date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219953/nafarroan-torturak-izan-duen-eragina-salatzeko-konferentzia-antolatu-dute.htm | Politika | Nafarroan torturak izan duen eragina salatzeko konferentzia antolatu dute | ‘Tortura, Nafarroatik Haratago’ lelopean Nafarroako Torturatuen Sareak konferentzia antolatu du azaroaren 17an 18:30ean, Nafarroako Medikuen Elkartearen egoitzan. | Nafarroan torturak izan duen eragina salatzeko konferentzia antolatu dute. ‘Tortura, Nafarroatik Haratago’ lelopean Nafarroako Torturatuen Sareak konferentzia antolatu du azaroaren 17an 18:30ean, Nafarroako Medikuen Elkartearen egoitzan. | «Ezinbestekoa da torturak Nafarroan izan duen eragina zabaltzea eta gertatutakoaren berri ematea. 1960tik 2012ra bitarte arrazoi politikoengatik Estatuko segurtasun indarrek eragindako tratu txar eta torturak ikertzea ezinbestekoa da», esan du elkarteko Jorge Txokarrok.
Prentsaurrekoan azaldu dutenez, gaian adituak diren estatu eta nazioarteko hizlariak egongo dira azaroaren 17ko konferentzian: Angel del Cura Anton, Olivier Peter, Helena Sola eta Santiago Bereziartua, besteak beste. Herritar guztiei irekitako hitzaldia izango dela esan dute elkartetik, eta interesa duten pertsonen parte hartzea sustatu nahi dute.
«Azken garaian torturatuen gaiak gure herrialdean itzaletik argira ateratzen lortzen ari gara», adierazi du elkarteko Ainara Gorostiagak, eta adibide gisa EHUko Kriminologiaren Euskal Institutuak abiarazi duen torturaren ikerketa aipatu du. Oraindik bide «luzea» dagoela esan du Gorostiagak, baina lurraldeko torturaren errealitateari buruzko argazki «osoagoa» sortzea da helburua: «Gizarteari eta etorkizuneko belaunaldiei zor diegu gertatutakoa argitzea, hori baita praktika hau desagerrarazteko modurik eraginkorrena».
Azaroaren 17rako konferentziaz gain, azaroaren 20an Santiago Bereziartuak, Argentinako Giza Eskubideen arloan adituak, hitzaldia emango du Iruñean. Argentinan diktaduran jasandako torturaren inguruan hitz egiteko 17:30ean Kondestable Jauregian egongo da. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/219954/ager-topaketak-euskaltzaleen-elkargunea.htm | albisteak | Ager topaketak, euskaltzaleen elkargunea | Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak elkartuko dira Ager topaketetan Azkoienen, azaroaren 5ean. | Ager topaketak, euskaltzaleen elkargunea. Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak elkartuko dira Ager topaketetan Azkoienen, azaroaren 5ean. | Ager topaketen helburua da Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko euskaldunak eta euskaltzaleak batzea, eremu horretan euskarak dituen erronken aurrean lehentasunak adosteko eta norabidea bateratzeko, esperientziak trukatzeko eta helburuez mintzatzeko. Ager topaketak azaroaren 5ean izango dira Azkoienen (Nafarroa).
Agerraldia mugimendua da antolatzailea. Nafarroako erdialde eta hegoalde zabalean, erromatarrek Ager vasconum deitu zuten eremuan, alegia, euskarari hauspo berria eman nahi dion mugimendua da Agerraldia. Horretarako, ekitaldiak eta jarduerak antolatzen ditu, euskararen ezagutza bultzatzeko, euskararen erabilera sustatzeko, euskararekiko jarrera baikorrak birsortzeko eta, bidenabar, eremu horretan euskararen alde ari direnak saretzeko eta indarrak batzeko.
Errigoraren eskutik jaio da Agerraldia, baina izaera propioa du, bertatik bertarako mugimendua baita. Agerreko euskaltzaleen mugimendua izan nahi du, baina inor ordezkatzeko asmorik izan gabe, ezta beste inori dagokion lekua hartzeko xederik ere. «Agerreko euskararen aldeko indarrak batu eta biderkatzea da gure nahia; orain arteko euskalgintzaren ahaleginak sendotu eta ahalegin berriei bide egin nahi diegu».
Agerreko euskaldun eta euskaltzaleak bat egiteko garaia dela uste dute. «Ez, noski, denok berdin aritzeko, baizik eta nork bere eremuan eta bere tresnen bidez sokaren mutur beretik tira egiteko. Izan ere, gure eremu zabalean euskarak dituen erronka erraldoiei eusteko ezinbestekoa izanen zaigu euskalgintzaren lehentasunak adostea eta norabidea bateratzea».
Azkoienen burutuko diren Ager topaketak baliagarriak izango dira horretarako. «Galderak mahai gainera ekarri eta erantzunak topatzen hasteko lehen saiakera izatea nahi genuke. Esperientziak trukatzeko eta helburu konpartituez eztabaidatzeko giroa sortu nahi dugu, iraganetik ikasteko eta etorkizuna elkarrekin asmatzeko. Argi dugu bertatik zehaztu behar direla Agerrean euskarak dituen erronkak, eta erantzunak ere Agertzaileen eskutik etorri behar direla. Geuk ezagutzen ditugu gure beharrak, gaitasunak eta aukerak, eta geuk erabaki behar dugu horiekin zer egin».
Beraz, Azkoienen Agerreko euskaldunak eta euskaltzaleak elkartzea da asmoa. «Tokian toki euskararen alde ari garenak zein aritzeko prest gaudenak. Guztiok batu eta elkar ezagutzea dugu asmo, elkarrekin pentsatzeko eta elkarrekin gozatzeko».
Ager topaketetan parte hartu nahi duenak agerraldia.eus webgunean eman dezake izena. Egitaraua ere, webgune horretan ikus daiteke.
Errigoraren udazkeneko kanpaina
Nafar hegoaldeko uzta euskarari puzka kanpaina abiatu du Errigorak. Azaroaren 10era luzatuko den auzolan-ariketa erraldoi horretan Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko produktuz osatutako hiru saski eskainiko dira eta horien balioaren %25 zonaldeko euskalgintzari bideratuko zaio. Euskal herritarrek ere bat egitea beharrezkoa dela gogorarazi du Errigorak, eskualdean AEK-k eta ikastolek euskaldunak sortzen jarrai dezaten, eta Sortzen elkarteak sare publikoan D eredua indartzeko lan egin dezan, baita Agerraldia egitasmoak Agerrean euskararentzako aro berri bat ireki dezan ere.
Bat egiteko garaia da da kanpainaren aurtengo leloa. Izan ere, Errigorako kideek azaldu dutenez, «bada garaia euskarak lurraldean mugarik izan ez dezan, zonifikazioa gainditu eta herritar guztiek eskubide berberak izan ditzaten». Era berean, Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko sektore zabalak euskararekin berradiskidetzeko eta euskararentzako aldekotasun berriak biltzeko garaia dela diote, gogoratuz, Agerreko lurretan orain mende gutxira arte euskaraz hitz egin dela eta orain hamarkada gutxira arte tradizio euskaltzale handia mantendu dela.
Era berean, Agerreko euskaltzaleek bat egiteko garaia ere badela azpimarratu dute: «Indarrak batzeko egin behar dugu bat; eremu zabal horretan euskalgintzak izan beharreko lehentasunak adosteko eta norabidea bateratzeko». Halaber, Euskal herritarrek eta eragileek, orokorrean, Nafarroarekin bat egiteko garaia ere badeela diote, «zonifikazioaren afera ez baita nafarren arazoa, euskararena baizik».
Horrela, Errigoraren udazkeneko kanpainak eskaintzen du, elkartasuna adieraztetik harago, Nafarroako hegoaldeko eta erdialdeko euskalgintzari baliabide ekonomikoak emateko bidea, «baita haien eguneroko batailetan gainontzeko euskaltzaleen babesa eta arnasa sentitzekoa ere».
Aipagarria da 2013tik Nafarroako hegoaldean eta erdialdean eginiko lana: «Euskaldunak sortzeko, herritik jaiotako egitasmoak sustengatzera 1.600.000 euro baino gehiago bideratu ditugu, milaka lagunen elkartasunari esker. Eta, aldi berean, diru ekarpen hori sortzeko bidea elikadura-burujabetzara pausoak emateko baliatu dugu».
Diru-ekarpen hori ezinbestekoa izan da bertako ikastolek eta AEK-k herritarrak euskalduntzen jarrai dezaten eta sare publikoan gero eta guraso gehiagok D ereduaren aldeko hautua egitea helburu duten Sortzen elkartearen kanpainak laguntzeko.
Euskal Herri osora zabaldu nahi dute kanpainarekin bat egiteko deia. Azaroan eskuz esku banatuko dituzten milaka kutxa horiek osatzeko inoiz baino auzolangile gehiago elkartu dira, eta hurrengo asteetan ehunka herri eta auzotan ariko dira are eta auzolangile gehiago saski eskariak jasotzen.
Azaroaren 10a baino lehen izango da saskiak eskatzeko aukera (beltza, berdea eta zuria). Online eskatu beharko dira, www.errigora.eus webgunearen bidez, eta nahi adina saski aukeratu, eta, nork bere datuak jarri ostean, saskiak jasotzeko tokia aukeratu behar da. Toki bakoitzak saskiak jasotzera joateko bere egunak eta orduak izango ditu. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219955/enkarni-genuak-jasoko-du-manuel-lekuona-saria.htm | Kultura | Enkarni Genuak jasoko du Manuel Lekuona saria | Txotxongilo sortzailea, idazlea eta kultur dibulgatzailea da Genua, eta, besteak beste, Tolosako Titirijai nazioarteko jaialdiaren eta Topic txotxongiloaren nazioarteko zentroaren bultzatzaileetako bat izan da. | Enkarni Genuak jasoko du Manuel Lekuona saria. Txotxongilo sortzailea, idazlea eta kultur dibulgatzailea da Genua, eta, besteak beste, Tolosako Titirijai nazioarteko jaialdiaren eta Topic txotxongiloaren nazioarteko zentroaren bultzatzaileetako bat izan da. | Enkarni Genua antzerki sortzaile, idazle eta kultura dibulgatzaileak (Donostia, 1942) jasoko du aurten Manuel Lekuona saria. Eusko Ikaskuntzak 1983an sortu zuen sari hori, euskal kulturaren alde egindako lanagatik nabarmendu diren pertsona ospetsuen obra osoa goratzeko.
Horrela, Eusko Ikaskuntzak orain arte saritu ez duen sormen esparru bat aitortu nahi izan du, eta Genuaren ekarpenari balioa eman. «Txotxongiloen bidez, Enkarni Genuak euskal mitologiaren kondairak biziberritu eta gizarteratu ditu: ahozko transmisioaren bidez haurrenganaino heldu da, euren iruditeria aberastu du, eta ahozko euskal tradizioari balioa eman dio», nabarmendu du Eusko ikaskuntzak ohar baten bitartez. Baldintza zailetan eta baliabide gutxirekin «txotxongiloen euskarazko emanaldiak nazioarteko jaialdietara eraman ahal izan dira, euskal kulturaren sustraiak ederki islatuz», adierazi dute Eusko Ikaskuntzako kideek.
Filosofia eta Letretako lizentzia eskuratu zuen Deustuko Unibertsitatean, eta, 1971n, Txotxongillo taldea sortu zuen Manolo Gomezekin batera. Talde horrekin, 50 urte baino gehiagoan, txotxongilo antzerkia euskaraz egin du hainbat herrialde, hiri, eskualde, herri eta auzotan. 2015ean Berria-ri emandako elkarrizketa honetan aletu zituzten Genuak eta Gomezek Txotxongilloren hastapenak eta bilakaera.
Idazle gisa, hainbat generotako haur eta gazte literaturako lanak (antzerkirako eta telebistarako gidoiak, ipuinak, diskoak...) eta material didaktikoak argitaratu ditu. Haren sorkuntzetan, ahozko literaturaren eta euskal mitologiaren elezaharrak suspertzeko ahalegina nabarmentzen da, irakurle berrientzat egokituta.
Tolosako (Gipuzkoa) Titirijai Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia martxan jartzen lagundu zuen 1992an, eta, ondoren, Topic txotxongiloaren nazioarteko zentroaren sorreran ere parte hartu zuen, hori ere Tolosan. «Sormen gaitasuna eta ezagutzak ere partekatu ditu, aisialdiko begiraleen, irakasle eskolako ikasleen eta eskola tailerretako ikasleen prestakuntzaren bidez».
Hainbat aitorpen eta sari jaso ditu: besteak beste, Bilboko Udaleko Ercilla saria (1980) eta arte eszenikoetako ibilbidea aitortzen duen Viktoria Eugenia saria (2007). Donostiako Udalak hiritar merezimenduaren domina eman zion Txotxongillo taldeari 2013. urtean.
Remigio Mendibururen eskultura
2014az geroztik, Lekuona saria ebazteko, Euskal Komunitate Globalaren iritzia eskatzen da, bozketa ireki bidez. Ondoren, epaimahai instituzional batek balioztatzen du emaitza. Aurten, Eusko Ikaskuntzaz gain, Soinuenea fundazioa, Euskalerriko Adiskideen Elkartea, Barandiaran fundazioa, Euskal Kultur Erakundea, Unesco Etxea, Etxepare Euskal Institutua eta Euskarabidea erakundeetako ordezkariek osatu dute.
