman dituzte bi hilotzak, eurena zen hotel bateko logela batean. | Hilik aurkitu dituzte irailean Chiapasen desagerturiko bi euskal herritarrak. Yucatanen atzeman dituzte bi hilotzak, eurena zen hotel bateko logela batean. | Hotel bateko logela batean hilda topatu dituzte irailaren 12tik aitzina desagertuak ziren bi lapurtarrak, Yucatango Fiskaltzak baieztatu duenez. Zabaldutako informazioaren arabera, Mexikoko Yucatan probintzian aurkitu dituzte, Valladoliden zehazki, joan den asteburuan. Gorpuak ziren hotela bikotearen jabetzakoa zen.
Urriaren hasieran salatu zuen Frantziaren Mexikoko Enbaxadak bi euskal herritarren desagerpena. Donibane Lohizunekoa zen bata, eta Ziburukoa bestea: Michel Amado eta Assya Madjour, 57 eta 50 urtekoak. Parisek zabaldu zuenez, San Cristobal de Las Casasko zentro izpiritual batean ikusi zituzten bizirik azkenekoz. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219615/osakidetzak-2109-postu-egonkortuko-ditu-eta-beste-358-sortu.htm | Gizartea | Osakidetzak 2.109 postu egonkortuko ditu, eta beste 358 sortu | Lehen arretan sortuko dituzte postu berriak. Sagarduik adierazi du orain arte plantillan egin den «zabalpen handiena» dela | Osakidetzak 2.109 postu egonkortuko ditu, eta beste 358 sortu. Lehen arretan sortuko dituzte postu berriak. Sagarduik adierazi du orain arte plantillan egin den «zabalpen handiena» dela | Osakidetzan egiturazko beste 2.467 lanpostu sortzea erabaki du gaur Eusko Jaurlaritzak Gobernu Batzordearen bileran. Horietatik 2.109 orain arte behin-behinekoak izan diren postuak egonkortzeko baliatuko dituzte, eta beste 358 postu ere sortuko dituzte lehen arretan. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi duenez, azken hogei urteetan plantillan egin den «zabalpen handiena» da. Urtea amaitu baino lehen deituko dute LEPetara.
Hain zuzen, postu berri horiek kontuan hartuta, 30.073 egiturazko postu izango ditu Osakidetzak. Sagarduik adierazi du «enplegu egonkorra eta kalitatezkoa» sortzeko konpromisoari jarraikiz hartu dutela erabakia. Bi arlotan banatu du lanpostu berrien sorrera. Batetik, azaldu du baldintza egonkorrei erantzuten dieten behin-behineko postuak daudela Osakidetzan: «Aldi baterako lanpostuak genituen, baina ez zegoen egiturazko posturik langile horientzat». Behin-behineko lanpostu horietatik 2.109 egiturazkoak izango dira orain.
Bestalde, orain arte egon ez diren 358 postu ere sortuko dituzte lehen arretan, «epe labur eta ertainerako osasun beharrei erantzuteko». Pediatrian, administrazioan, fisioterapian, farmazian eta aho-hortzetako osasunean dauden beharrak betetzeko, besteak beste. Azaldu dutenez, abenduaren 31 baino lehen deituko dute postu horietarako lan eskaintza publikoetara.
«Ez da nahikoa»
Sindikatuek, ordea, ez dute begi onez ikusi Sagarduiren iragarpena. LABek adierazi duenez, postu horiek egiturazko bihurtzea «ez da nahikoa»: «Lanpostu horiek egiturazko bihurtuta ere, ez da legea beteko, behin-behinekotasun tasa ez delako %8ra jaitsiko. Osakidetzako zuzendaritzak ez dauka legea betetzeko asmorik».
Izan ere, azaldu dute Osakidetzan 3.723 postuk daukatela egonkortzeko beharra —Jaurlaritzak iragarri dituenak baino 1.256 gehiago—, horietatik 1.557k bitarteko gisa jarduten dutelako Osakidetzan, eta beste 2.166 «iruzurrezko lanpostuak» direlako: «Iruzurrezko lanpostuak direla esaten dugu, behin-behineko kontratuekin lan egiten duten beharginak direlako, sei hilabetean behin berritzen direnak, baina egiturazko langileen funtzioa betetzen dute. Legeak dio postu horiek egonkortzea derrigorrezkoa dela». |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219616/maddalen-iriarte-eta-juan-karlos-izagirre-berretsi-dituzte-eh-bilduren-oinarriek.htm | Politika | Maddalen Iriarte eta Juan Karlos Izagirre berretsi dituzte EH Bilduren oinarriek | Gipuzkoako ahaldungai nagusia izango da Iriarte, eta Donostiako alkategaia Izagirre; botoen %97,8 jaso ditu Iriartek, eta %96,2 Izagirrek. | Maddalen Iriarte eta Juan Karlos Izagirre berretsi dituzte EH Bilduren oinarriek. Gipuzkoako ahaldungai nagusia izango da Iriarte, eta Donostiako alkategaia Izagirre; botoen %97,8 jaso ditu Iriartek, eta %96,2 Izagirrek. | 2023ko udal eta foru hauteskundeetarako EH Bilduk Gipuzkoan eta Donostian aurkeztu dituen zerrendaburuek oinarrien babesa jaso dute. Maddalen Iriarte Gipuzkoako Foru Aldundirako zerrendaburua izango dela berretsi dute, eta Juan Karlos Izagirre Donostiako alkategaia izango dela. Hautagaitzen prozesuan parte dutenen botoen %97,8 jaso ditu Iriartek, eta %96,2 Izagirrek.
EH Bilduren Barne Hauteskunde Prozesuaren Jarraipen Batzordeak jakinarazi du ez duela helegiterik jaso prozesuaren aurka, eta berretsi egin ditu Iriarteren eta Izagirreren hautagaitzak. Datorren igandean, urriaren 23an, bi hautagai horien aurkezpen ofiziala egingo du koalizioak, Donostian.
Datorren maiatzeko udal eta foru hauteskundeetarako zerrendaburu gehienak aurkeztu dituzte alderdiek. Gipuzkoan oraindik ez dute eman zerrendaburu baten berri: EAJren ahaldungai nagusia. Araban ere ez ditu plazaratu alderdi horrek Batzar Nagusietako eta Gasteizko Udalerako zerrendaburuak. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219617/iruneko-udaltzaingoak-gizon-bat-atxilotu-du-duela-hilabete-neska-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du duela hilabete neska bat bortxatzea egotzita | Iturrama auzoan atxilotu dute gizona. Kalean egin zion eraso emakumeari. | Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du duela hilabete neska bat bortxatzea egotzita. Iturrama auzoan atxilotu dute gizona. Kalean egin zion eraso emakumeari. | Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du gaur Iturrama auzoan, irailaren 18an neska bat bortxatu izana egotzita. Antso Azkarraren etorbidetik gertu izan zen erasoa: gaueko 1:30 aldera, kalean bertan egin zion eraso gizonak emakumeari, hura bakarrik zihoala. Biktima ez da Iruñekoa.
Gertatutakoaren berri izan eta gero, udaltzaingoak ikerketa abiatu zuen erasotzailea identifikatu eta atxilotzeko. Erasoa gertatu zen lekutik gertu dauden segurtasun kamerei esker identifikatu ahal izan dute erasotzailea. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219618/ehun-urte-bete-ditu-bbck-erresuma-batuko-irrati-eta-telebista-publikoak.htm | Bizigiro | Ehun urte bete ditu BBCk, Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak | 1922ko urriaren 18an hasi zen BBC irratiz emititzen. Hiru urte geroago bihurtu zen publiko. Gaur egun ez dago garairik onenean, baina astero 492 milioi pertsonako audientzia du oraindik. | Ehun urte bete ditu BBCk, Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak. 1922ko urriaren 18an hasi zen BBC irratiz emititzen. Hiru urte geroago bihurtu zen publiko. Gaur egun ez dago garairik onenean, baina astero 492 milioi pertsonako audientzia du oraindik. | Erresuma Batuko irrati ekoizleen talde batek 1922ko urriaren 18an sortu zuen British Broadcasting Company Ltd. Haren helburua zen irrati zerbitzu bat eskaintzea modu esperimentalean. Konpainia 1927ko errege dekretu batek bilakatu zuen publiko —ordutik izena du British Broadcasting Corporation—, eta 1932an hasi zen telebista gisa lehen probak egiten; 1936an, berriz, erregularki emititzen. 1954ra arte mantendu zuen telebistaren monopolioa, eta 1960ko hamarkadara arte irratiarena. Gaur bete ditu ehun urte.
Ospatzeko, beste ekintza batzuen artean, bideo bat osatu dute BBCko langileek. Euren buruari barre egin diote han: BBCko albistegiak ehun segundoz akatsak egiten izena du bideoak (100 seconds of BBC News going wrong, ingelesez), eta hainbat une barregarri bildu dituzte han.
Ehun urteotako kronologia bat ere osatu dute, urtez urte hedabideak egin dituen ekarpenik nabarmenenak aipatuz. Horien artean nagusi dira BBCren historiari dagozkionak: irratiaren lehen emisioa, 1922an; futbol partida baten lehen kontakizuna, 1927an; BBC telebistaren sorrera, 1936an; lehen emisioa atzerriko hizkuntza batean, arabieraz, 1938an; emakumeei espresuki eskainitako lehen saioa, 1946an; Doctor Who telesailaren estreinaldia, 1963an; Teletubbies-en lehen emisioa, 1997an; BBC Onlineren sorrera, urte berean...
Baina badaude, noski, hedabideak kontatu dituen gertakizun historikoak ere tartean: Bigarren Mundu Gerraren amaiera, 1945ean; 1948ko eta 2012ko Olinpiar Jokoak; Elizabeth II.ak kargua hartu zuenekoa, 1952an; Ingalaterraren garaipena Munduko Futbol Txapelketan, 1966an; Apoll XI.a espaziontzia Ilargira iritsi zenekoa, 1969an; Charles Galeskoaren eta Lady Diren ezkontza, 1981ean; Malvinetako gerra, 1982an...
Garai zaila
Gaur egungoa, ordea, ez da BBCren historiako garairik onena. Azken urteetan murrizketak izan ditu hedabide publikoak, batez ere kontserbadoreak gobernuan daudenetik. Izan ere, Boris Johnson lehen ministro ohiak behin baino gehiagotan gaitzetsi zuen BBCk brexit-arekin izan zuen jarrera; haren aldekoen aurka egitea egotzi zion. Ez hori bakarrik: eliteen ardurez soilik kezkatzen zela esan zuen, eta langile klasearen kezkez ez.
Horren adibide da urtarrilean Johnsonek ikus-entzunezkoen zerga izoztu izana bi urterako. Hori dela eta, BBCk maiatzean iragarri zuen aurrezteko plan bat jarriko zuela martxan, eta mila langile inguru kaleratuko zituela (22.000 zituen guztira). Telebista eta irrati kate batzuk ere kendu zituen taldeak, edo Internetez soilik emititzera pasatu zituen.
Dena den, eta ikus-entzuleen beheranzko jarrera ere nabarmena den arren, astero 492 milioi pertsonako audientzia du BBCk oraindik, taldeak emandako azken datuen arabera. BBCren nazioarteko zerbitzuak 40 hizkuntzatan emititzen du, eta Erresuma Batuarentzat tresna garrantzitsua da nazioartean eragiteko. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219619/aldundiak-nahiago-du-arabako-ardoak-errioxa-sor-markan-jarraitzea.htm | Ekonomia | Aldundiak nahiago du Arabako ardoak Errioxa sor-markan jarraitzea | ABRA «pozik» agertu da behin-behineko baimenarekin, baina zehaztu du datorren urtera arte ezingo dutela sor-marka propioa erabili, aurtengo uzta bildu dutelako. | Aldundiak nahiago du Arabako ardoak Errioxa sor-markan jarraitzea. ABRA «pozik» agertu da behin-behineko baimenarekin, baina zehaztu du datorren urtera arte ezingo dutela sor-marka propioa erabili, aurtengo uzta bildu dutelako. | Eusko Jaurlaritzak Arabako Errioxako upategi batzuek sor-marka propioa sortzeko egitasmoari emandako bultzadak bete-betean jo du EAJ eta PSE-EEren arteko harremanetan, bereziki Arabako Aldundian. Sozialistentzat «akats larria» da, eta «arduragabekeria» bat. Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak (EAJ), berriz, erantzukizuna gainetik kendu du —«aldundiak ez du eskumenik gai honetan»—, eta gogorarazi du Jaurlaritzak ezin zuela besterik egin. Gainera, berretsi du aldundiaren «apustua» beti izan dela Errioxa izendapenaren barruan jarraitzea, marka berezi batekin, horrek sor-marka propioak baino «babes zabalagoa» izango lukeelako.
EAEko aldizkari ofizialak astearte honetan jaso du zigilu berriaren pean merkaturatzeko baimena. Iragarritako erabakia izanagatik ere, hautsak harrotu ditu, gaiak aspalditik eztabaida politikora egina baitu jauzi. Errioxako erkidegoan (Espainia) PPren eta PSOEren arteko lehian eduki garrantzitsu bihurtu da, eta Araban ere marka berriaren aldeko eta aurkako posizioak daude, alderdi politikoen eta upategien artean.
Duela lau hilabete bidali zuen Espainiako Gobernuak espedientea Bruselara, hori egitera behartuta zegoelako, eta, horren ostean, Jaurlaritzak behin-behineko baimena eman du, Europako Batasunak erabaki bitartean.
Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak azpimarratu duenez, gobernua «behartuta» zegoen hori egitera, eta gaineratu du egitasmoa «legezkoa eta administratiboki bideragarria» dela. Orain, deitura berriaren araudia eta estatutuen zirriborroa onartu beharko dituzte, merkaturatzen hasi ahal izateko. Zupiriak jakinarazi duenez, «laster» bilduko dira Ekonomiaren Garapenerako Saila, Arabako Aldundia eta ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkartea.
2016an abiarazi zuen ABRAk Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua, eta bidean ika-mika handia egon da. Gaur egun, eskualdeko upategi txiki batzuk daude proiektuaren atzean, hamabost inguru. Denak ez dira ABRAko kide (120 inguru dira), haietako asko ez baitaude ados egitasmoarekin.
Aurten ez
Ines Baigorri ABRAko zuzendari kudeatzailea «pozik» agertu da Jaurlaritzak emandako baimenarekin, baina zehaztu du izen hori erabili nahi duenak gutxienez datorren urtera arte ez duela egingo, aurtengo mahats bilketa amaitu delako. Hala ere, berretsi du behin estatutuak onartuta zigilu horrekin aritu ahalko direla, litekeena den arren Bruselak azken ebazpena kaleratu arte «urteak» pasatzea.
Jarrera «arduragabea» da hori, Cristina Gonzalez Arabako Enplegu, Merkataritza, Turismo eta Foru Administrazioko diputatuaren (PSE-EE) arabera, eta «oker» jokatzea leporatu dio Jaurlaritzari. «Upategi batzuk behin-behineko jatorri deitura batean sartzea haien itxaropenekin eta diruarekin jokatzea da».
Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak aitortu du egitasmoa ez duela erabat gustuko, «errespetatzen» duen arren, eta gaineratu du aldundiak nahiago duela Errioxa deituraren babespean legokeen marka bereizi bat sortzea, haren ustez horrek «borondate gehiago» biltzen dituelako.
Orain, ikusteko dago zein izango den Errioxa sor-markaren gobernu kontseiluaren erreakzioa. Ostiralean bilduko da. Aurretik ere hartuak ditu Arabako Mahastiak sortzeko egitasmoaren aurkako neurriak. Gonzalezek gogorarazi duen moduan, duela aste batzuk bere estatutuetan aldaketa bat egitea onartu zuen; zehazki, Arabako Mahastiak markako upategi bati mahatsa saltzen dietenei Errioxa sor-markako upategiei saltzea debekatzeko. Gonzalezen ustez, horrek «ezinezkoa» egingo luke «bi izendapenen elkarbizitza». Horrekin batera, uste du helegiteak egongo direla EAEko aldizkari ofizialean argitaratutako erabakiaren aurka.
Hala eskatu dio Errioxako PPk erkidego horretako presidenteari, Concha Andreuri (PSOE). «Gobernuak ehuneko ehunean inplikatu beharko luke gure eskualdeko nortasun ezaugarrietako baten flotazio lerroaren aurkako eraso hau geldiarazteko», adierazi du Noemi Manzanos diputatuak. PPren ustez, Errioxako gobernuak errekurtsoa jarri beharko luke. «Hala egin ezean, aurtengo Gabonetan Arabako mahastietako ardoekin topa egingo da».
Errioxako PSOEk PPri erantzun dio gobernuak ezin duela helegiterik jarri, upategiek edo kontseiluak aurkeztu behar dutela. Dena den, nabarmendu du Errioxako ardo ekoizleek sozialisten «babes osoa» dutela. Ohar batean, esan du Arabako Mahastiak sor-markaren atzean «konfrontaziorako» eta «politizaziorako» asmoa dagoela. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219620/ura-giza-eskubidea-da.htm | Iritzia | Ura giza eskubidea da | Ura giza eskubidea da. | Joan den urriaren 6an, Goizalde Kultur Elkarteak Monopoli: Agua, negocio y poder político film dokumentala eman zuten Arroka Herri Tailerrean, Bilbo Zaharreko plazan, eta aretoa beteta egon zen. Dokumentalaren ikuspegiak zirrara eragin zidan eta erraiak astindu zizkidan. Bai, uraren gaia oso gogoan izan dut beti, eta arrazoia jarraian azalduko dut:
1946an jaio nintzen Leon probintziaren hegoaldeko herri txiki batean. Urte haietan ez zegoen txorrotako urik, ez komunik, ez dutxarik. Putzu bat zegoen patioan, eta handik ura ateratzen zen gu garbitu eta ureztatzeko. Ur hori ez zen ona ez edateko, ez janaria prestatzeko. Iturri batera joan behar genuen. Horrela ibili ginen urte askoan.
Bi urte nituela, Mansilla de las Mulasera eraman ninduten osaba-izebekin bizitzera. Mansillatik igarotzen da Esla ibaia, Dueroren ibaiadarra. Ibai indartsua zen, urtegi batek ere erregulatzen ez zuena. Urte asko geroago, Riañoko urtegia egin zen, erregulatzeko. Bada, nahiz eta ibaia eduki, etxeek ez zuten urik, ez komunik, ez dutxarik. Iturrietan bilatzen zen ura.
Aurrekari horiekin, urak balio handia izan du beti niretzat. Gaur da eguna txorrota irekitzean harritzen nauena ura atera eta edan dezakedalako. Izan ere, gaur egun milioika pertsonak ez dute edateko urik etxean. Ondasun urria dela esaten da, eta enpresa handiek eta monopolioek denbora daramate ura bereganatzen, negozio segurua baita, irabazi handiak ematen dituena. Horregatik guztiagatik, dokumentala ikustean poro guztiak irekita nituen. Eta esan beharra daukat bere osotasunean xurgatu nuela.
Monopolia-k argi eta garbi erakusten digu Bizkaian badela Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa deiturikoa, 1967an hemeretzi udalerrik eta Bilbo Handiko korporazioak osatua. Partzuergo hori lehen mailako sareko ur-hornidurako eta saneamenduko zerbitzuak instalatzeko eta kudeatzeko eratu zuten, eta hala agertzen da Partzuergoaren webgunean. Trantsizioaz geroztik, EAJ izan da beti nagusi, eta Bizkaiko beste eskualde batzuetako partzuergo txikiak edo ur propioa zuten udalak bertan sar zitezen saiatu da, bide guztiak erabiliz. Baina hori Ur Partzuergoak egin du, Aldundiaren laguntzarekin, modu irregularrean. Bai, irregularra delako laguntza mota guztiak moztea, edo udal batzuek beren herrietako beharrizanak baino askoz handiagoak diren azpiegituren ardura hartzea, eta dena partzuergo horretan sartu nahi ez izateagatik.
Hori oso argi geratzen da dokumentalean. Hainbat kasu aztertzen ditu, hala nola Arakaldoko herri txikiarena, baliabide propioak baititu. Beste kasu sinboliko bat Karrantzako matxinada da; izan ere, EAJk alkatetza galdu duenez, Partzuergoa saiatzen ari da, bide guztiak erabiliz, isunekin itotzen, eta diru-laguntzak ukatzen, partzuergo horretan sartu nahi ez duelako. Karrantzak helegitea jarri du epaitegietan, eta horrek bere ondorioak ditu; esaterako, azken lehorte handian Kantabriara jo behar izan du bertako biztanleentzat eta abeltzaintza ugariarentzat nahikoa ur izateko.
Beste kasu odoltsu bat Busturialdekoa da. Bere Partzuergoak zorrak zituen. Baina EH Bilduko Eako alkatea presidente sartu zenean, bere agintaldian kontuak onbideratu eta superabita utzi zuen. Hala eta guztiz ere, EAJk, bere tresnekin, Busturialdea Bizkaiko Partzuergoan sartzea lortu zuen, inguruko ur-baliabide guztiak eta martxan egon ziren instalazio guztiak alboratuta. Bizkaiko Partzuergoak uraren monopolio osoa lortu nahi du, baina ez Bizkaian dauden baliabide hidrikoak indartzeko, baizik eta dena Arabako Ulibarri-Ganboako urtegiko ura eta Burgosko Orduntekoa ekarri eta banatzeko azpiegitura handien mende egon dadin. Hori guztiz antiekologikoa da, eta interes sozialen aurkakoa. Beraz, tirania horrekin, Bizkaian urte asko daramatzagu ura Araban eta Gipuzkoan baino askoz garestiago ordaintzen.
Dokumentalean argi geratzen da Bizkaiko Partzuergoak enpresa pribatu gisa funtzionatzen duela, plantilla txikia duela, zerbitzuak pribatizatzen dituela, kontrola barne, eta azpiegitura handiak enpresa lagunei esleitzen dizkiela. Arzalluz jaunak esan zuen: «Logikoa da enpresek laguntzea, obrak esleitzen badizkiegu, badakitelako gure beharrak [EAJrenak] asko direla». Jordi Pujol eta bere gobernua erori baziren %3ko komisioengatik eta PPrekin haserretu zirelako, ez dakit zer gertatuko den EAJrekin, baina mihi gaiztoek diote Baskongadetan komisioena %3 baino dezente handiagoa omen dela, eta klientelismo handia dagoela.
Ez dira ezertarako mozten! Partzuergoa enpresa pribatuekin lehiatzen da beste herrialde batzuetan lizitatzeko. Dokumentalean Uruguaiko kasua agertzen da, non Partzuergoa, Acciona, Iberdrola... ura kudeatzen ari ziren. Urte batzuk eman zituzten egiten eta desegiten, ura benetako negozio pribatu gisa erabiliz irabazi handiak ateratzeko. Ura oso garestia zen biztanle guztientzat. Uruguaiko gobernua enpresa hauen nagusitasunaz eta lardaskeriez nazkatu zen. Ura nazionalizatu eta denak bota zituen benetako hegazti harrapari gisa jarduteagatik.
Aurreko guztiak erakusten digu: 1.- Ura premia biziko ondasun komuna eta giza eskubidea dela, NBEk hala aitortuta. 2.- Botere publikoek ura bermatu behar dietela herritar guztiei; horretarako, titulartasunak, kudeaketak eta plantillak %100 publikoak izan behar dute. 3.- Urarekin ezin dela inoiz espekulatu eta/edo negoziorik egin, edozein arrazoirengatik, eta herritarrei giza eskubide hori ezin zaiela inoiz ukatu. 4.- Akuiferoko baliabide guztiak aprobetxatu behar direla; eta biztanleengandik zenbat eta gertuago egon, orduan eta merkeagoa izango da ura. 5.- Aurreko guztia beteko dela eta hainbeste espekulazio eta pribatizaziorekin amaituko dela bermatzeko, Uraren lege bat onartu behar da berehala. Lege horrek eragindako pertsonek eta publikoaren eta ekologiaren aldeko erakundeek egitura guztietan parte hartzea bermatu behar du, ura benetan giza eskubidea izan dadin, orain eta beti herritar guztientzat. | |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219621/25-urteurreneko-ospakizunak-alderik-alde-hartu-du-guggenheim-museoa.htm | Kultura | 25. urteurreneko ospakizunak alderik alde hartu du Guggenheim museoa | Eraikin osoa hartzen duen erakusketa bakar erraldoi bat zabalduz ospatu du mende laurdeneko ibilbidea Bilboko Guggenheim museoak. Haren funtsen parte diren 110 lan inguru jarri ditu ikusgai horretarako. | 25. urteurreneko ospakizunak alderik alde hartu du Guggenheim museoa. Eraikin osoa hartzen duen erakusketa bakar erraldoi bat zabalduz ospatu du mende laurdeneko ibilbidea Bilboko Guggenheim museoak. Haren funtsen parte diren 110 lan inguru jarri ditu ikusgai horretarako. | Ospakizun instituzionalak izan ziren atzo, galako afari, argazki ofizial eta besterekin, eta ospakizun artistikoaren txanda heldu da orain. Zehatz-mehatz, mende laurdena bete du gaur zabalik Bilboko Guggenheim museoak, 1997ko urriaren 18an lehenengoz ireki zutenetik, eta, horregatik, museo osoa alderik alde eta goitik behera hartzen duen erakusketa erraldoi bakarra antolatu dute arduradunek Bilboko museoaren bildumaren parte diren 110 lan ingururekin: Sekzioak/ Intersekzioak. Guggenheim Bilbao museoaren bildumak 25 urte. «Triptiko» baten eran antolatu dituzte Frank Gehry arkitektoak diseinatutako eraikinaren hiru solairuak. Mende laurdeneko ibilbidean, orain arte, sekula ez zuten eraikin osoarentzako pentsatutako erakusketarik antolatu, eta bildumaren «heldutasuna» eta «sakontasuna» erakusten ditu horrek, Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariaren hitzetan.
