date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219708/ebk-irango-bost-pertsona-eta-erakunde-bat-zigortu-ditu-errusiari-drone-suizidak-saltzeagatik.htm | Mundua | EBk Irango bost pertsona eta erakunde bat zigortu ditu, Errusiari «drone suizidak» saltzeagatik | NATOk adierazi duenez, «zantzu guztien arabera» Teheranek drone batzuk eman dizkio Moskuri. Ukrainako Gobernuak erabaki du elektrizitatearen erabilera %20 murriztea herrialde osoan. | EBk Irango bost pertsona eta erakunde bat zigortu ditu, Errusiari «drone suizidak» saltzeagatik. NATOk adierazi duenez, «zantzu guztien arabera» Teheranek drone batzuk eman dizkio Moskuri. Ukrainako Gobernuak erabaki du elektrizitatearen erabilera %20 murriztea herrialde osoan. | EB Europako Batasunak Irango bost pertsonaren eta erakunde baten aurkako zigorrak onartu ditu, Errusiari «drone suizidak» saldu dizkiotela argudiatuta. Era berean, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi duenez, «zantzu guztien arabera» Iranek drone batzuk eman dizkio Moskuri, eta ohartarazi du lankidetza militar horrek «urratu» egiten dituela NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak onartutako ebazpenak. Hori dela eta, Stoltenbergek Teherani eta beste herrialdeei eskatu die ez babesteko Errusiak Ukrainan otsail amaieran abiatutako gerra «ilegala».
Joan den aste hasieratik, Errusiako indarrek hainbatetan egin diote eraso Kieveko erdialdeari droneak erabilita. Ukrainako iturri ofizialen arabera, adierazi zuten hiriburuan erabilitako «drone suizidak» Iranen egindakoak direla. Teheranek, baina, gezurtatu egin du, eta nabarmendu ez diela armarik eman «gerran dauden alderdietako herrialdeei».
Stoltenbergek, berriz, esan du aliantzak «oso gertutik» aztertzen dituela «Iranek Errusiarekin egin dituen mugimenduak», baina ez du berririk eman nahi izan inteligentzia zerbitzuek NATOri emandako xehetasunei buruz. Haren ustez, Errusiak Ukrainan «era guztietako» helburuen aurka egin dituen erasoek «Kievi babesa areagotzeko premia nabarmendu besterik ez dute egiten».
Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Ukrainako «instalazio militarrak eta energia azpiegiturak» hondatzeko asmoz ari dira egiten «erasoaldi masiboak» azken egunotan. Hain zuzen, Errusiako indarrek hirurehun aire eraso baino gehiago egin dituzte Ukrainako azpiegitura elektrikoen aurka urriaren 10etik, Ukrainako Energia ministroaren arabera.
Hori dela eta, Ukrainako Gobernuak gaur erabaki du elektrizitatearen erabilera 07:00etatik 23:00etara mugatzea herrialde osoan, energiaren kontsumoa %20 murrizteko asmoz. «Neurri hori nahikoa ez bada, derrigorrezko geldialdiak egitera behartuta egongo gara», esan dio Herman Halushtxenko ministroak Ukrainako telebistari. Errusiako armadak zentral elektrikoen herenak suntsitu ditu, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak emandako datuen arabera. Burxtin hiriko ikatzezko zentral termiko bat izan zen atzo kaltetutako instalazioetako bat, Ukraina mendebaldean.
Khersongo ebakuazioa, abian
Errusiako presidente Vladimir Putinek gerra legea ezarri zuen atzo Errusiako Federazioak irailean anexionatu zituen lau lurraldetan: Khersonen, Zaporizhian, Luhansken eta Donetsken. Hain zuzen, zibilak Errusiara lekualdatzen hasiak dira Kremlinek Khersonen ezarritako funtzionarioak, bertako egoera militarra «tentsio handikoa» dela eta. Eskualdeko buruzagi Vladimir Saldok azaldu duenez, 60.000 pertsona Dnieper ibaian itsasontziz eramateko asmoa dute. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219709/euskarazko-ikus-entzunezkoak-sustatzeko-zinuema-egitasmoa-sortu-du-uemak.htm | Kultura | Euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko Zinuema egitasmoa sortu du Uemak | Uemako udalerrietan euskarazko ikus-entzunezkoen emanaldiak izango dira egitasmoaren bidez. Oraingoz, proiektu pilotua jarri dute martxan Ataunen, Azpeitian, Igorren eta Etxarri Aranatzen. | Euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko Zinuema egitasmoa sortu du Uemak. Uemako udalerrietan euskarazko ikus-entzunezkoen emanaldiak izango dira egitasmoaren bidez. Oraingoz, proiektu pilotua jarri dute martxan Ataunen, Azpeitian, Igorren eta Etxarri Aranatzen. | Adin guztietako ikusleek ikus-entzunezkoez gozatzea, baina euskaraz. Hori da UEMAk aurkeztu duen Zinuema egitasmoaren helburua, Tinko Filmeak-ekin elkarlanean. Oraingoz, lau herritan jarriko dute martxan: Ataun, Azpeitia, Igorre eta Etxarri Aranatz.
Hamabi ikus-entzunezko pieza ditu programazioak, baina antolatzaileek adierazi dute, oraingoz, «proiektu pilotua» baino ez dela eta, «emaitza onak» lortuz gero, programazioa zabaltzeaz gain, egitasmoa beste herri batzuetara hedatzeko asmoa ere badutela. Besteak beste, Black is Beltza II: Ainhoa, Lupin III, Zure platerean hasten da mundua, edo Elkano, lehen mundu bira ikusgai izango dira aipatutako herrietan. Go!azen telesaileko bederatzigarren denboraldiko azken atalaren aurrestreinaldia proiektatuko dute, eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala ere zuzenean ikusteko emanaldiak antolatuko dituzte.
Erdara pantailetan
Gaur aurkeztu dute egitasmoa Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean, eta bertan izan dira UEMAko lehendakari Iraitz Lazkano, Tinko Filmeak-eko Iñigo Arandia eta proiektu pilotuan parte hartuko duten herrietako alkateak. Lazkanok azaldu du euskarazko kultur eskaintza «indartu» nahi dutela Zinuemaren bidez.
Izan ere, kezkatuta azaldu da erdarak euskaldunen pantailetan hartzen duen lekuagatik: «Azken ikerketek argi erakutsi dute euskarazko kultur kontsumoa erdarazkoen oso azpitik dagoela. Euskal Herri osoan gertatzen da hori, baita udalerri euskaldunetan ere». Gazteen ohituretan jarri du arreta, eta UEMAk egindako ikerketa baten emaitzak azaleratu ditu: «Batez ere erdarazko edukiak ikusten dituzte nerabeek, eta ikusten ari gara horrek eragin nabaria duela hizkuntza ohituretan».
Hala ere, egoera hobera doa, batez ere ikus-entzunezko online plataformei dagokienez. Arandiak eman ditu datuak: Filminek, esaterako, euskaraz 65 eduki zituen 2021eko irailean, eta urtebete geroago 83 dauzka; Netflixek 3 zeuzkan iaz, eta 44 dauzka aurten; Disney+ kateak ez dauka eduki bat bera ere euskaraz. Hala ere, hobekuntza hori ez da nahikoa, Tinko Filmeak-eko kidearen hitzetan: «Azken urtean euskarazko eskaintza igo egin da ikus-entzunezko lege berriaren eta Pantailak Euskaraz eta horrelako mugimenduen presioari esker, baina plataforma hauetan eskainitakoa ez da euskarazko aisialdi normalizatu batek behar lukeen adinakoa».
Bonuak, «malgutasunez»
Saio bakoitzerako sarrerak salgai izango dira herri bakoitzean, baina horiez gain bonuak ere izango dira, 20 euroren truke edukiak «malgutasunez» ikusteko. Ohiko sarrerak baino merkeagoak izango dira.
Horrez gain, ikusleen parte hartzea eskatu dute antolatzaileek, emanaldien ostean balorazio inkestak egiteko. Adierazi dutenez, proba pilotua izanda, aurrerago egitasmoa zabaltzeko ezinbestekoa izango dela herritarren iritzia: «Jakin nahi dugu ikusle mota bakoitzak zer ikusi nahi duen, euren iritzia jaso, edukierak bete diren, beti edo zein kasutan ez, zergatik…». Hori guztia ebaluatzeko, inkesta bat bete ahal izango da emanaldi bakoitzaren ostean, eta erantzuten duten guztien artean telebista bat zozkatuko da. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219710/trussek-dimisioa-eman-du-egindako-hutsegiteek-eta-toryen-kaosak-bultzatuta.htm | Mundua | Trussek dimisioa eman du egindako hutsegiteek eta toryen kaosak bultzatuta | 44 egun egin ditu Erresuma Batuko lehen ministro gisa. Alderdi Kontserbadorea datorren ostiralerako da lider berria aukeratzekoa. Oposizioak bozetara deitzeko eskatu du. | Trussek dimisioa eman du egindako hutsegiteek eta toryen kaosak bultzatuta. 44 egun egin ditu Erresuma Batuko lehen ministro gisa. Alderdi Kontserbadorea datorren ostiralerako da lider berria aukeratzekoa. Oposizioak bozetara deitzeko eskatu du. | Hauteskundeak irabazi gabe eta Alderdi Kontserbadoreak Komunen Ganberan dituen 357 diputatuen herenaren babesarekin hartu zuen Erresuma Batuko lehen ministro kargua Liz Trussek, joan den irailaren 6an, alderdiko primarioetan militanteen botoei esker gailenduta. Horrenbestez, hasieran ere ez zuen oso posizio sendoa aparatuaren barruan. Bi aste pasa geroago, bere agintaldi laburreko hutsegiterik larriena egin zuen: azken mende erdiko zerga jaitsierarik handiena planteatu zuen, hori finantzatzeko herrialdea zorpetzea proposatuz. Merkatuak eta inbertsiogileak dardarka hasi ziren. Jeremy Huntek Kwasi Kwarteng ordezkatu zuen Ogasun ministro gisa, eta aurreko astelehenean Trussen zerga neurriak zuzendu zituen Komunen Ganberan, Trussen beraren aurrean. Hurrengo egunean, egindako «hutsegiteengatik» barkamena eskatu zuen BBC hedabidean, eta aitortu «urrunegi» jo nahi izan zuela eta «azkarregi» aritu zela zerga jaitsieren asmoen inguruan. Nabarmendu zuen, baina, ez zuela dimisioa emango. Gaur eman du dimisioa, karguan 44 egun, hilabete eta erdi, iraun ondoren.
Ikusi gehiago: Truss aukeratu dute toryen buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro
Dena den, toryek bere ordezkoa aukeratu bitartean, behin-behinean karguan jarraituko du. 1922 Batzordea da gobernuan ez dauden diputatu kontserbadoreak biltzen dituen organoa, eta barne bozak antolatzen ditu, gainera. Graham Brady du buru, eta, Trussek dimisioa eman eta gero jakinarazi duenez, toryek beren liderra, eta, bide batez, Erresuma Batuko lehen ministro berria aukeratzeko prozesua datorren ostiralerako bukatuta egongo da. Ez du zehaztu zer prozedura jarraituko duten horretarako, baina hautagaitzak astelehenean aurkeztu beharko dituzte, eta hautagaitza bakoitzak ehun diputaturen babesa eduki beharko du.
Oposizioak, bitartean, hauteskundeetara deitzeko eskatu du. «Ikusi da Alderdi Kontserbadoreak ezin duela gobernatu. Hamabi urteko porrotaren ondoren, Erresuma Batuko herriak ate birakariek eragindako kaosa baino zerbait hobea merezi du», azpimarratu du Alderdi Laboristaren lider Keir Starmerrek. Liberal Demokratak alderdiak, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Alderdi Berdeak ere bozetara joan nahi dute. Boto asmoari buruzko inkesten batezbestekoaren arabera —urriaren 17koa da azken datua—, toryek botoen %23 bilduko lituzkete hurrengo hauteskundeetan, eta laboristek, %52.
Ikusi gehiago: Trussek barkamena eskatu du bere «hutsegiteengatik», baina esan du ez duela lehen ministro kargua utziko
Trussek Downing Streeteko 10. zenbakiaren atarian 14:30ean egindako agerraldi laburrean azaldu duenez, «zeregin» baterako hautatu zuten. Argudiatu du horretan ez diola lagundu nazioartean eta ekonomikoki abagunea «ezegonkorra» izateak. Ekonomia «zerga txikietan eta hazkunde handian» oinarritu nahi zuen, «brexit-aren askatasunak» baliatuz. «Ezin izan dut zeregina bete». Horregatik eman du dimisioa.
Horren ondorioz, eta bestela ere, ez zuelako diputatuen babesik. Trussek agerraldia egin aurretik hamasei ziren dimititu zezala jendaurrean eskatu zioten diputatu toryak. Eta aintzat hartu beharreko beste aldagaietako bat da Alderdi Kontserbadorearen barruko kaosa. Atzo dimisioa eman zuen Suella Braverman Barne ministroak, haren hitzetan «hutsegite bat» egiteagatik, isilpeko informazioa bere telefono pertsonaletik partekatzeagatik.
Ikusi gehiago: Alderdikideak akusatuz dimititu du Boris Johnsonek
Gainera, Komunen Ganberako herenegungo osoko bilkura oso istilutsua izan zen. Gasa lurpetik ateratzeko fracking metodoari jarritako debekua indargabetu zuen gobernuak irailean, eta laboristek zuzenketa bat jarri zioten kabinetearen asmoari. Atzera bota zuten laboristen zuzenketa, baina 40 diputatu toryk ez zuten bozketan parte hartu. Chris Bryant laboristak jakinarazi zuen «jazarpen irudiak» ikusi zituela, tory batzuek «oso oldarkor» jokatu zutela, eta haien artean bultzaka aritu zirela. Erresuma Batuko zenbait hedabidek kaleratutakoaren arabera, legebiltzarkide kontserbadore batzuk matxinatzen ahalegindu ziren, eta beste batzuek, kontrara, indarka eragotzi zuten. Lindsay Hoyle ganberako presidenteak gertatutakoa ikertzeko agindu du.
Bradyrekin bilera egin du Trussek, egoeraz hitz egiteko. Downing Streeteko 10. zenbakiko bozeramaile batek kazetariei esan die lehen ministroak karguan jarraituko zuela, aldaketarik ez zegoela aurreikusita. Ordubete pasa geroago iragarri du dimisioa.
Azken sei urteotan lau lehen ministro toryk dimititu dute: David Cameronek 2016ko ekainean, Theresa Mayk 2019ko maiatzean, Boris Johnsonek aurtengo uztailean, eta Trussek atzo. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219711/ibon-fernandez-iradi-euskal-presoa-martutenera-ekarri-dute.htm | Politika | Ibon Fernandez Iradi euskal presoa Martutenera ekarri dute | Euskal presoak berak eskatu du falta zaion kondena Euskal Herrian betetzeko. Esklerosi anizkoitza du. | Ibon Fernandez Iradi euskal presoa Martutenera ekarri dute. Euskal presoak berak eskatu du falta zaion kondena Euskal Herrian betetzeko. Esklerosi anizkoitza du. | Donostiako Martuteneko espetxera lekualdatu dute Ibon Fernandez Iradi euskal presoa, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Lannemezango espetxean (Okzitania) izan da orain arte Fernandez, eta, euskal presoen senideen elkarteak zehaztu duenez, presoak berak eskatu du geratzen zaizkion zigor urteak Euskal Herrian egitea.
Esklerosi anizkoitza du Fernandez Iradik. 2010eko abenduan agertu zitzaizkion eritasunaren lehen sintomak, eta 2013ko urtarrilean diagnostikatu zioten esklerosi anizkoitza. Urte horretan egin zuen zigorra eteteko lehen eskaera. Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak 2014an onartu zion eskaera, baina prokuradoreak esan zuen osasun azterketa gehiago egin behar zirela. Hiru urteko prozedura batean auzia Dei Auzitegian eta Kasaziokoan aztertu ondoren, ez zuten onartu euskal presoa libre geratzea. 2018an berriro eskatu zuen zigorra eteteko, eta onartu egin zioten lehen auzialdian, baina fiskalak eragotzi egin zuen kaleratzea. 2020an presoaren defentsak berritu egin zuen eskaria. Zigorrak Ezartzeko Auzitegiko epaileak, osasun txostenak aintzat hartuz, etetearen aldeko erabakia eman zuen, iritzita espetxea ez dela leku egokia presoaren gaixotasuna artatzeko, baina fiskalak helegitea aurkeztu zuen, eta presoak espetxean segitu zuen. Urtarrilaren 13an egin zuten epaiketa, Frantziako Dei Auzitegian, eta hark ez zuen onartu Fernandez Iradi aske uztea.
Frantziako Poliziak 2003ko abenduan atxilotu zuen azkeneko aldiz, ETArekin lotuta, Mont-de-Marsanen (Okzitania), eta preso dago ordutik. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219712/osakidetzari-galdegin-diote-autismoa-duten-pertsonentzako-protokolo-bat-abiatzeko.htm | Gizartea | Osakidetzari galdegin diote autismoa duten pertsonentzako protokolo bat abiatzeko | EH Bilduk proposatuta, autismoa duten pertsonen «erabateko inklusioa» bermatzeko politika publikoak eskatu dizkio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. | Osakidetzari galdegin diote autismoa duten pertsonentzako protokolo bat abiatzeko. EH Bilduk proposatuta, autismoa duten pertsonen «erabateko inklusioa» bermatzeko politika publikoak eskatu dizkio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. | EH Bilduren proposamen bat aintzat harturik, Eusko Legebiltzarrak Osakidetzari galdegin dio AEN Autismoaren Espektroko Nahastea duten pertsonentzako jarduera protokolo bat abian jar dezala, haien behar espezifikoei erantzuteko. Protokolo hori autismoa duten pertsonekin eta haien familiekin lan egiten duten eragileekin batera ontzeko eskatu dio Osakidetzari. EH Bilduk eraman du ekinbidea bilkurara. Jatorrizko testuak ez du aurrera egin, baina bai haren ordez EAJrekin, PSE-EErekin eta Elkarrekin Podemos-IUrekin hitzartutako erdibideko zuzenketak. Protokoloaren beharra defendatu du Maria Garde EH Bilduko legebiltzarkideak: «Autismoa duten pertsonentzat kontsulta batera joatea ere sekulako esfortzua da; haientzat itxaron gelan egotea bera ere arazo handia izan daiteke, zaratak, argiak edota jendetzak antsietatea sor diezaieketelako». Legebiltzarrak onetsitako testuaren arabera, Jaurlaritzak azterketa bat egin beharko du autismoa duten herritarren eta euren familien errealitateari buruz. Gainera, adostutakoaren arabera, Jaurlaritzak autismoaren inguruko formakuntza espezifikoa sustatuko du kolektibo horrekin lan egiten duten profesional guztientzat, Osakidetzan, gizarte zerbitzuetan, enpleguan eta hezkuntzan. EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, garrantzitsua da aztertzea zer-nolako erantzuna ematen dien sistema publikoak pertsona horiei, baliabide falta nabarmena delako. Datua ere eman du Gardek: OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 160 umetik batek autismoaren espektroko nahasteren bat du. «Hau da, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 15.000 kasu inguru lirateke, eta zeharka, 60.000 pertsonari eragingo lieke», ohartarazi du. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219713/berriak-zuzenean-emanen-du-bertsolari-txapelketa-nagusia.htm | Kultura | BERRIAk zuzenean emanen du Bertsolari Txapelketa Nagusia | Saio bakoitzaren kontakizuna ere eskuragarri egonen da BERRIAren webgunean, Olatz Enzunzaren eskutik. | BERRIAk zuzenean emanen du Bertsolari Txapelketa Nagusia. Saio bakoitzaren kontakizuna ere eskuragarri egonen da BERRIAren webgunean, Olatz Enzunzaren eskutik. | Datorren larunbatetik aurrera, BERRIAren webguneak zuzenean emanen du Bertsolari Txapelketa Nagusia. Gainera, aldi berean, Olatz Enzunzak saio horietako bakoitzaren kaier bat osatuko du webgunerako.
Horretaz gain, Berria telebistak hainbat formatutan emanen du txapelketaren berri, Txapelpekoak izenburupean. Bi motatako edukiak egonen dira eskuragarri: bertsolaritzan adituak edo zaleak direnei zuzendutakoa eta ikuspegi feministatik egindakoa. Lehenbizikoa audio formatuan zabalduko da, eta bigarrena, berriz, bideo gisara.
Lehenbiziko eduki motari dagokionez, finalaurreko bakoitzaren ostean Miren Mujika kazetariak balorazio bat eginen du, audio formatuan. Bertsolaritzazale eta adituei zuzendutako atala borobiltzeko, astelehenero, 16:00etan Mujikak finalaurreko bakoitza aztertuko duen mahai inguru bat gidatuko du. Bertan parte hartuko dute Txappela elkarteko kideek eta bertso munduko hainbat pertsona esanguratsuk –bertsolari ohi bat, aditu bat edo txapelketan parte hartu ez duen bertsolariren bat, adibidez–. Twitter Space bidez izanen dira saioak, eta joan den astelehenean izan zen lehenbizikoa.
Ikuspegi feministatik landutako edukia, berriz, hainbat zatitan banatuta egonen da, eta asteazkenetan zabalduko da, bideo moduan. Jarri titularra atalean, Maider Galardi F. Agirre kazetariak izenburua jarriko dio finalaurreko bakoitzari; Lupa atalean, Txappela elkartekoek datu bitxiak emanen dituzte; Puntu morea atalean, Nerea Arriola, Amaia Agirre eta Mirari Martiarena kolaboratzaileek, txandaka, ikuspegi feministatik interesgarria izan den momentu bat aukeratuko dute; Genealogia feminista atalean, atzera begiratuko dute; eta Zirelako gara atalean emakume bertsolariak elkarrizketatuko dituzte.
Luze eta zabal
Ikus-entzunezko edukia finalaurrekoen bueltan hasiko bada ere, txapelketari hasi zenetik erreparatu dio BERRIAk. Hala, gaiari buruzko kronika, erreportaje eta analisiak zabaldu dira. Miren Mujika informatzeaz arduratzen den bitartean, Gorka Azkarate ari da analisiak egiten. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219714/aske-geratu-dira-espainiako-poliziak-irunean-atxilotutako-bi-lagunak.htm | Politika | Aske geratu dira Espainiako Poliziak Iruñean atxilotutako bi lagunak | Jardun koordinakundeko kidea da atxilotuetako bat. Gorroto delitua egotzi diote. Aske antolakundeak elkarretaratzera deitu du, iluntzerako. | Aske geratu dira Espainiako Poliziak Iruñean atxilotutako bi lagunak. Jardun koordinakundeko kidea da atxilotuetako bat. Gorroto delitua egotzi diote. Aske antolakundeak elkarretaratzera deitu du, iluntzerako. | Espainiako Poliziak bi lagun atxilotu ditu gaur goizean Iruñean, Jardun koordinakundearen baitako Aske antolakundeak jakinarazi duenez. Handik ordu gutxira gehitu du aske utzi dituztela biak. Atxilotuetako bat Jarduneko kidea dela eta, haren egoeraren berri ere eman du koordinakundeak. Azaldu duenez, komisarian deklaratu ostean aske utzi dute, baina «gorroto delitua» egotzi diote.
Askek hilaren 12an Hego Euskal Herriko hiriburuetan egindako mobilizazioen harira egin ditu Espainiako Poliziak atxiloketak, antolakundeak azaldu duenez. «Ez da harritzekoa erantzuna okupazio hori gauzatzen duten indar jazartzaileen eskutik etorri izana, Euskal Herriak pairatzen duen okupazio militarraren aurka egindako mobilizazioen erantzun gisa».
Errepresioaren aurka «antolatzera» deitu du Askek. Halaber, gaurko atxiloketak salatzeko elkarretaratzea egingo dutela jakinarazi du: gaur, 20:00etan, Iruñeko Nabarreria plazan. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219715/gorenak-dio-pandemian-egindako-kaleratze-guztiak-ezin-direla-baliogabetzat-jo.htm | Ekonomia | Gorenak dio pandemian egindako kaleratze guztiak ezin direla baliogabetzat jo | Espainiako auzitegiak atzera bota du EAEko Auzitegi Nagusiaren irizpidea. Ebatzi du kasuan-kasuan aztertu behar direla. | Gorenak dio pandemian egindako kaleratze guztiak ezin direla baliogabetzat jo. Espainiako auzitegiak atzera bota du EAEko Auzitegi Nagusiaren irizpidea. Ebatzi du kasuan-kasuan aztertu behar direla. | Pandemian langileen kaleratzeak saihesteko Espainiako Gobernuak hartutako erabaki nagusietako baten analisi zurruna egin du Auzitegi Gorenak, hein handi batean horren aurka azaldu diren enpresei arrazoia emanez. Ebatzi du orduan egindako kaleratze guztiak ezin direla baliogabetzat jo eta kasuan-kasuan aztertu behar direla.
Osasun krisia hasi eta gutxira, Madrilek, dekretu batean, «debekatu» egin zituen kaleratzeak, pandemiari lotutako arrazoi ekonomikoak argudiatzen baziren. Eta kaleratzeak saihesteko, araudiak enpresei eskatzen zien enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente berezietara jotzeko, zeinak aste batzuk lehenago onartu baitziren. Dekretu horretan oinarrituta, EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zituen kaleratze batzuk.
Lan Arloko salak —Garbiñe Biurrun magistratua du buru— irizpide hori adostu zuen. Horretan oinarritutako epai bat Espainiako Auzitegi Gorenera iritsi zen, enpresak jarritako helegitearengatik, eta auzitegi horrek atzera bota du orain EAEko auzitegiaren ikuspuntua. Gorenaren arabera, pandemiagatik egindako kaleratze bakoitza kasuan-kasuan aztertu behar da baliogabea ala bidegabea izan den ebazteko.
Araudi anbiguoa
Gorenaren arabera, Espainiako Gobernuaren dekretua anbiguoa da, ez duelako kaleratzeko debekua ezartzeko lege oinarririk —«ez dago [kaleratzeko] benetako debekurik», dio—, eta kaleratzeak eginez gero horiek nolakoak izan behar duten ere ez duelako zehazten. Horiek horrela, ez du egoki ikusten kaleratzeak automatikoki baliogabetzat jotzea, hori egin ahal izateko zer araudi eta oinarrizko eskubide urratzen diren argitu beharko lukeelako dekretuak. Hori gabe, kasu bakoitzean zer eskubide urratu diren aztertu behar luke epaimahaiak. Enplegu erregulazioen tresna erabiltzeari buruz, berriz, auzitegiak dio dekretuak ez duela jasotzen «benetako obligazioa» denik enpresentzat.
Pandemia garaian oihartzun handiko kaleratze batzuk egon ziren. Langileen kopuruagatik EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu zuen espediente handiena Tubacex Arabako hodi ekoizlearena izan zen. Enpresak ez zuen Gorenean helegiterik jarri, eta langileek zuzendaritzaren eskaintza onartu zuten erreferendumean. ITP Aeroren kaleratzeak ere baliogabetu zituen Bilboko epaitegiak, baina ez zen Espainiako Gobernuaren dekretuaren mamian sartu; beste arrazoi batzuengatik baliogabetu zuen espedientea. Aernnovaren kasuan, berriz, epaimahai batek onartu egin zituen kaleratzeak, bidegabetzat jota. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219716/irati-filmarekin-hasiko-da-donostiako-beldurrezko-astea.htm | Kultura | 'Irati' filmarekin hasiko da Donostiako Beldurrezko Astea | Zinema jaialdia urriaren 28tik azaroaren 4ra egingo da, eta 32 film luze eta 30 labur proiektatuko dira guztira | 'Irati' filmarekin hasiko da Donostiako Beldurrezko Astea. Zinema jaialdia urriaren 28tik azaroaren 4ra egingo da, eta 32 film luze eta 30 labur proiektatuko dira guztira | Paul Urkijoren Irati filmaren emanaldiarekin hasiko da Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 33. Astea, hilaren 28an. Sitgeseko (Herrialde Katalanak) zinema jaialdian estreinatu zuen Urkijok bere bigarren film luzea, eta, han, publikoaren saria ez ezik, efektu berezirik onenei dagokiena ere jaso zuen. Orain, Donostiara iritsiko da Irati, eta hurrengo urteko otsailean estreinatuko dute zinema aretoetan.
Irati-z gain, Zinema Asteko film luzeen Sail Ofiziala beste 22 pelikulak osatuko dute, eta guztiak emango dituzte Antzoki Zaharrean. Honako film hauek izango dira lehiaketan: American Carnage (Diego Hallivis, AEB), Blood Flower (Daid Sain, Malaysia), Feed Me (Richard Oakes eta Adam Leader, Erresuma Batua), Fumer fait tousser (Quentin Dupieux, Frantzia), The Lair (Neil Marshall, Erresuma Batua). Mad Heidi (Johannes Hartmann eta Sandro Klopfstein, Suitza), Megalomaniac (Karim Ouelhaj, Belgika), Project Wolf Haunting (Kim Hongsun, Hego Korea), Raven's Hollow (Christopher Hatton, Erresuma Batua), Sedako DX (Hisashi Kimura, Japonia), Shin Ultraman (Shinji Higuchi, Japonia), Something in the Dirt (Aaron Moorhead eta Justin Benson, AEB), Unicorn Wars (Alberto Vazquez, Espainia-Frantzia), Venus (Jaume Balaguero, Espainia), Vesper (Kristina Buozyte eta Bruno Samper, Lituania-Frantzia, Belgika), Viejos (Raul Cerezo eta Fernando Gonzalez Gomez, Espainia), Le visiteur du futur (François Descraques, Frantzia-Belgika), Welcome to Occult Woods (Koji Shiraishi, Japonia), Wolfkin (Jacques Molitor, Luxenburgo-Belgika) eta You Won't Be Alone (Goran Stolevski, Australia-Erresuma Batua-Serbia).
Lehiaz kanpo baina Sail Ofizialean emango dituzte [REC] Terror sin pausa (Diego Lopez-Fernandez, Espainia) eta Abyzou (Oliver Park, AEB). Hain zuzen ere, azken horri egokituko zaio jaialdia ixtea.
Ohi bezala, Donostiako Beldurrezko Asteak film laburren eskaintza ugaria izango du, hiru ataletan banatuta: film laburren nazioarteko saila, Animazio film laburren saila eta Espainiako film laburren saila.
Aurten, kanibalismoa da Asteko programazioaren gaietako bat. Hala, Hermenaute-rekin batera, Antonio Jose Navarroren El banquete infinito. Representaciones del canibalismo en el cine liburua argitaratu du Asteak. Gai honen inguruan ere antolatu da Asteari hasiera ematen dion kaleko festa klasikoa, aurten berreskuratua eta urriaren 29an, larunbatean, egingo dena. Donostiako Bulebarra, zehazki kioskoaren inguruak, izango dira Azokanibalen agertokia: kalejira pagano bat, makillaje tailerrak eta eskulanetakoak, antzerkia… biltzen dituen azoka bat. Kanibalismoa sail ofizialeko titulu batzuetan ere izango da, besteak beste Antzoki Zaharrean proiektatuko den Jesus Francoren Mondo cannibale (1980) klasikoan.
Bestalde, Tabakaleran lau proiekzio izango dira. Alma viva (2022) eta Incroyable mais vrai (2022) filmez gain, Kwaidan (1964) klasiko japoniarra emango da, eta Euskadiko Filmategiak, Astearekin lankidetzan, Pedro Olea zinemagile bilbotarrari egingo dio bertan omenaldia, El bosque del lobo-ren (1970) proiekzioarekin.
Urriaren 22an, Astearekin lankidetzan, Bang Bangek saio bikoitz bat aurkeztuko du Antzoki Zaharrean. Bertan emango dio hasiera urteko bere programazioari eta han ikusi ahal izango dira Batman (1989) eta A Nightmare on Elm Street (1984).
Victoria Eugenia Antzokian haurrentzako izango den proiekzioak (Izurde mutikoa, 2022) eta Kresala zineklubarekin egindako kolaborazioak (Men) osatuko dute aurtengo Astearen zinema programazioa.
Bihar, ostirala, 11:30ean, jarriko dituzte salgai jaialdirako abonuak Antzoki Zaharreko leihatiletan, eta presentzialki bakarrik eskuratu ahal izango dira. Hilaren 24an, berriz, sarrera solteak jarriko dituzte salgai, ordu berean, Antzoki Zaharreko eta Viktoria Eugenia antzokian eta Donostia Kulturaren webgunean. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219717/donostiako-udalak-ohartarazi-du-airearen-kalitatea-txarra-dela.htm | Gizartea | Donostiako Udalak ohartarazi du airearen kalitatea txarra dela | Jakinarazi dutenez, airearen kalitate txarrak herritarrei eragin diezaieke, eta gomendatu dute ez egiteko energia asko eskatzen duen jarduerarik aire librean denbora askoan. Uste dute egoera asteburura arte luza daitekeela. | Donostiako Udalak ohartarazi du airearen kalitatea txarra dela. Jakinarazi dutenez, airearen kalitate txarrak herritarrei eragin diezaieke, eta gomendatu dute ez egiteko energia asko eskatzen duen jarduerarik aire librean denbora askoan. Uste dute egoera asteburura arte luza daitekeela. | Donostiako Udalak ohartarazpena egin du: airearen kalitatea txarra da hirian. Azaldu dutenez, neurgailuek adierazi dute partikulen kontzentrazioa areagotu egin dela azken orduetan: «Hego haizeak, tenperatura igotzearekin batera, Sahara basamortuko partikulak dakartza esekita». Ordea, zehaztu dute ez dela ari Donostian bakarrik gertatzen, Iberiar penintsula osoan baizik. Uste dute egoerak bere horretan jarraituko duela asteburura arte bederen.
Azaldu dutenez, halaber, partikula kontzentrazio hori kaltegarria izan daiteke herritarrentzat, batik bat arrisku taldeetakoak direnentzat. Hori horrela, zenbait gomendio eman dituzte: aire librean denbora askoan ez egiteko energia asko eskatzen duen jarduerarik; arrisku taldeetako pertsonek aire libreko jarduera gutxiago egiteko; eta, partikula iturri nagusia trafikoa izanik, garraio publikoa lehenesteko eta autoa «beharrezkoa denean soilik» erabiltzeko. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219718/zonifikazioaren-aurka-manifestatzera-deitu-du-hordagok-tuterako-udalaren-traben-gainetik.htm | Gizartea | Zonifikazioaren aurka manifestatzera deitu du Hordagok, «Tuterako Udalaren traben gainetik» | Deskontrol taldearen kontzertuari baimena ukatu dio Navarra Sumak. Larunbatean eginen dute protesta, 17:30ean, Tuterako Plaza Berritik abiatuta. | Zonifikazioaren aurka manifestatzera deitu du Hordagok, «Tuterako Udalaren traben gainetik». Deskontrol taldearen kontzertuari baimena ukatu dio Navarra Sumak. Larunbatean eginen dute protesta, 17:30ean, Tuterako Plaza Berritik abiatuta. | Hordago herri ekinbideak deituta, Nafarroako Euskararen Legeak 1986an ezarritako zonifikazioaren aurka protesta eginen dute larunbat honetan Tuteran (Nafarroa). Plaza Berritik abiatuko da protesta, 17:30ean, Zonifikazioari hordago! lelopean.
Gaur, manifestaziora joateko deia berretsi dute antolatzaileek, «Tuterako Udalak jarritako traba guztien gainetik». «Egin eginen da. Oztopoak oztopo. Ez baitira gutxi izan Tuterako Udalak —Navarra Sumaren eskuetan dago— mobilizazio honi paratu dizkion trabak. Eta, horren ondorioz, adibidez, manifestazio bukaerarako Agerraldiak antolatuak zituen kontzertuak ezin izanen dira egin», azaldu dute ohar batean.
Hordago herri ekinaldiak iazko azaroan egin zuen lehendabiziko agerraldia, Cortesen, eta erdigunean jarri zuen zer helburu duen: zonifikazioaren aurka lan egiteko sortu dute, euskara herrialde osoan izan dadin ofiziala. Hegoaldetik hasiak dira bultza egiten, ofizialtasunaren aldeko olatuak Nafarroako bazter guztiak busti ditzan.
Errigora eta Agerraldiaren salaketa
Hain zuzen, Hordagoren manifestazioaren karietara, Deskontrol taldearen emanaldia antolatua zuten Errigora eta Agerraldia elkarteek Tuteran, baina, antolatzaileek salatu dutenez, bertan behera utzi behar izan dute, alkateak jarritako trabengatik. «Maiatzetik gabiltza udalaren atzetik: eskaerak aurkeztu, haiekin batzartu, udaletxera joan eta inork ez erantzun, alternatibak aurkeztu...», azaldu dute Errigorako eta Agerraldiko kideek gaur, Kontseiluko eta Behatokiko ordezkariekin batera eginiko agerraldian.
Udalaren jokabide «arbitrarioa» dela-eta kontzertua egiteko baldintzarik ez zegoela iritzita, bertan behera utzi dute, oraingoz. «Oinarririk gabeko erabaki arbitrarioak hartu dituzte baimenak emateko eta ukatzeko orduan; eman dizkiguten argumentuek ez dute oinarririk, eta gaur egun oraindik onartua ez den udal ordenantza bat jarri digute aitzakiatzat». Hala, elkarteak xehe-xehe azaldu ditu maiatzetik gaurdaino egin dituen urrats guztiak, udal gobernuari aurkeztu dizkion proiektu eta alternatiba guztiak, eta baita Kultura, Kirol eta Jaietako sailei eta Udaltzaingoari eskatutako baimen guztiak ere. Hala eta guztiz ere, udalak ez du baimendu nahi izan ekitaldia. Hala ere, antolatzaileek iragarri dute aurrera eginen dutela eta, orain ez bada ere, kontzertua udaberrian eginen dutela, «baldintza egokiak ziurtatuta, kontzertu jendetsua, alaia eta parte hartzailea izan dadin». Bestalde, Errigorak eta Agerraldiak eutsi eginen diote larunbatean egitekoak diren beste ekitaldiari: udazkeneko saskien kanpaina abiatuko dute Ablitasen, 09:30etik aurrera. 10.000 saski prestatuko dituzte auzolanean, tokiko produktuekin. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219719/eelvko-idazkaritza-nazionalerako-hautagai-izanen-da-sophie-bussiere.htm | Politika | EELVko idazkaritza nazionalerako hautagai izanen da Sophie Bussiere | Akitania Berria eskualdeko hautetsia da Bussiere gaur egun, eta Ipar Euskal Herriko EELVko koordinatzailea izan da orain gutxi arte | EELVko idazkaritza nazionalerako hautagai izanen da Sophie Bussiere. Akitania Berria eskualdeko hautetsia da Bussiere gaur egun, eta Ipar Euskal Herriko EELVko koordinatzailea izan da orain gutxi arte | Sophie Bussierek jakinarazi du EELV Europa Ekologia-Berdeak alerdiko Frantzia mailako idazkari izateko hautagai izanen dela heldu den abenduaren 10ean eginen duten kongresuan. Yannick Jadot Frantziako presidentetzarako hauteskundeetako EELVren hautagaiaren ildoko mozioa defendatuko du barne bozketan.
Akitania Berria eskualdeko hautetsia da Bussiere gaur egun, eta Ipar Euskal Herriko EELVko koordinatzailea izan da orain gutxi arte. 2020ko herriko bozetan EH Baik, EELVk eta Frantzia Intsumisoko Ensemble alderdiak babestu zuten Baiona Berdea eta Elkarkidea zerrenda herritarreko hautagai izan zen Jean Claude Iriartekin batera. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219720/bordelen-giza-kate-bat-egitera-deitu-du-seaskak-azaroaren-14rako.htm | Gizartea | Bordelen giza kate bat egitera deitu du Seaskak, azaroaren 14rako | Errektoretza eta Giza Eskubideen plaza lotuko dituzte azterketak euskaraz egitea aldarrikatzeko | Bordelen giza kate bat egitera deitu du Seaskak, azaroaren 14rako. Errektoretza eta Giza Eskubideen plaza lotuko dituzte azterketak euskaraz egitea aldarrikatzeko | Seaskak protestara deitu du, beste behin, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Azaroaren 14an giza katea eginen dute Bordelen (Okzitania) ikasle, guraso eta irakasleek, eta euskaltzale orori mobilizazioan parte hartzeko deia egin diote. Bordeleko errektoretza eta Giza Eskubideen plaza lotuko dituzte 12:00etatik 13:00era. «Hizkuntza eskubideak giza eskubideak dira», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Ez da ausaz hautatutako data azaroaren 14a. Baxoan izena emateko azken eguna baita. «Ezinbestekoa zaigu azterketaren modalitateak zein izanen diren jakitea», esplikatu du Jorajuriak, ikasleen prestakuntzan duen eraginaz ohartarazita.
EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitzaren aitzinean agerraldi jendetsua egin dute, hura baita euskararen aldeko hizkuntza politika publikoaren ardura duen egitura. Irailean bilkura egin zuten EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek Parisen, Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariekin, eta «jarrera aldaketa bat» igarri zutela jakinarazi zuten. Sail elebidunean euskarazko irakaskuntza kudeatzeko adostasun batzuk lortu zituzten, eta brebeta euskaraz pasatzeko aukeraz ere mintzatu ziren. Baxoa ez zuten aipatu.
Brebetari buruz, «epe onargarri batean», erantzun bat jasoko zutela erran zieten ministerioko ordezkariek, baina, ordutik ez da ezer iritsi. Bordeleko errektorea Azkainera (Lapurdi) joan zen iragan astean, euskarazko irakaskuntza eskaintzen duen eskola publiko bat bisitatzera, baina ez zuen gaia aipatu nahi izan.
Seaskako ordezkariek mezua helarazi nahi izan diete EEPko hautetsiei eta Ipar Euskal Herriko parlamentariei: «Ez daitezela ministro baten edo haren kabineteko ordezkarien hitz ederrekin lokartu. Gure haurren eskubideak, gure hizkuntza eskubideak errespetatuak izan arte elkarrekin borrokatu beharko dugu», adierazi du Jorajuriak. «Pap N’Diaye Frantziako Hezkuntza ministro berriak esperantza berri bat piztu du. Baina, maleruski, gure eskaera legitimoak betiko mespretxuarekin tratatuak dira», laburbildu du.
Mobilizazio zabala
Azterketak euskaraz egitearen alde mobilizazio andana egin zituen iazko ikasturtean Ipar Euskal Herriko ikastolen elkarteak, hala nola ikastetxeen aitzinean, Baionan egin zuten giza katean, eta Ipar Euskal Herriko hiru akademia ikuskaritzetan; hezkuntza administratiboaren egoitza okupatzera ere iritsi ziren ekainean. Testuinguru horretan, Frantziako Asanbleara aurkeztu ziren Ipar Euskal Herriko hautagai gehienen babesa eskuratu zuten.
Kolegioko 250 ikaslek euskaraz erantzun zuten brebetako zientzietako proba desobedientziaz, baina azken urteetan gertatu ohi den bezala, kopiak bahitu eta zuzentzaile erdaldunek zuzendu zituzten. Uztailaren 12rako ekitaldi bat antolatu zuten Euskal Hirigune Elkargoan, ikasle bakoitzari zegokion nota emateko. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219721/gasaren-prezioak-mugatzeko-aukera-zabaldu-du-europar-kontseiluak.htm | Ekonomia | Gasaren prezioak mugatzeko aukera zabaldu du Europar Kontseiluak | Gasaren inportazio prezioak eta gasetik sortutako argindarraren prezioak mugatzeko aukera zabaldu da bart gauean lortutako akordioan. Europar Kontseiluak herrialdeen arteko arrakalak ere azaleratu ditu. Batasuneko kide asko haserre daude Alemaniak bere ekonomian jarri asmo duen dirutza dela eta. | Gasaren prezioak mugatzeko aukera zabaldu du Europar Kontseiluak. Gasaren inportazio prezioak eta gasetik sortutako argindarraren prezioak mugatzeko aukera zabaldu da bart gauean lortutako akordioan. Europar Kontseiluak herrialdeen arteko arrakalak ere azaleratu ditu. Batasuneko kide asko haserre daude Alemaniak bere ekonomian jarri asmo duen dirutza dela eta. | Errazenetan ados, eta inportanteenetan batere ez. Europako Batasuneko agintariek bi egunez egitekoa duten bilkuratik ez zen akordio esanguratsurik espero, ez behintzat energia krisiaren inguruan, zeina funtsezkoa baita orain. Aurreikusi bezala, EBko kideak ados daude Batzordeak asteartean egindako proposamenaren bi punturekin; bai gas erosketa bateratuetarako eta bai gas naturalaren preziorako erreferentziak aldatzeko. Hots: errazena, konponduta. Baina beste guztian, hala nola gas inportazioetan esku hartzeko eta gas merkatuak moldatzeko orduan, jarrerak urrun daude oraindik.
Hala ere, 11 orduko eztabaidaren ostean onartutako agirian, Batasuneko kideek adostu dute gas inportazioen prezioa mugatzeko aukeraren inguruan «lanean jarraitzea». Europako Batzordeari horren inguruko proposamen zehatz bat eskatzea. Horrekin Kontseiluak argi berdea ematen dio bai inportazioei prezio muga jartzeko bai gasetik sortutako argindarrari gehieneko prezio bat jartzeko. Horrek ez ez du esan nahi mekanismo hori abian jarriko direnik, baizik eta horretarako aukera zabaltzeko dela soilik. Hots, Alemaniak amore eman du, baina ez hainbeste. Datorren asteartean beste bilera bat egingo dute energia ministroek, eta han izango dute beste aukera bat akordioetan urrunago joateko. Aztergai dago, dena den, azaroan larrialdiko beste Europar Kontseilu bat egitea.
Espero zen zaila izatea inportatutako gas guztiari gehienezko prezio bat jartzea adostea kontseilu honetan, baina beste arrakala handiago bat azaleratu da Batasuneko kideen artean: Alemaniaren jarrera.p>
Mario Draghik, hain zuzen, azken Europar Kontseilua duen honetan, bart arratsean bere hitzaldia erabili du herrialde multzo baten iritzia azaleratzeko, erakutsi nahian asko ez daudela eroso Berlingo gobernuak energia krisiari aurre egiteko jarritako 200.000 milioi euroko diru poltsarekin.
Bere enpresak eta herritarrak babesteko asmoz jarriko duen dirutza horrekin, Alemaniak ezustean harrapatu zituen Batasuneko bazkideak, eta gehienentzat ustekabekoa ez zen atsegina izan, ez dutelako Alemaniak bezainbesteko gihar fiskalik energia krisiari erantzuteko.
Frantzia eta Alemania, hotz
Italiako jarduneko gobernuburuak, zenbait iturriren arabera, negua igarotzeko zor bateratuarekin finantzatutako funts bat sortzeko eskatu du, harekin herritarrak eta enpresak lagundu ahal izateko. Alemania eta Europa iparraldeko herrialde zenbaitek ez dute halakorik nahi, baina, Draghiren ustez, «ez da elkartasun kontua, baizik eta merkatu bakarra babesteko modua, baldintza bereko jokalekua babesteko». Gainera, haren ustez, Europako Batasunak zatiketa erakusten badu, «Errusiak irabazi egiten du».
Alemaniaren 200.000 milioi euroko poltsa ere izan dute eztabaidarako gai Macronek eta Scholzek, kontseilua hasi aurretik egin duten aldebiko bilera laburrean. Eta ez zen hizpide bakarra izango. Bi agintarien arteko harremanak ez ei daude beren onenean, eta ez soilik Alemaniak bere herrialdean jarriko duen dirutzarengatik. Adibidez, energia azpiegituretan ere desadostasunak dituzte Macronek eta Scholzek, alemaniarrak begi onez ikusten zuelako MidCat orain zapuztua.
Nuklearretan ere iritzi desberdinekoak dira, baita Ukrainarentzako laguntza militarrean eta defentsa bateraturako egitasmoetan ere.
Gasbide berria
Hain zuzen, Emmanuel Macronek bereari eutsi dio, eta, azkenean, Iberiar penintsulatik Europa erdialdera gas naturala garraiatzeko gasbide berria ez da Pirinioetatik barrena egingo. MidCat izan behar zuen gasbidea baztertuta, Europa iparraldea eta, batez ere, Alemania gasez hornitzeko xedez, BarMar deiturikoa adostu dute Frantziako estatuburuak eta Espainiako eta Portugalgo presidenteek, Pedro Sanchezek eta Antonio Costak, Europar Kontseiluaren aurretik.
«Energia korridore berdea» deitu diotenari, dena den, asko falta zaio berde izateko. Itsaso azpitik joango da, Bartzelonatik Marseillara gasa garraiatuko du, eta egokitu ahal izango da etorkizunean hidrogeno berdea (argindar berriztagarriarekin sortutakoa) eramateko. Bizkaiko golkoan, Gatika (Bizkaia) eta Cubnezais (Frantzia) lotuko dituen konexio elektrikoa «indartzea» ere adostu dute. |
2022-10-20 | https://www.berria.eus/albisteak/219722/hauspoa-emango-dio.htm | Kirola | Hauspoa emango dio | Osasuna garaipenaren bidera itzuli da, lau partidaren ostean. Iruindarrek partidako gol bakarra baliatu dute Espanyol menderatzeko. Arrasatek zazpi aldaketa egin ditu hasierako hamaikakoan. | Hauspoa emango dio. Osasuna garaipenaren bidera itzuli da, lau partidaren ostean. Iruindarrek partidako gol bakarra baliatu dute Espanyol menderatzeko. Arrasatek zazpi aldaketa egin ditu hasierako hamaikakoan. | Osasuna garaipenaren bidera itzuli da lau partidaren ostean. Jagoba Arrasateren taldeak Espanyol gainditu du gaur, eta, horri esker, irabazi gabeko bolada eten eta onbidera bueltatu da. Bazuen horretarako premia, orain hurrena irailaren 12an nagusitu baitzen Espainiako Ligan, azkeneko aldiz. Beharra zuen, ez sailkapeneko estutasunengatik, aurrez gaitasuna frogatua zuelako baizik.
Gorritxoak zazpigarrenak dira sailkapenean, hamar jardunaldi jokatu ostean. Ez da kasualitatea; Osasunak sasoi hasiera ona egin du, baina hasiera bikain baten ostean estu aritu da azkenaldian, irabazi ezinda. Joera hori moztu du Espanyolen aurka. Izan ere, aldez edo moldez puntuak biltzea da txapelketan gora begiratzeko gakoa, eta hori falta zuen Osasunak. Kataluniarren aurka lortu du egoera iraultzea; oro har, jokoan nagusi izan dira iruindarrak, eta hobera egin dute norgehiagokak aurrera egin ahala. Horrek ahalbidetu die nagusitzea. Tarte murritza lortu arren, emaitza balekoa izan da azkenerako.
Arrasate teknikariak partidaren bezperan iragarri zuen aldaketak egingo zituela, eta bete egin du esandakoa. Berriatukoak zazpi aldaketa egin ditu joan zen asteleheneko neurketarekin alderatuta. Aitor Fernandezen parte hartzea izan da azpimarragarriena. Arrasateko (Gipuzkoa) atezainak estreinako aldiz jokatu du partida ofizial batean, eta haren aldeko apustuak fruitua eman du. Osasunak hutsean utzi du atea, lau partidaren ostean. Bestela esanda, golik ez jasotzea irabaztearen sinonimo da nafarrentzat.
Fernandez lana ezinbestekoa izan da horretarako. Hura eta Ez Abde izan dira jokalaririk onentsuenak, nor bere egitekoan. Atezainak erantzun ona eman die Espanyolen joaldiei; izan geldikako jokaldietan, izan atzetik aurrera antolatutako erasoetan. Abdek, aldiz, supiztaile lanak egin ditu ezker hegaletik. Bizi aritu zen, eta horrek bizitu du Osasuna.