Remigio Mendiburuk sortutako brontzezko eskultura ekitaldi publiko batean emango diote Genuari; eguna zehaztu gabe dago oraindik.
Manuel Lekuona saria jaso duten azkeneko lagunak hauek izan dira: Fermin Leizaola (2017), Mari Jose Azurmendi (2018), Xabier Amuriza (2019), Jose Ramon Etxebarria (2020) eta Jon Bagues (2021). |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219956/nbe-co2-isurketak-murrizteko-egungo-konpromisoak-ez-dira-nahikoa-muga-ez-gainditzeko.htm | Mundua | NBE: CO2 isurketak murrizteko egungo konpromisoak ez dira nahikoa muga ez gainditzeko | Azterketa batek dioenez, herrialdeek klima larrialdiari aurre egiteko dituzten programak aintzat hartuta, 2010eko datuekin alderatuta CO2 isurketak %10,6 inguru handituko dira 2030ean. | NBE: CO2 isurketak murrizteko egungo konpromisoak ez dira nahikoa muga ez gainditzeko. Azterketa batek dioenez, herrialdeek klima larrialdiari aurre egiteko dituzten programak aintzat hartuta, 2010eko datuekin alderatuta CO2 isurketak %10,6 inguru handituko dira 2030ean. | 2015eko Parisko Hitzarmenak zehazten du XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago, industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. 193 herrialdek sinatu zuten itun hori, baina, NBE Nazio Batuen Erakundeak gaur ohartarazi duenez, CO2 karbono dioxido isurketak gutxitzeko hartutako konpromisoak ez dira nahikoa berotze globalaren muga ez gainditzeko.
NBEren klimarako bulegoak zehaztu du aurreikusten duela 2,5 gradu igotzea tenperatura, aintzat hartuta 193 herrialdeek eremu nazionalean isurketak murrizteko dituzten planak. Bulegoaren arabera, egungo programak aintzat hartuta, CO2 isurketak %10,6 inguru handituko dira, 2010eko datuekin alderatuta; iaz aurreikusten zuen %13,7 handituko zirela. Nolanahi ere, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak nabarmendu izan du planeta berotzen duten gasen isurketa %45 inguru murriztu beharko litzatekeela hamarkadaren amaierarako.
«Oraindik ez gaude berotzea 1,5 gradukoa izango den egoerarako erritmoan», kritikatu du NBEren bulegoko zuzendari Simon Stiellek. «Helburu horri eusteko, gobernuek ekintza klimatikorako haien planak berrindartu beharko lituzkete, eta datozen zortzi urteetan ezarri». 1995az geroztik klima larrialdiari aurre egiteko NBEk antolatzen duen COP goi bileraren 27. aldia dira egitekoak Sharm El Sheikhen (Egipto), eta Stiellek azpimarratu du COP26az geroztik —iaz egin zuten, Glasgown (Eskozia)— 24 herrialdek «soilik» aurkeztu dituztela klima larrialdiari aurre egiteko plan berriak edo berrituak. «Gobernuen ekintzek eta erabakiek islatu behar dute zenbateko urgentzia maila dagoen eta zein denbora gutxi daukagun klima aldaketaren ondorio suntsitzaileak eragozteko». |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219957/tenperaturak-30-graduraino-igoko-dira-bihar-eta-etzi-euskal-herrian.htm | Gizartea | Tenperaturak 30 graduraino igoko dira bihar eta etzi Euskal Herrian | Haize bolada handiengatik alerta laranja ezarriko du gauerditik aurrera Eusko Jaurlaritzak | Tenperaturak 30 graduraino igoko dira bihar eta etzi Euskal Herrian. Haize bolada handiengatik alerta laranja ezarriko du gauerditik aurrera Eusko Jaurlaritzak | Urria: hostoak erortzen hasten diren urtaroa, sutondoan sasoiko lehenbiziko gaztainak jaten diren momentua, eta botek udako sandaliak ordezkatzen dituzten garaia. Aurten, bada, apur bat itxaron beharko da termometroen jaitsierak dakarren goxotasunaz gozatzeko. Izan ere, Onintze Salazar Euskalmeteko meteorologoaren erranetan, bihar eta etzi termometroak 30 graduraino igoko dira Euskal Herriko txoko batzuetan, batez ere isurialde atlantikoan. Gaueko tenperaturak ere ez dira urrun ibiliko, 20 graduren bueltan kokatuko baitira. «Gauean, hego haizearekin jarraitzen dugunean, ez du freskatzen», nabarmendu du Salazarrek.
Aunitzendako udaren luzapen ezohikoa albiste pozgarria bada ere, udazkenerako tenperatura horiek ez dira ohikoak. Salazarren erranetan, «depresio guneak atlantikoan daude, eta, hor kokatuta egonda, gurean hego haizean dago». Gainera, Europan dagoen «antizikloi sendoak» ez du uzten depresio hori asko mugitzen. Euri falta hori bada larrialdi klimatikoaren ondorioetako bat; aurtengo udan, idortea Euskal Herriko arazo nabarmenetako bat izan da.
Nafarroan, adibidez, Esako urtegiaren edukiera %12 azpitik zegoen duela bi aste. Hortaz, 2012tik aktibatu ez zuten Lehortearen Mahaia aktibatu zuen Nafarroako Gobernuak joan den irailean. Bertan, INTIAk adierazi zuen lehorteak laboreen ekoizpena murriztea eragin duela: bazka artoaren ekoizpena, erraterako, %44 apalagoa izan da aurten. Araban ere nabaritu dituzte idortearen ondorioak, batez ere zereal, ekilore, patata eta erremolatxa ekoizpenetan.
Urtaro edo sasoi bakoitzean ohikoa den eguraldia ez egiteak, baina, eraginak ditu gizartearen egunerokoan. Laborariek urtaroen arabera egiten dute lan, eta tenperatura beroek eta lehorteek nabarmen eragiten dute uztan. Gainera, tenperatura altuek gehiago irauten badute, hala eginen dute eltxoek, eta horiek ere laborarien uztan eraginen dute.
Udazken ezohiko horren ostean nolako negua etorriko ote den zalantza aunitzen ahotan dabil egunotan. Salazarrek, ordea, argi du oraindik goiz dela edozein aurreikuspen egiteko: «Kontuan hartu behar da egoera batek ez duela zerikusirik bestearekin. Udazkena oso lehorra izan delako, horrek ez du esan nahi neguan euri asko etorriko denik».
Haizeagatik alerta laranja
Beroak eta euri eskasiak bat egiten duten momentuan, kalteek nabarmen egiten dute gora. Suteak, erraterako, konbinazio horrengatik gertatzen dira. Uda hasieran, Nafarroa hegoaldeko herritar eta laborariak izan ziren kaltetuenak, eta joan den asteburuan, berriz, Balmasedakoak (Bizkaia). Datozen egunetan sute arrisku handia dagoenez, Salazarrek eskatu du «kontu handiz» ibiltzeko. Eusko Jaurlaritzak alerta laranja ezarri du gauerditik igandera bitarte, haize bolada handiengatik.
«Datozen egunetan edozein arrazoirengatik sua piztuko balitz, egoerarengatik sua azkar hedatuko litzateke, haizeak lagunduta», adierazi du Salazarrek. Hortaz, alerta egoera ezartzearekin batera, Jaurlaritzak zenbait jarduera debekatu ditu, barbakoak egitea eta material piroteknikoa erabiltzea, adibidez. Murrizketa horiek Bizkai eta Gipuzkoako kostaldean eta Aiarako eskualdean (Araba) ezarriko dira. Rodrigo Gartzia Segurtasun sailburuordeak adierazi du isunak 1.500 eta 30.000 euro artekoak izan daitezkeela. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219958/iberdrolak-3014-milioi-irabazi-ditu-aurten-iaz-baino-29-gehiago.htm | Ekonomia | Iberdrolak 3.014 milioi irabazi ditu aurten, iaz baino %29 gehiago | 890 milioi euro ordaindu dizkie akziodunei dibidendutan, iaz epe berean baino %59 gehiago. | Iberdrolak 3.014 milioi irabazi ditu aurten, iaz baino %29 gehiago. 890 milioi euro ordaindu dizkie akziodunei dibidendutan, iaz epe berean baino %59 gehiago. | Iberdrolak mozkin ikusgarrien berri eman du. Argindar konpainiak 3.104 milioi euroren irabaziak eskuratu ditu aurtengo lehen bederatzi hilabeteetan, iaz epe berean baino %29 gehiago. Eta datu horiek hobeak izan zitezkeen, aurten diru sarreren %61 erabili baitu hornitzeko; iaz, ordea, %55 izan zen kopuru hori. Emaitza onen erakusgarri, akziodunek jasotako dirua. Iaz, bederatzi hilabetean 570 milioi euro banatu zituen akziodunen artean; aurten, berriz, 890 milioi izan dira, %56 gehiago.
Iberdrola urte historikoa izaten ari da, inoizko onena, edo hori diote behintzat Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari aurkeztu dizkion datuek. Iberdrolak 38.408 milioi euroren diru sarrerak izan ditu aurten mundu zabaleko negozio guztietan, eta horietatik 3.014 dira irabaziak. Datu horiek hobeak izan zitezkeen, enpresak 23.600 milioi euro jarri baititu aurten hornikuntzarako, jasotako guztiaren %61. Erabaki hori boluntarioa da; iaz, esaterako, %55 jarri zuen hornikuntzarako, 15.600 milioi. Alegia, aurten %51 gehiago gordetzea erabaki du.
Eta nola banatu da irabazi hori? Hego Euskal Herriko eta Espainiako negozioekin, 1.616 milioi euro irabazi ditu; Erresuma Batukoarekin, 409 milioi euro; AEBetakoekin, 713 milioi euro; Brasilgoarekin, 400 milioi euro, eta Mexikokoarekin, 350. Iaz, Hego Euskal Herriko eta Espainiako negozioekin 1.699 milioi euro irabazi zituen irailera arte.
Iberdrolak datuen osagarri gisa bidalitako oharrean dio Espainian iaz baino %14 gutxiago irabazi duela; ondo xehatu gabeko kontzeptuengatik izan daiteke. Baina zehaztu behar da 206 milioi euro ordaindu behar izan dituela aurkako ebazpen judizial baten eraginez. Alegia, ebazpen hori gabe Espainiako datuak iazkoak baino hobeak liratekeela. Era berean, nabarmendu beharrekoa da iaz Espainiako negozio bolumenaren %66 jarri zuela hornikuntzarako, eta aurten, %75.
Inbertsioei dagokienez, 7.600 milioi euroren inbertsioak egin ditu irailera arte, eta %90 energia berriztagarrietarako eta sareen berrikuntzarako jarri du. Zergei dagokienez, 7.800 milioi euro ordaindu ditu mundu osoan, horien erdiak Hego Euskal Herriko eta Espainiako ogasunei. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219959/aurrerapauso-hau-egia-bihurtzeko-lan-handia-falta-zaigu-oraindik.htm | Kirola | «Aurrerapauso hau egia bihurtzeko lan handia falta zaigu oraindik» | Euskadiko Pilota Federazioak positibotzat jo du Kirolaren Legearen inguruan lortutako akordioa, baina aitortu du galdera asko daudela airean: «Legea onartutakoan jarraitu beharreko prozedura zein izango den ere ez dakigu». | «Aurrerapauso hau egia bihurtzeko lan handia falta zaigu oraindik». Euskadiko Pilota Federazioak positibotzat jo du Kirolaren Legearen inguruan lortutako akordioa, baina aitortu du galdera asko daudela airean: «Legea onartutakoan jarraitu beharreko prozedura zein izango den ere ez dakigu». | Oraindik ere, euskal selekzioek bide luzea egin beharko dute ofizialki lehiatu ahal izateko. Baita surfekoak eta euskal pilotakoak ere. Atzo EAJk eta PSOEk Kirolaren Legearen inguruan lortutako akordioa «aurrerapauso handi bat» dela diote federazioetako arduradunek, baina aitortu dute aurrerantzean egin beharreko bidea zaila izango dela.
Aitor Erauzkin Euskadiko Euskal Pilota Federazioko zuzendari teknikoa, adibidez, pozik agertu da legearen edukiarekin, baina esan du galdera asko daudela airean: «Aurrerapauso hori egia bihurtzeko lan handia falta zaigu oraindik». Dena den, gehitu du «lehengoa baino hobea» dela egoera orain.
Azaldu du zeintzuk diren eman beharreko hurrengo pausoak: lehenik eta behin, legea onartu beharko du Espainiako Senatuak, ondoren Espainiako Kirol Kontseilu Gorenaren oniritzia jaso beharko du, eta, azkenik, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak ofizialtasuna aitortu beharko dio euskal selekzioari. Oraindik, ordea, ez dakite legea onartutakoan jarraitu beharreko prozedura nolakoa izango den ere.
Gakoa, haren iritziz, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren erabakia izango da: «Azken finean, onartu behar gaituena erakunde pribatu hori da. Orduan, behin unea iristen denean, ikusiko dugu ea onartzen gaituzten ala ez», esan du.