Ikusi gehiago: Mende laurdenerako, euskarazko lau hitz
Besteak beste, Andy Warhol, Mark Rothko, Ernesto Neto, Txomin Badiola, Jeff Koons, Yoko Ono, Richard Long, Ives Klein, Francesco Clemente, Yayoi Ikusama, Xabi Salaberria, Lee Krasner, El Anatsui, Joseph Beuys, Jorge Oteiza, Eduardo Txillida, Cristina Iglesias, Sol Le Witt, Cy Twonbly, Anton Tapies, Itziar Okariz eta beste hainbat artista esanguratsuren lanak ikusi ahalko dira, eta urtarrilaren 22ra arte egongo da zabalik.
Independentzia aldarrikapen moduko bat
Museoan egindako lehen erakusketaren oihartzun moduko bat da zabaldu berri dutena, Bidartek iradoki duenez. Duela 25 urte, nagusiki New Yorkeko eta Veneziako Guggenheimeko bildumetatik heldutako lanekin eta sortzen hasi berria zen Bilboko bildumako piezekin osatu zuten eraikina bete zuen lehen erakusketa hura, eta, zuzendariaren hitzetan, lehen keinu hura «erreplikatu» nahi izan dute orain. Baina, oraingoan, museoko bildumako piezak soilik erabili dituzte. Eta esanguratsua da datua.
«Irudi lezake erakusketa hau independentzia aldarrikapen moduko bat dela», azaldu du Bidartek, «edo museoak bere kasa iraun dezakeela iradokitzen duen adierazpen bat dela, baina ez da hori, kontrakoa baizik, halako erakusketa bat Guggenheim konstelazioaren parte izanik soilik baita posible». Horren adibidetzat, zuzendariak aipatu du ikusgai diren hainbat artelan jabetza partekatukoak direla, eta, azaldu duenez, tartean, badira fundazioak mailegu luzean utzitako beste hainbat obra ere bai.
Richard Armstrong Solomon R. Guggenheim fundazioko eta New Yorkeko Guggenheim museoko zuzendaria ere izan da erakusketako aurkezpenean, eta Bidartek publikoki eman dizkio eskerrak bertan, urteotan Bilboko museoari azaldu dion babesagatik. Eta iragarri du lankidetzak aurrerantzean ere jarraitu egingo duela.
Lau komisarioren lan «korala»
Lau komisario izan ditu erakusketak: Lekha Hilleman Waitoller, Maite Borjabad, Manuel Cirauqui eta Lucia Agirre. Lan «korala» izan dela zehaztu dute, guztien artean adostu behar izan dutelako eman beharreko ikuspegia eta egin beharreko obren hautaketa, baina, gero, erakusketako ataletako baten kargu egin da haietako bakoitza. Solairuz solairu, diskurtso propio eta buruaskia du erakusketaren parteetako bakoitzak, eta, era berean, elkarrizketa ere bilatu dute atal horien artean. Eta horregatik titulua: Sekzioak/ Intersekzioak.
Hilleman Waitoller komisarioak azaldu du ikuspegi orokorra lau komisarioen izenean: «Askotariko bilduma bat dugu, oso interesgarria. Obra esanguratsuak ditugu, eta baita inguruko artisten lanak ere. Horregatik, aukera izan dugu oso sortzaile izateko kontakizunarekin. Ez gara saiatu artearen historia ardatz duen kontakizun bat osatzen, nahiz eta horretatik ere badagoen zerbait. Nahi izan dugu gure errealitate garaikidea islatzen duten obra interesgarriak elkarrekin erakustea. Elkarrekin ikustera ohituta ez gauden obrak elkarrekin ikusiko ditugu, eta horrek solasaldi eta elkarrizketa bereziak sortuko ditu».
Adibide bat. Azken urteetan Bilboko museoaren kanpoaldean egon diren Jeff Koonsen tulipak, nagusiki pop arteari eskainitako aretora sartu dituzte, Warhol, Robert Rauschenberg eta Jean-Michel Basquiatekin batera. Eta Eduardo Txillidaren bi eskultura jarri dituzte kalean orain. Besarkada X eta Aholkua espazioari V.
Euskal artisten presentzia
Erakusketan badira espresuki Bilboko Guggenheim museorako sortutako pieza batzuk. Francesco Clementerena, kasurako. Eraikineko hirugarren solairuko areto horretarako sortu zituen margolan guztiak artistak, eta, horregatik, irudiek zehatz errespetatzen dituzte bertara sartu eta bertatik ateratzeko bi ateen neurriak, haien ertzetan marko moduko bat osatuz, eta gelari italiar jauregietako stanza baten kutsua emanez. Aurrez, museoak zabalik eman dituen 25 urteotan, beste bitan baino ez da egon ikusgai obra hori. Hilleman Waitollerrek gehitu duenez, Clementerena bezala, aurrez gutxitan erakutsitako beste lan asko ere badaude erakusketan.
Luzea da erakusketan diren euskal artista garaikideen izenen zerrenda ere, eta lehen solairuan dute presentziarik nabarmenena. Bertan dira, esaterako, Asier Mendizabalen obra, Xabier Salaberriaren instalazioa eta sortzen duen soinuarekin areto osoa betetzen duen Itziar Okarizen irrintzia oinarri duen bideoa ere. Baina euskal artisten artean, Cristina Iglesias eskultorea da erakusketan presentzia handiena duen sortzaileetako bat, haren hiru obra baitaude erakusketan. Lehen solairuan dago haietako bat, artistaren hasiera garaikoa, eta hirugarren solairuan daude beste bi obrak.
17 emakumezko artista bilduman
Museoaren arduradunek zehaztu dutenez, une honetan, guztira 81 artistaren 145 obra ditu Bilboko Guggenheim museoko bildumak. Eta oso handia ez den arren, haren kalitatea eta pertinentzia nabarmendu du museoko zuzendariak. Bidarteren hitzetan, «kuantitatiboa» baino gehiago, «kualitatiboa» da haren garrantzia. Eta, hain zuzen ere, Guggenheim konstelazioaren parte izateak ahalbidetu die aukeraketarekin zorrotzago jokatu ahal izatea. «Ez dugu museoa martxan jartzen hasteko bilduma handi bat eduki behar izan, beste Guggenheim bildumetako obrak erakutsi genitzakeelako, hain zuzen».
1995ean hasi ziren lehen erosketak egiten, eta, orain artean, guztira 110 eta 115 milioi euro bideratu dituzte bilduma osatzera Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak. Hiru eta lau urte arteko erosketa planak osatzen dituzte horretarako museoko arduradunek, eta, urterik oparoenetan, urtean sei milioi euro arterainoko poltsa izan dute horretarako. Eten luzeak ere izan direla gogorarazi du Bidartek, ordea, 2008tik 2012ra bitarte, euskal erakundeek ez baitzuten bilduma handitzeko diru partidarik bideratu. «Dinamika hori egiturazko bilakatzeko arriskua egon zen, eta hori kaltegarria zen».
800 milioi euroko merkatu balioa
Bidarteren hitzetan, «erosketa erritmoa» pandemia aurreko sasoian izandakora itzultzeko bidean da egun, baina oraindik langa horren azpitik daudela zehaztu du.
Bilduma horrek artearen merkatuan duen prezioaren estimazioa ere eman du Bidartek. 2019an Christie's etxeak egindako kalkuluen arabera, 800 milioi euro baino gehiagokoa da egun obra horien merkatu prezioa.
Onartu ditu hutsune batzuk, halere. Nagusiki gizonezkoenak direlako bildumako piezarik gehienak, eta «oso gutxi» direlako Europatik eta Ipar Amerikatik kanpoko lurraldeetako artistek sortutakoak ere. Bilduma osatzen duten 140 piezetako 26 obra bakarrik dira emakumezkoek sortutakoak, eta 17 dira bilduman dauden emakumezko artistak. Euskal artistei dagokienez, hirutik batekoa da proportzioa, Bidartek esan duenez —28 euskal artista daude guztira bilduman—.
Edonola ere, datu horiek zuzentzeko borondatea azaldu du museoko zuzendariak, eta uste du kopuruen ikuspegi «estatikoa» bakarrik aztertu beharrean ikuspegi «dinamikoa» ere kontuan hartu behar dela. Azaldu duenez, justu azken urteetan erositakoa da bildumaren parte diren emakumezko artisten lanen parterik handiena.
Guggenheim efektuaren arrakasta
Bilboko Guggenheim museoaren ereduari buruz gogoeta egiteko ere baliatu du erakusketaren aurkezpen ekitaldia Bidartek. Haren ustez, adibide «paradigmatikoa» da Bilbokoa, kulturak lurralde oso baten eraldaketan egin dezakeen motor lana azaltzeko. «Proiektu disruptibo bat izan daiteke kulturaren esparruaz harago doazen beste hainbat alorretan eragiteko katalizatzaile moduko bat».
Bilbokoa ertz askotako fenomenoa izan dela aipatu du, ordea, eta, onartu du maiz Guggenheim efektua sortzeko helburuaren atzetik abiatu diren beste hainbat proiektuk ez dutela hori kontuan hartu. Eta hor egin dute huts. «Proiektua bere konplexutasunean kontuan hartu denean, emaitzak positiboak izan dira, eta badira aipa daitezkeen adibideak. Baina batzuetan Guggenheim kasua ez dute ulertu, edo oso era partzialean soilik ulertu dute, eta erakunde bat sortu dute, baina haren bideragarritasuna kontuan hartu gabe, edo eraikin gutxi gorabehera ikusgarri bat sortu dute, baina haren erabilera kontuan hartu gabe. Ez ditut aipatuko, baina badira efektu negatibo hori erakusten duten kasuak ere».
«Argi genuen hau ez zela frankizia bat»
Lehen urteetan Bilboko Guggenheim museoaren ereduak piztutako zalantzak ere izan ditu gogoan Bidartek. Baina, haren hitzetan, mende laurdeneko ibilbidearen ostean, gaindituta geratu dira guztiak. «Oso argi izan genuen hasieratik hau ez zela frankizia eredu bat, eta gure helburua ez zela New Yorken eta Venezian ongi egiten ari zirena imitatzea, baizik eta zerbait bereizia eta berezia sortzea, bakarra izango zena, eta, era berean, Guggenheim erakundeen familiaren parte izatearen onurak izango zituena». |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219622/mende-laurdenerako-euskarazko-lau-hitz.htm | Mende laurdenerako, euskarazko lau hitz | Mende laurdenerako, euskarazko lau hitz. | «Egun on, eskerrak etortzeagatik». Euskarazko lau hitz horiekin hasi eta bukatu da euskararen presentzia Bilboko Guggenheim museoak hedabideen aurrean egindako 25. urteurreneko erakusketaren aurkezpenean. Apenas izan diren hiru segundo, ordubete eta hemezortzi segundoko hitzaldi segida batean. Euskaraz, gazteleraz eta ingelesez egoten dira beti museoko testu guztiak irakurgai bisitarientzat, zorrotz zaintzen dute eleaniztasun hori hedabideei bidali beharreko bestelako komunikazio publikoetan ere, eta azken urteetan hasiak dira argitaratzen dituzten katalogoetan euskara ere txertatzen. Hedabideentzako aurrez aurreko aurkezpenetan, ordea, ohikoa izaten da euskararik ez egotea, eta, ia beti, agur eta esker hitz bakar horietara mugatu ohi da.
Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariak ez daki euskaraz, baina, azken urteetan, zenbaitetan, aurrez idatzita prestatutako testu labur bat irakurri izan du prentsaren aurreko ekitaldien hasieran. Urteurreneko ekitaldietan ez du halakorik egin, ordea. Euskarazko irratiek komunikazio taldeko langileei esker jasotzen dituzte euskarazko adierazpenak. Eta hala egin dute oraingoan ere. Euskarazko lau hitz joan dira, mende laurdeneko urteurrenean. | ||
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219623/gasari-gehienezko-prezioa-jartzea-soilik-muturreko-egoeretara-mugatu-du-ebk.htm | Ekonomia | Gasari gehienezko prezioa jartzea soilik muturreko egoeretara mugatu du EBk | Europako Batzordeak estatukideak behartu nahi ditu gasaren %15 gutxienez derrigorrez elkarrekin erostera. Salbuespen iberiarra EBko beste kideetara hedatzea aztertzen ari da Brusela. | Gasari gehienezko prezioa jartzea soilik muturreko egoeretara mugatu du EBk. Europako Batzordeak estatukideak behartu nahi ditu gasaren %15 gutxienez derrigorrez elkarrekin erostera. Salbuespen iberiarra EBko beste kideetara hedatzea aztertzen ari da Brusela. | Europako Batasunak inportatutako gas guztiari gehienezko prezio bat jartzeko aukera urruntzen ari da. Estatu kideek Europako Batzordearen esku utzi zuten proposamen bat egitea, eta Bruselak hobetsi egin du halako proposamen baten arriskuez ohartarazi dutenen iritzia. Onartu egin du gasaren merkatuan esku hartze bat egitea, baina soilik muturreko egoera bat baldin badago eta oso aldi labur baterako, hiru hilabete gehienez.
Europako Batzordearen proposamen bat da, eta mahai gainean izango dute etzi Europar Kontseiluan bilduko diren gobernuburuek. Ez da espero erabaki bat hartzea; hilaren 25erako Energia ministroek beste bilera bat egingo dute gaia sakonago jorratzeko, eta litekeena da azken erabakia azaroaren lehen asteko beste bilera batean hartzea.
Batzordearen proposamena lotuta dago TTF indizearen erreformari. Herbehereetako gas merkatuaren salerosketen prezioa arautzen duen indizea da, baina erreferentzia gisa baliatzen dute kontinenteko eragileek egiten dituzten tratu gehienetarako. Gaur arratsaldean 112 euroan dago gasaren megawatt ordua, baina 350 eurora iritsi zen abuztuaren amaieran, Errusiak EBrako gas hornidura murriztu zuenean. Orduz gero merkatu izanaren hiru arrazoi daude: EBren esku hartzearen iragarpena, udazken hasiera epela, eta EB gai izan dela uste baino bizkorrago gas biltegiak %92 betetzeko. Edonola ere, iazkoarekiko aldea oso handia da: duela urtebete 44 euroan zegoen megawatt ordua.
Indize berria
Batzordearen asmoa da indize berri bat egitea, eta horrek kontuan hartzea gero eta gehiago GNL gas natural likidotuarekin hornituko dela EB; Errusiako gasbideak itxi ahala, Norvegiarekin eta Aljeriarekin lotzen dutenak geratzen zaizkio.
GNLari lotutako indize hori datorren udaberrian landu nahi du Bruselak, behin kontsumo handiaren garaia amaitzen denean. Baina sistema berria indarrean jarri bitartean, prest legoke TTF indizeari muga bat jartzeko, prezioak « jasanezinak» bihurtuko balira. Prezio muga «dinamikoa» izango litzateke, eta gehienez hiru hilabete iraungo luke.
Horrekin eragotzi nahi du Bruselak gas ekoizleek beren kargamentuak Asiara eramatea, eta gas kontsumoa handitzea, berriro merke baitago. Izan ere, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak adierazi du epe erdira EBk gas gutxiago kontsumitu behar duela, karbono isurketak gutxitzeko eta EBri energia autonomia handiagoa emateko. Azken urtean %15 gutxitu da, besteak beste, hura bere ekoizpenerako erabiltzen zuten industria batzuek labeak itxi dituztelako eta diesela edo fuel olioa aukeratu dituztelako.
Salbuespen iberiarraren hedatzea
Oraingoz hartuko ez duten beste neurri bat argindarra sortzeko erabiltzen den gasaren ordaina mugatzea da. Uda hasieran hasi ziren sistema hori erabiltzen Iberiar penintsulan, eta EB osora zabaltzeko eskaerak asko ugaritu dira, prezioen igoera mugatu duelako. Von der Leyenek azaldu du Iberiar penintsulan gertatzen ari dena aztertzen ari dela, baina, herrialdeen arteko desberdintasun handiak direnez, denbora gehiago behar dute sor daitezkeen arazoei nola aurre egin erabakitzeko.
Erreserbak, elkarlanean
Bruselaren proposamen irmo nagusia da EBko kideak behartuta izango direla gasaren zati bat elkarrekin erostera. Horretarako tresnak jada sortu ditu, baina ia ez dira erabili. Orain nahi du derrigorrez erreserben %15 gutxienez elkarlanean erostea. «Elkartasuna ez da aukera bat», argudiatu du Batzordeak, uste baitu erosketa partekatu horiek prezio txikiagoak lor ditzaketela eta arazoak izan ditzaketen herriak lagundu ditzaketela. 2023ari begirako proposamena da, uste baitu orduan aurten baina nekezagoa izango dela biltegiak betetzea, Errusiatik ezer gutxi jasoko duelako. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219624/zuberoa-jatetxeak-urte-amaieran-itxiko-ditu-ateak.htm | Bizigiro | Zuberoa jatetxeak urte amaieran itxiko ditu ateak | Hilario Arbelaitz sukaldariak erretiroa hartuko du, 71 urterekin. Abenduaren 30era arteko erreserba guztiak beterik dituzte Michelin izardun jatetxe horretan. | Zuberoa jatetxeak urte amaieran itxiko ditu ateak. Hilario Arbelaitz sukaldariak erretiroa hartuko du, 71 urterekin. Abenduaren 30era arteko erreserba guztiak beterik dituzte Michelin izardun jatetxe horretan. | Duela mende erdi pasatxo hasi zen Hilario Arbelaitz lapiko eta su artean. Amaren bitartez ikasi zuen sukaldaritza maitatzen; tradiziotik abiatu eta euskal sukaldaritza modernoago bat sortzen lagundu du gaurdaino. Betiere, «sustraiak gogoratuz». Arbelaitzek eta haren familiak Oiartzungo (Gipuzkoa) Zuberoa jatetxea izan dute ogibide urte horietan guztietan; ordea, iritsi zaie ixteko garaia. 71 urte bete zituen Arbelaitzek iragan maiatzean, eta erretiroa hartuko du aurki.
Abenduaren 30ean: egun horretan bertan zerbitzatuko dituzte Zuberoa jatetxean azken otorduak. Azkar ibili direnek lortu dute abendura arteko erreserbaren bat lortzea, baina jada ez dago aulkirik libre.
Familia negozioa da Zuberoa jatetxea. Taberna txiki bat bezala hasi zen, eta apurka-apurka handituz joan. Erretegia ere izan zen, jatetxe bihurtu aurretik. Arbelaitz ikasketak egiten ari zela, haren aita hil eta baserrira itzuli behar izan zuen, amaren albora, sukaldera. 50 urtetik gora igaro dira ordutik. Sukaldariaren bi anaiak ere, Eusebio eta Jose Mari Arbelaitz, bertan izan dira, bata jantokian eta bestea sukaldean.
Gelditu eziniko ibilbidea izan da Zuberoarena. Bi Michelin izar ere izan zituen —duela hamar urte pasa bat galdu zuen, baina haien esentziarekin jarraitu zuten arbelaitztarrek, harro—. Orain, airean da zein izango den jatetxearen etorkizuna, tartean eskaintza batzuk izan badituzte ere. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219625/instrukzio-fasera-itzuli-da-internetetik-irudiak-ez-kentzeagatik-kote-cabezudoren-aurka-irekia-den-auzia.htm | Gizartea | Instrukzio fasera itzuli da Internetetik irudiak ez kentzeagatik Kote Cabezudoren aurka irekia den auzia | Laugarren aldia da epaiketa bertan behera uzten dutena. | Instrukzio fasera itzuli da Internetetik irudiak ez kentzeagatik Kote Cabezudoren aurka irekia den auzia. Laugarren aldia da epaiketa bertan behera uzten dutena. | Youtube kanaletik adingabe baten irudiak kentzeko agindu judizialari muzin egiteagatik Kote Cabezudo argazkilariaren aurka zabalik den auzia berriro itzuliko da instrukzio fasera. Gaur goizean egin dute auzi saioa, Donostiako Zigor Arloko epaitegi batean, ateak itxita, baina, irregulartasun batzuk direla medio, eten egin behar izan dute. Auziko iturriek jakinarazi dutenez, aldeek ondorioak aurkeztu dituztenean, Cabezudoren abokatuak erabaki du behin-behineko defentsa idatzia aldatzea, eta auzibidea baliogabetzeko galdegin du. Epaimahaiburuak aintzat hartu du eskaera, eta auzia instrukzio fasera itzultzea erabaki. Epaiketa data berriaren zain geratu da auzia, atzera. Izan ere, auzia atzeratzen duten laugarren aldia da. Lehenengoa 2021eko martxoan izan zen, defentsak auzi nagusiaren dokumentu bat eransteko eskatu ondotik. Urte bereko urrian berriro atzeratu zuten, deklaratu behar zuen peritu bat oporretan zelako. Eta aurtengo martxoan berriro atzeratu zuten Gipuzkoako Auzitegian Cabezudoren aurkako auzi nagusiaren epaiketa egiten ari zelako. Hain justu, auzi horretan 28 urtetik gorako espetxe zigorra ezarri zioten Cabezudori, bortxaketa, sexu abusua eta haur pornografiako eta iruzurreko delituak leporatuta. Erabaki horren aurka helegitea aurkeztua dute defentsak eta akusazio partikularrak Espainiako Auzitegi Gorenean. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219626/28-urteko-gizon-bat-espetxeratu-dute-irunen-bikotekide-ohiari-sexualki-eraso-izana-egotzita.htm | Gizartea | 28 urteko gizon bat espetxeratu dute Irunen bikotekide ohiari sexualki eraso izana egotzita | Ertzaintzak atzo atxilotu zuen gizona. Bikotekide ohiarekin zuen urruntze agindua hautsi zuen haren bizitokian sartu ostean, eta sexu eraso bat egiteagatik akusatu dute. | 28 urteko gizon bat espetxeratu dute Irunen bikotekide ohiari sexualki eraso izana egotzita. Ertzaintzak atzo atxilotu zuen gizona. Bikotekide ohiarekin zuen urruntze agindua hautsi zuen haren bizitokian sartu ostean, eta sexu eraso bat egiteagatik akusatu dute. | Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 28 urteko gizon bat espetxeratu dute Irunen (Gipuzkoa). Bikotekide ohiari sexualki eraso izana leporatu diote.
Atzo, gizona bikotekide ohiaren etxean sartu zen baimenik gabe, eta haren aurkako urruntze agindua urratu zuen. Biktimak gertatutakoa salatu zuen herriko ertzain etxean, sexu erasoa, bizilekua bortxatzea eta bere alde zuen babes agindua urratzea egotzita. Ertzainak atzo atxilotu zuen gizona, eta gaur epailearen esku utzi du. Hark gizona kartzelatzea erabaki du. |
2022-10-18 | https://www.berria.eus/albisteak/219627/puntu-bakarra-urratu-du-athleticek.htm | Kirola | Puntu bakarra urratu du Athleticek | Zurri-gorriak bi aldiz egon da aurretik, baina ez du asmatu errenta handitzen, eta azkenerako puntu bat lortu dute Getafen.Williamsek eta Raul Garciak sartu dituzte zuri-gorrien golak, | Puntu bakarra urratu du Athleticek. Zurri-gorriak bi aldiz egon da aurretik, baina ez du asmatu errenta handitzen, eta azkenerako puntu bat lortu dute Getafen.Williamsek eta Raul Garciak sartu dituzte zuri-gorrien golak, | Kirol profesionalean, aurretik egonez gero, ezin diozu aurkariari hauspoa eman, aukera txikiena baliatzen baitu zu zigortzeko. Hori gertatu zaio Athletici. Zuri-gorriek ez dute aparteko partidarik egin. Baina bi aldiz jarri dira aurretik Getaferen zelaian. Ez dute asmatu eta jakin, ordea, abantailari eusten, eta etxekoek hori baliatu dute partida berdintzeko. Athleticen golak Iñaki Williamsek eta Raul Garciak sartu dituzte
Valverdek bi aldaketa egin ditu larunbatean Atletico Madrilen aurka galdu zuen taldearekiko. Vivianek Yerayren lekua hartu du, eta Ander Herrerak Berenguerrena. Hasi eta berehala jarri zaio partida alde talde zuri-gorriari. Izan ere, 2. minuturako aurretik zen. Ander Herrerak ondo ikusi du Iñaki Williams, eta Getaferen erdiko atzelarien gainetik baloia pasata, bakarrik utzi du Soriaren aurrean. Williams anaien zaharrenak ez du barkatu. Athleticek, ustez, zailena egin du. Izan ere, Getafe talde deserosoa da, eta ez da erraza hari gola egitea. Atzetik egoteak aurrerapauso bat ematera behartu zezakeen Quique Sanchezen taldea; horrek zelai erditik aurrerako jokalarien abiadura baliatzea ahalbidetzen zion Athletici, zuloak errazago topatzea.