Iruñeko taldea nagusi izan da zelaian. Ez alferrik, etxekoen izan baita baloi jabetzaren %64, eta hamazazpi jaurtiketa egin ditu partida osoan zehar. Kontrara, hiru besterik ez ditu egin Espanyolek. Dena den, Arrasateren taldeari kosta egin zaio lehen zatian. Kontrarioak baino prestutasun gehiago izan du, baina sakontasuna falta izan zaio. Hein batean, Espanyol zer gerta egon delako. Ez Abdek izan du taldea aurreratzeko abagunea, baina bisitarien atezainak ondo geratu dio baloia.
Errenta, Budimirren bidez
Osasunak argi izan du bigarren zatiko egitekoa: zelaiko nagusitasuna markagailuan islatzea. 55. minutuan lortu du hori, Ante Budimirrek egindako gol bati esker. Korner jaurtiketa bat aprobetxatuta ailegatu da neurketako gol bakarra. Motzean jokatuta, Ez Abdek erdiratu egin du baloia, eta aurrelari kroaziarrak buruz errematatu du baloia.
Hortik aurrera, partidak bide beretik segi du. Osasunak aukerak izan ditu errenta handitzeko, baina ez du asmatu. Alabaina, Espanyolen saialdiek estutu dute etxeko taldea, alde murritza tarteko, baina ezerezean geratu dira azkenerako: «Etxean bi partida eskas kateatu ostean, jendeak maila hau espero zuen, eta lortu dugu ematea», esan zuen Nacho Vidal gorritxoak, neurketa amaitu orduko. Hiru puntuak ederrak dira Osasunarentzat. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219749/grebara-deitu-dute-berriro-arabako-zahar-etxe-pribatuetan.htm | Gizartea | Grebara deitu dute berriro Arabako zahar etxe pribatuetan | ELA eta LAB sindikatuek hilaren 26rako eta 27rako egin dute lanuzterako deia, hitzarmena eskatzeko. Hilaren 25erako, berriz, mobilizaziora deitu dute. | Grebara deitu dute berriro Arabako zahar etxe pribatuetan. ELA eta LAB sindikatuek hilaren 26rako eta 27rako egin dute lanuzterako deia, hitzarmena eskatzeko. Hilaren 25erako, berriz, mobilizaziora deitu dute. | ELA eta LAB sindikatuek deituta, berriro joko dute grebara Arabako adinekoen egoitza pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetako langileek. Hilaren 26rako eta 27rako egin dituzte lanuzterako deiak; 25erako, berriz, mobilizatzera deitu dituzte langileak. Arabako hitzarmenaren negoziazioan patronalaren «blokeoa» salatu nahi dute protestekin, sindikatuek ohar bidez jakinarazi dutenez. Hilaren 25ean elkarretaratzeak antolatu dituzte Ariñez, Mercedarias eta Gazalbide egoitzen atarian. Bi greba egunetan ere mobilizazio ugari egingo dituzte, tartean manifestazio bat eta auto karabana bat. Egoitza pribatuetako eta etxebizitza komunitarioetarako beharginek hiru urte baino gehiago daramatzate sektore horretako hitzarmen eske, «baldintza duinak» bermatzeko. Sindikatuek salatu dute sektoreko langileek «%100ean» jarraitzen dutela lanean, nahiz eta lanaldi luzeek eta ratioek sortzen dizkieten lan zamaren ondorioz gero eta baldintza okerragoetan ari diren. «Langileei gero eta zailagoa egiten zaie hilabete amaierara iristea», ohartarazi dute. Sektoreko lan baldintzak hobetzea ezinbestekoa dela iritzi diote bi sindikatuek, eta patronalari urratsak egitea galdegin diote. Sindikatuetako ordezkariek bilera bat izan zuten uztailean patronalarekin, eta hark negoziazioetan aurrerapausoak emateko konpromisoa hartu zuen. Salatu dute, ordea, oraino ez dutela urratsik egin. Urriaren 13an, negoziazio mahaia desblokeatzeko asmoz, bilera bat eskatu zioten Emilio Sola Arabako Aldundiko Gizarte Politiketako diputatuari, eta joan den astean eskaera bera egin zioten patronalari, baina erantzunaren zain daude oraindik sindikatuak. Sektore feminizatua da erresidentzietako langileena, eta hari balioa emateko eskatu dute ELAk eta LABek. «Behingoz, zaintza sektore horren lana egiteko baldintzak behar bezala arautzea eskatzen dugu, egoitza pribatuen eta hirugarren adinekoen etxebizitza komunitarioen sektoreko langileek betetzen duten funtsezko funtzioa duintzeko». |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219750/uharte-arakilen-piztutako-sutea-kontrolatutzat-jo-dute.htm | Gizartea | Uharte Arakilen piztutako sutea kontrolatutzat jo dute | Atzo piztu zen. Sarbide zaileko eremu batean gertatu zen, Uharte Arakil (Nafarroa) eta Aralar artean. | Uharte Arakilen piztutako sutea kontrolatutzat jo dute. Atzo piztu zen. Sarbide zaileko eremu batean gertatu zen, Uharte Arakil (Nafarroa) eta Aralar artean. | Uharte Arakil udalerriaren (Nafarroa) eta Aralar mendigunearen artean bart gauean piztutako sutea kontrolatutzat jo dute. Hala iragarri du SOS Nafarroak bere Twitter kontuaren bidez. «Argiaren baldintzek ahalbidetzen dutenean, aireko bitartekoak gehituko dira sua itzaltzeko lanak osatzeko», gehitu du. Suhiltzaileek nabarmendu dute orbela erre dela gehienbat.
Euren erranetan, sarbide zaileko eremu batean piztu da sutea, eta ezin izan dituzte ibilgailuak bertara hurbildu. Hortaz, «suhiltzaileek zutik lan egin behar izan dute», argitu du SOS Nafarroak. Suhiltzaileak ez ezik, Guardia Zibila, Foruzaingoa eta Uharte Arakil udalerriko bizilagunak ere laguntzera bertaratu dira. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219751/kepa-junkeraren-itzulera.htm | Kultura | Kepa Junkeraren itzulera | Musikaria berari buruzko 'Berpiztu' dokumentalaren aurkezpenean izan da, Bilbon. Orain dela lau urte iktus bat izan zuenetik publikoaren aurrean azaldu gabea zen. | Kepa Junkeraren itzulera. Musikaria berari buruzko 'Berpiztu' dokumentalaren aurkezpenean izan da, Bilbon. Orain dela lau urte iktus bat izan zuenetik publikoaren aurrean azaldu gabea zen. | Kepa Junkera trikitikilaria senideek lagunduta azaldu zen atzo iluntzean Bilboko BBK aretora, Berpiztu dokumentalaren aurkezpenera. Fermin Aiok zuzendu duen filmak Bilboko musikariaren bizitza eta ibilbidea jasotzen ditu, eta Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten aurrenekoz. Atzoko emanaldia, ordea, berezia zen, trikitilariaren jaioterri eta bizilekuan baitzen, eta Junkera bera agertzeak bereziagoa egin zuen.
BBK aretoa gainezka zegoen, eta Junkera iritsi zenean hamarnaka lagun zituen kanpoan, ongietorria egiteko. Ekitaldian Iñigo Urkullu lehendakariak ere parte hartu zuen.
Junkerak iktus bat izan zuen 2018an, Ganten (Belgika) zegoela. Hain zuzen ere, Berpiztu dokumentalak gertakari horren aurrekoak eta ondorengoak kontatzen ditu, eta, haren testigantzak ez ezik, beste hainbat musikari, lagun eta seniderenak ere jasotzen ditu. «Haren sormen gaitasuna islatzea lortu dugu», azaldu zuen atzo bertan Aiok, dokumentalaren aurkezpenean. «Haren buruaren barruan egongo bagina bezala izan da. Kontatu dugu 30tik gora diskoren atzean zer lan egon den, eta [Junkerak] zer gaitasun izan duen jendea endredatzeko eta jende horrek bere onena emateko».
2020an Donostiako Udalaren Adarra saria ere jaso zuen Junkerak, baina orduko hartan ezin izan zen sari emateko ekitaldirik egin. Joan den irailean egin zuten azkenean. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219752/irati-jimenezek-jaso-du-saiakerako-euskadi-saria-eta-koro-navarrok-itzulpenarena.htm | Kultura | Irati Jimenezek jaso du saiakerako Euskadi saria, eta Koro Navarrok itzulpenarena | 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakeragatik saritu dute Jimenez, eta Ernest Hemingwayren 'Fiesta. Eguzkia jaikitzen da' itzultzeagatik Navarrok. Edurne Portelak eta Teresa Maldonadok jaso dituzte gaztelerazko modalitateko sariak. | Irati Jimenezek jaso du saiakerako Euskadi saria, eta Koro Navarrok itzulpenarena. 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakeragatik saritu dute Jimenez, eta Ernest Hemingwayren 'Fiesta. Eguzkia jaikitzen da' itzultzeagatik Navarrok. Edurne Portelak eta Teresa Maldonadok jaso dituzte gaztelerazko modalitateko sariak. | Literatura orokorrean, eta euskal literatura zehazki. Hori da Jimenezen Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat saiakeraren muina (Elkar), eta ariketa hori saritu dio epaimahaiak. «Hipotesi ausartak» egitea txalotu dio Alexander Gurrutxagak, Ane Miren Larrinagak, Aitor Zuberogoitiak, Katixa Agirrek eta Xabier Aierdik osatutako epaimahaiak. «Testuak badu probokaziotik ere, eta nahi duenean badaki politikoki zuzena ez izaten. Aipagarria da irakurlea etengabe interpelatzeko egiten duen ariketa, honengan gogoeta sorraraziz. Liburuaren tonuak literaturarekiko pasioa, maitasuna eta grina transmititzen ditu, eta estilo aldetik landua eta pertsonala da».
Navarroren lanari dagokionez, lanaren indarra eta bizitasuna nabarmendu ditu epaimahaiak. Erein eta Igela argitaletxeek argitaratu dute Hemingwayren liburuaren itzulpena. «Nabarmentzekoak dira elkarrizketen tonu egokia, erregistroa eta ahotsen txandakatzeak nola jaso dituen, eta bestelako pasarte narratibo eta deskriptiboen jarraipen erosoa, prosaren soiltasuna, zehaztasuna eta eraginkortasuna». Aintzane Ibarzabalek, Idoia Gilleneak eta Idoia Santamariak osatu dute modalitate horretako epaimahaia.
Saritu guztiak emakumezkoak
Bilboko Bidebarrieta liburutegian aurkeztu dituzte gaur sarituak, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua eta Andoni Iturbe sailburuordea izan dira ekitaldian, sarituekin batera. Eta datu historiko bat ere nabarmendu dute: Euskadi sariak banatzen hasi zirenetik, aurten, lehenengoz, emakumezkoak dira zazpi sarituak. Zupiria: «Beste norbaitek ere esana du nik baino lehen, baina urte batzuk pasatuta euskal literaturari, euskaraz eta gaztelaniaz egiten denari, atzera begirakoa egiterakoan, garai hauen ezaugarrietako bat izango dela emakumeen presentzia, eta emakumezkoek literaturari egiten dioten ekarpena».
Edurne Portela idazleak jaso du gaztelerazko literaturaren modalitateko Euskadi saria, Los ojos cerrados nobelagatik, eta Teresa Maldonadok gaztelerazko saiakerakoa Hablemos claro lanagatik. Eusko Jaurlaritzako ordezkariek nabarmendu dutenez, gainera, Maldonado da gaztelerazko saiakera modalitatea irabazi duen lehen emakumezkoa.
Saritu guztiak emakumezko izateari buruz aritu dira saritutako idazleak ere euren hitzaldietan. «Aurten hori izango da goiburua», esan du Portelak. «Baina espero dut horrek azkar utziko diola goiburu izateari». Mugarritzat jo du sarituen zerrenda, ordea. «Kulturan gure presentzia normalizatzeko urte berezia izan daiteke». Eta bide bera hartu du Navarrok ere: «Nik gauzak orain nola dauden ikusita, hemen gure inguruan, eta gazteak nola dauden ikusita, uste dut urte batzuetarako, kulturan behintzat, badugula emakumezkoen nagusitasuna. Nik nahi nuke zazpi emakumek Euskadi saria irabazi izana ez azpimarratu behar izatea. Berria da, albistea da, eta inportantea da, eta ea bide honetatik normaltasunera jotzen dugun, nahiz eta komatxo arteko normaltasuna izan».
Euskadi sarien kontrako kritikak
Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat liburuagatik jasotako sariagatik eskerrak ematearekin batera, umorez, harridura ere azaldu du Jimenezek: «Ez nuen uste liburu honi buruz hitz egin beharko nuenik Euskadi sarietan, liburu honetan Euskadi sariak ere kritikatzen direlako».
2006an eman zuen argitara bere lehen liburua Jimenezek, Bat, bi, Manchester izenekoa (Elkar), eta beste nobela bat, hiru narrazio liburu eta bi saiakera kaleratu ditu geroztik. Esan duenez, ordea, orain arte sekula ez da Euskadi sarietarako hautagai izan. Eta prentsaurrekoan gogoratu duenez, Edorta Jimenez idazlea eta Irati Jimenezen aita aurten izan da hautagai lehenengoz, Nikole bijotzekua saiakeragatik. Eta, hain zuzen ere, aita izan du gogoan Irati Jimenezek hedabideen aurrean. Duela urte asko euskal hizkuntzak beste indar fundatzaile bat behar zuela esan zuela gogoratu du, eta zehaztu du bera ere ados dagoela aitaren ideia horrekin, eta neurri batean motibazio hori izan duela berak ere saritu berri duten saiakera idazterakoan. Aitak eskainitako «salduezintasun eredua» eskertu dio.
Pasioz idazten saiatu dela ere esan du Jimenezek, eta irakurleekin solasaldi bat izaten saiatu dela liburuan. «Solasaldi bat, gauza batzuk esateko, nahiago nituzkeenak ez esan. Idazleok gure artean zer mailataraino ibiltzen garen, batzuetan, kanguruen boxeoan bezala, elkarri mokoka, eta zer literatura hotza daukagun. Kooperazio falta dugula eta sektarismo askotatik gatozela. Ezin garela izan hasiberriekin hain hotzak eta beteranoekin are hotzagoak. Eta emakumeekin izan dugun krudeltasunari begiratu behar diogula, horrekin bakeak egin, eta nolabait aitortu. Eta, halere, literaturaren oso-oso aldeko liburu bat da, eta euskal literaturarekin maitemindutako idazle baten liburua. Irakurle baten liburu bat».
Saritu bakoitzak, 18.000 euroko saria izango du, eta beste 4.000 gehiago jasotzeko aukera izan dezake, lana jatorrizkoa izanez gero beste hizkuntza batera argitaratzen bada.
Sari banaketa Donostian
Aurreko astean jakinarazi zituzten aurtengo lehen hiru Euskadi sariak. Uxue Apaolazak jaso zuen euskarazko literatura modalitatekoa, Bihurguneko nasa liburuari esker; Barruko hotsak lanagatik jaso zuen Leire Bilbao idazleak euskarazko haur eta gazte literaturakoa, eta Maite Mutuberriak sortutako Irrimola artefaktuak, literatur lanaren ilustrazioaren kategorian.
Donostiako Tabakaleran egingo dute sari banaketa ekitaldi ofiziala azaroaren 24an. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219753/iggy-pop-rancid-eta-lucinda-williams-izango-dira-azkena-rock-jaialdian.htm | Kultura | Iggy Pop, Rancid eta Lucinda Williams izango dira Azkena Rock jaialdian | Musika festibalaren 21. aldia 2023ko ekainaren 15etik 18ra egingo da, eta bertan izango dira, besteak beste, Steve Earle, Melvins, Os Mutantes, Queensryche eta Monster Magnet ere | Iggy Pop, Rancid eta Lucinda Williams izango dira Azkena Rock jaialdian. Musika festibalaren 21. aldia 2023ko ekainaren 15etik 18ra egingo da, eta bertan izango dira, besteak beste, Steve Earle, Melvins, Os Mutantes, Queensryche eta Monster Magnet ere | Ohi bezala, Azkena Rock jaialdia rock musikaren eta haren aldaeren erakusleihoa izango da hurrengo aldian. Eta rock musikaren ikur nagusietako bat izango du kartelburu: Iggy Pop abeslari estatubatuarra. The Stooges taldeko kantari izan zena aurretik ere izana da Gasteizko jaialdian, 2003an eta 2006an hain zuzen ere, eta hilabete gutxi dira azkenekoz Euskal Herrian izan zela, uztailean Donostiako Jazzaldian parte hartu baitzuen. Lucinda Williams, berriz, americana deitu izan zaion musika generoaren ordezkari nagusietakoa da, eta 1970eko hamarkadaren amaieratik darama countryaren, rockaren eta egile kantuaren artean mugitzen diren disko laudatuak grabatzen. Azkena 2020koa du, Good Souls Better Angels. Williamsekin lan egindakoa da Steve Earle, Azkena Rocken izango den beste izen handietako bat. Oraingoan formatu akustikoan ariko da.
Rock gogorragoa lantzen duten taldeak ere izango dira Mendizabalan. Alde batetik Rancid, 90eko hamarkadan AEBetan piztutako punk oldearen ordezkari arrakastatsuenetako bat, eta, bestetik, Melvins, 1980ko hamarkadan sortu eta grungearen aitzindaritzat jotzen den banda. Heavytik eta hard-rocketik gertuago dauden taldeak ere izango dira Azkena Rocken. Queensryche, adibidez, 1980ko hamarkadan sortu zen, eta hasieratik alderatu zuten haren musika Iron Maiden taldearenarekin. Lehendabiziko aldiz izango da Azkena Rocken. Monster Magnet azken hamarkadetan stoner-rockaren eta hard-rockaren esparruan gehien nabarmendu diren taldeetako bat izan da, eta GWAR taldeak, berriz, metalaren eta rock gogorraren alderik muturrekoenetako bat erakusten du, umoreari, maskara ikusgarriei eta antzerkiari uko egin gabe.
Azkena Rockek baieztatu dituen beste talde batzuk Lucero, Os Mutantes, Matchbox eta Calexico dira.
Euskal ordezkaritzari dagokionez, oraingoz bi talderen berri eman dute antolatzaileek: Pasadena eta Brigade Loco izango dira jaialdian.
Aurreko urteetan jaialdian izan diren lagunek hilaren 24tik aurrera eskuratu ahal izango dituzte sarrerak eta abonuak, prezio murriztu batean (110 euro jaialdi osorako abonua), eta salmenta orokorra 27an hasiko da (130 euro abonua) |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219754/okupaziotik-okupaziora.htm | Gizartea | Okupaziotik okupaziora | Atzo hasirik eta igandera arte, OSTIA sareak okupazio egunak antolatu ditu Kanboko Marienea lurretan, laborantzako lurretan etxebizitzak eraikitzeko xedearen kontra. Taldea Arbonako okupazioaren ondotik sortu zen, espekulazioaren kontrako taldeak bildu eta okupazioa garatzeko ideiarekin. | Okupaziotik okupaziora. Atzo hasirik eta igandera arte, OSTIA sareak okupazio egunak antolatu ditu Kanboko Marienea lurretan, laborantzako lurretan etxebizitzak eraikitzeko xedearen kontra. Taldea Arbonako okupazioaren ondotik sortu zen, espekulazioaren kontrako taldeak bildu eta okupazioa garatzeko ideiarekin. | Okupazioaren mugimendua, jakina denez, ez da berria Ipar Euskal Herrian. Baina Arbonako okupazioak hats berri bat eman zion, handik sortu zelako hiru lurraldeetako kolektiboen sare izan nahi duen OSTIA taldea (Okupatzaile Sare Tematsua Irabazi Arte), okupazioa aldarrikapen tresna gisa harturik. Angelun Alday etxe promotorearen jokamoldea okupazio batekin salatu ondotik, asteburu honetan Kanboko Marieneko 3,7 hektareako lurren defentsara deitu du oraingoan sareak, beste eragile batzuekin.
Arbonan hasi zen. Ehun egun iraun zuen ELB sindikatuaren eta Lurzaindiaren iniziatibaz abiatu okupazioak; egun bakoitzean herri edo eskualde batek hartzen zuen lekukoa, eta antolaketa hori BOSTek (Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak) bermatu zuen. Hor piztu zen OSTIA sarearen lehen garra, Luxi Detxarten arabera: “BOST taldean kostaldeko jendea zen, denetarikoa; azkenean baziren baigorriarrak, aihertarrak… denetatik jinak. Armada bat bezala ginen herritarrak. Eta Arbonako okupazio bukaerako topaketa OSTIAren hastapena izan zen”.
Iaz Arbonan gertatuak hauspoturik bezala, eskualdeetan sortu dira geroztik espekulazioaren kontrako taldeak, eta horien bilgune izan nahi du OSTIAk. BAM taldeko kide Matias Libierentzat argi da Berroetako laborantza lurretako okupazioak bide eraginkor bat erakutsi duela: “Ontsa ulertu dugu entzunak izateko desobedientzia zibila egin behar dela, pixka bat legetik kanpo. Halako gauzak eginez beharbada entzunak gara, kazetariak ere hurbiltzen dira; mezuak pasarazteko okupazioa tresna biziki ona da”.
Hortik aitzina, okupazioa OSTIA sarearen borroka tresna pribilegiatua bilakatu da, joan den uztailean ikusi zen bezala, Alday promotoreak eraiki etxebizitzan antolatu mobilizazioarekin. Aste batez kausitu zuten promotorearen eta auzapezaren jarreraren inguruko salaketak plazaratzea. Libierek dioenez, beharrezkoa zitzaien, eskala horretako ekintzarentzat, OSTIA bezalako sare baten parte izatea: “BAM banda ttipi bat da, eta ekintza indartzeko erabaki genuen sare horretan sartzea”.
Angeluko egonaldiak, Detxarten ustez, “OSTIAren indarrak neurtzeko ere balio zuen”, eta, nahiz eta Arbonako ehun eguneko borrokarekin ezin den konparaziorik egin, kontent atera ziren antolatzaileak, zeren eta “denetatik etorri baitziren berriz ere Angelura, eskala desberdina bazen ere”. “Jendeak segitzen gaituela ikustea biziki polita da”, dio Detxartek. Libierentzat ere, eragiteko manera bakarra da “karrikan izatea”: “Halako gauzak eginez, beharbada legeak aldatzen ahal dira. Karrikan izan behar da, herritarrek mobilizatu behar dugu, gero politikariek gauzak proposa ditzaten”.
Elkartu, partekatu, eragin
Ezker-eskuin espekulazioaren kontrako talde desberdinak badirenez, hilabetean behin elkartuz batzuen eta besteen berri hartzea da OSTIAren xede bat. Hilabeteko lehen asteazkenetako juntetan “diagnostiko bat bezala egiteko” ideia dute, Detxarten erranetan. Arbonan lau hilabeteko trukaketak gogoan ditu OSTIAko kideak: “Denbora han pasatuz, jendea hurbilaraziz, errazagoa da diskurtso bat plantan ezartzeko, elkarrizketak eta ideiak trukatzeko. Elkarrizketa aberatsak ziren”. Asteburu honetarako egitarauan, justuki, trukaketa momentuak pentsatu dituzte.
Azken hilabeteetan espekulazioaren kontra sortu diren hainbat kolektiboren alde hauskorra ikusten dute bi solaskideek; iaz sortu zen BAM taldea “ez da handitu, eta fite blokeatuak ginen”, aitortu du Libierek, gehituz OSTIAn “gehiago eta ber motibazioarekin” direla. Detxartek ikusten du beste taldeak laguntzeko parada ere: “Guk Arbona edo Angelurekin, Kanborekin laster, esperientzia pixka bat ukanen dugu, eta besteak laguntzen ahal baditugu, bikain”.
Gaurtik igandera, Kanbon
Arbona eta Angeluren segidan heldu da, beraz, gaurtik igandera Kanbon antolatu den mobilizazioa. Hiru eguneko okupaziorako deialdian, OSTIAren agiriak Kanbotik harago doan arrangura plazaratu nahi du: “Okupazioaren eta ekintza zuzenaren bidez, Marienean obrak lehen egunetik oztopatzea Ipar Euskal Herriko herritarrentzat lehentasuna bilakatu beharko da. Ez da soilik kanboarren afera, etxebizitza eskubideaz, elkarbizitzaz eta munduaren geroaz axolatzen garen guziena baizik”. Hiru eguneko okupazioak, bereziki “sentsibilizatzeko” balio izanen duela uste du Detxartek: “Bereziki Kanbon, jendeak uler dezan zein den erronka. Marienea proiektu bat da, baina Kanbon badira beste xede batzuk eta jendeak ulertu behar du; bestela, herrian lur anitz galduko dira”.
Arrazoi horrengatik dira gaur, goizeko hamarretan, “mehatxupean diren eremuetatik” abiatuko traktore batzuk protestan. Arnaga ondoko alor batetik batzuk, han herriko etxeak proiektu bat balukeelako, eta beste lur batetik besteak: herriak 2003an 250.000 eurotan erosi zuen 1,4 hektareako lur eremua, promotore bati saldu zion 1,4 milioi euroren truk. Azken kasu horretan, eraikitze baimenaren kontrako auzibidea irekia da.
Kanbon ere, OSTIA taldeak bidegurutze izaten segitu nahi du, trukaketa desberdinak antolatuz okupazio denboran. Gaur, 16:00etan, espekulazioaren kontrako taldeen topaketak antolatu ditu Marienean. Igandean, berriz, kanpoko lekukotasunak ekarriko dituzte: Les Soulevements de la Terre Frantziako Estatuko borroka sarea, Notre-Dame-des-Landeseko (Bretainia) ZADeko (defendatu beharreko zona) esperientzia eta Bretainiako Dispac’h mugimendua ordezkatuko dituzten hizlariak izanen dira.
Angeluko okupazioa “etapa” bat zen Libierentzat; Kanbokoa, beste bat. “Mobilizazioa segitu behar da, eta geroz eta gehiago izan behar dugu. Ez da beti erraza, baditugu gure biziak, baina ez janak izateko mobilizatzeak balio du”, trenkatu du. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219755/marieneko-bataila-luzea.htm | Marieneko bataila luzea | Marieneko bataila luzea. | Laborantzarako ziren Marieneko lurrak, 2009an Vincent Bru Kanboko garaiko auzapezak hirigintza planean 3,7 hektarea horien izaera aldatu arte: geroan urbanizatuak izateko estatusera pasatzea proposatu zuen. Prefetak erresalbuak plazaratu zituen, baina etxebizitza sozialak egiteko beharra zelakoan sailkapen horrekin egon ziren 2015era arte: Departamenduko bideak zatitzen dituen lurren parte bat eraikigarri izendatu zuten orduan. Nahi Dugun Herria taldeko hautetsiek, Cade elkarteak eta Lurzaindiak, orduz geroztik, etengabe aldarrikatu dute lur horien laborantzarako funtzioa, errekurtso legaletan eta karrikan.
Lurren sailkapenak definitzen dituen hirigintza planaren berrikusketa abiatu zuten 2014an, eta ondoko urtean, berrikusketa betean, bidearen ezkerreko aldeko lurrak (Itsasuko norabidean) berehala eraikigarri izateko sailkatu ziren. Helene Aizagerre Nahi Dugun Herria taldeko hautetsiak oroitarazi duenez, garai hartako auzapez Vincent Bruk berak erran zuen orduan hautetsi eta gaur egun auzapeza den Christian Deveze “tematu” zelako hartu zutela delibero hori. Promotoreekin “adiskidantza istorio ilunak” leporatzen dizkio gaur egungo auzapezari, Baionako errugbi klubeko partaideak izan baitira Marienean etxebizitza programak egin nahi zituzten promotoreak, auzapeza bera bezala.
2015ean, Devezen hurbileko promotore batek interesa agertu zuen lur horietan etxebizitzak egiteko; gaur egun, berriz, Bouygues taldea da ehun etxebizitza egiteko xedea duena. Lur horiek laborantzarako izan behar dutelakoan, errekurtso legalak eta mobilizazioak ugaritu dituzte oposizioko hautetsiek, Cade elkarteak eta Lurzaindiak. Orain, bidearen ezkerreko lurrak berehala eraikigarriak izan daitezke hirigintza planaren arabera.
Borrokan, “bururaino”
Okupazio deialdia zabaldu baino gehiago, Kanboko hautetsi Aizagerrek nahiago du abisu bat luzatu: prest direla luze egoteko. “Hor hiru eguneko mobilizazioa izanen da. Baina obra publikoetako edozein ibilgailu agertzen bada lur horietan, mobilizazio luze bat hasiko dugu. Ahalak ukanen ditugu. Erakutsiko diegu hiru egunetan zer egiteko gai garen, baina hor eginen duguna sei hilabetez egiten ahalko dugu, arazorik gabe!”.
Errekurtso desberdinak ere ustiatzen dituzte xedearen kontrakoek: Paueko (Okzitania) Auzitegiak ez zien arrazoia eman. “Zioen ez dugula frogatu lur horietan gereziak eta piperrak landatu daitezkeela”, dio hautetsiak. Bordelen (Okzitania) errekurtso bat defendatuko dute Marienea laborantzarako izan dadin, eta, han ere galduz gero, Parisko Auzitegira joanen direla iragarria dute. | ||
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219756/feminista-eta-antipunitibista.htm | Gizartea | Feminista eta antipunitibista | Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak justizia patriarkala jorratu du bere jardunaldietan, Iruñean. Adituek agerian utzi dute egungo sistemak indarkeria patriarkalaren logika betikotzen duela. Genero ikuspuntua jasoko duen justizia errestauratibo baten alde egin dute. | Feminista eta antipunitibista. Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak justizia patriarkala jorratu du bere jardunaldietan, Iruñean. Adituek agerian utzi dute egungo sistemak indarkeria patriarkalaren logika betikotzen duela. Genero ikuspuntua jasoko duen justizia errestauratibo baten alde egin dute. | Zigor sistemaren interesek eta indarkeria sufritu duten emakumeen interesek ez dute bat egiten; ondorioz, egungo zigor sistemak ez digu balio”. Miren Ortubairenak dira hitzak; abokatua da, eta EHUko Zigor Zuzenbideko irakasle izandakoa. Iruñean izan da asteburuan, bertze zenbait aditurekin batera, Indarkeria Sexistaren Kontrako Emakumeen Plataformak antolatutako jardunaldietan parte hartzen. Justizia “patriarkala” jorratu dute, feminismotik alternatibak erdigunean jartzeko asmoz.
Egungo sistemak muga nabarmenak dituela eta egitura patriarkalari mesede egiten diola nabarmendu dute hizlariek, oro har. Sistema horren helburu nagusia zigor bat ezartzea dela salatu dute, eta, ondorioz, justizia feminista batek antipunitibismotik egin beharko lukeela aurrera. Justizia errestauratibo eta komunitarioaren alde egin dute, baina genero ikuspegia eta gainerako zapalkuntzen ardatzak agerian utziko dituztenak ahaztu gabe.
“Delitu eta zigor gehiago ezartzea da egungo zigor sistemaren logika”, erran du, bertzeak bertze, Laura Macaya gizarte hezitzaileak. Salatu du logika horrek balio duela gizarteko kolektiborik zaurgarrienak kontrolatzeko, eta kasu anitzetan, gainera, “feminismoa instrumentalizatuz” ezartzen dela. Ez hori bakarrik: “Feminismo batek bere egin du diskurtso punitibista hori”. Diskurtso “atzerakoia” dela erantsi du, eta balio duela “familia tradizionalaren aldeko aldarria” egiteko: “Gero eta delitu eta zigor gehiago badugu, dena bada indarkeria, datuek erakutsiko dute benetakoa ez den irudi bat, eta hori baliatuko dute, emakumeen segurtasunaren izenean, andreak berriz ere etxeko esparrura bidaltzeko”.
Emakumeak zer nahi duen
Feminismo batek ontzat eman duen mezu hori agerian utzi behar dela garbi du Arantxa Urkaregi ekintzaile feminista eta Foro Sozialeko kideak. “Erantzun bat eman behar diogu”. Iruñean egindako jardunaldiek horretarako balio izan dute, neurri handi batean: zigor sistema punitibistari eta sistema horren logikak erreproduzitzen dituzten sektoreei erantzun bat emateko, alegia. Balio izan dute, gainera, bertzelako bideak erdigunean jartzeko, eta bide horiek kontuan hartu beharrekoak zehazten hasteko.
Egungo testuingurua zein den azaldu du Miren Ortubaik, eta justizia patriarkalak emakumeen errealitatean duen eragina dagokion esparru teorikoan kokatu du: zigor sistemak zigorraren bidea eskaintzen du, eta indarkeria norbanakoen auzi bilakatzen du, arazoaren egiturazko izaera ezkutatuz. Ortubaik aipatu du zigor sistemaren bidea aukeratzen duen emakumeak garbi izan behar duela bide horrek zer ematen ahal dion eta zer ez. “Bide horrek zigorra eskaintzen dio; emakumeak, ordea, anitzetan, abusua oinarri duen harreman horretatik atera nahi du, eta zigorra ez du lehentasun”.
Zigor sistema horretan patriarkatuak sustatutako estereotipoek eta aurreiritziek indarra dute, eta horrek ekartzen du indarkeria sufritu duen emakumea esparru horretan, berriz ere, biktima bilakatzea. “Ez hori bakarrik: sistemak ezartzen du biktima on bat nor den; indarkeria instituzionalaz ere hitz egin beharra dago”, salatu du Ortubaik.
Adibideak aipatu ditu hark, ustez emakumeen segurtasunaren aitzakiapean onartu diren zenbait legek “zigorraren bidean sakontzen” dutela azaltzeko; Espainiako Kongresuak onartutako Sexu Askatasunaren Berme Integralaren Legea nabarmendu du, adibidez: “Dezepzionatu nau; sexu askatasunaren aurkako eraso guztiak figura bakar batean batzeak epaileen esku utziko du larritasunari buruz erabakitzea; kalean norbaitek oihu egitea eta bortxaketa bat berdin hartzen baditugu erasotzat, horrek ekar dezake erasoaren banalizazioa, eta kasurik larrienak ezkutuan gelditzea”.
Gehiago erran du Ortubaik: “Beldur naiz, emakumeen aurka ez ote duen eginen horrek; norbaitek karrikan oihu egiten badizu, eta zuk ere zerbait erantzuten badiozu, salaketa zuk jasoko duzu, akaso. Gorrotozko delituekin ikusten ari gara hori”. Laura Macayak bat egin du gogoeta horrekin: “Zapaldutako kolektiboak babesteko sortutako figura horrek, ustez babestu nahi dituenen kontra egiten du”, salatu du.
Mugak eta estereotipoak
Indarkeria matxista sufritu duten emakumeen kasuan ere zigor sistemak “muga anitz” dituela berretsi du Eliana Alemanek. Soziologian doktorea da NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta erakunde horretan egindako ikerketa batean jaso du “gutxi” direla indarkeria matxistagatik aurrera egiten duten prozedurak: “Aztertutako 540 salaketetako 304tan prozedura ez zuten abiatu, edo ez zuten burutu”.
NUPeko bertze ikerketa batek harreman heterosexualetan diren emakumeen banatzeko edo dibortziatzeko prozesuetan gertatzen dena jorratu du. Izan ere, zigor sistema bazter utzi, eta dibortzioarena da kasu anitzetan emakumeek indarkeriazko edo desberdinkeriazko harremanetatik ateratzeko aukeratzen duten bidea.
Hori ere zaila da, NUPeko ikerketak jaso duenez. Susana Covas, Patricia Amigot eta Ruth Iturbide dira lan horren egileak; indarkeria sexistaren aurkako plataformaren jardunaldietan izan dira azken biak, eta, indarrean diren estereotipoen eta aurreiritzien gainetik, errealitatea “bertzelakoa” dela nabarmendu dute: “Gizartearen iruditerian, emakumea gelditzen da guztiarekin; errealitatea da gehienetan emakumeek alde egiten dutela etxetik, eta haien baliabide ekonomikoek behera egiten dutela”, aipatu du Amigotek.
Psikologia sozialean doktorea da Amigot; gizarte langilea eta Zuzenbidean lizentziaduna, berriz, Iturbide. NUPen egindako ikerketaren bidez, agerian utzi dute botere harremanak nagusi zirela aztertutako harremanetan; indarkeria agertu edo gora egin zuela banatzeko unean; seme-alabak daudenean prozesua are zailagoa dela, eta gizonek emakumeak mehatxatzeko erabiltzen dituztela. “Emakumeak banatzeko erabakia hartzeko, inportantea da babes sare bat izatea, eta baliabideak izatea; ohartu gara parte hartzen duten erakundeetan formakuntzarik eza dela nagusi, eta horrek ekartzen ahal duela harremanean dagoen desoreka areagotzea”, erran du Iturbidek.
Bertze justizia eredu bat
Egungo sistemaren eta dituen mugen gainetik, emakumeen interesak aintzat hartuko dituen justizia eredu bat proposatu du Paz Frances NUPeko Zigor Zuzenbideko irakasle eta Salhaketako kideak, Iruñeko jardunaldietan. Arantxa Urkaregik ere Durangoko Euskal Herriko Jardunaldi Feministetan justiziaren esparruan egindako ekarpenak jarri ditu erdigunean, eta “garatzen” ari diren proposamena azaldu du. Bi ekintzaileok justizia errestauratiboaren alde egin dute, baina ez edonola: genero ikuspegia txertatu behar dela nabarmendu du Francesek, eta gainerako zapalkuntza ardatzak ere hartu behar direla kontuan; Urkaregik, berriz, “zenbait kezka eta zalantza” aipatu nahi izan ditu, “gogoeta bultzatzeko”.
Francesek justizia errestauratiboa garatzeko bi esparru zehaztu ditu: bat, erakundeen barruan; eta bertzea, berriz, erakundeetatik at, komunitatearen alorrean. Justizia errestauratiboa garatzen ari dira jada zenbait erakunde; Nafarroan ere erabiltzen da. Herrialdeko prozesuak aztertu ditu ikerlariak bere proposamena osatzeko, bai eta Kataluniakoak eta Eusko Jaurlaritzaren menpekoak ere.
“Erakundeen esparru horretan, genero ikuspegirik ez dago, eta, ondorioz, ez da feminismoak behar duen justiziaren berme. Formakuntzarik eza da nagusi”, ohartarazi du.
Francesek erantsi du justiziak oinarri duen pentsamendu heteropatriarkala suntsitu behar dela, eta “pertsona guztien bizitzak” erdigunean jarri. “Horretarako, egungo sistemak ezartzen duen logika binarioa atzean utzi behar dugu”, azaldu du ikerlariak.
Erakundeen barruan, Francesen apustua da genero ikuspegia izanen duten justizia errestauratiboko prozesuek gero eta toki gehiago hartzea. Eta helburu hartu du, oro har, justizia komunitarioak egitea gora; hau da, arlo hori nabarmentzea erakundeenaren gainetik. “Proposamen honek bat egiten du erabat zigor zuzenbide garantistaren aldekoen proposamenekin, bai eta zigorraren erantzunaren aurka direnen proposamenekin ere”.
Arantxa Urkaregik Francesekin egin du bat, eta justizia errestauratibo eta komunitarioaren aldeko bidean lau gako nagusi aipatu nahi izan ditu: “Prebentzioa, gertatu denari eman beharreko erantzun publikoa, erreparazioa eta suspertzea”.
Urkaregik esan du erasoa jasan duenak egon behar duela erdigunean, eta inportantea dela jasan duen kaltea aitortzea, eta kalte hori konpontzea. Horrek ekarri behar du erasotzaileak bere erantzukizuna aitortzea, eta konpromisoa hartzea berriz kalterik ez egiteko.
Zailtasunak
Zailtasunak daudela aitortu du Urkaregik, eta mahai gainean jarri ditu justizia komunitarioa garatzeko prozesuan identifikatu dituzten kezkak. Batetik, nabarmendu du helburu hartu behar dutela “munstrorik ez” sortzea; “Erasotzaileak egindako kaltearen erantzukizuna aitortzen ez duenean, edo deus txarrik egin ez duela uste duenean, beraz, zer?”, galdetu du. Bertzetik, erreparazioari buruz, garbi du biktimak errateko duena adi entzun behar dela, eta erdigunean jarri; noraino iritsi da zalantza: “Biktimak eskatzen duen guztia bete behar da?”, bota du, bigarrenez, galdera.
Badira galderak, badira kezkak eta badira zailtasunak. Hori garbi erran dute Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformaren jardunaldietan parte hartu duten adituek. Egungo justizia eredua gainditzeko beharra dagoela ere garbi dute, eta garbi dute, hirugarrenik, feminismoaren eta antipunitibismoaren bidetik garatuko dela behar den eredu berria: genero ikuspegia txertatuko duen justizia errestauratiboaren bidea hartu dute. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219757/azken-bozketaren-zain.htm | Politika | Azken bozketaren zain | Datorren azaroaren 23an Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkurak oniritzia emango dio Usansolo Galdakaotik bereizteko eskaerari. Erabakia aldizkari ofizialetan argitaratuta, udalerri bihurtuko da. | Azken bozketaren zain. Datorren azaroaren 23an Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkurak oniritzia emango dio Usansolo Galdakaotik bereizteko eskaerari. Erabakia aldizkari ofizialetan argitaratuta, udalerri bihurtuko da. | Pozik, baina zuhurtziaz eta udalerri bat osatu eta kudeatzeak suposatzen duen erronkaren jakitun”, Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkurak Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzeko eskaerari oniritzia emateko zain daude usansolotarrak. Usansolo Herria (UH) plataformako kide Monika Menak aurreratu du aurreikusita dagoela osoko bilkura hori azaroaren 23an egingo dutela. Joan den urriaren 11n Bizkaiko Batzar Nagusietako Iraskunde, Gobernamendu On eta Gardentasunerako Batzordeak onartu zuen Usansolo udalerri bihurtzea. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Bizkaiak babestu zuten segregazioa; PSE-EEk aurka bozkatu zuen, eta PPk, berriz, abstentziora jo zuen. Bozketok ikusita, prozesuak aurrera egingo duela sinetsita dago Mena, eta, oraingoz, Galdakaoko parte den Usansolok herri gisa bere ibilbidea zer-nola hasi eta garatuko duen azaldu du.
Usansolo independente izango da hasieratik?
Bai. Menak azaldu du Batzar Nagusiek Usansolo herri bihurtzeko erabakiari baietza ematen diotenean, independentea izango dela. Hala ere, aurreratu du “tramite administratibo edo burokratikoak” egin behar direla. Batetik, Bizkaiko Foru Aldundiak erabakia Bizkaiko Aldizkari Ofizialean eta Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu behar du. Desanexio prozesuan bidelagun izan zuten Juan Landa abokatuak zehaztu du “erabaki hori argitaratzen duten unetik” hasten dela “udal berriaren ibilbidea”; hain zuzen, “Bizkaiko buletinean argitaratzen den hurrengo egunetik jaioko litzateke” herria.
Horrez gain, Usansolo herri gisa erregistratu behar dute Espainiako Toki Erakundeen Erregistroan. Menak prozesuak bi pausootan aurki ditzakeen oztopoen berri eman du. Batetik, “Estatuko Abokatuak —segregazio erabakia argitaratzen dutenetik— bi hilabete ditu erabakia inpugnatzeko. Inpugnatu dezakeen bakarra hura da”. Bestetik, “Usansolo Bizkaiko 113. udalerri legez erregistratzean prozesua geldiaraz dezakete, 5.000 biztanlera ez garelako heltzen”.
Menak konfiantza du prozesuak aurrera egingo duela. UH plataformako kideak azaldu duenez, une honetan Usansolon “ia 4.800 biztanle” dira, eta “hazten” ari den eremua da. Prozesua epaitegietara bideratuz gero, esan du epaile batek ebazpena ematen duenerako 5.000 biztanleren langa pasatuta izango dutela.
Zer da Usansolo?
Desanexio prozesua gauzatzeko osatutako Batzorde Mistoak Usansolo Galdakaotik bereizteko egin behar ziren ikerketa tekniko, soziologiko, ekonomiko eta juridikoak jaso zituen memoria batean. Baita segregazio proposamenaren zehaztapenak ere. Besteak beste, Usansoloren mugak zehaztu zituzten: Gorosibai, Usansolo, Arteta, Ordañe, Labeaga, Lekue, Pertxin eta Uraska auzoek osatzen dute.
Nor izango da Usansoloko alkatea?
Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansoloren segregazioari oniritzia eman ostean, Bizkaiko Foru Aldundiak Kudeaketa Batzorde bat eratu beharko du. Menak aurreratu du Usansolo Herria plataformak azaroaren bukaeran edo abenduaren hasieran eskatuko duela “ahalik eta azkarrena” era dezatela. Eraketa hori azken udal hauteskundeen emaitzen araberakoa izango da: “UHko zortzi kidek osatuko dute; EAJko bik eta EH Bilduko batek”.
Usansolo Herria plataformaren abokatu ohi Landak zehaztu duenez, “batzorde horrek bere presidentea aukeratuko du eta martxan jarriko da”. Udal hauteskundeak 2023ko maiatzean egin bitartean, Kudeaketa Batzorde horrek izango du udalerri berriaren kudeaketa egiteko ardura. Datorren urteko maiatzeko hauteskundeetan aukeratuko dute alkatea. Ordura arte, Kudeaketa Batzordeko presidenteak hartuko du bere gain Usansoloko alkatearen funtzioa.
Non egongo da udaletxea?
Oraindik zehaztu gabe dago non egongo den Usansoloko udaletxea. Menak azaldu duenez, Kudeaketa Batzordearen erronketako bat izango da hori zehaztea.
Nork egingo du lan Usansoloko Udalean?
25 udal langile izango ditu Usansolok. Apurka osatuko dute udal plantilla. Liburuzaina, eskolako atezaina eta udaleko zenbait zerbitzu kudeatzen dituen kultur etxeko langile bat jada Usansolon ari dira lanean; beraz, segregazioa gauzatzen denean, Usansoloko Udalaren mendeko langile izatera pasatuko dira haiek. “Horiek hirurak kenduta, 22 lanpostu berri sortu behar dira”, argitu du Menak.
Zein zerbitzu izango ditu Usansolok?
Menak esan du Usansolok zerbitzuen kalitateari “eutsi” egin behar diola, legez, herri bihurtzen denean. Eskainiko dituen zerbitzuen zerrenda luzea da; nabarmenenak aipatu ditu: ospitalea, kiroldegia, Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxe zerbitzua, liburutegia, ludoteka, haurtzaindegia, adinekoentzako zentroa edota zentro zibikoa. Hala ere, bestelakoak ere kudeatuko ditu, hala nola kale argiak, hondakinak batu eta tratatzea, herri garbiketa, ur hornidura, saneamendua eta estolderia, lorezaintza, kirola eta kultur jarduerak sustatzea, euskara sustatzeko programa eta euskara irakastea, berdintasun programak, esku hartze sozioedukatiboa eta psikosoziala haur, gazte eta familiekin edota etxez etxeko zerbitzua.
Galdakaoko Udalarekin batera eskainiko dituzte hilerria eta hileta zerbitzuak, bulego teknikoaren zerbitzua —arkitektoa—, Musika Eskola, helduentzako Eskola Publikoa eta euskaltegia. Hasieran, gutxienez, horrela funtzionatuko dutela zehaztu du Landak, eta Galdakaoko Udalak ordainduko dituela zerbitzuok.
Galdakaoko Udala zer-nola geratuko da?
Menak azaldu duen bezala, gaur egun Galdakaoko Udalak ordaintzen die Usansolon lan egiten duten hiru udal langileri. Langile horiek Usansoloko Udaleko langile izatera pasatuko dira segregazioa gauzatzean. Gainerakoan, Galdakaoko Udalak “berdin” jarraituko du. “Eta zinegotzi kopuruari dagokionez ere, berdin jarraituko du. Galdakaon ez da egongo aldaketarik”.
Mugei dagokienez ere, Usansolok hartuko duen eremua kenduta, berdin jarraituko du: “Politikoki onartu gabe egon bada ere, maila sozialean onartuta zegoen [Galdakao eta Usansoloren arteko] muga aspaldi. Denok jakin dugu zer den Usansolo eta zer den Galdakao, eta nortasun aldetik bakoitzak badaki non kokatzen den”, ondorioztatu du Menak.
Trantsizio prozesua zer-nola egingo da?
Juan Landak azaldu duenez, “udal berria eratzen den unetik, gainerako udal guztiek dauzkaten diru iturri berberak” izango ditu Usansolok. Hain zuzen, Udalkutxatik dirua jasotzeko eskubidea izango du. Horrez gain, “Galdakaoko Udalak gerakinak edo erremanentea Usansolorekin banatuko ditu —biztanle kopuruaren arabera—. Galdakaok hamabi hilabete izango ditu Usansoloko udal berriari bere partea ordaintzeko”.
Landak gogora ekarri du Usansolo herriak aurrera egin ahala, Europako Batasunari, Espainiako Estatuari, Eusko Jaurlaritzari zein Bizkaiko Foru Aldundiari bere proiektuak garatzeko diru laguntzak eskatu ahal izango dizkiela. “Hori guztia bere aurrekontu propioan sartuko du, eta zuzenean jasoko dituen zergak, tasak eta antzekoak ere sartuko ditu bertan”, esan du Usansolo Herria plataformaren abokatu ohiak.
Gatazkak gertatuz gero, zer?
Usansolo bere kabuz martxan hasi arteko garairako Arbitraje Batzordea osatuko dute. Menak dio batzorde horren egitekoa “behaketa” izango dela, “gauzak ondo egiten direla” bermatzea. Zortzi lagunek osatuko dute: presidentea —Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako foru diputatuak edo beste diputatu edo zuzendari batek— , eta Galdakaoko eta Usansoloko udaletako hiruna ordezkarik eta idazkariak —Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako funtzionario bat—. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219758/donostiako-udalak-kezka-adierazi-du-atristain-berriz-espetxeratzeagatik.htm | Politika | Donostiako Udalak «kezka» adierazi du Atristain berriz espetxeratzeagatik | EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren aldeko botoekin onartu dute adierazpen instituzionala. Ugaitz Perez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. | Donostiako Udalak «kezka» adierazi du Atristain berriz espetxeratzeagatik. EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren aldeko botoekin onartu dute adierazpen instituzionala. Ugaitz Perez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. | Donostiako Udaleko Giza Eskubideen Batzordeak «kezka» adierazi du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxe organoek hartutako ebazpenen aurka «behin eta berriro» aurkezten dituen errekurtsoen aurrean. Xabier Atristain preso donostiarraren kasua izan dute aztergai, eta EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Donostiaren aldeko botoekin onartu dute adierazpena. PSE-EE, berriz, abstenitu egin da.
Ebazpen judizialek «merezi duten errespetua» aintzat hartuta, udal batzordeak eskatu du horiek bateragarriak izan daitezela espetxeetako tratamendu batzordeek hartzen dituzten erabakiekin. Hala, gradu progresioak eta espetxe baimenak «arau» izan behar direla uste du, «eta ez salbuespen». Izan ere, azaldu du espetxeetako tratamendu batzordeak direla presoen bilakaera «ondoen» ezagutzen dutenak.
Udal batzordeak gogoratu du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuela Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola Atristaini, inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzea galarazi ziolako. Hala, azaldu du «zegokion laguntza judiziala izan gabe eta torturak jasan zituela salatu ondoren» zigortu zutela Atristain, bere deklarazioan oinarrituta.
Atristain hirugarren graduan zegoen uztailetik, Martuteneko espetxeko tratamendu batzordearen eta Eusko Jaurlaritzaren oniritziarekin. Aurreko ostiralean, ordea, berriz espetxeratu zuten, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak hala aginduta.