Nafarrak eta Iparraldekoak
Airean dauden beste galderetako bat da zer gertatuko den Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko kirolariekin. Hala aitortu du Erauzkinek ere. Gaur egun, Euskadiko Euskal Pilota Federazioak ofizialtasunez hartzen du parte nazioarteko beste erakunde batzuen lehiaketetan —CIJB konfederazioak antolatutakoetan eta Joko Zuzenetan—, eta, haietan, euskal selekzioarekin jokatu izan dute Nafarroako eta Iparraldeko pilotariek.
Erauzkinek aitortu du, ordea, ez dakiela zer gertatuko den etorkizunean: «Nazioarteko Euskal Pilota Federazioan sartzeko aukera izaten badugu, ez dakigu nola lehiatuko garen, ezta norekin lehiatu ahal izango garen ere. Ez dakigu Espainiako Pilota Federazioak zer egingo duen, lehiatuko den, ez den lehiatuko… eta hor daude, noski, Nafarroako Euskal Pilota Federazioa eta Iparraldeko Batzordea ere». Horregatik, azpimarratu du oraindik azkarregi dela erantzun bat emateko.
Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko federazioekin, bederen, harreman estua du Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak. Antolatzen dituzten txapelketa nagusietan hirurek hartzen dute parte, eta azken bi urteetan metodologia eta prestakuntza lantzeko proiektu bat ere garatu dute elkarlanean. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219960/nafarroako-bandera-erraldoia-arraildu-dute-haizeteek.htm | Politika | Nafarroako bandera erraldoia arraildu dute haizeteek | Iruñeko Udalak Nafarroako bandera mastatik kendu zuen atzo, kaltetu ostean. Ekainetik zeraman altxatuta; bandera egiten eta hura jartzen 180.000 euro inguru gastatu zituzten. | Nafarroako bandera erraldoia arraildu dute haizeteek. Iruñeko Udalak Nafarroako bandera mastatik kendu zuen atzo, kaltetu ostean. Ekainetik zeraman altxatuta; bandera egiten eta hura jartzen 180.000 euro inguru gastatu zituzten. | Lau hilabete pasatxo. Denbora hori iraun du osorik joan den ekainean Iruñeko Foruen plazan jarri zuten Nafarroako banderak. Erraldoia bandera bera (zortzi metro luze eta hamabi metro zabal, 30 metro luze den mastatik zintzilik), baita Iruñeko Udalak horretara bideratutako dirua: 180.000 euro inguru. Hasierako aurrekontua (100.000 euro) ia bikoiztuta ere, bandera ez da ongi ohitu Iruñeko eguraldira. Joan den irailean hura eraitsi behar izan zuten, izan ziren haizeteengatik. Garaiz ibili ziren, eta bandera ez zen kaltetuta irten.
Ez, ordea, oraingoan. Egunotako haize zakarrak mastaren puntan harrapatu du bandera, eta arraildu egin da. Atzo bertan eraitsi zuen Iruñeko Udalak.
Ikusteko dago zer gertatuko den hilabete batzuez astindu duten bandera erraldoiarekin. Iruñeko EH Bilduk galdera egin dio zuzenean Enrique Maia UPNko alkateari: «Maia jauna, zuk nahi zenuen bandera ordezkatzekotan: zuk ordainduko duzu? Aseguruak ordainduko du? Ala, beti bezala, iruindar guztion artean ordaindu beharko dugu?». |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219961/amatasuna-sorkuntza-eta-euskara-izango-ditu-ardatz-sormenek.htm | Kultura | Amatasuna, sorkuntza eta euskara izango ditu ardatz Sormenek | Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu Sormene jaialdiak Galdakaon, azaroaren 10etik 13ra bitartean. | Amatasuna, sorkuntza eta euskara izango ditu ardatz Sormenek. Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu Sormene jaialdiak Galdakaon, azaroaren 10etik 13ra bitartean. | Amatasuna, sorkuntza eta euskara. Hiru kontzeptu horiek osatutako hirukia izango du ardatz aurten Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia). Gotzon Barandiaran zuzendari artistikoak azaldu du horretarako motiboa. «Badira zenbait urte kultur adierazpide batean baino gehiagotan gai horri buruzko lanak plazaratzen ari direna, bereziki 2021ean eta 2022an, eta, bistakoa denez, emakume sortzaileak dira lan horien egileak. Horregatik bururatu zaigu udazkeneko Sormenek plaza eman behar diela lan horiei guztiei». Azaroaren 10etik 13ra bitartean, hainbat antzerki, bertso, eta arte eta zinema emanaldi biltzen dituen programa antolatu dute horretarako. Torrezabal kultur etxean egingo dira saio guztiak, eta www.sormene.eus webgunean ere ikusi ahalko dira haietako batzuk. Guztia, ideia nagusi bakar baten aterkipean: transmisioarenean, zehazki.
Barandiaranek «pil-pilean» ikusten ditu amatasunaren eta sorkuntzaren gaia euskal kulturgintzan. Eta datu batzuk ere eman ditu hori frogatzeko. «Literaturan, adibidez, azkeneko urte eta erdian dozena erdi bat liburutik gora argitaratu da gai horri buruz. Sormene egingo den egunetan ere, Emagin elkarteak jardunaldi bat egingo du Tabakaleran [Donostia], amatasunari buruz. Itziar Elias aktoreak ere idatzi dit, Larhungo gainetik, esanez [Kaiola bentan] amatasunari eta sorkuntzari eskainitako egonaldi bat egiten ari direla han. Aiaraldeko sormen faktorian ere ziklo bat egiten ari dira gai horren inguruan».
Etorkizuneko sortzaileak
Ikasleentzako tailer sorta bat antolatu dute goizetarako, eta arratsaldez izango dira ikus-entzule guztientzat zabaldutako saioak. Eider Eibar ilustratzailea arituko da, esaterako, ostegun goizeko tailerrean, eta Oier Araolaza dantzari eta dantza ikerlaria ostiralekoan. Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Euskara zinegotziak azaldu du bi multzoko programa hori antolatzeko motiboa zein den, eta transmisioaren gaiarekin lotu du zuzenean. «Guretzat, garrantzi berezia dauka goizean egiten den lan horrek, ikasle horiek baitira etorkizuneko euskal sortzaileak».
Euskaraz sortu. Izenburu hori izango du ostegun arratsaldeko emanaldiak, eta Euskaraldiaren aldeko saio bat izango dela zehaztu dute antolatzaileek. 19:00etan hasiko da, eta bertsolaritza, musika eta zinema uztartuko ditu. Ane Labaka eta Miren Amuriza bertsotan arituko dira, emanaldia gidatzen eta iruzkintzen; Esti Markez eta Danae Riaño musikariek Hitzekin jolasean diskoko hainbat kanta joko dituzte, eta Nagore Muriel zinemagileak Erro bi film laburra aurkeztuko du.
Euskaraz sortzearen alde
«Euskaraz sortzearen aldeko emanaldi bat izango da», laburbildu du jaialdiko zuzendari artistikoak. Barandiaran: «Badaude belaunaldi berriak euskaldunak izan eta sormenerako beste hizkuntza bat aukeratzen dutenak. Guk gai hori jarri nahi dugu mahai gainean, eta eztabaida sustatu, sorkuntzaren esparrutik».
Hibridoa izango da ostiral arratsaldeko emanaldia ere. Oihana Iguaran bertsolariak eta Amaiur Luluaga dantzariak AMAraun ikuskizuna egingo dute, 20:00etatik aurrera. Eta larunbatean bi emanaldi izango dira. 17:30ean Marie De Jongh konpainiak Amour taularatuko du, eta 22:00etatik aurrera Neomak taldekoak arituko dira oholtzan. Igandean, Lore More konpainiaren Trapu zikinak antzezlanarekin amaituko da programa. Udalbiltzaren Geuretik Sortuak programarekin elkarlanean egingo dute azken saio hori.
Herritarrak, antolakuntzaren parte
Euskara erdigunean jartzea da Sormeneren azken helburua, Iñigo Hernando Galdakaoko alkateak esan duenez. «Uste genuen hor hutsune bat zegoela, eta Galdakao, apurka-apurka, erreferentziazko toki bat bilakatu da euskal sortzaileentzat». Jaialdiak jarraipena edukitzea eta herrian errotzea dira gakoak, haren ustez, eta, bide horretan doa festibala.
Antolakuntza talde teknikoak ez ezik, herritarrek osatutako talde eragile batek ere diseinatzen du programa urtero, eta talde eragile horretako kideek ere hartu dute hitza jaialdiaren aurkezpenean. Sormenek emakumezkoen lanari balioa aitortzeko egiten duen lana aipatu du, esaterako, Ane Legarreta orkestra zuzendari, ESAS Emakumezko Sortzaileen eta Artisten Sareko lehendakari eta talde eragileko kideak. Eta talde eragileak herriko sortzaileei eskaintzen dien lekua eskertu du Gaizka Chamizo aktoreak.
Pandemiaren trabak
2020an abiarazi zuen Sormene Galdakaoko Udalak. Eta oztopo lasterketa bat izan du aurrean geroztik. Euskal kulturarentzako plaza bat zabaltzea izan zen asmoa hasieratik, eta udaberria zuten buruan horretarako. Koronabirusak eragindako osasun krisiak, ordea, hankaz gora jarri zizkien planak, eta unean uneko aukeren arabera moldatu behar izan dute hasierako asmo hura. Murrizketekin eta udazkenean egin dituzte 2020ko eta 2021eko jaialdiak.
Aurtengo maiatzean berreskuratu dute udaberria. Orduan iragarri zuten udazkenerako ere beste emanaldi sorta bat prestatzekoak zirela, eta, aurrerantzean ere, urtean bi agerraldi egiteko asmoa dute antolatzaileek: udaberrian bata, eta udazkenean bestea. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219962/pribatizazioak-langileen-lan-baldintzen-urraketa-eta-prekaritatea-dakartza.htm | Gizartea | «Pribatizazioak langileen lan baldintzen urraketa eta prekaritatea dakartza» | Zahar etxeetako langileek grebak antolatu dituzte Hego Euskal Herrian. Besteak beste, lurraldeko hitzarmenak eta ratio duinak exijitu dituzte. | «Pribatizazioak langileen lan baldintzen urraketa eta prekaritatea dakartza». Zahar etxeetako langileek grebak antolatu dituzte Hego Euskal Herrian. Besteak beste, lurraldeko hitzarmenak eta ratio duinak exijitu dituzte. | Zahar etxeetako langileek egunero pairatzen dituzten prekaritatea eta lan eskubide urraketak salatzeko, grebak antolatu dituzte Hego Euskal Herrian. Lurralde bakoitzeko egoera desberdina da. Hori dela eta, bakoitzak aldarrikapen eta behar ezberdinak defendatu ditu. Bizkaian, Nafarroan eta Araban greba egin dute gaur, eta LAB sindikatuak agerraldia egin du Donostian. Adierazi duenez, patronalak eta instituzioak dira Hego Euskal Herriko egoeraren errudun zuzenak, zaintza sistema etengabe pribatizatzen ari direlako. «Zaintza sistema publikoa eta komunitarioa izan arte, ez dira bermatuak egongo egoiliarren eta langileen duintasuna eta bizi eta lan baldintzak», azpimarratu dute.
Parekatzea eta ratio duinak ezartzea exijitu dute Bizkaian
Hirurogei pertsona baino gehiago bildu dira gaur Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, Esentzialak gara. Erresidentzietako langileak borrokan leloko oihalaren atzean. LABek zazpi greba egun antolatu ditu Bizkaiko nagusien egoitzetan, eta gaur izan da lehenengoa. Aldundiari eta patronalei bi eskaera egin dizkiete: ratio duinak ezartzea eta lan baldintzak parekatzea. Portugaleteko Aspaldiko erresidentzian biharko egin dute deialdia.
«Erresidentzietan dagoen langile falta izugarria da», adierazi du Ane Escondrillas LABeko kideak. Langile bakar batek hamabost pertsona dutxatu behar ditu ordu batean, eta gauez langile bakar bat dago hogei egoiliar baino gehiago zaintzeko. Horrez gain, bajak ez dituzte lehen egunetik betetzen, eta horrek egoiliarrak zaintzeko langile gutxiago egotea esan nahi du. Beste egoera batzuk salatu dituzte bozgorailutik: «Giharretako lesioak ditugu» eta «Zortzi pertsona baino gehiagoren bazkariak kontrolatu behar ditugu aldi berean». Lan baldintza horrekin, egoiliarrek ezin dute zaintza duinik jaso. Hitzarmena blokeatuta dagoela esan du Escondrillasek.
Horrez gain, langileen baldintzak egoitza publikoetako langileen baldintzekin parekatzea nahi dute. «Egoitza publikoetako langileek itunpekoetakoek baino %50 gehiago kobratzen dute», entzun da gaur bozgorailuan. «Lan baldintzak oso desberdinak dira, bai soldata aldetik, bai lizentzien aldetik», azpimarratu du LABeko kideak.