Geldikako jokaldiak dira Getaferen beste indarguneetako bat. Eta hala iritsi da lehen aukera etxekoentzat. Damianek erdiraketa ona egin du, baloiari gurpil handia emanez. Botea egin du, eta nahiz eta inork ez ukitu, ia ezustean harrapatu du Unai Simon. Athletic deseroso egon da baloiarekin. Ez ditu Herrera eta Muniain topatu. Getafe, ordea, zuri-gorrien zelai gunean gehiago jokatzen hasi da, eta erdiraketa eta baloi luzeen bidez Unai Simonen atera gerturatzen. 27. minutuan jaso zdu saria. Baloi uze bat jaitsi du Unalek sorbaldarekin, eta baloia Aleñari iritsi ziaio. Botea egiten utzi gabe egin dy errematea, eta Unai Simon gainditu du. Etxeko taldeak behetik gora egin du, eta ia bigarrena sartu du, Unai Simonen akats baten ostean. Baina Iñigo Martinezek ondo atera du baloia. Lehen zatiko azken txanpan Athleticek izan du ekimena. Baina ez zen aparteko gol abagunerik izan, eta bana joan dira aldageletara.
Eutsi ezinda
Bigarrenean erasora atera da Getafe, eta Enes Unalek ia gola egin du, txilena ikusgarri batean. Unai Simonek ondo atera du baloia eskuarekin. Lehen abisua zen. Turkiarra etxekoen jokalari arriskutsuena izan da, ondo mugitzen baitzen.Valverderi ez zitzaion gustatzen ari partidaren bilakaera, eta Berenguer, Yuri eta Raul Garcia zelairatu ditu taldeari sakontasun gehiago emateko. De Marcos, Muniain eta Sancet kendu.Ondo atera zitzaion apustua, handik gutxira, Nico Williamsek duen txinparta eta trebetasuna baliatu ditu Iglesias atzean utzi, eta lehen zutoinera egindako erdiraketa sareetara bidali du atzetik etorrita Raul Garciak.
Bigarrenez aurretik jarrita, Athletici ezin zitzaion gertatu lehen zatikoa. Ezin zion hauspoa eman Getaferi. Horretarako bidea baloia jabetza izatea, eta patxadaz eta argitasunez jokatzea ziren, etxekoen erdiraketak eta geldikako jokaldiak saihestea. Partida itxi behar zuen. Baina ez du egin. Lehenik, Unai Simonek akatsa egin zuen baloiari hankarekin jotzean, eta Mayoralek gutxigatik ez du gola egin. Ia hurrengo jokaldian Iñigo Lekue labaindu egin da. Getafek goian berreskuratu du baloia. Zelairatu berri den Munirri ailegatu zaio, eta jaurtiketa gogor batekin gola egin du Ordu laurden falta zen neurketa amaitzeko. Baina bi taldeek ontzat eman dute berdinketa.Partida amaieran Ernesto Valverdek adierazi du lehia «gogorra» izan dela. «Aurretik jarri arren, ez dugu asmatu lehiaren kontrola izaten, eta min egin digute bigarren jokaldietan». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219647/euskarazko-wikipediak-400000-artikuluren-langa-gainditu-du.htm | Bizigiro | Euskarazko Wikipediak 400.000 artikuluren langa gainditu du | Justizia klimatiko artikuluak borobildu du zifra, eta «hainbat wikilariren artean» osatu dute. Euskarazko Wikipediak iaz bete zituen 20 urte. | Euskarazko Wikipediak 400.000 artikuluren langa gainditu du. Justizia klimatiko artikuluak borobildu du zifra, eta «hainbat wikilariren artean» osatu dute. Euskarazko Wikipediak iaz bete zituen 20 urte. | «Justizia klimatikoaren nozioak adierazten ditu klima aldaketari buruzko berdintasunari dagozkion ikuspegi etikoa, morala, legala eta politikoa, ez soilik ikuspegi fisiko edo ingurumenekoak». Wikipediako beste edozein artikuluren hasiera izan liteke, baina ez da: Justizia klimatiko euskarazko Wikipediaren 400.000. artikulua da. Atzo gainditu zuen muga hori Interneteko entziklopediak. Horri esker, Wikipedia handienetan 34.a da euskarazkoa, estatu hizkuntza diren hainbat eleren aurretik.
Mugarriaren berri emateaz gain, datu deigarri bat ere eman du euskarazko Wikipediak Twitterren: Lur entziklopediaren 13 liburuek duten formatu berberean inprimatuta, 274 liburu osatuko lituzkete Wikipediaren 400.000 artikuluek.
Eduki hori guztia 20 urte baino gehiagoko lanaren emaitza da. 2001eko abenduaren 6an sortu zuen Dr. Polilla ezizeneko erabiltzaile batek euskarazko lehenbiziko artikulua Wikipedian. Horrekin jaio zen euskarazko entziklopedia kooperatiboa.
Lurra artikulua idatzi zuen, planetaren inguruan, eta, oraindik euskarazko Wikipedian artikuluak idazteko estiloa finkatu gabe zegoenez, bat baino gehiago harrituko du haren tonuak: Lurra (2001). «Eguzki handi batek, lau planeta erraldoik, bost txikiagok, berrogei satelite baino gehiagok, 100.000 satelite baino gehiagok, eta beharbada 100.000 milloi izar lokak eratzen dute Eguzki sistema, eta hala ere, batean baino ez dugu bizitza aurkituko: Lurrean».
Gaurko artikuluaren sarrera askoz estandarragoa da, noski. Lehen artikulu hura aterpetu zuen eu.wikipedia.com domeinua bi egun lehenago sortu zuten, eta, oraindik ere, entziklopedialarien komunitatean ez dakite nork sortu zuen.
BERRIAk berak ere ekarpena egin dio entziklopediari. 2018an, 2012tik kazetan argitaratutako 2.500 infografia baino gehiago utzi zituen egunkariak Wikipediaren esku, eta geroztik sortu direnak gehitu dituzte.
Entzutetsua izan zen duela gutxi, irailaren amaieran, Nord Stream 2 gasbidea irudikatzeko BERRIAk egin zuen infografiak izan zuen hedapena: euskara ez beste 11 hizkuntzatako Wikipedian baliatu zuten. Munduko hizkuntza nagusiak zeuden horien artean: txinera, ingelesa, frantsesa, portugesa, eta errusiera eta ukrainera ere bai. Euskaraz irakur litezke herrialdeen izenak orrialde horietan.
Ez da, gainera, Wikipediari esker BERRIAren infografia batek milaka bisita izaten dituen lehen aldia: 2019an ia milioi bat ikustaldi izan zituen Txernobylgo hondamendiari buruz Joxean Apeztegiak egindako infografiak, ingelesez, hungarieraz, italieraz eta errusieraz. Hondamendi hari buruzko telesail baten arrakastak eragin zuen bisita olatua.
Horrez gain, Ahotsak.eus-en ekarpena eduki du Wikipediak, Elhuyarrena (Teknopolis saioko bideoak, esaterako) eta Euskal Herriko unibertsitateena. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219648/metalen-arrastoak-aurkitu-dituzte-fruitu-lehorren-ontzietan.htm | Gizartea | Metalen arrastoak aurkitu dituzte fruitu lehorren ontzietan | Alesto, Consum, Carrefour, Dia, Eagle eta Eroski marketako produktuak dira. Aesan Espainiako Elikagaien eta Elikaduraren Segurtasunerako Agentziak herritarrei gomendatu die fruitu lehor horiek ez jateko, eta erosi dituzten lekura itzultzeko. | Metalen arrastoak aurkitu dituzte fruitu lehorren ontzietan. Alesto, Consum, Carrefour, Dia, Eagle eta Eroski marketako produktuak dira. Aesan Espainiako Elikagaien eta Elikaduraren Segurtasunerako Agentziak herritarrei gomendatu die fruitu lehor horiek ez jateko, eta erosi dituzten lekura itzultzeko. | «Gorputz metaliko arrotzak» agertu dira Alesto, Consum, Carrefour, Dia, Eagle eta Eroski marketako fruitu lehorren ontzietan, Aesan Espainiako Elikagaien eta Elikaduraren Segurtasunerako agentziak jakinarazi duenez.
Agentziak produktu horiek erosi dituzten herritarrei gomendatu die fruitu lehor horiek ez jateko, eta erosi dituzten lekura itzultzeko. Zehazki, bederatzi sortatan aurkitu dituzte metalen arrastoak: almendretan, kakahueteetan eta cocktail esaten zaien nahasketetan; 40 eta 200 gramo arteko bilgarrietan.
Herritarrek sorta horiek identifikatzeko beste datu batzuk ere eman ditu agentziak: Alesto, Consum, Carrefour, Dia eta Eagle marketako poltsen iraungitze data 2023ko uztailaren 20koa da, eta Eagle markak baditu 2023ko apirilaren 6 eta 9an eta uztailaren 1ean iraungitzen diren beste poltsa batzuk ere. Kaltetuta dauden Eroskiko produktuei dagokienez, eztia daukaten kakahueteen 100 gramoko poltsak dira, eta maiatzaren 25an daukate iraungitze data.
Europako Elikagaien Alerta Sarea produktuak merkatutik erretiratzeko lanetan ari da jada. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219650/patxi-zubizarretak-irabazi-du-augustin-zubikarai-saria.htm | Kultura | Patxi Zubizarretak irabazi du Augustin Zubikarai saria | Zortzi lan aurkeztu dira Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen duten literatura sariketara. | Patxi Zubizarretak irabazi du Augustin Zubikarai saria. Zortzi lan aurkeztu dira Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen duten literatura sariketara. | Patxi Zubizarretaren Gau otsoa nobela proiektuak irabazi du Augustin Zubikarai saria; Ondarroako Udalak (Bizkaia) eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute sariketa hori. Zortzi lan aurkeztu dira aurten, eta, horien artean, Zubizarretaren proposamena aukeratu du Leire Bilbaok, Xabier Mendigurenek eta Ana Urkizak osaturiko epaimahaiak. Saria hilaren 27an emango diote, arratsaldeko seietan, Ondarroako Kofradia Zaharrean, Literatur amuak izeneko jardunaldien barruan, eta ekitaldi berean aurkeztuko da iazko proposamen irabazlearen emaitza: Mikel Alvarez Sarriegik idatzitako Euskalia eleberria.
Zubizarretak insomnioa hartuko du bere lanaren ardatz, «gizartean guztiz zabaldutako gaitza eta, aldi berean, gizartearen erretratua egiteko balio duen sintoma». Kontakizunean, Adela izango da protagonista, 45 urteko kazetaria, banandua eta ume baten ama. Insomnioari buruzko erreportaje bat egin behar du Adelak, lan egiten duen aldizkariarentzat, eta horixe izango da eleberriaren abiapuntua, gero hainbat pertsonaia, sare eta abarretan korapilatuko dena. «Laburbilduz: begirada zorrotz bezain originala geure buruari eta munduari, idazkera gozo bezain aberats batean emana, umorez eta kultur erreferentziaz josia», azaldu du epaimahaiak.
Patxi Zubizarreta 1964an jaio zen, Ordizian (Gipuzkoa), eta Gasteizen bizi da aspaldidanik. Euskal Filologia ikasitakoa da, baina idazletzari guztiz emana dago. Obra ugaria sortu du, bai helduentzat bai, batik bat, haur eta gazteentzat, eta ezin konta ahala sari irabazi ditu. Besteak beste, haur eta gazte literaturako Euskadi Saria lau aldiz. Itzulpenak ere egin izan ditu, eta beste artista zenbaitekin batera ondutako ikuskizun eta errezitalak ere bai.
Augustin Zubikarai saria, bederatzi urtez nobela laburrentzako lehiaketa izan zena, 2010ean formatuz aldatu zen, eta nobelak sortzeko beka bihurtu. Ordutik, hauexek izan dira sariaren irabazleak eta argitaratu dituzten lanak:
2010: Joxean Agirre, Zwei Frauen (Bi emakume) 2011: Itxaso Araque, Damutzen ez direnak 2012: Garbiñe Ubeda, Hobe isilik 2013: Garazi Kamio, Orube abandonatuak 2014: Jasone Osoro, 12etan bermuta 2015: Miren Gorrotxategi, 33 ezkil 2016: Katixa Agirre, Amek ez dute 2017: Xabier Etxeberria, Berriro itzuliko balitz 2018: Eneko Barberena, Afrikanerrak 2019: Idoia Garzes, Mendiko gaitza 2020: Lander Garro, Faith 2021: Mikel Alvarez Sarriegi, Euskalia |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219651/kirgizistanek-okdb-aliantza-militarrari-eskatu-dio-bidal-ditzala-bake-indarrak-tajikistango-mugara.htm | Mundua | Kirgizistanek OKDB aliantza militarrari eskatu dio bidal ditzala «bake indarrak» Tajikistango mugara | Bi herrialdeen arteko «su etena» mantentzeko helburuz egin du eskaera Bixkekek. | Kirgizistanek OKDB aliantza militarrari eskatu dio bidal ditzala «bake indarrak» Tajikistango mugara. Bi herrialdeen arteko «su etena» mantentzeko helburuz egin du eskaera Bixkekek. | Kirgizistango goi funtzionario batek jakinarazi duenez, Bixkekek OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeari galdegin dio bidal ditzala tropak Tajikistanekin duen mugara, bi herrialdeen arteko «su etena mantentzeko» helburuz, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera. Bi herrialde horiek eta Errusia aliantza militarreko kide dira, Sobietar Batasun ohiko beste hiru errepublikarekin batera: Kazakhstan, Bielorrusia eta Armenia.
Irailaren 14an piztu zen berriro Kirgizistan eta Tajikistanen arteko gatazka, bi estatuen arteko mugako urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira. Ordutik, gutxienez ehun pertsona hil dira bi bandoen arteko borroka latzen ondorioz; tankeak, ibilgailu blindatuak, morteroak, artilleriako suziriak eta droneak erabili izan dituzte. Irailaren 16an, menia adostu zuten Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek eta Tajistango Emomali Rakhmonek.
Dena den, gerra hotsak ez dira guztiz itzali. Hain zuzen, bi estatuek elkarri leporatu diote su etena urratzea; azkena, Tajikistango mugako guardia zerbitzuak joan den asteazkenean Kirgizistani egotzi zion mugara talde militar gehiago hurbiltzea eta gotorlekuak «asmo txarrez» eraikitzea. Gatazkaren ondorioz, Kirgizistanen arabera, gutxienez 137.000 herritar ebakuatu behar izan dituzte gatazka eremutik.
Egoera horretan, Kirgizistango Defentsa ministroak, Baktibek Bekbolotovek, kazetariei esan die OKDBri eskatu diola tropa kopuru «txiki bat» zabaltzeko borrokak dauden eremuetan. «Gure [Kirgizistan eta Tajikistan] artean epaile bat ezarri arte ez da bakerik izango». Bixkekek eta Duxanbek lotura estua dute Moskurekin; zehazki, Errusiak base militarrak ditu Kirgizistanen eta Tajikistanen, eta haien arteko bitartekaritza egin izan du.
Hain zuzen, bi herrialdeek su etena adostu eta bi egunera, Errusiako presidente Vladimir Putinek telefonoz hitz egin zuen Japarovekin eta Rakhmonekin. Putinek bi aldeei eskatu zien egoera «ahalik eta azkarren» konpontzeko neurriak hartzeko, «soilik bide baketsua, politikoa eta diplomatikoa erabiliz», egoera harago joan ez zedin.
Diplomaziak fruiturik ez
Bide diplomatikoak ez du fruiturik eman oraingoz, eta Putinen saiakera hutsala izan da. Hain justu, Tajikistango Atzerri Ministerioak irail amaieran salatu zuen Bixkekek bere aurkako «kanpaina mediatikoa» abiatu zuela, eta erantsi Kirgizistango presidenteak etsai hitza erabili zuela Duxanberi erreferentzia egiteko orduan, herrialdean egindako hitzaldi batean.
Azken liskarrak joan den urteko apirilean izan zituzten, eta gutxienez 50 lagun hil ziren. Asia erdialdeko muga arazoak, neurri handi batean, Sobietar Batasuna desegin ostean piztu ziren. Kirgizistanek eta Tajikistanek independentzia lortu zutenean, Errusiak ezarri zituen bi herrialdeen arteko mugak, talde etnikoen banaketak guztiz kontuan hartu gabe. Isfara ibaiak banatzen ditu Kirgizistan eta Tajikistan, eta baliabide naturalen kontrolak eragin du, besteak beste, bi herrialdeen arteko talka. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219652/ipar-euskal-herriko-aek-k-dei-egin-die-instituzioei-laquoprekaritatean-bizi-gararaquo.htm | Gizartea | Ipar Euskal Herriko AEK-k dei egin die instituzioei: «Prekaritatean bizi gara» | Helduen euskalduntzerako erakunde publikoek ematen dituzten laguntza eskasak langileen lansariekin konpentsatzera behartuak direla salatu dute. Euskal Konfederazioak dio Euskararen Erakunde Publikoaren aurrekontuak orain halako bi izan behar duela. | Ipar Euskal Herriko AEK-k dei egin die instituzioei: «Prekaritatean bizi gara». Helduen euskalduntzerako erakunde publikoek ematen dituzten laguntza eskasak langileen lansariekin konpentsatzera behartuak direla salatu dute. Euskal Konfederazioak dio Euskararen Erakunde Publikoaren aurrekontuak orain halako bi izan behar duela. | Alarma gorria piztu du Ipar Euskal Herriko AEK-k. «Urgentzia ekonomikoan gara. Egiturak irauten du AEK-ko langileek prekaritatean lan egiten dugulako. Ez da gehiago jasangarria. Bizitzeko arazoak sortzen dizkigu», adierazi du Amaia Beyrie zuzendaritzako kideak. AEK-ko langileek prentsaurreko masiboa egin dute gaur goizean Baionan, bizi duten egoera azaldu eta erakunde publikoei babesa eskatzeko. «Hizkuntza politikan estrategikotzat jotzen da helduen euskalduntzearen erronka, baina gure aurrekontuaren %30 baizik ez digute bermatzen», salatu dute. Hautetsiei dei egin diete erabakiak har ditzaten. «Duinki lan egin behar dugu».
Euskara dohainik ikasi ahal izatea galdegin zuen AEK-k apirilean Donibane Garazin, eta helburu horri atxikiak direla azpimarratu du Beyriek: «Euskara ikastea eskubide bat da: ez da erosten. Baina ikasleak ez dira lagunduak; ondorioz, AEK-k konpentsatzen du». Biziki prezio apalak proposatzen ditu Ipar Euskal Herriko AEK-k, ordua 2 eta 2,9 euro artean. «Gure jarduera defizitarioa da. Diru laguntzetan konpentsaziorik ez bada, paretaren kontra goaz». Aurrekontuaren %80 lansarietarako erabiltzen dute. «Urtez urte, gero eta gehiago tinkatzen dugu». Gaur egun AEK-n lanean hasten den batek 1.400 euroko hamabi sari ditu urtean; hogei urteko antzinatasuna duenak, 1.700 eurokoa.
Bi diru laguntza mota daude helduen euskalduntzerako: ikasleei ematen zaizkien bekak eta egiturari ematen zaizkion laguntza zuzenak. Garai batean, Errobiko eta Zuberoako herri elkargoek beka batzuk ematen zituzten, baina Euskal Hirigune Elkargoa sortu denetik «lurperatuak» izan direla esplikatu du Beyriek. Prestakuntza trinkoetan diren ikasleak laguntzen ditu gaur egun EEP Euskararen Erakunde Publikoak: urtean hamabost ikasle bakarrik.
Egoera nolakoa den ikusteko, komeni da Hego Euskal Herriko AEK-k dituen baldintzekin alderatzea. Xabier Garzia AEK-ko artezkaritzako kideak eman ditu azalpenak. «Guk nahi baino motelago badoa ere, azken urteetan urrats nabarmenak egin dira». 2021eko apirilean akordioa lortu zuten Eusko Jaurlaritzarekin udal euskaltegien lan baldintzetara hurbiltzeko, eta, gaur egun, AEK-k dituen gastuen %60 eta %70 artean hartzen ditu bere gain administrazio publikoak. Ikasleek dituzten laguntzak ere azpimarragarriak dira: B2 maila arte, matrikulazioaren gastuak itzultzen zaizkie maila lortzen badute. Nafarroan, UPNren gobernuarekin garai gogorrak bizi ondoren, 2015ean izan zen aldaketa, eta, gaur egun, bi milioi euroko laguntza eskuratzen dute herri ekimeneko euskaltegiek. Ikasleek aukera dute matrikularen erdia berreskuratzeko, eskoletara joaten badira. Hala ere, ikasleek dirua aurreratu beharra deitoratu du Garziak, eta Nafarroan euskararen estatusean urratsak egiteko beharra nabarmendu du.
Ipar Euskal Herrian, AEK-k EEPtik eskuratzen du diru laguntza bakarra: 520.000 euro urtean. Duela bost urte emendatze bat lortu zuten, baina, ordutik, berdin dirau. Beyriek azpimarratu du, gainera, diru laguntza ez dela jardueraren araberakoa. «Ikasle kopurua gora doan heinean, pobretzen ari gara». Uztailean izan zuten bilkura EEPrekin, eta «entzun» zituztela erran dute, baina erantzunak ez zituela ase: kutxak hutsak direla, dirua banatua dela eta aurrekontua mugatua dela. «Aterabideak behar ditugu: prekaritate honekin ezin dugu segitu», berretsi du Ihintz Oliden Ipar Euskal Herriko AEK-ko koordinatzaileak. Bide beretik jo du Garziak ere: «AEK-k lan bera egiten du Euskal Herri osoan. Ez zaigu bidezkoa iruditzen langileen eta ikasleen baldintzak hain desberdinak izatea lurraldeen arabera». Instituzioei dei egin die norabide berean arraun egin dezaten.
1630 ikasle aurten
Etengabe handituz doa Ipar Euskal Herriko AEK. Egun, hamalau gau eskola ditu Hendaiatik (Lapurdi) Maulera (Zuberoa), eta 1430 ikasle biltzen dira horietan. Formakuntza profesionalean ere ari dira: 150 ikaslek ikasten dute euskara lan orduetan, Xede taldeen bidez, eta beste 50ek sei hilabeteko ikastaro trinkoetan. Orotara, 1630 ikasle dituzte, eta 28.100 talde oren ematen dituzte –talde bati ematen dioten ikasketa orduari deitzen diote horrela–. Euskal Herriko hiru lurralde administratiboetan erakunde publikoek talde oren bakoitzeko ematen duten laguntza alderatzea esanguratsua da: Eusko Jaurlaritzak 40 euro ematen ditu ordu bakoitzeko, Nafarroako Gobernuak 39, eta EEPk 24 besterik ez.
Olidenen hitzetan, «emeki-emeki» gora doa Ipar Euskal Herriko AEK, eta azken urteetan kontratazioan eta prestakuntzan «indar berezia» egin dutela azpimarratu du. Frantziako Estatuak formakuntza zentroei ematen dien Qualiopi kalitate ziurtagiria lortu dute berriki, adibidez. Gaur egun, 70 langile ditu egiturak. «Hizkuntza politika proiektuan helduen euskalduntzeak dituen erronka handiak azpimarratuak dira. AEK horretarako prest da».
EEPren aurrekontua orain halako bi izatea
Sebastien Castet Euskal Konfederazioko ordezkariak esplikatu du AEK ez dela kasu bakana Ipar Euskal Herriko euskalgintzan, eta EEPk zer funtzio betetzen duen esplikatu du. Erakundeak berak eramaten dituen lan ildoak daude batetik, eta beste eragileen esku uzten dituenak bestetik. Horiei begira «erreferente» izateko ardura du egitura publikoak, mota guzietako laguntza emanez; horietan garrantzitsuena, laguntza ekonomikoa. «AEK-k ez bezala, batzuek harreman onak dituzte, baina diru eskasia handia da; langileak prekaritatean dira beste egitura batzuetan ere».
Galdera ere egin du: «Zer zentzu du elkarlanean aritzeak ondoren dirurik ez bada EEPk ontzat ematen dituen eta batera eraiki ditugun proiektuentzat?». Haren hitzetan, hizkuntza politika proiektua ez da «behar bezala» eramana. Lurralde hitzarmenaren berritzearen harira 2015ean izan ziren gogoetak eta eztabaidak oroitarazi ditu. Euskarari buruzko lantaldean, EEPren aurrekontua ordura arte halako bi izateko beharra azaleratu zuten aho batez, baina, ordutik ez du eraginik izan. Funtsean, 2004an sortu zutenetik, kasik ez da emendatu erakunde publikoaren aurrekontua. «Jauzi kualitatibo eta kuantitatibo bat behar da; orain da garaia», egin du deiadar Castetek. Izan ere, urte bukaera aitzin arraberrituko dute EEPren egitura: Frantziako Estatua, Akitania Berria eskualdea, Pirinio Atlantikoetako departamendua eta Euskal Hirigune Elkargoa biltzen dituen egitura interes publikoko elkargoa da Frantziako administrazioan, eta erabaki behar dute hemendik aitzinera ere hala izan behar duen. Castetek ez du zalantzan jarri egiturak aitzina segituko duenik: «baina ezinbestekoa da EEPren aurrekontua bikoiztea». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219653/netflix-gorantz-berriz-ere.htm | Bizigiro | Netflix gorantz berriz ere | Urteko lehen hiruhilekoen datuak ez ziren onak izan Netflixentzat: harpidedunak galdu zituen. Baina, urteko hirugarren hiruhilekoan 2,4 milioi harpidedun bereganatu ditu, eta hurrengo hilabeteetan gehiago handitzea espero du. Azarotik aurrera, harpidetza merkeago bat kontratatu ahalko da Euskal Herrian, iragarkiekin (orduko 4-5 minutuko iragarki tarteak). | Netflix gorantz berriz ere. Urteko lehen hiruhilekoen datuak ez ziren onak izan Netflixentzat: harpidedunak galdu zituen. Baina, urteko hirugarren hiruhilekoan 2,4 milioi harpidedun bereganatu ditu, eta hurrengo hilabeteetan gehiago handitzea espero du. Azarotik aurrera, harpidetza merkeago bat kontratatu ahalko da Euskal Herrian, iragarkiekin (orduko 4-5 minutuko iragarki tarteak). | Sektoreko zenbait ahotsek azkeneko hilabeteetan haizatu dute Netflixek goia jo zuela, urteko lehen bi hiruhilekotan harpidedun kopuruetan beherantz egin eta gero. Baina, urteko hirugarren hiruhilekoan, goranzko bidea hartu du berriz streaming bidezko plataforma horrek, eta 2,4 milioi harpidedun gehiago lortu ditu mundu osoan. Aurreikuspenak gainditu ditu konpainiak, milioi bat harpidedun gehiago espero baitzituen. Horren eraginez, azkeneko orduetan Netflixen akzioek %10 egin dute gora.