Giza Eskubideen Batzordeak gaineratu du auzitegiek bigarren aldiz galarazi dutela Atristainek zigorra erdi askatasuneko erregimenean betetzea: «Martuteneko espetxeko tratamendu batzarrak birritan helarazi dio Espetxeetako Administrazioari, berrets zezan, Xabier Atristaini hirugarren gradua ezartzeko eta baldintzapeko askatasuna emateko –eskumuturreko telematikoarekin– proposamena».
Ez da Donostiako udal taldeek antzeko adierazpen bat egiten duten lehen aldia. Ekainean, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat plazaratu zuten. Testu hartan, salatu zuten Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko epaia aintzat ez hartzea «erabaki arbitrario bat» dela, «ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen duena. Izan ere, bi aste lehenago, Auzitegi Gorenak Atristaini ezarritako zigorra berriro ez aztertzea erabaki zuen, eta hura espetxeratzeko agindu. Kasu hartan, euskal presoa aske zegoen, otsailaren 17tik; Auzitegi Nazionalak agindu baitzuen libre uztea, Estrasburgoko auzitegiaren epaiari men eginda.
Perez, baldintzapean aske
Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Ugaitz Perez preso galdakoztarra (Bizkaia) baldintzapean aske geratu da, hogei urteko espetxealdia beteta. Perez 2021eko maiatzean gerturatu zuten Basauriko espetxera (Bizkaia), eta aurtengo otsailean aldatu zuten hirugarren gradura. Hala, azken hilabeteetan etxean bete du zigorra, kontrol telematikoarekin. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219759/usansolo-kronologia.htm | Usansolo: kronologia | Usansolo: kronologia. | Usansolotarrak 1980ko hamarkadaz geroztik ari dira desanexiorako pausoak ematen. Bizkaiko Aldundiaren eta Batzar Nagusien Batzordearen babesa dute.
Lehen galdeketa Bereiztearen alde. 1987an egin zuten Usansoloren etorkizunari buruzko lehen galdeketa: %85ek egin zuten Galdakaotik bereizi eta udalerri bilakatzearen alde. Bideragarria. Galdakaoko Udalak egin zezala ikerketa sozioekonomiko bat Usansolo herri bideragarria izango litzatekeen jakiteko, hala eskatu zion Bizkaiko Foru Aldundiari. Hiri Lur aholkularitza enpresak ebatzi zuen Usansolo herri izateko egitasmoa bideragarria zela.
Prozesuaren etena 1991ko txostena. EAJk beste txosten bat aurkeztu zuen Galdakaoko Udalean. Txostenaren arabera, Usansolo herri bihurtzeko prozesua ez zen bideragarria, eta eten egin zuen prozesua.
Usansolo Herriaren sorrera UH 2011n sortu zen. Desanexio prozesua bizkortzeko, Usansolo Herria (UH) plataforma sortu zuten 2011n. UHk 1.693 boto lortu zituen urte bereko udal hauteskundeetan; erroldatutako herritarren %62,5ena.
Aldundiaren neurriak 2012ko foru araua. Bizkaiko Batzar Nagusiek 9/2012 Legea onartu zuten. Arauaren arabera, Bizkaiko 112 udalerriez gain, ezin zen besterik sortu. Neurri horren aurkako emendakina aurkeztu zuen Usansolo Herria plataformak Espainiako Auzitegi Gorenean.
Bigarren galdeketa 2014ko azaroa. Bigarren erreferenduma egin zuten usansolotarrek: 2014ko azaroaren 23an. Usansolo udalerri izatea nahi duzu? galderari erantzuteko aukera izan zuten. Usansolotarren %73k eman zuten botoa, eta horietatik %90 agertu ziren herri bihurtzearen alde. EHUk egindako ikerketa batek baieztatu zuen udalerri bilakatuko balitz, ekonomikoki bideragarria litzatekeela. Halaber, Galdakaok kaudimena mantenduko lukeela ondorioztatu zuen. Araudia aldatzeko pausoak. Galdeketaren emaitzen ondoren, Batzar Nagusiek 2012an onartutako araudia aldatzeko eskaera egin zuten Galdakaoko Udalean. PSE, EH Bildu, UH eta Galdakao Bizirik taldeen babesarekin onartu zen mozioa; abstenitu egin zen EAJ, eta aurka bozkatu zuen PPk.
Foru arauaren aldaketa 2015eko martxoa. Bizkaiko Batzar Nagusiek desanexio prozesua galarazten zuen 9/2012 foru araua aldatu zuten, 2015ean. Gaiari buruz herritarrak galdeketara deitzeko aukera jasotzen du arauak, eta udalerri bihurtu nahi duen guneak bete beharreko ezaugarriak ere azaltzen ditu: gutxienez, 2.500 biztanle izan behar ditu, eta zerbitzuen zein ekonomiaren aldetik bideragarria izan behar da.
Babesa berretsi 2015eko udal hauteskundeak. 2011ko hauteskundeetan lortutako emaitza berak lortu zituen UHk 2015ean: 1.681 boto.
Adostasunak 2016ko uztaila. Usansoloko desanexioa ahalbidetzeko proposamena aurkeztu zuen Galdakaoko Udalak, 2016ko udan. Aurrera begira eman beharreko urratsak adostu zituzten bi aldeek.
Blokeoa 2017. Adostutakoa ez betetzea leporatu zioten Usansolo Herria plataformako kideek Galdakaoko Udalari, behin eta berriz. Espainiako Gobernuari baimen eske. Galdakaoko Udalak baimena eskatu zion Espainiako Gobernuari Usansoloren desanexioari buruzko galdeketa egiteko. Mugak zedarritzeko beharrezkotzat jo zuen babesa. Espainiako Gobernuak ez zuen eman baimenik. UHk esan zuen baimen eskaera hori ez zela beharrezkoa, Bizkaiko foruak arautzen dituelako prozesuok. 2018ko uztaila zen.
Behin betiko bultzada 2019ko udal hauteskundeak. EH Bilduk hartu zuen Galdakaoko alkatetza, Auzoak eta UH plataformen eta Elkarrekin Podemosen babesarekin. UH, udal gobernuan. Udalean Lurralde Antolaketarako sailaren ardura hartu zuen UHk.
Batzorde Mistoaren eraketa 2020ko otsaila. Desanexio prozesuak aurrera egiteko 9/2012 foru arauari oniritzia eman zion Galdakaoko udalbatzaren gehiengo osoak. Batzorde Mistoa eratzea ere onartu zuten. Batzorde Mistoa. Galdakaotik alkateak berak —Batzorde Mistoko presidentea da— eta bi zinegotzik osatzen dute Batzorde Mistoa. Foru arauak ez du aipatzen bi zinegotziok nola aukeratu behar diren, baina EH Bilduko eta EAJko bana aukeratu zituzten. Usansolotik, hauteskundeen emaitzen araberako hiru ordezkari aukeratu behar dira; beraz, UHko bi eta EAJko bat sartu ziren batzordean. Aldundiko teknikari bi ere aritu dira aditu moduan, boto eskubiderik barik. Memoria. Batzorde Mistoaren eginbeharra, Usansolo desanexionatuta bi herrien ezaugarriak jasotzen dituen memoria ontzea da; alegia, foru arauak eskatzen dituen baldintza tekniko guztiei erantzuna ematea.
Aldundiaren oniritzia 2021eko uztaila. Memoria Aldundira bidali zuten iaz. Aldundiak, oniritzia. Iazko abenduan aldundiak oniritzia eman zion memoriari, eta prozesuarekin jarraitzeko onespena eman zuen.
Prozesua aldundiaren esku 2022ko urtarrilaren 27a. Galdakaoko osoko bilkurak Batzorde Mistoak egindako memoria onartu zuen, eta aldundira bideratzea erabaki zuten: udal gobernuko taldeek baiezkoa eman zioten; EAJ abstenitu egin zen, eta PSE-EEk eta atxiki gabeko zinegotziak kontra bozkatu zuten. Galdeketa egitea ere onartu zuten osoko bilkuran bertan. Dena, gehiengo osoz.
Hirugarren galdeketa 2022ko martxoaren 27a. Usansoloko herritarrek berriro eman zioten baiezkoa udalerri izateko galderari. Segregazio prozesua hasi zutenetik hirugarrenez egin zuten galdeketan, herritarren %63,12k eman zuten botoa. Horietatik %81,54, Usansolo Galdakaotik bereizi eta udalerri bilakatzearen alde agertu ziren.
Espainiaren ohartarazpena 2022ko apirilaren 6a. Espainiako Lurralde Politiketako ministro Isabel Rodriguezek adierazi zuen Usansolok ez duela betetzen estatuko legediak herri bat sortzeko ezarritako gutxienezko biztanle kopurua. 5.000 izan behar dituela dio Espainiako legediak, eta Usansolok, UHren arabera, ia 4.800 ditu.
Aldundiaren oniritzia 2022ko irailaren 13a. Bizkaiko Foru Aldundiak irailean ontzat eman zuen Galdakaoko Udalak Usansoloren segregazioa ofizialki eskatzeko bidalitako txostena. Ostean, Batzar Nagusietara bidali zuen prozesuak aurrera jarrai zezan.
Batzar Nagusietako bidea 2022ko urriaren 11. Bizkaiko Batzar Nagusietako Iraskunde, Gobernamentu On eta Gardentasunerako Batzordeak Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea onartu zuen urriaren 11n. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Bizkaiak babestu zuten; PSE-EEk aurka bozkatu zuen, eta PP abstenitu egin zen. Osoko bilkuraren oniritzia falta da orain; azaroaren 23an egingo dute. | ||
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219760/zierbenaren-independentzia-ospatu-dute-aurten-ere.htm | Zierbenaren independentzia ospatu dute aurten ere | Zierbenaren independentzia ospatu dute aurten ere. | Gogoan dut 1992ko urriaren 15 hartan, Batzar Nagusietara sartzen ari ginela Usansolokoak bertan zeudela, pankartak eskuan, euren segregazioa aldarrikatzen”. Iñigo Ortuzar (Zierbena, 1960) Zierbenako alkatearen berbak dira. Joan den zapatuan ospatu zuten euren herria Abantotik bereizi zeneko 30. urteurrena. Prozesu guztia bizi zuen Ortuzarrek; hasiera batean, Abanto Zierbenako Udaleko oposizioko zinegotzi gisa; gero, segregazioa gauzatuta osatu zuten batzordeko kide eta presidente ere izan zen, eta udalerria independente zela egindako lehen udal hauteskundeetan alkate aukeratu zuten. Lan horretan aritu zen hainbat urtez, eta gaur egun ere horretan dihardu.
Urriaren 15a ospakizunetarako eguna da Zierbenako bizilagunentzat: “Duela 30 urte ia herri osoa joan ginen Gernikara: Batzar Nagusiek Zierbenaren segregazioa onartu zuten unea bertatik bertara bizi nahi genuen”, ekarri du gogora Ortuzarrek.
Prozesu “traumatikoa”
Prozesua ez zen izan erraza. “Traumatikoa izan zen”, alkatearen esanetan. “Jatorriko udalerriak [Abantok] ez zuen nahi bereizterik”. 1992ko urriaren 15ean Bizkaiko Batzar Nagusiek Zierbenaren segregazioa onartu zuten. 1993arekin batera udalerri independente gisa hasi zuen bere ibilbidea. “1993ko urtarrilean udal batzordeko presidente izendatu ninduten —alkatea banintz legez— eta urte oso horretan udal independente izan ginen”.
Abantoko Udalak helegitea jarri zion Batzar Nagusien erabakiari, ordea, “Estatu Kontseiluaren txostena falta zela argudiatuta”. Auzitegiek arrazoia eman zioten Abantori. Beraz, 1994ko urtarrilean Zierbena berriro elkartu zen Abantorekin. “Egoera bitxia izan zen. 1993an oinarrizko zerbitzuak kontratatuta geneuzkan: kale argiteria, zabor bilketa…, eta geure langileak genituen. 1994an, Abanto eta Zierbena udalerria ginen arren, geuk egiten genituen udalaren lanak”. Ondorioz, Zierbenako bizilagunak haserre zeuden: “Ezusteak ere izan zituzten Abantoko udaltzainek. Gurera etorri, autoa aparkatu kafe bat hartzeko eta auto gainean zabor poltsak utziak zizkieten bizilagunek”.
1994an zehar eskatu zuten segregazio espedienteak falta zuen Estatu Kontseiluaren txostena. 1994ko ekainean Bizkaiko Batzar Nagusiek gehitu zioten espedienteari txosten hori. Hurrengo azaroan berriz ere bozkatu zuten Zierbenaren segregazioa. Abantoko Udalak berriro helegitea jarri zion. Auzitegiek ebatzi zuten segregazioa legezkoa zela eta orduan bai, “1995eko otsail edo martxorako”, independente bihurtu ziren, behin betiko. Urte hartako maiatzeko hauteskundeetan izendatu zuten Zierbenako alkate Iñigo Ortuzar.
Usansoloko bizilagunei —Galdakaotik bereiztear da Usansolo— zuhur jokatzeko gomendatu die. “Helegiteren bat egonez gero, epaitegira doa, eta epaileak esango du: ‘Nik hemen legeak esaten duena ebatziko dut’. Horregatik esaten dut, helegiteak jartzeko epea bukatu artean, adi. Begiratu guri ere; pozik joan ginen, eta helegitea jarri ziguten”.
Eskaera historikoa
Zierbenako bizilagunek aspalditik zuten Abantotik bereizteko nahia. “Eskaera historikoa zen”, Ortuzarren esanetan. Batetik, geografikoki urrunduta dagoelako. Bitxikeri gisa, alkateak azaldu du “inoiz” ez dutela izan “migraziorik, kontuan izanda Ezkerraldean eta Meatzaldean migrazio asko egon dela”. Herrigunetik “urrunduta egonik, udalerriko gainerako eremuekin eta udaletxea zegoen Gallartarekin ez zegoen inongo harremanik”.
Soziologikoki eta politikoki aldea nabari dela azpimarratu du: udal gobernu eta zinegotzi abertzaleak bakarrik egon direla azaldu du. “Hori, Euskadin mendebalderen dagoen eremuan”. Horrez gain, “Zierbenan kirol nagusia arrauna” izan da. “Abantora zoaz eta niri beisbolari buruz hitz egitea bezala da”.
Dena den, “jatorriko udalaren aldetik utzikeria” salatu du egungo alkateak. “Orain gutxi gara, mila biztanletik gora, baina duela hogei urte zortziehun inguru ginen. Ez ziren gutaz arduratzen. Utzikeria hori aspaldikoa zen. Lehen segregazio saiakera XIX. mendearen bukaerakoa da”. Bigarren saiakera bat egin zuten, 1936ko gerra bukatu ostean. Hirugarrena izan da Ortuzarren garaikoa.
Udalerri bihurtzeak onurak ekarri dizkiela dio: “Auzo izaten jarraituz gero, ez genituzke izango gaur egun ditugun azpiegiturak, gasa, bizi kalitatea, zuntz optikoa, kirol eta kultur elkarteentzako laguntzak, eskola umeentzako laguntzak, Zierbenako auzo guztietatik dabilen doako autobusa… Hori guztia izango genuke? Ez”.
Gaur egun Abantorekin harreman “ona” dutela esan du. “Min eman zien hondartza eta kostaldea kentzeak. Are min handiagoa eman zien superportua gurean geratzeak, horrek ekarpen handia egiten baitu”. | ||
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219761/gabonetako-argien-argi-ilunak.htm | Gizartea | Gabonetako argien argi-ilunak | Irailaren amaieran, herri galdeketa bat egin zuten Astigarragan, Gabonetako argiak jarri ala ez erabakitzeko. Nahi zituztela esan zuten herritarrek. Egungo egoera energetikoa dela medio, argiekin zer egin aztergai izan dute beste hainbat herritan ere. Murrizketa txiki batzuk iragarri dituzte gehienek. | Gabonetako argien argi-ilunak. Irailaren amaieran, herri galdeketa bat egin zuten Astigarragan, Gabonetako argiak jarri ala ez erabakitzeko. Nahi zituztela esan zuten herritarrek. Egungo egoera energetikoa dela medio, argiekin zer egin aztergai izan dute beste hainbat herritan ere. Murrizketa txiki batzuk iragarri dituzte gehienek. | Hogeitaka gradu termometroan, jendea galtza motz eta txankletetan, eta Gabonetako argiak jada eskegita. Irudi bitxi hori ikus zitekeen aste honetan Donostian. Gipuzkoako beste hainbat herritan ere hasita daude horretarako kableak jartzen. Ilusioz hartzen dituzte batzuek; alferrikako gastutzat dute beste batzuek. Eta urtero hainbat lagunartetan eztabaidagai izaten den gai hori udaletara ere iritsi da aurten. Balantzaren alde batean, energia krisia eta klima larrialdia; bestean, tokiko merkatarien eskaera, tradizioa, herritar batzuei eragiten dieten poza… Bigarren horrek hartzen du pisu handiagoa oraindik ere, eta herrietan jarri egingo dituzte argiak, batzuek murrizketa txiki batzuk ere egingo dituzten arren.
Astigarragan, herri galdeketa bat egin zuten irailaren amaieran, eta herritarrek erabaki zuten argiak jartzea nahi zutela: 165ek eman zuten argien aldeko botoa, eta 104k esan zuten ez zutela argirik nahi. Aintzane Barandiaran alkateorde eta Partaidetza zinegotziak azaldu duenez, irailaren erdi aldera hasten dira gaia lantzen udalean, enpresei aurrekontuak eskatu ahal izateko. “Prozesu horretan, EH Bilduko hautetsioi zalantza sortu zitzaigun: krisi energetiko batean gaudela ikusita, ea aurten Gabonetako argiak jarri behar ditugun ala ez”.
Haren esanetan, hautetsi batzuk zuzenean ez jartzearen aldekoak ziren, baina ez zitzaien egokia iruditu zuzenean ez jartzea. “Gaia delikatua da, herritar askori gustatu egiten zaizkielako. Zuzenean kenduz gero, iruditu zitzaigun jendea haserrearaziko genuela, baina ez genuela hausnarketarik bultzatuko”. Hala, herri galdeketa egitea erabaki zuten, eta Astigarragako Udalak ateratzen zen emaitza betetzeko konpromisoa hartu zuen.
16 urtetik gorako herritarrek astebete izan zuten botoa emateko, eta galdera sinplea zen: argiak bai ala ez? “Ez genuen tarteko aukerarik jarri, adibidez, aurrekontua gutxitzea edo horrelako zerbait”. Barandiaranek azaldu du iruditu zitzaiela erdibideko aukerak jarriz gero hausnarketa eginarazteko helburu horretatik urrunduko zirela. Irailean bertan egin zuten galdeketa, baiezkoa gailenduz gero tartea izateko aurrekontuak-eta eskatzeko.
Alkateordeak aitortu du partaidetza uste baino txikiagoa izan zela: aukera zutenen %8k eman zuten botoa. Hala ere, uste du datu horrek erakusten duena baino gehiago hitz egin dutela gaiaz herritarrek. “Batzuek esan digute ez zutela botorik eman zalantza zutelako zeren alde egin. Gure susmoa da partaidetza handiagoa izan bazen ere, argiak jartzearen aldekoa izango zela emaitza, hau da, jendeari gustatu egiten zaizkiola eta nahi duela gastu hori egitea”.
Behin bozketaren emaitza jakinda, bestelako aukera batzuk ere izan dituzte esku artean. “Hasieran, egun batzuk geroago jartzea eta lehenago kentzea pentsatu genuen, baina ikusi dugu argi horien energia kontsumoa ez dela oso handia”. 15.000 euro inguru gastatzen ditu Astigarragako Udalak, eta Barandiaranek esan du horietatik 14.000 euro baino gehiago argiak alokatzeari eta muntatzeari lotutako gastuak izaten direla; 500 euro ingurukoa izaten da energiaren kostua.
Ordutegietan aldaketak egitea ere pentsatu zuten, hau da, arratsaldean beranduago piztea eta gero lehenago itzaltzea, baina zehaztu du ez dutela horretarako aukerarik. “Gabonetako argiteria argiteria publiko osora lotuta dago, hau da, sistema elektriko bakarra dago, eta kaleko argien ordutegia izan behar dute; instalazio berri bat egiteak kostu handia du udalarentzat”.
Hala, kaleko argiak zertxobait beranduago piztea erabaki dute, Gabonetako argiak ere denbora gutxiagoan egoteko piztuta. “Esan bezala, energiari dagokion kostua ez da hain handia, baina, dirutan kuantifikatu baino gehiago, energia alferrik gastatze horri buruzko hausnarketa eginarazi nahi genion jendeari”.
Donostian, “pedagogia”
Donostian, udaleko ordezkariek zehaztu dute arku guztiak zenbatuta 4.000 eta 5.000 euro artean izaten dela energia kontsumoaren gastua, LED argiei esker faktura asko murriztu baita azken urteetan. Orotara, Donostiako Udalak 410.000 euro jarriko ditu Gabonetako argien aurrekontuan —iaz adina—, eta beste zati bat babesle pribatuek, merkatariek eta abarrek ordainduko dute.
Dena den, udaleko ordezkarien esanetan, “pedagogia” ere egin nahi izan dute, eta aurrez esan baino astebete beranduago piztuko dituzte argiak: azaroaren 25ean piztu beharrean, abenduaren 2an; horrez gain, aurreko urteetan baino ordu erdi lehenago itzaliko dituzte astelehenetik ostiralera bitartean: 17:45etik 22:30era egongo dira piztuta. Asteburuetan, iaz bezala, 17:45etik 23:00etarako ordutegia izango dute. “20:00-20:30ean ixten dituzte dendak, eta ez zaie arazo handia iruditzen lehenago itzaltzea argiak; haiek nahi dutena da 18:00 aldera girotuta egotea hiria”.
Lan “pedagogiko” horri lotuta, 2009an bezala, bizikleta estatiko batzuk ere jarriko dituzte Alderdi Ederren, pedalei eraginez argindarra sortzeko. “Noski, ez da hiri osoko argindarra sortuko horren bidez, baina posible bada energia pixka bat sortzea eta bide batez erakargarria izatea gazteentzat eta abar…”. Argiak piztu baino lehenagotik egongo da martxan noria bat Alderdi Ederren, eta hari eskatuko zaizkion baldintzetan ez du aldaketarik egin udalak. “Kontuan hartu behar da enpresak kanon batzuk ordaindu behar dituela jartzeko, eta egun kopuru batetik behera ez zaio errentagarria ateratzen”.
2022ko Gabonetako Europako Hiriburu ere izendatu dute Donostia, Italiako Genovarekin batera, eta horrek beste konpromiso batzuk ere eskatuko dizkio udalari. Zehaztu dute oraindik ezin dutela ezer iragarri hiriburutzari lotutako jarduerei buruz. Aurreko urteetan bezala, Gabonetako azokari eutsiko diote, eta 50 postu egongo dira hiriko zenbait gunetan. Iaz laser argiekin Santa Klara uharte inguruan izandako argi ikuskizunaren gisakorik, ordea, ez da izango. “Oraindik zehazten ari gara zer-nolako ekitaldiak egin jendea animatzeko”.
Eibarren, ordu gutxiago
Donostian ez bezala, Eibarren ez dute egun kopurua murriztuko, baina bai ordutegia. Sanandres jaien bueltan piztuko dituzte, azaroaren amaieran, eta gauetan iaz baino ordubete lehenago itzaliko dituzte. “Jakin arren batzuk kontra daudela, merkatarientzat garrantzitsua da argiak jartzea; pasatzen ari garen garai hauen ostean, herritarrentzat ere bai”, esan du Ana Telleria Garapen Ekonomikorako zinegotziak. Hark ere zehaztu du LED teknologiari esker lehen baino askoz argi gutxiago gastatzen dutela; “Beraz, uste dugu inbertsioak merezi duela, itzulera bat izaten duelako inbertsio horrek”.
Telleriaren hitzetan, ez dute beste urte batzuetan baino diru gehiago gastatuko. Eibar Merkataritza Gune Irekia elkartearen barruan duten hitzarmen baten bidez jartzen dituzte argiak —udala ere hango parte da—, eta merkatariek beren gain hartzen dute gastuaren zati bat. “Udalak 46.000 euro jartzen ditu, eta merkatariek, beste hainbeste edo”. Herrigunean daude denda gehienak, eta eremu hori gehiago argiztatzen dute, baina Telleriak kontatu du auzoetan, plazetan, parkeetan, udaletxean, iturrietan eta abar ere jartzen dituztela detaile batzuk, “guztiek gozatu ahal izateko”.
Udaleko ordezkariek tokiko merkataritzan argiek egiten duten ekarpena nabarmentzen dute argiak jartzeko arrazoien artean, eta Ordiziako merkatari elkarteko kideek onartu dute beraientzat garrantzitsuak izaten direla apaingarri horiek, “jai giroa sortzeko eta jendea erosketak egitera animatzeko”. Energia krisiari aurre egiteko neurrien eraginez, gaur egun merkatariek 22:00etarako itzali behar izaten dituzte erakusleihoetako argiak, eta proposamen hori bera egiten dute Gabonetako argientzat ere: posible den tokietan, hau da, kaleko argiekin batera programatuta ez daudenetan, 22:00etarako itzaltzea.
Eredu izatearen garrantzia
Puntu hori gakoetako bat da Eguzki talde ekologistarentzat ere. Garikoitz Plazaola elkarteko kidearen esanetan, benetan komertzioei mesede egiteko jartzen badira —”nik neuk zalantzan jartzen dut mesede egiten dien”—, “ulertezina” da ordutegi komertzialetatik aurrera ere argiak piztuta edukitzea. “Ea zer komertzio dagoen irekita 22:00etatik aurrera, eta, gainera, kontuan hartuta 22:00etarako itzali behar direla erakusleihoetako argiak”. Erakusleihoak ordu horretan itzali behar izatea, berriz, “logikoa” iruditzen zaio, aste barruan inor gutxi ibiltzen delako gauean kalean, eta asteburuetan dabiltzanak normalean ez direlako erakusleihoak ikusten ibiltzen.
Nabarmendu du politika guztien abiapuntua izan behar duela energia aurreztea, energia gutxiago kontsumitzea. “Bestela, jai daukagu”. Kontsumoaren kontuan ere garrantzia izan arren, iruditzen zaio harago doala kontua, eta uste du ez dela behar adina hitz egiten horri buruz. “Argiztapen hori oso esanguratsua da herritarrei ematen zaien adibideagatik. Norabidea markatzea dagokie udalei: zertan eta zertarako ari dira gastatzen energia? Batik bat, markatu behar den bidearen aldetik da garrantzitsua gaia”.
Eguzkik zenbait proposamen egin ditu: astegunetan, Gabonetako argiak 21:00etan itzaltzea; asteburuetan, 22:00ak arte baino ez piztea; Gabonak hilabetera mugatzea, eta argiztapen berezia abenduaren 6tik urtarrilaren 6ra bakarrik egotea; neurri horiek noria turistiko eta gainerako jai giroko elementuei ere aplikatzea; eta Gabonetako argiztapenaren inaugurazio ekitaldian su artifizialak “alferrik ez erretzea”, zarata eta aire kutsadura saihesteko. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219762/diskriminaziotik-interpretaziora.htm | Gizartea | Diskriminaziotik interpretaziora | Beste toki askotan bezala, Gipuzkoan ere ugaritzen ari dira helduentzako soilik diren hotel, nekazaritza turismo, pentsio eta jatetxeak. EAEko Turismo Legea oinarritzat hartuta, diskriminazio zantzuak egon daitezke, baina gaiaren inguruko zalantza asko dago aditu batzuen artean. Helduentzako soilik egokituta dauzkate Eibarko Sosola nekazaritza etxea eta Mutrikuko Arbe hotela. Gisasolak, Sosolaren jabeak, hasieratik hartu zuen erabakia; hotela ireki eta bi urtera Iñaki Arinek, Arberen jabeak. | Diskriminaziotik interpretaziora. Beste toki askotan bezala, Gipuzkoan ere ugaritzen ari dira helduentzako soilik diren hotel, nekazaritza turismo, pentsio eta jatetxeak. EAEko Turismo Legea oinarritzat hartuta, diskriminazio zantzuak egon daitezke, baina gaiaren inguruko zalantza asko dago aditu batzuen artean. Helduentzako soilik egokituta dauzkate Eibarko Sosola nekazaritza etxea eta Mutrikuko Arbe hotela. Gisasolak, Sosolaren jabeak, hasieratik hartu zuen erabakia; hotela ireki eta bi urtera Iñaki Arinek, Arberen jabeak. | Galdera egin, eta “diskriminazioa da” erantzun dute askok. Legezkoa ote da jatetxe, hotel, ostatu eta nekazaritza etxeetan haurrik ez onartzea? Beste hainbat tokitan bezala, Gipuzkoan ere ugaritzen ari da joera hori, eta ezinegona nabari da hainbat sektoretan. “‘Haurrak’ jartzen duen tokian ‘beltzak’ edo ‘emakumeak’ jarriz gero, ziurrenik ez genuke eztabaidarik izango hori diskriminazioa dela esatean. Beraz, zergatik onartzen dugu bereizketa hori haurren kasuan? Legez kanpokoa da”. Nahia Alkorta Sabeletik Mundura proiektuaren sortzailearen hitzak dira. “Espainiako Estatuan legeak oso zehatz adierazten du zein kasutan debekatu daitekeen sarrera adinagatik: apustu lokaletan eta prostituzio etxeetan”.
Irati Aizpurua abokatuak azaldu du hotelen kasuan EAEko Turismo Legea hartu behar dela aintzat; 14.d artikulua, turismo erabiltzaileen eskubideei dagokiena, eta 15.1 artikulua, establezimenduetan sartzeko eskubideari dagokiona. “Lehenak argi esaten du denek dutela eskubidea establezimenduetan sartzeko eta egoteko, diskriminaziorik egin gabe jaiotza, arraza, sexu, desgaitasun, erlijio, iritzi edo beste egoera pertsonal edo sozialengatik”. Bigarrenak, berriz, “argi” zehazten du “lokal publikoak” direla. “Eta inori ezin zaio galarazi haietan sartzea arraza, sexu, erlijio, iritzi edo desgaitasunagatik, edota diskriminazioa eragin lezakeen beste edozein egoera pertsonal edo sozialengatik”.
Zirrikitu batzuk badaude
Bi lege horietan, adina ez da aipatzen espresuki. “Baina ‘diskriminazioa eragin dezakeen beste edozein egoera pertsonal’ horren barruan legoke adina ere”. Bi artikuluak oinarritzat hartuta, abokatuak ez dauka zalantzarik: “Diskriminazio egoera batean leudeke haurrak; establezimenduek ezingo lukete debekatu sarrera”.
Zirrikitu batzuk badaude, ordea, abokatuaren esanetan: “Kasu batzuetan, establezimenduek ez dute argi esaten haurrak sartu ezin direnik, baina helduentzako soilik den publizitatea egiten dute, edo zehazten dute ez daukatela ez, sehaskarik, ez otorduetarako haurren aulkirik, ezer egokituta ez daukatela ulertaraziz”. Aizpuruaren ustez, “mugan” legoke Adults only edo Helduak bakarrik dioen kartela jartzea. Aizpuruak gogoratu du kexak eta erreklamazioak jartzeko eskubidea ere aitortzen diola legeak herritarrari. “Kontsumobidera bideratu behar dira kexa horiek”.
Maider Garcia de Vicuña psikologo eta sexologoak ez du ulertzen gaiaren inguruko eztabaida. “Uste dut negozio bakoitzak aukeratu dezakeela bere publikoa zein den, zein pertsona sartzea nahi duen eta zein giro sortu nahi duen. Errespetagarria da”. Ama da Garcia de Vicuña, eta bi seme dauzka. “Baina uste dut ez nintzatekeela haserretuko taberna batera joan eta esango balidate umeekin ezin dudala sartu. Ulertzen dut jendeak beste giro bat nahi izatea”.
Oso bestelako iritzia dauka Amelia Barquinek, Mondragon Unibertsitateko irakasleak: “Erabat desegokia da haurrei sarbidea mugatzea eta galaraztea; ilegala izan beharko luke”. Barquinen ustez, haurrek, azkenean, “gainerako kolektiboek baino eskubide gutxiago” dituztela defendatzen dute batzuek. “Baina, agian, haurrik nahi ez duten herritar horiei baldintza zehatz batzuk bermatzea da irtenbidea, eta ez kolektibo bati sarrera ukatzea”.
Haurrek, eskubiderik bai?
Lander Juaristi Gurasoak.eus atariaren koordinatzaileak ez dauka zalantzarik: ez da zilegi. “Honen atzean dagoen benetako eztabaida da ea haurrak ikusten ditugun eskubidedun pertsona gisa edo ez. Hor dago gakoa”. Haren ustez, “ez da zilegi negozioaren eta merkatuaren izenean” eskubideen kasuan “ezikusiarena egitea”.
Jone Zalduegi Emoki elkarteko koordinatzaile eta hezitzaileak zehaztu du espazio batzuk “agian” ez direla aproposenak haurrentzat. “Substantzia batzuk dauden inguruak, esaterako. Kasu horietan, neurria ez da debeku moduan ikusi behar akaso, babes gisa baizik”.
Ane Ablanedo irakasleak eta pedagogia berritzaileen formatzaileak uste du “helduzentrismoa” nabarmentzen ari dela gizartean. “Erabateko autonomia nahi dugu, mendekotasunik gabea… Horrelako eredu bat sortu dugu, eta haurrek eta zaharrek molestatu egiten gaituzte. Heldu izateko modu zehatz bat hobesten dugu”. Hori bai, “helduzentrismo” hori salatuta ere, Ablanedok ez du uste arazorik dagoenik haurrik gabeko toki batzuk bermatzeko. “Hori, berez, ez da txarra, ez da haurrak ukatzea. Denentzako moduko gizarte bat eraikitzen saiatu beharko genuke”.
Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak ez du eman nahi izan iritzirik, elkarte modura gaia ez daukatelako jorratuta eta ez dutelako izaten elkarteko kideen arteko ezberdintasunen berri.
Izaerak eta merkatuak bideratuta
Duela hogei urte ireki zituen ateak Eibarko Sosola nekazaritza etxeak. Lau gela dauzka, eta hamar lagunentzako tokia dago gehienez. Hasieratik, «helduentzako bakarrik» egokituta dauka etxea Esther Gisasolak, Sosolaren jabeak. «Kalitatea bermatzearen aldeko apustua egin genuen guk; dena modu ekologikoan lantzen dugu eta arreta berezia eskaintzen diegu bertaratzen direnei; jende mota jakin batentzat aritzen gara lanean». Gisasolak kontatu du hasieratik atzerritarrak izan dituela gehienean etxean. «Alemanak, ingelesak, israeldarrak, frantziarrak… Inguruko enpresetara lanera etortzen direnak; egonaldi motzak izaten dira normalean». Errealitate hori ikusita erabaki zuen helduentzako eskaintzarekin aurrera jarraitzea.
Iñaki Arinek eta Itziar Sukiak, berriz, 2008an jarri zuten martxan Mutrikuko Arbe hotela. «Familiak etortzen ziren hasieran, eta, normala den bezala, umeek jolas egiten zuten hotelean bertan, zarata ateratzen zuten, korrika ibiltzen ziren… Kexak jasotzen hasi ginen pixkanaka, eta neurriak hartu genituen», azaldu du Arinek. 2010ean erabaki zuten 18 urtetik gorakoentzako hotela izango zela eurena. Gaur egun, 11 gela dauzka Arbek. «Hotel txikia da gurea».
Hainbat gurasok umeekin joan nahi dutela esanez deitzen diotenean, Gisasolak argi esaten die etxea ez dagoela eurentzat egokituta. «Eta ez dugu arazorik izaten; inoiz ez dugu jaso kexarik». Sosolaren jabeak esan du «portzelanazko gauzak-eta» dauzkatela etxean. «Eta umeak ez dira ondo moldatzen horrelakoetan».
Mutrikuko Arbe hotelaren jabeari ere oraindik ere deitzen diote haurrak dauzkaten familiek. «Pena hartzen dute umeekin ezin direla etorri esaten diegunean, baina erabaki hori hartuta daukagu eta ez dago atzera bueltarik. Nik ez ditut behartuko gurera etortzera; aukera gehiago ere badaude inguruan».
Arbe hotelera, normalean, Euskal Herritik joaten zaizkie bisitariak. «Bereziki, Ipar Euskal Herritik etortzen zaizkigu asko. Bikoteak izaten dira normalean, eta baita lantokietako komertzialak edo ordezkariak ere». Gaur egun, gosaria eta loa eskaintzen dute hotel horretan. «Eta gero eta gehiago erabiltzen ari dira bilera gela ere; denborarekin egokitu genuen gela hori».
Azken bi urte eta erdi hauetan COVID-19ak eragindako pandemiaren eraginez, gauzak «asko» zaildu zaizkiela adierazi du Gisasolak. «Azken bizpahiru urteotan aldatu egin da merkatua, eta Espainia aldetik deiak jasotzen ari gara, gazte taldeek etxe guztia hartzeko. Baina monumentu historikoa da etxe hau, eta gure eskaintza ez dago horra bideratuta». Umeen aurka «ezer» ez daukala ziurtatu du Sosolaren jabeak. «Andereñoa izan naiz urte askoan, baina haurrak gure etxean ez dira ondo moldatuko. Haurrak dauzkaten gurasoak ere etorri izan dira erlaxatzera, eta umeen aurka al daude horiek ere? Tontakeriak dira horiek». |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219763/itsasoko-hondakinen-ehiztari-isila.htm | Gizartea | Itsasoko hondakinen ehiztari isila | Seabin Pasaia gailuak bi urte daramatza Pasaiako badian hondakinak biltzen. Txikia den arren, hirurehun kilo zikinkeria jasoa du jada, Pasai San Pedroko ontziralekutik mugitu gabe. Bildu dituen gehienak mikroplastikoak dira. | Itsasoko hondakinen ehiztari isila. Seabin Pasaia gailuak bi urte daramatza Pasaiako badian hondakinak biltzen. Txikia den arren, hirurehun kilo zikinkeria jasoa du jada, Pasai San Pedroko ontziralekutik mugitu gabe. Bildu dituen gehienak mikroplastikoak dira. | Langile isil-isila da. Ez du atsedenik hartzen. Etenik gabe aritzen da jardunean, Pasaiako badiaren barruan, San Pedroko ontziralekuaren inguruan lotuta, uretan. Goialdean, saskibaloiko baloi baten diametroa duen ahoa du, eta horren azpian, sarea. Haren zeregina da badia horretako uraren gainazalean dauden hondakinak ehizatzea, ondoren horiek jaso eta aztertzeko. Seabin Pasaia du izena: bi urte dira lanean hasi zenetik, eta ordutik ia hirurehun kilo hondakin jaso ditu. Bila joan beharrean, Seabinengana iritsi da ur azalean noraezean dabilen zikinkeria hori. Euskal Herrian nahiz Bizkaiko Golkoan bakarra da, eta munduan orotara haren antzeko 850 bat daude.
Ingurumenean eragiteko gailua da Seabin Pasaia. Bere egiten duen hondakinen kantitateari baino gehiago, horren nolakotasunari ematen diote garrantzia Pasaiako Mater Ontzi Museo Ekoaktiboan. Haiek kudeatzen dute aparatua, eta, besteak beste, husteaz eta jaso dituen hondakinak sailkatzeaz arduratzen dira astero: bi urtean 181.196 hondakin zati bildu dituzte, gehienak txiki-txikiak, hiru eta bost milimetro artekoak. Beraz, 50 zentimetro inguruko ahoa duen gailuak, mugitu gabe, hori guztia biltzen badu, pentsa daiteke zer-nolako hondakin kopurua dagoen itsasoan.
“Ikerketa zentroek diote hondakinak daudela itsasoan, baina ez dagoela erabat zehaztua zer-nolakoak diren. Itsasoen kutsadurari aurre egiteko datu gehiago behar dira, eta bide horretan lagungarri da Seabin, ikerketa jarraia egiteko”, adierazi du Sara Lizartzak, Mater Ontzi Museo Ekoaktiboko proiektuen arduradunak. Lizartzak zehaztu du duela zortzi urte Australian sortu zutela Seabin egitasmoa. Ordutik, munduko sare bat osatu dute.
Plastikoa nagusi
Lizartzak aipatu du “normala” dela itsasoan hostoak edo makila zatiak izatea. Horiek ez dituzte kontuan hartzen hondakinen inbentarioa egitean. Bai, ordea, plastikoa, metal zatiak, arrantzarekin lotutako materiala edo etxeko gaiak. “Seabinek jasotzen dituen hondakinek neurri batean balio dute etxeetan dugun kontsumo ereduaren berri izateko. Bildu ditugunen zerrendak hori demostratzen du. Kezkagarriak dira datuak. Gainera, astero-astero errepikatzen dira jaso direnen ezaugarriak, Pasaian, eta toki guztietan”.
Seabinek bi urtean gehien jaso dituenak, nabarmen gainera, mikroplastikoak —bost milimetro eta 2,5 zentimetro artekoak— eta plastiko zati handiagoak dira —2,5-50 zentimetro artekoak—. Lizartzaren hitzetan, industriatik, gai kosmetikoetatik edo bestelako plastiko zati handiagoetatik eratorriak dira horiek. “Ez dira gauza osoak. Beste zerbaiten zati izan diren plastiko txikiak dira. Plastikoa degradatzea oso zaila dela erakusten du horrek. Munduko beste gailuetan ere horiek dira gehien jasotzen diren hondakin zatiak”. Mikroplastikoen eta plastikoen ondoren, erretzearekin harremana duten hondakinak ageri dira: zigarroak eta tabako kutxetako plastikozko bilgarriak. Tapoiak eta litxarreria poltsak ageri dira ondoren.
“Baina Pasaian agertu diren hondakinen artean higienearekin lotutakoek kezkatzen gaituzte gehien”, adierazi du Lizartzak. “Esan daiteke aurreko guztiak guretzat ohikoak direla, Mater egitasmoarekin egiten ditugun bestelako hondakin bilketetan agertzen direlako. Baina higiene produktuena deigarria da oso”. Belarriak garbitzeko kotoi zotzen makilak, adibidez, maiz agertzen direla jakinarazi du Materreko kideak.
Ondorio nabarmenak
Itsas hondakinena da munduan ingurumen alorreko arazorik larrienetakoa, klima aldaketarekin eta biodibertsitatearen galerarekin batera. Ekosistemak kutsatzeaz gain, itsasoko animaliengan inpaktu fisiko zuzena dute, mikroplastikoek, batez ere. “Arrainek mikroplastikoak jaten badituzte, maiz jakiekin nahasten dituztelako edo besterik gabe arrain filtratzaileak direlako, ito egin daitezke, edo osasun arazo larriak izan ditzakete”. Lizartzak zehaztu du ez dela irensten dutenaren tamaina bakarrik, “horiek dituzten osagai kimikoak ere kaltegarriak dira, eta kate trofikoan eragina du horrek”. Beraz, gizakiengana ere iristen dira hondakin txikiak. “Ikerlariek gizakien barruan ere topatu izan dituzte mikroplastikoak: odolean, zeluletan…”.
Dibulgazioa eta sentsibilizazioa da Seabin Pasaiaren lanaren beste oinarrietako bat. Gailuak astero jasotzen dituen datuak partekatzen dituzte sare sozialen bidez, eta Pasai San Pedron, Mater ontzia dagoen tokian, gune fisikoa dute jendeak zuzenean ikus dezan zer bildu duen Seabinek.
Egitasmoa lagundu nahi duten boluntarioei hurbiltzeko dei egin die Lizartzak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Pasaiako Portu Agintaritzaren kolaborazioa dute. “Baina finantzaketa falta dugu. Enpresek eta eragileek egitasmo honetan kolaboratu nahi badute, etor daitezela”. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219764/enpleguaren-sorrera-moteldu-egin-da-uda-honetan.htm | Ekonomia | Enpleguaren sorrera moteldu egin da uda honetan | Lanpostu gehienak lehen sektorean sortu dira. Langabezia tasa %7,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, serie historikoko txikiena, eta okupazioa tasa ere inoizko handiena da. | Enpleguaren sorrera moteldu egin da uda honetan. Lanpostu gehienak lehen sektorean sortu dira. Langabezia tasa %7,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, serie historikoko txikiena, eta okupazioa tasa ere inoizko handiena da. | Urteko hirugarren hiruhilekoan biztanleria okupatua ugaritu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, beste 4.100 okupatu gehiago (+%0,4) baitaude, eta langabeen kopurua gutxitu egin da: 6.800 langabe gutxiago (-%0,6). Langabezia tasa %7,9an kokatu da. Ia puntu bat jaitsi da iaztik: %8,8an zegoen orduan. Dena den, Europako Batasuneko batezbestekoaren gainetik dago oraindik. Abuztuan %6koa izan zen.
Eustatek biztanleria aktiboari buruzko inkesta kaleratu du ostiral honetan. 2008an abiatutako serie historikoko okupazio eta langabezia daturik onenak eman ditu. Guztira 967.200 pertsona daude lanean hiru lurraldeetan. Urteko lehen bi hiruhilekoetan gora egin zuen, eta joera horri eutsi dio udan, baina mantsoagoa izan da. 4.100 lanpostu sortu dira hirugarren hiruhilekoan, eta 9.300 bigarrengoan. Iazko udan, berriz, aurtengoan baino enplegu gehiago sortu zen: 9.300. Eta pandemia aurreko azken urtean, 2019an, 7.200.
Aurtengo udan sektore guztietan egin du gora okupazioak, baina batean alde nabarmenarekin, lehenengoan: 1.800 okupatu gehiago daude (+% 24,3). Arrantzan, hegaluzearen kanpainarako egiten diren kontratuek eta, bereziki, mahats bilketa aurreratu izanak eragin dute igoera hori. Industrian ere gora egin du, 900 gehiago (+% 0,5); eta eraikuntzan, 700 gehiago (+% 1,2).
Uda urtaro ona izaten da zerbitzuetan. Turismoaren datuak onak izanagatik ere, okupazioa gutxien handitu den sektorea izan da, kontratu gehienak uda aurretik egiten direlako eta zailtasunak egon direlako langileak bilatzeko. Dena den, aurreko hiruhilekoan baino 800 kontratu gehiago zenbatu dira (+% 0,1).
Langabeziak, halaber, beheranzko joerari eutsi dio, eta serie historikoko tasarik txikienean kokatu da. Gizonen artean gutxitu da gehiago langabezia, 0,8 puntu. Hirugarren hiruhilekoan 4.400ek aurkitu dute lana, eta guztira 40.400 daude. % 7,4koa da langabezia tasa. Emakumeen artean, 2.400 gutxiago daude langabezian, 42.000 guztira. Eta 0,5 puntu jaitsi da tasa, %8,3raino.
Adina eta ikasketak
Adinaren arabera, soilik gazteenen artean igo da, 16 eta 24 urte bitartekoetan: ehuneko +0,6 puntu. Talde horretan besteetan baino nabarmen handiagoa da oraindik ere langabezia tasa: %21,3koa. 25 eta 44 urte bitartekoetan, berriz, -1,1 puntu gutxitu da, eta %7,1ekoa da tasa. Eta 45 urtetik gorakoetan, -0,4 puntu egin du behera, %7raino.
Ikasketa mailari dagokionez, langabezia tasaren jaitsiera handiena bigarren mailako eta erdi mailako ikasketak amaitu dituztenen artean izan da (-1,8 puntu), langabezia tasa %9,2koa izanik; lehen mailako ikasketak eta beheragokoak amaitu dituztenen artean, -0,6 puntu egin du behera, eta %11,1ekoa da. Goi mailako ikasketak dituztenen artean, berriz, handitu egin da langabeen kopurua, +0,5 puntu, eta % 4,9koa da.
Lurraldeen arabera, Bizkaian gutxitu da gehien langabe kopurua: 5.500 guztira. Puntu bat jaitsi arren, lurralde horrek du tasarik handiena, %8,3koa. Araban, 1.200 langabe gutxiago daude, 13.200 guztira, eta tasak -0,6 puntu egin du behera, % 8,4raino. Gipuzkoan, 100 gutxiago dira, eta tasak -0,1 egin du behera: %6,9koa da.
Langabeen % 35,2 ez daude Lanbiden erregistratuta. Pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 29.000 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 1.400 gutxiago. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219765/rff-funtsetatik-1154-milioi-euro-iritsi-dira-araba-bizkai-eta-gipuzkoara.htm | Ekonomia | RFF funtsetatik 1.154 milioi euro iritsi dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara | Gasteizko gobernuak 32,6 milioi eskatu ditu adimen artifizialarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako bi proiektutarako. | RFF funtsetatik 1.154 milioi euro iritsi dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara. Gasteizko gobernuak 32,6 milioi eskatu ditu adimen artifizialarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako bi proiektutarako. | Tantaka bada ere, iristen ari da Next Generation funtsen dirua Euskal Herrira ere.
Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak eguneratu ditu datuak, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldi batean. Han esan duenez, 1.154 milioi euro iritsi dira Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara Next Generationen diru poltsa nagusitik, Suspertze eta Erresilientzia Funtsa deitutakotik –RFF laburdura, ingelesez–. Horretatik %84,2 Jaurlaritzak berak kudeatuko ditu, 972 milioi euro, eta gainontzekoa, berriz, Espainiako Gobernuak.
Hurrengo hilabeteetan eta batez ere 2023an diru gehiago biltzea espero du Jaurlaritzak, eta jada egin ditu hainbat eskaera zehatz. Horrela, Azpiazuk azaldu du Retech atalerako adimen artifizialarekin eta zibersegurtasunarekin lotutako bi proiektu aurkeztu dituela, 32,6 milioi euro jasotzeko helburuarekin.
Gasteizko gobernua adi erreparatzen ari zaio Repower EU planari ere, Europako Batzordeak azaldu baitu horko dirua baliatu nahi duela Ukrainako gerrak agerian utzitako EBren mendekotasun energetikoa apaltzeko. Energia berriztagarriekin lotutako proiektuetarako erabiliko da dirua, eta Jaurlaritzak hor ere esku hartu nahi du, Euskadi Next planean azaltzen diren proiektuekin eta oraindik hor ez daudenekin.
RFFtik jasotako diruari React EU izenekotik iritsitakoa batu behar zaio. Diru hori aurretik ordaindu zen, eta pandemiak osasunean, hezkuntzan eta beste programa sozialetan egindako gastu gehigarria finantzatzeko baliatu zen. Hego Euskal Herriak 574 milioi eskuratu zituen: 426 milioi Jaurlaritzak, eta 148 milioi euro Nafarroako Gobernuak.
EBren funtsei buruzko agerraldietan ohikoa duenez, Azpiazuk kritikatu egin du Espainiako Gobernuak funtsak kudeatzeko duen modua. Kasu honetan, sailburuak ziurtatu du proiektuen %20k arazoak izan dituztela eta horiek lotuta daudela «administrazio zentralaren diseinu okerrei». Azpiazuren arabera, Jaurlaritzaren eskaerak aintzat hartu izan balituzte, oker horiek ez ziren gertatuko, eta horrek erakusten du planak erkidegoekin hitzartu behar zirela.
Botika enpresak ere bai
Administrazioek jasotako diruaz gain, enpresek zuzenean jasotakoa ere badago, proiektu estrategikoen deialdien bidez (ESEPE). Ibilgailu elektrikoarena eta Abangoardiazko Osasunarena behin-behinean ebatzi dira.
Lehenengoan, Mercedesek 159,3 milioi euro jasoko ditu –% 58 kredituen bidez eta % 42 zuzeneko laguntzen bidez–; Sapa Andoaingo armagintza enpresak, 25,2 milioi; Irizarrek, 24 milioi, eta Fagorrek, zazpi.