Salatu dute Bizkaiko zehar etxeak pribatizatuak daudela, eta aldundia dela horren erantzule: «Diputazioa ari da zaintza lanaren pribatizazioa bultzatzen; diru publikoa enpresa pribatuei ematen die, haiek erresidentziak kudeatu ditzaten». Hori dela eta, aldundiaren aurrean egin dute elkarretaratzea gaur. «Pribatizazioak langileen lan baldintzen urraketa eta prekaritate hutsean lan egitea esan nahi du», azpimarratu du Escondrillasek.
LABek argi du batasun sindikalak onura ekarriko diela langileei, Escondrillasen hitzetan. Hala ere, zazpi greba egunak LABek bakarrik antolatu ditu: «Oraintxe batasuna ez da posible izan». Zaintza sistema publiko komunitario eta duinaren alde borrokan jarraituko dute.
Beste ziklo bat abiatuko dute Gipuzkoan
Gipuzkoako adinduen egoitzetako langileek urteak daramatzate hitzarmen baten alde grebak egiten, bi helburu argirekin: lan baldintzak duinak lortzea eta sektore feminizatu eta prekarizatu horri gizartean behar duen lekua eta aintzatespena ematea. Azken hilabetean, UGTk, %8ko ordezkaritzarekin, hitzarmena gutxiengoan sinatu zuen. Horrek egoera okertu duela azpimarratu du gaur LABek, Gipuzkoako Foru Aldundiaren aurrean egindako agerraldian. Nafarroan, Araban eta Bizkaian greban daude langileei elkartasuna adierazi diete.
LABek uste du sinatutako akordioa ez dela langileek behar dutena. Hori dela eta, Gipuzkoako zahar etxeetan «borroka ziklo berri bat» abiatuko dutela adierazi du eta azpimarratu du «zaintza komunitario eta publiko batean oinarrituta sistema ezarri arte ez dela egoiliarren eta langileen duintasuna bermatuko, ezta bizi eta lan baldintzak ere». Sindikatuak bilera eskaera egin dio Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarteko Zerbitzuetako Sailari, «hitzarmena sinatu ez duten patronalen menpe dauden egoitzetan langileen baldintzak eta merezitako soldata igoerak nola kudeatuko diren galdetzeko».
Langileen prekarizazioaren «erantzukizun zuzena» Aldundiak eta patronalek dutela esan du sindikatuak, zerbitzu publikoen pribatizatzen dutelako. Horren aurrean, ziklo berria abiatuko dute aliantzak eraikiz eta mugimendu sozial eta feministarekin euren borroka eta ildoak partekatuz. Kurtso berri honetan sektoreko langileak aktibatu, antolatu eta borrokatzeko markoak eta tresnak eraiki nahi dituzte.
Lurraldeko hitzarmena eskatu dute Nafarroan
Nafarroako adinekoen egoitzetako lehen hitzarmenaren negoziazioa geldirik dago, patronalaren blokeoa dela eta. Horren aurrean, aste honetako astelehen, asteartea eta asteazkenean greba egin dute, sektorean gehiengoa duten LAB, ELA eta UGT sindikatuek deituta. Argi dute Nafarroako langile guztientzako hitzarmen duina posible dela eta elkarrekin lor dezaketela.
Urtebete daramate sektorearentzat baldintza duinak bermatzeko hitzarmen bat eskatzen: hilabetearen amaierara iristeko soldatak handituz, bizi-baldintza materialak hobetuz eta horrela bizitzaren kalitatea hobetuz. Adierazi dutenez, Nafarroako Gobernuak ez du haien alde ezer egin eta sektoreko bi patronalek ezezkoa ematen dute etengabe.
Herrialdeko hitzarmena eta baldintza duinak exijitzeko, manifestazioa egin zuten astelehenean Tuteran, asteartean Tafallan, eta, gaur, berriz, Iruñean. Argi utzi dute hitzarmena lortu arte ez direla geldituko.
Gasteizen, kalean
Gasteizen, etxebizitza komunitario eta zahar etxe pribatuetako lan baldintzak hobetzeko «edozer» onartuko ez dutela ohartarazi dio Adrian Garcia ELAko kideak Arabako Foru Aldundiari. LAB sindikatuarekin batera eta Arabako pentsionisten laguntzarekin, sektorearen prekarizazioa salatzeko manifestazioa egin dute gaur Gasteizen «erresidentziak borrokan» lelopean. 60 lagun inguru bildu dira guztira eta lan baldintza «duinak» eskuratzeaz gain, baldintza horiek adosteko «negoziazio mahaia behingoz desblokeatzea» eskatu diote sindikatuek patronalari.
Otsailean bildu ziren lehenengoz Arabako Foru Aldundiarekin eta patronalekin, lan hitzarmen hori «hobetzeko» asmoz, baina ez zuten akordiorik lortu. Tamara Letamendi LABeko kideak azaldu duenez, mahaitik altxatu ziren «patronalak hobekuntzarako aurrerapausorik ematen ez zuelako». Era berean, Bizkaiko eta Gipuzkoako baldintzekin alde handia dagoela azpimarratu du. «Lurraldeotan 1.400 euro ari dira kobratzen urtean 592 orduko lanaldiak egiteagatik; 1.200 euroko soldatak eskaini zizkiguten guri, eta 2026ra arteko iraunaldia». Ez zuten onartu.
Uztailean bildu ziren berriz ere, eta irailean «proposamen berri bat» helaraziko ziela zin egin zien patronalak. «Oraindik gaude horren zain», salatu du Letamendik. Garciak, berriz, sektorea «duintzeko» ordua dela adierazi du, eta «oso lan prekarioa» dela. Hain zuzen, langileek zahar etxeetako 15 erabiltzaile zaindu behar izaten dituzte eta, langile nahikorik ez dagoenez, ordaindu gabeko aparteko orduak sartu behar dituzte askok. Garciaren iritziz, «ez da kasualitatea hain feminizaturik dagoen sektorea horren prekarioa izatea».
Gasteizko protestei dagokienez, gaur ez da greba egun bakarra izango. Atzo kontzentrazioak izan ziren zenbait zahar etxetan eta bihar ere auto karabanak egingo dituzte 11:00etan. Garciak argi utzi nahi izan du langileen baldintzen alde «borrokatzeko prest» daudela. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219963/eh-bilduk-energiari-buruzko-konferentzia-bat-egingo-du-bilbon.htm | Gizartea | EH Bilduk energiari buruzko konferentzia bat egingo du, Bilbon | Iberdrolaren irabaziak ia %30 igo izana salatu du Mikel Otero legebiltzarkideak, «onartezina delako garai hauetan». Konferentzia azaroaren 26an egingo dute, Bizkaia aretoan. | EH Bilduk energiari buruzko konferentzia bat egingo du, Bilbon. Iberdrolaren irabaziak ia %30 igo izana salatu du Mikel Otero legebiltzarkideak, «onartezina delako garai hauetan». Konferentzia azaroaren 26an egingo dute, Bizkaia aretoan. | EH Bilduk Euskal Herrirako energia estrategiari buruzko konferentzia bat antolatu du Bilboko Bizkaia aretoan, azaroaren 26rako. Etorkizunera begira energiaren arloan Euskal Herriak izango dituen erronken inguruan hausnartu eta horiei aurre egiteko plana azalduko du koalizio abertzaleak ekitaldi horretan.
Bilboko Iberdrola dorrearen alboan eman du konferentzia horren berri Mikel Otero EH Bilduko parlamentariak. Oterok enpresa energetikoaren irabazi handiak salatu ditu; 2022ko lehen bederatzi hilabeteetan, 3.104 milioi euroren mozkinak lortu ditu Iberdrola konpainiak, aurreko urtean baino %29 gehiago. «Euskal Herritarrok pobretze masibo baten aurrean gaude, eta hori, neurri handi batean, energiaren eskandaluzko prezioekin lotua dago», azaldu du. Milaka herritarrek fakturei aurre egiteko zailtasunak dituztenean, «milaka milioiren irabaziak iragartzea onartezina» dela azpimarratu du, era berean. Merkatu energetikoetan «esku hartu» behar dela gaineratu du koalizio abertzaleko legebiltzarkideak.
Euskal Herrian estrategia energetiko «justu eta demokratiko baten bidea azkar zabaltzeko» deia egin du Oterok. Plan estrategiko bat lantzen aritu da EH Bildu azken hilabeteetan, eta ondorioztatu du «efizientzia energetikoaren eta kontsumoen murrizketa» bultzatu behar dela lehenbailehen. «Baliabide fosilen aroa gainditu behar da, eta berriztagarrien sustapen ausarta egin». Energiaren «kontrol publikoa» ere eskatu du. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219964/bi-gizonezkok-lapurreta-egin-dute-banku-batean-bilboko-abusu-auzoan.htm | Gizartea | Bi gizonezkok lapurreta egin dute banku batean, Bilboko Abusu auzoan | Benetako armak erabili dituzte lapurreta egiteko. Ustezko bi ebasleak atxilotu ditu Ertzaintzak | Bi gizonezkok lapurreta egin dute banku batean, Bilboko Abusu auzoan. Benetako armak erabili dituzte lapurreta egiteko. Ustezko bi ebasleak atxilotu ditu Ertzaintzak | Gaur 14:15 aldera, burua estalia zuten bi pertsona sartu dira CaixaBankek Bilboko Abusu auzoko Zamakola kalean duen bulegoan, eta lapurreta egin dute.
Ertzaintzak zabaldu duenez, benetako armak zituzten, eta horiekin egin diete mehatxu bankuko langileei, dirua eskuratzeko.
Poliziak operazioa zabaldu du lapurretaren ostean, eta Segurtasun Sailak esan du atxilotu dituztela ustez horretan parte hartu duten bi gizonezkoak. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219965/pierre-soulages-artista-hil-da-102-urterekin.htm | Kultura | Pierre Soulages artista hil da, 102 urterekin | «Beltzaren margolaria» ere deitzen zioten, kolore horren ardatzean garatu zituen hamaika lan abstrakturengatik. | Pierre Soulages artista hil da, 102 urterekin. «Beltzaren margolaria» ere deitzen zioten, kolore horren ardatzean garatu zituen hamaika lan abstrakturengatik. | Frantziako arte garaikidean letra larriz idatzi den izena izan da Pierre Soulagesena. 1919an jaio zen, Rodez herrian (Okzitania), eta, batik bat, kolore beltzean eta argiak haren gainean sortzen dituen izpietan jarri zuen begirada bere margolanetan. Frantsesez outrenoir (beltzaz haraindikoa) izendatzen zuen kontzeptua erabiltzen zuen bere lanaz hitz egiteko, iluntasunean datzan argitasuna margotzen zuela azaltzeko. Pinturaz gain, eskultura eta grabatua ere landu zituen.
Abstrakzio lirikoan, informalismoan eta espresionismo abstraktuan kokatu izan du kritikak Soulagesen lana, baina ez zitzaizkion erosoak egiten margolariari etiketa horiek; outrenoir-aren kontzeptura itzultzen zen halakoetan.
Munduko hamaika herrialdetan erakutsi zuen bere lana, eta, halaber, haren izena daraman museo bat ireki zuten 2014an, haren jaioterrian. Azken erakusketa handia, bestalde, 100 urte bete zituen urtean eskaini zioten, Parisen, Louvre museoan: atzera begirako zabal bat izan zen, eta erakunde frantsesaren eskutik halako omenaldi bat jasotzen zuen hirugarren artista izan zen —Marc Chagallen eta Pablo Picassoren ondotik—. |
2022-10-26 | https://www.berria.eus/albisteak/219966/irango-poliziak-tiro-egin-die-manifestariei-milaka-pertsona-aminiren-hilobian-bildu-ostean.htm | Mundua | Irango Poliziak tiro egin die manifestariei, milaka pertsona Aminiren hilobian bildu ostean | «Emakumea, bizitza, askatasuna» oihuarekin gogoratu dute emakume gaztea, Irango Moralaren Poliziak hil eta 40 egunera. | Irango Poliziak tiro egin die manifestariei, milaka pertsona Aminiren hilobian bildu ostean. «Emakumea, bizitza, askatasuna» oihuarekin gogoratu dute emakume gaztea, Irango Moralaren Poliziak hil eta 40 egunera. | Irango agintariek debekatu arren, milaka pertsona bildu dira gaur Mahasa Amini gaztearen hilobiaren inguruan, Kurdistango Sekiz hirian. Amini 22 urteko emakumea irailaren 13an atxilotu zuen Poliziak, Teheranen, «janzkera desegokia» eramateagatik. Polizia etxera eraman zuten, «heztera». Gaztea handik hiru egunera hil zen, koman egon ostean. Aminiren aitak salatu zuen alabak kolpeen markak zituela hanketan, eta Poliziari egotzi zion hura hil izana. Poliziak ukatu egin du halakorik, eta ziurtatu zuen bihotzekoak jota hil zela Amini. Sendiak nabarmendu du gazteak ez zuela osasun arazorik.
Gaur egun berezia zen gaztearen familiarentzat, musulman xiitentzat heriotzatik 40 egunera ospatzen da hildakoarengatik eginiko dolua. Irango agintariek debekatu egin dute hilerrian egin beharreko zeremonia. Haatik, milaka pertsona joan dira kanposantura, «Emakumea, bizitza, askatasuna», eta «diktadorea akabatu» oihukatzen, Irango buruzagi gorena Ali Khamenei gogoan. Gehienak oinez heldu dira, Poliziak bidea blokeatuko zuelakoan.
Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu azken asteotan Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Emakumeek kaleak hartu dituzte. Askok beren hijabak erre edo ilea moztu dute herrialdean indarrean den emakumeentzako janzkera kodea gaitzesteko. Protestak piztu zirenetik, 234 manifestari baino gehiago hil dituzte, 29 haur tartean, ehunka zauritu eta milaka atxilotu, giza eskubideen aldeko zenbait elkartek salatu dutenez.
Hilerriko ekitaldiaren ostean, istiluak gertatu dira hiriko erdigunean, eta giza eskubideen aldeko taldeek esan dutenez, Irango Poliziak tiro egin die manifestariei Zindan enparantzan, eta negar gasa erabili du. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219990/eaj-ez-da-ppren-bazkide-izango-laquoeremu-autonomikoaraquo-ukatzen-duen-bitartean.htm | Politika | EAJ ez da PPren bazkide izango «eremu autonomikoa» ukatzen duen bitartean | PPren eta EAJren artean ez da hurbilketarik egon, Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariaren arabera, baina «normaltasunera itzuli dira» | EAJ ez da PPren bazkide izango «eremu autonomikoa» ukatzen duen bitartean. PPren eta EAJren artean ez da hurbilketarik egon, Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariaren arabera, baina «normaltasunera itzuli dira» | EAJko presidente Andoni Ortuzarrek eta PPko presidente Alberto Nuñez Feijook bilera bat egin zuten atzo, eta batzar horrek piztu ditzakeen errezeloak uxatu nahi izan ditu gaur Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariak: «PPk ez du bazkide bat aurkituko EAJn eremu autonomikoa ukatzen duen bitartean». Alderdi bien buruzagien arteko bilera horren helburua izan da alderdien arteko harremana «normaltasunera» itzultzea, Mediavillak Herri Irratian azaldu duenez.
«Apartekoa dena da bi alderdi egotea bata besteari bizkarra emanda», esan du, baina garbi utzita PPk zentralismoan jarraitzen duen bitartean ez duela bazkide gisa izango EAJ. Alegia, alderdi jeltzalea ez da prestatzen ari etorkizun desberdin baterako: «Asteazkeneko bilerari aparteko izaera bat eman nahi izan diote batzuek, etorkizunerako balorazioak eginez, nahiz eta horrek ez duen zerikusirik errealitatearekin».
EBBko kideak uste du hala EAJk nola PPk «gobernatzeko bokazioa» dutela, eta apartekotzat jo du «komunikaziorik ez egotea» horien artean; «elkarrizketarik ez edukitzea, alegia». Harreman hori PPk hautsi zuela azaldu du Mediavillak, Mariano Rajoyren aurkako zentsura mozioaren harira. «Ez zuen ulertu bakoitzaren posizioa, baina ematen du normaltasunera itzultzen ari garela».
'Gurtel auziaren' lurrikara
2018ko maiatzaren 24an, Gurtel auziko epaia ezagutarazi zuen Espainiako justiziak, eta epai horrek aldaketa handi bat ekarri zuen EAJren orduko itunen estrategian. Izan ere, Mariano Rajoyren aurrekontuak aurrera ateratzeko ezinbesteko laguntza eman berri zion EAJk. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako 540 milioi euroren inbertsioak jaso zituzten PPren gobernuaren azken aurrekontuek. Handik egun gutxira, ordea, Gurtel auziaren epaiaren irakurketak ez zuen zalantzarako tarterik utzi Rajoyren eta PPren posizioari zegokionez. Eta Sabin Etxean erabaki bat hartu zen Pedro Sanchezek, ordu arte ezkutu antzera ibilitako PSOEren buru biziberrituak, Rajoyren aurkako zentsura mozioa iragarri zuenean.
Hala, lehenik Rajoyren aurrekontuei babesa eman, eta, astebeteko tartean, Rajoy bera gobernutik bota zuen EAJk. PPk oso gaizki hartu zuen EAJren erabakia, hura bazkidetzat jotzen baitzuen. Haren botoak ezinbestekoak izan ziren Espainian gobernua alda zedin. Andoni Ortuzar presidente duen alderdiak Pedro Sanchez eraman zuen Moncloara, Rajoyren aurka bozkatu zuten gainontzeko talde parlamentarioekin batera bozkatuta.
Orain, Nuñez Feijooren ekimenez alderdi bien buruek izandako bileran, «adeitasun politikoaren itzulera» lortu dela uste du Koldo Mediavillak: «Ez zuen inoiz ere hautsi behar izan».
Marra gorria
«Normaltasuna» eta «adeitasuna» ahoskatu ondoren, baina, Koldo Mediavillak marra gorri bat jarri du EAJk PPrekin izan dezakeen hurbilketari dagokionez. «Ez dago ezer esan duten horri buruz»; alegia, gezurra da EAJ PPren posizioetara hurbildu dela, EBBko kidearen arabera.
«Atzoko bileran zerbait argi geratu bada, argi geratu dena izan da adeitasunez egin zela eta oso alde handiak daudela alderdi bien artean; eta, beraz, alderdi bien posizioek oso urrun egoten jarraitzen dutela». Eta non dago arrakala handia EAJren eta PPren artean? Mediavillaren arabera, eremu autonomikoan. «PPk eremu autonomikoa ukatzeko diskurtsoan jarraitzen duen bitartean, eta zentralismoaren bila doan bitartean, ez du EAJn aliantza bat edo etorkizunerako bazkide bat aurkituko». |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219991/laquoerabatekoaraquo-da-bizkaiko-metalgintzaren-lehen-greba-eguneko-erantzuna.htm | Ekonomia | «Erabatekoa» da Bizkaiko metalgintzaren lehen greba eguneko erantzuna | 52.000 langile daude deituta lanuzteetara. Erantzuna %85ekoa da, sindikatuen arabera. «Giro lasaia» izan da goizekoa, baina Ertzaintzak «presio» egin du piketeetan, CCOOren arabera. | «Erabatekoa» da Bizkaiko metalgintzaren lehen greba eguneko erantzuna. 52.000 langile daude deituta lanuzteetara. Erantzuna %85ekoa da, sindikatuen arabera. «Giro lasaia» izan da goizekoa, baina Ertzaintzak «presio» egin du piketeetan, CCOOren arabera. | Bizkaiko metalgintzako langileak mobilizatu egin dira goizean, akordioa «kalean» lortze aldera. Izan ere, gaur bertan hasi dute CCOO, LAB eta UGTk hiru eguneko greba aldia —bihar eta azaroaren 2an egingo dituzte hurrengo lanuzteak—. ELAk bere deialdi propioa egin du Bizkaian, egun horietarako. Guztira, sektoreko 52.000 langile daude deituta lanuztera.
Iratxe Azkue LABko metaleko ordezkaria piketeetan izan da. Lehen lanuzteen erantzuna «erabatekoa» ari da izaten; «Durangalde ia osoa itxita dago». Oro har, %85ekoa da erantzuna, sindikatuen arabera. Langileak «indarrez eta gogotsu» elkartu dira goizean goizetik, Hamaika Telebistari azaldu dionez. Izan ere, Azkueren hitzetan, jendea «konbentzituta» atera da kalera, eta, hainbat enpresatan, aurreko greba deialdietan baino jende gehiago bildu da. Hala, hainbat enpresaren produkzioa bertan behera geratu da: Tecuni, Arteche, Bombardier, DYF eta Vicinay, esaterako.
Horiek horrela, lehen hiru sindikatuak Durangaldean biltzen hasi dira 12:00etarako, Iurretako kultur etxean, hain zuzen. Dena dela, langileak aldez aurretik kalean dira, 05:00etatik, pikete informatiboetan. Goiza «lasai» igaro da Unai Orbegozo CCOOko industria arduradunaren arabera. «Piketeak baketsuak izan dira, baina egon dira tentsio momentu batzuk Ertzaintzaren presioa dela eta. Bueno, betikoa: Eusko Jaurlaritzak Ertzaintza bidali du greba eskubidea oztopatzen saiatzeko». Orbegozok Hamaika Telebistari egin dizkio adierazpen horiek.
LAB sindikatuak ere salatu du Ertzaintzak izan duen jarrera: «05:00etatik piketeen atzetik ibili da, piketearen lana oztopatzen eta jendea identifikatzen. Are gehiago, jendea identifikatu du kafea hartu bitartean».
ELAk bere aldetik antolatu ditu datozen egunetarako mobilizazioak. Gaur Erandiora deitu dituzte langileak, 11:30ean. Mobilizazioen erantzuna «oso zabala eta oso garrantzitsua» izan da, sindikatuaren arabera. Ohar bidez jakinarazi duenez, protesta «patronalaren jarreraren ondorioa» izan da: «Nahikoak ez diren edukiekin eta sektoreko langileak pobretuz blokeatzen du negoziazioa». Bihar, ordu berean elkartuko da ELA, Basaurin; azaroaren 2an, berriz, Bilbon.p>
Araba eta Nafarroa
Aurrerantz doaz Arabako eta Nafarroako metalgintza sektoreak: denera 60.000 langileri eragingo dieten lan itunak sinatu berri dituzte (25.000ri Araban, 2025 arte; Nafarroan, berriz, 35.000ri, bost urterako). Bien bitartean, ordea, Bizkaiko metalgintzaren negoziazioak ez doaz bide onetik. CCOO, LAB, UGT eta ELA sindikatuak eta FVEM patronala hamasei bider bildu dira, eta momentuz ez da emaitzarik. Negoziazio mahaian dauden sindikatuen iritziz, patronala «ez da gai» sektorearen proposamenei erantzuteko, ez baitu «pertsonen erosahalmena bermatzen».
Mobilizazioak ikusirik, patronalak negoziazioen «estrategia aldatzeko» eskatu die sindikatuei, sektoreak behar duen akordioa lortzeko «bide bakarra» baita. FVEMek baieztatu duenez, «agerikoa da» duen negoziatzeko asmoa, nahiz eta bi alderdiak ez duten gerturatzea lortu.
Azken bileran, FVEMek beste eskaintza bat egin zuen: %6,5eko soldata eguneraketa 2022an (iazko KPIa), %2,5ekoa 2023an, %2koa 2024an, eta %1ekoa 2025ean. Patronalak, halaber, beste aldagai bat erantsi zuen: lau urte horietan KPIa %12 baino gehiago igotzen bada, %2rainoko igoera bat gehituko du 2025ean. Sindikatuek ez zuten hori onartu, ezta patronalak langileen eskakizunak ere. Hamalau puntu aurkeztu zituzten sindikatuek, eta horietatik bi ziren deigarrienak: soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea. Patronalak ez zituen onartu. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219992/siemens-gamesak-salgai-jarri-ditu-asteasuko-eta-mungiako-lantegiak.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak salgai jarri ditu Asteasuko eta Mungiako lantegiak | Osagai batzuk ekoizteari utzi nahi dio enpresak, kostuak murrizteko. Eusko Jaurlaritzak eskatu dio kontuan har ditzala aurrena euskal enpresen eskaintzak. | Siemens Gamesak salgai jarri ditu Asteasuko eta Mungiako lantegiak. Osagai batzuk ekoizteari utzi nahi dio enpresak, kostuak murrizteko. Eusko Jaurlaritzak eskatu dio kontuan har ditzala aurrena euskal enpresen eskaintzak. | Siemens Gamesak haize erroten osagai batzuk ekoizteari utziko dio, eta zerbitzu hori beste enpresa batzuen eskuetan utziko du. Hala, Eusko Jaurlaritzako iturriek baieztatu dutenez, orain arte pieza horiek egiten zituzten lantegiak salgai jarriko ditu; tartean, Asteasun (Gipuzkoan) eta Mungian (Bizkaia) dituenak. Gauza bera egingo du Espainian dituen beste sei lantegiekin ere. Asteasuko lantegian 250 beharginek egiten dute lan; Mungiakoan, 70 inguruk.
Hilabeteetan galerak izan ondoren, estrategia erabat aldatu eta enpresa berregituratzeko prozesua abiatu zuen urtearen hasieran Jochen Eickholt Siemens Gamesaren buruak. Prozesu horren harira, irailean jakinarazi zuen munduan 2.900 langile kaleratuko zituela, horietatik 475 Espainiako eta Euskal Herriko lantokietan. Gerora jakin denez, 475 horien artean bulegoetako langileak daude batez ere, Zamudion, Sarrigurenen (Iruñea, Nafarroa) eta Madrilen dituen egoitzetakoak.
Berregituraketa prozesu horren barruan kokatzen da, bada, osagaien ekoizpena ere kanpora ateratzeko erabakia. Enpresak ez du erabakiaren berri eman, baina, dirudienez, osagai horiek merkatuan aurki ditzake jada, eta, beraz, kostuak murriztu nahi ditu ekoizpena etenda. Edonola ere, Siemens Gamesak osagai horiek erosten jarraitzeko konpromisoarekin egingo lirateke salmentak, lantegien etorkizuna bermatu ahal izateko. Dena dela, prozesua azterketa fasean dago oraindik.