Asian irabazi ditu plataformak harpidedun gehien: 1,4 milioi. Koreako telesailak eragina izaten ari dira kontinente horren harpidedun datuetan. Latinoamerikan 310.000 harpidedun gehiago lortu ditu plataformak. Eta AEBetan eta Kanadan 100.000 baino ez ditu irabazi –azkeneko urtean, egonkortuta dago Ipar Amerikako harpidedunen kopurua–.
Azkeneko gorakadarekin, Netflixek 223 milioi harpidedun ditu mundu osoan. Lehena da streaming bidezko plataformen artean. Hurrengo hiruhilekoan 4,5 milioi harpidedun gehiago lortzea espero du AEBetako konpainiak. Netflixen asmoa da, hala ere, etorkizunean ez argitaratzea harpidedunen kopurua, eta arreta irabazi ekonomikoetan jartzea. Hain zuzen ere, azkeneko hiruhilekoan Netflixek 1.427 milioi euroren irabaziak izan ditu –iaz sasoi berean baino zertxobait gutxiago–.
Plataformak hau adierazi du gutun publiko batean: «Erronkaz betetakoa izan zen urteko lehen seihilekoa. Horren ostean, bide onean gaude hazkundea bizkortzeko. Konpetentziari egunero irabazten saiatzen gara, eta horretarako, gure telesailek eta filmek ikusleak hunkitu egiten dituzte. Gero, ikusle horiek haien lagunei kontatzen diete, eta jende gehiagok erabakitzen du gurekin gelditzea».
Netflixen azkeneko hiruhilekoan arrakastarik handiena izan duten lanak Stranger things 4, Extraordinary Attorney Woo, The Gray Man, Purple Hearts eta The Jeffrey Dahmer Story izan dira. Azken hori –Dahmer edo Monster gisa ere zabaldu da, herrialdearen arabera– gehien ikusitakoen artean sartu da. Baina inork ez du oraindik Squid game korearra gainditu –bigarren denboraldia 2023 amaieran edo 2024k hasieran iritsiko da–.
Iragarkiak, azaroan Badira berri gehiago Netflixen inguruan. Batetik, dozena bat herrialdetan baino gehiagotan harpidetza merkeago bat eskainiko dute, iragarkiekin: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan azaroaren 3tik aurrera kontratatu ahalko da 5,49 euroko harpidetza; eta Hego Euskal Herrian, azaroaren 10etik aurrera. Ordu bakoitzeko lau edo bost minutuz iragarkiak sartuko ditu plataformak aukera hori kontratatzen dutenen pantailetan. Iragarkirik gabeko harpidetza garestiagoak bere hartan eutsiko dio. Bestetik, kontuak partekatzeko murrizketa sistema abiaraziko du hilabete gutxi barru. Halaber, 35 bideo joko sortu dituzte, eta beste 55 sortzeko lanean ari dira. Sakelako telefonoaren aplikazioan erabilgarri izango dira.
Gaur egun, Netflixeko katalogoan 42 lan baino gehiago ikus daitezke euskarazko audioarekin edo euskarazko azpidatziekin. Aste honetan bertan, Andrew Dominik zinemagilearen Blonde filmaren euskarazko azpidatziak jarri dituzte –Marilyn Monroe aktorearen bizitzari buruzko liburu batean oinarrituta dago–. Ana de Armas aktoreak egin du Marilyn Monroerena. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219654/haselen-aldeko-protestetan-atxilotutako-lau-gazteri-bederatzi-hilabete-eta-bi-urte-arteko-kartzela-zigorrak-ezarri-dizkiete.htm | Politika | Haselen aldeko protestetan atxilotutako lau gazteri bederatzi hilabete eta bi urte arteko kartzela zigorrak ezarri dizkiete | Akordioa sinatu dute Fiskaltzarekin. Iazko otsailean Iruñean izandako istiluen harira atxilotu zituen Espainiako Poliziak. Beste bi gaztek ez dute akordioa sinatu, eta haiek epaitzen ari dira. | Haselen aldeko protestetan atxilotutako lau gazteri bederatzi hilabete eta bi urte arteko kartzela zigorrak ezarri dizkiete. Akordioa sinatu dute Fiskaltzarekin. Iazko otsailean Iruñean izandako istiluen harira atxilotu zituen Espainiako Poliziak. Beste bi gaztek ez dute akordioa sinatu, eta haiek epaitzen ari dira. | Iruñean, epaimahaiarekin akordio bat erdietsi dute Pablo Haselen atxiloketaren aurkako protesten harira atxilotu zituzten lau gaztek: bederatzi hilabete eta bi urte arteko kartzela zigorrak ezarri dizkie zigor arloko epaitegiak. Mehatxuak egitea, desordena publikoak eragitea eta Poliziak zauritzea egozten diete.
Haietako hiruk kalte ordainak ere ordaindu beharko dituzte (denera 17.000 eurotik gora eskatzen zituen Fiskaltzak), kalteak eragiteagatik kaleko zortzi ibilgailuri eta poliziaren hiru autori, edukiontziak erretzeagatik eta fatxada bati ere kalteak eragiteagatik.
Beste bi gaztek, ordea, ez dute akordiorik erdietsi, eta haiek epaitzen ari da epaitegia.
Bederatzi atxilotu
Denera, bederatzi lagun atxilotu zituen Espainiako Poliziak 2021eko otsailean eta martxoan. Guztiak otsailaren 20an Iruñean egin zen protestaren osteko istiluekin lotuta. Egun hartan bertan atxilotu zituen bi, eta martxoaren hasieran beste zazpi.
Aste hartan sartu zuten kartzelan rap kantari katalana, «terrorismoari gorazarre» eta «Koroari eta Estatuko erakundeei irain» egin izana egotzita. Horrek haserrea eragin zuen hainbat tokitan —istiluak izan ziren Bartzelonan eta Madrilen—: besteak beste, Euskal Herrian. Iruñean eta Bilbon izan ziren protesta eta istilu nagusienak, eta elkarretaratzeak egin zituzten beste hainbat herritan ere.
Iruñean, Iruñerriko GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak deitu zuen protesta. Errekoleten plazatik abiatu zen ia mila lagun bildu zituen manifestazioa, eta Sarasate pasealekuan bukatu zen. Adierazpen askatasunaren aldeko eta polizia indarren aurkako aldarriak egin zituzten han. Manifestazioa amaitutakoan izan ziren istiluak. Espainiako Poliziak hasieran jakinarazi zuenez, bi lagun atxilotu zituen, eta hiru poliziak zauri leunak izan zituzten.
Iruñerriko GKSk salatu zuenez, Poliziaren presentzia «itogarria» izan zen arratsaldetik, eta agenteek jarrera oldarkorra eta probokatzailea izan zuten hasieratik, «ondoren gertatuko zenarentzat testuingurua prestatuz». Haien arabera, mobilizazioak «oinarrizko askatasunen urraketaren eta hondamendi ekonomiko eta sanitarioak eragindako ezinegonaren» ondorio izan ziren.
Alderdiek eta erakundeek istiluen aurka egin zuten, bai Bilbon, baita Iruñean ere. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219655/putinek-are-gehiago-estutu-du-gatazka-gerra-legea-ezarriz-anexionatutako-lurretan.htm | Mundua | Putinek are gehiago estutu du gatazka, gerra legea ezarriz anexionatutako lurretan | Ukrainan borrokatzen ari diren Errusiako indarren buruzagi militarraren arabera, egoera militarra «tentsio handikoa» da Khersonen. Europako Parlamentuak Ukrainako herriari eman dio Sakharov saria. | Putinek are gehiago estutu du gatazka, gerra legea ezarriz anexionatutako lurretan. Ukrainan borrokatzen ari diren Errusiako indarren buruzagi militarraren arabera, egoera militarra «tentsio handikoa» da Khersonen. Europako Parlamentuak Ukrainako herriari eman dio Sakharov saria. | Errusiako armadaren buruzagi izendatu zuten Sergei Surovikin duela bi aste, eta gaur, telebistan egin dioten elkarrizketa batean, argi mintzatu da. Jeneralak nabarmendu du egoera militarra «tentsio handikoa» dela Kherson eskualdean, Errusiak irail amaieran Ukrainan anexionatutako lau probintzietako batean. Ordu batzuk geroago iritsi da, gaur, Vladimir Putin Errusiako presidentearen iragarpena: lau eskualde horietan gerra legea ezarriko duela. Dekretua bihar da indarrean sartzekoa, eta, horren arabera, lau lurralde horietan Moskuk ezarritako administrazio militarrek eskumena edukiko dute «larrialdi neurriak» hartzeko. Putinek Errusiako Segurtasun Kontseiluaren bilera hastean esan duenez, Ukrainaren «tiroei» aurre egiteko eta «Errusiaren segurtasuna bermatzeko eta herria babesteko» hartu dute neurria. Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako sei eskualdeetan eta Krimean ere —2014an anexionatu zuen— ezarri dute gerra legea. Bihar dira neurri zehatzen berri ematekoak, baina Kremlinek bere webgunean legea jaso du, eta zehazten du agintariek aukera edukiko dutela herritarren mugimenduak murrizteko, etxeratze aginduak ezartzeko, eta, besteak beste, ondasunak konfiskatzeko. Ohartarazi dute, bide batez, Errusiako edozein probintziatan ezarri ahal izango dutela legea.
Eta, paraleloki, Moskuk Khersonen ezarritako administrazio militarrak gaur jakinarazi du datozen sei egunetan 50.000-60.000 pertsona ebakuatu asmo dituztela handik, eta hasi direla zeregin horretan. Vladimir Soldo Kremlinek jarritako gobernadoreak adierazi du azken bi egunetan 5.000 bat herritarrek alde egin dutela eskualdetik, eta iragarri du, gainera, datozen zazpi egunetan han sartzea debekatuko dietela zibilei. Leku estrategikoa da Ukraina hegoaldeko Kherson eskualdea, eta, horregatik, inbasioa hasi eta gutxira okupatu zuen Errusiak hango hiriburua, izen berekoa. Ukrainak probintzia hori ere berreskuratzeko kontraerasoa hasi zuen irail hasieran, eta bi aldeen arteko borrokak laztu egin dira han.
«Etsaia etengabe ari da Errusiako tropen posizioei eraso egiteko ahaleginean», nabarmendu du Surovikin jeneralak. Kieven ustez, baina, «propaganda ikuskizun bat» antolatu du Errusiak. Ukrainako presidentetza bulegoaren buru Andri Yermakek Telegramen idatzi du Errusiak herritarrak «beldurtu» nahi dituela «albiste faltsuekin» iragarriz Ukrainako indarrak Kherson hiria bonbardatzekotan direla. TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez, Errusiaren kontrolpeko larrialdi zerbitzuek gaur salatu dute Ukraina hiria bonbardatzen ahalegindu dela goizean, baina aireko defentsa sistemek bost misil erorarazi zituztela.
Errusiak partzialki okupatuta dauka eskualdea, eta joan den astean bertan handik alde egiteko eskatu zien Soldok herritarrei. TASS-ek lehengo ostegunean kaleratu zuenez, hurrengo egunean ziren lehen ebakuatuak Errusiako Rostov eskualdera iristekoak.
Kherson arrazoi jakin batzuengatik da estrategikoa. Batetik, Errusiak 2014an anexionatutako Krimeako penintsulara Ukrainatik bidez iristeko handik pasatu behar delako. Bestetik, Errusiaren asmoa bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea Donbass eta Trasnistria artean lurreko korridore bat egiteko —Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—, hura kontrolpean edukitzea ezinbestekoa delako. Eta, azkenik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnipro ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.
Hain zuzen, Errusiak eremuan duen administrazio militarrak adierazi du zerbitzuak lekualdatuko dituela Dnipro ibaiaren eskuineko aldetik ezkerrekora; ekialdera, alegia.
Irango trebatzaileak
Irango Gobernuak trebatzaile militarrak bidali ditu Krimeara, haiek Errusiako indarrak trebatu ditzaten Iranek ekoitzitako droneen erabileran. Hori kaleratu du The New York Times egunkariak, AEBetako inteligentzia zerbitzuak aipatuz. Kontuan hartu behar da Ukraina Errusiarik egozten diola Irango «drone suizidak» erabili izana azken egunetan herrialdean egindako zenbait erasotan. Teheranek, ordea, ukatu egin du hori. EB Europako Batasunak esan zuen orduan horren frogak edukiz gero Irani zigor gehiago ezarriko zizkiola, eta Nabila Massrali EBo Atzerri Gaietarako bozeramaileak jakinarazi du gaur «nahikoa froga» dituztela.
Irakurri gehiago: Iranek ukatu egin du Errusiak bere droneak erabili dituela Ukrainan
Bestalde, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak jakinarazi du, gaur, akordio bat egin dutela Kremlinekin Errusiako gasa esportatzeko. «Gune bat egingo dugu hemen Errusiatik iritsitako gasarekin», nabarmendu du Erdoganek, AKP Justizia eta Garapena Alderdiaren talde parlamentarioaren aurrean. Erdogan eta Vladimir Errusiako presidentea pasa den astean batzartu ziren auziaz hitz egiteko. Turkiako presidenteak iradoki du Europak Errusiako gasa erosi ahal izango duela Turkiaren bidez: «Europa bilatzen ari da gasa nondik atera. Zorionez,Turkiak ez du arazo hori».
Irakurri gehiago: Bake elkarrizketez aritu ordez, gasaz aritu dira Putin eta Erdogan
Bestalde, Finlandiako mugazainek hauspotu dute metalezko hesi bat eraikitzea Errusiako mugan, eta proposamen hori gobernuari helarazi diote. Bada gobernuak jakinarazi du, gaur, talde parlamentario guztiak bat datozela mugazainen planteamenduarekin. Erabakia hartu dute, hain zuzen, azken hilabeteetan Helsinkiren eta Moskuren arteko tentsioa areagotu delako Ukrainako inbasioarengatik, eta arrazoi horregatik hasi duelako Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko prozedura. «Kontua da muga ondo zainduta eta bertan gerta litekeenari aurre hartzea», adierazi die hedabideei Sanna Marin lehen ministroak. Detaileen berri eman ez duten arren, aurreikusten dute hesiak 130 kilometro eta 260 kilometro bitarteko luzera edukitzea. 1.340 kilometro ditu Finlandia eta Errusia arteko mugak: EB Europako Batasuneko herrialdeen artean Errusiarekin muga luzeena duena da. Turista errusiarrei sarrera debekatzea erabaki zuen Finlandiak irail amaieran.
Irakurri gehiago: Turista errusiarrei sarrera debekatzea erabaki du Finlandiak
Europako Parlamentuak, berriz, arratsaldean jakinarazi du Ukrainako herriari emango diola Kontzientzia Askatasunaren aldeko Sakharov saria —ekitaldia abenduan egingo dute—. Horren bitartez, besteak beste, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen, herrialde horretako larrialdi zerbitzuen eta giza eskubideen aldeko ekintzaileen «erresistentzia eta adorea» aitortu dute, Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak azaldu duenez. «Herrialdea heroikoki defendatu dute», esan du Metsolak.
Beste bi hautagaiak Julian Assange ekintzailea eta Kolonbiako Egiaren Batzordea ziren. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219656/satse-sindikatuak-aldaketak-eskatu-ditu-osasun-publikoaren-lege-proiektuan.htm | Gizartea | SATSE sindikatuak «aldaketak» eskatu ditu Osasun Publikoaren Lege proiektuan | Sindikatuak kritikatu du lege egitasmoaren lehentasuna ez dela zerbitzu publikoak indartzea eta profesionalen eskasia konpontzea. Osaldek eta ESK-k ere «gabeziak» ikusi dizkiote proiektuari. | SATSE sindikatuak «aldaketak» eskatu ditu Osasun Publikoaren Lege proiektuan. Sindikatuak kritikatu du lege egitasmoaren lehentasuna ez dela zerbitzu publikoak indartzea eta profesionalen eskasia konpontzea. Osaldek eta ESK-k ere «gabeziak» ikusi dizkiote proiektuari. | Osasun Publikoaren Lege proiektuari ekarpenak egiteko epea zabalik da Eusko Legebiltzarrean, eta, Osasun Batzordean agerraldiak egiten ari dira hainbat eragile, goizetik. SATSE Euskadiko Erizainen Sindikatua izan da horietako bat; Amaia Mayor bozeramaileak hitz egin du sindikatuaren izenean, eta mezu argia bidali du: «Pertsonen osasuna bizitzako etapa guztietan bermatu nahi bada, lege proiektuan aldaketak egin beharko dira osasuna sustatzeko, prebenitzeko eta zaintzeko». Mayorrek azpimarratu duenez, lege proiektua, bere horretan, ez dator bat osasun errealitatearekin, eta ez dio aurre egiten zerbitzu publikoak indartzeko premiari eta profesionalen eskasiari, besteak beste. Sistema publikoan aspaldi errotuak dauden arazoei nahiz jokaleku berriei erantzutera behartuta dago lege hori, Mayorrek ohartarazi duenez. Sindikatuak lege proiektuari sumatu dizkion hainbat gabezia aletu ditu Mayorrek. Eskola osasuna da horietako bat. SATSEko arduradunak ohartarazi du lege egitasmoak ez duela ezartzen ikasleen benetako osasun hezkuntza ahalbidetuko duen mekanismorik; besteak beste, eskolako erizaina ezartzea. «Eskolako erizaina funtsezkoa da osasunerako hezkuntzan eta gaixotasunaren prebentzioan», azaldu du. Horrez gain, arauak osasun mentala ez aipatzea deitoratu du. «Pandemiak areagotu egin du arazo hori herritar guztien artean, bereziki haurren eta nerabeen artean. Beraz, uste dugu gaiak entitate propioa izan behar duela lege honetan». Halaber, espetxe osasunari buruzko atal baten falta sumatu du sindikatuak lege proiektuan: «Prestazioen eta jardueren erregulazio espezifikoa ezarri behar da, presoen osasuna babesteko». Ekarpen horiekin batera, sindikatuak ezinbestekotzat jo du lege proiektuak berariaz jasotzea berdintasuna emakumeen osasun eskubiderako berme gisa eta zaintza osasun publikoaren zerbitzu gisa.
Osalde eta ESK ere, kritiko Osalde Osasun Eskubidearen Aldeko Elkarteko buru Jose Maesok adierazi du COVID-19aren pandemiak agerian utzi zuela Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak «egitura ahula» duela. Gainera, kritikatu du izurriaren kudeaketan ez zituela kontuan hartu osasun langileak. «Osasun publikoa osatzen duten zientzien multzoak oso parte hartze eskasa izan zuen». Maesoren iritziz, gabezia horiei erantzuteko ondu du Jaurlaritzak Osasun Publikoaren Lege proiektua, baina ez modu egokian, «gabezia» ugari dituelako. Besteak beste, azpimarratu du osasun publikoaren sistemaren definizioak «zehaztasuna» falta duela eta ez duela aipatzen nolakoa behar duen sistemari berari eusten dion egiturak. Ez hori bakarrik: «Legeak elikagaien segurtasuna, ingurumen arriskuak eta lan osasuna aipatzen ditu, baina ahaztu egiten ditu eskola osasuna eta adinekoen osasuna». Osaldeko arduradunaren iritziz, Osasun Plana aurrera eramateko baliabide nahikorik ere ez du jasotzen lege egitasmoak, eta ateak zabalik uzten dizkio enpresa pribatuak azpikontratatzeari. Herritarrak osasunean «alfabetatzeko» neurririk ez jasotzea kritikatu du, halaber. ESK sindikatuak ere bide berdintsuan egin dizkio kritikak lege proiektuari. «Paradigma aldatu behar dugu: Osasun Publikoko Legea baino gehiago, lege soziosanitario publikoa izan behar du», azaldu du Patxi Nicolau sindikatuko kideak. Haren ustez, legeak ez ditu aintzat hartzen osasuna baldintzatzen duten aldagai sozialak, eta «zehaztasuna falta zaio» osasunari eragiten dioten faktoreak identifikatzeko orduan. Gainera, salatu du ez duela aurreikusten botika enpresen boterea desagerrarazteko neurririk, eta osasun mentala ahaztu egin duela. Proiektuak lan osasunari lotuta jasotzen dituen neurriak «adarjotzea» direla salatu du, era berean: «Osasuna esku pribatuetan den bitartean, ezin da lan osasunaz hitz egin». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219657/nafarroako-gobernuak-memoria-historikoaren-beste-hiru-gune-izendatu-ditu.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak memoria historikoaren beste hiru gune izendatu ditu | Larragako Memoriaren alde eskultura, 1936ko kolpe militarraren ondorioz sortutako atxilotze zentroak, eta Iruñean eraildako bizilagunak omentzeko plaka oroimen leku bilakatu dira. | Nafarroako Gobernuak memoria historikoaren beste hiru gune izendatu ditu. Larragako Memoriaren alde eskultura, 1936ko kolpe militarraren ondorioz sortutako atxilotze zentroak, eta Iruñean eraildako bizilagunak omentzeko plaka oroimen leku bilakatu dira. | Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak adierazi du oroimena eraikitzea beharrezkoa dela, eta memoria historikoan hiru gune horiek txertatzeak prozesu horretan lagunduko duela. Memoria sustatzea helburu duen guneetako bat Larragako Memoriaren alde eskultura da, Larragako Memoriaren Parkearen erdigunean dagoena. Memoria Historikoaren Defentsarako Larragako Elkarteak sustatutako guneak batez ere Maravillas ekartzen du gogora, bortxatua eta eraila izen zen 14 urteko gaztea. 2012an eraikitako eskultura memoria historikoaren guneetara gehitu dute, eta 1936ko uztaileko estatu kolpean bultzatutako garbiketa politikoa gogora ekarri.
1936an Emilio Mola jeneralaren agindupean atxilotutakoen kopuru totala ez da zehatza, baina, kalkuluen arabera, 15.000 eta 20.000 pertsona artean egon ziren gatibu. Atxiloketa guneetan egon ziren presoen omenez, Iruñeko Udalak emandako eremu batean oroigarria jarriko dute. Memoria Historikoko gunea hiriko atxilotze gune nagusietatik gertu egonen da: Karlismoaren Gerra Batzordearen atxiloketa guneak Eskolapioen ikastetxean, eta Falangekoak Salestarren ikastetxean; zezen plazako eta Mesedetako komentuko kontzentrazio esparruak; eta udal gordetegia edo txakurtegia. Gainera, leku horretatik Ezkabako gotorlekua ikus daiteke. Oroimena topagunea hemendik aste batzuetara irekiko da, eta hobi komunen lurra edukiko duela adierazi du Ollo kontseilariak.
Kolpe militarraren ondorioz egondako atxilotuak eta eraildakoak omentzea: hori da hiru guneen helburua. Memoria historikoaren zerrendara gehitu duten azkeneko gunea Iruñean eraildako bizilagunak omentzeko plaka da, 2012an Iruñeko Udalak jarritakoa. Nafarroako Fusilatuen Senitartekoen Elkarteak sustatutako oroitarria Gaztelugibelean kokatuta dago, pertsona fusilatuen omenez. Oroitarriaren plakan hau irakur daiteke: Iruñeko Udalak eta Iruñea hiriak eskainia, 1936an askatasuna eta justizia soziala defendatzeagatik fusilatutako 298 iruindarren omenez.
Oraingoz oroimen historikoaren hogei gune daude Nafarroan. Ollok adierazi du memoria «etorkizuneko gaia» dela: «Egitasmo honekin, erakundeok biktimek merezi duten egiari, justiziari eta erreparazioari erantzuten diogu; horren eskubidea jasotzen dugu». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219658/nafarroako-gobernuak-5238-milioi-euroko-aurrekontua-proposatu-du.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak 5.238 milioi euroko aurrekontua proposatu du | Elma Saizek nabarmendu du EH Bildurekin duen negoziazioan «aurrerapauso nabarmenak» eman direla. EH Bilduko Laura Aznalen arabera, koalizioaren proposamenak jaso ditu aurreproiektuak, eta haien helburua da zerga neurriekin batera «akordio oso bat» lortzea. | Nafarroako Gobernuak 5.238 milioi euroko aurrekontua proposatu du. Elma Saizek nabarmendu du EH Bildurekin duen negoziazioan «aurrerapauso nabarmenak» eman direla. EH Bilduko Laura Aznalen arabera, koalizioaren proposamenak jaso ditu aurreproiektuak, eta haien helburua da zerga neurriekin batera «akordio oso bat» lortzea. | «Legealdi honetan laugarren urtez aurrekontuak izateko bidean gaude; haien atarian gaude». Elma Saiz pozarren azaldu da prentsa aretora, Nafarroako Gobernuko 2023ko aurrekontu legearen aurreproiektua onartu berritan. Duela hiru aste EH Bildurekin hasitako negoziazioetan «aurrerapauso nabarmenak» eman direla nabarmendu du Saizek.