Abangoardiazko Osasunaren proiektu estrategikoan, berriz, P4Q electronics, Vivebiotech eta Faes Farma euskal enpresek 3,4 milioi jaso dituzte, behin-behinean. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219766/hezkuntza-lege-aurreproiektuaren-kontrako-grebara-deitu-dute-elak-labek-eta-steilasek.htm | Gizartea | Hezkuntza Lege aurreproiektuaren kontrako grebara deitu dute ELAk, LABek eta Steilasek | Azaroaren 30erako eta abenduaren 14rako antolatu dituzte grebak, eta kalean hainbat mobilizazio egingo dituzte. | Hezkuntza Lege aurreproiektuaren kontrako grebara deitu dute ELAk, LABek eta Steilasek. Azaroaren 30erako eta abenduaren 14rako antolatu dituzte grebak, eta kalean hainbat mobilizazio egingo dituzte. | ELA, LAB eta Steilas sindikatuek ez dute gogoko EAEko Hezkuntza Lege aurreproiektua. Aurkeztu den zirriborroa aztertuta, «egungo hezkuntza eredu duala betikotu» egiten duela irizten diote, eta pentsatzen dute ez duela urratsik egiten sindikatuek aldarrikatzen duten «sare publiko bakar, euskaldun eta propioa» lortzeko bidean. Horregatik, mobilizazioak iragarri dituzte aurreproiektuaren kontra, eta eskatzeko «langileekin» egin dezatela behin betiko legea.
Azaroaren 30ean eta abenduaren 14an greba egingo dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetan. Gainera, mobilizazioak egingo dituzte, eta hezkuntza arloko langile guztiei deituko diete horietara. Azaroaren 30ean, mobilizazio nagusia Bilbon izango da, eta abenduaren 14an, berriz, Gasteizen. Mobilizazio biak eguerdian egingo dituzte, eta arratsaldean, berriz, herrialde mailako manifestazioak hiriburuetan.
Hiru sindikatuen ustez behin betiko legeak jaso beharko lituzkeen edukiak ere zehaztu dituzte. «Publikoa ardatz izango duen Hezkuntza Legea» nahi dute, egungo sistema duala gainditu eta «euskal hezkuntza sistema publiko eta propio baterako bidea» sustatuko duena. Halaber, segregazioari aurre egin eta «gizarte kohesioa» bermatuko duen legea eskatzen dute, horretarako neurri zehatzak ezarriko dituena, ELAko Miren Zubizarretak, LABeko Irati Tobarrek eta Steilasko Nagore Iturriozek esan dutenez.
Titulartasun pribatuko ikastetxeetako hezkuntza komunitateak sare publikoan integratzeko «marko eta araudi oroko eta adostua» ezarri nahi dute sindikatuek. Hezkuntza Lege «propioa» eskatu dute, hau da, hezkuntzaren inguruko eskumenak bere gain hartuko dituena, langile multzo propioa izateko aukera izango duena, eta Euskal Herria «erreferentzia esparrutzat» izango duena. Inbertsio eta baliabide gehiago ere eskatu dituzte.
Euskara, «erdigunean»
Euskarari dagokionez, hura «erdigunean» jarri nahi dute sindikatuek: «Euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikas eredu orokortu eta inklusibo bakarra behar da, eta hizkuntza ereduak desagerrarazi behar dira».
Sindikatuek galdegin dute Hezkuntza Legeak «betebehar eta kontrol mekanismo zehatzak» jasotzea, langile guztien enplegua eta lan baldintza egokiak bermatzea, eta «merkatuen interesen gidaritzatik eta enpresa pribatuen negozio esparrutik at» egotea.
Horretaz gain, ELAk, LABek eta Steilasek beharrezkotzat jo dute legea «parte hartzailea» izatea eta langileak «aintzat» hartzea, horretarako «negoziazio esparruak» zabalduz.
Legearen behin betiko dokumentuak eskakizun horiek jasoko ez balitu, sindikatuek mobilizazio gehiagori ekingo liokete, egitasmoak Eusko Legebiltzarrean bidea egin bitartean. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219767/nberen-ikerketa-batek-ebatzi-du-israelen-okupazioak-nazioarteko-zuzenbidea-urratzen-duela.htm | Mundua | NBEren ikerketa batek ebatzi du Israelen okupazioak nazioarteko zuzenbidea urratzen duela | Plazaratutako dokumentuaren arabera, Israelen kokaguneen helburua Zisjordania kontrolatzea da. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak adierazi du txostena «antisemita» dela. | NBEren ikerketa batek ebatzi du Israelen okupazioak nazioarteko zuzenbidea urratzen duela. Plazaratutako dokumentuaren arabera, Israelen kokaguneen helburua Zisjordania kontrolatzea da. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak adierazi du txostena «antisemita» dela. | Israelek Palestinan egindako okupazioak nazioarteko zuzenbidea urratzen duela ebatzi du NBE Nazio Batuen Erakundearen ikerketa batzorde batek. «Hori pentsatzeko arrazoizko motiboak daude», nabarmendu du batzorde horren presidente Navi Pillayk, bart, NBEren Batzar Nagusiari ikerketaren lehen txostena helarazitakoan. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak esan du txostena «antisemita» dela.
Aurkeztutako dokumentuaren arabera, Israelgo Gobernuak anexio politikekin jarraitzen duenez, nazioarteko zuzenbidea urratzen du. Hain zuzen, txostenean nabarmendu dute nazioarteko zuzenbide humanitarioak jasotzen duela gerra garaian lurralde bat okupatzea «behin-behineko egoera bat» dela, eta okupatuari ez diola erauzten ez estatu izaera, ezta bere subiranotasuna ere. «Azkenaldian idazkari nagusiak [Antonio Guterres, NBEkoa] eta beste estatu kide batzuek egindako adierazpenek argi asko azpimarratu dute edozein aldebakarreko anexio saiakera nazioarteko zuzenbidearen urraketa bat dela», azaldu du Pillayk. Hain zuzen, Errusiak berriki Ukrainan lau lurralde okupatu ditu, eta NBEren Batzar Nagusiak gaitzetsi egin zuen hori joan den astean; Israel ere kontra agertu zen.
Ondorioak ateratzeko, batzordeak gainbegiratu ditu Israelek okupazioa mantentzeko aurrera eramandako ekintzak eta politikak. Esaterako, Israelek kokaguneak ezarri ditu Palestinako eremu okupatuetan 1967tik, eta txostenean nabarmendu dute, hain justu, Israelek «kokagunean ezartzeko helburuari» eusten diola. Pillayren arabera, modu horretan bermatu nahi dute Israelek «etengabe» kontrola edukitzea Zisjordanian. Txostenean zehaztu dute, bide batez, Israelen ekintzak eta politikak krimentzat har daitezkeela nazioarteko zigor zuzenbidea aintzat hartuta.
Hildako bat Jeninen
Gutxienez pertsona bat hil eta hiru zauritu ditu Israelgo armadak goizaldean Zisjordaniako Jenin herrian egindako sarekada batean. Palestinako WAFA berri agentziak Palestinako Osasun Ministerioak emandako informazioarekin kaleratu duenez, hemeretzi urte zituen hildakoak, eta tiro batek lepoan eragindako zauriaren ondorioz hil da. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219768/ukrainako-gobernuak-herritarrei-eskatu-die-elektrizitatea-arduraz-erabiltzeko.htm | Mundua | Ukrainako Gobernuak herritarrei eskatu die elektrizitatea «arduraz» erabiltzeko | Argindarraren erabilera 17:00etatik 23:00etara mugatuko dute Kiev, Txernihiv, Txerkasi eta Zhitomir oblastetan, bestek beste. Ukrainaren arabera, Errusiak 2.000 soldadu bidali ditu Kherson eskualdera; irailean anexionatu zuen. | Ukrainako Gobernuak herritarrei eskatu die elektrizitatea «arduraz» erabiltzeko. Argindarraren erabilera 17:00etatik 23:00etara mugatuko dute Kiev, Txernihiv, Txerkasi eta Zhitomir oblastetan, bestek beste. Ukrainaren arabera, Errusiak 2.000 soldadu bidali ditu Kherson eskualdera; irailean anexionatu zuen. | Errusiako indarrak «erasoaldi masiboak» egiten ari dira azken egunotan Ukrainako «instalazio militarrak eta energia azpiegiturak» hondatzeko asmoz. Hain zuzen, Ukrainako Energia ministroak emandako azken datuen arabera, Errusiako armadak hirurehun aire eraso baino gehiago egin ditu herrialdeko azpiegitura elektrikoen aurka urriaren 10etik, eta, orotara, zentral elektrikoen herenak «suntsituta» daude. Hori dela eta, Ukrainako Gobernuak neurri zorrotzak hartu behar izan ditu energia kontsumoa %20 murrizteko asmoz. Zehazki, elektrizitatearen erabilera 17:00etatik 23:00etara moztuko dute, Kiev, Txernihiv, Txerkasi eta Zhitomir oblastetan, bestek beste. Horrez gain, Ukrainako eskualdeko gobernadoreek herritarrei eskatu diete elektrizitatea «arduraz» erabiltzeko. «Horri esker, itzalaldiak saihestu ditzakegu», esan du Kiev probintziako buru Oleksi Kulebak.
Horrekin lotuta, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik Moskuri leporatu dio Errusiako armadak zentral hidroelektriko bat «suntsitzeko» asmoa duela Khersonen, Errusiako Federazioak irailean anexionatu zuen lurraldeetako batean. Ukrainako iturrien arabera, Errusiako indarrek «minaz» inguratu dute Kakhovkako zentral hidroelektrikoa. «Azpiegitura suntsitzen badute, horrek uholdeak eragingo ditu Dnieper ibaiaren hegoaldeko inguruetan; hondamendi latza izango litzateke», ohartarazi du Mikhailo Podoliak Zelenskiren aholkulariak.
Gerra frontean, borroka latzak izan dira azken orduotan Kharkiven eta Zaporizhia eta Kherson oblastetan. Azken horretan, zehazki, Ukrainako armada kokaleku gehiago berreskuratzen ari da, eta, kontraeraso horri aurre egiteko, Errusiak 2.000 soldadu bidali ditu okupatuta duen lurraldera, Ukrainako Indar Armatuen Estatu Nagusiak gaur igorritako txostenaren arabera.
Khersongo egoera militarra «tentsio handikoa» dela eta, zibilak Errusiara lekualdatzen hasiak dira; 60.000 pertsona Dnieper ibaian itsasontziz eramateko asmoa dute. Bada, Kremlinek Khersonen ezarritako buruzagi Kirill Stremousovek salatu duenez, Ukrainako tropek lau zibil hil dituzte, Dnieper ibaiaren gaineko Antonivskiko ibaia bonbardatu ostean. Reuters agentziak jaso du albistea. Oblast horretako Ukrainako gobernadoreak, berriz, jakinarazi du Errusiako armadak sei pertsona zauritu dituela Kharkiv hiriko azpiegitura industrial baten aurkako oldarraldian.
Israel, kezkatuta
Errusiak Ukrainari eraso egiteko ustez erabilitako Irango «drone suiziden» harira, Israelgo lehen ministro Yair Lapidek atzo ohartarazi zuen «arrisku globala» izan dezakeela Moskuren eta Teheraren arteko lankidetza militarrak. «Errusiaren eta Iranen arteko harremanak ez dio Israeli bakarrik eragingo, baita Ukrainari, Europari eta mundu osoari ere», adierazi zion Lapidek RTVI telebista kateari, The Times of Israel egunkariak jaso zuenez.
Bestalde, Errusiako behe ganberako diputatu batek gaur jakinarazi duenez, 10.000 errusiar etxera itzuli dira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak irailaren 21ean 300.000 soldadu inguru Ukrainara borrokatzera bidaltzeko dekretuz egindako zitazio militarren «hutsegiteengatik». Aste honetan, gainera, behe ganberako presidente Viatxeslav Volodinek ziurtatu zuen bertan behera utzi zutela familia ugariko 9.500 gurasoen mobilizazioa, 16 urtetik beherako hiru seme-alaba edo gehiago dituzten pertsonentzako bazterketa jarraibideen aurka zitatu zirelako. «Mobilizatutako horiek beren unitateetatik kendu eta etxera bidali zituzten», zehaztu zuen Volodinek. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219769/mattarellak-meloni-ultraeskuindarrari-eskatu-dio-italiako-gobernua-osatzeko.htm | Mundua | Mattarellak Meloni ultraeskuindarrari eskatu dio Italiako Gobernua osatzeko | Bi presidenteorde izango ditu Giorgia Meloniren gobernuak: Matteo Salvini Legako burua eta Berlusconiren alderdiko Antonio Tajani. Bihar egingo du Melonik gobernuburu karguaren zina. | Mattarellak Meloni ultraeskuindarrari eskatu dio Italiako Gobernua osatzeko. Bi presidenteorde izango ditu Giorgia Meloniren gobernuak: Matteo Salvini Legako burua eta Berlusconiren alderdiko Antonio Tajani. Bihar egingo du Melonik gobernuburu karguaren zina. | Sergio Mattarella Italiako presidenteak Italiako Gobernua osatzeko eskatu dio Giorgia Meloni FdI Italiako Anaiak eskuin muturreko alderdiaren buruari, gaur arratsaldean Erromako Kirinal jauregian egin duten bileran. Melonik eskaria onartu du, eta hura izango da Italiako Errepublikako Ministroen Kontseiluko presidente berria. Horrela, Meloni Italiaren historiako emakumezko lehen gobernuburua izango da, eta FdI, Matteo Salviniren Lega eta Silvio Berlusconiren FI Forza Italia alderdi ultraeskuindarrek osatuko dute Meloniren gobernua. Izan ere, eskuin muturreko hiru alderdi horiek osatutako aliantzak irabazi zituen Italiako Parlamenturako bozak irailaren 25ean, botoen %44 inguru bilduta. Bihar 10:00etan egingo du Melonik gobernuburu karguaren zina, Kirinal jauregian.
Ikusi gehiago: Ultraeskuindarrak buru dituen gobernu bat aldarrikatu du Melonik
FIk eta Legak gobernuan izango duten boterea orekatzeko, Meloniren gobernuak bi presidenteorde izango ditu: batetik, Berlusconiren alderdiko Antonio Tajani, Europako Parlamentuko presidente ohia, eta, bestetik, Matteo Salvini, Legako burua. Atzerri eta Azpiegitura ministro ere izango dira, hurrenez hurren. Legako Giancarlo Giorgetti izango da Ekonomia ministroa.
Oposizioko alderdiekin bildu ostean, gaur goizean elkartu da Mattarella Melonirekin, Salvinirekin eta Berlusconirekin. Eskuin muturreko aliantzako buruek Meloni proposatu diote Italiako gobernuburu izateko, FdIk eskuratu baitzituen boto gehien hauteskundeetan: %26ko babesa lortu zuen. Gaur arratsaldean Meloni eta Mattarella elkartu dira, eta orduan eskatu dio presidenteak ultraeskuindarrari gobernu berria osatzeko. Melonik ministroen zerrenda helarazi dio presidenteari, eta hark onartu egin du, nahiz eta beto eskubidea daukan.
Eskuin muturreko gobernu zatitua
Melonik, Salvinik eta Berlusconik gaur batasun irudia eman nahi izan badute ere, eskuin muturreko aliantzaren barruko zatiketa nabaria izan da hauteskundeak irabazi zituztenetik. Berlusconik Vladimir Putin Errusiako presidentea «lagun» duela adierazi izan du, eta Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiri leporatu izan dio Ukrainako gerraren erantzukizuna. Melonik, ordea, erantzun zion «harro» dagoela Italia EB Europako Batasuneko eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide izateaz. Gainera, Italiako Parlamentuko bi ganberetako mahaien presidentetzak Meloniren eta Salviniren alderdiek eskuratu zituzten. Berlusconiren «haserrea» eragin zuen horrek.
Zentro-ezkerreko PD Alderdi Demokratikoa, M5S 5 Izar Mugimendua eta zenbait indar politiko txikik —besteak beste Matteo Renziren IV Italia Bizirik alderdiak— osatutako Hirugarren Poloa izango dira oposizioko alderdiak Italiako Parlamentuan. PDko idazkari Enrico Lettak atzo adierazi zuen «oposizio irmoa» egingo diotela eskuin muturrari, eta Giuseppe Conte M5Sren presidente eta lehen ministro ohiaren «desira» gobernu «europazale» bat izatea da. Bi alderdiek salatu dute eskuin muturreko aliantzak ez duela EBren eta NATOren aldeko «jarrera argi bat». Peppe de Cristofaro Hirugarren Poloko kideak nabarmendu zuen Melonik, Salvinik eta Berlusconik osatutako aliantzak parlamentuko eserlekuen %59 duela, baina botoen %43.
Irailaren 25eko hauteskundeetan abstentzioa inoizko handiena izan zen: %36koa. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219770/frankfurteko-azoka-alternatiboa-martxan-da-asteazkenetik-euskaldun-katalan-eta-galiziarren-topagune-izateko.htm | Kultura | Frankfurteko Azoka Alternatiboa martxan da asteazkenetik, euskaldun, katalan eta galiziarren topagune izateko | Frankfurteko Nazioarteko Liburu Azoka izaten ari da egunotan. Urtero, azokak herrialde bat aukeratzen du ohorezko gonbidatu izateko, eta Espainia hautatu dute aurten. Horri erantzuteko, Beyond Spain ekimena sortu dute, eta egitarau alternatiboa antolatu. | Frankfurteko Azoka Alternatiboa martxan da asteazkenetik, euskaldun, katalan eta galiziarren topagune izateko. Frankfurteko Nazioarteko Liburu Azoka izaten ari da egunotan. Urtero, azokak herrialde bat aukeratzen du ohorezko gonbidatu izateko, eta Espainia hautatu dute aurten. Horri erantzuteko, Beyond Spain ekimena sortu dute, eta egitarau alternatiboa antolatu. | Literaturaren paradisua da askorentzat, urtero, Frankfurteko Nazioarteko Liburu Azoka. Munduko liburu azoka entzutetsuenetako bat da Alemaniako hori, eta konta ahala ezin solasaldi, emanaldi eta aurkezpen izan ohi dira aldi guztietan; hala izaten da aurten ere, Espainia ohorezko herrialde gonbidatua delarik. Izendapen horrekin pozik ez, eta hainbat kulturgilek azoka alternatiboa antolatu dute igandera bitarte: Beyond Spain.
Herrialde Katalanen, Euskal Herriaren eta Galiziaren bilgune izateko sortu da azoka alternatiboa. Katalanez, euskaraz eta galizieraz sorturiko lanen bozgorailu eta erakusleiho izan dadin.
Besteak beste, Petra Elser itzultzaile alemaniarra ibili da azoka antolatzen. Buru-belarri da orain lanean, baina «pozik»; izan ere, dioenez, ari dira zituzten asmoak erdiesten. «Bilgune bat gara, eta horren barrenean gaude katalanak, euskaldunak eta galiziarrak; baita aleman batzuk ere. Hemen, tokia dute geure nortasunek, geure hizkuntzek, eta geure ikuspegiek, eta badugu horiek zabaltzeko aukera, libreki. Ez gaude beharturik beste inoren eskemaren barruan kabitzera», azaldu du.
Izan ere, antolatzaileek adierazi dutenez, asmoa ez da Nazioarteko Liburu Azokari boikot egitea, ezta zuzenean hura kritikatzea ere. Kontrara, aurtengo ohorezko gonbidatu Espainiarekin kritiko izatea da helburua. Hain zuzen ere, agerian uztea hark nazioartean eman nahi izaten duen irudiak ez duela bat egiten errealitatearekin.
«Espainiak aniztasunean bizi den herri bat aurkezten du, hainbat hizkuntza dituena. Hori guztia erabiltzen du kanpora begira itxura polita izateko, baina, jakina denez, hizkuntza politikek erakusten dute errealitatea oso urrun dagoela horretatik», salatu du Elserrek.
Egitarauari erreparatu, eta ageri dira katalan, euskaldun eta galiziar batzuk parte hartzaileen zerrendan. Esaterako, Bernardo Atxagak solasaldia izan du gaur eguerdi partean. Gutxi dira, ordea, eta, Elserren iritziz, halako sortzaile gehiago gonbidatu izanak ere ez luke konponduko problema. «Kontua da guk ez dugula egon nahi zaku horretan. Berezko kultura eta nortasunak ditugu, eta hori oinarri izanda nahi dugu egon azokan». Ez baitute agertu nahi Espainiako hizkuntzak balira bezala. «Euskara, katalana eta galiziera; aparte», zehaztu du.
Solasaldi, irakurraldi, kontzertu eta beste
Beyond Spainek egitarau mardula ondu du herritarrentzat. Esate baterako, gaur, 18:00etan, Ez gara zuen loreontzia. Euskara, katalana eta galiziera: hezkuntza eskubidearen aldeko ekimenak eta estrategiak solasaldia eginen dute 2. gunean. Hiru hizlarik hartuko dute parte: Fito Rodriguez, Marcos Maceiras eta Plataforma per la Llengua ekinbideko kide bat. Iluntzerako, Irakurraldiaren gaua antolatu dute. 20:00etan hasiko dira.
Biharko ere jarduera ugari dira antolaturik. 15:00etan, Carlos Callonen O ligro negro de la lingua gallega irakurriko dute ahots goran, idazleak berak gidaturik. 16:00etan, berriz, Virgit Vanderbeke idazle alemaniarra omenduko dute, irakurraldi baten bidez. Laura Mintegi euskal idazle eta politikariak eginen du gidari lana.
Politikari ere helduko diote, estu-estu. Arratsaldean, 18:00etan hasita, erabakitzeko eskubidearen aldeko solasaldia eginen dute azokan. «Oso interesgarria izango da besteen egoeraren berri izateko, bereziki alemaniarrentzat», zehaztu du Elserrek. Halaber, larunbat gaua musika bidez goxatuko dute. Kontzertu hirukoitza antolatu dute: Dios Ke Te Crew, La Basu, eta Trap With Moderation & El Noi de Tona ariko dira. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219771/osakidetzak-ez-du-hartuko-haurren-segurtasunerako-protokoloa-indartzeko-neurririk-oraingoz.htm | Gizartea | Osakidetzak ez du hartuko haurren segurtasunerako protokoloa indartzeko neurririk, oraingoz | Basurtuko bahiketa aztertzeko bilera egin dute gaur Osakidetzako erditze osteko arretako eta segurtasuneko adituek, eta erabaki dute gertatutakoa hobeto aztertuko dutela indartze neurriak onartu ala ez erabaki aurretik. | Osakidetzak ez du hartuko haurren segurtasunerako protokoloa indartzeko neurririk, oraingoz. Basurtuko bahiketa aztertzeko bilera egin dute gaur Osakidetzako erditze osteko arretako eta segurtasuneko adituek, eta erabaki dute gertatutakoa hobeto aztertuko dutela indartze neurriak onartu ala ez erabaki aurretik. | Osakidetzako erditze osteko arretako eta segurtasuneko adituek bilera egin dute gaur Basurtuko bahiketan gertatutakoa aztertzeko, eta han erabaki dute gertatutakoa hobeto aztertzea, indartze neurriak onartu ala ez erabaki aurretik. Aditu taldearen ustez, beharrezkoa da egoera «ikuspegi eta denbora gehiagorekin» aztertzea, errefortzu neurriak hartu baino lehen. Neurri berriak hartuz gero, horiek «humanizazioaren» eta «segurtasunaren» arteko «orekan» oinarrituta egon beharko dutela azaldu dute. Nolanahi ere, Basurtun gertatutakoa aztertu eta Osakidetzak berriro zabalduko du jaioberrientzako arreta protokoloa amatasun unitateetako profesional guztien artean, haren garrantziaz ohar daitezen. Haur jaioberriaren bahiketa gertaera «larria» den arren, «ezohikoa» izan dela berretsi du gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburuak, Euskadi Irratian. Adierazi du Osakidetzako profesionalak beti ahalegintzen direla haur jaioberriak dituzten gurasoei informazio guztia ematen, segurtasunari eta osasunari dagokionez. Osasun sailburuak argi utzi du erietxeak «osasun guneak »direla eta «oreka» bat lortu behar dela segurtasun neurrien eta bisitan doazenen artean.
Bestalde, haur jaioberriaren aitak hainbat elkarrizketa eskaini ditu azken orduetan, eta jakinarazi du ez berak ez bere bikotekideak, ez dutela Osakidetzaren inolako protokoloren berririk izan, ez behintzat euren semearen bahiketa gertatu aurretik. Bitartean, atxilotutako emakumeak Deustuko polizian etxean jarraitzen du. Segurtasun Sailetik jakinarazi dute gaur ez dagoela aurreikusita atxilotua epailearen esku geratzea. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219772/mugikortasun-aitzindaria.htm | albisteak | Mugikortasun aitzindaria | MUBIL Mugikortasun Adimendun eta Jasangarriaren Poloak bultzada erabakigarria jaso du finkatzeko bidean. Lehenengo fasean, Cidetec eta Tecnalia zentro teknologikoen azpiegitura bana hartuko ditu, eta Ceit zentro tekonologikoarekin batera proiektu bat sustatuko du. | Mugikortasun aitzindaria. MUBIL Mugikortasun Adimendun eta Jasangarriaren Poloak bultzada erabakigarria jaso du finkatzeko bidean. Lehenengo fasean, Cidetec eta Tecnalia zentro teknologikoen azpiegitura bana hartuko ditu, eta Ceit zentro tekonologikoarekin batera proiektu bat sustatuko du. | MUBIL Mugikortasun Adimendun eta Jasangarriaren Poloa berritzailea eta aitzindaria izango da. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Etorkizuna Eraikiz programaren esparruan sortutako eta Eusko Jaurlaritzaren eta Energiaren Euskal Erakundearen babesa duen proiektu bat da, eta bultzada erabakigarria jaso du finkatzeko bidean, elkarlanaren ondorio diren azpiegitura berrien eta garrantzi handiko proiektuen eskutik.
MUBILen behin betiko egoitza eraikitzeko obrak uztailean hasi ziren Donostiako Eskuzaitzetan poligonoan, 14,2 milioi euroko aurrekontuarekin. Poloak guztira 48.000 metro koadro izango ditu. Lehenengo fasean, energia biltegiratzeko Cidetec ikerketa aplikatuko erakundearen egoitza berri bat hartuko du, mugikortasun jasangarrirako eta energia-trantsiziorako eraikin bat, Tecnalia ikerketa aplikatuko eta garapen teknologikoko zentroak kudeatua, eta motor elektrikoak ekodiseinatzeko proiektu bat sustatuko du Ceit zentro teknologikoarekin lankidetzan. Horrek guztiak 30 milioi eurotik gorako inbertsioa ekarriko du, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta aipatu zentroek batera finantzatuta. Hiru teknologia zentroak BRTA (Basque Research and Technology Alliance) osatzen duten 17 zentroen parte dira, non lankidetza, bikaintasuna, espezializazioa eta I+G (Ikerketa eta Garapena) arloan masa kritikoa sustatzen diren Euskal Autonomia Erkidegoaren (EAE) erronkei erantzuteko.
Horien guztien berri eman zen irailaren 30ean, mugikortasun jasangarriarekin lotutako hainbat eragile, enpresa eta erakunderekin partekatzeko Donostiako Tabakaleran antolatutako jardunaldi batean. Parte hartzaileek MUBIL Poloa nolakoa izango den ezagutu ahal izan zuten.
Ekitaldian, Markel Olanok, Gipuzkoako diputatu nagusiak, MUBIL «funtsezkoa» izango dela azpimarratu zuen, «gure industria osoari eta enpresa txiki eta ertainei mugikortasun eredu berri baterantz eraldatzen laguntzeko, berebiziko garrantzia duen erronka baita klima aldaketaren eta energia trantsizioaren aurrean. Halaber, aukera emango digu gure ekonomia indartzeko eta garapen eta enplegu aukera berriak
Energia biltegiratzea
Energia biltegiratzeko Cidetecen egoitza berriari esker, gaitasunak indartu ahal izango dira energia trantsizioaren funtsezko eremu batean, hori baita gakoa energia berriztagarriak modu eraginkorrean aprobetxatzeko eta sisteman integratzeko. Baterien teknologiak, hala nola litio-ioizkoak, funtsezkoak dira mugikortasun jasangarriko estrategiak hedatzeko, eta aukera ugari planteatzen dituzte tokiko eta nazioarteko mailan, enpresa, negozio eredu, produktu, teknologia eta kontsumo ohitura berrien sorrerak bultzatuta.
Horrela, Gipuzkoan eta EAEn, oro har, energia biltegiratzearekin eta, bereziki, bateriekin lotutako teknologia garatzeko Europako gune handienetako bat egongo da. Aurreikuspenen arabera, egoitza berria 2024a amaitu baino lehen egongo da martxan.
Egoitza nolakoa izango den erakusten duen irudia, Donostiako Eskuzaitzeta poligonoan ateak irekitzen dituenean.MUBIL
Mugikortasun iraunkorra
Tecnaliak mugikortasun jasangarrira eta energia trantsiziora bideratutako espazio berri bat izango du MUBIL Poloan. Lau laborategi hartuko ditu: hidrogenoa mugikortasunerako erabiltzeko ekipamendu berezi bat, bakarra EAEn, eta MUBILen test gaitasunekin koordinatua; beste bat hidrogenoa sortzean zentratua, monogelaxkak eta stack txikiak elektrolisi-teknologia anitzekin garatzeko, fabrikatzeko eta probatzeko ekipamenduarekin; hirugarrena biltegiratzean, garraioan eta banaketan zentratuta egongo da, hidrogeno gasarekin edo hidrogeno likidotuarekin kontaktuan dauden materialak probatzeko ekipamenduarekin; eta laugarrena hiriko aireko mugikortasunarekin eta aireko robotikarekin lotutako teknologiak, aplikazioak eta aireontziak garatzera bideratuko da.
Laborategi horiek aukera emango diete eragileei balio erantsi handiko zerbitzuak eta kualifikazio handiko langileak eskuratzeko, enpresekin eta ikerketa eragileekin sarean lan egin ahal izateko. Lanak 2025ean amaitzea aurreikusten da
Motor elektrikoen ekodiseinua
MUBILen eta Ceiten arteko lankidetzari esker, Magma proiektua landu ahal izango da, zeinaren helburua baita motor elektrikoen ekodiseinuan jauzi kualitatibo bat egitea mugikortasun elektriko eta jasangarrirako bidean. Lur arraroak berreskuratzeko —funtsezkoak sektore elektronikoan eta metalurgikoan—, iman iraunkorrak fabrikatzeko eta motor elektriko efizienteagoak eta jasangarriagoak diseinatzeko gaikuntza teknologikoa eskainiko du.
Proiektuak eragina izango du automobilgintzan (auto eta autobus elektrikoak), errepideko garraio astunean (kamioi elektrikoa), energiaren sektorean (aerosorgailuak), hegazkingintzan (hegazkin elektrikoa), eraikingintzan (igogailuak) eta mugikortasun modu berrietan ere (patinete eta bizikleta elektrikoak).
Sari banaketa ekitaldia.MUBIL
Mubil Mobility Awards
Ostegunean banatu dira Mubil Mobility Awardsen bigarren edizioko sariak. Euskal Herritik, Espainiako eta Frantziako estatuetatik, Herbehereetatik, Italiatik eta Erresuma Batutik jasotako proiektuen artean, bost aukeratu ziren irailean finalista, etorkizuneko mugikortasunean eragin positiboa dutelako: Green Eel by full&fast (Madril), Solum (Sevilla), Liight (Madril/ Valentzia), Nemi Mobility Solutions (Bartzelona) eta WISP (Paris). Donostiako Tabakalera zentroan antolatu den ekitaldian, diziplina anitzeko epaimahai baten aurrean, defendatu dituzte beren proposamenak.
Bost finalisten lehian, bi irabazle irten dira: Green Eel by full&fast eta Nemi Mobility Solutions. Green Eel by full&fast-ek eskuratu du lehen saria, energia elektriko jasangarria biltegiratzeko eta hornitzeko sistema malgu eta eramangarriari esker. Nemi Mobility Solutions-ek garraio publikoa ahalbidetzen du dentsitate txikiko eremuetan, autobus zerbitzu malguak ahalbidetzen dituen software soluzioa eskainiz.
Irabazleak 25.000 euroko saria eta bigarrenak 10.000 eurokoa jaso dituzte. Horrez gain, MUBIL ekosistemaren barruan garatu ahal izango dituzte beren proposamenak. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219773/eajk-eta-eh-bilduk-baztertu-egin-dute-espainiako-aurrekontuei-osoko-zuzenketak-aurkeztea.htm | Politika | EAJk eta EH Bilduk baztertu egin dute Espainiako aurrekontuei osoko zuzenketak aurkeztea | EAJk kupoa berritzeko akordio bat egin du Moncloarekin. EH Bilduk, berriz, negoziatzen jarraitzeko asmoa adierazi du. | EAJk eta EH Bilduk baztertu egin dute Espainiako aurrekontuei osoko zuzenketak aurkeztea. EAJk kupoa berritzeko akordio bat egin du Moncloarekin. EH Bilduk, berriz, negoziatzen jarraitzeko asmoa adierazi du. | Amaitu da 2023ko Espainiako aurrekontuei osoko zuzenketak aurkezteko epea, eta EAJk eta EH Bilduk ez dute halakorik aurkeztu. EAJk jakinarazi du akordio bat lortu duela kupoa berritzeko, baina gehitu du negoziazioa martxan dagoela oraindik ere. EH Bilduk ere negoziatzen jarraitzeko asmoz hartu du erabakia, eta azaldu du koalizioaren bost botoak ez daudela ziurtatuta osteguneko bozketan: «Aukera guztiak irekita daude gaur-gaurkoz».
EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek atzo iragarri zuen «Euskadik mahai gainean dituen proiektuak» betetzeko negoziatzen ari zirela Espainiako Gobernuarekin. Haien emaitzen berri eman du gaur eguerdian Aitor Esteban diputatuak. Jakinarazi du kupoa «parametro berdinetan» berritzeko akordio bat lortu dutela. Egun indarrean dagoenaren jarraipen gisa aurkeztu du, eta esan segurtasun juridikoa emateko balioko duela. Izan ere, 2017an izenpetu zuten azkenekoz, eta, egun, haren indarraldia luzatuta dago. Hala, azaldu du datorren hileko 20a baino lehen Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoa elkartuko dela, akordioari forma emateko. Halere, EAJk ez ditu amaitutzat jo elkarrizketak, eta azkenera arte negoziatuko dutela azaldu du Estebanek.
Horrez gain, Espainiako Gobernuak Gernikako Estatutuan jasotako eskumenen eskualdatzearen arloan egindako aldaketa txalotu du Estebanek. Aldiriko trenen kudeaketa eskualdatzeko proposamena jarri du horren adibide gisa. Jeltzalearen esanetan, Moncloaren proposamena «ganoraduna» da, eta Madrilek orain arte izandako jarrera aldatzea dakar. Hala, baikor agertu da, bi aldeek akordio bat lortu dezaketelakoan. Aldaketak izan dira aurrez egindako akordioetan jasotako inbertsioen exekuzioei dagokionez ere. Hala azaldu du behintzat EAJren eledunak, eta esan du urte amaierarako emaitzak «onak» izango direla.
EH Bilduk adierazi du koalizioaren helburua dela «euskal gizartearen premia sozial eta ekonomikoei erantzungo dien akordio bat» lortzea, eta, horretarako, «zorrotz» eta «diskrezio handiz» negoziatzen ari direla lanean. Hau da, koalizioak «muturreraino jarraitzeko» asmoa du, osteguneko bozketatik haratago ere, kontuen gaineko akordio bat egiteko. «Negoziazio dinamikari zabalik eustea, mahai gainean jarri dituen edukien inguruan akordioa lortzen saiatzeko».
Era berean, Espainiako Gobernuari gogoratu diote EH Bilduk ez duela «inolako konpromisorik» eurekin, «estatuko langile klasearekin eta herriekin baizik». Hala, koalizioaren botoak irabazi egin beharko dituztela adierazi die PSOEri eta Unidas Podemosi. «Espainiako Gobernuak jakin behar du gehiengo plurinazionala eta aurrerakoia osatzen duten ezkerreko indar subiranistak ezinbestekoak eta erabakigarriak direla gobernuak 2023ko aurrekontuak aurrera atera nahi baditu», gehitu du.
Norabidea zehazteko
ERCk ere Espainiako Gobernuari elkarrizketarako tartea ematea erabaki du, «martxan diren negoziazioei irekita eusteko» baldintzak bermatzeko helburuarekin. Halere, EH Bilduk egin bezala, aurrekontuen alde bozkatzetik «urrun» daudela azaldu du alderdi independentistak. Katalanek, besteak beste, inbertsioak eskatu dituzte aldiriko tren zerbitzuetan. Horrekin batera, sedizio delituaren inguruko aldaketak ere exijitu dituzte, legedia Europako beste estatu batzuetako araudien pare jartzeko.
Espainiako Gobernuaren aurrekontu proiektuak igaro beharko duen lehen azterketa ostegunean izango da, Espainiako Kongresuan. Kontuen aurkako zazpi osoko zuzenketa aurkeztu dituzte oposizioko alderdiek. PP, Vox, Ciudadanos eta Foro Asturias alderdiek, eta Navarra Sumako bi diputatu ohiek proiektuaren sinesgarritasunik eza argudiatu dute zuzenketak aurkezteko. JxCk eta CUPek, berriz, Kataluniarako jarritako partidak kritikatu dituzte. «Ezin dugu normalizatu gobernuak inoiz ez ordaintzea», adierazi zuen atzo JxCko eledun Miriam Noguerasek.
Kontrara, zuzenketa horien aurka bozkatuko dutela iragarri dute PDeCAT, Mas Pais, Compromis, PRC eta Teruel Existe alderdiek. BNGk eta Coalicion Canariak, berriz, euren botoa zehazteko dagoela azaldu dute, nahiz eta haiek ere zuzenketak aurkeztea baztertu duten. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219774/arabako-mahastiak-jatorri-izenaren-sorreraren-aurkako-helegitea-jarriko-du-errioxako-kontseilu-arautzaileak.htm | Ekonomia | Arabako Mahastiak jatorri izenaren sorreraren aurkako helegitea jarriko du Errioxako kontseilu arautzaileak | Jaurlaritzak eskaera onartzen ez badu EAEko Justizia Auzitegira joko duela ziurtatu du Errioxako kontseiluak. | Arabako Mahastiak jatorri izenaren sorreraren aurkako helegitea jarriko du Errioxako kontseilu arautzaileak. Jaurlaritzak eskaera onartzen ez badu EAEko Justizia Auzitegira joko duela ziurtatu du Errioxako kontseiluak. | Kosta ahala kosta Arabako Mahastiak jatorri izenaren sorrera geratzen saiatzen ari da Errioxako ardoaren kontseilu arautzailea. Gaurko batzarrean ia aho batez eskatu du helegitea jartzea sor-marka berria behin-behinean onartu duen Eusko Jaurlaritzaren aginduaren aurka.
Kontrako boto bakarra izan da kontseilu arautzailearen bileran, ABRA Arabako Errioxako Upategien Elkarteko ordezkariarena. Hura da, hain zuzen, bere bazkide batzuen izenean jatorri izenaren eskaera egin duena. Abstentziora jo dute Arabako beste bi ordezkarik, UAGA nekazarien sindikatukoak eta Araex upategi ertain batzuk biltzen dituen elkartea.
Errioxako kontseilu arautzaileak esan du Jaurlaritzak ez badu atzera egiten EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren administrazio atalera joko duela. Auzitegi horrek dagoeneko badauka gaia mahai gainean, 2021eko azaroan tramitazioa geratzeko eskaera egin zuelako Errioxak.
Batzarraren osteko agerraldian, Fernando Ezquerro Errioxako kontseiluko presidenteak ziurtatu du Arabako Mahastiak sortu nahi izateak kalte egiten diola bere sor-markaren irudiari, eta baliatu egiten duela hark lortutako ospea.
Euskal Autonomia Erkidegoko aldizkari ofizialak astearte goizean argitaratu zuen Arabako Mahastiak jatorri izena behin-behinean sortzen zuen agindua. Legea eskuetan, ABRAren eskaerari ezezko bat emateko inolako arrazoirik ez zuela argudiatu du Jaurlaritzak, bete beharreko tramite bat zela Europako Batasunak sor-marka eratzeko eskaera ofiziala aztertzen duen bitartean. Bruselaren baiezkoa edo ezezkoa heldu artean —urte batzuk iraun ohi duen prozesua da— behin-behinean marka berria erabiltzeko eskubidea izango dute Arabako ardogileek. Edonola ere, 2023an ez da marka propiorik izango, mahatsa jada bilduta eta ardoa egiteko prozesua hasita dagoenean iritsi delako baimena.
Jaurlaritzak errespetua eskatu du
Errioxatik jasotako kritika gogorrak ikusita, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak errespetua eskatu zuen ostegunean Errioxa utzi eta marka propioa sortu nahi duten upategientzat, eta nabarmendu zuen borondatezkoa dela sor-marka berriarekin bat egitea. Jaurlaritzak hauturik ez duela egiten eta bi jatorri izenak babesten dituela ere esan zuen Tapiak.
Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak (EAJ) aitortu du egitasmoa ez duela erabat gustuko, «errespetatzen» duen arren, eta gaineratu du aldundiak nahiago duela Errioxa deituraren babespean legokeen marka bereizi bat sortzea, haren ustez horrek «borondate handiagoa» biltzen duelako. EAJ saiatu zen horretan, iazko udazkenean, baina Espainiako Kongresuan egindako eskaera atzera bota zuten jeltzaleek, ikusita ez zutela nahikoa babesik.
Errioxan eztabaida politikoaren erdigunean kokatu da Arabako Mahastiak jatorri izena, eta alderdi politikoak lehian aritu ohi dira nork jarrera gogorragoa erakutsi. «Sezesionismoa» egozten diete marka propioaren bultzatzaileei, eta Errioxa bakar bat dagoela aldarrikatu dute.
Sor-markaren inguruko eztabaida politikoa bareagoa da Araban, baina alderdi politikoak ere ari dira beren jarrera erakusten. PP hasieratik azaldu da aurka, eta PSE-EEk aste honetan esan du «arduragabekeria» bat dela. EAJn ez da iritzi bateraturik —uzkur Gonzalez, abegikorrago Tapia—, eta EH Bildu da argi eta garbi ardogileen egitasmoa babestu duen bakarra.
Bost izen dagoeneko
Ikusteko dago zehazki zenbat upeltegik utziko duten Errioxa. Bultzatzaileen iturriek BERRIAri esan diote hamabosten bat daudela Arabako Mahastietan sartzeko prest, baina publikoki hori esan duen bakarra Itxaso Compañon da, El Mozo Wines upeltegiko nagusia eta ABRA batasuneko oraingo burua. «Nik Errioxa jatorri izena utziko dut; zama bat da niretzat», esan zion BERRIAri, iazko abenduan.
Compañon bera izango da Arabako Mahastiak sor-markako behin-behineko zuzendaritzan, eta haren ondoan izango dira ABRAko buruzagitzan orain edo aurretik izandako jendea: Emilio Aguillo (Solar de Ayala, Paganos), Eva Fernandez Jalon (Maisulan, Elvillar), Norberto Miguel Aguillo (Laukote, Guardia) eta Gabriel Frias del Val (Hermanos Frias del Val, Villabuena). Uler daitekeenez, haien upeltegiak ere Arabako Mahastiak sor-markan sartuko dira. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219775/amaitu-da-eguzki-eklipsea-euskal-herrian.htm | Bizigiro | Amaitu da eguzki eklipsea Euskal Herrian | Laino artean hasi da, 11:33ean, eta ordu bat pasa iraun du. Hura ikusteko unerik aproposena 12:07ean izan da. | Amaitu da eguzki eklipsea Euskal Herrian. Laino artean hasi da, 11:33ean, eta ordu bat pasa iraun du. Hura ikusteko unerik aproposena 12:07ean izan da. | Lainoek itzala egin diote eguzki eklipseari Euskal Herrian. Ordu bat inguruz ikusi ahal izan da. Euskal Herrian 11:33 zirenean hasi da, eta 12:43ak arte iraun du. Eklipsea ikusteko unerik aproposena 12:07ean izan da, baina lainotsu izan da goiza, eta horrek oztopatu egin du eklipsea. Nabaritu da, ordea, argia apaldu egin dela. Ia Europa osoan, Afrika ipar-ekialdean eta Asiako mendebaldean ikusi da fenomenoa; Euskal Herrian eklipsea partziala izan da, Ilargiak Eguzkiaren %10 baino gutxiago tapatu baitu.
Espainiako Behatoki Astronomiko Nazionalak adierazi duenez, eguzki eklipsea Ozeano Atlantikoan hasi da, Islandiako kostatik hurbil, eta Indiako Ozeanoan amaitu da. Behatokiaren erranetan, fenomenoaren punturik gorena Nizhnevartovsk hirian (Errusia) gertatu da, non Ilargiak Eguzkiaren %86 estali duen.
Urteak dira eklipse oso bat edo eraztun eklipse bat gertatzen ez dela. 2026 eta 2028 bitartean bi eklipse oso eta eraztun eklipse bat gertatuko dira. Hiru eklipseak Euskal Herri guztian ikusten ahalko dira.
Ikusteko aholkuak
Espainiako Behatoki Astronomiko Nazionalak zenbait aholku eman ditu eklipseak egoki behatzeko. Batetik, gogorarazi du ez zaiola Eguzkiari zuzenean begiratu behar, eta, bestetik, ez direla erabili behar eguzkitako betaurrekoak edo eguzki filtrorik gabeko tresnak –teleskopioak eta prismatikoak, adibidez–.
Hala, eklipse bat behatzeko modurik errazena proiekzio bidez egitea da: bi kartulina eta leiho bat erabiliz, eta Eguzkiari bizkarra emanez. Kartulinetako baten erdian zulo bat egin behar da, milimetro gutxikoa. Bertze zatia aurrean kokatu behar da; hala, argia lehenbizikoaren zulotik pasatuko da, eta bigarrenean islatuko. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219776/ghk-k-aitortu-du-zubietan-tutuak-daudela-baina-likidoak-barneko-zirkuituan-husten-dituztela.htm | Gizartea | GHK-k aitortu du Zubietan tutuak daudela, baina likidoak barneko zirkuituan husten dituztela | Adierazi du BERRIAk argitaratutako dokumentuetan ageri den tutua «kondentsazio hodia» dela. Fiskala proba horiek ikertzen ari da. | GHK-k aitortu du Zubietan tutuak daudela, baina likidoak barneko zirkuituan husten dituztela. Adierazi du BERRIAk argitaratutako dokumentuetan ageri den tutua «kondentsazio hodia» dela. Fiskala proba horiek ikertzen ari da. | Gizpuzkoako Hondakinen Kudeaketak esan du Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela «ingurumen baldintza guztiak», GuraSOSek atzo egindako adierazpen batzuen harira atera duten komunikatu batean.
Izan ere, BERRIAk irailaren 17an argitaratu zituen erraustegian lanean aritutako behargin batek emandako hainbat agiri eta irudi. Horietan, ikus zitekeen Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko drainatze tutuak eraiki zituztela, baimenik gabe, lehen suzko probak hasi ostean.
Baliteke urrats hori baliagarria izatea ikertzeko ea horiek eragin duten erraustegiaren inguruan atzeman duten kutsadura, eta GuraSOSek iragarri du fiskaltzak dekretu baten bidez eskatu diola epaitegiari iker dezala Zubietako erraustegiaren funtzionamendua ikuskatu duen funtzionarioaren lana.
«Kondentsazio hodia»
GHK-k, ordea, adierazi du kondentsazio hodi bat dela irudietan ikusten dena: «Kondentsazio hodiak ez du zerikusirik hondoko drainaren isuriarekin; izan ere, kondentsatuak biltzeko drainatze hodi bat da, eta barneko zirkuitu itxi batean deskargatzen du, kanpoko irteerarik gabe, instalazioan bertan berrerabiltzeko. Drainatze horiek beharrezkoak dira horrelako instalazioetan».
Gaineratu du erraustegiak betetzen dituela Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren, eta, gainera, laberako elikadura «automatikoki» eteten duen sistema erabiltzen duela. Zehazki, GuraSOSek salatu duena da gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela erretzea automatikoki geratzen duen sistemarik, eta hori zehazki ez du aipatu GHK-k oharrean. Izan ere, erraustegiak badu errekuntza automatikoki geratzeko sistema bat, baina soilik tenperaturari lotua. |
2022-10-13 | https://www.berria.eus/albisteak/219777/alkurruntz-menditxiki.htm | albisteak | Alkurruntz | Menditxiki | Piramide itxura duen mendi hau leku estrategikoa izan da historian zehar. | Alkurruntz | Menditxiki. Piramide itxura duen mendi hau leku estrategikoa izan da historian zehar. | Hamaika gertaeren lekuko izan da, hamaika bataila eta borrokena. Baina, ziurrenik, Amaiurko bataila izango da bere magaletan izan den gertaera historikorik garrantzitsuena, Nafarroako erreinuak independentzia galdu zuenekoa, nafar gudarien azken hatsen gordelekua bihurtu zenekoa. Atseden gunearen ondoan dagoen aparkalekuan eman diogu hasiera gaurko txangoari. Orabiderantz doan errepidean barna bete dugu lehen zatia eta aurrez aurre dugun Alkurruntzeko magaletara gerturatu gara. Izeidia igaro eta berehala utzi dugu errepidea gure ezkerretik ateratzen den xenda nabarmen batetik gorantz eginez. Bide-seinale zuriak eta berdeak segituz aldapa pikoari aurre egin diogu. Lehen izerdi tantak kopetatik irristatzen hasi orduko lepo txiki batera igo gara eta bertan bi harritzar zutik, Artzubietako zutarri bikainak. Zuretako leporantz doan bidezidor nabarmenerantz jo dugu segidan eta bertara iristean, gailurrerantz zuzentzen xendatik gorantz egin dugu. Bide bazterrean eraikin zahar eta bitxi batzuk ikusi ditugu: Alkurruntzeko sismografia estazioa eta bunker desberdinetara iristeko mendiaren erraietan zulatutako antzinako gotorlekuaren sarrera. Tontorrean zintzurra freskatzen dugun bitartean, begiratoki aparta honetatik Baztango lur ederrak gure mendean, Amaiurko gazteluaren aurriak ikusi ditugu eta honen gainean Gorramendi eta Gorramakil. Urrutiago Saioa gailentzen da harro eta Iparralderantz, berriz, Xaretako lurrak eta Etxalarko gainak. Amaiurko gazteluaren aurriei begira gogora ekarri nahi izan dugu orain bost mende, lur haueten izandako azken batailaren ondoren, Nafarroako erreinuak independentzia galdu zuen. Alkurruntzeko begiradapean gertatu zen Nafarroako erreinuaren gertaera garrantzitsu hau. 1522an, Noaingo bataila galdu eta Nafarroako noble eta zaldun batzuk gaztelu honetan gotortu ziren Nafarroako independentziaren alde borrokan jarraitzeko. Gaztelauen armadak gaztelua setiatu eta kanoien indarrez txikitu eta gero, nafar gudariak errenditzera behartu zituzten. Itzulera etorritako bidetik egin dugu. |
2022-10-10 | https://www.berria.eus/albisteak/219779/baso-sorgindua-menditxiki.htm | albisteak | Baso sorgindua | Menditxiki | Arabako lautadako baso batean murgilduko gara, paisaia anitzak ezagutzeko. | Baso sorgindua | Menditxiki. Arabako lautadako baso batean murgilduko gara, paisaia anitzak ezagutzeko. | Gailurreriara igotzeko Egileor herrixka izango dugu abiapuntu. Herriaren sarreran dagoen lurrezko aparkalekutik abiatu eta lur-sailak zeharkatzen dituen pista zabal eta berri batek hegoalderantz bideratuko gaitu. Kilometro bat bertatik bete eta, ezkerretik ateratzen den belarrezko xendan barrena abiatuko gara, Fraideen xenda izeneko bidetik hain zuzen ere. Egurrezko zutoin batek erakutsiko digu hartu beharreko norabide zuzena (Larre Eder-Senda de los Frailes testua). Garai batean, bide honek Agurain eta bere ergoienak (Alangua, Arrizala, Egileor eta Opakua) Iturrieta mendilerroarekin lotzen zituen. Duela ehun urte, Aguraingo klaretarren komentuan 80 fraide baino gehiago zeuden eta maiz erabiltzen zuten bide hau. Dirudienez, beraien eguneko lanetako bat paseatzera irtetea omen zen, hortik Fraideen xenda izena.