Siemens Gamesak ez du adierazpenik egin erabakiaren inguruan, baina Eusko Jaurlaritza jakinaren gainean dago. Are gehiago, Ekonomiaren Garapenerako sailburu Arantxa Tapiak enpresari eskatu dio entzun ditzala aurrena euskal enpresen eskaintzak, beste konpainia bati saldu baino lehen. Jaurlaritzak ez du jakinarazi enpresa horien izenik, baina zehaztu du jada hornitzaile duen enpresaren bat izan litekeela. Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuraren atarian egin ditu adierazpenak Tapiak; ez du «kezka» ezkutatu, baina nabarmendu du ez dela «enpresa itxiera bat, salmenta bat baizik». Sailburuak esan du asmo guztien berri eman diela enpresak, eta prozesu guztiaren berri badutela. Aurreko astean bildu ziren enpresako ordezkariak Jaurlaritzarekin, Gasteizen. Euskal enpresekiko «konpromisoa» azaldu zieten enpresako arduradunek bilera hartan. Hiru urteko epea Asteasuko lantegian urriaren hasieran egin zuten zuzendaritzarekin lan hitzarmena berritzeko akordioa, eta orduan jakin zuten langileek enpresaren asmoen berri. Mikel Irastorza langile batzordeko kideak (LAB) BERRIAri azaldu dionez, enpresak hiru urteko epea jarri du salmenta egiteko, eta urrian egindako akordioa jaso beharko luke. «Itunari esker lortu genuen lanpostuak, lan baldintzak eta lan karga bermatzea, eta, beraz, erosleak baldintza horiek errespetatu beharko lituzke, bost urtez gutxienez», esan du Irastorzak. «Lasaitasuna ematen digu horrek».
Erantsi du, hala ere, langileek nahiago dutela eroslea bertakoa izatea, eta hala jakinarazi zioten Eusko Jaurlaritzari ere. «Gamesa diru publikoarekin sortu zen; beraz, Jaurlaritzak ardura dauka honetan guztian. Horregatik eskatu genion presio egiteko, eroslea industria proiektu bat duen euskal enpresa bat izan dadin, eta ez soilik etekinak hartuko dituen kanpoko beste edozein». Ikusteko dago oraindik, ordea, Siemens Gamesak salmenta hori nola egingo duen; hau da, enpresa guztiak batera salduko dituen ala zatika. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219993/hamarretik-lau-pasatxo-dira-gai-euskaraz-hitz-egiteko-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Hamarretik lau pasatxo dira gai euskaraz hitz egiteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Euskararen ezagutza Araban handitu da gehien azken hamarkadan, Eustaten arabera. 46 udalerritan, apaldu egin da euskara dakitenen proportzioa. | Hamarretik lau pasatxo dira gai euskaraz hitz egiteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Euskararen ezagutza Araban handitu da gehien azken hamarkadan, Eustaten arabera. 46 udalerritan, apaldu egin da euskara dakitenen proportzioa. | Euskaraz zerbait zekitenak biztanleen %62,4 ziren iaz Araba, Bizkai eta Gipuzkoan (1.349.808 lagun), baina «euskaraz ongi ulertu eta hitz egiten dutenak», ia 20 puntu gutxiago: %43,3 (936.812). 2 urtetik gorako herritarren euskararen ezagutza mailari buruzko datuak ezagutarazi ditu Eustat estatistika institutuak, erroldan oinarritutakoak. Azken hamarkadako bilakaera aztertu du, eta agerikoa da euskaraz dakitenen zenbatekoa gora doala, datuek berresten dutenez. Zortzi puntu handitu da 2011tik: %35,2tik %43,3ra. Euskaldunak eta ia euskaldunak bereizi ditu Eustatek, eta bigarren zakuan sartu ditu «ulermen ona edo hala moduzkoa dutenak» eta «zailtasunez hitz egiten dutenak». Horien proportzioa 6,5 puntu jaitsi da.
Azpikategoriak ere badira bakoitzaren barruan. Euskaldunen artean, 798.564 euskaldun alfabetatutak dira, eta 138.248 erdizka alfabetatuak edo alfabetatu gabeak. Ia-euskalduntzat hartutakoen artean ere badira desberdintasunak. Alfabetatutakoak 302.487 dira, alfabetatu gabeak 85.168, eta «pasiboak» 78.975. Lehen hizkuntza zein duten, hori ere jasota dago datuetan. %69,9k gaztelania dute lehen hizkuntza, eta %17,8k euskara. Biak batera jaso dituztenak %7,01 dira.
Herrialdeen araberako banaketari dagokionez, Gipuzkoan da handiena euskaldunen proportzioa (%57,5), Bizkaian ondoren (%37,9), eta Araban azkenik (%31). Hala ere, azken hori da gehien euskaldundu den herrialdea. Han 7,1 puntu handitu da euskaldunen proportzioa, Bizkaian (6,7 puntu) baino zertxobait gehiago, eta Gipuzkoan (4,3 puntu) baino nabarmen gehiago. Enkarterri da euskaldun kopurua gehien hazi den eskualdea (8,8 puntu), Bilbo Handiaren (7,6 puntu), Aiaraldearen (7,5 puntu) –Eustatek Arabako Kantaurialdea deitzen dio– eta Arabako Lautadaren (7,3 puntu) aurretik.
Euskaldunen kontzentraziorik handiena duen herrialdea Gipuzkoa da, baina, horrez gain, han daude herririk euskaldunenak ere. Hala ere, eta azken urteotan arnasguneen inguruan egindako ikerketen emaitzak berretsita, ezagutzaren igoerarik handiena ez da herri horietan izan. Herri koxkorretan eta hirietan izandako gorakada nabarmendu du Eustatek. Bost puntutik gorakoa izan da Zumarragan, Donostian, Pasaian eta Errenterian, adibidez.
Bizkaian, 26 udalerrik gainditzen dute euskaldunen %80ren atalasea. Han, 21 udalerritan egin du behera euskaldunen portzentajeak. Hazkunde handiena izan dutenen artean daude Enkarterrikoak.
Herrietako bilakaera ikustea lagungarria da ezagutzaren gorabeheren atzean dauden arrazoiak ulertzeko. Eustatek ez ditu herri guztietako bilakaeraren datuak eman, baina, 2016ko emaitzekin erkatuta, ikus daiteke euskaldun dentsitate handiko herri batzuetan moteldu edo jaitsi egin dela ezagutza. Denera, 46 herritan egin du behera euskaldunen proportzioak; hirutan ez da aldaketarik izan; eta gainerako 202 herrietan gora egin du. Eskualdeei erreparatuta, bakarrean egin du behera, gutxi bada ere: Eustatek Markina-Ondarroa deiturikoan. Adierazgarria da, kaleko erabileraren neurketaren arabera Lea-Artibai baita kalean euskara gehien entzuten den eskualdea.
Bilbon igoerarik handiena
Hiru hiriburuetan egin du gora euskaldunen proportzioak, baina gehien, Bilbon. 7,66 puntu igo da han, eta, gaur egun, 103.631 euskaldun bizi dira han, hiru hiriburuetako kopuru osoaren ia heren bat. Gasteizen heren bat inguru dira euskaldunak Eustaten arabera (72.778 lagun), eta 7,4 puntu igo da horien proportzioa. Donostian, berriz, 6,1 puntu hazi da, eta biztanleen erdiak baino gutxixeago dira euskaldunak (%46,7): 83.866 lagun.
Adinaren eta sexuaren arabera ere xehatu ditu datuak Eustatek, eta horiek berretsi egin dute azkenaldiko beste ikerketek euskararen ezagutzari eta erabilerari buruz esandakoa. Batetik, adinean behera egin ahala euskaldunen kopurua handiagoa dela. 15-19 adin tartean, esaterako, %87koa da euskaldunen proportzioa; 40-44 tartean, %38koa; eta 70-74 tartean, %22koa. Ikerketak erakusten du, bestetik, emakumeek ezagutza handiagoa dutela, baina aldea, argazki orokorrari erreparatuta behintzat, ez da handia, Eustaten arabera: emakumeen %43,4 dira euskaldunak, eta gizonezkoen %43,2.
Bestalde, erabilera datu orokorrak eratortzen ez badira ere, etxean zer hizkuntza darabilten jasota dago. Ezagutzaren eta erabileraren arteko aldea nabarmena da horretan: %13k jarduten dute euskaraz, eta %71,5ek gaztelaniaz. Ia %12k bi hizkuntzak tartekatzen dituzte.
Euskara zenbat herritarren lehen hizkuntza den ere argitzen dute Eustaten datuek. %17,8rentzat soilik da lehen hizkuntza euskara. %69,9k gaztelania du lehen hizkuntza, eta %7k biak. Euskalduntzat jotakoen hizkuntza gaitasunetan aldaketak gertatzen ari direla iradoki lezakete datuek; hots, geroz eta gehiago direla euskaraz dakitenak, nahiz eta gazteleraz errazago moldatu. Eta, halaber, lotuta egon liteke hizkuntzaren transmisioarekin, eta horretan familiak pisua galtzearekin, eskolaren mesedetan. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219994/langabeziak-beherantz-jarraitu-du-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Langabeziak beherantz jarraitu du Hego Euskal Herrian | Bigarren hiruhilekoan baino 2.200 langabe gutxiago egon dira hirugarren hiruhilekoan Hego Euskal Herrian. Langabezia tasak %8,8tik %8,5ra egin du behera. | Langabeziak beherantz jarraitu du Hego Euskal Herrian. Bigarren hiruhilekoan baino 2.200 langabe gutxiago egon dira hirugarren hiruhilekoan Hego Euskal Herrian. Langabezia tasak %8,8tik %8,5ra egin du behera. | Beheranzko joerarekin jarraitzen dute langabezia datuek Hego Euskal Herrian, gutxinaka bada ere. INE Espainiako Estatika Institutuaren datuen arabera, 2021. urtearen amaieratik 2022aren hasierara igoera itxiki bat egon bazen ere, 2022ko bigarren eta hirugarren hiruhilekoetan behera egin du langabezia tasak. Urte hasieran, %9,1 zen datua; apiriletik ekainera, %8,8; eta uztailetik irailera, %8,5. 115.600 langabe daude Hego Euskal Herrian, 2.200 gutxiago. Pertsona aktiboen eta landunen kopuruek ere gora egin dute, 22.900 gora lehen kasuan, eta 24.900 gora bigarrenean.
Sexuka, emakumezkoen langabezia tasa gizonezkoena baino handiagoa da oraindik ere. Irailaren amaieran 58.000 emakume langabe zenbatu zituzten —%8,9ko tasa—, eta 57.600 gizon langabe —%8ko langabezia tasa—.
Lan sektoreari begiratuz gero, zerbitzuetan lan egiten dutenak dira gehienak. Landunen %71,1k jarduten dute zerbitzuetan, eta %21,8k industrian. Eraikuntzako langileak landunen %5,6 dira, eta %1,5, berriz, lehen sektorekoak.
Hala ere, herrialdeka ez da parekoa izan langabeziaren beherakada bigarren hiruhilekotik hirugarrenera. Izan ere, Araban eta Gipuzkoan behera egin du, baina Bizkaian eta Nafarroan gora egin du langabeziak. Araban %9,4tik %8,6ra jaitsi da, eta Gipuzkoan, berriz, %7,6tik %6ra, 0,8 eta 1,6 puntuko jaitsierak. Bizkaian 0,3 puntu igo da langabeen ehunekoa, %9,3tik %9,6ra, eta Nafarroan, berriz, portzentaje horrek %8,8tik %9ra egin du gora, 0,2 puntu.
Urte artean, 137.400 langabe zeuden 2021eko iraileko neurketan, aurten baino 21.800 gutxiago. Tasa %10,1 zen orduan, aurten baino 1,6 puntu gutxiago. 7.100 pertsona gehiago daude aktibo, eta landunak, berriz, 28.800 gehiago dira orain.
Pandemia aurreko datuen pare
COVID-19aren pandemiak kaleratze masiboak eta jarduera ekonomikoaren beherakada ekarri zituen, eta langabezia tasak gora egin zuen etengabe urte oso batez. 2020ko lehen hiruhilekoaren amaieran etorri zen itxialdia, eta martxoaren amaieran %8,7 zen langabezia tasa. 2019aren bigarren erdian tasa igo ostean, 0,4 puntu egin zuen behera 2020aren hasieran. Ondoren, apiriletik ekainera, 0,6 puntu egin zuen gora langabeen ehunekoak, %9,3ra igoz, eta hurrengo hiruhilekoan ia puntu bat handitu zen, %10,2raino. 2020ko azken hiruhilekoan %10,3ra igo zen, 0,1 puntu gehiago soilik, baina 2021. urtearen hasieran berriro egin zuen gora nabarmen, %11,1ra. Hortik aurrera, beheranzko joera hartu zuen berriro langabezia tasak, gorabeherekin betiere.
Hala, lan merkatua suspertu egin da pandemiak eragindako ezinegonetik, eta itxialdiaren aurreko datuak hobetu ditu langabezia tasak, %8,7 baitzen 2020 hasieran, eta %8,5 orain. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219995/merezi-izan-zuen-izan-du-eta-izango-du-aurrera.htm | Iritzia | Merezi izan zuen, izan du eta izango du. Aurrera! | Merezi izan zuen, izan du eta izango du. Aurrera!. | Gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean hau gertatzea lotsagarria eta penagarria dela deritzogu. Horrela zioen Durangon urriaren 12an eta Biarritzen urriaren 23an Euskal pilota selekzioa kolektiboak antolatutako agerraldietan irakurritako idatziaren pasarte batek. Biarritzen jokatzen ari den Munduko euskal pilota txapelketaz ari natzaizue.