Onartutako aurreproiektua «inoizko handiena» izango da. Gobernuak 5.238 milioi euro izango ditu datorren urtean gastu eta inbertsio publikorako —finantza gastuak gehituta, 5.749 milioi eurokoa izango da—, irailean aurreikusitakoa baino 23 milioi euro gehiago. Saizen arabera, langile publikoei orotara %6 igoko zaie soldata, eta haien zerga atxikipenen ondorioz igo du diru sarreren aurreikuspena. Hala, BPGaren %0,6ko defizit helburua kenduta, 4.967 milioi euroko diru sarrerak izatea espero du.
Dena den, urtero aurrekontuekin batera joan ohi diren zerga neurrien inguruko legearen aurreproiektua oraindik ez du aurkeztu gobernuak. Zerga erreforma horri egin nahi zaizkion aldaketen berri ez dute eman, baina esan izan da testuinguru ekonomiko zail batean balitekeela kenkari batzuk ezartzea adibidez errenta zergan, eta susmoa dago jaitsiera horrek bilketa apaldu eta ogasunarentzat kostu bat izango ote duen.
Horregatik, Elma Saizi behin eta berriz galdetu zaio ea zergetan egin nahi dituen aldaketok aurrekontuen diru sarreren kalkulu barruan sartu diren edo gerora birkalkulatu beharko diren, baina Saizek ez du zehaztu. Fiskalitatean aldaketa orok aurrekontuen kudeaketa doitzera behartzen duela esan du, besterik ez: «Zerga neurriak bere eragina du onartzen den bakoitzean. Adibidez, Madrilek argindarraren BEZaren abendura arteko jaitsiera datorren urtera luzatzen badu, hori ez dugu jasoa aurrekontuetan. Jakinak diren batzuk sartu ditugu, eta beste batzuk ez». Dena den, ez du zehaztu Nafarroan onar daitezkeen zergen artean zeintzuk sartu dituzten kalkuluan eta zeintzuk ez.
Auzi garrantzitsua izan daiteke, EH Bildurekin irailaren 28an hasitako negoziazioetan garrantzitsua baita arlo fiskala. EH Bilduko Laura Aznalek «anbizio handiagoa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari. Koalizioaren arabera, elkarrizketetan gobernuak aurkeztutako hainbat neurri ontzat jo dituzte, baina adostasunetik «urrun» daude oraindik. Aznalek nabarmendu du koalizio abertzalearen helburua dela «akordio oso bat» erdiestea aurrekontuen eta zerga neurrien artean. «Horretarako, espero dugu gobernuaren posizioa aldatzea, eta lan asko dugu egiteko oraindik».
Diferentziak non egon daitezkeen galdetuta, Aznalek ez du zehaztu, baina iradoki du gobernuaren asmoen zentzua: «Gutxiago biltzea eragingo duten neurriak proposatzea ez da nahikoa guretzat. Gehien dutenek gehiago eman behar dute». Sozietate zergaren inguruko kontuetan diferentziak dituztela ere adierazi du.
Dena den, Laura Aznal pozik azaldu da negoziazioen «lehen helburua bete delako», eta aurreproiektuetan EH Bilduren proposamenak jaso direlako. Aznalen ustez, proposamenekin lortu da hasierako testua hobetzea. Proposatutako ardatzen artean daude Osasunbidean lehen arreta indartzea eta itxarote zerrendak murrizteko neurriak hartzea; adinekoen eta menpekoen zaintza politikak indartzea; landa eremuan etxebizitza soziala sustatzea; eta larrialdiko laguntzak eta trantsizio energetikoaren legea «anbizioz» garatzea.
Inbertsio soziala: 2.800 milioi
Gobernuaren aurreproiektuaren %53 inguru Osasun, Hezkuntza eta Eskubide Sozialen departamenduek jasoko dute. Zehazki, 2.800 milioi euro inbertituko dira alor horietan.
Elma Saizek nabarmendu du Europako funtsen bultzada ere islatuko dela departamendu guztien aurrekontuetan: Zehazki Susperraldirako eta Erresilientziako Mekanismotik 185,5 milioi euro jasoko dira, eta pandemiaren ondorioei aurre egiteko React funtsetik 63,5 milioi; orotara, 249 milioi.
Bere gain hartu gabeko eskumenengatik, Nafarroak 635 milioi euro pagatuko dizkio Madrili datorren urtean, Dena den, behin-behineko zifra da hori; izan ere, bi gobernuek ixteko dute oraindik 2020-2024 eperako ekarpenaren eta diruaren joan-etorrien akordioa, Nafarroaren eta estatuaren artekoa.
Epe hori amaitzeko beste bi urte falta badira ere, ez dago informaziorik, eta Saizek baieztatu du «elkarrizketak bide onetik» doazela eta oso konplexuak direla. Gaineratu duenez, pandemiaren, Ukrainako gerraren eta hari lotutako inflazioaren ondorioz legealdi zaila izaten ari da, eta, 2023 bosteurtekoaren barruko laugarren urtea bada ere, EAEn iraganean kupoaren akordiorik gabe «hamar urte» ere egon zirela gogoan hartu du.
Aurreproiektuak oraindik bidea egin behar du parlamentura heldu aurretik. Haren edukia gizarteko eragileei helarazi behar zaie: zehazki, sindikatu eta gizarte eragileei, Gizarte eta Ekonomia Kontseiluan. Hori eginda, gobernuaren asmoa da lege proiektu gisa onartu eta haren edukia parlamentura igortzea, hortik aurrera bere bidea egin dezan. Eguberrietarako testua onartua egotea nahi dute. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219659/kurdistango-prozesuan-bada-euskaldunontzat-ere-inspirazio-iturririk.htm | Mundua | «Kurdistango prozesuan bada euskaldunontzat ere inspirazio iturririk» | ‘Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean’ liburua ondu du Urtzi Urrutikoetxeak. Kurdistango herriaren historian eta istorioetan murgiltzeko «abiapuntutzat» jo du kazetariak. | «Kurdistango prozesuan bada euskaldunontzat ere inspirazio iturririk». ‘Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean’ liburua ondu du Urtzi Urrutikoetxeak. Kurdistango herriaren historian eta istorioetan murgiltzeko «abiapuntutzat» jo du kazetariak. | «Horixe [Kurdistani buruzko] dena ez dagoela jasota, baina uste dut jakin beharreko dena badela». Hartaz interesa duenarentzat, ezer gutxi entzun duenarentzat, edo tutik ere ez dakienarentzat idatzi du Urtzi Urrutikoetxeak (Bilbo, 1977) Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean liburua. Aleka bilduma pean da —Elkar, Jakin eta BERRIAk argitaratzen dute elkarlanean—, eta BERRIA dendan dago salgai.
Kurdistan herri «berezia eta korapilatsua da»; bertan egin dute bat Ekialde Hurbileko historiak, presio etnikoek, erlijiosoek, munduko potentziek... Hala azaldu zion BERRIAri eskainitako elkarrizketan. Lau estaturen mugek banatzen dute Kurdistan —Irak, Iran, Turkia eta Siria—, baina nazio izaerak batzen ditu kurduak.
Herriak badu iragana, eta, Urrutikoetxearen hitzetan, «sekulako garrantzia» ere izango du etorkizunean: «Leku estrategikoa da Kurdistan, eta hori da haien madarikazioa». Garrantzi horren kausak eta efektuak bildu ditu argitaratu berri duen liburuan, bada mamia eta: geopolitika, emakumeen ahalduntzea, hizkuntza... Kazetariak gai horiekin haritu du kontakizuna, irakurleak «abiapuntua» izan dezan herriaren eta herritarren ibilbidea ezagutzeari ekiteko.
Rojavan [Siriaren menpeko Kurdistan], proiektu feminista «guztiz askatzailea» proposatu dute kurduek: «Testuinguru nahasi horretan beren bide propioa landu dute, denenganako errespetuz. Uste dut denentzako inspirazio iturririk badela, eta ez bakarrik euskaldunontzat». Zatiketen gainetik, demokrazia erradikala eta emakumeen ahalduntzea ari dira sustatzen Rojavan. Liburuaren sinopsiak hala deskribatzen du: «Oasi moduko bat fundamentalismoen basamortuan».
Hizkuntza ere bada Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean-en oinarrietako bat. Kurdueraren eta euskararen arteko lotura bat bada, Urrutikoetxearen arabera: «Euskaldunon memoria ekartzen dugunean, haiek berehala egiten dute konexioa. Eta zuk ere entzuten dituzunean, batez ere Turkiako aldean, oso istorio ezagunak egiten zaizkizu horietako asko. Beharbada, zorionez ez gaur egunean gertu zaizkigulako, baina ez oso memoria urrunean ditugun istorioak ere badirelako». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219660/maia-garcia-vergniory-fisikaria-aps-fellow-izendatu-dute.htm | Gizartea | Maia Garcia-Vergniory fisikaria APS Fellow izendatu dute | Material topologiko berriak identifikatzeko ekarpen aitzindariak egin ditu Garcia-Vergnioryk | Maia Garcia-Vergniory fisikaria APS Fellow izendatu dute. Material topologiko berriak identifikatzeko ekarpen aitzindariak egin ditu Garcia-Vergnioryk | Ameriketako Fisika Elkarteak (APS) APS Fellow izendatu du Maia Garcia-Vergniory Donostia International Physics Centerreko (DIPC) ikerlaria. Aipamen horrek saritzen ditu Garcia-Vergnioryk material topologikoen arloan egindako ekarpenak. Gisa horretako material berriak identifikatzeko bidea erraztu baitu. Horretarako, Kimika Kuantiko Topologikoa teoria garatu du Garcia-Vergniory fisikariak.
Topologia matematikaren adar bat da, eta, objektu baten forma aldatzen denean, mantentzen diren propietateak aztertzen ditu. Material topologikoak, berriz, aldi berean bi motatako propietateak dituzten materialak dira: barnean isolatzaileak diren bitartean, ertzetan eroaleak dira. Portaera horri esker, aplikazio teknologiko anitzak dituzte. Hala nola, konputagailu kuantiko unibertsalak eraikitzeko egokiak dira. Gainera, orain arte zegoen materialen sailkapena –eroaleak, erdi eroaleak eta isolatzaileak– ere hausten dute.
Ondorio horiek guztiak lau urteko ikerketaren emaitza dira, 25 milioi ordu baino gehiagoko kalkuluenak. Nazioarteko materialen base erraldoi bateko material guztiak aztertu ditu Garcia-Vergnioryk EHUko zientzialari talde batekin elkarlanean, eta goi errendimenduko konputazio ereduen laguntzaz. Orotara, 96.000 kristal material baino gehiagoren egiturak behatu dituzte. Materialok naturan aurkitutakoak eta laborategian sortutakoak dira, benetakoak guztiak. Hala, ondorioztatu dute, aztertutako materialen %88k gutxienez propietate topologiko bat dutela. Materialen %2ak, berriz, propietate topologikoak dituzte alde guztietan. Azken horiek, material supertopologiko gisa sailkatu dituzte.
Izendapena
Aipamena berezia da, APS elkarteko kideen %0,5ek soilik lortu ohi duelako. Izendapen hau APS elkarteko kideek lortu dezakete, izena ematen duten momentuan estatus ona dutenek soilik, zehazki. Hiru egoeratan ematen da. Batetik, pertsona batek fisika arloan aurrerapenak egiten baditu ikerketa eta argitalpen originalen bidez. Bertzetik, fisika zientziara eta teknologiara aplikatzeko momentuan ekarpenak egin baditu norbaitek. Azkenik, pertsona batek APS Fellow aipamena jaso dezake fisikaren irakaskuntzan eta gizarteko jardueretan parte hartzeagatik. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219661/urtaranek-esan-du-euskal-y-aren-eta-nafarroako-loturaz-hitz-egitea-laquoiraingarriaraquo-dela-herritarrentzat.htm | Gizartea | Urtaranek esan du 'euskal Y'-aren eta Nafarroako loturaz hitz egitea «iraingarria» dela herritarrentzat | Nafarroako Gobernuak Ezkio-Itsasotik igarotzen den konexioaren bideragarritasuna ikusteko ikerketa bat eskatu dio Madrili, eta EAJ zein PSEk «alternatiba egokiagoak eta bideragarriak» | Urtaranek esan du 'euskal Y'-aren eta Nafarroako loturaz hitz egitea «iraingarria» dela herritarrentzat. Nafarroako Gobernuak Ezkio-Itsasotik igarotzen den konexioaren bideragarritasuna ikusteko ikerketa bat eskatu dio Madrili, eta EAJ zein PSEk «alternatiba egokiagoak eta bideragarriak» | AHTaren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako zatia Nafarroarekin lotzeko aukerez hitz egitea «iraingarria» da, Gorka Urtaran Gasteizko alkatearen iritziz, AHTaren lanek daramaten atzerapena kontuan hartuta. Eztabaida horretan sartu beharrean, Espainiako Gobernuari eskatu dio arreta lanak bukatzean jartzeko; hain zuzen, Euskadi Irratian emandako elkarrizketa batean gogorarazi du Bilboko eta Gasteizko sarrerak lurperatzeke daudela oraindik, eta Espainiak obra horiek egiteko konpromisoa hartu zuela: «Urteetako atzerapena daramagu, hamarkadetakoa ez esatearren, Euskadirentzat oinarrizkoa den azpiegitura bat eraikitzeko lanetan».
Hala ere, adierazi du Nafarroako lotura egiteko trena Gasteiztik pasatzearen aldekoa dela, Ezkio-Itsasotik pasatu beharrean. Zehaztu du, ordea, «txosten teknikoen araberakoa» izango dela erabaki hori: «Nik beti egingo dut Gasteizen aldeko apustua, bide horren lotura estrategikoa delako, bai iparralde-hegoaldekoa, bai ekialde-mendebaldekoa».
Zalantza ugari
EAJk eta PSEk, berriz, «alternatiba egokiagoak eta bideragarriak» eskatu dizkie Espainiari Arabako Batzar Nagusietan, eta PP eta Elkarrekin Arabak AHTa Gasteiztik igarotzeko egin duten mozioaren kontra bozkatu dute.
Nafarroako Gobernuak ere Madrili eskatu dio Ezkio-Itsasotik igarotzen den konexioaren bideragarritasuna ikusteko ikerketa bat abiatzea. Izan ere, atzo, Nafarroako Gobernuak onartu zuen Ezkioko aukerak «ziurgabetasun maila handia» duela, eta azterketa geotekniko eta hidrologiko osagarriak egitea nahi duela. Horrek, 2023ko amaierara arte atzeratuko du erabakia. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219662/bizkaiko-metalgintzako-greba-deialdiak-indarrean-dirau.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako greba deialdiak indarrean dirau | CCOOk, LABek eta UGT arduragabetzat jo dute patronalaren jarrera, eta eutsi egin diete hilabete bukaerako lanuzteei. ELAk beste eskaintza bat egin du, baina, patronalaren ustez, «onartezina» da. Bi aldeak hurrengo asteartean bilduko dira berriz.» | Bizkaiko metalgintzako greba deialdiak indarrean dirau. CCOOk, LABek eta UGT arduragabetzat jo dute patronalaren jarrera, eta eutsi egin diete hilabete bukaerako lanuzteei. ELAk beste eskaintza bat egin du, baina, patronalaren ustez, «onartezina» da. Bi aldeak hurrengo asteartean bilduko dira berriz.» | Bizkaiko metalgintza berriz ere greba dinamika batean murgiltzeko zorian dago. Sindikatuek eta FVEM patronalak negoziazio epe honetako hamabosgarren bilera egin dute, eta akordioak urrun dirudi. Patronalak 2019ko lan hitzarmenarekin alderatuta eman nahi dituen «atzerapausoak» indargabetu ezean, sindikatuek ez dituzte bertan behera utziko lanuzteak. Ondorioz, indarrean dira oraindik urriaren 27rako eta 28rako eta azaroaren 2rako eginiko deialdiak. Hala ere, bi aldeek beste bilera bat adostu dute hilaren 25erako: hor izango dute greba eragozteko azken aukera.
Bizkaiko metalgintzako hitzarmena Euskal Herriko zabalduena da, 52.000 langileri eragiten die, eta hura eguneratzeko negoziazio prozesua asko katramilatzen ari da. Iragan asteko bileraren ondoren, CCOOk, LABek eta UGTk —sektoreko ordezkaritzaren %59,5— adierazi zuten keinu bat egiteko prest zeudela FVEMek bere eskaintzako «elementu erregresiboak» kentzen bazituen, eta gaur beste eskaintza bat egiteko asmotan joan dira. ELAk ere asmo bera plazaratu du, eskaintza zerrenda berri batekin batera. FVEMek, baina, ia ez du aldatu iragan astean egin zuen eskaintza, eta, ondorioz, greba deialdia indarrean da oraindik.
Baina zeintzuk dira «elementu erregresibo horiek? Oro har, hiru dira: langileek erosahalmena ez galtzea, hau da, KPIaren araberako eguneraketak egitea, aurten hasita —iazko KPIa %6,5 izan zen, eta aurtengoa %9 inguruan dabil—; malgutasun neurriak ez biguntzea eta baimenetako ordainsariak duintzea. Horiei uko egitea 2019ko akordioarekin alderatuta atzera egitea litzateke sindikatuentzat. 2019an sinatu zuten aurreko lan ituna, eta iragan abendura arte egon zen indarrean.
FVEMek, berriz, aldaketa oso txikiak egin ditu iragan asteko proposamenean, orduan pauso garrantzitsua eman zuela iritzita. Haren arabera, horrela eguneratuko lirateke soldata taulak: %4,5 2022an; %3 2023an; eta %2,5 2024an. Era berean, %2rainokoa izan daitekeen eguneratze bat eskaini du itunaren indarraldiaren amaieran, betiere hiru urte horietako KPI bateratua aurrez adosturiko igoera finkoak baino handiagoa bada. Era berean, eta, FVEMen arabera, malgutasun eskariari dagokion urteko lan orduen kopurua apaldu du. Patronalak ohar bidez salatu du sindikatu guztiek muzin egiten dietela bere proposamenei, eta horrek kolokan jartzen duela enpresen lehiakortasuna.
ELAren proposamen berria
Sindikatu guztiek bat egin dute greba deialdiarekin, baina bi multzotan ari dira negoziatzen. Batetik, COOO, LAB eta UGT daude, ordezkaritzaren %59,5ekin; eta, bestetik, ELA dago, %40,5ekin. ELAk eskaintza berria eraman du gaurko bilerara, baina urrun dago FVEMek proposaturikotik. Bi urteko indarraldia planteatu du, aurtengoa eta 2023koa, eta bietan aurreko urteko KPIaren araberako soldata igoerak egin daitezela. Era berean ABLEen erabilera sei hilabetera murriztea eskatu du, eta subrogazioa azpikontrata ia eremu guztietara zabaltzea. FVEMen arabera, eskaintza hori onartzea «ezinezkoa da» sektoreko enpresa gehienentzat.
Horiek hala, hurrengo astearteko bilera da grebari izkin egiteko azken aukera. Urriaren 28aren eta 29aren eta azaroaren 2aren artean, Domu Santuko zubia dago, eta sindikatuek uste dute eten handia egin dezaketela ekoizpenean. Aurtengo bigarren grebaldia litzateke, udaberrikoaren ondoren. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219663/aldundiaren-txosten-baten-arabera-haize-errotek-laquokalte-larriakraquo-egingo-dizkiete-arabako-zazpi-eremuri.htm | Gizartea | Aldundiaren txosten baten arabera, haize errotek «kalte larriak» egingo dizkiete Arabako zazpi eremuri | Jaurlaritzak, ordea, eremu egokitzat jotzen ditu horiek energia berriztagarria sortzeko. Txostenak ohartarazi du ingurumenean «kalte larriak» ekar ditzakeela. | Aldundiaren txosten baten arabera, haize errotek «kalte larriak» egingo dizkiete Arabako zazpi eremuri. Jaurlaritzak, ordea, eremu egokitzat jotzen ditu horiek energia berriztagarria sortzeko. Txostenak ohartarazi du ingurumenean «kalte larriak» ekar ditzakeela. | Radio Vitoria irratiak jakinarazi duenez, Arabako Foru Aldundiko Ondare Naturalen eta Jasangarritasunaren zerbitzuak kaleratu duen txosten batean ondorioztatu dute Eusko Jaurlaritzak sorgailu eolikoak jartzeko proposatu dituen Arabako bederatzi eremuetatik zazpitan «ingurumen kalte larriak» ekarriko lituzketela.
Txostena ez dator bat Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Euskadiko Energia Berriztagarrien Lurraldearen Arloko Planaren Ohiko Ingurumen ebaluazio Estrategikoarekin. Izan ere, Jaurlaritzak egindako txostenak energia berriztagarria sortzeko eremu egokitzat jotzen ditu bederatzi esparruak, horietan hamahiru parke eoliko eraikitzeko.
Horrelako proiektu batek eremu horietako zazpitan inpaktu handia eragingo lukeela adierazi dute, ordea, azken txosten horretan, eta ingurumenari «kalte larria» edo «oso larria» eragingo liokeela. Horrez gain, azterketak adierazi du Jaurlaritzaren planak ez dituela babesten eremu babestuen artean lotura egiten duten eremuak.
Bi dira, beraz, sorgailu eolikoak jartzeko leku egokiak, ikerketaren arabera: batetik, Ganekogortan dagoena (Aiarako haranean); esparru hori jada oso «antropizatuta» dagoelako. Bestetik, Labrazako parkean eolikoak jartzea ere egoki ikusten du, jada bertan jarrita dauden errotei gehiago gehitzea izango litzatekeelako. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219664/dinamo-kieven-ultrek-san-mamesen-donetskeko-bandera-atera-zutenak-iraindu-dituzte-obusetan-idatzitako-mezuekin.htm | Kirola | Dinamo Kieven ultrek San Mamesen Donetskeko bandera atera zutenak iraindu dituzte, obusetan idatzitako mezuekin | «Separatista, putakumeak! Gora Espainia!» eta «Euskal presoak gas ganberara» idatzi dute White Boys Clubeko ultrek, besteak beste. Irudia Europako eskuin muturrera heldu da. | Dinamo Kieven ultrek San Mamesen Donetskeko bandera atera zutenak iraindu dituzte, obusetan idatzitako mezuekin. «Separatista, putakumeak! Gora Espainia!» eta «Euskal presoak gas ganberara» idatzi dute White Boys Clubeko ultrek, besteak beste. Irudia Europako eskuin muturrera heldu da. | Athleticek Atletico Madrilen aurka jokatu zuen San Mamesen iragan larunbatean, eta zeresana eman du ez partidak, harmailetan gertatutakoak baizik. Animazio harmailan ziren zaleetako batzuk Donetskeko errepublikako bandera eta bandera komunista astindu zituzten. Ertzaintzak bandera hori kendu zietela salatu zuten, baita harmailetatik ospa egin ere, protesta egiteko.
Dezente zabaldu zen irudia sare sozialetan, eta Ukrainara ere heltzea lortu zuen. Bertan, Dinamo Kiev futbol taldeko —White Boys Club du izena— ultrek banderadun Athletic zaleak mehatxatu dituzte, lau obusetan idatzitako esaldiekin. Euskal Herriaren eta euskal presoen kontrako mezuak dira. Honela diote: «Separatistak, putakumeak! Gora Espainia!»; «Euskal Herria Espainia da»; «Intxaurrondo, zulo sakonagoa egin behar zenuten»; eta «Euskal presoak gas ganberara».
Txinparta eragin du White Boys Cluben erreakzioak, eta Europako eskuin muturrera heldu lau obusen irudia. Lyon eta Parisko faxisten Telegram kanal batek argazki hura zabaldu zuen atzo, eta Twitterren ere izan du zer esana.
Bestalde, futbol partidaren egunean bertan, larunbatean, Twitterren ere Visegrad24 izeneko kontuak Donetskeko banderaren irudia argitaratu zuen. Europa erdialdeko eta ekialdeko berriak partekatzen dituen kontu bat da; hain zuzen, Txekiakoak, Hungariakoak, Poloniakoak eta Eslovakiakoak. Txiokatutako mezuan diote «euskal separatistek Errusiari babesa» erakutsi ziotela, eta «Errusia urte luzez aritu dela finantzatzen mugimendu separatistak Espainian». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219665/peio-etxelekuk-kanboko-herriko-etxeko-gehiengoa-utzi-du.htm | Politika | Peio Etxelekuk Kanboko Herriko Etxeko gehiengoa utzi du | Jean François Lacosta hautetsiak ere hautu bera egin du. Chistrian Deveze Kanboko auzapezak lur eta hirigintza kudeaketan duen politika kritikatu, eta sostengua erakutsi diote asteburu honetako mobilizazioari. | Peio Etxelekuk Kanboko Herriko Etxeko gehiengoa utzi du. Jean François Lacosta hautetsiak ere hautu bera egin du. Chistrian Deveze Kanboko auzapezak lur eta hirigintza kudeaketan duen politika kritikatu, eta sostengua erakutsi diote asteburu honetako mobilizazioari. | Kanboko (Lapurdi) Herriko Etxeko gehiengoa utziko dutela jakinarazi dute Peio Etxeleku eta Jean François Lacosta hautetsiek agiri batean. Adierazi dutenez, urriaren 10ean egin zuten gehiengoko bilkuran jakinarazi zieten taldeko gainerako hautetsiei. Marieneko laborantza lurren aferan kritiko agertu da Etxeleku azken hilabeteetan, eta hori ez da Christian Deveze auzapezaren gustukoa izan, dirudienez. «Auzapezak galdetu zigun Kanboko lur eta hirigintza kudeaketako politikari zegokionez genituen ikusmolde ezberdinak isilpean atxikitzea edo gehiengotik ateratzea», esplikatu dute. «Dolutan eta seriostasunekin egin behar izan dugun hautu bat da».