Hasiera pagadian eta gero pinudian murgiltzean, gorriz eta tanto zuriez margotutako egurrezko makilek erakutsiko digute aukeratu beharreko bide zuzena. Hemen hasten baita "Baso sorgindua"-ren ibilbide berezi eta polita. Pinu biren enborretan jarrita dauden "basoko begiek" emango digute ongietorria eta, maldan gora jarraituz, eskuinera utziko dugu Lezaoko kobazulora zuzentzen den xenda. Pagadian marrazten den xendan barrena, basoko izakien presentzia konstante bat bihurtuko da. Aguraingo Aitor Gorospe mendizaleak, laupabost urtetan egindako lanaren emaitza da Fraideen bidean, basoaren leku eta txoko desberdinetan kokatuta ikus daitezkeen euskal mitologiazko eta naturaren zenbait elementuren tailuak eta irudiak. Ibilbide magikoa!
Kuleto faltsuen (Amanita Muscaria), irudien presentziak Peña Hueca izeneko lekura eramango gaitu eta honen pasabidea zaintzen duen sorgina ikusiko dugu. Haitzaren paretan fraideek zizelkatutako gurutzeak ikus daitezke. Haitz honen beste aldetik hedatzen den xendatik Ttarttalo izaki mitologikoaren ondora eramango gaitu. Hemendik Alanguako mendatera heldu aurretik, Aitorrek sortutako hamaika irudi desberdin ikusi ahal izango ditugu: Basajauna, Olentzero, urubiak, azeria, herensugea, belatzak, tximeletak, basoko eta haitz etxeetako izakiak, behi, orkatz eta basurdeen kaskezurrak… Umeekin gozatzeko ibilbide zoragarria!
Arbaras iturriaren ondora iristean, malda leundu egiten da eta, denbora gutxi behar izango dugu pagadia atzean utzi eta mendilerroaren hegira iristeko. Langa igaro eta eskuin aldera joko dugu Larrederreko tontorrera igoz. Mendi hau izen desberdinez ezagutu ohi da, Achuri, Larredez eta Larre eder izenez hain zuzen ere. Bertan dauden bi buzoietan agertzen dira izen horietako bi. Larredez eta Atxuri terminoak, askotan, sinonimotzat hartu ohi dira Achuri izeneko erpin geodesikoa dagoen gailurra izendatzeko. Hala ere, badirudi, Atxuri ekialderantz dagoen hurrengo kota dela. Inguruak duen itxurarengatik, logikoena Larreder izena izatea litzateke, hegoalderantz dauden larre ederrak ikustea besterik ez baitago. Tontorretik antonimoak diren bi paisaia ikusi ahal izango ditugu; hegoalderantz lur eremua lauak zabaltzen dira, eta iparralderantz, berriz, Alangua herriaren bertikalean amiltzen diren magal malkartsuak. Talaia bikain honetatik, Gorbeia, Aizkorri, Elgea, Anboto eta Altzaniako mendilerroen ikuspegi oso eta paregabea izango dugu.
Tontorra atzean utzi, erpin geodesikoaren ondoan dagoen alanbrezko hesia gurutzatu eta mendebalderantz joko dugu harrizko mugarriak jarraituz. Gandorrean zehar burutuko dugun ibilbide honetan, bigarren mailako tontorrak diren eta inolako seinalerik ez duten Peña Redonda eta Peña del Cura izeneko tontorretik igaroko gara, bertatik dugun ikuspegi panoramiko bikainaz gozatuz. Alanbrezko beste hesi bat gurutzatu, ehiza-postu baten ondotik pasa eta San Juan mendatera jaitsiko gara. Erdi Aroan, mendate hau mandazain-bideen igarobide garrantzitsua izan zen, eta bertan gurutzea zizelkatuta duen tamaina handiko hilarria dago. Gertu tumulu bat eta, amildegiaren ertzera gerturatzean, burdinazko gurutze bat ikusiko dugu, mendateari izena ematen dion desagertutako ermitaren kokapena gogora ekarriz.
Mendatetik iparralderantz jaisten hasiko gara pagadian zehar marrazten den xenda nabarmen eta eroso batetik. Jaitsiera azkar baten ondoren, pista zabalera helduko gara eta gertu dagoen Egileor herrira erraz ailegatuko gara. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219780/ofizialtasunaren-aldeko-elkarretaratzea-egingo-dute-igandean-miarritzen.htm | Kirola | Ofizialtasunaren aldeko elkarretaratzea egingo dute igandean Miarritzen | Arratsaldeko lauretan egingo dute, Aguilera Jai Alai pilotalekuaren aurrean. Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak antolatu du, Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna lelopean. Arratsaldeko bostetan, Munduko Euskal Pilota Txapelketaren inaugurazio ekitaldia egingo dute Jai Alai frontoian. | Ofizialtasunaren aldeko elkarretaratzea egingo dute igandean Miarritzen. Arratsaldeko lauretan egingo dute, Aguilera Jai Alai pilotalekuaren aurrean. Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak antolatu du, Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna lelopean. Arratsaldeko bostetan, Munduko Euskal Pilota Txapelketaren inaugurazio ekitaldia egingo dute Jai Alai frontoian. | Igandean hasiko da Munduko Euskal Pilota Txapelketa, Miarritzen. Bost kontinentetako 36 selekzio lehiatuko dira, hemeretzi modalitatetan. Euskal selekzioa ez da ariko. Ez denez ofiziala, ezin du parte hartu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketa ofizialetan. Beraz, euskal pilotariek Espainiako, Frantziako edo atzerriko beste selekzioren batekin jokatzea dute nazioarteko txapelketa ofizialetan aritzeko modu bakarra. 91 euskal pilotari ariko dira Miarritzen, Espainiarekin, Frantziarekin, AEBekin, Txilerekin eta Kanadarekin.
Ikusi gehiago: Igandetik hilaren 29ra jokatuko dute Munduko Euskal Pilota Txapelketa
Hain zuzen, euskal selekzioarekin lehiatzeko aukera ez izatea salatu zuten pilota munduko dozenaka lagunek urriaren 12an, Durangon (Bizkaia). Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak deitu zuen, eta leloa bera izan zen. Munduko Pilota Batzarrari eta euskal pilota federazioei eskatu zieten irtenbide egokiak topatzeko lanean jarraitzeko, eta horretarako beharrezkoak diren erabakiak hartzeko. Horien artean, aipatu zuten Euskal Pilota Federazioa ofizial egiteko eskaera berriz egitea Nazioarteko Federazioan. Euskal Herriko gainerako instituzioei, berriz, exijitu zieten euren esku dauden «tresna juridiko, politiko eta pertsonalak» baliatzeko, ofizialtasuna lortzen laguntzeko. Are gehiago, eta «kontuan izanik nazioartean ofizialtasuna lortzeko arazoa juridikoa baino gehiago politikoa dela», alderdi politikoei eta «batik bat aldarrikapenarekin bat egiten dutenei» mintzatu zitzaizkien, eta eskatu zieten «euskal gizartearen gehiengo handi baten ametsa» gauzatzeko urratsak egin zitzatela. «Euskal pilota munduari», berriz, aurrerantzean ere «beharrezko babesa» emateko eskatu zioten. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219782/rincon-dero-berde.htm | albisteak | Rincón dero Berde | Panticosa inguruko Rincón dero Berdeko paraje ederrak ezagutu ditugu, ibilbide atsegina eginez. | Rincón dero Berde. Panticosa inguruko Rincón dero Berdeko paraje ederrak ezagutu ditugu, ibilbide atsegina eginez. | Abiapuntura iristeko, Panticosa herritik ateratzen den "El Sarrio" izeneko tren txikia hartu dugu eta Riperako haranera igo gara. Hemendik aurrera, Rincón dero Berderaino oinez joan gara. Aterpe txiki baten ondotik pasa eta pistan zehar aurrera egin dugu. Berehala, gure aurrean Tendenera ur-jauzia agertu zaigu. Riperako haranean murgilduz joan gara eta konturatu orduko Rincón dero Berdeko parajeetara iritsi gara. Pistatik aurrera segi eta ingurune honen ikuspegi ederra eskaintzen duen behatokira iritsi gara. Aurrera segituz gero, aterpera helduko ginateke, baina hemen buelta ematea erabaki dugu. |
2022-10-21 | https://www.berria.eus/albisteak/219783/bikote-eta-jaialdi-gehiago-egongo-dira-winter-series-torneoan.htm | Kirola | Bikote eta jaialdi gehiago egongo dira Winter Series torneoan | Urriaren 31n hasiko da bigarren ekitaldia, eta otsailaren 19an jokatuko dute finala, Gernikan. Zortzi bikote ariko dira, eta hamasei jaialdi izango dira. | Bikote eta jaialdi gehiago egongo dira Winter Series torneoan. Urriaren 31n hasiko da bigarren ekitaldia, eta otsailaren 19an jokatuko dute finala, Gernikan. Zortzi bikote ariko dira, eta hamasei jaialdi izango dira. | Olatu bat eragin zuen Winter Series torneoaren lehen ekitaldiak: ia egunero bete zen Gernikako (Bizkaia) Jai Alai frontoia eta jende askok ikusi zituen partidak telebistaz. Olatua sendotu egin nahi dute antolatzaileek, Gernika Jai Alai enpresak eta EITBk. Hala, bikote eta jaialdi gehiago egongo dira bigarren ekitaldian.
Hilaren 31n hasiko da, eta otsailaren 19an bukatuko da; egun horretan jokatuko dute finala, lau hilabeteko lehia estua izan eta gero —hamasei jaialdi izango dira—. Alde handia dago lehen ekitaldiarekin aldean: bi hilabete eskas iraun zuen, eta zortzi jaialdi jokatu zituzten. Finala ez beste, astelehen arratsaldean jokatuko dituzte partidak; finala, berriz, igande eguerdian izango da.
Gazteen alde egin dute, eta zortzi bikote ariko dira, estreinan baino bi gehiago. Hauek dira: A multzoan, Erkiaga-Zabala —txapeldunak—, Barandika-Lekerika, Olharan-Basque eta Urrutia-Aimar; eta B multzoan, Beaskoetxea-Lopez, Goikoetxea-Etxeto, Tambourindegi-Minvielle eta Johan-Del Rio. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219815/asteazkenetik-galduta-dagoen-gizon-baten-bila-ari-dira-trapagaranen.htm | Gizartea | Asteazkenetik galduta dagoen gizon baten bila ari dira Trapagaranen | Gizonak 82 urte ditu, 1,85ko garaiera eta ile zuria. | Asteazkenetik galduta dagoen gizon baten bila ari dira Trapagaranen. Gizonak 82 urte ditu, 1,85ko garaiera eta ile zuria. | Trapagarango udalerrian (Bizkaia) ari dira 82 urteko gizon baten bila. Joan zen asteazkenetik ez dago haren arrastorik. Zabaldu dutenez, 1,85 metroko garai da, eta ile zuria dauka.
Eusko Jaurlaritzako Larrialdi Zerbitzua ari da bilaketa lanak koordinatzen. Ertzainak, udaltzainak, babes zibileko kideak, Gurutze Gorria eta DYA ari dira lanean. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219816/gizon-bat-atxilotu-dute-bilbon-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Bilbon, sexu eraso bat egitea leporatuta | Erasoa atzo gertatu zen, Ertzaintzaren arabera. Biktimak ihes egitea lortu zuen. | Gizon bat atxilotu dute Bilbon, sexu eraso bat egitea leporatuta. Erasoa atzo gertatu zen, Ertzaintzaren arabera. Biktimak ihes egitea lortu zuen. | Ertzaintzak 38 urteko gizonezko bat atxilotu du, Bilbon. Emakume bati sexu eraso egin izana leporatzen diote. Eusko Jaurlaritzako segurtasun Sailaren arabera, atzo gertatu zen erasoa, akusatuaren etxebizitzan.
Zabaldu dutenez, emakumeak ihes egin ahal izan zuen, eta laguntza eskatu. Ertzainak etxebizitzara joan ziren, eta preso hartu zuten gizonezkoa. Emakumea osasun etxe batera eraman zuten.
Bilboko Epaitegira eraman dute gizonezkoa, eta sexu askatasunaren aurkako delitua egitea egotzi diote. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219817/xiren-boterea-sendotzeari-bide-eman-dio-alderdi-komunistak.htm | Mundua | Xiren boterea sendotzeari bide eman dio Alderdi Komunistak | Presidentea alderdiburu izendatuko dute bihar beste bost urterako, eta bihar jakinaraziko dute baita ere gainerako agintari gorenak nortzuk izango diren. Aurpegi berri ugari izango dira horien artean. Hu presidente ohia aretotik atera dute. | Xiren boterea sendotzeari bide eman dio Alderdi Komunistak. Presidentea alderdiburu izendatuko dute bihar beste bost urterako, eta bihar jakinaraziko dute baita ere gainerako agintari gorenak nortzuk izango diren. Aurpegi berri ugari izango dira horien artean. Hu presidente ohia aretotik atera dute. | Txinako Alderdi Komunistaren kongresuak helburu argi bat zuela iragarri zuten analistek: Xi Jinping herrialdeko presidentearen koroatzea. Eta, gaur, kongresua amaituta, esan daiteke helburu hori bete duela. Alderdiak aldaketa sakona egingo du bere organorik boteretsuenean, Kongresuak gaur hautatu duen Komite Zentralaren osaketak islatzen duenez. Horrek aukera emango dio Xiri Komite Iraunkorraren Politburoan —aginte organo gorenean— aliatu berriak kokatzeko. Gainera, hirugarrenez izendatuko dute alderdiko idazkari nagusi, eta, hala, herrialdeko agintaririk boteretsuena bihurtuko da, Mao Zedongen garaitik.
Politburoan kargua utziko dutenen artean dira Li Keqiang Txinako lehen ministroa eta Wang Yang alderdiaren aholkularitza organoko burua. Biak gelditu dira 205 kideko Komite Zentraletik kanpo, eta, beraz, ezin izango dira hautatuak izan Komite Iraunkorraren Politburorako. Li eta Wang ez dira Xiren hurbilekoak, eta espero da horiek presidentearen gertuko bi agintarik ordezkatuko dituztela. Liri eta Wangi itzal handia aitortzen zaie Gaztedi Komunistaren Ligan. Gazte erakundeak izan du pisua alderdian, baina Xiren agintaldian eragiteko ahalmena galdu du, hainbat analistaren iritziz.
Aginte organo gorenetik kanpo geldituko dira baita ere Li Zhanshu eta Han Zheng, beste bost urterako hautatuak izateko gehienezko adina gainditu dutelako. Horrenbestez, gutxienez lau kide berri izango ditu Politburoak. Historikoki, bost eta 11 kide artean izan ditu. Egun, zazpik osatzen dute; Xik bera tartean.
Kongresuak alderdiaren estatutuen gaineko zenbait emendakin onartu ditu, bestalde. Horien bidez, indartu egin du Xik alderdi barruan duen «estatus zentrala», haren ideia politiko nagusiak «sakon ulertzeko» eskatu die alderdiak bere 96 milioi afiliatuei eta horiek «alor guztietan ezartzeko». Emendakinetako batean jaso dute baita ere alderdiaren «borrokarako izpiritua garatzea, borrokarako gaitasuna indartuta». Txinak atzerri politikan azken urteetan erakutsi duen jarrera aldaketarekin bat dator azken aipamen hori. Horrez gain, Taiwani buruzko aipamen bat gehitu du kongresuak. Alderdiko militanteei dei egin die uhartearen independentziaren aldekoei «aurre egitera» eta horiek «geldiaraztera».
Ezustekoa Hu presidente ohiarekin
Kongresuak azken asteko keinu politikoak zaindu ditu, koreografia politiko zehatz bati jarraituz. Gaur, ordea, azken saioan, areto nagusitik atera dute Hu Jintao Txinako presidente ohia —Xiren aurretik karguan izan zena—. Sare sozialetan zabaldu diren irudietan ikus daiteke, Huk ez zuela bere aulkia utzi nahi, eta aretotik atera duenak tira egin diola besotik berarekin joan zedin, Xi eta alderdiko agintari nagusiak begira zituela.
Alderdi Komunistak ez du azalpen ofizialik eman gertatutakoari buruz, baina Xinhua Txinako albiste agentziak adierazi du ondoezik zegoelako atera dutela aretotik. «Ez zen ondo sentitzen, eta bere laguntzaileek beste gela batera eraman dute deskantsatzera». Xinhuaren azalpenen aurretik, Mendebaldeko hedabide askotan berehala ugaritu dira Huren irudiak purga politiko batekin lotu dituzten interpretazioak. Horien arabera, presidente ohia boteretik urruntzeko keinua izan da, bera delako alderdiko goi karguen artean liberalena eta Mendebaldeko herrialdeekin «harreman pragmatikoak» sustatzearen aldeko jarrera irmoen babesten duena. Nabarmendu dute Hu Xiri zuzendu zaiola aretoa utzi aurretik, eta presidente ohiak haren hurbilekotzat jotzen duten Liri ere zerbait esan diola segidan. Hu ondoezik zegoelako atera izanaren aukera ere aipatu dute beste hedabide askok.
Erronkak
Zailtasun ekonomikoei aurre egitea izango da Xik bihar hasiko duen agintaldiak izango duen lehen erronka handia. Urtearen bigarren hiruhilekoan hutsaren hurrengoko hazkundea izan du herrialdearen barne produktu gordinak, eta hirugarren hiruhilekorako ere datu apalak espero dira. Estatistiken estatu institutuak datu horien argitaratzea atzeratu du.
Dena den, Txinak dituen oztopoek ez dute lortu Xiren agintea higatzea. Hazkunde ekonomikoa moteldu arren, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko «zero kutsatze politikak» herritarrengan nekea eragin badu ere, eta Txina Mendebaldearekin geroz eta tentsio handiagoko harremanean egonagatik, presidenteak estuago helduko dio bihartik aurrera aginte makilari. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219818/zonifikazioa-amaitzea-justizia-sozialeko-auzia-dela-aldarrikatu-dute-tuteran.htm | Gizartea | Zonifikazioa amaitzea «justizia sozialeko» auzia dela aldarrikatu dute Tuteran | Jendetza bildu da Hordago herri ekimenak antolaturiko manifestazioan. Nafarroako hizkuntza banaketa gainditzea «nafar guztientzako aurrerapena» izango dela aldarrikatu dute. | Zonifikazioa amaitzea «justizia sozialeko» auzia dela aldarrikatu dute Tuteran. Jendetza bildu da Hordago herri ekimenak antolaturiko manifestazioan. Nafarroako hizkuntza banaketa gainditzea «nafar guztientzako aurrerapena» izango dela aldarrikatu dute. | «Nafarroako hizkuntza zonifikazioaren mapa ikusi bertzerik ez dago egiaztatzeko zentzugabea dela, ez duela ez hanka eta ez buru». Iraia de la Torre eta Daniel Jimenez Hordago elkarteko kideek grafikoki laburtu dute gaur arratsaldean Tuteran (Nafarroan) ehunka lagun bildu dituen arrazoia. Nafarroako hizkuntza banaketa gainditzea «nafar guztientzako» mesedegarria litzakeela aldarrikatu dute, eta auzi linguistikotik harago doan auzi bat dela: «Aurrerapena litzateke justizia sozialean eta gure lurraldearen batasunean eta kohesioan».
Nafarroako zonifikazioaren aurkako plataformak lehen agerraldi publiko handia egin du Tuterako kaleetan. Hordagoa apustu handiena da mus karta jokoan, eta euskaltzaleek ondo erantzun diote gaurko erronkari. Mila lagun inguru bildu dira Zonifikazioari hordago, Viva el euskera de Cortes a Bera [Gora euskara, Cortestik Berara] zioen pankartaren atzean eta Tuterako kaleak gurutzatu dituzte. Mezu politiko sakoneko manifestazioa izan da, baina giro alai eta onean garatu dena.
Hastear da @hordagonafarroa-k Nafarroan zonifikazioaren amaiera aldarrikatzeko antolatu duen manifestazioa. Tuterako Foruen plazan adin guztietako jendea elkartzen hasi da. @berria pic.twitter.com/0Au28usf1A
— Joxerra Senar (@joxerrasenar) October 22, 2022 ">Joxerra Senarrek zuzenean kontatu du manifestazioa Twitter sare sozialean.
Foruen plazan izan da amaierako ekitaldia, eta bertako kioskotik aurrera begiratu dute Hordagoko kideek, euskaren normalizazioan eman beharreko pausoen norabidea markatuz: «Zonifikaziorik gabeko etorkizunaren alde egin nahi dugu. Bereizkeriarik, segregaziorik edo eskubideen urraketarik gabeko etorkizun baten alde; lurraldea eta gizartea euskararekin, edo bertze arrazoiren batekin zatikatuko ez duten etorkizun baten alde». Hitzartzean behin baino gehiagotan nabarmendu dute «justizia sozial» auzia dela. Nafarroako Gobernuari bidalitako mezu zuzena izan da. Nafar guztiak baldintza berdinetan ez direla bizi salatu dute, zonifikazioak herritarrak hizkuntza mailaren arabera banatzen dituelako, eta oztopo handia delako gizarte kohesioaren bidean. «Denok berdinak izanen garen lurralde batean bizi nahi dugu; berdinak betebeharretan eta berdinak eskubideetan; zein zonaldetan bizi zonaldetan gauden kontuan hartu gabe», nabarmendu dute. Hordagoko kideek gogoratu dute Nafarroako herri guztietan daudela euskaldunak, euskaldun izan nahi dutenak eta haien seme-alabak euskaldun izatea nahi dutenak. «Eremu ez euskalduna delakoan» bizi direnentzat, baina, zonifikazioa «traba» handia dela salatu dute, eta banaketak kalte handia eragiten diola euskarari berari: «Guztiz ezkutatzen du haren existentzia bera. Izanen ez balitz bezala ». Gauzak hala, hizkuntza aberastasuna «mehatxu bezala» hartuko ez duen gizarte bat aldarrikatu dute, Nafarroa euskararik gabe «ezin delako ulertu», berezko hizkuntza duelako, eta Tutera Nafarroa bada, «euskara ere bere duelako». |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219819/bolada-eten-zaie-txuri-urdinei.htm | Kirola | Bolada eten zaie txuri-urdinei | Partida kaskarra jokatuta galdu du Realak Valladoliden. VAR-ak esanda, epaileak bi gol baliogabetu dizkio talde txuri-urdinari | Bolada eten zaie txuri-urdinei. Partida kaskarra jokatuta galdu du Realak Valladoliden. VAR-ak esanda, epaileak bi gol baliogabetu dizkio talde txuri-urdinari | Gaizki ohituta ziren Realeko jarraitzaileak aspaldian, eta gaur jaitsi behar izan dute olatutik. Azken zortzi partidetan garaipena erdietsi ondotik, errekorrak eta bestelakoak hausteko itxaropena bazuten txuri-urdinek, baina erarik txarrenean amaitu dute bolada ona. Izan ere, oso partida kaskarra jokatuta galdu dute Valladoliden (Espainia). Azken ordu laurdenean salbu, freskotasunik eta erritmorik gabe jokatu dute; hori gutxi ez, eta defentsan ere bigun aritu dira. Era horretan iritsi da etxekoen gola, Sergio Leonen eskutik. Oro har, azken partidetako jokorik ez du egin Imanol Alguacilek entrenatutako taldeak. Epaileak ere ez dio gehiegi lagundu, zalantzaz jositako gol bat bertan behera utzi baitio Kubori.
Aurrez esana zuen Imanolek partida trabatua izango zela, eta bete-betean asmatu du. Aurreko jardunaldian Celtari 4-1 irabazi zion etxeko taldeak, eta jakina zen konfiantzaz izango zirela haren jokalariak. Hortaz, lehen minutuetan eustea gakoa zen txuri-urdinentzat. Ordea, ez da halakorik gertatu. Lehia hasi orduko falta ugari egon dira, nahiz eta epaileak erdiak adierazi ez. Horixe gertatu da Valladoliden lehen abisuan. Kontraeraso batean gola egin du, baina epaileak, VARak hala agindu diolako, bertan behera utzi du, aurrez Brais Mendezi egindako falta batengatik. Dena den, hurrengo minutuan iritsi da 1-0ekoa. Ezerezetik, gainera. Baloi luze bat aski izan du Sergio Leonek gola egiteko; Le Normand eta Remiro ez dira batere fin aritu.
Golaren ondoren behetik gora egin du Realak, eta pazientzia lagun, baloia ongi mugitzen hasi da batera eta bestera. Sakontasunik topatu ez arren, bazirudien jokoa kontrolpean zuela. Baina egoera horretan eroso sentitu dira etxekoak, kontraerasoan min egiteko aukerak sortu baitzituzte. Weismannek bere oinetan izan du bigarren gola, baina Remirok geldiketa aparta egin dio. Bien bitartean, beste arean gol aukerak sortu ezinda zebilen Reala, eta areaz kanpotik ahalegindu dira Kubo, Brais Mendez eta Merino. Ematen zuen atsedenaldira bere horretan helduko zirela bi taldeak, baina Kubok gola egin du. Alferrik, baina. Jokaldi berean aurrez egondako falta bat adierazi du epaileak, gola bertan behera utziz. Zalantzaz jositako erabakia izan da.
Bigarren zatiari begira, emaitza bera zen gauzarik onena txuri-urdinentzat, oraindik ere partidan sartuta baitziren. Silvaren tokian Robert Navarro zelairatu du entrenatzaile oriotarrak, baina jokoan aukerak sortu ezinda zebilen taldea. Horregatik, baloi geldian min egiten saiatu dira, eta 52. minutuan aukera ederra izan du Carlos Fernandezek. Ez du asmatu buruz baloia jotzen ere. Odolkiak ordainetan azkar ekarri ditu Valladolidek, ia korner batean bigarren gola egin baitu. Atepean kanpora bidali du baloia Feddalek.
Panorama ilunaren ondorioz, aldaketa gehiago egin ditu Imanolek, eta Illarramendirekin batera, bi gazte sartu ditu: Karrikaburu eta Pablo Marin. Batez ere, azken horren mugimenduekin minuturik onenak izan dituzte donostiarrek. Harrobiko gaztea ezin hobeto mugitu da etxekoen lerro artean, eta norgehiagoka gehiago ireki da. Atzean arriskuak hartu ditu Realak, baina beste erremediorik ez zuelako. Turrientes ere sartu da zelaian, eta jokoaren agintea hark hartuta, bestelako Reala ikusi ahal izan da amaierara arte. Gola ere egin du Zubimendik 84. minutuan, baina Karrikabururen jokoz kanpoko batengatik bertan behera geratu da. Hamar minutu on ez dira aski izan puntu bat lortzeko. Hortaz, gaurkoa ahaztu eta Europara begira jartzea tokatzen zaio orain Realari: datorren ostegunean jokatuko du Zipren, Omoniaren aurka.
«Halakoa da futbola: aurkaria baino gehiago asmatu beharra dago. Valladolid zoriondu besterik ez dago», esan du Imanol Alguacilek partida amaieran. |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219820/saioa-galarragak-eta-julen-murgiondok-irabazi-dute-euskal-herriko-46-dantza-txapelketa.htm | Kultura | Saioa Galarragak eta Julen Murgiondok irabazi dute Euskal Herriko 46. Dantza Txapelketa | Segurako Baratze pilotalekuan jokatu da | Saioa Galarragak eta Julen Murgiondok irabazi dute Euskal Herriko 46. Dantza Txapelketa. Segurako Baratze pilotalekuan jokatu da | Saioa Galarragak eta Julen Murgiondok (Bergara, Gipuzkoa) osatutako bikoteak irabazi du aur arratsaldean Segurako Baratze pilotalekuan (Gipuzkoa) jokatutako Euskal Herriko 46. Dantza Txapelketa. Irabazleek 74 puntu eskuratu dituzte guztira. Bigarren Maren Galvez lezotarrak (Gipuzkoa) eta Gorka Granado sopeloztarrak (Bizkaia) sailkatu dira 72,50 punturekin.
Bederatzi bikote aritu dira txapelketan, eta horrela gelditu da sailkapena:
1. Saioa Galarraga-Julen Murgiondo (Bergara): 74 2. Maren Alvarez-Gorka Granado (Lezo-Sopela): 72,50 3. Katerin Artola-Iker Belintxon (Oiartzun-Lezo): 70,50 4. Alaia Amubieta-Amets Amubieta (Azpeitia): 63 5. Ane Jaunarena-Endika Osa (Lezo): 62 6. Nora Aizpuru-Iker Zabala (Azpeitia): 62 7. Elaia Elorza- German Aranburu (Azpeitia): 59 8. Irati Uzkudun-Ekain Uzkudun (Zestoa-Azpeitia): 55 9. Leire Urrestilla-Iker Urrestilla (Zestoa): 51 |
2022-10-22 | https://www.berria.eus/albisteak/219821/gurasosek-eskatu-du-zubietako-erraustegia-berehala-ixteko.htm | Gizartea | GuraSOSek eskatu du Zubietako erraustegia «berehala» ixteko | Azaldu du GHK ateratako oharrean onartzen duela erraustegian irregulartasunak daudela. Isurketak erraustegitik ez datozela konprobatu arte Zubietako planta ixteko eskatu die agintariei | GuraSOSek eskatu du Zubietako erraustegia «berehala» ixteko. Azaldu du GHK ateratako oharrean onartzen duela erraustegian irregulartasunak daudela. Isurketak erraustegitik ez datozela konprobatu arte Zubietako planta ixteko eskatu die agintariei | Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak aste honetan ateratako komunikatuari buruz mintzatu da GuraSOS. Esan duenez, GHK-k baieztatu egin du Fiskaltzak leporatutakoa; besteak beste, likido arriskutsuak kanpora jariatzen dituen tutu bat eraiki dutela.
Hori eta beste irregulartasun batzuk salatu ditu elkarteak, eta agintariei eskatu die erraustegia «lur azpiko uretan agertu den dioxina kutsaduraren iturria ez dela» egiaztatu arte instalazioa «berehala» ixteko. Horrez gain, Zubietako planta irekita mantentzeko baldintza gisa jarri dute erraustegiak isurtzen dituen substantzia arriskutsuek marra gorri batzuk igarotzen dituztenerako sistema automatiko bat izan dezala.
Izan ere, Fiskaltzak dekretu baten bidez eskatu dio aste honetan epaitegiari iker dezala Zubietako erraustegiaren funtzionamendua ikuskatu duen funtzionarioaren lana. BERRIAk irailaren 17an argitaratu zuen informazio bat hartu du fiskaltzak ikerketa abiatzeko arrazoi gisa. Hain zuzen ere, erraustegian lanean aritutako behargin batek hainbat agiri eta irudi utzi zituen euskarazko kazetaren esku. Horiek erakusten dute Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko drainatze tutuak eraiki zituztela, baimenik gabe, lehen suzko probak hasi ostean. Erraustegiaren inguruan atzeman duten kutsadura horiek eragin duten edo ez ikertzeko baliagarria izan daiteke urrats hori.
GHKren oharra
GHK Fiskaltzak leporatutakoa gezurtatzen ari dela salatu du GuraSOSek. Izan ere, kudeatzaileak esan du Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela «ingurumen baldintza guztiak». Hain zuzen, adierazi du kondentsazio hodi bat dela BERRIA-k argitaratutako irudietan ikusten dena: «Kondentsazio hodiak ez du zerikusirik hondoko drainaren isuriarekin; izan ere, kondentsatuak biltzeko drainatze hodi bat da, eta barneko zirkuitu itxi batean deskargatzen du, kanpoko irteerarik gabe, instalazioan bertan berrerabiltzeko. Drainatze horiek beharrezkoak dira horrelako instalazioetan».
Gaineratu du erraustegiak betetzen dituela Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren, eta, gainera, laberako elikadura «automatikoki» eteten duen sistema erabiltzen duela. Zehazki, GuraSOSek salatu duena da gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela erretzea automatikoki geratzen duen sistemarik, eta hori zehazki ez du aipatu GHK-k oharrean. Izan ere, erraustegiak badu errekuntza automatikoki geratzeko sistema bat, baina soilik tenperaturari lotua.
GuraSOSen erantzuna
GHK-k egindako adierazpenen ondoren, GuraSOSek adierazi du komunikatu horrek berak «baieztatu» egiten duela Fiskaltzak kudeatzaileari leporatutakoa. Izan ere, adierazi du bertan GHK-k onartu egiten duela tutu hori badagoela: «Argi eta garbi onartzen du gaur egun drainatze hodi bat dagoela gasak arazteko hodian, eta ez du ukatzen tutu hori klandestinoa ez denik». Ingurumen legeak likido arriskutsuak beste likidoekin nahastea espresuki debekatzen duela ere gogorarazi dute. Gaineratu dute kudeatzaileak onartu dutela analizatzen ez diren isuriak dituztela, eta isuri horiek kanpora isurtzen dituztela.
Bestalde, GuraSOSek dio labeak ez dituela «kontratuko baldintzak» betetzen. Izan ere, adierazi dute erraustegiaren proiektuak ez zuela aurreikusten eremu horretan kondentsazioaren ondoriozko likidoak sortzerik, eta, horrez gain, espresuki debekatzen zuela arazo hori konpontzeko beste hodi bat eraikitzea: «[GHKren] oharrean ematen du gas hodian likidoak egotea normala dela, eta ez da horrela». |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219853/antza-denez-etarena-zen-zulo-bat-topatu-du-ertzaintzak-aizkorrin.htm | Politika | «Antza denez ETArena» zen zulo bat topatu du Ertzaintzak Aizkorrin | Poltsa bat zegoen barnean, mota ezberdinetako lau lehergarrirekin, metxa arrastoekin eta Goma motako bi kilo lehergairekin. | «Antza denez ETArena» zen zulo bat topatu du Ertzaintzak Aizkorrin. Poltsa bat zegoen barnean, mota ezberdinetako lau lehergarrirekin, metxa arrastoekin eta Goma motako bi kilo lehergairekin. | Ertzaintzak gaur goizean jakinarazi duenez, «antza denez ETArena» izandako zulo bat topatu du Aizkorrin (Oñati, Gipuzkoa); zehazki, Arriona zuhaiztian. Poltsa bat zegoen barnean, mota ezberdinetako lau lehergarrirekin, metxa arrastoekin eta Goma motako bi kilo lehergairekin. Ezkutalekuak urteak zeramatzan abandonatuta.
Ertzaintzak uste du zuloa ETArena dela oso urrun zegoelako, heltzea zaila den leku batean: harri tartean zegoen, lurretik bi metrora dagoen barrunbe batean. Harriz estalita zegoen ezkutatutako materiala. Dena den, ikerketa bat zabaldu du Poliziak.
Azaldu duenez, zulo horren aurkikuntza Ertzaintzak etengabe zabalik duen ikerketa prozesuaren emaitza da. Helburua da «argitu gabeko ETAren atentatu bakoitza argitzea», haien arabera. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219854/18-urteko-neska-bat-hil-da-auto-istripuz-larresoron.htm | Gizartea | 18 urteko neska bat hil da auto istripuz, Larresoron | Beste lau lagun ere larri zauritu dira. Errepidetik irten, eta zuhaitz bat jo du bost gazteak zihoazen autoak. | 18 urteko neska bat hil da auto istripuz, Larresoron. Beste lau lagun ere larri zauritu dira. Errepidetik irten, eta zuhaitz bat jo du bost gazteak zihoazen autoak. | Auto istripu larria gertatu da gaur goizaldean Larresoron (Lapurdi), 06:00ak baino lehentxeago. Bost lagun zihoazen auto bat errepidetik irten da, eta zuhaitz baten aurka jo du, bihurgune batean.
Horren ondorioz, 18 urteko neska bat hil da, eta larri zaurituta daude beste lau lagunak. Ospitaleratu egin dituzte lau horiek. Autoan harrapatuta geratu dira bostak, eta suhiltzaileek atera behar izan dituzte.
Poliziak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219855/euskal-selekzioaren-ofizialtasuna-aldarrikatu-dute-munduko-pilota-txapelketaren-hasieran.htm | Kirola | Euskal Selekzioaren ofizialtasuna aldarrikatu dute Munduko Pilota Txapelketaren hasieran | 'Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna' lelopean egin du protesta Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak. Gaur hasi da munduko txapelketa, Miarritzen. | Euskal Selekzioaren ofizialtasuna aldarrikatu dute Munduko Pilota Txapelketaren hasieran. 'Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna' lelopean egin du protesta Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak. Gaur hasi da munduko txapelketa, Miarritzen. | Hasi da Munduko Euskal Pilota Txapelketa, Miarritzen. Bost kontinenteetako 36 selekzio lehiatuko dira, hemeretzi modalitatetan, baina euskal selekzioa ez da ariko: ez denez ofiziala, ezin du parte hartu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketa ofizialetan. Beraz, euskal pilotariek Espainiako, Frantziako edo atzerriko beste selekzioren batekin jokatzea dute nazioarteko txapelketa ofizialetan aritzeko modu bakarra. 91 euskal pilotari ariko dira Miarritzen, Espainiarekin, Frantziarekin, AEBekin, Txilerekin eta Kanadarekin.
Hori salatu dute gaur Aguilera Jai Alai pilotalekuaren aurrean, munduko txapelketaren irekiera ekitaldiaren aurretik. Euskal Pilota Selekzioa kolektiboak antolatu du protesta, Mundiala bai, Euskal Herria ere bai eta Inposaketarik ez, ofizialtasuna lelopean.
Ikusi gehiago: «Lasaitasunez landu behar da euskal selekzioarena; ari gara»
Han bertan egin duten hitzaldian, Eñaut Etxeberria pilotariak hartu du hitza. Hark gaitzetsi egin du Euskal Herriari selekzio ofizial bat izateko eskubidea ukatzea: «Euskal pilotariok ezin dugu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatzen dituen txapelketetan parte hartu Euskal Herriko selekzioarekin. Aukera bakarra beste selekzio batekin lehiatzea da», azaldu du.
Aurrez ere salatu zuten euskal selekzioarekin lehiatzeko aukerarik ez dutela pilota munduko dozenaka lagunek, urriaren 12an, Durangon (Bizkaia). Munduko Pilota Batzarrari eta euskal pilota federazioei eskatu zieten irtenbide egokiak topatzeko lanean jarraitzeko, eta horretarako beharrezkoak diren erabakiak hartzeko. Horien artean, aipatu zuten Euskal Pilota Federazioa ofizial egiteko eskaera berriz egitea Nazioarteko Federazioan.
Euskal Herriko gainerako instituzioei, berriz, exijitu zieten euren esku dauden «tresna juridiko, politiko eta pertsonalak» baliatzeko, ofizialtasuna lortzen laguntzeko. Are gehiago, eta «kontuan izanik nazioartean ofizialtasuna lortzeko arazoa juridikoa baino gehiago politikoa dela», alderdi politikoei eta «batik bat aldarrikapenarekin bat egiten dutenei» mintzatu zitzaizkien, eta eskatu zieten «euskal gizartearen gehiengo handi baten ametsa» gauzatzeko urratsak egin zitzatela. «Euskal pilota munduari», berriz, aurrerantzean ere «beharrezko babesa» emateko eskatu zioten.
Ikusi gehiago: Igandetik hilaren 29ra jokatuko dute Munduko Euskal Pilota Txapelketa, Miarritzen |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219856/peio-etxeberriak-irabazi-egin-du-altuna-iiiaren-aurka-eta-finalerdietarako-sailkatu-da.htm | Kirola | Peio Etxeberriak irabazi egin du Altuna III.aren aurka, eta finalerdietarako sailkatu da | Hasieratik hartu du aurrea nafarrak, eta sakeari esker eutsi dio aldeari. Lau eta erdian Altunari irabazi dion hirugarren aldia da. | Peio Etxeberriak irabazi egin du Altuna III.aren aurka, eta finalerdietarako sailkatu da. Hasieratik hartu du aurrea nafarrak, eta sakeari esker eutsi dio aldeari. Lau eta erdian Altunari irabazi dion hirugarren aldia da. | Lau eta Erdiko Txapelketako finalerdietan da Peio Etxeberria, bigarren aldiz. Eta multzoburu gisa, gainera. Handia egin du gaur Donostian: faborito zen Altuna III.ari irabazi dio (15-22). Amezketarrak Dario Gomezen aurkako partidan lortu beharko du txartela.
Sakez min handia egin dio Etxeberriak Altunari, hasieran batez ere (0-5). Normalean baino gehiagotan huts egin du gipuzkoarrak —11 pilota galdu ditu—, eta tanto ederrak ere egin ditu, baina sendotasuna falta izan zaio. Aurkakoa, berriz, nafarrari.
Altuna III.ak eta Peio Etxeberriak hirutan jokatu dute elkarren aurka lau eta erdian, eta hiruretan nagusitu da nafarra: iaz, 22-18 irabazi zion final-laurdenetako ligaxkako bigarren partidan; eta aurten, 22-15 irabazi zion sanferminetako lau eta erdikoaren final-laurdenetan. Egun horretan aritu zen berriz Altuna III.a, ezker eskuko hatz bateko lesio batengatik hilabete eta erdiz jokatu ezinik egon ostean.
A multzoko bigarren sailkatua datorren asteburuan erabakiko da. Altuna III.ak Peña II.ari irabazi zion estreinan, baina garaipen hori baliorik gabe geratu da, Baikokoak ez baitu gehiago jokatuko. Dariok, berriz, galdu egin zuen Etxeberriaren aurka. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219857/lortu-dute-kontrolatzea-balmasedako-sutea.htm | Gizartea | Lortu dute kontrolatzea Balmasedako sutea | Egoera «egonkortuta» dago, Josu Erkorekak baieztatu duenez. Bizkaian ez da gehiago hedatuko, baina baliteke suak jarraitzea, eragindako «perimetroaren barruan» . Bostehun hektareatik gora kiskali ditu suteak, lehen kalkuluen arabera. | Lortu dute kontrolatzea Balmasedako sutea. Egoera «egonkortuta» dago, Josu Erkorekak baieztatu duenez. Bizkaian ez da gehiago hedatuko, baina baliteke suak jarraitzea, eragindako «perimetroaren barruan» . Bostehun hektareatik gora kiskali ditu suteak, lehen kalkuluen arabera. | Bizkai aldean, «kontrolpean» da herenegun Balmasedan piztu zen sutea, Bizkaiko Aldundiko mendi zerbitzuek adierazi dutenez. Haizea eta lur lehorraren ondorioz zabaldu da sua. Ehun suhiltzaile eta basozain inguru gau osoan aritu dira lanean, eta sua kontrolatu dute. Goizaldean zakar antzera zirauen haizeak, baina ez atzo bezain beste —arratsalderako baretu egingo da—.
Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak baieztatu du egoera «egonkortuta» dagoela: «Perimetroa kontrolpean dago, eta sutea ez da gehiago zabalduko». Dena dela, jada bostehun hektareatik gora kiskali ditu suteak, lehen kalkuluen arabera. Gainera, ez du baztertu jada eragindako perimetroaren barruan «han eta hemen» garrak berriro piztea. Besteak beste, bi baserri kaltetu ditu suteak. Horietako bat hutsik zegoen; bestean, berriz, bai bizi zirela zenbait lagun. «[Baserria] Ez da bertan bizitzeko moduan; etxebizitza galdu dute».
Oraindik aurki da suaren jatorria baieztatzeko. Erkorekak azaldu duenez, Ertzaintza eta beste hainbat «jo eta ke» dabiltza sutea piztu izanaren arrazoiak eta arrastoak bilatzen. «Ez dugu ezer aurreratuko, goizegi delako».
Arabako mugatik gertu dagoen baso batean piztu zen sua, Arbalitzan. Gutxienez hamabi familia ebakuatu behar izan zituzten, eta Balmasedako kiroldegia prestatu zuten lagun horiek artatzeko. Gaur goizerako, familia guztiak itzuli ahal izan dira haien etxebizitzetara, bat izan ezik.
Bart gauean 77 suhiltzaile aritu dira lanean, hamasei kamioirekin, Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera. Basozainekin eta beste hainbatekin batera, ehun lagun inguruko taldea aritu da. Burgosko probintziara ere iritsi da sutea (Espainia). Bizkaiarekin mugakide diren Bortedo eta Antuñano herrietako biztanleak ere ebakuatu egin dituzte. Orain, begiak Burgos alderantz dira, hango fokuak baita arrisku handien. Jaurlaritzak baliabide materialak eta pertsonalak bidali ditu hara; hain zuzen, 50 suhiltzaile inguru dira lanean, bart gaueko taldearen erdia.
Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera, gauean 77 suhiltzaile aritu dira lanean, hamasei kamioirekin. Eusko Jaurlaritzak Baso Suteen Arriskuagatiko Larrialdietako Plan Berezia 1 fasera igo du. Gaur, euskal kostaldean alerta horia ezarrita dago, baso suteen arriskuagatik. Bizkaiko Suhiltzaileen arabera, «arrisku oso handiko beste egun bat» da aurretik dena.
Sutearen ondorioz, BI-636 errepidea itxi behar izan dute Zalla eta Balmaseda artean, baita A-624 errepidea ere, Artziniega parean, Burgosekin mugan.
Atzo, gainera, Putxeren jaiak ospatzekoak ziren Balmasedan. Eguerdia baino lehen, ordea, kea herrigunera heldu zen, eta bertan behera utzi behar izan zituzten festak. |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219858/osasunak-bana-berdindu-du-gironaren-aurka.htm | Kirola | Osasunak bana berdindu du Gironaren aurka | Gorritxoek 36. minutuan hartu dute aurrea, Kike Barjaren gol bati esker, baina atsedenaldiaren aurretik berdindu du David Lopezek. Sailkapen nagusian zortzigarren dira. | Osasunak bana berdindu du Gironaren aurka. Gorritxoek 36. minutuan hartu dute aurrea, Kike Barjaren gol bati esker, baina atsedenaldiaren aurretik berdindu du David Lopezek. Sailkapen nagusian zortzigarren dira. | Sailkapenaren goialdean jarraitzeko beste puntu bat poltsikoratu du Osasunak. Gironan jokatu dute gaur gorritxoek; neurketa berdindua izan da, borroka askokoa eta gol aukera gutxikoa. Nafarrek garaipena lortzeko gogo gehiago erakutsi dute, baina ez da nahikoa izan, eta bana berdindu dute.
Kike Barja izan da Osasunaren golegilea. Chimy Avilak ondo borrokatu du baloi bat, Barjari utzi dio, eta, jokaldiak arriskurik ez zuela zirudienean, aurrelariak jaurtiketa bikaina egin du area ertzetik. 36. minutua zen.
Gironak ez du denbora askorik behar izan partida berdintzeko. Atsedenaldiaren aurretik, 45. minutuan, geldikako jokaldi bat bikain baliatu dute katalanek. Yangel Herrera buruz utzi dio David Lopezek, eta hark, ahal zuen bezala, sareetara bidali du baloia.
Bigarren zatian estutu du Osasunak, baina defentsan lan ona egin du Gironak.
Gaurkoarekin 17 puntu ditu Osasunak, eta zortzigarren postuan jarraitzen du sailkapen nagusian.
Girona: Gazzaniga; Couto, Bueno, David Lopez, Javi (Gutierrez, 74'); Yangel Herrera (Reinier, 74'), Romeu, Aleix Garcia, Toni Suarez (Riquelme, 55'); Manu Vallejo (Valery, 55') eta Castellanos (Stuani, 81').
Osasuna: Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez, Torro (Brasanac, 64'), Ruben Peña (Aimar Oroz, 64'), Moncayola, Moi Gomez (Ibañez, 82'), Abde; Chimy Avila (Kike Garcia, 82'). |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/219859/bartzelonak-4-0-irabazi-dio-athletici.htm | Kirola | Bartzelonak 4-0 irabazi dio Athletici | 22. minuturako 3-0 galtzen ari ziren zuri-gorriak. Seigarren dira oraindik sailkapen nagusian. | Bartzelonak 4-0 irabazi dio Athletici. 22. minuturako 3-0 galtzen ari ziren zuri-gorriak. Seigarren dira oraindik sailkapen nagusian. | Iritsi da Valverderen aro berriko lehen kolpe gogorra: Bartzelonak aise menderatu du Athletic Camp Noun (4-0). Denboraldi hasiera ederra daramate zuri-gorriek —lau jardunaldi daramatzaten arren partidarik irabazi gabe—, baina gaur urrun ikusi dute garaipena. 23. minutua iristerako 3-0eko emaitza erakusten zuen markagailuak.
Oier Zarraga izan da berrikuntza nagusia hamaikakoan, eta prestatzaileak aulkian utzi ditu Muniain eta Sancet, denboraldian lehen aldiz. Ez zaio apustua nahi bezala atera, eta, gainera, Ander Herrerak zelaia utzi du 20. minutuan, min hartuta.
Hauek izan dira Bartzelonaren golegileak: Dembele, 12. minutuan; Sergi Roberto, 18.ean; Lewandowski, 22.ean; eta Ferran Torres, 73.ean.
Sailkapen nagusian seigarren postuan jarraitzen du Athleticek, 18 punturekin.
Bartzelona: Ter Stegen; Sergi Roberto, Kounde (Marcos Alonso, 63'), Eric Garcia, Balde; Busquets, de Jong, Pedri (Ferran Torres, 63'); Dembele (Pablo Torre, 77'), Gavi (Kessie, 34') eta Lewandowski (Ansu Fati, 63').
Athletic: Unai Simon; De Marcos (Lekue, 60'), Yeray, Iñigo, Yuri; Vesga, Ander Herrera (Dani Garcia, 21'; Sancet, 60'), Berenguer, Nico Williams, Zarraga (Vencedor, 70'); eta Iñaki Williams (Raul Garcia, 70'). |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219860/entildeaut-castagneten-lsquomugarsquo-filmak-jaso-du-lekeitioko-euskal-zine-bilerako-sari-nagusia.htm | Kultura | Eñaut Castagneten ‘Muga’ filmak jaso du Lekeitioko Euskal Zine Bilerako sari nagusia | Jaialdiko film onena izan da Castagnetena, epaimahaiaren iritziz. Horrez gainera, Aitzol Saratxaga, Raul Barreras, Nagore Muriel eta Leire Egaña zinemagileak ere saritu dituzte. | Eñaut Castagneten ‘Muga’ filmak jaso du Lekeitioko Euskal Zine Bilerako sari nagusia. Jaialdiko film onena izan da Castagnetena, epaimahaiaren iritziz. Horrez gainera, Aitzol Saratxaga, Raul Barreras, Nagore Muriel eta Leire Egaña zinemagileak ere saritu dituzte. | Donostiak badu bere maskorra, Cannesek badu bere palmorria, Berlinek baditu bere hartzak, eta Lekeitioko Euskal Zine Bilerak, berriz, antzarak ematen ditu. Asteburuan jakinarazi dituzte aurtengo jaialdiko bost sarituen izenak, eta Eñaut Castagnet zinemagilearen Muga lanarentzat izan da, zehazki, Urrezko Antzara. Western baten egitura du lanak, eta tentsioa mantentzeko duen gaitasuna laudatu dio Getari Etxegaraik, Paul Urkijok eta Izaskun Urkijok osatutako epaimahaiak. Immigrazioa, gatazka sozialak eta lan esplotazioa lantzen ditu filmak, besteak beste, eta hori egiteko moduagatik eman diote oroitarria eta 3.000 euroko saria.