Euskal pilota selekzioaren aldeko aldarrikapenak urte asko daramatza gure artean. Kronologia labur eta azkar bat eginez, aipatu 1990ean, Euskadiko pilota federazioak bultzatuta eta Nazioarteko Federazioak onartuta, Munduko euskal pilota txapelketa Kuban jokatu zenean euskal selekzioa gonbidatu gisa bertan egon zela, eta hasierako desfilean eta ondoren erakustaldi modura antolatu ziren lehiaketetan parte hartu zuela. Ekimen hura ofizialtasunaren aldeko abiapuntua garrantzitsua izan zen, guretzat behintzat.
Ordutik, hogeita hamabi urte pasa dira eta berdin jarraitzen dugu, alegia, ofizialtasunik gabe. Eta hau diot, asteartean Madrilgo Kirol Batzordean hitzartutakoa alde batera utzi gabe, txikia eta korapilatsua izan arren, pertsonalki aurrerapauso gisa hartzen dudalako eta, etorkizunari begira, urrats garrantzitsua ere bihur daitekeelako. Baina zoritxarrez, oraingoz, Euskal Herriko selekzioaren ofizialtasuna, nazioartean zein etxean, tamalez urrun ikusten ditut. Errealitatea baino ez da.
Munduko euskal pilota txapelketak lau urtean behin jokatzen dira eta ondorioz, 1994an jokatu ziren hurrengoak eta Biarritzen antolatu ziren aurtengoak bezala. Baina zoritxarrez, euskal selekzioak ez zuen inongo aukerarik izan Kubako esperientzia errepikatzeko eta itxaropenarekin jarraitzeko, Nazioarteko euskal pilota federazioak Euskadiko pilota federazioa ez zuelako bertara gonbidatu. Kuban bai eta Euskal Herrian ez, zergatik ote galdetzen genuen orduan. Ulertezina, gure herrian, gurea dugun eta gure izena daraman kirolean hau gertatzea. Eta horrek, gure haserrea sortzearekin batera, ofizialtasunaren aldeko irrintzia kaleratzera bultzatu gintuen. Eta horretarako kirola eta kulturako jende ezagunekin, Kultur Gizakera izena zeraman plataforma irekia sortu zen. Egia esan ez zuen gehiegi iraun eta aldarrikapenak indarra eta ezagutza hartu zezan, ESAIT (euskal selekzioaren aldeko iritzi taldea) sortzea erabaki genuen.
1998an, berriz, Mexikon jokatu zen Munduko euskal pilota txapelketa. Eta horren harira, Donostian, Anoetan, ESAITek bultzatutako agerraldian, euskal pilotari batzuk Espainiako eta Frantziako selekzioari uko egiten ziotela adierazi zuten. Anoetako adierazpena izenarekin bataiatu genuen eta idatzian, besteak beste, Euskal Herriak, nazio den heinean, duen eskubide kolektiboa eta euskal pilotariak beraiek sentitzen duten koloreekin eta ereserkiaren doinupean lehiatzeko duten eskubide indibiduala aldarrikatzen zen. Orain Durangon eta Miarritzen egindako agerraldietan aldarrikatu dugun modura.
Ondorengo urteetan ere Euskadiko pilota Federazioaren aldetik saiakerak egon dira euskal pilota selekzioaren ofizialtasuna nazioartean lortzeko. Eta zorionez, lortu ere bai kide izatea joko zuzeneko modalitateak kudeatzen dituen Nazioarteko pilota Konfederazioan ( CIJB).
Baina gurean ezagunak ditugun modalitate indartsu horietan eta Nazioarteko euskal pilota federazioak kudeatzen dituenetan, ( esku-pilotan, zesta-puntan, palan… trinketan zein ezkerparetan) oraindik ez da ofizialtasun hori lortu eta, ondorioz, aldarrikatzen jarraitu behar dugu, orain Durangon eta Biarritzen egin dugun modura.
Espainiarekin edo Frantziako selekzioarekin aritzeko euskal pilotari batzuek egindako ukoa baloratu eta txalotzekoa bada ere, ez da nahikoa izan nazioarteko txapelketetan ofizialetan euskal selekzio gisa aritzeko. Ikusi baino ez da egin behar zer egoeratan gauden, ofizialtasunik gabe eta burumakur, etsipenetik gertu. Bitartean, guk hemen diru publikoarekin interes gutxiko Espainia eta Frantziako txapelketak jokatzen, antolatzen eta babesten jarraitzen dugu eta, modu batera edo bestera, egungo egoera makur hori «normalizatzen». Horrela doakigu!
Baina ezin dugu etsi eta egungo egoera lotsagarri honi, ahal dugun neurrian, aurre egin behar diogu eskura ditugun baliabide guztiak erabiliz, aldarrikapena barne. Bestela, kirola erabiliaz, gure bi etsai potente horiek, Espainiak eta Frantziak, lortuko dute egoera guztiz «normalizatu» batean bilakatzea eta gu hor eroso sentitzea. Eta hori da zoritxarrez gertatzen ari dena.
Horregatik inoiz baino garrantzitsuagoa da herri, nazio bezala dagokigun eskubide kolektibo eta indibidualen defentsa egitea. Euskal Herria betidanik dago murgilduta borroka horretan eta ez dugu zalantzarik horretan jarraitu behar duela, dugula.
Zentzu horretan, uste dut merezi izan zuela 1990ean Kuban abiatu genuen horrek, merezi izan duela orain artekoak, azken bi agerraldiak barne eta mereziko duela datozen urteetan aldarrikatzen jarraitzeak. Konbentzituta nagoelako bide horretatik bakarrik lor daitekeela egun euskal herritar gehienen ametsa errealitate bihurtzea.
Inposaketarik EZ, OFIZIALTASUNA!
Gora Euskal Herriko selekzioak!
*Martxelo Toledo Garmendia Euskal pilota selekzioa kolektiboko kidea eta ESAITeko kide ohia da. | |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219996/iak-mobilizazioak-egin-ditu-gaur-hego-euskal-herriko-hiriburuetan.htm | Gizartea | IAk mobilizazioak egin ditu gaur Hego Euskal Herriko hiriburuetan | Doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzeko egin dituzte mobilizazioak, EAEko Hezkuntza Legeak segregazioan sakontzen duelako. | IAk mobilizazioak egin ditu gaur Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzeko egin dituzte mobilizazioak, EAEko Hezkuntza Legeak segregazioan sakontzen duelako. | Ikasle Abertzaleek Hezkuntzan ofentsiba kapitalista gelditu lelopean antolatu dituzte gaur goizean Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin diren mobilizazioak. Aste honetan mobilizaziorako prestatzen egon direla iragarri du antolakundeak bere sare sozialen bidez. Hala, gaur goizetik, Iruñerriko zenbait ikastetxetan pankartak jarri eta elkarretaratzeak egin dituzte.
Mobilizazioak 11:30ean hasi dira Gasteiz eta Donostian; Bilbo eta Iruñean, berriz, ordu erdi beranduago. Bilboko Plaza Eliptikoan egin dute bat Errekaldeko eta Deustuko blokeko ikasleek, eta Hezkuntzan ofentsiba kapitalista gelditu lelopean abiatu dute manifestazioa. Unamuno ikastetxearen paretik pasatu dira ikasleak; aurrekoan salatu zuten grebarako eskubidea urratu zietela. Manifestazioa amaitu ondoren, adierazpenak egin dituzte, hezkuntza «doakoa eta kalitatezkoa» nahi dutela aldarrikatuz: «Hezkuntzaren norabidea eliteen eskuetan dago, proletarioak hezkuntza sistematik kanporatzeraino. Antolatzeko garaia da».
Doako hezkuntza defendatzeko
EAEko Hezkuntza Legearen eta erreformen kontra eta langile klasearen interesen alde antolatzeko deia egin zuten ikasleek mobilizazioak antolatzerakoan, doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsala defendatzeko. Izan ere, haien arabera, «modu inposatzaile batean egindako prozesu baten emaitza» da legea.
Adierazi zuten Hezkuntza Legeak segregazioan sakontzen duela. «Langile klaseko ikasleak baztertu eta hezkuntza elitizatzeari egiten dio erreferentzia», gehitu zuten. Azpimarratu zuten EAE dela Espainiako segregazio tasarik handiena duen eremua, legea «norabide horretan sakontzeko asmoz» datorrela, eta «ikastetxe pribatu eta kontzertatuei ateak irekitzen» dizkiela. Hortaz, diotenez, beharrezkoa da «doako eta kalitatezko hezkuntza unibertsalaren eraikuntzan aurrerapausoak egitea». |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219997/eusko-jaurlaritzak-itp-aeroren-akzioen-6-erosi-ditu.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak ITP Aeroren akzioen %6 erosi ditu | Finkatuz funtsari esker egin du erosketa, baina ez du esan zenbat ordaindu duen. Ordezkari bat izango du administrazio kontseiluan. | Eusko Jaurlaritzak ITP Aeroren akzioen %6 erosi ditu. Finkatuz funtsari esker egin du erosketa, baina ez du esan zenbat ordaindu duen. Ordezkari bat izango du administrazio kontseiluan. | Eusko Jaurlaritza ITP Aeroren akziodun bilakatu da, Bain Capital egungo jabearekin akordioa eginda. Akzioen %6 bereganatu ditu Finkatuz funtsari esker, zeina Finantzen Euskal Kontseiluak kudeatzen duen. Ohar bidez jakinarazi duenez, helburua da aeronautika konpainia horren «industria eta enpresa proiektua bermatzea eta babestea». Dena dela, ez du esan zenbat ordaindu duen akzioen horiengatik.
Jaurlaritzak baieztatu du partaidetza horri esker ordezkari bat izango duela administrazio kontseiluan, aurrez behin eta birritan eskatu duen bezala, eta eskubidea izango du erabaki batzuetan eragiteko: besteak beste, enpresaren erroei eutsi ahal izateko. Horrekin batera, «industria proiektu bat sustatu» nahi du gobernuak, eta «kalitatezko» enplegua sortzen lagundu. Enpresak martxan duen hazkunde plan «anbiziotsua» ere babestu nahi du Jaurlaritzak, horrek erraztu egingo duelakoan inguruko enpresa txiki eta ertainekin izan dezakeen elkarlana.
Jakina zen lehendik ere Jaurlaritzak ITP Aeron sartu nahi zuela. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak iazko irailean azaldu zuenez, akordio baten aurrekoa egin zuten funtsarekin, eta 2022ko ekainera arteko epea hitzartu zuten hura behin betiko akordio egiteko.
Ez zen eman kopuru ofizialen berri, baina Jaurlaritza prest zegoen 60 milioi euroko inbertsioa egiteko, akzioen %3-4 bereganatuta. Beraz, baliteke Bain Capitali 90 milioi euro inguru ordaindu izana orain. AEBetako funtsarena da ITP Aero egun, hark erosi zion hegazkin turbinen enpresa Rolls Royceri 1.700 milioi euroren truke. 1.600 milioi euro ordaindu zizkion funtsak, eta beste ehun milioi ITPren kutxatik jaso zituen.
CAF aurrekari Ez da Eusko Jaurlaritzak euskal enpresa baten partaidetza eskuratzen duen lehen aldia. Aurrez, Kaikuren %7 bereganatu zuen Finkatuz funtsaren bidez, eta, irailean, CAF konpainian zuen jabetza publikoa %1,76tik %3ra handitzea erabaki zuen. Izan ere, funtsa «euskal enpresa handien errotzea sustatzeko eta indartzeko» diseinatu zuen Gasteizko gobernuak. 160 milioi euroko kapital sozialarekin abiarazi zuten, baina Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea, eta, joan den urtearen hondarrean, 260 milioira iritsi zen. Hain zuzen, beste 60 milioi jarriko ditu datorren urteko aurrekontuen bidez.
Dena den, ez da ahaztu behar Finkatuz funtsa erabili gabe ere eskuratu duela partaidetza Jaurlaritzak Euskal Herriko enpresa handietan. Urtarrilean iragarri zuen Ulma taldean sartu zela, Finantzen Euskal Kontseiluaren bitartez. Mondragon taldeko kooperatiba talderik handienetako bat da Ulma, eta haren inbertsioen ataleko kooperatiban jarri zuen kapitala Jaurlaritzak. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219998/karbono-dioxido-isuriek-goia-joko-dute-2025ean.htm | Mundua | Karbono dioxido isuriek goia joko dute 2025ean | Erregai fosilen erabilera gailurrera helduko da, Ukrainako gerrak bultzatutako energia politikari eutsiz gero, IEAren arabera. | Karbono dioxido isuriek goia joko dute 2025ean. Erregai fosilen erabilera gailurrera helduko da, Ukrainako gerrak bultzatutako energia politikari eutsiz gero, IEAren arabera. | Mundua «une historiko» batean dago, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera. Erregai fosilen erabilerak sortzen dituzten karbono dioxido isuriek goia joko dute 2025ean, eta petrolioaren, gasaren eta ikatzaren erabilera gailurrera helduko da 2030ean, IEAk gaur argitaratu duen txostenaren arabera. «Industria iraultzatik lehen aldiz ikusiko dugu erregai fosilen gailurra. Azken hiruzpalau hamarkadetan, energia iturrien %80 erregai fosilak ziren, eta 2030 inguruan %70 azpikoa izango da, gaur egungo energia politika mantentzen baldin bada», adierazi du Fatih Birol IEAko zuzendari exekutiboak. Txostenak ondorioztatu du 2050erako %60koa izan daitekeela erregai fosilen erabilera, egungo energia politikak indarrean jarraitzen badu.