Ez da edonoiz heldu bi hautetsien iragarpena. Izan ere, Marieneko lurrak okupatzera deitu dute asteburu honetarako zenbait eragilek. ELBk, Lurzaindiak, Nahi Dugun Herria Kanboko talde politiko abertzaleak eta ingurumenaren defentsarako CADE elkarteak abiatu zuten ekinaldia, baina, aste honetan, FDSEA eta Laborari Gazteak sindikatuen babesa ere izan dute. Ezohikoa da bi laborari sindikatuak batera agertzea. «Asteburu honetan gure herrian izanen diren gertakariak direla era, gure sostengu osoa adierazi nahi diegu lurraldeko laborariei, gure herriko laborantza lurren zainketaren eta defentsaren alde egiten duten mobilizazioa kari», adierazi dute Etxelekuk eta Lacostak.
Hautetsien hitzetan, laborantza lurren defentsa egitean, lurraldearen elikadura burujabetza defendatzen da. «Sinetsarazi nahi digute etxebizitzaren arazoaren konpontzeko, etengabe laborantza lur hoberenen jatea dela gako nagusia», esplikatu dute. «Alderantziz, iduri zaigu hutsak diren etxebizitzen zaharberritzeari eta hiri barnearen dentsitatearen indartzeari lehentasuna emanez eta kudeaketa publikoa sustatuz Kanboko herriak bete ditzakeela bi helburu : garapen erritmo moderatu bat atxikitzea eta egoitza sozialean bete behar dituen arauak errespetatzea».
Azken urteetan Ipar Euskal Herriko politikagintzan lekua hartzen ari da Etxeleku. EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko presidentea izateaz gain, Errobi poloko erreferentea ere bada Euskal Hirigune Elkargoan. Azken hilabeteetan, behin baino gehiagotan kritikatu du Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariaren kudeaketa. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219666/hizkuntza-politikarako-zirrikitu-bila-lege-esparru-zurrunean.htm | Gizartea | Hizkuntza politikarako zirrikitu bila lege esparru zurrunean | Espainiako auzitegien oldarraldiaz gaindi, hizkuntza politika eraginkorra garatzeko moduez gogoetatu dute Eibarren, Euskal Herriko eta Kataluniako ikuspegietatik. Katalanaren Aldeko Itun Nazionala aurkeztu du Eva Ponsek; tresna juridiko eta hizkuntza politiko berriak, Iñigo Urrutiak. | Hizkuntza politikarako zirrikitu bila lege esparru zurrunean. Espainiako auzitegien oldarraldiaz gaindi, hizkuntza politika eraginkorra garatzeko moduez gogoetatu dute Eibarren, Euskal Herriko eta Kataluniako ikuspegietatik. Katalanaren Aldeko Itun Nazionala aurkeztu du Eva Ponsek; tresna juridiko eta hizkuntza politiko berriak, Iñigo Urrutiak. | Hizkuntza gutxituekiko hertsatzailea, geroz eta hertsatzaileagoa, den legediaren arrakaletan hizkuntza politika eraginkorra garatzeko moduez aritu dira Eva Pons eta Iñigo Urrutia legelariek, gaur goizean Eibarren (Gipuzkoa), UEUk, Jakinek eta Txillardegi Gogoeta Guneak antolatutako XXI. menderako hizkuntza politikaz jardunaldian.
Espainiako auzitegiek, batik bat azken hamarkadan, elebitasunaren gainean garatutako ikuspegi murriztailearen jatorrira jo du lehenik Ponsek, eta Kataluniako Estatutarekin gertatutakoa gogora ekarri du. Prozesu hura baliatzen saiatu ziren, hizkuntzaren normalizazioaren alde Katalunian bertan garatutako legeak eta horien xedeak maila altuagoko lege batera eramateko, baina Espainiako Auzitegi Konstituzionalak baliogabetu egin zuen 2010ean. Inpugnazioak ez zien eragin «kontzeptu handiei» soilik, baita arlo linguistikoarekin lotutako beste hainbat punturi ere, Ponsek zehaztu duenez. Halaber, auzitegiak konstituzioaren aurkakotzat jo zuen katalanari «lehentasunezko izaera» emateko ahalegina.
Sententziak interpretaziorako eta aplikaziorako aukera desberdinak zabalik utzi bazituen ere, Auzitegi Konstituzionalak ikuspegi murriztailea hartu, eta, estatututik harago, ordura arteko hainbat lege eta arauditara ere eraman zuela azaldu du Ponsek. Hala ere, katalanaren normalizaziorako lege nagusia denak —Normalizazio Linguistikorako 1/1998 Legeak— indarrean jarraitzen duela nabarmendu du. Hark ezartzen du marko juridikoa, hizkuntza politikari dagokionez, adierazi duenez, baina ñabartu du auzitegiak etengabe ari direla legediak «berrinterpretatzen», eta horrek hizkuntza politikak juridikoki «segurtasunik ez» izatea dakarrela.
Ituna, helburu berekin
Testuinguru horretan, eta katalanak egun dituen erronketara egokitzeko asmoz, berriki abiarazitako egitasmo bat aurkeztu du Ponsek: Pacte Nacional per la Llengua —Hizkuntzaren Aldeko Itun Nazionala—. Generalitatetik bertatik sustatu dute akordioa, eta hartara batu dira gehiengo politikoa eta herrialdeko hainbat gizarte erakunde. Nork bere ekarpenak egin ostean, asmoa oinarrizko hainbat proposamen garatzea dela zehaztu du. Katalanaren normalizaziorako zutabe izan diren hiru ideien gainean garatu dute akordioa: Kataluniako herritarrek katalana menperatu ahal izatea, katalana hizkuntza «osoa» eta funtzio guztietarako baliagarria izatea eta «arrakala soziala» saihestea. «Lau hamarkadaren ondoren, helburu horiek partzialki baino ez dira lortu, eta beharrezkoa da kontsentsuak eta oinarri linguistikoak berritzea, helburu horietara bidean aurrerapenak lortzeko».
Ponsen hitzek oihartzun egin dute, ez soilik botere judizialaren oldarraldiak euskarari ere eragiten diolako, baita 1982ko Euskal Autonomia Erkidegoko euskararen legea onartu zutela 40 urte betetzear direlako ere, eta garai hartan abiatutako hizkuntza politikaren berrikuspena egiteko eskaera hainbatetan berritu dutelako aspaldian euskalgintzako eragileek.
Beste mugarri bat aipatu du lehenago Urrutiak: Espainiako Konstituzioa. Hark gazteleraren aldeko «asimetria» sortu zuela azaldu du; batetik, berezko hizkuntza duten eremuetan «pertsonaltasun printzipioa» ezartzen delako. Hots, ez zaio lehentasuna ematen hizkuntza gutxituari, eta norbanakoaren «aukeraren» menpe uzten da hizkuntza ofizialetako bat edo bestea erabiltzea. Eta, bestetik, asimetria horrek «isla soziolinguistikoa» duelako: «[Espainiako] Estatuko botere publikoekin harremanak izateko, euskara jakitea ez da erabilgarria. Eta autonomia erkidegoan dauden botereekin harremana izateko euskara jakitea ez da nahitaezkoa. Baldintza juridiko horiekin funtzionatzen ari gara».
Asimetriaren gainean, legea
Eta, halaber, baldintza horietara egokitu zen Euskararen Legea ere, esan duenez. «Elebitasun sozialaren hautua» hartu zuen, gogoratu duenez: hezkuntzan banaketa sistema, komunikabide publikoak bikoiztu —euskarazkoa eta gaztelerazkoa—, unibertsitatea ere bi hizkuntzetan... Hala ere, ez zen «erabateko adostasun politikoarekin» onartu, Urrutiaren esanetan, eta baziren beste bide bat planteatzen zutenak: euskarak nazio lurraldea behar zuela ziotenak, elebitasun soziala «mitotzat» zutenak.
Bi ikuskera kontrajarri horiek bi eremutan bereizi zirela uste du Urrutiak: instituzionala eta soziala. Hala ere, azken urteetan bi eremuen arteko «konfluentzia» handiagoa ikusten du, eta horren adibide direla, besteak beste, 2016ko Udal Legea eta hezkuntza akordioa.
«Aldaketarako baldintzak» badiren arren, botere judizialaren oldarraldiaz ohartarazi du Urrutiak. Ez da «ausazko» zerbait, azpimarratu duenez: «Estatutuaren kontrako senteentziaren ostean, jurisprudentzia erabat aldatu du Auzitegi Konstituzionalak, eta atzean dagoen ideia da urrutiegi joan dela katalanaren eta euskararen normalizazioa; mugatu egin behar dela».
Botere judizialaren esku hartze horren aurrean erronkak gaurkotu beharra azpimarratu du Urrutiak. «Zaharkituta» eta «hauskor» ikusten ditu 1980ko hamarkadako tresna juridikoak zein hizkuntza politikak. Horren aurrean, eta gizarte adostasunetik abiatuta, «urrats kuallitatiboak» eman behar direla defendatu du, «beharbada estatus politiko berri bati lotuta, baina baita bitartean ere». Eta oinarri baten gainean: «Euskalduna eroso sentitu dadila euskaraz aritzen Euskal Herriko edozein esparru, funtzio eta txokotan».
Estrategikoak izan daitezkeen zenbait esparru ere zerrendatu ditu: gazteen aisialdia, eremu sozioekonomikoa, hezkuntza, komunikabideak... Horrez gain, lehentasunezkotzat jo ditu Nafarroan zonifikazioarekin amaitzea, arnasguneak zaintzea eta Ipar Euskal Herrian euskararen ezagutza orokortzea. Administrazioaz ere irmo mintzatu da: «Behingoz planteatu beharreko zerbait iruditzen zait funtzio publikoko zerbitzari izateko bi hizkuntza ofizialak nahitaez jakin behar direla». Beste leku batzuetan eztabaidaezina dena hemen oraindik konpontzeke egotea deitoratu du. «Gure txikitasun horrekin lotuta dago». |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219667/frantziako-gobernuaren-aurkako-zentsura-mozioa-aurkeztu-du-ezkerreko-koalizioak.htm | Mundua | Frantziako Gobernuaren aurkako zentsura mozioa aurkeztu du ezkerreko koalizioak | Emmanuel Macronen kabineteak iragarri du Asanblea Nazionalean bozkatu gabe onartuko dituztela 2023rako aurrekontuak, konstituzioaren 49.3 artikulua erabiliz. Horrek oposizioaren haserrea eragin du. Le Penen Batasun Nazionala alderdiak ere zentsura mozio bat aurkezteko asmoa du. | Frantziako Gobernuaren aurkako zentsura mozioa aurkeztu du ezkerreko koalizioak. Emmanuel Macronen kabineteak iragarri du Asanblea Nazionalean bozkatu gabe onartuko dituztela 2023rako aurrekontuak, konstituzioaren 49.3 artikulua erabiliz. Horrek oposizioaren haserrea eragin du. Le Penen Batasun Nazionala alderdiak ere zentsura mozio bat aurkezteko asmoa du. | Frantziako Gobernuak datorren urterako aurrekontuen onarpena behartuko du Asanblea Nazionalean, konstituzioaren 49.3 artikulua baliatuta. Emmanuel Macron Frantziako presidentea gutxiengoan gobernatzen hasi zen joan den ekainean, eta horren ondorio da gertatutakoa. Konstituzioaren 49.3 artikuluaren bidez, gobernuak ez du zertan aurrekontuen lege proiektua behe ganberan aurkeztu. Elisabeth Borne lehen ministroak adierazi du «behartuta» hartu behar izan dutela bide hori, oposizioaren jarrerak beste aukerarik ez dielako eman. NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria ezkerreko koalizioak iragarri du zentsura mozio bat erregistratu duela. RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiak ere gauza bera egiteko asmoa du. Horrek gobernua erorarazi dezake.
Indarrean dagoen konstituzioa onartu zutenetik —1958. urtean—, 89 aldiz erabili dute 49.3 artikulua. Ia beti erabili dute, orain bezala, gobernua gutxiengoan zegoenean. Aukera ematen dio kabineteari testu bat onartzeko, iruditzen baldin bazaio eztabaida parlamentarioa ez doala behar bezain azkar edo uste badu testuari aurkeztutako zuzenketa kopurua gehiegizkoa dela. Azken hori salatu du gobernuak, oposizioak Asanblean duen gehiengoa baliatu baitu aurrekontu proiektuari zuzenketak egiteko eta beste batzuk baztertzeko, gobernuaren iritziaren kontra.
Bornek adierazi du gobernuak ehun zuzenketa baino gehiagorekin onartuko dituela aurrekontuak, «horietako batzuk oposizioarenak», nahiz eta 49.3 artikuluak aukera ematen dion zuzenketa horiek gabe ere onartzeko. Artikulu horren erabilera aktibatuta, oposizioak 24 ordu ditu zentsura mozio bat aurkezteko. Ezinbesteko baldintza da gutxienez parlamentarien %10en sinadurak jasotzea epe horretan, eta Jean-Luc Melenchon buru duen koalizioak adierazi du 151 sinadura aurkeztu dituela jada. Macronen Ensemble aliantzak 250 eserleku ditu Asanblea Nazionalean, eta oposizioak, 327. Zentsura mozioa onartzeko, ganberaren gehiengo osoaren babesa behar da, eta bozketa ezin da egin aurkeztu ondorengo 48 orduetan.
Mozioa onartzen badute, gobernuak dimisioa eman beharko du. Kontrara, atzera botatzen badute, lege proiektua lehen irakurraldian onartuko dute, eta gero Senatura eramango dute, atzera Asanblea Nazionalera itzuli aurretik.<br />Mathilde Panot ezkerreko koalizioaren talde parlamentarioko presidenteak nabarmendu du uko egiten diotela 49.3 artikuluaren erabilera «ohiko» bihurtzeari, eta Andre Chassaigne Alderdi Komunistakoak azpimarratu du artikulu horren erabilera «lotsagarria» dela demokraziarako.
Bakarrik ezin
Oposizioak Asanblean gehiengoa izan arren, ez litzateke harritzekoa izango gobernuaren kontrako bi zentsura mozioak bertan behera gelditzea. NUPESek eta RNk ez dute indarrik beren kabuz zentsura mozio bat onartzeko —289 boto behar dituzte horretarako—, eta nahitaezkoa dute bestearen babesa gobernua kanporatzeko. Beraz, ez da gobernuaren kontrako gehiengorik osatuko talde horietako bakoitzak erabakitzen badu soilik bere zentsura mozioa babestea. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219668/jasone-agirre-euskararekiko-konpromisorik-exijitu-gabe-dirua-eman-zitzaien-hedabide-batzuei.htm | Gizartea | Jasone Agirre: «Euskararekiko konpromisorik exijitu gabe dirua eman zitzaien hedabide batzuei» | Gobernu Kontseiluak sei milioi euroren diru-laguntza deialdia onartu du hedabideentzat, iaz baino milioi bat euro gehiago. Iaz laguntza jaso gabe geratu ziren euskarazko komunikabideak; aurten, «barruan egongo dira». | Jasone Agirre: «Euskararekiko konpromisorik exijitu gabe dirua eman zitzaien hedabide batzuei». Gobernu Kontseiluak sei milioi euroren diru-laguntza deialdia onartu du hedabideentzat, iaz baino milioi bat euro gehiago. Iaz laguntza jaso gabe geratu ziren euskarazko komunikabideak; aurten, «barruan egongo dira». | Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak sei milioi euroren diru-laguntza deialdia onartu zuen joan den astean, «sostengu ekonomikoan eta desinformazioaren aurkako borrokan laguntzeko». Hau da, iazko deialdian baino milioi bat euro gehiago banatuko dituzte. Gaur eguerdian Hamaika Telebistan izan da Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkidea, besteak beste, laguntza horren inguruan. Iaz «komunikabide handiek bakarrik» jaso zuten diru publikorik, eta euskarazkoak kanpoan geratu ziren. Iritzia aldatu du kontseiluak, eta euskarazko hedabideak barne hartuko ditu dekretu berriak. Agirreren ustez, «bada modu bat onartzeko Jaurlaritzak iaz egindako banaketa ez zela justua izan».
Dena dela, azpimarratu du dekretua «zuhurtziaz» ikusi behar dela: «Zer diru helduko da euskarazko komunikabideetara? Horixe da galdera». Agirreren ustez, milioi euro hori bideratuko dute iaz sosik jaso ez zutenentzat. «Susmoa daukat jantzia batzuentzako izango dela, eta zuentzako [euskarazko hedabideak], bikinitxo bat edo. Horrekin estali beharko dituzue gastu denak». Hala izanda, ez du uste konponbiderik ekarriko duenik euskaraz ari diren komunikabideentzat. Beste galdera bat ere bota du: «Herri gisa dauzkagun helburuei erantzuteko egokia da euskal komunikabideekin daukagun politika?».
Agirrek gaineratu du «kontrolatu» beharrekoa dela nora eta zertara doan diru publikoa. Iaz, «diru hori exijentzia gabekoa zen: euskarazko albiste gehiago sartzeko konpromiso barik, edo berrikuntzarako erabiltzeko eskatu barik». Diru hori gastuetara bideratu zela zehaztu du; «zilegi da, baina diru publikoa ez dut uste horretara bideratu behar denik», gehitu du. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219669/ibilgailu-elektrikoek-eta-energia-berriztagarriek-apaldu-egin-dute-isurien-gorakada.htm | Mundua | Ibilgailu elektrikoek eta energia berriztagarriek apaldu egin dute isurien gorakada | Energia fosilen karbono isuriak hazi egingo dira aurten ere. Igoera %1ekoa izango da, Nazioarteko Energia Agentziak iragarri duenez. | Ibilgailu elektrikoek eta energia berriztagarriek apaldu egin dute isurien gorakada. Energia fosilen karbono isuriak hazi egingo dira aurten ere. Igoera %1ekoa izango da, Nazioarteko Energia Agentziak iragarri duenez. | Erregai fosilek eragindako berotegi gasen isuri kopurua handitu egingo da beste behin, IEA Nazioarteko Energia Agentziak gaur argitaratu duen txostenean iragarri duenez. Agentziaren arabera, «egungo energia krisiak» eta Ukrainako gerrak sektorean eragin dituen ondorioek gorakada handi baten inguruko kezkak piztu dituzte aurten, baina 2022. urtean «soilik %1ekoa» izango dela nabarmendu du. «Iazko hazkundearen zati txiki bat» —%6koa izan zen igoera 2021ean—. Kopurua askoz ere handiagoa litzateke «energia berriztagarrien eta ibilgailu elektrikoen zabalkunde indartsuagatik» izan ez balitz.
Munduan, 300 milioi tona karbono dioxido isuriko dira aurten erregai fosilen erabileragatik, iazko kopuruen aldean; 33.800 milioi tona orotara. Iaz, pandemiaren murrizketak arintzearekin eta ekonomiaren suspertzearekin batera, 2.000 tona ingurukoa izan zen gorakada. Aurten, abiazio sektorea izan da isuriak areagotzeko arrazoi nagusia, hegazkin bidaiak ugaritu direnez gero.
Isurien hazkundea hiru bider handiagoa litzateke aurten —ia milioi bat tonakoa—, energia berriztagarrien eta ibilgailu elektrikoen zabalkunderako eman diren urratsengatik ez balitz. «Errusiaren Ukrainako inbasioak eragin duen energia krisi globalak herrialde ugari bultzatu ditu gas naturalaren hornikuntza baztertzera, Errusiak merkatutik atxiki baitu. Albiste itxaropentsua da eguzki eta haize energia hutsune hori betetzen ari dela neurri handi batean, eta ikatzaren gorakadak txikia eta behin-behinekoa dirudiela», adierazi du Fatih Birol IEAko zuzendari nagusiak. «Horrek esan nahi du CO2 isuriak askok beldur zirena baino motelago hazi direla eta gobernuen politikak benetako egitura aldaketak bultzatzen ari direla energia ekonomian».
Marka berriztagarrietan
IEAk garrantzia aitortu dio eguzki eta haize energiaren ekoizpenaren garapenari. 2022an, 700 terawatt-ordukoa izango da, agentziaren kalkuluen arabera. «Inoizko hazkunderik handiena». Bi iturri horiei dagozkie energia berriztagarrien ekoizpenak izan duen gorakadaren bi heren. Iturri hidrikoek zailtasun handiak izan dituzte aurten, muturreko lehorteengatik, baina haren ekarpenak ere gora egin du, eta energia berriztagarrien hazkundearen bosten bat dagokio. Eguzki eta haize energiaren atzetik, ikatzaren bidezkoa izango da 2022an gehien haziko den energia iturria. Herrialde askok haren aldeko apustua indartu dute, gas naturalaren garestitzeari aurre egiteko. Ikatzak eragindako isuriak 200 milioi tona inguru haziko dira aurten —%2—. Asian izango da gorakadarik handiena.
Ia beste horrenbeste egingo dute gora petrolioaren isuriek: 180 milioi tona, guztira. Garraioaren sektoreak bultzatu du gehien petrolio kontsumoa, pandemia garaiko bidaia murrizketak kendu izanaren ondorioz. Abiazioak eragin ditu petrolio isurien hazkundearen hiru laurden, nabarmen ugaritu baitira nazioarteko hegaldiak. Hala ere, sektorearen isuri kopurua pandemia aurreko kopuruaren %80ren parekoa izango da aurten.
Datorren urteari begira, IEAk uste du gas naturalaren merkatuaren «ziurgabetasunak» baldintzatuko dituela energia kontsumoaren joerak, neurri handi batean. Horrez gain, adierazi du aintzat hartzekoak direla «2022an azaleratu diren egiturazko aldaketen zantzu itxaropentsuak». Datorren urtean berotegi isuriak murrizteko politikak «indartu» egingo direla espero du, besteak beste, Europako Batasunak, AEBek, Txinak, Indiak eta Japoniak iragarri dituzten planengatik. Agentziak urriaren 27an kaleratuko du 2023rako energia kontsumoen eta isurien joerei buruzko txostena. |
2022-10-19 | https://www.berria.eus/albisteak/219670/estu-antzean-baina-geldiezin.htm | Kirola | Estu antzean, baina geldiezin | Realak sufrituta irabazi du Mallorcaren aurkako partida; Merinok egin du gola. Txuri-urdinek orain 55 urteko marka hobetu dute, zortzi partida jarraian irabazita. 75 urteko bazkide bat hil da, harmailetan ondoeza egin eta gero. | Estu antzean, baina geldiezin. Realak sufrituta irabazi du Mallorcaren aurkako partida; Merinok egin du gola. Txuri-urdinek orain 55 urteko marka hobetu dute, zortzi partida jarraian irabazita. 75 urteko bazkide bat hil da, harmailetan ondoeza egin eta gero. | Reala geldiezin ari da azken boladan. Irabazi egin du azken jardunaldietan, nola txapelketa batean, hala bestean, aldez edo moldez. Jadanik zortzi dira segidan irabazi dituen partidak, eta Espainiako ligan lortu ditu haietako bost. Gaur azkena, Mallorca menderatuta: 1-0. Gisa horretara, txuri-urdinek beren historiako garaipen kopuru handiena kateatu dute, 1967ko marka hobetuta. Donostiarrek zazpi eskuratu zituzten urte hartan.
Imanol Alguacilen taldeak beste ale bat gehitu du zakura. Sufrituta egin ere, aurkariak izugarri estutu baitio bigarren zatian. Ordea, urrezko hiru puntu batu ditu, sailkapeneko hirugarren postuan kokatzeko. Emaitza horri esker, Realak aurre hartu die Atletico Madrili eta Betisi. Taldeak neurketa hasi orduko ondu du garaipena, baina, egiari zor, ez du modu distiratsuan eskuratu. Teknikari oriotarrak aldaketak egin ditu hamaikakoan. Besteak beste, Robin Le Normandi eta Martin Zubimendiri eman die atseden, eta Mikel Merino hasieratik kokatu, bi partida eta gero.
Hain justu, nafarra izan da golegilea, partida hasi eta gutxira. Erdilariak buruz errematatu du Brais Mendezek egindako korner jaurtiketa bat, eta sasoiko lehen gola egin du laugarren minutuan. Estrategiako jokaldian aurreratu da Reala, beste behin: azken lau partidetan gol bana egin du gisa horretara. Berehalakoan aurrea hartuta, neurketak itxura ona hartu du etxekoentzat. Dena den, Mallorcak pare bat saialdi egin ditu gola jaso eta gutxira. Angel Rodriguezek langara bota du baloia 12. minutuan, boleaz jota. Hura izan da bisitariek lehen zatian izandakoa aukerarik onena.
Realak izan du jokoaren nagusitza lehen zatian, eta bigarreneko minuturik gehienetan. Mallorcak lagundu egin dio horretan. Izan ere, Javier Agirre teknikariak 5-4-1eko sistema prestatu du Anoetarako. Txuri-urdinei utzi die gidaritza, eta itxaro egin du, zer gertatuko. Hala, baloi jabetza etxekoena izan da, eta haiek izan dituzte lehen zatiko aukerarik argienak. Ordea, ez dute aldea handitzen asmatu. Take Kubok ate aurrean huts egindako aukera izan da horren adibide, 25. minutuan. Japoniarrak huts egin du, zailena egin eta gero.