Euskara da Lekeitioko zine jaialdiaren ardatza, eta hogei lanek hartu dute parte sail ofizialean aurten. Haien artean, bost sari banatu dituzte guztira, eta aipamen berezi bat ere egin nahi izan dute. Aitzol Saratxagaren Lanbroa filmak jaso du zuzendaritza onenaren saria, genero fantastikoaren kodeak «modu paregabean» erabiltzeagatik. 1.600 euro eta Zilarrezko Antzara jaso ditu berak.
Raul Barreras zinemagileak bi sari jaso ditu Arnasa filmagatik: gidoirik onenarena eta EITB Ikusleen saria. «Xamurra eta hunkigarria» da filma, epaimahaiaren iritziz, eta gaineratu dute narratiboki ere «borobila» dela, eta horregatik eman diote gidoirik onenari dagokion saria —1.600 euro eta zilarrezko antzara bat—. Ikusleak izan dira, bestetik, EITB Ikusleen saria hautatu dutenak —750 euro eta beste Zilarrezko Antzara bat—. Gehienez ere 5 puntu eman zitzaketen ikusleek, eta 4.31 puntu lortu ditu Barrerasen lanak.
Nagore Muriel zinemagilearen Erro bi filmak jaso du Gazte22 saria. Gehienez ere 22 urteko sortzaileentzako da sari hori, eta Muriel izan da aurtengo aldian aurre aukeraketa pasatu duen egile gazte bakarra. 750 euro eta Zilarrezko Antzara bat jaso ditu berak ere. Eta, bestetik, aipamen berezi bat ere egin nahi izan dio epaimahaiak Leire Egañaren Erlojupekoa filmarentzat.
Ramon Agirre aktorea ere omendu dute sari banaketako galan. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219861/erdizko-bazkalekuari-buruzko-galdeketak-eginen-dituzte-baztanen-azaroaren-20an.htm | Gizartea | Erdizko bazkalekuari buruzko galdeketak eginen dituzte Baztanen azaroaren 20an | Baztango alkateek «herritar guztiak beren iritzia ematera» animatu dituzte, proiektuaren «alde nahiz kontrako iritzia izan». | Erdizko bazkalekuari buruzko galdeketak eginen dituzte Baztanen azaroaren 20an. Baztango alkateek «herritar guztiak beren iritzia ematera» animatu dituzte, proiektuaren «alde nahiz kontrako iritzia izan». | Baztango alkateek jakin nahi dute zer jarrera duten herritarrek Erdizko bazkalekuan (Baztan, Nafarroa) Magnesitas Navarras enpresak egin nahi duen meategi proiektuaren inguruan. Horretarako, atzo Iruritan (Baztan, Nafarroa) egindako prentsaurrekoan azaldu zutenez, «ibarreko ordenantzez baliatu» dira, eta herri galdeketak antolatu dituzte azaroaren 20rako. Baztango herri guztietan izanen dira, Almandozen izan ezik. Lau ordu izanen dituzte herritarrek bozkatzeko; herriaren arabera aldatuko da ordutegia.
«Herritar guztiak beren iritzia ematera» deitu dituzte alkateek, «alde nahiz kontrako» jarrera izan. Nabarmendu baitzuten galdeketaren helburua dela «herritarren iritzia» jakitea, emaitza baino gehiago. «Aukeratzeko eskubidea bermatzea gure betebeharra dela uste dugulako». Horrekin batera, Nafarroako Gobernuari eskatu diote herritarren «iritzia entzun dezala» Udalez Gaindiko Eragina duen Proiektu Sektoriala onartu baino lehenago.
Herri galdeketa hauek bigarren saiakera dira. Izan ere, atzoko egunarekin Baztan mailan galdeketa bat egitekoa zen, baina bertan behera gelditu zen. Prentsaurrekoan azaldu zutenez, Espainiako Gobernuak Baztango batzar nagusia «behartu» zuen erabaki hori hartzera. «Seiehun urtean babestu dugun hau bere horretan uztera behartuko gaituzte?», galdetu zuten.
Ikusi gehiago: Erdizen meategia egitearen kontra, karrikara atera dira Baztanen |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219862/urkulluren-ustez-espainiak-eginkizun-du-estatu-ereduari-buruzko-eztabaidari-ekitea.htm | Politika | Urkulluren ustez, Espainiak «eginkizun» du estatu ereduari buruzko eztabaidari ekitea | Batzorde iraunkor bat sortzeko eskatu du, eman gabe dauden eskumenak aztertzeko. | Urkulluren ustez, Espainiak «eginkizun» du estatu ereduari buruzko eztabaidari ekitea. Batzorde iraunkor bat sortzeko eskatu du, eman gabe dauden eskumenak aztertzeko. | Iñigo Urkullu lehendakariaren ustez, Espainiak ekin behar dio estatu ereduaren inguruko eztabaidari, eta lan hori «eginkizun» du. Gogorarazi du Espainian galdeketak egin direla bi udalerrik bat egiten ote zuten erabakitzeko, eta galdetu du zergatik beste maila batzuetan ezin den gauza bera egin instituzioen arteko harremana zein izan behar den erabakitzeko, «betiere akordio eta adostasun planteamendu batekin».
Nueva Economia Forumak bere hitzaldi sortari ekin dio berriro, eta, azken urteetan bezala, Iñigo Urkullu lehendakariaren hitzaldiak ireki du denboraldia. Ekonomia izan du gai nagusi, baina galderetan denetariko gaiak jorratu ditu, autogobernuarena adibidez. Gogorarazi du bihar 43 urte beteko direla Gernikako estatutuari buruzko galdeketa egin zenetik, eta esan du denbora horretan guztian «estatutua ez betetzearen dinamika» nagusitu dela: «Ez dago ukatzerik azken urteotan akordio garrantzitsuak lortu ditugula, baina dinamikak jarraitzen du izaten 43 urte hauetan izan dena, hau da, estatutua betetzea uzten dela negoziazioaren pentzudan eta unean uneko gobernu bakoitzaren beharren arabera».
Gai honetan Espainiako Gobernuak duen jarrerari dagokionez, Urkulluk berriro eskatu du batzorde iraunkor bat sortzeko, eman gabe dauden eskumenak aztertzeko xedez, eta esan du Espainiako presidente Pedro Sanchezek ez diola oraindik erantzun eskaera hori egiteko bidalitako eskutitzari: «Espainiako Gobernuak konpromiso bat hartu zuen, eta egutegi bat ere jarri zuen horretarako. Beraiek hartutako konpromisoa betetzeko baino ez dugu eskatzen».
Estatus berriari buruzko eztabaidaz, Urkulluk esan du EAEk eskubidea duela 43 urte hartutako erabakia berraztertzeko, baina Eusko Legebiltzarraren Autogobernu Batzordearen eztabaida berriro aktibatzeko erabakia talde parlamentarioen esku utzi du: «Ulertzen dut alderdi politikoek euren dinamikak dituztela, aurtengoa hauteskunde urtea izango dela kontuan hartuta».
Espetxe politikari dagokionez, Urkulluk ontzat jo du eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku gelditu izana, bai eta Jaurlaritzak urtebete honetan egindako urratsak ere. Zenbait euskal preso Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetara ekarri izanari buruz esan du horren atzean dagoela preso guztiek zigorra sorlekutik gertu betetzen duten eskubidea eta «senideak ez zigortzeko» printzipioa, eta hori preso guztiei aplikatzen zaiela, «ez bakarrik ETAko kide izan direnei». Azaldu duenez, urtebete honetan egin diren lekualdatze guztien %10 inguru baino ez dira ETAko presoenak izan, «arreta horretan jartzen den arren».
Ziurgabetasun garaia
Hitzaldian, berriz, eta gai ekonomikoetan zentratuta, Urkulluk esan du «ziurgabetasun garaia» dela oraingoa, «ez aldaketak daudelako, hori ere lehenagotik ezagutu baitugu, orain aldaketak azkarragoak eta globalak direlako baizik». Aldaketa geopolitikoa, Ukrainako gerra, energia prezioen bilakaera eta interes tasena aipatu ditu ziurgabetasun horiez mintzatzean.
Horren aurrean, Jaurlaritzaren jarrera «ekitea» izan da, Urkulluren arabera. Esan duenez, hasieratik saiatu ziren krisi humanitario, sozial eta ekonomikoari erantzuten: «Defentsa erantzuna izan zen hura, eta beharrezkoa zen, baina ez da nahikoa», erantsi du, eta enpleguaren, ekonomiaren, trantsizio energetikoaren eta beste zenbait arlotan hartutako erabakiak aletu ditu.
Neurri berriak ere iragarri ditu. Esan duenez, biharko Gobernu Kontseiluan aztertuko dute Urkulluk Legebiltzarrean aurkezturiko Hitzartuz programa, %2ko beste deflaktazio bat, sarrera apalak dituzten familiei egindako 200 euroko kenketa 2023ra luzatzea eta beste zenbait neurri dakartzana. Aurrekontuei dagokienez, esan du «ausartak» izango direla eta estreinakoz 14.000 milioi euro baino gehiagokoak izango direla. Eta erantsi du gazteen emantzipazioa erraztea helburu duen estrategia urtea amaitu aurretik onartuko dutela.
Zerga politikan, berriz, Urkulluk ez du aldaketarik aurreikusten: «Batzuek zergak jaisteko eskatzen digute, eta beste batzuek, berriz, igotzeko». Bi eskaera horien aurrean «progresibotzat eta bidezkotzat» jo du oraingo sistema, «kohesio sozialaren eta ekonomiaren berpiztearen arteko orekari» eusten diolako. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219863/pantailaldia-antolatu-dute-astebetez-euskarazko-ikus-entzunezkoak-sustatzeko-ariketa-kolektiboa.htm | Gizartea | Pantailaldia antolatu dute, astebetez euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko ariketa kolektiboa | Azaroaren 11tik 18ra euskarazko ikus-entzunezkoak kontsumitu eta sortuko dituzte parte hartzaileek. Pantailak Euskaraz taldeak antolatu du, euskalgintzako beste hainbat eragileren babesarekin. | Pantailaldia antolatu dute, astebetez euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko ariketa kolektiboa. Azaroaren 11tik 18ra euskarazko ikus-entzunezkoak kontsumitu eta sortuko dituzte parte hartzaileek. Pantailak Euskaraz taldeak antolatu du, euskalgintzako beste hainbat eragileren babesarekin. | Euskarak ikus-entzunezkoetan duen presentzia urriaren gaineko larridura eta egoera aldarazteko beharra ozenduko du Pantailak Euskaraz taldeak, Euskaraldiaren testuinguruan. Pantailaldia egitasmoa antolatu du, euskararen erabileraren aldeko ariketa sozialaren bezperetan, azaroaren 11tik 18ra, «Euskal Herri mailako egitasmo horren sinergiak aprobetxatuz».
Euskarazko edukien kontsumoa areagotzea izango du helburuetako bat, taldeak ohar bidez azaldu duenez: «Telebistan, zineman, streaming plataformetan, Youtuben, bideojokoetan... dauden euskarazko kateak, baliabideak, euskal sortzaileen lanak zein nazioarteko euskaratutako edukiak kontsumitzeko ohitura zabaldu nahi du Pantailak Euskaraz ekimenak euskal komunitate linguistikoan. Pantailetan kontsumitzen dugunak hizkuntza ohituretan eragin zuzena du, eta, beraz, herritarrak euskarazko kateak eta edukiak hautatzera bultzatu nahi ditu».
Baina, herritarren hautuan indarra egiteaz gain, horretarako zer zailtasun dauden ere azaleratuko du egitasmoak. «Euskaldunok ikus-entzunezkoak euskaraz bizitzeko ditugun muga eta gabeziak agerian uztea» izango da, horregatik, egitasmoaren beste helburua. Astebetez ikus-entzunezkoak euskaraz soilik kontsumitzeko eta sortzeko eskatuko diote parte hartzaileei: «Herritarrek horretarako dituzten zailtasunen kontzientzia hartzea eta, erakundeen aldetik, euskararen presentzia eta erabilera ikus-entzunezkoetan biderkatzeko neurri berriak beharrezkoak direla azaleratzea du helburu».
Izena eman daiteke dagoeneko, Pantailak Euskaraz taldearen webgunean dagoen formularioa beteta. Parte hartzaileei eskatuko diete ikus-entzunezkoak euskaraz kontsumitzean edo sortzean izandako bizipenak eta zailtasunak sare sozialetan jartzeko, #Pantailaldia traola erabilita, eta, horrez gain, euren profiletan Pantailaldiko logoa jartzeko. Gainera, bost lagunek konpromiso berezia hartu dutela jakinarazi du taldeak —Hego Euskal Herriko herrialde bakoitzeko batek, eta Ipar Euskal Herrian beste batek—. Zazpi egunez euskarazko ikus-entzunezkoak kontsumitzen, sortzen eta sare sozialetan horren berri ematen ariko dira, aktiboki, eta, halaber, tokian tokiko komunikabideetan esperientziaren berri ematen saiatuko dira.
Gainera, egitasmoa egingo duten astean beste zenbait jarduera egiteko asmoa ere badutela aurreratu du Pantailak Euskaraz taldeak. Besteak beste, jakinarazi du azaroaren 13an protesta bat egingo dutela, euskaldunek zinemetan bizi duten «diskriminazioa» salatzeko.
Kanpaina Pantailak Euskaraz taldeak sustatu badu ere, euskalgintzako hainbat eragilek egin dute bat harekin: Euskalgintzaren Kontseiluak, Euskaltzaleen Topaguneak, Uemak, Euskal Herrian Euskarazek, Gazte Euskaltzaleen Sareak, Euskal Encodingsek eta Game Erauntsiak.
«Alarmak» pizteko moduko datuak
Pantailak Euskaraz taldearen arabera, gaiari buruzko azken ikerketek «alarma guztiak pizteko» moduko datuak erakutsi dituzte. Uemak Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak orain gutxi gazteen ikus-entzunezkoen kontsumoari buruz egindakoak, esaterako. Ikerketa horrek agerian utzi zuen herri euskaldunenetan ere nagusi direla erdarazko ikus-entzunezkoak. Galdekatutako gazteen %73k adierazi zuten ikusitako azken telesaila gaztelaniaz ikusi zutela. Gazteenentzako edukietan ere euskarazko kontsumoa zein apala den ere erakusten zuten datuek. Erdarazko marrazki bizidunen Clan kateak bikoiztu egiten du ETB 3 ikusten dutenen ehunekoa, kasurako.
Kaleko erabilerari buruz Soziolinguistika Klusterrak egindako ikerketari ere erreparatu dio Pantailak Euskaraz taldeak. Zortzi lagunetik batek egiten du euskaraz kalean, horren arabera, 2016an bezainbeste baina 2006an baina 1,1 puntu gutxiago. Gainera, beherakada nabarmena izan da arnasgune deiturikoetan, gune soziolinguistiko euskaldunenetan. Joera horrek «iraultza digitalak ekarritako baliabide eta kontsumo ohitura berriekin lotura zuzena» duela uste du Pantailak Euskaraz taldeak.
Sinadura bilketa, Twitter kontuaren harira
Twitter sare sozialean jasandako zibererasoaz ere mintzatu da Pantailak Euskaraz. Urriaren 11n egin zioten, eta, horren ondorioz, «hainbat mezu eta bideo arraro» agertu ziren taldearen kontuan. Handik egun batzuetara, berriz, Twitterrek kontua bertan behera utzi zion, zehaztu duenez, «antza, arau hauste batengatik». Taldeak jakinarazi du hainbat ohar igorri dizkiola Twitterri erasoaren berri emanez eta kontua berreskuratzeko eskatuz, baina erabakia «behin betikoa» dela erantzun diotela.
Horren harira, sinadura bilketa bat abiatu du taldeak, «hizkuntza eskubideen eta adierazpen askatasunaren errespetua eskatuz». |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219864/eskatu-dute-osasun-publikoaren-legeak-sexu-eta-ugalketa-eskubideak-berariaz-jaso-ditzala.htm | Gizartea | Eskatu dute Osasun Publikoaren legeak sexu eta ugalketa eskubideak berariaz jaso ditzala | Emaize zentroko eta Sedra federazioko kideen ustez, Jaurlaritzaren legeak modu «zehatzagoan» jaso beharko lituzke sexu eskubideak. | Eskatu dute Osasun Publikoaren legeak sexu eta ugalketa eskubideak berariaz jaso ditzala. Emaize zentroko eta Sedra federazioko kideen ustez, Jaurlaritzaren legeak modu «zehatzagoan» jaso beharko lituzke sexu eskubideak. | Eusko Jaurlaritzaren Osasun Publikoaren Lege proiektuaren 64. artikuluak aipamen txiki bat egiten die sexu eta ugalketa eskubideei. Osasuna sustatzeko jarduerak arautzen dira hartan, eta, besteak beste, artikulu horren atal batek dio administrazio publikoen egitekoa izango dela «planak eta programak garatzea sexu eta ugalketa osasunaren arloan». Emaize sexologia zentroko eta Sedra familia planifikaziorako federazioko kideek uste dute aipamen hori ez dela aski. Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean izan dira gaur bi taldeetako kideak, eta han plazaratu dituzte lege proiektuari buruzko kezkak. «Lege honek berariaz aitortu beharko lituzke emakumeen sexu eta ugalketa eskubideak», Miranda Villa Emaizeko arduradunak adierazi duenez. Haren ustez, arauak zehatzagoa beharko luke osasun eskubide horien inguruan. Alde horretatik, Kataluniako eta Valentziako osasun legeak eredutzat jo ditu Villak, modu zabalagoan jorratzen baitituzte eskubideok. Sexu eta ugalketa eskubideak bermatze aldera, Osasun Publikoaren legeak jaso beharko lituzkeen atalak aletu ditu Ana Ramirez de Okariz Emaizeko kideak. Besteak beste, aipatu du legeak modu «integralean» jorratu beharko lukeela sexu hezkuntza. Era berean, azpimarratu du indarkeria matxista prebenitzeko tresnak aurreikusi beharko lituzkeela, eta indarkeriak berak sexu transmisiozko infekzioak areagotzen dituenez, gaixotasun horien arta ere aintzat hartu beharko lukeela. Arreta sexologikoari ere atal bat eskaini beharko lioke legeak, eta zerbitzu horiek sare publikoan txertatu beharko lirateke, Ramirez de Okarizen aburuz. Horrez gain, lehentasuntzat jo du antisorgailuak eskuratzeko zerbitzuak «talderik zaurgarrienen» esku jartzea ere, eta eskatu du indarkeria obstetrikoari aurre egiteko protokoloak eguneratzeko. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219865/autogobernua-ez-da-trukerako-txanpon-bat-pserentzat.htm | Politika | Autogobernua «ez da trukerako txanpon bat», PSErentzat | Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak Gernikako Estatutua defendatu du haren 43. urteurrenean, «kohesiorako tresna» delako. | Autogobernua «ez da trukerako txanpon bat», PSErentzat. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak Gernikako Estatutua defendatu du haren 43. urteurrenean, «kohesiorako tresna» delako. | PSE-EEk Gernikako Estatutuaren 43. urteurrena ospatu du, eta Eneko Andueza alderdiko idazkari nagusia haren alde aritu da, autogobernua ez delako, haren arabera, «erauzitako eskuduntzen batura bat edota trukerako txanpon bat». PSEk uste du estatutua «kohesio tresna» gisa ulertu eta defendatu behar dela. Anduezarentzat, «herritarren arteko ituna da», eta, hari esker, «nortasun desberdinak kudeatzen dira». «Euskadi ongizate estatu baten gisan» aritzeko oinarria da estatutua, era berean, PSEko buruarentzat.
1979ko urriaren 25ean onartu zuten Gernikako Estatutua, eta haren 43. urteurrena Beti bidean lelopean ospatu du Eusko Jaurlaritza osatzen duten alderdi bietako batek, PSE-EEk, Villa Suso Jauregian, Gasteizen.
«Denon etxea da estatua, nortasun desberdinen zaindaria. Euskal sozialistentzat ez da bakarrik administrazio zentralari erauzitako eskuduntzen batura bat. Ez da trukerako txanpon bat, ezta desberdintzeko aldagaia ere, kohesiorako tresna bat baizik», esplikatu du Anduezak. Gaineratu du Gernikako Estatutua dela «elkarren arteko aitortza bat desberdintasunean».
Estatutua idatzi, sustatu eta defendatu
Andueza hizlari nagusi izan duen ekitaldian, PSEko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako idazkari nagusiak egon dira: Cristina Gonzalez, Mikel Torres eta Jose Ignacio Asensio. Halaber, han izan dira Idoia Mendia Jaurlaritzako lehendakariordea eta Iñaki Arriola eta Javier Hurtado kontseilariak. «Harrotasunez esan dezakegu alderdi bakarra izan garela Gernikako Estatutuarekin egon dena hasieratik», aldarrikatu du Anduezak; «bakarrik guk esan dezakegu haren idazkuntzan, onartzeko sustapenean eta etengabeko defentsan aritu garela». Beste alderdiei erreparatuz, azalpenekin jarraitu du Anduezak: «Beste batzuek ez zuten idazkuntzan parte hartu edo ez zuten hura onartzeko sustapenean parte hartu, edo abandonatu egin zuten beste bide batzuetan hasteko, elkarbizitzaren itunetik urrun». |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219866/intildeaki-esparza-deklaratzera-deitzeko-baimena-eskatu-dio-espainiako-auzitegi-nazionalak-frantziari.htm | Politika | Iñaki Esparza deklaratzera deitzeko baimena eskatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak Frantziari | ETAk Santa Polan egindako atentatu baten harira ikertzen ari dira euskal presoa. | Iñaki Esparza deklaratzera deitzeko baimena eskatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalak Frantziari. ETAk Santa Polan egindako atentatu baten harira ikertzen ari dira euskal presoa. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek Iñaki Esparza euskal presoa deklaratzera deitzeko baimena eskatuko dio Frantziari. ETAk 2002an Santa Polan (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batekin lotuta ari da hura eta beste bost euskal herritar ikertzen. Esparza Lannemezean (Okzitania) dago preso, eta, Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, espetxe hartatik deklaratuko luke, bideokonferentziaz.
Esparzarekin batera, Mikel Albisu, Ramon Sagarzazu, Jon Olarra, Ainhoa Mujika eta Marixol Iparragirre ere ikertzen ari da Auzitegi Nazionala. Lehen biek hilabete hasieran deklaratu zuten epailearen aurrean. Dignidad y Justicia eta AVT elkarteek Albisu eta Sagarzazu behin-behinean espetxeratzeko eskatu zuten, baina epaileak baztertu egin zuen aukera, argudiatuta aukerarik ez dagoela frogak ezabatzeko edo delitua berriz egiteko. Halere, kautela neurriak ezarri zizkien. Albisuren kasuan, besteak beste, Espainiako estatutik ateratzea debekatu dio.
Gainerakoak preso daude, Zaballako kartzelan (Araba). Iparragirre hilabete hasieran deklaratzekoa zen, baina ez zuen deklaratu. Olarrak eta Mujikak, berriz, uko egin zioten. Haiek beste auzi bategatik Espainiaratu zituzten, eta Auzitegi Nazionalak Frantziaren baimenak beharko luke haiek deklaratzera deitzeko.
Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketa bat zela medio, Garcia Castellonek martxoan erabaki zuen ETAk 2002ko abuztuan eginiko atentatuari buruzko ikerketa berriro zabaltzea, sei euskal herritarrek harekin loturarik izan ote zuten ikertzeko. Guardia Zibilak epaileari aurkeztutako txostenaren arabera, «litekeena da» atentatua «Batasuna legez kanporatzeko prozesuari aurre egiten saiatzeko presio neurri bat izatea», eta hura ETAren buruzagitzak agindu izana. Era berean, ebatzi du sei kideak zuzendaritza haren parte zirela.
Erasoa 2002ko abuztuaren 4an egin zuen ETAk Guardia Zibilaren kuartel baten aurka, eta bi pertsona hil ziren: gizonezko bat eta haur bat. Auzia ikertu zuten, eta bi lagun kondenatu zituzten 2012an, baina epaileak ebatzi du auzia berriro irekitzea dagokiola; Olarra, Mujika, Esparza, Albisu, Sagarzazu eta Iparragirre garai horretan ETAko zuzendaritzan zeudelakoan, horiek izan dezaketen erantzukizuna ikertu nahi du epaileak.
Azken hilabeteetan Auzitegi Nazionalak prozedura bat abiatu du: ETAren atentatu batzuen ikerketa berriro zabaltzea, horien egiletza intelektuala eta garai horietan ustez ETAren zuzendaritza osatzen zutenen erantzukizuna argitzeko. Hala egin dute Miguel Angel Blanco eta Gregorio Ordoñez PPko kide zirenen hilketekin. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219867/sunak-toryen-lider-berriak-laquolehentasun-nagusitzatraquo-du-alderdia-eta-herrialdea-batzea.htm | Mundua | Sunak toryen lider berriak «lehentasun nagusitzat» du alderdia eta herrialdea batzea | 2020tik 2022ra bitarte Ogasun ministro izandakoak irabazi ditu Alderdi Kontserbadoreko primarioak, eta Erresuma Batuko lehen ministroa izango da. Penny Mordauntek ez du behar besteko babesa lortu toryen barne bozetan lehiatzeko. | Sunak toryen lider berriak «lehentasun nagusitzat» du alderdia eta herrialdea batzea. 2020tik 2022ra bitarte Ogasun ministro izandakoak irabazi ditu Alderdi Kontserbadoreko primarioak, eta Erresuma Batuko lehen ministroa izango da. Penny Mordauntek ez du behar besteko babesa lortu toryen barne bozetan lehiatzeko. | Rishi Sunak da Alderdi Kontserbadorearen lider berria, eta, hortaz, Erresuma Batuko lehen ministroa izango da. Haren hautagaitza soilik aurkeztu dute toryen primarioetara, Penny Mordauntek azkenean ez baitu lortu horietan lehiatzeko beharrezkoa zen babesa. Horrenbestez, Liz Trussen lekukoa hartuko du 2020ko otsailetik aurtengo uztailera bitartean Ogasun ministro izandakoak. Bihar da karguaren zina egitekoa, Charles III.a Erresuma Batuko erregearen aurrean.
Alderdia zatituta dagoela eta Erresuma Batua atzeraldi ekonomiko batean sartzeko bidean dagoela hartuko du kargua, eta, hain zuzen, horri egin dio erreferentzia Alderdi Kontserbadorearen egoitzan egindako agerraldian. «Erronka ekonomikoa oso handia da. Batasuna eta egonkortasuna behar ditugu», nabarmendu du. Hain zuzen, agurreko adierazpenean Trussek argudiatu zuen nazioartean-eta ekonomikoki abagunea «ezegonkorra» izateak ez diola lagundu zeregin horretan. Sunakek azpimarratu du bere «lehentasun nagusia» izango dela alderdia eta herrialdea batzea. «Horrela bakarrik aurre egin ahal izango diegu erronkei». Oso laburra izan da toryen lider berriaren adierazpena, eta ez du galderarik onartu. Jendaurrera agertu aurretik diputatu kontserbadoreekin bildu da, eta, Erresuma Batuko hedabideek kaleratu dutenez, adierazi du ez dituela hauteskundeak aurreratuko, oposizioak eskatu bezala. Azkeneko inkesten arabera, Alderdi Laboristak botoen %50etik gora bilduko ditu hurrengo hauteskundeetan
Erresuma Batuak azkeneko lau hilabeteotan edukiko duen hirugarren lehen ministroa izango da. Boris Johnsonek uztailean dimititu zuen, eta Trussek aurreko ostegunean. Are gehiago: azken sei urteotan toryek izango duten bosgarren gobernuburua da. 42 urte ditu, eta izango da 1812az geroztik Erresuma Batuak izan duen lehen ministro gazteena, baita asiar jatorriko aurrenekoa ere. Gurasoen aldeko bi aitona-amonak Indiakoak ziren.
Winchester ikastetxe elitistan egin zuen batxilergoa, eta Zientzia Politikoak, Filosofia eta Ekonomia uztartzen dituen ikasketak Oxfordeko Unibertsitatean. 2001ean lizentziatu zen, eta hurrengo hamarkadan zenbait finantza erakundetan lan egin zuen; besteak beste, Goldman Sachsen, Theleme Partnersen eta Catamaran Venturesen. 2010ean hasi zen Alderdi Kontserbadorearentzat lan egiten, eta bost urte geroago Komunen Ganberako diputatu aukeratu zuten. Hurrengo urtean, brexit-ari buruzko bozketan, dibortzioaren alde agertu zen, eta, horrenbestez, kontserbadoreen artean eskuinekoena den adarraren tesiarekin bat egin zuen.
Ogasun Ministerioko buru izan zen bitartean, leporatu zioten herritarrei emandako laguntzak ez zirela nahikoa izan, kontuan hartuta inflazioa nolakoa izaten ari zen. Haren asmoa da zergak handitzea inflazioa are gehiago igo ez dadin, eta ekonomia hazteko bidean jartzea, nahiz eta ez duen iragarri zer neurri hartuko dituen horretarako.
Mordaunt ez da iritsi
1922 Batzordeak —gobernuan ez dauden diputatu kontserbadoreak biltzen ditu organo horrek, eta barne bozak antolatzen ditu— pasa den astean Trussek dimititu ondoren zehaztutako prozeduraren arabera, kontserbadoreek Komunen Ganberan dituzten 357 diputatuetatik gutxienez ehunek babestu behar zituzten hautagaitzak, eta, Erresuma Batuko hedabideek toryen iturriak aipaturik kaleratutako informazioen arabera, Sunakek 182ren babesa lortu du, gutxienez; diputatu toryen erdia baino gehiagorena, alegia. Mordaunt Komunen Ganberako kontserbadoreen lider eta 2019an Defentsa ministro izandakoak ere bazuen hautagaitza aurkezteko asmoa, baina ez du babes nahiko lortu. Jendaurrean 30 batek esan dute babesten zutela, baina beren kanpainako bozeramaileek 12:30 inguruan esan dute 90 zirela —14:00etan ixten zen epea—. Mordauntek lehian jarraitu izan balu, alderdiaren militanteek, 160.000 bat pertsonak, aukeratuko zuten lider berria, bozka bidez.
«Aurrez inoiz izan ez bezalako garaiak dira hauek. Lidergorako primarioen egutegi estua gorabehera, argi dago kideek sentitzen dutela gaur-gaurkoz ziurtasunak behar ditugula», nabarmendu du Mordauntek, ohar batean. Trussek bere hutsegiteek eta alderdiaren kaosak bultzatuta dimisioa eman eta hurrengo egunean iragarri zuen hautagaitza aurkezteko zela, eta iruditzen zitzaion ehun diputaturen babesa lortuz gero aukerak edukiko zituela oinarrien artean izen ona baitu.
Ikusi gehiago: Trussek dimisioa eman du, egindako hutsegiteek eta toryen kaosak bultzatuta
Sunakek atzo goizean iragarri zuen aurkeztekoa zela. «Alderdiak hartzen duen erabakiak zehaztuko du britainiarren hurrengo belaunaldiak aurrekoak baino aukera gehiago edukitzea», azpimarratu zuen, ohar batean. «Horregatik aurkezten naiz Alderdi Kontserbadorearen lidergoa hartzeko eta hurrengo lehen ministroa izateko. Ekonomia zuzendu nahi dut, alderdia batu, eta herrialdearekin ditugun konpromisoak bete nahi ditut». Johnsonek joan den uztailean dimisioa eman ondoren egindako primarioetan, Sunaken hautagaitzak izan zuen botorik gehien diputatuen artean, baina militanteek Trussen alde egin zuten. Aparatuaren babesa dauka Ogasun ministroa izandakoak.
Ikusi gehiago: Alderdikideak akusatuz dimititu du Boris Johnsonek
Ostiralean hedabideak adierazten hasi ziren Boris Johnson lehen ministro izandakoa ere (2019-2022) hautagaitza aurkeztekoa zela. Dominikar Errepublikan oporretan zegoen, eta larunbatean Erresuma Batura itzuli zen. Atzo gauean jakinarazi zuen, ordea, uko egin diola, nahiz eta, haren esanetan, 102 diputatu toryren babesa lortu duen. «Modu sinple batean esanda, ez litzateke zuzenena izango», nabarmendu zuen, ohar batean. «Ezin da modu eraginkor batean gobernatu, Komunen Ganberan alderdia batuta ez baldin badaukazu». Hain zuzen, toryen barne kaosa izan zen Truss dimititzera bultzatu zuten arrazoietako bat. Johnsonek dimisioa eman baino pare bat egun lehenago utzi zuen kargua Sunakek.
Ikusi gehiago: Sunak eta Truss lehiatuko dira irailean toryen liderra izateko
Oposizioak bozetara deitzeko eskatu zuen Trussek dimisioa eman ondoren, eta mezu hori bera plazaratu du gaur Angela Rayner laboristen liderraren albokoak. Sunaki egotzi dio hauteskundeak «saihestu» nahi dituela, zein programa duen jakinarazi gabe aukeratu baitute. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219868/zentsura-aplikatzen-da-eitbn-taldeko-enpresa-batzordeek-salatu-dutenez.htm | Politika | «Zentsura» aplikatzen da EITBn, taldeko enpresa batzordeek salatu dutenez | Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak adierazi du berak hartu zuela Maddalen Arzallusen bertsoak zentsuratzeko erabakia. Langile batzordearen arabera, erabakiak «irizpide politikoen eta ideologikoen arabera» hartzen dira. EITB «publiko eta plurala» eskatu dute. | «Zentsura» aplikatzen da EITBn, taldeko enpresa batzordeek salatu dutenez. Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiak adierazi du berak hartu zuela Maddalen Arzallusen bertsoak zentsuratzeko erabakia. Langile batzordearen arabera, erabakiak «irizpide politikoen eta ideologikoen arabera» hartzen dira. EITB «publiko eta plurala» eskatu dute. | «Zentsura» erabili da eta erabiltzen da EITBn, Maddalen Arzallusen bertso musikatuaren kasuan eta beste hainbatetan. Hala uste dute EITB Mediako enpresa batzordeek. Zentsurarik gabeko EITB «publiko eta plurala» eskatuko dute gaur arratsaldean EITBren Bilboko egoitzako atarian, eta, halaber, babesa agertuko diote Arzallusi. EITBren administrazio kontseiluaren bilera aprobetxatuz egingo dute protesta.
Izan ere, bertsolariarekin gertatutakoa da «azken adibidea», enpresa batzordeen esanetan. Urriaren 16an Arzallusek kartzelaldi luzeen gaineko gogoeta plazaratu zuen Euskadi Irratiko Faktoria saioan, musikatutako bertsoen bidez, Ion Parot euskal presoaren egoeratik abiatuta —32 urte egin ditu espetxean, eta baldintzapean aske dago egun—. EITBk kendu egin zuen bideoa webgunetik; zuzendaritzaren aginduz, erredakzio kontseiluen arabera. «Inork pentsatzen al du bideo hori webgunetik kenaraziko zutela gogoeta hori Ameriketako Estatu Batuetako heriotza korridorean dagoen preso baten harira egin izan balitz? Bistan da ezetz», salatu dute erredakzio kontseiluek, eta «nabarmena» dela bideoa «irizpide politikoen eta ideologikoen arabera» ezabatu zutela.
Gertakari horrek agerian utzi du, haien arabera, EITBn zentsura aplikatzen dela, baina, hala ere, zehaztu dute «hainbat modutan» egiten dela, sarritan baita kanpotik erraz antzematen ez direnetan ere. «EITBko medioetan ohikoa da Eusko Jaurlaritzari komeni ez zaizkion eta EAJren irudia kaltetu dezaketen albisteak ez ematea edota horiei ahalik eta denborarik gutxiena eskaintzea». Enpresa batzordeen arabera, hori gertatu da, besteak beste, De Miguel auziarekin, Alonsotegiko (Bizkaia) EAJko hiru alkate ohiri ustelkeriagatik eginiko inputazioarekin eta AHTren gaineko informazioarekin.
Horrez gain, ETBko hainbat programatan parte hartu duten gonbidatu, elkarrizketatu eta lehiakideak jantzita zeramatzaten kamisetak kentzera behartu izan dituztela ere azaldu du. Hala gertatu da, diotenez, Altsasukoak aske eta Independentzia leloa zeramaten batzuekin. Kontrara, beste zenbaitetan halakorik ez dela egin gehitu du; esaterako, Honoring Courage; Blue Lives Matter (Ohore adoreari; Bizitza Urdinek Axola Dute) leloa zeraman ertzainarekin.
Sinesgarritasun galera
EITBko komunikabideetako audientzia datuak onak ez direla ere gogorarazi dute enpresa batzordeek, eta, horren atzean «hainbat faktore» egon badaitezke ere, zentsurarekin zerikusia duela uste dute: «EITBk ez du irudi onik, ezta sinesgarritasunik ere, euskal gizartearen zati handi batentzat. Eta agerikoa da sinesgarritasuna galtzeak ez duela ekarriko ikus-entzuleen eta erabiltzaileen hazkundea».
EITBren zuzendaritzari dagokio, diotenez, norabidea aldatu eta «hausnarketa» hori egitea. Hala ere, aurreratu dute ez dutela «jarrera aldaketarik» espero: «Tamalez, ziur gaude EITBko zuzendaritzan erabakiak irizpide politikoen eta interes partidisten arabera hartuko direla aurrerantzean ere».
Aldekoaren erantzuna
Gaiaren inguruan egin dizkioten galderei erantzun die Andoni Aldekoa EITBko zuzendariak gaur, administrazio kontseiluan.
BERRIAk jakin duenez, Aldekoak argudiatu du Arzallusek urtebetean baino gehiagoan «normaltasunez» egin dituela Faktoria saioko ekarpenak. Horretan aireratzen dituen edukien erantzulea sortzailea dela nabarmendu du Aldekoak, eta 32 abestiari dagokionez ere hala dela. «Baina zuzeneko esku hartzea bideo formatura pasatzen denean eta edukia ezagutarazten denean, programaren eta Euskadi Irratiaren markak gehitzen direnean, hedabidearen webgunera igotzen denean, bideo nabarmen gisa sailkatzen denean eta programaren sare sozial guztietan zabaltzen denean, EITBk bere gain hartzen du eduki hori zabaltzeko erantzukizuna».
Aldekoak esan du Arzallus «askatasun osoz aritu» ahal izan zela. Haatik, «erakunde publiko honek egin behar ez duena da berea balitz bezala zabaldu elkarbizitzarekin duen konpromisoa irudikatzen ez duen eduki bat, defendatzen dituen balioetatik aldentzen dena».
Zuzendariaren arabera, abestiak, «Terrorismoaren Biktimei Aitorpena eta Erreparazioa Egiteko Legearen printzipio eta artikuluen aurka egiten du, bai eta EITBk Euskadiren bizikidetzan lagundu dezakeen eragile izateko hartu duen konpromisoaren aurka ere».
Aldekoak onartu du berak hartu zuela abestia zentsuratzeko erabakia. «Jakin nuenean EITB eduki horren kontsumoa zabaltzen eta sustatzen ari zela bere webgunearen eta sare sozialen bidez, nik neuk hartu nuen hura erretiratzeko erabakia, Albistegi Zuzendaritzarekin batera. Eta nik neuk eskatu nien eduki digitalen arduradunei kentzeko».
Aldekoak esan duenez, bazekien erabakiak haserrea piztuko zuela, baina «euskal gizartearen beste zati bat bideoa zabaltzearen aurka» agertuko zela. «EITBren konpromiso etikoari, memoria eta bizikidetza esparruarekiko errespetuari eta arlo horretan hedabide publiko bati dagokion lanari guztiaren gainetik eustea» erabaki zuela gaineratu du. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219869/etiopiako-gobernua-eta-tplf-lehen-aldiz-batzartuko-dira-bakea-negoziatzeko.htm | Mundua | Etiopiako Gobernua eta TPLF lehen aldiz batzartuko dira bakea negoziatzeko | Addis Abebaren eta Tigrayko alderdi-miliziaren ordezkariak gaur dira elkarrizketak hastekoak, Afrikako Batasunaren bitartekaritzari esker. | Etiopiako Gobernua eta TPLF lehen aldiz batzartuko dira bakea negoziatzeko. Addis Abebaren eta Tigrayko alderdi-miliziaren ordezkariak gaur dira elkarrizketak hastekoak, Afrikako Batasunaren bitartekaritzari esker. | Orain arte egindako saiakerarik serioena da: gerra hasi zenetik lehen aldiz, Etiopiako Gobernuak eta TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Fronteak bake negoziazioak hasiko dituzte gaur, Hegoafrikan, AB Afrikako Batasunaren bitartekaritzari esker. Addis Abebak «gerra amaitzea» jarri du helburutzat elkarrizketa horietarako, eta TPLFk, berriz, «berehalako su etena eta laguntza humanitarioa» bermatzea Tigrayrako, baita Eritreako armada gatazkatik ateratzea ere.
Ikerlarien eta GKE gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 380.000 eta 600.000 zibil artean hil dituzte 2020ko azaroan gatazka hasi zenetik hona, eta milioika dira etxetik ihes egin behar izan dutenak. Gainera, gosetea handitu egin da Tigrayn, batez ere Addis Abebak eremu hori erabat bakartu zuenetik.
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, Tigrayko sei milioi lagunetatik 5,2 milioik behar dute laguntza humanitarioa, eta horietako 2,4 milioik «erabateko janari falta» dute —sendagaiak ere falta dituzte, esaterako—. Testuinguru hori ikusirik, nazioarteko erakundeek eta gobernuek bakea negoziatzera deitu zituzten bi aldeak, batez ere abuztu amaieran bost hilabeteko menia hautsi eta borrokak berriz hasi zirenetik —bi aldeek elkarri egotzi zioten hori gertatu izana—; Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak, esaterako, esan zuen egoera «kontrolik gabea» dela.
Gaur abiatzekoak diren negoziazioez, ABren Bake eta Segurtasun Kontseiluak joan den ostiralean adierazi zuen «emaitza emankor baterako espektatibak» dituela, eta bi aldeei eskerrak eman zizkien bake prozesuan parte hartzeko harturiko «konpromisoagatik». Berez, elkarrizketak hilabete hasieran ziren hastekoak, baina, arazo «logistikoak» argudiatuta, bi aste atzeratu behar izan zituzten.
TPLFkoak konbentzitzea izan zen erronketako bat, Tigrayko matxinoak ez baitira erabat fio bitartekarietako batez, Nigeriako presidente ohi Olusegun Obasanjoz, uste baitute Etiopiako lehen ministro —eta 2019ko Bakearen Nobel saridun— Abiy Ahmeden gertukoa dela. Hori bai, Obasanjo ez da bakarrik egongo zeregin horretan, Phumzile Mlambo-Ngcuka Hegoafrikako presidenteorde ohiak eta Kenyako estatuburu izandako Uhuru Kenyattak ere parte hartuko baitute solasaldietan.
Reuters albiste agentziaren eta Bloomberg hedabidearen arabera, Tsadkan Gebretensae TPLFren jeneralak eta Getachew Reda alderdi-miliziaren bozeramaileak osatzen dute, besteak beste, Tigrayko matxinoek Hegoafrikara bidalitako ordezkaritza; Etiopiako Gobernuari dagokionez, Redwan Husein Segurtasun Nazionalerako aholkularia da elkarrizketa mahaiaren beste aldean egongo diren negoziatzaileetako bat. Horrez gain, ezer gutxi jakin da solasaldiez, ABk ez baitu xehetasunik eman.
Armada federala, aurrera
Gerra frontean, sekulako aldaketak izan dira gatazka hasi zenetik hona. Duela urtebete inguru, TPLFkoak eta haren aliatuak Etiopiako hiriburutik gertu zeuden, baina, hilabeteek aurrera egin ahala, Etiopiako armadaren kontraerasoak geroz eta arrakasta handiagoa izan zuen, eta matxinoak atzera botatzea lortu zuen.
Are, gaur hastekoak diren elkarrizketen bezperan, Addis Abebak gidatzen dituen militarrek, Eritreako armadaren laguntzari esker, Tigrayko hiru herriren kontrola bereganatzea lortu zuten: iparraldeko Shire —herririk handienetako bat da, eta aireportu bat du—, eta hegoaldeko Alamata eta Korem —errepide estrategiko bat horietatik pasatzen da—.
Etiopiako talde etniko nagusiak tentsiozko botere lehian bizi dira. 1991tik TPLF gobernu nazionalean egon zen, harik eta 2018an EPRDF Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoa koalizio gobernuak agintari berria izendatu zuen arte: Abiy.
Ikusi gehiago: Abiyren apustua
Izan ere, lehen ministroak Oparotasunaren Alderdia sortu zuen, eta EPRDF frontea amaitutzat jo. Koalizioa osatzen zuten alderdi etniko guztiak batu ziren erakunde berri horretara, TPLF izan ezik. Haustura horretaz geroztik, Tigrayren eta gobernu federalaren arteko tentsioa nabarmena izan da, eta iazko azaroan oposizioko bederatzi alderdik Abiyren kontrako aliantza politiko bat —Etiopiako Indar Federalisten eta Konfederalisten Fronte Batua— osatzeak are gehiago zaildu du egoera.
Gerra 2020ko azaroan hasi zen, Etiopiako lehen ministroak armada Tigrayra bidaltzea erabaki zuenean; TPLFri egotzi zion militar federalen base bati eraso egin ziola, eta ustezko eraso horri erantzuteko hartu zuen erabakia.
Bi aldeek elkarri egotzi diote gatazka piztea: TPLFk Abyri leporatu dio boterea zentralizatu nahi izatea, eta Etiopiako lehen ministroak kontrakoa alderdi-milizia tigreari, boterea berreskuratzeko asmoa duela. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219870/gutxienez-60-pertsona-hil-dira-myanmarko-junta-militarraren-bonbardaketan.htm | Mundua | Gutxienez 60 pertsona hil dira Myanmarko junta militarraren bonbardaketan | KIA Kachinen Independentziarako Armadaren urteurrenaren harira antolatutako kontzertua bonbardatu du Myanmarko junta militarrak. NUG Batasun Nazionaleko Gobernuak «hilketa masibo bat» egitea leporatu dio juntari. | Gutxienez 60 pertsona hil dira Myanmarko junta militarraren bonbardaketan. KIA Kachinen Independentziarako Armadaren urteurrenaren harira antolatutako kontzertua bonbardatu du Myanmarko junta militarrak. NUG Batasun Nazionaleko Gobernuak «hilketa masibo bat» egitea leporatu dio juntari. | Akordeak bonba hotsekin nahastu ziren bart Myanmarko Kachin eskualdean. KIA Kachinen Independentziarako Armadaren 62. urteurrenaren omenez antolatutako kontzertuari eraso egin zion Myanmarko junta militarrak. Gutxienez 60 pertsona hil ziren, eta, Kachin News egunkariaren arabera, ehunka zaurituk oraindik ez dute osasun laguntzarik jaso, armadako kideek bonbardaketaren ingurua itxi baitute.
«Ez dugu eraso bortitz hau inoiz ahaztuko, eta ordaindu egingo dute», egin du mehatxu kontzertuan zegoen musikari batek. Kachin etniako kideek osatzen dute KIA mugimendua, eta hamarkada luzez borrokatu dira Myanmarko armadaren aurka. Halaber, bat egiten dute junta militarraren aurkako erresistentzia taldeekin.
Myanmarko NUG Batasun Nazionaleko Gobernuak jakinarazi du junta militarrak lau hegazkin erabili zituela erasoa egiteko, eta «beste hilketa masibo bat» egitea leporatu dio juntari.
Junta militarrak 2021eko otsailaren 1ean eman zuen estatu kolpea. Indarrez hartu zuen herrialdeko agintea, 2020ko azaroan egindako hauteskundeen emaitzak arbuiatu ostean. Ordutik, erresistentzia taldeen, herritarren eta aurreko agintaldiko ekintzaile zein arduradunen aurkako eraso ugari egin dituzte.
Myanmarko AAPP Preso Politikoen Laguntzarako Elkartearen arabera, 2.400 herritar inguru hil dira errepresio militarraren ondorioz, eta gutxienez 15.000 lagun atxilotu dituzte estatu kolpea eman zutenetik. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219871/abian-da-berria-zabalik-kanpaina-tolosan.htm | Gizartea | Abian da 'BERRIA zabalik' kanpaina Tolosan | Egitasmoaren helburua tokiko merkatari txikien ekonomia biziberritzea da. | Abian da 'BERRIA zabalik' kanpaina Tolosan. Egitasmoaren helburua tokiko merkatari txikien ekonomia biziberritzea da. | Gaur eguerdian aurkeztu dute BERRIA zabalik kanpaina Tolosan (Gipuzkoa). Helburua da tokiko merkatari txikien ekonomia biziberritzea. BERRIAk jarri du proiektua martxan, Tolosako Udalaren, Tolosa & Co dendari eta ostalarien elkartearen eta Kutxabanken laguntzarekin.
Aurkezpenean izan dira Xarles Iturbe Tolosako Merkataritza, Feriak eta Turismoa saileko zinegotzia, Garbiñe Mozo Aroztegieta Tolosa & Co elkarteko lehendakaria, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria eta Miren Lasa Ariztimuño Tolosako Kutxabankeko bulegoko zuzendariordea.
Egitasmoak Tolosako merkatari txikiak lagundu nahi dituenez, BERRIAk tokiko dendei ikusgaitasuna emanen die. Horretarako, online betetzeko formulario bat prestatu du antolatzaileak, non nahi duten merkatariek izena ematen ahalko duten. Izena ematen duten denda horiek ikusgai jarriko ditu BERRIAk, eta irakurleei gomendatuko dizkie. Azaroaren 4a izanen da izena emateko azken eguna. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219872/dendartean-laquotxikiek-irauteko-beste-zangotraba-bat-da-ticket-bairaquo.htm | Ekonomia | Dendartean: «Txikiek irauteko beste zangotraba bat da Ticket Bai» | Kate handien aldean «desabantailan» daudela azpimarratu dute. «Jakina da saltoki txikietan ez dagoela iruzur fiskalik», dio dendarien elkarteak. | Dendartean: «Txikiek irauteko beste zangotraba bat da Ticket Bai». Kate handien aldean «desabantailan» daudela azpimarratu dute. «Jakina da saltoki txikietan ez dagoela iruzur fiskalik», dio dendarien elkarteak. | Datorren asteartean Gipuzkoako 12.000 denda, taberna eta ostatu Ticket Bai fakturazio sistema hasiko dira erabiltzen, aurretik beste zenbait sektoretako autonomo batzuek egin duten moduan.
Dendartean elkarteak data hori atzeratzeko eskatu dio beste behin Foru Aldundiari. Ohartarazi duenez, neurriak kezka eta ezinegona eragin die dendariei, negozio batzuen etorkizuna kolokan jartzeraino. «Saltoki txikiaren iraupena jokoan dagoen egoera batean, gure egoera hobetzeko bitartekoak jarri beharrean, beste zangotraba bat jarri digute, handiei mesede eginez», adierazi du Dendartean-ek astelehen honetan komunikabideetara bidaliko ohar batean.
Elkarteak 2.600 kide ditu, eta haietako asko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean bildu ziren atzo, protesta egiteko, Ticket Bai, horrela ez lelopean.