Barkatzea, kalterako
Hala igaro dira lehen zatiko gainontzeko minutuak. Realak jokoaren kontrola izan bai, baina minik ez du egin azken metroetan. Horrela amaitu da lehen erdia, eta erasoari emanda ekin dio bigarren zatiari ere. Batez ere, geldikako jokaldietan egin du min: atsedenalditik itzuli eta hamar minuturen barruan lau korner atera dituzte etxekoek.
Alabaina, Realak barkatu egin du, lehen zatian bezalaxe, baina arriskua handiagoa izan du. Mallorcak estu hartu du Imanolen taldea, eta Agirreren multzoa gailendu egin da jokoan donostiarrei nekeak gain hartu ahala. Sufritu egin du Realak, izugarri egin ere. Gorriek gol aukerak kateatu dituzte bata bestearen atzetik, eta Anoetakoak iparra aurkitu ezinda aritu dira. Mallorcak gol bat ere egin du, 56. minutuan, baina epaileak ezerezean utzi du, Ndiayek Aritz Elustondori falta egin diolako. Aurrelariak apropos zangotrabatu du Beasaingo atzelaria, eta atera bakar-bakarrik jotzeko.
Realari luze egin zaio norgehiagokaren azken zatia. Baloi jabetza galduta, deseroso aritu dajokoan, eta kontraerasoak probestu ditu Mallorcak. Alex Remirok egindako geldiketa bat gako izan da emaitzari eusteko. Lortu dute hori, azkenerako, eta txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dute garaipena erdietsita. Aise edo estu, puntuak biltzea da loriarako gakoa, eta gaur-gaurkoz, bide horretan ondo ari da Reala: «Asko kostatzen da partidak irabaztea, eta zortzi jarraian lotzea oparia da guretzat. Oso pozik gaude horregatik», esan du Mikel Merinok partida amaitu orduko.
Samina nagusitu da Anoetan
Harmailetatik heldu da neurketako albiste garratza. 75 urteko zale bat hil da, neurketaren atarian ondoeza egin eta gero. Partida aurreikusi baino beranduago hasi da hori dela eta. Larrialde zerbitzuek Donostiako Ospitalera eraman dute bazkidea, eta handik gutxira hil da. Halakoetan, soropilekoa itzalean geratzen da: «Denon izenean, atsekabea helarazi nahi diet senideei», adierazi du Merinok. Realak ere bat egin du saminean, eta hildakoari eskaini dio garaipena, klubak sare sozialetan argitaratu duenez. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219694/atxilotu-dute-basurtuko-erietxean-haur-jaioberri-bat-bahitu-duen-emakumea.htm | Gizartea | Atxilotu dute Basurtuko erietxean haur jaioberri bat bahitu duen emakumea | Ospitalean sartu da bart, osasun langile baten plantak eginez, eta haur bat eraman du. Santutxun agertu da umea, gaur goizean: onik dago, gurasoekin. Ertzaintzak ikerketa abiatu du, eta Osasun Sailak pazientearen segurtasunerako talde korporatiboaren bilerara deitu du, protokoloak aztertzeko. | Atxilotu dute Basurtuko erietxean haur jaioberri bat bahitu duen emakumea. Ospitalean sartu da bart, osasun langile baten plantak eginez, eta haur bat eraman du. Santutxun agertu da umea, gaur goizean: onik dago, gurasoekin. Ertzaintzak ikerketa abiatu du, eta Osasun Sailak pazientearen segurtasunerako talde korporatiboaren bilerara deitu du, protokoloak aztertzeko. | Tentsio handiko orduen ondoren, lasaitasuna berreskuratzen saiatzen ari dira jada Basurtuko ospitalean (Bilbo). Atzo gauean emakume batek haur jaioberri bat bahitu zuen, eta umea ez da gaur goizera arte agertu: Santutxu auzoko atari batean utzi du; onik da txikia, osasun arduradunek baieztatu dutenez. Emakumea, berriz, goizean atxilotu du Ertzaintzak, Zorrotza auzoan.
Ikusi gehiago: Protokoloaren arabera, haur jaio berriek amarekin egon behar dute une oro
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak goizean goiz zabaldu duenez, bart 22:00 aldera gertatu zen bahiketa: emakume bat ospitalean sartu zen osasun langile baten itxurak eginez. Ginekologia plantan sartu zen, eta haur bat eraman zuen, hari azterketa bat egin behar ziola esanda. Gurasoek sumatu zuten nabarmen luzatzen ari zela azterketa, eta ospitaleko bertze langileei umea non zen galdetu zieten. Jarraian, bai bertako langileak eta bai haurraren aita umearen bila hasi ziren, baina ez zuten erietxean aurkitu.
Haurtxoa 08:00 aldera agertu da, Santutxu auzoko atari batean –Karmen plazako 26. zenbakian–. Bahitzaileak zortzigarren solairuko etxebizitza baten aurrean utzi du; txirrina jo, eta alde egin du. Bizilekuko jabeak batzuen bahiketaren berri; beraz, atea ireki eta lurrean ume bat ikustean, Ertzaintza deitu du. Umea onik dago; anbulantzian eraman dute erietxera, han identifikatu dute, probak egin dizkiote, eta arazorik ez duela baieztatu dute. Gurasoekin dago jada.
Jaioberria eraman duen andrea, berriz, 10:30 aldera atxilotu dute, Zorrotza auzoan. Segurtasun kamerek haren irudiak hartuak zituzten, eta horiek zabaldu ditu Ertzaintzak goizean, hura aurkitzen laguntzeko. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez, atxilotu aurretik ere identifikatua zuten emakumea: 24 urte ditu. Atzeman dutenean, lagun batekin zegoen Zorrotzako Azoka plazan, eta «urduri» sumatu dute poliziek.
Emakumea Ertzaintzaren Deustuko komisarian dago atxilo, eta han hartuko diote deklarazioa. Andrazkoak ez zuen aurrekari penalik, Erkorekaren arabera. Gertatutakoa argitzeko ikerketa abian du Ertzaintzak, baina, lehen zantzuen arabera, emakumearen helburua zen jaioberriren bat bahitzea, ez jaioberri hori espresuki. Izan ere, sailburuak azaldu duenez, andreak «zenbait saiakera» egin zituen atzo: erietxeko beste gela batzuetan ere sartu zen ume bila.
Segurtasun batzordea bilduko da
Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du eurek ere gertatutakoa ikertuko dutela, eta, horretarako, pazientearen segurtasunerako talde korporatiboaren bilerara deituko duela gaur bertan. «Segurtasun arazoren bat dagoenean, batzorde horrek aztertzen du zer gertatu den eta zergatik, eta protokoloak hobetzeko neurriak proposatzen ditu». Hain justu, Basurtuko ospitalean bertan egindako adierazpenetan, jaioberrien segurtasuna bermatzeko protokoloaz mintzatu da sailburua: «Ezarrita dago umea beti gurasoetako batekin egotea, eta, haiek ezin badiote lagundu, gure profesional bati eska diezaiokete. Informazio hori eman egiten zaie pazienteei, baina erditu osteko gorabeherak ere ulertu behar dira, ama bat umea izan eta gero zein egoera fisiko eta emozionalean dagoen».
Bahitutako haurraren gurasoekin ere egon da goizean Sagardui: «Gure profesionalak haien alboan egon dira momentu oro, eta familia babestuta sentitu da; esker ona adierazi dute». Erietxeko langileen jarrera ere txalotu du sailburuak, «laguntza profesionala ez ezik, humanoa ere eman» dutelako. Eta gertatutakoa barneratzeko laguntza eskaini die, bai familiari, bai langileei ere: «Oso une gogorrak izan dira, tentsio handikoak, eta saiatu dira gainerako pazienteek egoera nabaritu ez zezaten. Inork ez du halakorik bizi nahi». Hala ere, lasaitasunerako deia egin du: «Kasu hau zoritxarrekoa da, baina bakana da. Sakon aztertuko dugu zer gertatu den, eta protokoloak egokitu behar badira, hala egingo dugu».
Antzeko kasuak
Orain dela hamar urte ere, antzeko zerbait gertatu zen Donostia ospitalean. Jaioberri baten gurasoak lo zeuden bitartean, emazteki batek haien haurtxoa bahitu zuen. Ordu batzuk geroago, onik topatu zuten haurra. Handik bi urtera, 2014. urtean, bertze emakume bat ume bat bahitzen saiatu zen, baina erizain bat egoeraz jabetu zen, eta Ertzaintza abisatu zuen. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219695/protokoloaren-arabera-haur-jaio-berriek-amarekin-egon-behar-dute-uneoro.htm | Gizartea | Protokoloaren arabera, haur jaio berriek amarekin egon behar dute uneoro | Protokoloaren arabera, haur jaio berriek amarekin egon behar dute uneoro. | Haur jaio berriak dauden uneko Osakidetzaren protokoloak dioenez, haur jaio berriari egiten zaizkion proba guztiak erditu den amaren alboan egin behar dira. Hori ezingo balitz egin, amaren osasun egoera dela medio, aita edo senideren batek lagundu beharko lioke osasun langileari haur jaio berriari probak egin bitartean. Protokolo hori indarrean dago haur jaio berrien eta haurren atal guztia artatzen duten sailetan. Haurra ospitaletik atera arte protokolo hori segitu behar da.
Protokolo hau zorroztu zuten 2014an, Izan ere, 2012ko irailean Donostiako ospitalean emakume batek haur bat bahitu zuen, gurasoak gelan lotan zeuden bitartean. Haurra onik bilatu zuten gero.
Ikusi gehiago: Onik aurkitu dute Basurtuko erietxean bahituriko haur jaioberria | |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219696/ertzaintza-bortizki-oldartu-zaie-bizkaiko-metalgintzako-grebalariei.htm | Ekonomia | Ertzaintza bortizki oldartu zaie Bizkaiko metalgintzako grebalariei | Tecuni enpresaren atarian izan da gatazka, Ortuellan (Bizkaia). CCOOk, LABek eta UGTk lanuzteei eutsi diete, urrun baitirudi sindikatuen eta FVEM patronalaren arteko adostasunak. | Ertzaintza bortizki oldartu zaie Bizkaiko metalgintzako grebalariei. Tecuni enpresaren atarian izan da gatazka, Ortuellan (Bizkaia). CCOOk, LABek eta UGTk lanuzteei eutsi diete, urrun baitirudi sindikatuen eta FVEM patronalaren arteko adostasunak. | Bizkaiko metalgintzako langileek protesta egin dute, berriz ere, lan hitzarmena berritzeko eskean. Hura erdiesteko negoziazioak ez dira eraginkorrak izaten ari, oraingoz, eta sindikatuen eta patronalaren arteko tentsioa nabarmena da oso; hala, aldarrikapenak ez dira eten, ezta lanuzteak ere. Gaur, bada, are gehiago gaiztotu da giroa: Ertzaintza gogor oldartu zaie Tecunin enpresaren atarian protestan ari ziren langileei.
Tirakadak, bultzadak, eta zenbait kolpe izan dira oldarraldian, irudiek agerian uzten duten gisan.
Ikusi gehiago: Urrats txikiak ez dira aski izan Bizkaiko metalgintzako greba deialdia eragozteko
Zenbait kazetari ere bertaratu dira protestaren gaineko informazioa biltzeko, eta, hain zuzen ere, horietako baten kontra ere egin du Poliziak. Hamaika telebistak jakinarazi duenez, hedabideko kazetari bati jazarri zaio Ertzaintza, eta mehatxatu ere egin dute, haren kontrako salaketa bat jarriko dutela esanez.
Sindikatuen mezua Jaurlaritzari
CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Ertzaintzaren jokabidea salatu dute, eta ohartarazi dute FVEMek negoziazioa «blokeatzen» jarraitzen badu beraiek «sektorea blokeatuko» dutela. Ohar bateratu batean, azpimarratu dute euren protesta «erabat baketsua» izan dela; ez, ordea, Ertzaintzarena. «Mobilizazioaren hasieratik modu probokatzaile eta bortitzean jardun du, langileak identifikatuz eta indarra erabiliz mobilizazioa desegiten saiatzeko».
Hori ikusirik, sindikatuek galdetu diote Eusko Jaurlaritzari ea «noren alde dagoen», «lan baldintzak okertu eta sektorea prekarizatu nahi duen patronalaren alde» edo «lan baldintza duinak aldarrikatzen dituzten sektoreko langileen alde»
Sindikatuek berretsi dute hitzarmen bat egon arte ez dela «normaltasunik» egongo Bizkaiko metalgintzaren sektorean, eta urriaren 27rako eta 28rako eta azaroaren 2rako deitutako greba egunei eusten dietela. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219697/zubietako-erraustegia-ikuskatu-duen-funtzionarioak-prebarikazioa-egin-ote-duen-ikertzeko-eskatu-du-fiskalak.htm | Gizartea | Zubietako erraustegia ikuskatu duen funtzionarioak prebarikazioa egin ote duen ikertzeko eskatu du fiskalak | BERRIAk irailaren 17an argitaratutako informazio bat oinarri hartuta abiatu du ekinbidea fiskaltzak. Zaldibarko zabortegia ikuskatu zuen teknikari beraren lana da ikertzea nahi dutena. | Zubietako erraustegia ikuskatu duen funtzionarioak prebarikazioa egin ote duen ikertzeko eskatu du fiskalak. BERRIAk irailaren 17an argitaratutako informazio bat oinarri hartuta abiatu du ekinbidea fiskaltzak. Zaldibarko zabortegia ikuskatu zuen teknikari beraren lana da ikertzea nahi dutena. | GuraSOSek iragarri du fiskaltzak dekretu baten bidez eskatu diola epaitegiari iker dezala Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) funtzionamendua ikuskatu duen funtzionarioaren lana. BERRIAk irailaren 17an argitaratu zuen informazio bat hartu du fiskaltzak ikerketa abiatzeko arrazoi gisa. Hain zuzen ere, erraustegian lanean aritutako behargin batek hainbat agiri eta irudi utzi zituen euskarazko kazetaren esku. Horiek erakusten dute Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko baimenik gabeko drainatze tutuak eraiki zituztela lehen suzko probak hasi ostean. Urrats hori baliagarria izan daiteke ikertzeko ea horiek eragin duten erraustegiaren inguruan atzemandako kutsadura.
Olatz San Miguel eta Joseba Belaustegi GuraSOSeko kideek Donostian egindako agerraldi batean iragarri dutenez, fiskaltzak gertakari horren inguruan egindako ikerketaren ondorioak (71/22 ikerketa diligentziak) helarazi dizkio Donostiako Guardiako Epaitegiari. Ekinaldiaren aurreko pausotzat jo du GuraSOSek irailaren 21ean helarazi zion idatzi bat. Dioenez, dokumentazio horrek «agerian uzten du likidoak husteko drainatze bat instalatu dela errekuntza gasen hodian, baimenik gabe. Ikuskapenak egin zituen teknikariak ustez ez ikusiarena egin zion horri».
GuraSOSek azaldu duenez, fiskalak «ondorioztatu» du gertaera horietan badaudela delitu baten zantzuak; hain zuzen ere, Zigor Kodearen 329.1 artikuluak tipifikatutakoak. Ingurumen prebarikazioa xehatzen du artikulu horrek, eta, besteak beste, sei hilabete eta hiru urte arteko zigorrak aurreikusten ditu. Horrez gain, litekeena da prebarikazioa egin duen funtzionarioak, ageriko legez kanpoko jardunei ezikusiarena egin dienak alegia, isunak eta inhabilitazio zigorrak jasatea.
GuraSOSek fiskalari helarazi zion dokumentazioak dio «drainatze tutu klandestino bat» dagoela Zubietako erraustegian, eta begi bistan dagoela, gainera. «Ezinbestez jabetu behar ziren instalazioetan bertan Ingurumen Saileko ikuskariak egindako kontroletan». Dokumentazio horietan, GuraSOSek aipatzen ditu zeintzuek parte hartu zuten ikuskaritza horietan; besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzak, Ekondakin erraustegiko kontzesionarioak eta Ekobal enpresa operadoreak. Bisita horietako batean, Uraren Agentziako ordezkari bat eta Gipuzkoako Foru Aldundiko bat ere izan ziren.
Zaldibarko ikuskatzaile bera
Hain zuzen ere, ikuskatzailea beti bera izan zela zehaztu du guraso plataformak: Hipolito Bilbao Intxaurraga. Teknikari hori bera da IPPC Kutsaduraren Prebentzio eta Kontrol Bateraturako Batzordearen Ingurumen Saileko arduradun teknikoa, Jaurlaritzan. Erraustegiei, zabortegiei, porlan fabrikei eta halako instalazioei ingurumen baimen bateratuak emateaz arduratzen da. Hark eman zizkion Verter Recycling 2002 SM enpresari ingurumen baimenak, eta zabortegia amildu aurreko ikuskaritza aktak ere berak sinatu zituen. Zubietako erraustegiaren ingurumen baimenaren tramitazio korapilatsua ere haren ardurapekoa izan da.
Udan erraustegi ondoan den Arkaitzerrekan izandako kutsadurak eragin ditu prozedura horiek guztiak. Uztailaren 13an apar likatsu bat agertu zen errekan. GHK-k jakinarazi zuen erraustegiaren sistema itxia dela, eta ezinezkoa dela ura kanpora irtetea. Alabaina, BERRIAk eskuratu zuen argazkiak erakusten du instalazioaren aurrezkailuaren gunean ura drainatzeko tutu bat ezarri zutela, errekuntzan izaten ari ziren arazo teknikoen ondorioz. Tutu horiek ez zeuden proiektuan, eta baimenik gabe jarri zituzten.
Plataforma horrek adierazi du «oso kezkatuta» daudela erraustegiaren egoerarekin eta inguruko lur eta uretan azaldu den kutsadurarekin. Besteak beste, dioxina, furano, fenol eta beste osagai toxiko arriskutsu batzuen presentzia baieztatu dute SGS eta Idom laborategiek egin eta GuraSOSek Jaurlaritzako Ingurumen Sailean eskuratutako ikerketek. Horri aurre egiteko, berriz ere herritarren mobilizazioa aktibatuko duela jakinarazi du GuraSOSek. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219698/bihar-hasiko-dira-kanboko-lurren-okupatzen.htm | Gizartea | Bihar hasiko dira Kanboko lurren okupatzen | Astebururako programazioa antolatu dute Marieneako lurretan. ELB, FDSEA, eta Jeunes Agriculteurs laborari sindikatuek, Lurzaindiak, Cadek, Ostia kolektiboak eta Nahi Dugun Herria talde politikoak deitu dute bertan parte hartzera. | Bihar hasiko dira Kanboko lurren okupatzen. Astebururako programazioa antolatu dute Marieneako lurretan. ELB, FDSEA, eta Jeunes Agriculteurs laborari sindikatuek, Lurzaindiak, Cadek, Ostia kolektiboak eta Nahi Dugun Herria talde politikoak deitu dute bertan parte hartzera. | Kanboko Marieneako laborantza lurretan (Lapurdi) plantatuko dira ekintzaileak asteburu honetan. Bihar arratsaldean eman dute ordua, 18:00etan, mobilizazio asteburuari hasiera emateko. Badira urte batzuk Bouygues Immobilier enpresaren eraikuntza proiektu bati aurre egiteko protestan ari direla hainbat kolektibo, eta afera justiziaren aitzinera eraman ondotik, okupazio asteburu bat antolatzea deliberatu dute.
Hasieran, ELBk, Lurzaindiak, Ostia kolektiboak eta Kanboko ezkerreko abertzaleen Nahi Dugun Herria talde politikoak parte hartzeko deia egin zuten. Aste honetan, FDSEA eta Jeunes Agriculteurs laborari sindikatuek ere bat egin dute okupazioarekin, «laborantza lurren defentsan» aritzeko. Bakan gertatzen da bi sindikatu horiek ELBrekin batean agertzea deialdi batean.
Auzitegitik okupaziora
Bataila juridikoa Paueko Auzitegi Administratiboan (Biarno) hasi zuten Lurzaindiak, Cadek eta Nahi Dugun Herria taldeak. Kanboko Tokiko Hirigintza Plana auzitan ezarri zuten, Bouygues enpresak duen eraikuntza proiektua oztopatzeko. Uda honetan, ordea, epaileak atzera bota du errekurtsoa, argudiatuz Marieneako lurren laborantzarako izaera ezin dela frogatu. Erabakia «ulertezina» egin zaie eragileei, eta dei egitea deliberatu dute. Izan ere, gaur egun, Ossau Irati sor-markaren barruan ari den laborari batek baliatzen ditu lur horiek. Helegitearen erantzunaren beha daude orain. Aldi berean, Cadek Bouygues Immobilier enpresak pausatutako eraikitzeko baimena auzitan ezarri du, eta erantzunaren beha daude horiek ere.
Auzitegien erabakien gainetik, eragileek Marieneko laborantza lurrak atxikitzeko beharra azpimarratu dute, eta, horretarako, bihartik igandera arte lurretan egonen dira. Bihar, 18:00etan, hasierako ekitaldia eginen dute. Larunbateko 10:00etarako, berriz, manifestazioa antolatu dute Kanboko Herriko Etxetik lurretaraino. FDSEA eta JA sindikatuek ere bat egin dute manifestazio deialdiarekin. Herri bazkaria eginen dute ondotik, eta, arratsaldean, topaketak eta hitzaldiak izanen dira Marienean. Igandean, hitzaldiekin segituko dute, eta okupazioa arratsalderako desmuntatuko dutela erran dute. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219699/hoteletako-turisten-kopurua-21-handitu-da-uda-honetan.htm | Ekonomia | Hoteletako turisten kopurua %21 handitu da uda honetan | Pandemia aurreko emaitzak hobetu dituzte. Bizkaiak izan du igoerarik handiena eta Gipuzkoak txikiena. | Hoteletako turisten kopurua %21 handitu da uda honetan. Pandemia aurreko emaitzak hobetu dituzte. Bizkaiak izan du igoerarik handiena eta Gipuzkoak txikiena. | Eustaten arabera, uda honetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan gauren bat pasatu duten pertsonen kopurua %20,9 handitu da, eta pandemia aurreko kopuruak gainditu dira, bai turisten kopuruan, bai igarotako gaualdietan. Zehazki, aurtengo udan 1.111.101 pertsonak hartu dute ostatu, 2019an baino % 10,8k gehiagok, eta bi gau igaro dituzte batez beste, aurreko urteen antzera.
Lurraldeka, 2021eko udararekin alderatuta, turisten kopuruak %27,1 igo da Bizkaian, %18,4 Araban eta % 5,2 Gipuzkoan. Hiriburuen arabera, %29,1 Bilbon, %24,9 Gasteizen eta %19,2 Donostian.
Jatorriari dagokionez, bitik bat Espainiako estatuaren mugetatik kanpo etorri da, COVID-19aren aurreko urteetan bezala.
Irailean, hiru lurraldeetara etorritako turisten kopurua %22,6 igo da (330.304 guztira), eta okupazio maila %64,1 izan da. Gaualdiaren batez besteko prezioa 116,59 euro izan da; hau da, aurreko urteko irailaren aldean %22 igo da. Gipuzkoa da lurralderik garestiena (141,74 euro, Donostia 178,94 euro), eta Araba, berriz, merkeena (90,41 euro, Gasteiz 70,25 euro ). Bizkaian gau pasatzeak 101,18 euro kostatu da batez beste, eta Bilbon, 115,58 euro. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219700/47-musika-taldek-hartuko-dute-parte-ahotsenean.htm | Kultura | 47 musika taldek hartuko dute parte Ahotsenean | Musika estilo andana tartekatuko dira oholtzan, pop eta rock estiloak izanen dira nagusi. | 47 musika taldek hartuko dute parte Ahotsenean. Musika estilo andana tartekatuko dira oholtzan, pop eta rock estiloak izanen dira nagusi. | Rock, pop, jazz edo folk doinuek estaliko dute Ahotseneko eszenatokia abenduaren 7tik 11ra bitarte. Guztira, 47 taldek parte hartuko dute jaialdian,11:00etatik 22:00etara, etenaldirik gabe. Zuzenekoak Plateruenean izanen dira, eta bertan musikarien azken lanez gozatzen ahalko da. Sarrera doan da, eta ez da beharrezkoa izanen aldez aurretik izena ematea.
Goxua N'Salsa, Neomak, Agur, Janus Lester, Keia, Irtera eta Mirua talde hasiberriek, nahiz Delirium Tremens, Willis Drummond eta Kokein talde ibilbide luzekoek lekua izanen dute jaialdian. Hala, estilo ugaritako musika entzuten ahalko da, baina rock eta pop doinuak izanen dira nabarmenenak. Azken estilo horien adibide dira Maraca Diablo, Zakill, Sua, Piztiak, Hibai, Kurkuma, Burutik, Kristonak edo Mairu taldeak. Bolbora eta Sutan taldeek, berriz, ska-reggaea eskainiko dute, Mugan taldeak folk doinuak eta Arima Soulek jazza eta soula. Olaia Inziarte, Ilargi, Peru Galbete, Esti Markez eta Watson bakarlariek ere parte hartuko dute jaialdian.
Ahotsenea Solasaldietan, berriz, sortzaileek solasaldi gisara aurkeztuko dituzte beraien lanak –komikiak, literatur lanak eta poesia lanak– . Gainera, Durangoko Azokako gainerako guneetan ere kultur diziplina anitz landuko dira. Dena den, egitarau osoa azaroaren bukaeran zabalduko da. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219701/txinak-esan-du-herrialdea-laquogero-eta-gertuagoraquo-dagoela-munduko-agertokiaren-erdigunetik.htm | Mundua | Txinak esan du herrialdea «gero eta gertuago» dagoela munduko agertokiaren erdigunetik | Txinako Atzerri ministrordearen esanetan, «badira Gerra Hotzeko pentsamoldeari eusten saiatzen ari diren indar batzuk». AEBez ari zen adierazpen horietan. | Txinak esan du herrialdea «gero eta gertuago» dagoela munduko agertokiaren erdigunetik. Txinako Atzerri ministrordearen esanetan, «badira Gerra Hotzeko pentsamoldeari eusten saiatzen ari diren indar batzuk». AEBez ari zen adierazpen horietan. | Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresua hasi zenetik lau egun igaro diren honetan, Asiako erraldoiak ziurtatu du herrialdea «gero eta gertuago» dagoela munduko agertokiaren erdigunetik, eta uste du «munduko ordenarako mehatxu nagusia historiaren joeraren aurka» doala, Ameriketako Estatu Batuei aipamena eginez. «Konfrontazioa bultzatzen eta beste batzuk beldurtzen saiatzen ari dira».
Txinako Atzerri ministrorde Ma Zhaoxuk egin ditu adierazpenok, Alderdi Komunistaren XX. Kongresuan gertatzen ari denari begirik kendu gabe. Adierazi duenez, munduak aurrekaririk gabeko aldaketak izan ditu, eta gaur egungo joera historikoa bakearekin, garapenarekin eta lankidetzarekin lotuta doa. Baina bat jarri dio horri, ordea: «Badira Gerra Hotzeko pentsamoldeei eusten saiatzen ari diren indar batzuk».
Maren arabera, «indar» horiek Washington eta haren aliaturik hurbilenak dira. «Presio talde gisa funtzionatzen dute, lerro ideologikoak marrazten dituzte, konfrontazioa bultzatzen dute eta beren atzerri politika hegemonikoan oinarritzen dira». Hori dela eta, nabarmendu du «mundu zatitu batek» ez diola «inori mesederik egiten», eta konfrontazioak «kale itsu batera» baino ez duela eramaten.
Prentsaurreko berean, Shen Beilik, Txinako Alderdi Komunistako Nazioarteko Departamentuko ministrordeak, Asiako erraldoia «gizateria osoaren aurrerapenaren alde borrokatzen» duen estatu gisa aurkeztu du. Hain zuzen, Xi Jinping Txinako presidente eta Alderdi Komunistako idazkari nagusiak joan den larunbatean Kongresuaren irekierako hitzaldian erabilitako esaldi asko errepikatu ditu Shenek. Xiren agintaldia beste bost urtez luzatzea espero da; dagoeneko hamar urte egin ditu boterean.
Mak, berriz, nabarmendu du Asiako herrialdeak «benetako multilateralismoaren» aldeko apustua egin duela, eta, haren hitzetan, Txinak «jarrera baikorra» izango du datorren hilean Balin (Indonesia) egitekoa den G20koen goi bileran, «susperraldi ekonomiko globala sustatzeko». Lankidetzarako beste alor batzuk ere aipatu ditu, hala nola «energia, elikadura kateak eta segurtasuna», baina ez du argitu Xik goi bileran parte hartuko duen.
Bestalde, Txinako Atzerri ministrordeak gaineratu du Txinako Alderdi Komunistak «bere lidergoa eta sistema» babestu dituela; besteak beste, Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak abuztu hasieran Taiwanera egindako bisitaren eta beste «ekintza gaizto» batzuen aurka «kontraerasoa» eginez. «Taiwanen independentzia defendatzen dutenen aurka gaude, eta atzerriko indarren edozein esku hartze geldiaraziko dugu». Zehazki, Pekinek Hong Kongnen Segurtasun Nazionaleko legen bat jarri zuen martxan, eta horren bitartez, «hiriari ordena itzuli zion», Txinako Gobernuaren esanetan. «AEBek eta Mendebaldeak ezarritako zigor zentzugabekoak indargabetu ditugu, eta horretan jarraituko dugu», azpimarratu du Mak.
Urak ez dira baretu
Azken bi urteotan, Txinak Taiwanen aurkako presio militar eta politikoa areagotu da, eta Taipeik behin baino gehiagotan esana du Taiwan herrialde «demokratikoa eta subiranoa» dela, azkena, astelehen honetan, Xiren adierazpenei erantzunez. Txinako agintariak aurretik ohartarazi zuenez, Pekinek «ez dio inoiz uko egingo indarra erabiltzeari», Taiwanekin «bateratzeko».
Bada, bi aldeen arteko tentsioa baretuko den zantzurik ez dago oraingoz. Izan ere, Taiwango segurtasun arduradun nagusiak Chen Ming-tongek gaur esan duenez, Xi «bekatari» bilakatuko litzateke Txinak Taiwani eraso egingo balio eta gerra irabaziko balu, «Pekinek aurre egin beharko liekeelako nazioarteko zigorrei eta bakartze diplomatikoari», haren hitzetan.
Taiwango Gobernuak dio uharteko 23 milioi herritarrei soilik erabaki dezaketela beren etorkizuna, eta Txinako Herri Errepublikak Taiwan inoiz gobernatu ez duenez, subiranotasunaren inguruko aldarrikapenak «baliogabeak» direla azpimarratu du Chenek. Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak behin baino gehiagotan luzatu dio eskua Xiri elkarrizketak berrekiteko, «berdintasunaren eta elkarrekiko errespetuaren printzipioetan oinarrituta». Dena den, Taipek salatu izan du Pekinek uko egin diela aurrerapauso horiei. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219702/espainiako-gobernuak-aldiriko-trenen-kudeaketa-eskualdatzeko-proposamen-bat-egin-dio-jaurlaritzari.htm | Politika | Espainiako Gobernuak aldiriko trenen kudeaketa eskualdatzeko proposamen bat egin dio Jaurlaritzari | Itxasok azaldu du transferentzia «inoiz baino gertuago» dagoela, baina Garamendik erantzun dio lehenik testua aztertu behar dutela. | Espainiako Gobernuak aldiriko trenen kudeaketa eskualdatzeko proposamen bat egin dio Jaurlaritzari. Itxasok azaldu du transferentzia «inoiz baino gertuago» dagoela, baina Garamendik erantzun dio lehenik testua aztertu behar dutela. | Gernikako Estatutuan jasotako eskumenen transferentzien inguruko negoziazioak ez atzera ez aurrera egon dira zenbait hilabetez, baina bi aldeek urratsak egiteko asmoa adierazi dute kurtso politikoaren hasierarekin. Hala, Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok jakinarazi du Moncloak aldiriko trenen transferentziaren inguruko proposamen «errealista» bat bidali diola Eusko Jaurlaritzari. Haren esanetan, eskualdaketa «inoiz baino gertuago» dago. Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendik, ordea, uste du «oso goiz» dela euren planteamenduetara egokitzen ote den baieztatzeko.
Proposamenaren arabera, egun Renfek kudeatzen dituen aldiriko trenen kudeaketa euskal administrazioen esku geratuko litzateke. Badira, baina, salbuespenak. Espainiako Gobernuaren ordezkariak Bizkaia Irratian esandakoaren arabera, uneren batean beste autonomia erkidego batera igarotzen diren lineen kudeaketak Madrilen esku jarraituko luke. Eta, betiere, azpiegituren titulartasuna ere Moncloarena litzateke. Gainera, El Correo egunkariak argitaratu duenez, kudeaketa Renferena litzateke 2028ra arte, martxan dauden kontratuak direla medio.
Aurkeztutako proposamena talde teknikoen lan «zorrotz» baten ondorio dela azaldu du Itxasok, eta gehitu du orain denbora eman behar zaiola Eusko Jaurlaritzari, testua «ondo» azter dezan. Zehazki, Garraio Sailari egin dio aipamena. Hura Iñaki Arriola sozialistaren esku dago.
Garamendik ere baieztatu du atzo «azken orduan» jaso zutela proposamena, eta azaldu du Jaurlaritzak aurrez egindako zenbait alegazio jaso dituela. Halere, Autogobernu Sailak ez du testua «sakonki» aztertzeko tarterik izan oraindik. Gai «konplexua» da, sailburuaren hitzetan, besteak beste Kontzertu Ekonomikoaren egokitzapen bat eskatuko lukeelako. Hala, itxi gabeko negoziazio bat dela gogoratu du, eta, Itxasok egin bezala, uko egin dio xehetasunei buruz hitz egiteari. Horiek gobernuen arteko batzorde mistoan tratatu beharko dituzte.
2023ko Espainiako aurrekontuen inguruko negoziazioak martxan direla iritsi da proposamena. Hala, aldiriko trenen kudeaketaren transferentziarako emandako pausoa EAJri egindako keinu gisa uler daiteke. Izan ere, EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek gaur goizean adierazi du ahalik eta akordio «onena» lortzen saiatuko direla, «Euskadik mahai gainean dituen proiektuak» betetzeko eta osoko zuzenketarik ez aurkezteko —bihar bukatuko da epea—. Iaz, besteak beste, AHTaren Gasteizko eta Bilboko sarbideetako lanen kudeaketa Eusko Jaurlaritzaren esku uztea negoziatu eta lortu zuten jeltzaleek, Madrilen aurrekontuei baiezkoa ematearen truke.
«Fase berri bat»
Negoziazio prozesua bizitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzak zenbait proposamen jarri zituen Espainiako Gobernuaren mahai gainean, baina haiek ez zuten esperotako erantzunik izan. Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek Kongresuan jakinarazi zuen gobernuak ez zituela lau proposamen begi onez ikusten, eta onartu zuen prozesua «paralisi» egoeran zegoela.
Uztailaren amaierara arte ez zen bestelako erantzun publikorik iritsi. Garamendi eta Rodriguez aurrez aurre bildu ziren, eta bigarrenak bi iragarpen egin zituen. Batetik, litekeena zela aldiriko trenen inguruko akordioa ixtetik gertu egotea. Bestetik, Madril prest zegoela uda ostean migrazio eta itsasertzaren antolamendu eskumenen inguruan negoziatzeko.
Gauzak hala, kurtso politikoa hastearekin, jeltzaleek urratsak egiteko eskatu zioten Espainiako Gobernuari. PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza izan zen kritika haiei erantzuteko arduraduna. Politika orokorreko eztabaidan jakinarazi zuen Moncloak jada adierazi ziola Eusko Jaurlaritzari negoziazio «fase berri bat» hasteko asmoa, eta Jaurlaritzako lehendakariorde Josu Erkorekak baieztatu zuen elkarrizketak martxan zeudela.
Orain, Itxasok azaldu du «autogobernuaren garapenerako lanak» ez direla etenda egon, eta azken hilabeteetan landutako gaietako bat izan dela aldiriko trenen eskumenaren transferentzia. Haren hitzetan, bi gobernuek kolaboraziorako «erabateko jarrera» erakutsi dute. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219703/jaurlaritzak-errespetua-eskatu-du-arabako-upategien-erabakien-inguruan.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak «errespetua» eskatu du Arabako upategien erabakien inguruan | Tapia sailburuak azpimarratu du Jaurlaritzak ez duela «inolaz ere» Errioxaren aurka egin Arabako Mahastiak sor-marka baimenduz. | Jaurlaritzak «errespetua» eskatu du Arabako upategien erabakien inguruan. Tapia sailburuak azpimarratu du Jaurlaritzak ez duela «inolaz ere» Errioxaren aurka egin Arabako Mahastiak sor-marka baimenduz. | Eusko Jaurlaritzak «errespetua» galdegin du euskal administrazioek eta Arabako Errioxako upategiek hartzen dituzten erabakien inguruan, Arabako Mahastiak sor-marka berriarekin bat egitearen aldekoak direnei zein Errioxa jatorrizko deiturarekin jarraitu nahi dutenei, eta auzia eztabaida politikotik kanpo uzteko eskatu du.
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azpimarratu du Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak (ABRA) «legezkotasuna» bete duela marka propioa sortzeko, eta hori egiteko «legitimazio osoa» duela. Era berean, izen horrekin bat egitea «borondatezkoa eta librea» dela adierazi du.
Lehenik komunikabideei eginiko adierazpenetan eta gero ohar batean, sailburuak nabarmendu du Jaurlaritzak «erantzukizunez» jokatu duela, eta azaldu du ABRAk 2016an egindako eskaera «teknikoki eta juridikoki aztertzeko betebeharra» zuela. «Eusko Jaurlaritzak dokumentazioa modurik egokienean izapidetu besterik ezin du egin; Madrilera bidali du lehenengo, eta Madrildik Bruselara bidali dute gero».
Tapiak berretsi du Jaurlaritzak ez duela aukera baten alde egin, eta adierazi du upategi guztiek eta haien erabakiek gobernuaren «errespetua merezi» dutela. «Guretzat guztiak dira garrantzitsuak, gure produkzio sarearen parte dira, eta Eusko Jaurlaritzaren babesa, laguntza eta lankidetza izango dute, erabaki bat hartu edo beste bat hartu, izaera pribatuko erabakia baita, eta haiek dira arriskatzen direnak».
Errioxa sor-markaren gobernu kontseilua ostiralean bilduko da, ekintza legalak aztertzeko. Tapiak azpimarratu duenez, Jaurlaritzak ez du Errioxa jatorri deituraren aurka jokatu, «inola ere ez». Adierazi du Jaurlaritzak eta «Arabako Errioxak» izendapenaren barruan jarraitzearena alde egin dutela beti, baina marka berezi batekin, eta gogoratu du Errioxa sor-markaren gobernu kontseiluan erabaki batzuk hartu direla ildo horretan, «baina ez direla ehuneko ehun bete». «Lanean jarraituko dugu gure mahastien bereizketa ahalik eta egokiena izan dadin, baina horrek ez du eragozten izendapen horretatik atera nahi duten beste upategi batzuei ere estaldura ematea». |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219704/eusko-legebiltzarrak-jaurlaritzari-eskatu-dio-etxebizitza-komunitarioetarako-proiektu-pilotuak-egin-ditzala.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio etxebizitza komunitarioetarako proiektu pilotuak egin ditzala | Molde horretako etxebizitzak sustatzeko egin beharreko lege aldaketak aztertzea galdegin dio gobernuari. Vox ez gainerako taldeen aldeko botoa jaso du eskaerak. | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio etxebizitza komunitarioetarako proiektu pilotuak egin ditzala. Molde horretako etxebizitzak sustatzeko egin beharreko lege aldaketak aztertzea galdegin dio gobernuari. Vox ez gainerako taldeen aldeko botoa jaso du eskaerak. | Eusko Legebiltzarrak etxebizitza komunitarioak edo cohousing ereduaren aldeko urratsak egiteko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, gaur. Adostasun zabalarekin egin du, gainera. Elkarrekin Podemos-IU taldeak eraman du gaia osoko bilkurara, eta taldeak akordioa lortu du EAJrekin, EH Bildurekin eta PSE-EErekin erdibideko zuzenketa batean. Bozketan, PP+C's-k proposamenaren alde egin du, eta Vox abstenitu egin da. Onartutako testuaren bidez, taldeek elkarlaneko etxebizitzen aldeko hainbat neurri hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari. Besteak beste, galdegin diote etxebizitza komunitarioak sustatzeko estrategia bat landu dezan, eta horretarako oinarri gisa har dezala 2020ko uztailean cohousing ereduari buruz gobernuak berak egindako txostena. Era berean, udalekin eta interesa duten kolektiboekin batera elkarlanean aritzeko, eta eredu berri horren proiektu pilotuak eta aktibatze eta euskarri planak sustatzeko proposatu diote gobernuari. Iinteresa duten udalekin elkarlanean proiektu pilotuak abiatzeko eskaerari dagokionez, legebiltzarrak Jaurlaritzari galdegin dio etxebizitza horiek lurzoru publikoan eraiki ditzan, eta lehiaketa publiko bat eginez. Nolanahi ere, taldeek akordioan zehaztu dute faktore ekonomikoa ez dela inola ere «erabakigarria» izango esleipena egiteko, eta lehentasuna izango duela proiektu sozialak.
Etxebizitza eredu alternatiboen bidean sakontzeko premia agertu dute taldeek testuan, eta Jaurlaritzari norabide horretan urratsak egitea galdegin diote; besteak beste, indarrean diren arauetan aldaketak eskatu dituzte, elkarlaneko etxebizitzen bestelako formulak ahalik eta kolektibo gehienetara iristeko: «Adineko pertsonak, gazteak, belaunaldi arteko nahasketa, guraso bakarreko familiak, familia ugariak, desgaitasunak dituzten pertsonak eta alokairuko etxebizitzaren eskatzaileen erregistroan izena emanda dauden eta hiru urte baino gehiagoko antzinatasuna duten pertsonak, bai eta etxebizitzaren beharra justifikatzen duten kolektiboak ere». Horiek ez ezik, «autosustapeneko taldeak eta entitateak» ere kontuan izateko eskatu dio Jaurlaritzari, betiere interes sozialeko proiektu bat baldin badute. Azken puntu bat ere badu legebiltzarrak onetsi duen akordioak. Horren arabera, Jaurlaritzari eskatzen zaio «indartu» dezala bere «aholkularitza eta prestakuntza lana» gisa horretako etxebizitzak sustatzeko, eta egin dezala lan udalekin eta «etxebizitzarako sarbidea izateko bestelako formulak sustatzeko» interesa duten taldeekin batera. Jaurlaritzaren txostena Eusko Jaurlaritzaren 2020ko uztaileko cohousing ereduaren diagnostiko txostenaren arabera, etxebizitza komunitario edo elkarlaneko etxebizitza eredua indarra hartzen ari da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta administrazioak etxebizitza molde hori txertatzen ari dira beren araudi eta plangintza estrategikoetan. Formula ugariren bitartez beste modu batean bizi nahi duten gazteei eta adinekoei aukera ematen ari zaie «autonomia, independentzia eta bizi kalitate handiagoaz» gozatzeko. Hala nola, jabetza kolektibo, kooperatiba eta alde baterako erabileraren bitartez, kolektibo jakin batzuei etxebizitza eskuratzea erraztea da ereduaren helbururik behinena. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219705/black-friday-egunean-greba-egitera-deitu-dute-bizkaiko-merkataritzan.htm | Ekonomia | 'Black friday' egunean greba egitera deitu dute Bizkaiko merkataritzan | ELAk eta LABek lanuzteak antolatu dituzte azaroaren 4rako eta 25erako. Merkatari txikien elkarteek lan itunen negoziazioak blokeatzen dituztela salatu nahi dute. | 'Black friday' egunean greba egitera deitu dute Bizkaiko merkataritzan. ELAk eta LABek lanuzteak antolatu dituzte azaroaren 4rako eta 25erako. Merkatari txikien elkarteek lan itunen negoziazioak blokeatzen dituztela salatu nahi dute. | ELAk eta LABek bi greba egunetara deitu dute azarorako Bizkaiko merkataritzako zenbait sektoretan. 4an egingo dute lehen lanuztea, hileko lehen ostiralean, eta 25ean bestea, black friday egunean. Egun, larru eta oinetako saltzaileen, eta arropa dendetako eta merkataritza orokorretako langileen hitzarmena negoziatzen ari dira, eta CECOBI eta Bizkaidendak patronalak negoziazioa blokeatzen ari direla salatu dute. Badakite merkatari txikiak zailtasunak pasatzen ari direla, baina haien ukoak ezinezko bilakatzen du denda handietako lan baldintzak hobetzea. Saltoki handietako arduradunak ez daude elkarte horietan sartuta, baina haiek negoziatzen dituzten hitzarmenek handien langileen baldintzak ezartzen dituzte.
Baina zeintzuk dira baldintza horiek? «Hiru itunak izoztuta daude, eta, Espainiako Gobernuak gutxieneko soldata berriz igotzen badu, hitzarmen horietako bi hobetuko ditu», zehaztu du Irati Sienra LAB sindikatuko merkataritza arduradunak. Esaterako, arropa dendetako itunaren arabera, langileek 1.202 euro gordineko —957 garbi inguru— hamabost ordainketa jasotzen dituzte —2015etik berritu gabe dago—; merkataritza orokorreko itunarekin langileek 1.059 euroko hamabost ordainketa jasotzen dituzte —838 garbi inguru— (2018tik berritu gabe dago); eta oinetako eta larru merkataritzako hitzarmenarekin, 1.012 euroko hamabost ordainketa —827 euro gordin—. Azken horren egoera are lazgarriagoa da, lan ituna 2007an berritu baitzen azkenekoz, eta ez baita eguneratu hamabost urtean. Tarte horretako KPIa kontuan hartuta, %20ko igoera izan beharko luke.
«Langileek erosketa ahalmenik ez galtzea eskatzen dugu: KPIaren araberako igoerak. Jabeek gastu guztien igoera onartzen dute: argindarra, maileguak... langileen soldata izan ezik», argitu du Marije Fernandez ELAko merkataritza ordezkariak. Bizkaian 11.000 langile inguruk egiten dute lan itun horien eraginpean. Aurten, esaterako, arropa dendetako itunean %3,5eko eguneraketa eskaini du patronalak, 2019tik izoztuta dagoela kontuan hartu gabe. 2019an hasi zituzten hiru itunak berritzeko negoziazioak, eta hurrengo egunetan bilera gehiago egingo dituzte.
Alde horretatik, sindikatuek dendari txikiagoen elkarteengana bideratuko dituzte eskaerak eta protestak. «Harreman ona izan dugu haiekin, Igandeetan jai kanpainan eskutik joan ginen. Baina orain ikusi dugu haiek eroso daudela gure protestak denda handietara zuzentzean, eta haiek dira negoziazioa desblokeatu behar dutenak», aldarrikatu du Fernandezek. Sindikatuek azaldu dute soldata eguneratze horiek gauzatzeko aukera eta epe asko eskaini izan dizkietela, baina beti ezezkoa jaso izan dutela. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219706/alaia-martinek-irabazi-du-lehenengo-finalaurrekoa.htm | Kultura | Alaia Martinek irabazi du lehenengo finalaurrekoa | Joanes Illarregik bigarren egin du Elizondon jokatutako saioan. Jarraian sailkatu dira Agin Laburu, Unai Agirre, Onintza Enbeita eta Iñaki Apalategi | Alaia Martinek irabazi du lehenengo finalaurrekoa. Joanes Illarregik bigarren egin du Elizondon jokatutako saioan. Jarraian sailkatu dira Agin Laburu, Unai Agirre, Onintza Enbeita eta Iñaki Apalategi | Bertsolari Txapelketa Nagusiko lehen finalaurrekoan Alaia Martin izan da nagusi. Hark bildu ditu puntu gehien Elizondoko Baztan pilotalekuan jokatutako saioan, 729,5 hain zuzen ere.
Martin nabarmendu da saio osoan, eta Joanes Illarregik ere saio aipagarria egin du. Gauzak horrela, bigarren sailkatu da 711 punturekin. Atzetik etorri dira Agin Laburu (677), Unai Agirre (652), Onintza Enbeita (639,5) eta Iñaki Apalategi (623)
Abenduaren 3ra arte larunbatero jokatuko dira finalaurrekoak, eta haietan erabakiko da zein zazpi bertsolari arituko diren finalean, Maialen Lujanbio txapeldunarekin batera. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219707/indarkeriatik-ihes-egiten-dutenak-babesteko-mezuz-bete-da-donostia.htm | Gizartea | Indarkeriatik ihes egiten dutenak babesteko mezuz bete da Donostia | Donostiako Zero Pobrezia Plataformak herritarrengan hausnarketa eragiteko helburuarekin hiriko kaleetan hainbat pankarta jarri dituzte. | Indarkeriatik ihes egiten dutenak babesteko mezuz bete da Donostia. Donostiako Zero Pobrezia Plataformak herritarrengan hausnarketa eragiteko helburuarekin hiriko kaleetan hainbat pankarta jarri dituzte. | Gaur goizean Donostiako Zero Pobrezia Plataformak hiriko kaleak kartel iradokitzaileekin bete dituzte. Plataformatik ohartarazi dute gaur egun 65 gerra aktibo daudela munduan eta mugak irekitzeko desberdintasun larriak daudela herrialdeen artean: «Europako Batasuneko estatuentzat pertsona batzuen bizitzek ezin dute gehiago balio beste batzuenak baino».
Kaleko ekintza horren helburua herritarrak hausnartzera bultzatzea da, eta, horretarako, jarlekuetan eta paretetan hurrengo mezua jarri dute: Gerra batek ez digu inoiz hain erraz jarri; (Beldurrik gabe) mugak irekitzeko gakoak; Euskadin, 2022an, Ukrainako 1.587 pertsonari harrera eman zaie. Gatazka Europan ez denean, hain ondo egiten dugu? Gatazken tratamendu desberdinaren gakoak hizkuntza, jatorria, erlijioa edo azal kolorea direla azaldu dute, bineta batzuen bitartez.
Ekintza horren bidez, plataformak erakutsi nahi du indarkeriatik ihes egiten eta asilo politikoa eskatzen dutenekin berdin jokatu behar dela, haien jaioterria kontuan hartu gabe: «Berdin neurtu behar ditugu gatazka horiek, eta ez gertatzen diren lekuaren arabera: gure etxetik hurbil ala urrun diren», argitu dute.
Gainera, urriaren 2rako, bizikleta martxa bat antolatu dute Zu bai, zu ez: asilo-eskubidea pertsona guztientzat lelopean. Donostiako Haizearen Orrazitik irtengo da, 12:00etan, eta Bulebarrean amaituko da. «Gure munduak dituen erronka eta mehatxuen aurrean, ezin gara geldi egon, eta parte hartzera eta mobilizatzera deitzen ditugu herritarrak», amaitu dute. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.