Fakturazio sistema berriarekin iruzur fiskala saihestu nahi du aldundiak, baina, Dendartean-en arabera, «benetako» helburua hori izango balitz, saltoki handiak eta Internet bidez saltzen duten plataformak ere behartu beharko lituzke horretara, eta ez da horrela. Soilik egoitza fiskala Gipuzkoan duten negozioek erabiliko dute Ticket Bai. «Jakina da saltoki txikietan ez dagoela iruzur fiskalik, eta kate handiak txikiek baino askoz zerga gutxiago ordaintzen dituztela, bai Europako paradisu fiskaletan egoitza dutelako, bai beren neurrira egindako lege sistema bat dutelako».
Handiekiko «desabantailan»
Dendartean-eko kideek uste dute saltoki handien aldean «desabantailan» daudela eta aldundiak «fiskalitate zuzentzaile bat» ezarri beharko lukeela, «horretarako gaitasuna baduelako». «Baina autonomia fiskalak esan nahi du kanpoko enpresa handiak guk baino zerga txikiagoekin instalatzen direla eta saltzen dutela hemen, ezer egin gabe. Bertako enpresarioi baldintza okerragoak ezartzen zaizkigu, besteak beste, kanpokoei eragiten ez dien Ticket Bai fakturazio sistema».
Dendarten-eko kideek nabarmendu dutenez, haiek ez daude fakturazio zorrotzago baten kontra, baina aldundiaren jokabidea eta Ticket Bai sistema kritikatu dute, besteak beste, teknikoki zailtasunak dituelako eta askok kanpoko profesionalen lana kontratatu behar izan dutelako, inbertsio handiak egin behar izan dituztelako, eta akatsen bat eginez gero isun zorrotzei aurre egin beharko dietelako. Aldundiak emandako laguntza teknikoa eta ekonomikoa oso eskasa izan dela azpimarratu dute. «Ticket Bairen bidez kostu gehiagotara behartzen gaitu, okupazio denbora gehiagora, segurtasunik ezera eta datuen lagapenera eta software hornitzaileekiko erabateko mendekotasunera, horrek esan nahi duen guztiarekin».
Horiek hala,Ticket Bai sistema dendetan ezartzeko eguna atzeratzeko eskatu dute, «plan egoki bat» egiteko. Gogoratu dute Bizkaian eta Araban ere jarriko dutela martxan antzeko sistema bat, baina atzeratu egin dutela. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219873/bi-zentsura-mozio-erraz-gainditu-ditu-frantziako-gobernuak.htm | Mundua | Bi zentsura mozio erraz gainditu ditu Frantziako Gobernuak | Ezkerreko aliantzaren arabera, «ahulen arma» erabili du gobernuak aurrekontuen lege proiektua onartzeko. Etzi onartuko dute, dekretu bidez eta diputatuen bozketarik gabe. | Bi zentsura mozio erraz gainditu ditu Frantziako Gobernuak. Ezkerreko aliantzaren arabera, «ahulen arma» erabili du gobernuak aurrekontuen lege proiektua onartzeko. Etzi onartuko dute, dekretu bidez eta diputatuen bozketarik gabe. | Frantziako indar politikoen arteko zatiketa gorpuztu da Asanblea Nazionalean. Frantziako Gobernuaren aurkako bi zentsura mozio bozkatu dituzte, eta biek egin dute huts. NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria ezkerreko aliantzak aurkeztutakoak 239 diputaturen babesa izan du —koalizioko kideena eta RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiko diputatuena—, eta RNk bultzatutakoa, berriz, alderdiko 90 diputatuek baino ez dute babestu. Ondorioz, Frantziako Gobernuaren aurrekontuen lege proiektua onartu egingo dute, diputatuen bozketarik gabe, aurreikusita zegoen moduan, etzi.
Zentsura mozioak «protesta» egiteko modu bat izan dira oposizioarentzat, Frantziako Gobernuak ez duelako aurrekontuen lege proiektua behe ganberan aurkeztu beharko. Konstituzioaren 49.3 artikuluak baimentzen du hori, eta baliatu egin du gobernuak. Izan ere, Emmanuel Macron Frantziako presidentea gutxiengoan gobernatzen hasi zen joan den ekainean, eta, aurrekontuen lege proiektua Asanblea Nazionalean aurkeztuko balu, ganberaren gehiengoak alde egin beharko luke. Elisabeth Borne lehen ministroaren arabera, oposizioaren jarrerak «behartu» egin du gobernua konstituzioaren 49.3 artikulua erabiltzera.
Artikulu hori erabiltzea «ahulen arma» da, Cyrielle Chatelain NUPES barruko talde ekologistako presidentearen ustez. Bilkuran salatu du klima larrialdiari «ekintza faltarekin» erantzun diola gobernuak: «Ekiteko eskatu dizuegu, eta zuen erantzuna 49.3a izan da». Are, Chatelainek adierazi duenez, gobernuak etzi onartu nahi duen aurrekontuak klima larrialdia «areagotu» egingo du: «Produktibitateari garrantzi handiagoa ematen diozue bizigarritasunari baino», salatu du.
Marine Le Pen ultraeskuindarrak Asanblea Nazionalean esan di, 49.3 artikulua erabilita, Frantziako presidenteak «indarkeria instituzionala» erabili duela: «Parlamentua kontrolatu nahi du, eta, horren bidez, herria».
Dena den, aurreikusita zegoen bi zentsura mozioek huts egingo zutela, gehiengo osoa —gutxienez 289 diputaturen baiezko botoa— behar baita onartzeko eta gobernuaren dimisioa bultzatzeko. Ez zegoen aurreikusita NUPESek aurkeztutako zentsura mozioa RNko kideek ere bozkatuko zutenik, baina ez zuten gehiengo osoa lortu. LR Errepublikanoak alderdi eskuindarrak iragarria zuen ez zuela zentsura mozioen alde egingo.
Etzi onartuko dute, dekretuz, 2023rako aurrekontuen lege proiektua. Etzidamu ere erabiliko dute Konstituzioaren 49.3 artikulua Gizarte Segurantzaren aurrekontuaren zati bat onartzeko, diputatuen bozketarik gabe. Aurrerago onartu beharko duten pentsioen erreforma aurrera ateratzeko ere bide bera egin lezake Frantziako lehen ministroak.
Ez da lehen aldia
Aste honetara arte, 89 aldiz erabili dute 49.3 artikulua Frantzian, 1958an indarrean dagoen konstituzioa onartu zutenetik. Ia beti erabili dute, orain bezala, gobernua gutxiengoan zegoenean.
Aukera ematen dio gobernuari testu bat onartzeko, iruditzen baldin bazaio eztabaida parlamentarioa ez doala behar bezain azkar edo uste badu lege proiektuari aurkeztutako zuzenketa kopurua gehiegizkoa dela. Azken hori salatu du gobernuak, oposizioak Asanblean duen gehiengoa baliatu baitu aurrekontu proiektuari zuzenketak egiteko eta beste batzuk baztertzeko, gobernuaren iritziaren kontra. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219874/jocelyn-bell-astrofisikaria-honoris-causa-doktore-izendatuko-du-ehuk.htm | Bizigiro | Jocelyn Bell astrofisikaria 'honoris causa' doktore izendatuko du EHUk | Pulsar bat behatu zuen lehenengo zientzialaria izan zen, baina Nobel saria haren tesi zuzendari gizonezkoari eman zioten | Jocelyn Bell astrofisikaria 'honoris causa' doktore izendatuko du EHUk. Pulsar bat behatu zuen lehenengo zientzialaria izan zen, baina Nobel saria haren tesi zuzendari gizonezkoari eman zioten | Honoris causa doktore izendapena emango dio Euskal Herriko Unibertsitateak Jocelyn Bell Burnell astrofisikariari, etzi Bilbon egingo duten ekitaldian. Astronomiaren alorreko XX. mendeko aurkikuntzarik garrantzitsuenetako bat egin zuen 24 urte besterik ez zituenean, 1967an: lehena izan zen pulsar bat behatzen. Bere buruaren inguruan oso azkar biratzen duen izar bat da pulsarra, eta irrati seinale berezia ematen du horregatik. «Arreta handia jarri nuen lanean; oso zorrotza nintzen. Oso anomalia txikia zen aurkitu nuen hura, oso erraz pasatu zitekeen oharkabean», esan zion BERRIAri 2019. urtean, Donostiara hitzaldi bat ematera joan zenean.
Ikusi gehiago: Jocelyn Bell Burnell: «Figura politiko nagusi batzuek ez diote errespeturik zientziari»
Baina, gaztea eta emakumea izategatik, zientzialariak ez du duela gutxi arte jaso zegokion ohorea. Izan ere, munduari pulsarren lehenengo froga eman zion artikuluaren sinatzaile gisa agertzen bazen ere, Suediako zientziako akademiak Nobel saria eman zion Bell Burnellen tesi zuzentzaile Antony Hewishi, 1974an.
Geroztik askok salatu dute Bell Burnellekin ez zutela behar bezala jokatu. Edonola ere, hark esan izan du ulertzen duela berari eman ez izana, orduan doktore ere ez zelako. Edonola ere, lan handia egin du geroztik emakumeak zientzian dagokion lekua har dezan.
Horrez gain, zientzialari gisa lanean jarraitu du. Erresuma Batuko Errege Elkarteko eta Fisika Institutuko burua izan da, besteak beste. 2018. urtean Breakthrough saria irabazi zuen: ia hiru milioi euro. Dirutza osorik eman zuen fisikan dabiltzan emakumezko, gutxiengoetako eta errefuxiatu ikasleak laguntzeko. Athena Swan [Atenearen Beltxarga] egitasmoa sortu zuen, saria emateko emakumeen alde egiten duten unibertsitateei.
Bihar, Bilbon
Asteazkenean, 11:30ean izendatuko dute honoris causa doktore, Bilboko Bizkaia Aretoan.
Aitor Zurimendi EHUko idazkari nagusiak izendapenaren berri ematen duen akta irakurriko du. Ruth Lazkoz fisikan doktoreak Bell Burnellen merezimenduen berri emango du.
Ondoren, Bell Burnellek berak emango du hitzaldia.
Azkenik, Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketako sailburuorde Adolfo Morais mintzatuko da, eta, gero, Eva Ferreira EHUko errektorea.
EHUko abesbatzaren ahotsekin amaituko da ekitaldia. |
2022-10-24 | https://www.berria.eus/albisteak/219875/langileen-25ek-erretiroa-hartuko-dute-hamar-urteko-epean.htm | Ekonomia | Langileen %25ek erretiroa hartuko dute hamar urteko epean | Confebaskek neurriak eskatu ditu langile etorkinen sarrera errazteko eta jaiotze tasak igotzeko. 400.000 langile beharko dira 30 urtean. | Langileen %25ek erretiroa hartuko dute hamar urteko epean. Confebaskek neurriak eskatu ditu langile etorkinen sarrera errazteko eta jaiotze tasak igotzeko. 400.000 langile beharko dira 30 urtean. | Confebaskek lan munduko immigrazioa erraztuko duten neurriak eta jaiotze tasa igotzeko laguntzak eskatu ditu. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako patronalak erronka demografikoaren inguruko ikerketa egin du, eta ondorio argi bat plazaratu du: «Egun Euskadin dagoen oparotasun mailari eusteko, 400.000 pertsona txertatu beharko ditugu lan munduan hurrengo 30 urteetan». Arazo demografikoa agenden erdian jartzeko eskatu die erakunde publikoei eta enpresariei, eta «estrategia bateratu bat» aldarrikatu du. Euskal enpresak eta erronka demografikoa jardunaldietan plazaratu du bere ardura Confebaskek. Eduardo Aretxaga zuzendariak egin du egoeraren diagnosia. Haren arabera, hamar urteko epean Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %25ek erretiroa hartuko dute, eta %70ek hiru hamarkadatan.
Ondo bidean, hurrengo belaunaldiek bete beharko lituzkete hutsune horiek, baina egungo jaiotze tasekin 240.000 lanpostu galduko lirateke 2050erako. Egungo 976.000 langileak 760.000 izango dira. Horiek hala, hutsunea betetzeko 237.000 langile beharko lirateke, eta beste 144.000 «hazkunde ekonomikoa sendotzeko». Aretxagak «negu demografiko» gisa deskribatu du egoera hori: «Ondorio oso kaltegarriak izango lituzkeelako. Zenbat eta demografia txikiagoa izan, orduan eta garapen ekonomiko txikiagoa, eta, horrenbestez, ongizate maila txikiagoa». Horren harira, beste xehetasun argigarri bat eman du: «Euskaditik kanpo bizi diren euskal jatorriko 98.000 langileak itzuliko balira ere, ez genuke arazoa konponduko». Migrazio eskuduntza Diagnosiaren ondoren, Isabel Busto Confebaskeko presidenteak arazoari aurre egiteko konponbideak proposatu ditu. Bi dira ardatzak: jaiotze tasa handitzeko neurriak eta lan immigrazioa erraztea. Azken horretan jarri du arreta, eta salatu du traba burokratikoak arazo handia direla. Alde horretatik, migrazio politikaren eskuduntza osoa Jaurlaritzaren esku gelditzea eskatu du, «lan eta erresidentzia baimenak hemen kudeatu ahal izateko». Gai berean, nabarmendu du eskertuko litzatekeela agiri guztiak egiteko «leihatila bakarra» egotea: «Pertsonak iristea erraztu behar da». Bustoren ustez, «Euskadik bere burua hobeto saldu behar du», alegia, atzerriko langileentzat erakargarriagoa bihurtu. Baina nola? Esaterako, pizgarri fiskal gehiago ezarriz atzerriko langileentzat: «Talentuaren kaptazioan gure lehiakide diren herriek egiten duten bezala». Confebasken arabera, egun enpresen hiru laurdenek arazoak dituzte langile kualifikatuak kontratatzeko. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219905/itzuli-da-whatsapp.htm | Bizigiro | Itzuli da Whatsapp | Goizeko bederatzietatik hamaiketara arazoak izan ditu mezularitza zerbitzuak. Bereziki taldeek eman dituzte akatsak. | Itzuli da Whatsapp. Goizeko bederatzietatik hamaiketara arazoak izan ditu mezularitza zerbitzuak. Bereziki taldeek eman dituzte akatsak. | Zuri ere ez dizu funtzionatu Whatsappek gaur goizean? Lasai, ez zara bakarra izan eta. Mezularitza zerbitzu ospetsua erori egin da, eta arazoak eman ditu mundu osoan gaur goizeko bederatzietatik hamaiketara. Bereziki taldeetara igorritako mezuetan izan dira akatsak. Ezin izan dira mezuak bidali eta jaso.
Ez da ohikoa aplikazioak gisa horretako akatsak izatea, baina iazko urrian ere, adibidez, erori ziren Facebook, Instagram eta Whatsapp. Hiru aplikazioek orain arte izandako etenaldirik luzeena izan zen, antza, zerbitzarien konfigurazioan izandako aldaketa batzuen ondorioz. Urriaren 5eko 17:30etik gauerdira arte izan zituzten konexio arazoak. Horren ondorioz, 5.000 milioi euro inguru galdu zituen Facebookek. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219906/israelgo-armadak-beste-hiru-palestinar-hil-eta-22-zauritu-ditu-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo Armadak beste hiru palestinar hil eta 22 zauritu ditu Zisjordanian | Palestinako erakundeek dolu eguna deklaratu dute gaur, eta esku hartzeko eskatu diote nazioarteko komunitateari. Ramallahn egindako eraso batean beste lagun bat hil du Israelek. | Israelgo Armadak beste hiru palestinar hil eta 22 zauritu ditu Zisjordanian. Palestinako erakundeek dolu eguna deklaratu dute gaur, eta esku hartzeko eskatu diote nazioarteko komunitateari. Ramallahn egindako eraso batean beste lagun bat hil du Israelek. | Ez du etenik Israelen setioak. Nabluseko (Zisjordania) Ilargi Gorriak 25 lagun artatu ditu bart, Israelgo Armadaren azken erasoaldiaren ostean. Hilda zeuden horietako hiru, eta larri zaurituta bost. Ospitaleratu egin dituzte guztiak.
Palestinako Wafa berri agentziaren arabera, Israelgo indarrek hiriko alde zaharra bonbardatu dute lehenik, eta han sartu dira soldaduak gero, droneen laguntzarekin. Tiroak eta leherketak entzun dira orduan. Hortaz gain, salatu dute Palestinako segurtasun indarren aurka ere tiro egin duela Israelgo Armadak, eta larrialdi zerbitzuei ez dietela pasatzen utzi zaurituak artatzeko.
Israelek gauerdian jakinarazi zuen Nablusen operazio bat egiten ari zela, eta azaldu dute Palestinako talde armatuaren apartamentu batean sartu direla. Haien arabera, lehergailuak egiteko laborategi bat suntsitu dute. Aitortu dute tiro egin dietela «hainbat palestinarri», baina salatu dute haiek operazioan pneumatikoak erre dituztela eta harriak bota dizkietela soldaduei. «Terroristek» tiro egin zietela ere esan dute.
Israelek aipatutako talde armatuak Lehoiaren ezkutalekua izena du; duela gutxi sortutakoa da, eta nagusiki Zisjordanian jarduten du. Azken egunetan, Israel haren kontra ari da nagusiki: hari egozten dio Israelgo soldaduen eta herritarren aurkako eraso batzuk egin izana. Igande honetan bertan taldeko buruzagietako bat hil zuen Israelek.
Beste hildako bat Ramallahn
Nablusekoa ez da Israelek bart egindako eraso bakarra izan: Ramallah hiriari (Zisjordania) eraso egin dio beste behin (Nablusetik 80 kilometrora), eta lagun bat hil du. Soldaduen tiroen ondorioz hil da.
Urriaren 3an ere bi lagun hil zituen han Israelgo Armadak. Israelen erasoaldiak orain dela sei hilabete hasi ziren, eta ordutik ehun palestinar baino gehiago hil dituzte, eta 2.000 inguru atxilotu.
Nazioarteari deia
PAN Palestinako Aginte Nazionalak Nazio Batuen Erakundeari eta giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeei eskatu die «berehala» esku hartzeko Palestinan, «okupazio indarrak herritarren aurka misilekin eta droneekin egiten ari diren erasoak geldiarazteko». Ohar batean esan duenez, «gerra krimenak» egiten ari da Israel.
Mahmud Abbas PANeko presidenteak Ameriketako Estatu Batuei egin dizkie kritikak: «Nazioarteko komunitateak esku hartu behar du okupazio hau amaitzeko. Bestela, Israelek eta AEBek pentsa dezaketen baino arriskutsuago jarriko dira gauzak», eman du abisua. Gaur bertan, Etxe Zurian izango da Isaac Herzog Israelgo presidentea, Joe Biden AEBetakoarekin.
Gaurko hilketak direla eta, greba orokorra egingo dute Palestinako erakundeek deituta, eta dolu eguna ere izendatu dute gaur. Manifestazioak ere izan dira Zisjordaniako hainbat hiritan. Haietan, Israelen erasoak gaitzetsi dituzte, eta «nazioartearen isiltasuna» ere bai.
Ikusi gehiago: Israelen kanpaina politiko odoltsua |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219907/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekide-ohiari-jazartzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohiari jazartzea egotzita | Bikotekide ohiaren etxeko atea behin eta berriz jotzen aritu zen gizonezkoa. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohiari jazartzea egotzita. Bikotekide ohiaren etxeko atea behin eta berriz jotzen aritu zen gizonezkoa. | Gasteizko Udaltzaingoak 49 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo, genero indarkeria egotzita. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, bikotekide ohia jazarri egin zitzaion, etxeko atea behin eta berriro joz eta txirrina joz. Polizia iritsi zenerako, ustezko erasotzailea alde eginda zegoen, baina udaltzainek inguruan topatu zuten, Foru kalean, eta bertan atxilotu zuten. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219909/kontsumo-gizarteari-buruzko-love-amp-money-antzezlana-euskaraz-estreinatuko-dute-bihar-bilbon.htm | Kultura | Kontsumo gizarteari buruzko 'Love & Money' antzezlana euskaraz estreinatuko dute bihar Bilbon | Pabiloi 6ko konpainiak taularatuko du Dennis Kellyren antzezlana, eta, biharko estreinaldiaz gainera, azaroan astero hiru saio egingo dituzte Zorrotzaurreko aretoan, guztiak euskaraz | Kontsumo gizarteari buruzko 'Love & Money' antzezlana euskaraz estreinatuko dute bihar Bilbon. Pabiloi 6ko konpainiak taularatuko du Dennis Kellyren antzezlana, eta, biharko estreinaldiaz gainera, azaroan astero hiru saio egingo dituzte Zorrotzaurreko aretoan, guztiak euskaraz | Love & Money. Maitasuna eta dirua. Bi elementu horiek daramatza izenburuan Dennis Kelly antzerkigileak sortu eta orain Pabilioi 6 aretoko antzerki konpainiak euskaraz taularatuko duen obrak: bi elementu horiek baino ez, eta ordena horretan. Zorretan itota daude David eta Jess, eta euren infernuetarako jaitsialdia kontatzen du obrak, baina kontsumo gizartearen eta neoliberalismoaren indarkeriari buruzko satira moduko bat ere egiten du antzezlanak haien bidez. Bihar estreinatuko dute lana Bilboko Arriaga antzokian, eta azarorako beste hamabi saio programatu dituzte Pabiloi 6 aretoan. Hilabeteko ostiral, zapatu eta domeka guztietan izango dira emanaldiak, 4an hasi eta 27ra arte.
Aiora Sedanok antzezten du Jessen rola, eta antzezlaneko pasarte bat gogoratuz azaldu du obraren tonua. «Jessek, obrako une batean, David bikotekideari kontatzen dio nola eman dioten labankada bat bularrean pertsona bati: telefonoz hitz egiten ari zen, beste pertsona bat etorri da korrika, kolpea eman, eta bota egin dio mugikorra; apurtu egin zaio, eta gizon horrek justu labana bat zeraman, eta... zast! Sartu egin dio bularrean. Eta hori guztia telefono madarikatu bategatik». Kontakizunean erabat sartuta dago pertsonaia, eta orduan dator Daviden galdera, hotz. «Eta zergatik zeunden zu han?». Berriz hasten dira aitzakiak hor. Kontsumista konpultsiboa baita Jess, eta horrek eraman baititu zulora.
Drama, tanta azido batzuekin
Ugaitz Alegriak antzezten du Daviden rola antzezlanean, eta, dioenez, tragikoa da tonu nagusia. «Publikoak gogoeta egiteko aukera izango du antzezlanean aipatzen diren gaiei buruz: kontsumismoaz, kapitalismoaz, botere abusuez, osasun mentalaz...».
Edonola ere, badira umore tanta azido batzuk ere. Eta berriz ere sakelakoaren eta labankadaren anekdota dakar gogora Sedanok hori azaltzeko. «Jessek kontatzen dio labankadarena eta nola apurtu zaion telefonoa, eta, bat-batean, botatzen dio: ‘Nokia bat zela uste dut, bai, Nokia bat zen’». Baina halako puntuak gorabehera, antzezlana «oso beltza» dela onartu du berak ere.
2006an estreinatu zuen obra ingelesez Kellyk, baina ez da bere lan bakarra. Debris eta Osama the Hero antzezlanen sortzailea ere bada, eta berak idatzi ditu, besteak beste, Utopia telesaila eta Matilda: The Musical musikal arrakastatsuaren gidoiak ere. Idoia Barrondok egin ditu orain Love & Money obraren euskarazko itzulpena eta egokitzapena, eta autoreak bere beste lanetan ere erabiltzen duen hizkera gordin, trufati eta ironikoa nabarmendu diote antzezleek.
Moralismoan erori gabe
Cecile Marquette antzerki zuzendari frantziarrak zuzendu du obraren euskarazko egokitzapena, eta Olatz Ganboa izan du ondoan zuzendari laguntzaile lanetan. Duela hiru urte heldu zen Marquette Euskal Herrira, eta, gaztelera menperatzera heltzeaz gainera, euskara ere ikasten hasi da denbora tarte horretan. Azaldu duenez, Kellyren antzezlanak «zikoizkerian eta moralismoan erori gabe» hitz egiten du kontsumismoaz, eta, hain zuzen ere, gaitasun hori iruditzen zaio zuzendariari lanaren ekarpenik interesgarrienetako bat.
Bost aktore izango dira oholtzan: Sedano eta Alegria, Aitor Etxarte Merino, Eneritz Garcia Alonso eta Miriam K. Martxante. Maria Casanuevak sortu du eszenografia, Fernando Alcauzarrek argiztapena, eta Betitxe Saitua arduratu da jantzien diseinuaz. Horrez gainera, Maitane Zalduegi-Viar izan da mugimendu eszenikoen arduraduna.
Euskararen aldeko apustua
Pabilioi 6 aretoak euskararen alde egin duen apustua nabarmendu dute aktoreek. «Edozein hizkuntzatan arituta ere, gutxitan izaten dira areto bakar batean hainbeste emanaldi egiteko aukerak», onartu du Sedanok, «eta are gutxiago euskaraz». Dioenez, obrari hazteko aukera eskaintzen dio horrek. «Madrilen, adibidez, konpainiek bai pasatzen dituzte hainbat egun areto berean, baina hemen normalean emanaldi bat egiten dugu leku batean, eta beste herri batera joaten gara, eta gero beste batera... Pena da hori, emanaldi bat egin, eta igual hilabete batera egiten duzulako beste bat, eta obrak jarraian emateak aukera ematen dio lanari hazi ahal izateko». Alegriak ere onartu du euskara hutsez aritzeko apustuaren garrantzia. Suertatu izan zaio antzezlan batzuk euskaraz gutxi batzuetan bakarrik eta elkarrengandik aste batzuetako tartearekin egitea, eta, dioenez, «erabat kontzentratuta» egotera behartzen du horrek aktorea. «Sormen prozesua zer hizkuntzatan egin duzun ere klabea da».
Neke emozionala
Entseguak amaitutakoan sentitu izan duen nekea aipatu du Alegriak. Dioenez, ohituta dago paper fisikoak egitera, maite ditu mugimendu handiko lanak, eta, inoiz, egin izan ditu hiru eta lau emanaldi ere egun berean. Oraingoan, ordea, Kellyren lanarekin, oholtzan geldi egotea suertatu zaio nagusiki, mugimendu fisikoak baino garrantzi handiagoa dutelako pertsonaien arteko solasaldiek. Baina solasaldi horien intentsitateak eragindakoa da entsegu osteetako neke hori.
«Lehertuta bukatzen dut», esan du. «Azken eszenetako batean, bikotekide izandako enpresaburuak hain txiki sentiarazten du nire pertsonaia, non hustuta bezala gelditzen naizen. Eta, hori gutxi balitz, gero beste eszena bat dut Jessekin. Maite du, maite dute elkar, baina justu orduan ohartzen da erorialdi bat izan duela, eta hustuta gelditzen naiz. Erabat. Emozionalki sekulakoa da». |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219910/epaileak-ebatzi-du-antsoaingo-udalean-euskarak-ez-duela-meritu-izan-behar-baldintza-ez-den-lanpostuetan.htm | Gizartea | Epaileak ebatzi du Antsoaingo Udalean euskarak ez duela meritu izan behar baldintza ez den lanpostuetan | Lanpostu ugaritan euskara jakiteko beharra bertan behera utzi du Nafarroako Administrazio Auzitegiak. | Epaileak ebatzi du Antsoaingo Udalean euskarak ez duela meritu izan behar baldintza ez den lanpostuetan. Lanpostu ugaritan euskara jakiteko beharra bertan behera utzi du Nafarroako Administrazio Auzitegiak. | Atzera ere, administrazioko hizkuntza eskakizunetan esku hartu dute auzitegiek. Navarra Sumak jakinarazi duenez, Nafarroako Administrazio Auzitegiak ebatzi du Antsoaingo Udalean euskarak ez dezala punturik eman hura eskakizun ez den lanpostuetan. Beraz, euskara ezingo da meritu gisa aintzat hartu lanpostu jakin horietan ez bada aurrez eskatzen euskaraz jakitea.
Antsoaingo Udalak aurtengo urtarrilaren 26ko udalbatzarrean erabaki zuen euskara meritu izatea, baina Navarra Sumak helegitea jarri zuen. Orain, epaileak aintzat hartu du eskakizun hori, azalduta euskara meritu izan daitekeela «lanpostu jakin batzuetan, arrazoizkoa eta proportzionatua» baldin bada eta lanpostu bakoitzeko balorazioa egiten bada, «bere ezaugarriak, funtzioak eta errealitate soziolinguistikoa aintzat hartuta».
Gainera, lanpostu jakin batzuei ezarritako euskara eskakizuna bertan behera utzi du auzitegiak; zehazki, idazkaritzarako, zerga kudeaketarako administraziorako, zerbitzu anitzetako hiru lanpostutarako eta kirol arduradun izateko. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219911/sunakek-esan-du-trussen-laquohutsegiteak-konpontzekoraquo-aukeratu-dutela-lehen-ministro.htm | Mundua | Sunakek esan du Trussen «hutsegiteak konpontzeko» aukeratu dutela lehen ministro | Rishi Sunak gaur izendatu dute Erresuma Batuko lehen ministro. Ohartarazi du «erabaki zailak» hartu beharko dituela. | Sunakek esan du Trussen «hutsegiteak konpontzeko» aukeratu dutela lehen ministro. Rishi Sunak gaur izendatu dute Erresuma Batuko lehen ministro. Ohartarazi du «erabaki zailak» hartu beharko dituela. | Alderdi Kontserbadorearen lider berria, Rishi Sunak, Erresuma Batuko lehen ministroa da jada. Charles III.a erregeak «bere izenean» gobernua osatzeko eskatu dio gaur. Sunakek onartu egin du eskaria, eta Liz Truss gobernuburu ohiaren lekukoa hartu du ofizialki. Trussek «huts batzuk» egin zituela esan du lehen ministro moduan egin duen lehen mintzaldian: «Nire alderdiko lider eta zuen lehen ministro aukeratu naute, hein batean, hutsegite horiek konpontzeko. Lan hori berehala hasiko da», adierazi du Sunakek gaur, Downing Streeteko 10.era iritsi bezain pronto.
Buruzagi toryak azaldu du «egonkortasun ekonomikoa eta konfiantza» egongo direla bere agendaren «bihotzean». Dena den, ohartarazi du «erabaki zailak» hartu beharko dituela hori lortzeko. Ekonomia arloan, «brexit-ak eman dizkigun aukerak» baliatuko dituela esan du. «Eskola hobeak, kale seguruagoak, gure mugen kontrola eta ingurumenaren babesa» izango dira haren gobernuaren jardunaren ardatz nagusiak, azaldu duenez.
Azken sei urteotan toryek izan duten bosgarren gobernuburua da Sunak. «Nire alderdiak 2019an eskuratu zuen agindua ez da norbanako baten jabetza: agindu hori denoi dagokigu», adierazi du lehen ministro berriak. Esan du bere helburu nagusia «konfiantza berrezartzea» izango dela, «gertatu den guztiaren ondoren». Herrialdea «batzeko» borondatea ere erakutsi du: «Ez hitzekin, ekintzekin baizik».
Hunt, Ogasun ministro
Jeremy Huntek Ogasun ministro izaten jarraituko du Sunaken kabinetean. Trussek izendatu zuen kargu horretarako, aurrekoak dimisioa aurkeztu baitzuen zergen jaitsierak merkatuetan eta toryen artean eragindako «haserrearen» ondorioz. Hunten helburua Trussen zerga politika «zuzentzea» izan zen.
Dominic Raab, berriz, lehen ministrordea eta Justizia ministroa izango da. Boris Johnsonen kabinetean kargu berak izan zituen.
Ikusi gehiago: Sunak toryen lider berriaren «lehentasun nagusia» da alderdia eta herrialdea batzea
2020ko otsailetik aurtengo uztailera bitartean Ogasun ministro izandakoa atzo bihurtu zen Alderdi Kontserbadoreko lider. Haren hautagaitza baino ez zuten aurkeztu atzo toryen primarioetara, Penny Mordauntek azkenean ez baitzuen lortu horietan lehiatzeko beharrezkoa zen babesa.
Erresuma Batuak azkeneko lau hilabeteotan eduki duen hirugarren lehen ministroa da Sunak. Johnsonek uztailean eman zuen dimisioa, eta Trussek, aurreko ostegunean. 42 urte ditu Sunakek, eta 1812tik Erresuma Batuak izan duen lehen ministrorik gazteena da, baita asiar jatorriko aurrenekoa ere. Gurasoen aldeko bi aitona-amonak Indiakoak ziren. Parlamentuko diputaturik aberatsena ere bada: 700 milioi libera inguru dituzte Sunakek eta haren emazteak, Akxata Murty enpresariak.
Keir Starmer Alderdi Laboristako buruak «zoriondu» egin du Sunak, asiar jatorria duen aurreneko lehen ministroa izanda «historia egiteagatik». Dena den, hauteskundeak antolatzeko eskatu du: «Toryek ekonomia suntsitu dute, soldata apalekin, prezio handiekin eta bizitzaren kostuaren krisiarekin. Jendeak beste hasiera bat behar du, eta Britainia Handiaren etorkizuna erabaki». Azkeneko inkesten arabera, Alderdi Laboristak botoen %50etik gora bilduko lituzke hauteskundeak gaur eginez gero.
Micheal Martin Irlandako Errepublikako lehen ministroak Sunaki eskatu dio «soluzio bateratuak azkar adosteko» Europako Batzordearekin, Ipar Irlandarako Protokoloa aldatzeko. Erantzukizuna partekatzen dutela ohartarazi dio Erresuma Batuko lehen ministroari. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ere «zoriondu» egin du Sunak, eta adierazi du «espero» duela Erresuma Batuaren eta Europako Batasunaren arteko harremana «indartsua» izatea.
Trussek, autokritikarik ez
Sunak gobernuburu bihurtu baino minutu batzuk lehenago utzi dio gaur Liz Trussek Erresuma Batuko lehen ministro izateari. Goizean egin du bere kabinetearen azken bilera, eta Buckingham jauregira joan da, Charles III.ari bere dimisioa aurkeztera. Downing Streeteko 10.enetik irtetean egin du azken hitzartzea lehen ministro moduan. Adierazi du beretzat «ohore bat» izan dela lehen ministro izatea, eta «inoiz baino argiago» duela herrialdearen erronkei «aurre» egin behar zaiela. Bere gobernuaren jarduna goretsi du, eta ez du autokritikarik egin; mintzaldi laburra egin du.
Ikusi gehiago: Trussek dimisioa eman du, egindako hutsegiteek eta toryen kaosak bultzatuta
Hala ere, dimisioa eman baino lehen, «barkamena» eskatu zuen Trussek aurreko astean, «hutsegiteengatik». Azken 50 urteetako zerga jaitsierarik handiena bultzatu zuen Trussek bere agintaldi laburrean, eta hori finantzatzeko, herrialdea zorpetzea proposatu zuen. Merkatuak eta Alderdi Kontserbadorea aurka azaldu zitzaizkion, eta izendatu zuen Ogasun ministro berriak —Jeremy Huntek— Trussen zerga politika «zuzendu» zuen. Handik gutxira aurkeztu zuen dimisioa Erresuma Batuko historiko agintaldirik laburrena izan duen lehen ministroak.
«Gure herrialdea ekaitz bati aurre egiten ari zaio oraindik», ohartarazi du lehen ministro ohiak. Ekaitzaren aurka «arrakasta» opa dio Sunaki, «herrialdearen mesederako». |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219912/urtaran-niretzat-ohorea-da-alkate-izatea-baina-ulertzen-dut-albo-batera-egiteko-garaia-ere-iristea.htm | Politika | Urtaran: «Niretzat, ohorea da alkate izatea, baina ulertzen dut albo batera egiteko garaia ere iristea» | Gasteizko alkateak lehen aldiz iradoki du ez dela berriro hautagaia izango. Araba Buru Batzarreko zuzendaritza gaur arratsaldean bilduko da, udal eta foru hauteskundetako hautagaiez eztabaidatzeko. | Urtaran: «Niretzat, ohorea da alkate izatea, baina ulertzen dut albo batera egiteko garaia ere iristea». Gasteizko alkateak lehen aldiz iradoki du ez dela berriro hautagaia izango. Araba Buru Batzarreko zuzendaritza gaur arratsaldean bilduko da, udal eta foru hauteskundetako hautagaiez eztabaidatzeko. | Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ez du argitu EAJko alkategai izango ote den berriro 2023ko udal hauteskundeetan, baina lehen aldiz iradoki du ez dela aurkeztuko. ETBko Egun on, Euskadi saioan egindako elkarrizketan esan duenez, «ohorea eta pribilegioa» da Gasteizko alkatea izatea, baina ulertzen du «albo batera egiteko garaia ere iristea». Gaineratu du hautagaia izango ote den erabakitzea ez dagoela bere esku, alderdiaren esku baizik. «Ni iritsi nintzen garai batean non alderdiak erabaki baitzuen nire parte hartzea beharrezkoa zela udal politikan, eta urrats hori egin nuen garai latz batean. Bost zinegotzirekin hasi ginen gobernatzen, eta zailena pasatu dudala uste dut», azaldu du. Erantsi duenez, ez du asmorik aulkian gozo geratzeko: «Ez nintzen bultzaka iritsi udalera, eta ez naiz aulkiari helduta joango. Badakit eguna iritsiko dela, eta iristen denean, gauza onak hartuko ditut, eta saiatuko naiz txarrak saihesten».
EAJren Araba Buru Batzarra gaur arratsaldean bilduko da, eta mahai gainean izango du gaia. Aste honetan bertan espero da Gasteizko Udalerako eta Arabako hautagaien izenak ezagutaraztea. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219913/haurrentzako-marrazki-bizidun-digitalak-sortu-dituzte-euskaraz-loa-eta-laia.htm | Bizigiro | Haurrentzako marrazki bizidun digitalak sortu dituzte euskaraz: 'Loa eta Laia' | Proiektua 2 eta 7 urte bitarteko umeentzat egina dago, eta helburu du musikara zaletzea eta balioak transmititzea. Bi neska musikari dira protagonistak. | Haurrentzako marrazki bizidun digitalak sortu dituzte euskaraz: 'Loa eta Laia'. Proiektua 2 eta 7 urte bitarteko umeentzat egina dago, eta helburu du musikara zaletzea eta balioak transmititzea. Bi neska musikari dira protagonistak. | Alabekin batera ikusten zituen marrazki bizidunak ez zitzaizkion «eredugarriak» iruditzen Josu Bergara publizista eta musikariari, eta bestelakoak egitea erabaki zuen. Bi urteren ondoren, lehen hauspo horretatik proiektu bat sortu da: Loa eta Laia. Bi neska musikari ditu protagonista saioak, euskaraz eginda dago, eta helburu «didaktikoa» ere badu, Bergarak azaldu duenez gaur goizean Bilboko Euskararen Etxean egindako prentsaurrekoan: publiko jakin bati bideratuta dago, 2 urtetik 7ra bitarteko haurrei, eta horiek musikara zaletzea eta balioetan heztea du jomuga.
Atal bakoitzak balio bat izango du oinarrian, eta abesti bana egingo dute propio. Musika estilo ugaritara joko dute, kanta «modernoak eta berritzaileak» egiteko: hala nola rocka, popa, folka, rapa, bluegrassa, reggaea eta jazza uztartuko dituzte. Bergarak berak taxutuko ditu abestiak; Ane Martinezek eta Leire Apariciok abestuko dituzte —Loaren eta Laiaren ahotsak dira, hurrenez hurren—, eta Nerea Alberdi eta David Sanchez Damian arduratuko dira musikaren moldaketaz eta produkzio artistikoaz. Paul Caballero ilustratzaileak landu ditu arlo grafikoa eta artistikoa. Hilean saio bat argitaratzeko asmoa dute, eta Loaetalaia.eus atalean ikusi ahalko dira bideoak, baita askotariko sare sozialetan ere: Youtuben, esaterako.
«Umeek behar dute produktu bat kalitatezkoa, euskarazkoa eta modernoa», Bergararen irudiko, baina, haren hitzei erreparatuta, ekoizpen gutxik betetzen dituzte ezaugarriok. «Aukera asko daude, baina gehienak ez dira Euskal Herrian egindakoak, ez dituzte kontuan hartzen bertoko kultura, ohiturak eta testuingurua». Loa eta Laia-k, berriz, Euskal Herriko gaiak landuko ditu; Gau Beltza jorratu dute aurrenekoan. «Historikoki, Euskal Herrian ospatu izan da. Orain, kultura anglosaxoiaren eraginez, beste oihartzun bat dauka. Haren aldarrikapen bat ere bada». Hiru minutu inguruko bideoan, kalabazak agertzen dira, baina baita argizaiolak, gaztainak eta trapu zaharrak ere, euskal tradizioari lotutako elementuak. Abenduan, euskara izango dute hizpide. Eta, bideoez gain, bestelako edukiak ere zabalduko dituzte.
«Gure haurrentzat egindako marrazkiak dira, eguneratuak, gaur egungo gatazka eta bizipenetara egokitutakoak», adierazi du Martinezek. Izan ere, musikariak ez ezik, irakasleak ere badira bera eta Aparicio —ondo ezagutzen dituzte adin horietako haurrak—, eta adierazi dute halako sorkarien «beharra» ikusten zutela.
Protagonista «apurtzaileak»
Gai jakin batzuk ez ezik, mundu ikuskera bat ere transmititzeko asmoa du proiektuak, Bergarak nabarmendu duenez. Besteak beste, berdintasunean oinarritzen dira marrazkiak. Eta protagonistetan euretan ere islatzen da irizpide hori. Bi neska gazte dira, musika banda bateko kideak, eta emakume «apurtzaileak eta gogorrak» dira, sortzailearen arabera. «Marrazkietan erakutsi ohi ez dituzten modukoak».
Ile arrosa du Laiak, eta berdea Loak. Eta musika taldea beste hauek osatzen dute: Nikok —ile laranja du, eta praka arrosak— eta Qiangek —gurpil aulkian doa—. Koloreak ere ez dira ausazkoak, Caballerok azaldu duenez. «Bakoitzak bere janzkera eta izaera ditu, eta koloreekin ere berdintasuna islatu dugu: koloreak guztienak dira». Irudi sinpleetara jo du ilustratzaileak. «Marra apurtzen ausartu naiz, dinamismoa eta punk izaera emateko». Zerbait «erakargarria eta ikusteko sinplea» sortzea zuten helburu, Bergarak gaineratu duenez.
Proiektua Bergarak eta Caballerok osatutako Paraxut ekoiztetxeak ordaindu du, nagusiki; hau da, sustatzaileek eurek finantzatu dute proiektua, eta euren denbora librean garatu dute. Eusko Jaurlaritzaren diru laguntza jaso dute, eta musikaren zati bat ordaintzeko erabili dute. Eta online denda bat irekitzeko asmoa ere badute. «Animazioa oso garestia da», argitu du Bergarak. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219914/euskal-herriko-proiektuek-236-milioi-jasoko-dituzte-auto-elektrikoen-planetik.htm | Ekonomia | Euskal Herriko proiektuek 236 milioi jasoko dituzte auto elektrikoen planetik | Espainiako Gobernuak bikoiztu egin du Volkswageni emandakoa, alemaniarrek Sagunt hirian bateria elektrikoen fabrika ez jartzeko mehatxua egin ondoren | Euskal Herriko proiektuek 236 milioi jasoko dituzte auto elektrikoen planetik. Espainiako Gobernuak bikoiztu egin du Volkswageni emandakoa, alemaniarrek Sagunt hirian bateria elektrikoen fabrika ez jartzeko mehatxua egin ondoren | Volkswagen taldearen presiopean, Espainiako Gobernuak ia 300 milioi euro gehiago jarri ditu mugikortasun elektrikoa sustatzeko sortutako ESEPE proiektu estrategikoan. Nola ez, Alemaniako multinazionalak eskuratuko du diru gehigarri horren zatirik handiena (200 milioi gehiago), baina onura atera dute Euskal Herriko proiektuek ere: abuztuan esan baino hogei milioi euro gehiago jasoko dituzte, 236 milioi guztira.
Europako Next Generation funtsek elikatzen dituzte ESEPE proiektu estrategikoak. Gaur Espainiako Gobernuak onartutakoaren helburua da auto elektrikoen eta beste ibilgailu elektrikoen inguruko industria sortzea eta garatzea. Euskal Herrikoen kasuan, furgonetak, ibilgailu militarrak, profesionalak eta autobusak finantzatuko dituzte.
Guztira, Espainiako Gobernuaren asmoa da EBren funtsetatik 2.975 milioi euro bideratzea ibilgailu elektrikoen garapenera. Atzo onartutakoa lehen deialdi bat da, aurki abiatzeko prest dauden proiektuekin. Beste bat egin nahi du, baina horretarako epeak luzatzeko baimena eskatu behar dio Europako Batzordeari.
Lehen deialdian 877,2 milioi euro banatuko ditu, hamar proiekturen artean. Industria Ministerioaren asmoa da lehen dirua urtea amaitu aurretik iristea enpresetara; zati bat laguntza zuzenak izango dira, eta bestea, interesik gabeko maileguak.
Volkswagen taldearentzat izango dira 397,37 milioi euro, abuztuan iragarritako 167,3 milioi euroak baino %137 gehiago. Diru horrekin finantzatuko dute Sagunten (Valentzia) eraiki nahi duen bateria elektrikoen fabrika. Lantegi horretatik hornitu nahi ditu Iruñeko lantegia eta Martorellgoa (Katalunia). VWek esan du 3.000 milioi euro inbertituko dituztela proiektu horretan, eta horietatik mila milioi laguntza publikoak izatea nahi zuen. Lehen kopurua oso urrun geratu zela ikusita, joan den astean atzera egiteko mehatxua egin zuen multinazionalak, eta berehala diru gehiago jarriko zutela esanez erantzun zion Reyes Maroto Industria ministroak.
Diru gehiago Euskal Herrira
Banaketa berri horretan hogei milioi gehiago eskuratuko dituzte Euskal Herriko lau proiektuek, 236,2 milioiraino. Erdia baino gehiago Mercedesek patrikaratuko du, Gasteizko bere lantegia furgoneta elektrikoak eraikitzeko egin behar dituen egokitzapenak finantzatzeko: 170,4 milioi izango dira, abuztuan iragarritakoa baino 11,1 milioi gehiago. 1.200 milioi euroren inbertsioa agindu du Alemaniako autogileak Arabako hiriburuan, eta promesa horrekin lortu du sindikatuen gehiengoarekin lan ituna berritzea.
Andoaingo SAPAk 32,86 milioi euro eskuratuko ditu (+7,7 milioi). Aperribai familiaren armagintza enpresak 54,2 milioi euroren inbertsioa egin nahi du ibilgailu elektriko arin bat egiteko.
Irizarrek, berriz, dirua eskatu du bere autobus elektrikoentzat bateriak eraikitzeko fabrika baterako. 54,9 milioi euroren proiektua da, eta 24,18 milioi jasoko ditu ESEPEaren bitartez (+0,16).
Gipuzkoako beste enpresa batek, Fagor Electronicak, 8,78 milioi (+1,7 milioi) jasoko ditu. 12,8 milioi euroren proiektu bat da ibilgailu industrial bat eraikitzeko.
Beste autogileak, zain
Euskal Herritik at, VWen proiektua alde batera utzita, diru gehien Hub Tech Factory proiektuak jasoko du (107,8 milioi), Nissanek Bartzelonan zuen auto lantegiaren lurretan deskarbonizazio hub bat sortzeko egitasmoak.
Stellantis taldeak 77,4 milioi euro jasoko ditu Opelen eta Peugeoten elektrifikazio proiektuetarako, eta 40 milioi patrikaratuko ditu Renaultek, baina espero da autogile horiek eta Fordek diru gehiago lortu ahal izango dutela hurrengo deialdian.
Oraingoz dirurik gabe geratu da Txinako Envisionek Extremaduran eraiki nahi zuen gigafaktoria. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219915/pablo-gonzalezen-auzian-esku-hartzeko-eskatu-diote-154-kazetari-eta-abokatuk-espainiako-gobernuari.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen auzian esku hartzeko eskatu diote 154 kazetari eta abokatuk Espainiako Gobernuari | Gutun bat igorri diote Jose Manuel Albares Bueno Atzerri ministroari, eskatuz Gonzalez Espainiaratzeko, hura aske uzteko eta modua emateko «prozesu justu bat» izan dezan. | Pablo Gonzalezen auzian esku hartzeko eskatu diote 154 kazetari eta abokatuk Espainiako Gobernuari. Gutun bat igorri diote Jose Manuel Albares Bueno Atzerri ministroari, eskatuz Gonzalez Espainiaratzeko, hura aske uzteko eta modua emateko «prozesu justu bat» izan dezan. | Polonian atxilotuta daukaten Pablo Gonzalez kazetariaren aferari heltzeko exijitu diote dozenaka kazetarik eta abokatuk Espainiako Gobernuko Atzerri ministro Jose Manuel Albares Buenori. Zehazki, eskatu diote Poloniako Gobernuari Gonzalez Espainiaratzeko, hura aske uzteko eta «prozesu justu bat bermatuko duen prozesu judizial bat» abiatzeko. «Espainiako Gobernuak eta Europako Batasunak ezin dute segitu baimentzen Espainiako, Europako herritar batek baldintza hauetan atxilotuta jarraitzea, ezta Europako Batasuneko estatu batek hain modu tematian bere oinarrizko eskubideak urratzea ere», salatu dute.
Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen (Polonia), Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Inkomunikatuta dago Gonzalez, baita haren abokatuarengandik ere. «Defentsarako eskubidea» urratzen du horrek, agiriaren sinatzaileen esanetan, zeina Giza Eskubideen Europako Hitzarmenean jasota baitago.
Gainera, Poloniako Fiskaltzak bi aldiz luzatu du Gonzalezen atxiloaldia, eta, ondorioz, bi urtez hala egoteko arriskua duela ohartarazi dute. Guantanamoko (Kuba) atxiloketa eremuan dauden presoen egoerarekin parekatu dute harena.
Sinatzaileen artean daude honako kazetari eta abokatu hauek: Teresa Aranguren, Begoña Lalana, Gonzalo Boye, Endika Zulueta, Olga Rodriguez, Martxelo Otamendi, Benet Salellas, Pascual Serrano, Mirta Nuñez Kazetaritza, Jose Manuel Marin Medem, Rafael Fraguas, Jose María Patiño, Marcelo Camacho Samper, Javier Couso, Miguel Riera eta Javier Saenz Munilla. Baita Euskal Herriko hedabideetan jarduten duten hainbat kazetarik ere; besteak beste, Amaia Goikoetxea Kazetarien Euskal Elkargoko dekanoa, Iker Bizkarguenaga Gara-ko kazetaria, Ainhoa Mujika El Diario Vasco-koa eta Xabier Lapitz EITBkoa. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219916/jaurlaritzak-inoizko-aurrekonturik-handiena-proposatu-du-14250-milioi-euro.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak inoizko aurrekonturik handiena proposatu du: 14.250 milioi euro | Energia krisiari eta prezioen garestitzeari aurre egiteko laguntzak emango dizkie behar handiena duten familiei. | Jaurlaritzak inoizko aurrekonturik handiena proposatu du: 14.250 milioi euro. Energia krisiari eta prezioen garestitzeari aurre egiteko laguntzak emango dizkie behar handiena duten familiei. | Pandemiaren ondorenarekin egin bezala, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak eragindako koiuntura ekonomiko «nahasiari» ere baliabide guztiekin erantzun nahi die Eusko Jaurlaritzak. Inoiz baino diru gehiago gastatuko du datorren urteko aurrekontuetan: 14.250 milioi euro, aurten baino %8,7 gehiago (1.142 milioi euro). Izan ere, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak uste du gobernuak baduela gaitasuna horretarako; batetik, zerga bilketa eta ekonomiaren bolada ona lagun dituelako; eta, bestetik, kontuak orekatzeko arauak beste urtebetez atzeratuta dauzkatelako eta Europako Next Generation funtsekin aparteko diru sarrera bat izango dutelako.
Horregatik, eta nazioartean zalantzaz betetako testuingurua izango dela espero den arren, sailburuak baikor begiratzen dio etorkizunari, eta uste du gai izango direla zerbitzu publikoei eusteko eta enplegua sortzeko. Zehazki, 2023an barne produktu gordina %2,1 handitzea espero dute, eta langabezia tasa %8,6ra jaistea, 12.000 lanpostu sortuta. Hori horrela, «erantzukizuna» eskatu die Vox ez beste alderdi guztiei, ahalik eta adostasun zabalena lortzeko, nahiz eta ez duten babesik behar aurrekontuak onartzeko. Aurrekontu proiektua ostiralean eramango dute Eusko Legebiltzarrera, eta abenduaren 23an bozkatuko dute.
Hitzartuz programa
Ohi bezala, hamar eurotik ia zortzi gizarte gastuetarako jarriko dira. Osasun eta Hezkuntza sailek hartuko dute aurrekontuaren zatirik handiena, eta bi horiek izango dituzte igoerarik handienak ere: %5,9 eta %7,5 gehiago, hurrenez hurren. Osakidetzak 202 milioi gehiago jasoko ditu datorren urtean, eta EHUk ia 23 milioi euro gehiago.
Lan eta Enplegu Sailak ere aurten baino 171 milioi gehiago izango ditu, eta aurrekonturik handiena duten sailetan hirugarrena izango da: 1.107 milioi denera. Horietatik 312 milioi DSBE diru sarrerak bermatzeko errentarako izango dira (%8,5 gehiago), eta 173 milioi bizitzeko gutxieneko diru sarrerarako. Etxebizitzarako laguntza osagarrirako 80 milioi euro ere jarriko dira. Lanbidek, berriz, 1.091 milioi euroko aurrekontua izango du.
Bestalde, inflazioaren eraginari eta prezioen garestitzeari aurre egiteko funts berezi bat ere onartu du Jaurlaritzak. Hitzartuz jarri dio izena, eta behar gehien dituzten familientzako laguntzak dira: 374 milioi euroko aurrekontua izango du guztira. Jaurlaritzak diru laguntzak emango dizkie berogailuaren fakturak ordaintzeko edota erosketak egin ahal izateko, besteak beste, baita etxebizitzetako leihoak aldatzeko ere. Jakiei dagokienez, Gurutze Gorriak kudeatuko du programa. Jada martxan daude neurri horietako batzuk, hain zuzen ere. Finantzen Euskal Kontseiluan aurreratutako errenta zergaren %2ko deflatazioa ere jasotzen du programak.
Inbertsioa eta berrikuntza
Jaurlaritzak inbertsioaren eta berrikuntzaren aldeko joera «berretsi» duela ere nabarmendu du sailburuak, %14 eta %12 igoko baitira horiei dagozkien diru sailak, hurrenez hurren. 1.800 milioi euro jarriko dira inbertsiorako, eta 658 milioi euro ikerketarako, garapenerako eta berrikuntzarako. Horiek hala, lehen halako hiru izango da AHTaren eta Hegoaldeko Trenbide Saihesbidearen lanetarako aurrekontua –135 milioi jasoko dituzte–, esaterako. Industriaren garapenak ere aurten baino 31 milioi gehiago izango ditu.
Langile publikoen soldata igoerari dagokionez, Jaurlaritzak bete egingo du Espainiako Gobernuak agindutakoa. Horrenbestez, %2,5 igoko ditu urtarrilaren 1ean, eta baliteke urtearen amaieran beste %1 igotzea. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219917/ozonoak-eragindako-kutsadura-handitu-egin-da-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-ekologistak-martxan-ek-salatu-duenez.htm | Gizartea | Ozonoak eragindako kutsadura handitu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Ekologistak Martxan-ek salatu duenez | Legeak araututako kutsadura ere %44 maizago gainditu da. Ekologistak Martxan taldeak salatu du administrazioak herritarrei ematen dien informazioa ez dela «egokia», eta ez dagoela «arazoaren larritasunera egokitua». | Ozonoak eragindako kutsadura handitu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Ekologistak Martxan-ek salatu duenez. Legeak araututako kutsadura ere %44 maizago gainditu da. Ekologistak Martxan taldeak salatu du administrazioak herritarrei ematen dien informazioa ez dela «egokia», eta ez dagoela «arazoaren larritasunera egokitua». | «2022. urtean asko igo da». Hori dio Ekologistak Martxanek zabaldutako azken txostenak, ozonoak eragindako airearen kutsadurari aipamen eginez. Datu zehatzak ere eman dituzte: legeak araututako kutsadura gainditu den maiztasuna ere handitu egin da 2012-2019 urte artekoekin alderatuta; zehazki, %44.
Ekologistak Martxan taldeak argitaratu du txostena, eta oinarritzat hartu ditu 2022ko urtarrilaren 1etik irailaren 30era Espainiako 490 neurketa estazio ofizialetan bildutako datuak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 32 estazio ere aztertu ditu, eta horietatik atera ditu ondorioak: udan, euskal herritar guztiek arnastu dute Osasunaren Mundu Erakundeak gomendatu baino ozono gehiago zeukan airea. Azpimarratu dute igoera horretan nabarmen eragin dutela bero boladek.
Hala ere, bi erreferentzia hartu daitezke kontuan aireak daukan ozono kutsadura neurtzeko. OMEk gomendatutako balioa alde batetik —hori erabili dute txostenean neurketak egiteko—, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako legediak erabiltzen duena bestetik, OMErena baino zabalagoa. Azken horren arabera, ez legoke 2020-2022 aldian aire kutsatua legezko estandarraren gainetik arnastu duen biztanlerik. Txostenean azpimarratzen denez, leku jakin batzuetan eragin du gehien kutsadurak: «Egoerak okerrera egin du bereziki Bilbo-Barakaldo aglomerazioan eta Kantauriko haranetan. Gainera, 2022an informazio atalasea hamalau aldiz gainditu da Bilbon, Kantauriko Haranetan eta Valderejon, Arabako barnealdean». Ekaineko eta uztaileko bero boladek igoera horretan eragin handia izan dutela dio txostenak.
Informazio falta
Talde ekologistak salatu du administrazioak herritarrei ematen dien informazioa ez dela «egokia», eta ez dagoela «arazoaren larritasunera egokitua»: «Ekainaren eta uztailaren erdialdeko kutsadura oso handiko gertakarietan, Eusko Jaurlaritzak gainditzeak bere webgunean argitaratu besterik ez zuen egin, herritarrei benetan jakinarazi gabe, nahitaezkoa den bezala». |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219918/gasteizko-askabide-klinikatik-gertu-ere-ezin-izango-dute-protestarik-egin-abortuaren-aurkakoek.htm | Gizartea | Gasteizko Askabide klinikatik gertu ere ezin izango dute protestarik egin abortuaren aurkakoek | Donostian egin moduan, Gasteizko epaile batek kautelazko neurriak hartu ditu abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenen aurka. | Gasteizko Askabide klinikatik gertu ere ezin izango dute protestarik egin abortuaren aurkakoek. Donostian egin moduan, Gasteizko epaile batek kautelazko neurriak hartu ditu abortatzera doazen emakumeei jazartzen dietenen aurka. | BERRIAk jakin duenez, Gasteizko epaile batek kautelazko neurriak hartu ditu Askabidek Gasteizen duen klinikaren aurrean abortuaren aurka protestak egiten dituztenen aurka: aurrerantzean ezin izango dute osasun zentroa dagoen lekutik ehun metrora gerturatu. Hil hasieran Donostiako epaitegi batek hartutako erabaki bera hartu du orain Gasteizko epaitegiak, Askabidek egindako salaketa aintzat hartuta. 40 dias por la vida abortuaren aurkako elkarteko kideen aurka jarri zuten salaketa Askabide klinikako arduradunek, eta haien aurka hartu ditu kautelazko neurriak epaileak orain. Gasteizko epaitegiaren ebazpena pozik jaso dute Askabideko kideek: «Garaipen berri bat da. Aurrera goaz, apurka», adierazi diote BERRIAri. Abortatzera doazenei jazarpena
Hilabeteak dira Askabidek Donostian eta Gasteizen dituen kliniketara abortatzera doazen emakumeei jazartzen hasi zirela. Gasteizko klinikaren kasuan, protesta horiek ugaritu egin ziren duela bi aste: abortuaren kontrako hainbat lagun osasun zentroaren atarian elkartzen ziren ia egunero arrosarioa errezatzera, Ez zaude bakarrik, zu laguntzeko gaude dioten afixak eskuetan dituztela. Askabideko arduradunek erabaki zuten salaketa jartzea pertsona horien aurka, eta baita Donostiako klinikaren atarian biltzen direnen aurka ere. Urteak dira jazarpena pairatzen dutela, baina orain Espainian indarrean den legediak berariaz debekatzen du halako protestak egitea, eta Askabidekoek helduleku hori baliatu nahi izan dute protesta horiek amaitzeko. Hain justu ere, joan den apirilaren 14an indarrean sartu zen Hego Euskal Herrian haurdunaldia eteten duten kliniken aurrean abortuaren aurkako protestak egitea debekatzen duen legea. Haren bidez, abortatzeko erietxe batera joaten diren emakumeei jazartzen aritzen direnak zigortu nahi dira. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219919/akordioa-nafarroako-metalgintzan-bizkaikoan-aldiz-greba.htm | Ekonomia | Akordioa Nafarroako metalgintzan; Bizkaikoan, aldiz, greba | CCOOren eta UGTren aldeko bozekin onartu da Nafarroako lan itun berria. Bizkaikoan, aldiz, ez da akordiorik egin, eta sindikatuek hil bukarako hiru greba egunei eutsiko diete. | Akordioa Nafarroako metalgintzan; Bizkaikoan, aldiz, greba. CCOOren eta UGTren aldeko bozekin onartu da Nafarroako lan itun berria. Bizkaikoan, aldiz, ez da akordiorik egin, eta sindikatuek hil bukarako hiru greba egunei eutsiko diete. | Nafarroako metalgintzak badu lan hitzarmen berria. CCOOk eta UGTk bost urterako akordioa sinatu dute APMEN eta ANEM patronalekin. Lehen hiru urteetarako (2022, 2023 eta 2024), soldatak %4,5 eguneratzea onartu dute, eta hurrengo bietarako, %2. Tarteak KPIaren araberako bi eguneratze egingo dituzte gutxieneko soldatentzat, eta 400 euroko bi ordainketa egingo dizkiete langile guztiei. Ituna 1.500 lantokiren eta 36.000 langileren lan baldintzen oinarria da.
11 hilabeteko negoziazioak gaur amaitu dira. Irailaren 26ko bileraren ondoren, patronalak esan zuen prest zeudela CCOOren eta UGTren eskaintzak aztertzeko. Bi aldeen arteko zubi bat ireki zen, eta akordioa gertu zegoela zirudien. Beste bi bilera nahikoa izan dira hura mamitzeko. Negoziazio mahaian hamabost ordezkari daude, eta CCOOk eta UGTk launa dituzte (ordezkaritzaren %53), nahikoa ituna ofizial bilakatzeko. ELAk ere lau ditu (%27,61), eta LABek, hiru (%14,59).
Akordioa CCOOren lehen eskaintza baino pixka bat xumeagoa da, hark %5eko eguneraketa eskatzen baitzuen, baina trukean 400 euroko bi ordainketa onartu ditu patronalak. Alfonso Huizi APMENeko idazkari nagusiak UGTren eta CCOOren jarrera goratu du, eta “elkarrizketa sozialaren eredu” direla nabarmendu du. Aldiz, kritika gogorra egin die ELAri eta LABi: «Beste sindikatuak beren propaganda sindikala egitera mugatu dira, langileen eskubideak hobetzeko negoziatu beharrean».
ELAren eta LABen ezezkoa ulertzeko, kontuan hartu behar da, besteak beste, akordioan ez dela ageri azpikontraten subrogazio eskubidea. Bizkaiko eta Gipuzkoako itunek jasotzen duten eskubide bat da, eta sindikatu subiranistek Nafarroara zabaldu nahi zuten. LABek kritikatu du langileen erosahalmena ez dagoela bermatuta, eta «atzerapausoak» eman direla malgutasun neurrietan.
Bizkaian, jarrerak are urrunago
Iruñean akordioa egin da; Bilbon, ordea, ez. Bertan, sindikatuek eta FVEM patronalak lan hitzarmena berritzeko aurtengo hamalaugarren bilera egin dute, eta ez dira ados jarri. Bi aldeek proposamen berriak jarri dituzte mahai gainean, baina jarrerak ez dira aldatu. Ondorioz, sindikatuek mantendu egin dituzte ostegunerako, ostiralerako eta azaroaren 2rako greba deialdiak. Era berean, badirudi harremanek okerrera egin dutela, ez baitago datarik hurrengo bilerarako. Bizkaiko metalgintzako lan ituna Euskal Herriko zabalduena da. 52.000 langileri eragiten die. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219920/estebanek-madrili-leporatu-dio-azpikeriaz-jokatzea-informazio-klasifikatuen-lege-aurreproiektuarekin.htm | Politika | Estebanek Madrili leporatu dio «azpikeriaz» jokatzea Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuarekin | Estebanek uste du Informazio Klasifikatuen Legea onartzen bada PSOEren eta PPren arteko akordio bati esker izango dela | Estebanek Madrili leporatu dio «azpikeriaz» jokatzea Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuarekin. Estebanek uste du Informazio Klasifikatuen Legea onartzen bada PSOEren eta PPren arteko akordio bati esker izango dela | Sekretu Ofizialen Legearen «eguneraketa» bat besterik ez da Espainiako Gobernuak aurkeztutako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua. Hala uste du EAJk Espainiako Kongresuan duen eledun Aitor Estebanek. Hark PSOEri kritikatu dio aldaketarako aukera bat galdu izana, ez delako ausartu urratsa ohiko bazkideekin eta PPren babesik gabe egiten. «Dena aldatu, ezer ez aldatzeko», horrela definitu du Estebanek Moncloaren aurreproiektua.
Goldatu elkarteak antolatutako hitzaldian, EAJren bozeramaileak esan du ez duela argi legealdia amaitu aurretik lege berria onartuko ote den, 2023ko maiatzean eta urte bukaeran hauteskundeak egingo baitira: «Inork ez du nahiko hauteskunde betean hau aldatu». Hala, uste du egitekotan egungo terminoetan edo antzekoetan egingo dela, PSOEren eta PPren arteko akordio bati esker. Eta hori «osoko zuzenketa bat aurkezteko moduko» testua litzateke.
Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek Pegasus auziak eragindako harrabotsaren erdian jakinarazi zuen 1968ko lege frankista aldatzeko asmoa. Aurkeztutakoa, baina, «azpikeriaz eta gauez» egindako proposamena dela uste du Estebanek. Urteetako geldiunearen ostean, «urgentziaz» atera zuten aurreproiektua, abuztuko lehen astea soilik emanik proposamenak aurkezteko.
Jeltzaleak azaldu duenez, Espainiako Defentsa Ministerioa izan zen mugitzen lehena, eta EAJrekin ere tratatu zuen gaia. Haren proposamenak, baina, ez zituen Estebanen espektatibak bete, besteak beste legedi konplexuago baten alde egin zutelako. Horren lekuko da ezarritako kategoria eta epe sistema. Estebanen ustez, zabalegia; besteak beste, 50 urteko epeak zehazten ditu goi mailako sekretuak desklasifikatzeko, horiek hamabost urtez luzatzeko aukerarekin.
Ez da, baina, konpondu gabe geratuko den arazo bakarra. Jeltzalearen esanetan, aurreproiektuak ez du aldatuko dokumentuak klasifikatzeko modua; ez, behintzat, dokumentuak ezkutu eta mugatu gisa kalifikatzeko. «Broma bat da. Autoritate zerrenda amaiezina da, eta gainera delegatu dezakete», salatu du, erabakia hartu dezaketen langile publiko kopuruari erreferentzia eginda. Era berean, salatu du aurreproiektuak, bere orokorkerian, «edozer» klasifikatzeko aukera ematen duela: «Ez dago tasatuta zein diren sekretu gisa deklaratu daitezkeen gaiak. Eskuak libre dituzte». Hala, kritikatu du zenbait gairekin zerikusia izate hutsak informazioa ezkutatzeko bide ematen duela, eta horrek, besteak beste, dokumentuak pilatzea eragin duela.
Argiari iluna
Arazoak klasifikatutako dokumentuen nolakotasunetik haratago doaz. Izan ere, Estebanek azaldu duenez, haiek sekretu deklaratzeko akordioak ere sekretuak dira: «Beraz, ez dakizu zer ezkutatzen den». Horrek zaildu egingo luke, esaterako, norbanako bati lotutako dokumentuen klasifikazioa galaraztea.
Antzera gertatzen da iraganean klasifikatutako dokumentuak desklasifikatzeko prozesuarekin ere. Interes zuzena duten pertsonei dokumentuak desklasifikatzeko eskaerak egiteko aukera eman arren, ezinbestekoa litzateke dokumentu zehatza eskatzea. «Baina, zuk nola dakizu zerbait klasifikatuta dagoela?», galdetu du Estebanek. Hala, lege berria onartu aurretik sailkatutako dokumentuek argia ikusteari trabak jarriko lizkioke testuak berak. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219921/migrazioa-nahierara.htm | Iritzia | Migrazioa? Nahierara | Migrazioa? Nahierara. | Urriaren 25ean BERRIAn Migrazioa? Ez, mila esker artikulua irakurtzeak izugarri harritu gaitu. Atentzioa eman digun lehen gauza hizkera da, ez inuzentea, eskuin muturraren diskurtsotik maileguan hartuta. Migrazioa masibotzat hartzen da, barbaroa, gaitza balitz bezala, gure Euskal Herri eskuzabalarekin kontrastean. Nahitaezko migrazioa eta eskubidedun migrazioa ez dira behin ere izendatzen. Migrazioa ez da herriak hipotekatzen dituen gaitz bat, egileak sinetsarazi nahi digun bezala, hipoteka hori lehendik ere bazegoen, oraindik ere existitzen da, eta, gainera, beren sorterria utzi ondoren geratzen den egoeraren errua ezin zaie migratzaileei egotzi. Erantzukizuna gurea da, Ipar globaleko gizarteak ez gara gai milioika pertsonak beren herrialdea uztera behartzen dituen erauzte, ekoizte eta kontsumitze eredua geldiarazteko. Pertsona migratzaileak hona datoz, gure enpresak eta armak han daudelako.
Ez dago hedabideetan migrazioaren aldeko iritzia sortzeko kanpainarik. Mugak ixtea etengabeko jarduera da. Adibidez, helmugako herrialdeek sorterri direnekin egindako dozenaka akordio, migrazio joan-etorriak geldiarazteko. 2016an, Belgikako Barne ministroak proposatu zuen Greziak ez lagatzea pasatzen bere kostaldera iristen diren txalupak, eta jendea itsasoan itotzen uztea. Distantzian eta denboran gertuago, ekainean Melillako hesietan 37 migratzaile hiltzea Espainiako Gobernuko presidenteak «ondo egindako lantzat» jo zuen. Sistema kapitalista arrazista da. Ez du populazio migrantea nahi, baina aldi berean behar du.
Migrazioa Iparraldearen eta Hegoaldearen arteko desberdintasun arrakala handitzearen ondorioz gertatzen da. Eta, hor bai, sistema kapitalistak migrazio irregularra bultzatzen du, eskubiderik gabeko eskulan baten gehiegizko ustiapena errazago gauzatu ahal izateko. Tokiko langile klaseak bere klase bereko sektore migratzailearekin duen harremanari dagokionez, artikulua eskuin muturreko sare sozialen antzeko mezuak azaltzen ditu: «Migratzaileek lana kentzen digute, eta soldatak beherantz bultzatzen dituzte». Oso mezu kaltegarriak langile klaseko kideen beharrezko batasuna bultzatzeko, beren jaioterria edozein izanda ere. Ezkerrari dagokio bulo horiek indargabetzea eta azaltzea migratzaileek ez datozela gure eskubideak kentzera. Eskubide osoarekin datoz planetako biztanle gisa dagokien aberastasunaren zatia erreklamatzera, aurretik kendu dieguna.
Artikuluak migrazio masiboaren aurkako tintak kargatzen ditu, «tokiko langileak desarmatzen dituena eta haien konkista sozialak arriskuan jartzen dituena» (…) «tradizio soziala eta bere burua defendatzeko baliabide sindikal eta politikoak dituen euskal gizartea prekarizatu eta desegiteko». Jarrera horiek lehen euskal sindikalismo abertzalearen sorrera urteetara garamatzate, eta langile etorkinak euskal langileen interesen etsaitzat hartzen zituen izaera erreakzionariora ere. Zorionez, posizio horiek ez dute inolako pisurik euskal ezkerrean, aspaldi onartu baitzuen euskal herritarra dela Euskal Herrian bizi eta lan egiten duena.
Soldaten beheranzko ustezko presioari buruz ematen duen datu bakarra da bere herriko etxeko langilearena, bilera batean lehen kobratzen zuenaren erdia kobratzen ari zela adierazi zuena, eta horren errua migrazioari egotzi zion. AHT-ELEk (Bizkaiko Etxeko Langileen Elkartea) argitaratutako datuen arabera, 40 orduko gutxieneko soldata gordina, 14 ordainsaritan, 655,20 euro zen 2016an, eta 1.125,83 euro 2021eko irailaren 1etik aurrera ( %72ko igoera).
Autorea argudio erreakzionario horiek ezkerrez errebindikatzeko kutsu solidarioz janzten saiatzen da. Alferrik. Lehenik eta behin, migratzaileei ez zaie soilik «arreta duina eman behar» eskubide berberak aitortu behar zaizkie. «Errefuxiatuen eta migratzaileen eskubideen erabateko defentsak migrazioa geldiarazteko borrokarekin bat etorri» behar duela dio. Migratzaileen eskubideen aldeko erakundeek egiten duten borroka ez da migrazioa geldiarazteko, nahitaezko migrazioaren kausak desagerrarazteko baizik. Proposamena da «etor daitezke, eta elkarrekin borrokatuko dugu hori egitera behartu duen egoeraren aurka». Egilearen postulatuen atzean haiek bat eta gu bat dago. Migrazioak «herriei kalte egiten diela» baieztatzen da. Karga ekonomikoa dela esan nahi badu, Euskadin, atzerritarren familia-kontsumoak 810 milioi euro gehiago eman zizkion ekonomiari 2018an, administrazio publikotik jaso zuena baino (Ikuspegi, 2020).
«Jasotzen duten herriak desartikulatu egiten ditu» [zeren eta] «Belaunaldiz belaunaldi, etorri berriak bigarren mailako herritarrak izango dira, gizarte bazterketaren mugan dauden poltsak, marjinaltasunaren, delinkuentziaren eta kulturen arteko talkaren ondorioekin», dio. Arrazismo destilatua. Espero dugu artikulu horretako jarrerek ez dutela jarraipenik izango ezkerreko lerroetan; hori bai beldurgarria litzateke. Egileak ez du planteatzen eskubideak dituen migrazio batek bere pronostikoan marraztutakoaren guztiz bestelako bizikidetza-egoera eragin dezakeenik. Ez dago ezer auzo, lan, eskola eta adiskidetasun loturei buruz, belaunaldirik itxaron gabe beste herrialde batzuetan jaiotako biztanleria integratzea ahalbidetuko dutenak (asimilatzeko asmorik gabe).
«Gaur egun, Nafarroan gertatzen diren hiru jaiotzetatik bat ama migratzailearena da. Bihar beranduturiko lehergailua izango da». Soilik arrazakerian topatzen dugu hitz hauen azalpena. Autorea migrazioaren aurka agertzen da, bere pentsamendu sakona mozorrotzen duen ezkerreko babes pantailarik gabe. Pentsamendu sabindarra historiaren ganbaratik ateratzen du, eta bere gisako ezker baten atetik sartzen da.
«Gu onak gara (gure Euskal Herri eskuzabala) eta beraiek esklabizaturiko pariak». Ez dira subjektu politiko gisa kontuan hartzen, zeintzuk autodeterminazio pertsonalerako eskubideak erabiliz, migratzeko erabakia hartu duten. Guk ez dugu pariarik ikusten, munduan aberastasuna birbanatzeko bidean dauden pertsonak, matxinatu direnak, sistemak esleitu dien biktimen rola onartzen ez dutenak baizik». Ez dugu uste artikuluaren egileak iritzi fidagarria duenik ezkerrari migrazioari buruzko gomendioak egiteko. Aitzitik, uste dugu komenigarria litzatekeela gogoeta sakona egitea eta jarrera horiek noren alde jokatzen duten hausnartzea jendaurrean jarri aurretik.
Artikulua honako hauek ere idatzi dute: Ongi Etorri Errefuxiatuak Plataformako kide German Garcia Marroquin, Luisa Menendez Aguirre, Itziar Fernandez Mendizabal, Marian Martinez Gavilan, Luis Arbide Gonzalez eta Miguel Virizuela Echaburu. | |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219922/betioneko-greba-batzordeak-eta-enpresak-akordioa-lortu-dute-soldata-kpiaren-arabera-igotzeko.htm | Ekonomia | BetiONeko greba batzordeak eta enpresak akordioa lortu dute soldata KPIaren arabera igotzeko | ELA eta LAB sindikatuen arabera, 2022ko KPIaren igoeraren arabera igoko diete soldata langileei: %6,4 | BetiONeko greba batzordeak eta enpresak akordioa lortu dute soldata KPIaren arabera igotzeko. ELA eta LAB sindikatuen arabera, 2022ko KPIaren igoeraren arabera igoko diete soldata langileei: %6,4 | Eusko Jaurlaritzaren BetiON telelaguntza zerbitzuko langileek lortu dute 2022ko oinarrizko soldata urteko KPIaren igoeraren arabera —%6,4— handitzea. ELAk eta LABek eman dute akordioari buruzko informazioa, enpresa batzordean gehiengoa duten sindikatuek. Antza, soldata igoera horren erdia «linealki» aplikatuko da, langile kategoria «baxuenen eta altuenen arteko aldeak» murrizteko.
Tunstall enpresak zuen zerbitzua emateko esleipena irailaren 30era arte, eta adierazi dute soldata igoera hori esleinpena zer enpresak duen jakin eta negoziazioei berriro ekin arte mantenduko dela.
63.000 pertsonari baino gehiagori ematen diote zerbitzua 265 langileek, eta 2021eko azarotik ari dira enpresarekin negoziatzen hitzarmen berria sinatzeko. Langileak martxoan hasi ziren grebak egiten, negoziazioen blokeo egoera salatzeko. |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219923/pilota-eta-surf-selekzioek-nazioartean-lehiatzeko-ituna-egin-dute-madrilen.htm | Kirola | Pilota eta surf selekzioek nazioartean lehiatzeko ituna egin dute Madrilen | Euskal selekzioek nazioartean jokatu ahal izateko baldintzak adostu dituzte, eta, oraingoz, bi kirol horiek betetzen dituzte. Halere, Espainiako Kirol Kontseilu Gorenak eta Nazioarteko federazioek izango dute azken hitza. | Pilota eta surf selekzioek nazioartean lehiatzeko ituna egin dute Madrilen. Euskal selekzioek nazioartean jokatu ahal izateko baldintzak adostu dituzte, eta, oraingoz, bi kirol horiek betetzen dituzte. Halere, Espainiako Kirol Kontseilu Gorenak eta Nazioarteko federazioek izango dute azken hitza. | EAJk eta PSOEk ituna egin dute Kirolaren Legearen inguruan, eta, horretan, zehaztu egin dituzte selekzioek nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko bete beharreko baldintzak. Horien arabera, oraingoz, surf eta pilota selekzioek lortuko lukete baimena. Halere, Espainiako Kirol Kontseilu Gorenak eta Nazioarteko federazioek izango dute azken hitza.
Testuaren arabera, lurralde bateko selekzioak lehiatu ahalko dira nazioartean kirol horrek «sustrai historikoak baldin baditu lurralde horretan».
Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarraren presidenteak agerraldia egin dute, «gaur Madrilen onartu den Kirolaren Legean Euskal Taldeak sartu duen zuzenketak euskal selekzioen ofizialtasunaren mesederako ekarriko duena» azaltzeko. Ortuzarrek irakurri du emendakinaren testua, eta gogoratu du bi alderdien arteko inbestidura akordioan jaso zutela selekzioei bidea emateko puntua. «Gaurko akordioak erakusten du euskal selekzioen ofizialtasuna benetan aintzat hartzen duela EAJk. Balio erraldoia ematen dio zuzenketa hau onartu izanari». Surfeko Euskal Federazioa nazioartekoaren parte izan zen Espainiako Federazioa sortu aurretik, Ortuzarrek gogoratu duenez. Era berean, pilota Euskal Herrian sorturiko kirola dela, eta lurraldearen izena duela esan du. Horregatik, bi kirol horiek betetzen dute legeak eskatzen duena.
Beste kirolak akordiotik kanpo zergatik geratu diren azaltzerakoan, «gure asmoa kirol guztietara zabaltzea zen, baina ez dugu lortu kontsentsu minimo bat». Prozesua pausuz pausu egin behar dela adierazi du. «Gaur ospatzeko eguna da. Ni, behintzat, abertzale eta kirolzale gisa, pozik nago. Ospatzera goaz».
Haatik, adosturikoa «urrats txiki» bat dela esan du Mertxe Aizpuruak, EH Bilduko eleduna dena Espainiako Kongresuan. «Zergatik beste kirolak ez? Pilotan aritzeko euskal herritarrak izan gaitezke, eta futbolean jokatzeko ez?», galdetu du. Euskal selekzio guztien ofizialtasuna eskatu du EH Bilduk «salbuespenik gabe».
«Sekulako berria da»
«Oso-oso pozik nago. Urte asko eta asko egin ditugu hau lortzeko borrokan, eta lan nekaezin horren ondorioa da hau. Herriak egin du lana, eta herriaren lorpena da. Inork ez dezala bere gain hartu, etekina hartzeko», esan du Martxel Toledo Euskal Selekzioaren Aldeko Iritzi Taldeko (ESAIT) kide izandakoak. Pilotari ohia izanik, ezin du ezkutatu «ilusio berezia» egiten diola pilotan ofizialtasuna lortu izanak. Hala ere, zehaztu du ikusteko dagoela ea erabakiak zein ondorio izango dituen. Baina argi du: «Lehen urratsa da, urrats handia».
Toledoren arabera, akordioak agerian uzten du haiek «beti» nabarmendu zutena: «Arazoa ez zela juridikoa, politikoa baizik. Ados jarri dira politikariak legea aldatzeko, eta, horri esker, aukera hau izateko. Ez dakit nola, baina ospatzeko eguna da hau».
Pozarren mintzatu da Iera Agirre pilotaria ere. Hark irakurri zuen ofizialtasunaren aldeko agiria hilaren 12an Durangon egindako agerraldian (Bizkaia). «Ikusteko dago akordioak zein ondorio dituen, baita nola geratzen den nafarron egoera. Baina ikaragarria litzateke euskal selekzioa nazioartean ofizialki lehiatzea. Bizitza guztia daramagu hori eskatzen, gure kasuan, pilotan, eta sekulakoa litzateke asmo hori gauzatzea; ametsa betetzea litzateke. Egia esan, ez nuen itxaropen handirik; uste nuen ez zela posible izango. Iraganean indar handiagoa izan du selekzioaren aldeko aldarrikapenak, eta ez da asmo hori gauzatu. Baina, zorionez, orain iritsi da, eta oso pozik nago. Berri oso pozgarria da euskal gizartearentzat».
Aitortu duenez, aukera izan du Miarritzeko Munduko Txapelketan aritzeko, frontballean, baina sentimendua ez dela bera, eta, Espainiako selekzioak ez diela %100ean ordezkatzen. «Euskal selekzioak aukeratu izan banu Munduko Txapelketa jokatzeko, ez nuen zalantza egingo».
Kike Zurutuza Euskal Herria Kirola elkarteko ordezkariak, berriz, hiru puntuko balorazioa egin du. «Batetik, pozik gaude, urrats txikia edo handia izan arren, guk nahi dugun norabidean doalako. Baina bestetik, zuhurtziari eutsi nahi diogu. Ez dakigu zehazki zer dagoen akordio horren atzean. Askotan, eta batez ere, politikan, lerroburu handiak ematen dira, eta gero, ez dago ezer horren atzean. Ikusi nahi dugu zer dagoen akordioaren atzean. Azkenik, deia egin nahi diegu beste kirol federazioei, haiek ere ofizial izateko eskaera egin dezaten. Mahai gainean egon behar da eskaera hori, ekuazio politikoan sartu ahal izateko». |
2022-10-25 | https://www.berria.eus/albisteak/219924/mendoza-izango-da-eajren-gipuzkoako-ahaldungaia-eta-artolazabalgasteizko-alkategaia.htm | Politika | Mendoza izango da EAJren Gipuzkoako ahaldungaia, eta Artolazabal Gasteizko alkategaia | Ramiro Gonzalez berriz izango da Arabako ahaldungai. | Mendoza izango da EAJren Gipuzkoako ahaldungaia, eta Artolazabal Gasteizko alkategaia. Ramiro Gonzalez berriz izango da Arabako ahaldungai. | Zalantzak eta zurrumurruak uxatu ditu EAJk. Arratsalde bakarrean iragarri ditu Gipuzkoako ahaldungaiaren, Arabakoaren eta Gasteizko alkategaiaren izenak: Eider Mendoza, Ramiro Gonzalez eta Beatriz Artolazabal.
Izen dantza ibili da Gipuzkoan azken egunetan, jakina baitzen Markel Olano egungo Gipuzkoako ahaldunak ez zuela karguan errepikatuko, eta EAJk emakume bat proposatuko zuela haren ordez. Aurreratu zuen berripaper honek aukera gehien Mendozak zuela, eta atzo arratsaldean baieztatu zuen Gipuzkoako Buru Batzarrak. Bi ezaugarri nabarmendu zizkion hautagaitza arrazoitzean: batetik, «gaitasun profesionala eta politikan eta erakundeetan eskarmentua» izatea; eta, bestetik, «EAJko taldearen sendotasuna» duela, «euskal lurralde gisa Gipuzkoako aurrerabidea bultzatzeko» eta «gipuzkoarren ongizatea eragiteko proiektu politikoa betetzen jarraitzeko, garapen ekonomikoan, justizia sozialean eta burujabetza politikoan oinarrituta». Gipuzkoako Foru Aldundiaren bozeramailea da egun Mendoza. Hala da 2019tik. 2001 eta 2011 bitartean EAJko legebiltzarkide izan zen Gasteizen, eta, urte horretatik aurrera, batzarkide izan da Gipuzkoan.
Jakin-mina zegoen EAJren Gasteizko alkategaia nor izango zen jakiteko ere; are, goizean Gorka Urtaranek iradoki ostean ez zuela karguan jarraituko. ETBko Egun on, Euskadi saioan egindako elkarrizketan esan duenez, «ohorea eta pribilegioa» da Gasteizko alkatea izatea, baina ulertzen du «albo batera egiteko garaia ere iristea». Arratsaldean bilera egin ostean jakinarazi du Arabako Buru Batzarrak Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua izango dela alkategaia. Alkate ez, baina zinegotzi izana da Gasteizen Artolazabal, 2000 eta 2007 artean. GHorren ostean, Gasteizko Santiagoko ospitaleko Ekonomia eta Finantza zuzendari izendatu zuten, eta Osakdietzako Ekonomia eta Finantza Zerbitzua zuzendu zuen gero. 2015ean batzarkide izendatu zuten Araban, baina urtebete iraun zuen, eta sailburu da ordutik.
Ahaldungai izateko, berriz, egungo bera proposatu du EAJk: Ramiro Gonzalez. 2015etik da Arabako ahaldun nagusia, eta 2007tik, batzarkidea.
Batzar Nagusietako lehendakarigaiak ere aurkeztu zituen EAJk: Xabier Ezeizabarrena Gipuzkoan, eta Irma Basterra Araban. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219950/da-pro-sortzaile-eta-programatzaileen-arteko-topaketa-egingo-dute-abenduaren-5ean.htm | Kultura | 'DA! Pro' sortzaile eta programatzaileen arteko topaketa egingo dute abenduaren 5ean | Musikariek eta familia ikuskizunetako sortzaileek euren proiektu berriak aurkeztu ahal izango dituzte teknikari eta profesionalen aurrean. Sortzaileen datu eta proiektuekin katalogo bat sortuko dute. | 'DA! Pro' sortzaile eta programatzaileen arteko topaketa egingo dute abenduaren 5ean. Musikariek eta familia ikuskizunetako sortzaileek euren proiektu berriak aurkeztu ahal izango dituzte teknikari eta profesionalen aurrean. Sortzaileen datu eta proiektuekin katalogo bat sortuko dute. | Laugarren urtez, Durangoko Azokak DA! Pro sortzaile eta programatzaileen arteko topagune profesionala antolatuko du. Aurten, egitasmo hau abenduaren 5ean antolatuko da, hau da, azoka hasi baino bi egun lehenago, bi espaziotan: Durangoko Bizenta Mogel liburutegian eta San Agustin kulturgunean.
Gerediaga elkarteko koordinatzaile Beñat Gaztelurrutiak adierazi duenez, DA! Pro mantentzeko apustua egin du Durangoko Azokak, estrategikoa baita Azokarako: «Orain dela lau urte hasitako bideari eutsi nahi izan diogu. Kulturaren plaza profesionalentzako topagunea izatea da gure helburua, etorkizunean proiektu berriak sortzea bultzatzeko». Durangoko Azokarekin batera, proiektu honetan parte hartuko dute BBK-k, Musika Bulegoak, Bizenta Mogel bibliotekak eta Berbaro elkarteak.
Iaz bezala, bi arlo landuko ditu aurten DA! Pro egitasmoak: musika alde batetik, eta familia ikuskizunak bestetik. Abenduaren 5ean izango dira topaketa biak, 09:00etatik aurrera: musikariak San Agustin kulturgunean batuko dira, eta familia ikuskizunak, Bizenta Mogel bibliotekan. Kasu bietan, sortzaileek aukera izango dute programatzaile, teknikari eta bestelako profesionalen aurrean euren proiektua aurkezteko, 10-15 minutuz. Horrela, programatzaileek bertatik bertara sortzaileak eta euren kultur proposamenak ezagutzeko aukera izango dute. Aurkezpenak euskaraz izango dira.
Izena emateko epea irekita dago sortzaile eta profesionalentzat. Artistek azaroaren 10era arte izango dute epea, eta programatzaileek, azaroaren 30era arte, denek ere www.durangokoazoka.eus webgunean.
Aurkezpenez gain, aurten katalogo bat sortuko du Durangoko Azokak jasotako kultur proposamenekin (bai musikan, bai familia ikuskizunetan). Katalogo hori programatzaile, teknikari eta bestelako profesionalen eskura jarriko dute, urte osoan kontratazioak egiteko aukera emateko. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219951/immigrazioaren-aurkako-politika-ezkerretik.htm | Iritzia | Immigrazioaren aurkako politika ezkerretik? | Immigrazioaren aurkako politika ezkerretik?. | Harriduraz irakurri dut ezkerretik immigrazioaren aurkako politika egiteko deia. Harriduraz, sinatzailea ez delako edonor ezker abertzalean.
Gogoan izan behar da euskal alderdi, erakunde eta gizarte-erakunde gehienek oinarrizko adostasuna lortu dugula Euskal Herrira iristen zaigun immigrazioa pertsona horiek horretarako eskubidea dutela aintzat hartzeko eta euskal gizarteari egindako ekarpen gisa balioesteko. Horretarako, bigarren mailako herritarren egoera arinduko duten politikak garatu behar dira, atzerritartasun-lege diskriminatzaileek eta gizartean dauden jarrera arrazista eta xenofobo askok kondenatzen baitituzte.
Adostasun horren aurrean, orain arte, Vox dago, eta, askotan, Alderdi Popularra. Voxek immigrazioa geldiaraztea eskatzen du, gure gizarteak suntsitzeko interesa duten interes oligarkikoek sortutako arazo gisa kalifikatzen du, langile klaseen aurrez aurre jartzen du eta langabezia handitzearen arrazoi gisa, Europako muturreko eskuindarren eta AEBetako alderdi errepublikanoaren diskurtsoek oinarri duten ordezpen handiaren teoria harrotzen du, beren eskubideen alde mobilizatzen garenok salatzen gaitu immigrazioa sustatzea leporatuz... Bada, orain bandera horiek ezkerraren jarrerak izatea planteatzen da.
Artikulugileak argi uzten du, titularretik bertatik, bere mezua: Migrazioa? Ez, eskerrik asko. Gaitz gisa definitzen du, minbizi gisa. Masibotzat jotzen du, barbarotzat, Euskal Herria lasaitzen eta desartikulatzen duela eta kapitalisten estrategia bati erantzuten diola argudiatuz; planetaren jabeek inokulatua omen da gaitz hori, zeintzuek euskal gizartea prekarizatzea eta desegitea bilatzen duten eta etorkina horretarako tresnarik onena bihurtzen duten, tokiko langileak desarmatu eta haien konkista sozialak arriskuan jarriz... eta jaiotze-tasa handiagoak bihar gehiengo bihurtuko dituela ohartarazten du, hori bonba atzeratutzat joz. Eta euskal ezkerra eta Euskal Herri osoa politika kriminal horren konplize bihurtu garela kritikatzen du egileak, migrazioa sustatzen dugula eta tonto erabilgarritzat hartuak garela. Bere irtenbidea? Antiinperialismoa, etorkina etortzera behartuta egon ez dadin borrokatzea, eta Suediako eta Alemaniako ezkerreko alderdien bideari jarraitzea, zeinak, dirudienez, migrazio masiboen aurrean beren jarrera okerra aldatzea planteatzen ari baitira. Bitxia bada ere, ulertzen du hori guztia bateragarria dela errefuxiatuen eta migratzaileen eskubideen erabateko defentsarekin.
Ba ez. Muturreko eskuindarrek zuzentzen dituzten jarrera politiko horiek bateraezinak dira errefuxiatuen eta migratzaileen eskubideen erabateko defentsarekin. Aitzitik, gaur egun migratzaileek eta errefuxiatuek bizitza hobea bilatzeko duten eskubidearen aurka daudenen jarrerak indartzen dituzte, bai beren buruarentzat, bai beren familientzat, ahal duten lekuetan. Izan ere, hori da gakoa, eskubide hori aitortzea eta eskubide hori egikaritu ahal izateko borrokatzea, gure herrialdeetara modu seguruan iristeko aukera izan dezaten eta gainerako herritarren eskubide eta betebehar berberak izan ditzaten.
Jakina, lehenengo eskubidea da beren herrialdeak uztera behartuta ez egotea, eta horrek etengabeko aldarrikapena izan behar du. Baina hori, praktikan, oso epe luzerako eginkizuna da. Eta gaur egun, migrazioa geldiarazteko deia egiten duen edozein politika da politika hori ondorio kriminalekin egiten ari direnen errotara ura botatzea. Politika horiekin batera, jatorrizko herrialdeetako egoerak hobetzeko eta lagundutako garapena bultzatzeko diskurtso errukiorra egiten da beti.
Eta ez, gaur egungo immigrazioak, artikulugileak masibo deitzen duenak, ez du Euskal Herria oztopatzen eta desartikulatzen. Herri honetan, gure urruneko iraganera jo gabe, gure herri eta auzoetara Estatuko beste eskualde batzuetako migratzaileen saldo oso garrantzitsuak iristen ikusi ditugu, euskal ekonomiaren beharrak asetzen lagundu dutenak, burgesiari eskubideak kentzeko borrokako mugimendu sindikaletan lehen lerroan parte hartu dutenak, gure egungo gizartea eratu dutenak, gizarte anitz eta askotariko gisa. Egia da, gaur egungo migrazioek beste jatorri batzuk dituzte, beste kultura-esparru batzuetatik datoz, beste ezaugarri etniko batzuk dituzte, batzuetan beste erlijio batzuk dituzte... eta hori al da desberdintasuna? Gaur egun, iraganarekin kontrastean, tresna instituzional propioak ditugu, baina ez dira nahikoak, gizartean duintasunez eta eskubideak aitortuz sartzea ahalbidetuko duten politikak antolatu ahal izateko.
Lan-prekaritateak eta eskuratutako lan- eta gizarte-eskubideen aurkako erasoak ez dituzte migratzaileek eragiten. Aspaldi hasi ginen jasaten, migratzaile talde berri horiek iristen hasi baino lehen, duela hiru hamarkada baino gutxiago. Horren arrazoiak sistema ekonomiko gero eta harrapariago eta ustiatzaileago baten garapenean bilatu behar dira. Eta sistema horri aurre egiteko sindikatu indartsurik ez egotean, ez direnak mugatuko kontratu finkoa duten langileen, enpresa handietako langileen edo funtzionarioen defentsara, edo gero eta eragin txikiagoa duten ezkerreko alderdietan, soldata-, prekaritate- eta lan-baldintza irregularrak ahalbidetzen dituzten gobernuetan, egunez egun langile klaseak pobretzen dituztenak. Horren erantzule migrazioa egitea, bidegabea ez ezik, kanpoko errudunak bilatzen dituzten biztanleengan oso errotuta dauden ideiak piztea ere bada, norberaren eta barruko arrazoiei aurre egin beharrean.
Emakumeek eskubide osoa dute autodeterminatzeko, zenbat seme-alaba izan nahi dituzten erabakitzeko eta horretarako aukerak izateko. Gaur egun, oraindik ez da lortu. Seme-alaben zaintza haien esku dago oraindik. Haien lanerako sarbideak eta horren baldintzek diskriminatzaileak izaten jarraitzen dute. Lur horietan aurrera egiten ez den bitartean, bertako emakumeen jaiotza-tasa oso txikia izango da. Borroka gaitezen baldintza horiek aldatzeko, eta, behin hori lortuta, bertako emakumeek eta kanpotik etorritakoek eskubide osoa izango dute nahi dituzten seme-alabak izateko.
Migratzaileek gure herrialdeetan bizitza bilatzeko duten eskubidearen alde borrokatzen garenok ez dugu migrazioa sustatzen, ez dugu dei efektua deritzona sortzen, hots, gure gizartea, euskal gizartea, oinarrizko balioetan oinarrituta egituratzen laguntzen dugu, hau da, pertsona guztientzako eskubide-berdintasunean oinarrituta. Balio horiek ez dira ezkertiarren ondare esklusiboa. Eta ez dugu migrazioen irudia geldiarazteko, borrokatzeko eta kriminalizatzen laguntzeko arazo gisa sendotzen laguntzen, baizik eta historian zehar continuum gisa, mundu desberdin batean oinarrituta, bai, baina zirkulazio askerako eskubidea Mendebaldeko herrialde batzuetako herritarren pribilegio batera mugatu gabe, hori baita gaur egun gertatzen dena.
Ezkerrekoak direla aldarrikatzen duten pertsonek bandera horiek altxatzearen eta ezkerreko alderdiei bandera horiek beren gain hartzera deitzearen larritasuna da eskuin muturreko diskurtsoak legitimatzen laguntzen dutela, Europako Batasunaren gehiengoaren aldeko haizearekin; baina, gaur egun, ez dute oihartzunik euskal gizartean. Eskuin muturrari bere karta berberekin aurre egin nahi izateak gogora ekartzen du askotan egiaztatu dena: jatorrizkoaren eta fotokopiaren artean, aukera argia da. | |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219952/emakumeak-erakundeen-laquolehen-lerroanraquo-jarri-nahi-ditu-eajk.htm | Politika | Emakumeak erakundeen «lehen lerroan» jarri nahi ditu EAJk | Alderdiak «autokritika» egin duela ziurtatu du Ortuzarrek, urte askoan «gizon gehiegi» eduki dituelako hautagai gisa | Emakumeak erakundeen «lehen lerroan» jarri nahi ditu EAJk. Alderdiak «autokritika» egin duela ziurtatu du Ortuzarrek, urte askoan «gizon gehiegi» eduki dituelako hautagai gisa | Eusko Jaurlaritzan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietan, eta Gasteiz, Bilbo eta Donostiako udaletan gizonak dira agintari gorenak. Denak EAJrenak. Egoera hori aldatu nahi du Andoni Ortuzar presidente duen alderdiak, eta horretarako urratsa egin duela esan du. Gipuzkoan eta Bizkaian emakumeak aukeratu ditu ahaldungai izateko, Eider Mendoza eta Elixabete Etxanobe hurrenez hurren. Gasteizko Udalerako ere emakume bat ipini du alkategai: Beatriz Artolazabal, egungo Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua Eusko Jaurlaritzan.
Ikusi gehiago: EAJk hautagaiak iragarri ditu: Mendoza Gipuzkoan, eta Artolazabal Gasteizen
Hautagai horiek ahaldun nagusi eta alkate bihurtuko beharko lukete agintari makilak EAJko emakumeen eskuek har ditzaten, 2023ko udal eta foru hauteskundeen ondoren, baina, gaur bertan, horretarako urratsa egin duela nabarmendu du EAJko presidente Andoni Ortuzarrek. Esan du EAJrentzat beharrezkoa dela emakumeak erakundeen «lehen lerroan» jartzea, eta «autokritika» egin duela alderdiak, urte askoan «gizon gehiegi» aurkeztu dituelako hautagai gisa kargudun nagusi izateko.
«Lurralde exekutiba guztiek badakite genero aldagaiari erreparatu behar zaiola, eta, emakume hautagaiak edukitzeko, beste batzuk aldatu behar dira», adierazi du Ortuzarrek, Gorka Urtaranen erreleboa azaltzean. Egungo Gasteizko alkateak ez du jarraituko aginte makila lortzeko lehian, EAJren hautagaia Beatriz Artolazabal izango da eta. Urtaranek ez ditu lortu emaitza onak alderdiak martxan jarritako inkesta prozesu batean, eta errelebo hori egitea erabaki du. Gasteizko Udalerako lehia estua egongo da Soziometroaren arabera. Zazpina zinegotzi lortuko lituzkete EAJk eta EH Bilduk, eta seirekin geldituko litzateke PSE-EE, betiere Soziometroak dioenez.
Urtaranen bertuteak
Ortuzarren arabera, Gorka Urtaran eta Araba Buru Batzarrak bat etorri dira egungo egoera interpretatzean: «Bi errealitate batzeko unea dela ikusi dute: emakumeari bide ematearena eta udal ziklo bat amaitzearena». Nolanahi ere, hautagaien proposamenak lurraldeen batzordeek egiten dituztela azpimarratu du EAJko presidenteak, eta militanteen esku dagoela azken erabakia. Urtaran «EAJren aktibo politiko handia» dela gaineratu du, eta ez dela «iraganeko pertsona bat»: «Etorkizun handia dauka».
EAJko presidenteak honela jarraitu du alderdiak hautagaitzatik kendu duen politikariaren bertuteak goratzen: «Ez daude hainbeste pertsona hain prestaturik eta oreka politiko horrekin». Urtaranek «metatzen duen jakintzarentzat» alderdian badela lekua esan du Ortuzarrek; «eta ez bakarra, zenbait baizik».
Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako EAJk proposatu dituen hautagaiak berresten dituztenean oinarriek, hiru gizon eta hiru emakume izango ditu alderdiak zerrendaburu gisa. Azken udal eta foru hauteskundeetan gizonak izan ziren seiak. Datorren urteko maiatzeko bozetan Ramiro Gonzalez lehiatuko da Arabako ahaldungai gisa, eta Eneko Goia eta Juan Mari Aburto alkategai gisa, Donostian eta Bilbon. Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldungaiak, berriz, Elixabete Etxanobe eta Eider Mendoza izango dira, eta Gasteizko alkategaia Beatriz Artolazabal. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.