Ukrainako gerrak sortu du horretarako abagunea. Izan ere, Errusiak ekoizten duen gasaren prezioen igoerak eta horrek eragin duen inflazio orokortuak «energia garbiak» erabiltzera «behartu» ditu munduko herrialde gehienak, Birolek azaldu duenez. Energia «garbiak» karbono dioxido isuri murritzak dituztenak dira; energia berriztagarriak eta energia nuklearra, alegia. IEAren txostenak nabarmendu du trantsizio energetikoaren «mugarri historiko batean» dagoela mundua, «epe ertainean» elektrizitatea lortzeko iturri nagusiak energia «garbiak» izango baitira.
«IEAk sinisten du segurtasun energetikoa lortzea eta klima larrialdiari aurre egitea bateragarriak direla. Energia garbien teknologiak areagotu behar dira horretarako: mundu seguruago bat izateko», esan du Birolek.
«Industria aro berria»
IEAko zuzendari exekutiboak esan du hiru arrazoik bultzatuta egin dutela munduko herrialde gehienek karbono dioxido gutxi isurtzen duten energia iturrien alde: «Energia seguruagoa delako, klimaren inguruko erantzukizuna dutelako, eta gobernu askok parte hartu nahi dutelako datorren industria aro berrian, zeina energia garbien industrian oinarrituko baita». Ukrainako gerrak bultzatu du trantsizio energetikoa, IEAren txostenaren arabera. «1,3 trilioi dolar inbertitzen dituzte orain munduan energia garbietan. Oraingo energia politikari eutsiz gero, 2030ean inbertsioa 2 trilioi dolarrekoa izango da», ondorioztatu du Birolek. Hala ere, nabarmendu du inbertsioak hori halako bi izan beharko lukeela 2050ean karbono dioxidorik ez isurtzeko: 4 trilioi dolarrekoa. «Hori lor dezake energiaren sektoreak», gehitu du.
IEAko ikertzaileek ondorioztatu dutenez, egungo energia politikei eutsiz gero, 37 gigatona karbono dioxido isuriko ditu munduak 2025ean, eta orduan murrizten hasiko da, 2050ean 32 gigatona isurtzen hasi arte. Horrek eragingo luke munduko tenperatura 2,5 gradu igotzea.
2021ean Glasgown (Eskozia) egindako COP26 Nazio Batuen Erakundearen klima larrialdiari buruzko goi bileran ehun herrialde inguruk adostu zuten beren helburua izango zela munduko tenperatura gehienez 1,5 gradu igotzea 2050erako. Hori lortzeko, 23 gigatona karbono dioxido isuri beharko lirateke 2030ean, eta karbono neutraltasuna lortu beharko litzateke 2050ean, txostenaren arabera.
Energia berriztagarrien eta nuklearraren erabilera handitzeak ez du esan nahi erregai fosilen erabilera desagertuko denik, Birolek azaldu duenez. Gasaren, petrolioaren eta ikatzaren erabilera murriztu egingo da, ordea, txostenak aurreikusi duenez. «Motel» murriztuko da erabilera: egunean milioi bat barril gutxiago erabiliko dituzte munduan, 2050era arte. Ikatzaren erabilera murriztu egingo da datozen urteetan, eta gas naturalaren salmentek goia joko dute hamarkada honen amaieran, IEAko zuzendari exekutiboaren esanetan: «Gasaren urrezko aroaren amaierara gerturatzen ari gara. Eskaria murrizten ari da».
Petrolioaren sektorea «egonkortu» egingo da 2035 inguruan, eta salmentak murriztu egingo dira gero, txostenaren arabera. Auto elektrikoen salmentaren hazkunde posible baten ondorioa izango da hori, IEAren ustez.
Gainera, munduko hainbat herrialdetan karbono dioxido gutxi isurtzen duten energia iturrien aldeko apustua egiten ari dira: esaterako, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, EB Europako Batasunean eta Japonian. IEAren txostenak ere garrantzia eman die Indian eta Txinan «energia garbien alde» ematen ari diren pausoei, baita Hego Korearen energia politikari ere: energia nuklearra eta berriztagarriak indartzen ari dira, txostenak azpimarratu duenez.
Errusiak, berriz, energiaren sektorean duen lidergoa «laster» galduko duela ohartarazi du Birolek: «Otsailaren 24ra arte Errusia zen munduan erregai fosil gehien esportatzen zituen herrialdea, baina Errusiak galdu egin du bere merkatu garrantzitsuena: Europa. Errusiak ekoizten duen gas naturalaren %75 eta petrolioaren %55 Europak inportatzen du. Oso zaila izango da Errusiarentzat Europa ordezkatuko duen bezerorik aurkitzea».
Are, Birolek adierazi du Errusiaren petrolio eta gas ekoizpena eta esportazioak murriztu egingo direla «datozen zortzi urteetan», eta gehitu du horrek ia bilioi bat euroko galera eragingo diola Errusiari 2030erako. «Nazioarteko energia gaietan asko gutxituko da, beraz, Errusiaren rola», IEAko zuzendari exekutiboaren ustez. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/219999/mendia-izango-da-2023ko-frantziako-tourraren-gakoa.htm | Kirola | Mendia izango da 2023ko Frantziako Tourraren gakoa | Euskal Herrian abiatuko da datorren urteko Frantziako Tourra, eta hiru etapa jokatuko dira hemen. Erlojupeko bakarra izango du ibilbideak, eta, 35 urteren ostean, Puy de Domera itzuliko da. | Mendia izango da 2023ko Frantziako Tourraren gakoa. Euskal Herrian abiatuko da datorren urteko Frantziako Tourra, eta hiru etapa jokatuko dira hemen. Erlojupeko bakarra izango du ibilbideak, eta, 35 urteren ostean, Puy de Domera itzuliko da. | Euskal Herriko txirrindularitza zaleek bertatik bertara biziko dute datorren urteko Frantziako Tourra. Bilbotik abiatuko da, eta, hiru egunez, Euskal Herriko errepideetan barrena arituko dira txirrindulariak. Erlojupeko saio bakarra izango du ibilbideak, eta Frantziako mendaterik gogorrenak igo beharko dituzte. Gaur eguerdian egin dute 2023ko Tourraren aurkezpen ofiziala, Parisen, eta han izan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria, Eneko Goia Donostiako alkatea, Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta Gorka Urtaran Gasteizko alkatea. Urkulluk hitza hartu du, eta adierazi du aspaldiko ametsa «egia» bilakatu dela. Lehendakariaren hitzetan, helburua da munduari erakustea «Euskadi zer den, eta zer izan nahi duen».
Taldeen aurkezpena ekainaren 29an egingo da, Bilbon, eta lehenengo etapa San Mamesetik abiatuko da, uztailaren 1ean. Bilbon bertan izango du helmuga, eta, aurretik, erasoa jotzeko toki aproposak izango dituzte Morgan, Gangurenen eta Pike bidean. Bigarren etapa Gasteiztik abiatuko da, eta Donostian izango du amaiera. Lau mendate igo beharko dituzte txirrindulariek, baina Jaizkibel izango da mendate erabakigarria, helmugatik hogei kilometrora. Hirugarren etapa izango da Frantziako Tourrak Euskal Herrian egingo duen azkena. Zornotzatik abiatuko da, eta Baionan izango du helmuga. Esprinterrek lehen aukera izango dute garaipenaren lehian aritzeko.
Ikusi gehiago: Raisa Alava ilustratzaile arabarrak egin du 2023ko Tourraren kartela
Euskal Herria atzean utzi, eta Pirinioetarako bidea hartuko du tropelak aurreneko astean bertan. Bosgarren etapan izango da mendiko lehen etapa, Soudet eta Marie Blanque igoko baitituzte. Baina seigarren etapa izango da aurreneko asteko egun handia. Aspinetik eta Tourmaletetik igaroko da tropela, Cauteretseko azken igoerara iritsi aurretik. Egun aproposa izango da maillot horia helburu dutenen artean aldeak ikusteko.
Zaleek bederatzigarren etapara arte itxaron beharko dute mendiko beste etapa bat ikusteko. Lehen atseden egunaren aurretik, eskalatzaileek garaipena lortzeko egun aproposa izango dute. 35 urteren ostean itzuliko da Frantziako Tourra Puy de Domera, eta etapa han amaituko da.
Bigarren astea gogorra izango da txirrindularientzat: Frantziako Tourra Alpeetara iritsiko da. Ziklistek askotariko etapei aurre egin beharko diete, eta mendiko etapa gogor batekin amaituko dute astea. Morzinen abiatuko da hamalaugarren etapa, eta Saint-Gervais Mont-Blancen amaitu. Txirrindulariek hainbat mendate igaro beharko dituzte, baina Le Bettexeko igoeran aukera izango da taldeburuen arteko lehia estua ikusteko. Azken mendate horretan, %17ko pendiza duten aldapetan sufrituko dute gehien txirrindulariek.
Hirugarren asteari ekin aurretik azken atseden eguna izango dute txirrindulariek. Erlojupeko batekin itzuliko dira lehiara azken astean. 22 kilometro izango ditu datorren urteko Tourreko erlojupeko bakarrak, eta mendian ondo aritzen diren txirrindularientzat aproposa da saioa. Aukera polita izango da Tadej Pogacarren eta Jonas Vingegaarden arteko lehia bizia ikusteko.
Lasterketaren azken txanpan murgilduta, hamazazpigarren etapa izango da hirugarren asteko gogorrena. La Loze mendate mitikoa igo beharko dute txirrindulariek (28,4 kilometro luze eta %6ko pendiza). Azken maldek %24ko pendizak dituzte, eta gailurretik sei kilometro eskasera egongo da Courcheveleko helmuga.
Etapa motz baina gogor batean jakingo da nor izango den 2023ko Frantziako Tourreko garaile birtuala. Marksteinen amaituko da etapa, baina aurretik Alsazia, Moinats, Grosse Pierre, Schluchtik, Petit Ballon eta Platzerwasel igo beharko dituzte txirrindulariek.
Tourmaletek egingo ditu epaile lanak
Emakumeen Tourra hilaren 22an hasiko da, gizonezkoen lasterketa azken astean murgilduta dagoen bitartean, eta gizonekin inoiz gertatu ez dena gertatuko da: Tourra ez da pasatuko Paristik. Cleremont Ferranden abiatuko da lehenengo etapa, eta han izango du helmuga ere. Esprinterrek aukera bat baino gehiago izango dute garaipena lortzeko, baina, Pirinioetan, taldeburuen txanda izango da.
Asteburuan erabakiko da Tourra, azken bi etapetan. Zazpigarren etapa irabaztea izango da maillot horia helburu dutenen nahia. Tourmalet handian amaituko da, eta munduko eskalatzailerik onenak bakarrik izango dira han gailentzeko hautagaiak. Hala ere, ezin izango dituzte indar guztiak xahutu, hurrengo egunean jokatuko baita azken etapa: 22 kilometroko erlojupekoa, Pauen. Han jakingo da nor izango den txapeldun handia. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220000/bilbon-eta-gernikan-jokatuko-da-2030eko-munduko-txapelketa.htm | Kirola | Bilbon eta Gernikan jokatuko da 2030eko Munduko Txapelketa | Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultur, Euskara eta Kirol diputatuak aurkeztu du hautagaitza Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren batzarrean, eta haren babesa jaso du. | Bilbon eta Gernikan jokatuko da 2030eko Munduko Txapelketa. Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultur, Euskara eta Kirol diputatuak aurkeztu du hautagaitza Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren batzarrean, eta haren babesa jaso du. | Hogei urte itxaron behar izan da Munduko Euskal Pilota Txapelketa berriro Euskal Herrian joka dadin. Miarritzek hartu dio lekukoa 2002an Iruñean egindako ekitaldiari. Ez da horrenbeste itxaron behar izango Euskal Herrian beste Munduko Txapelketa bat joka dadin. Izan ere, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak gaur jakinarazi du 2030eko Munduko Txapelketa Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia) jokatuko dela. Lehen aldia litzateke Bizkaian, eta hamargarrena Euskal Herrian.
Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak batzarra egin du gaur goizean Kanbon (Lapurdi), Arnaga jauregian. Batzar horretan baieztatu dute Argentinan jokatuko dela hurrengo Munduko Txapelketa, 2026an, San Luisen. Aspalditik zen jakina hori. Ez, ordea, Bizkaiko Aldundiak hautagaitza aurkeztuko zuela 2030eko ekitaldia antolatzeko. Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultur, Euskara eta Kirol diputatuak aurkeztu du proiektua, eta Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren babesa jaso du.
«2026ko ekitaldia antolatuko du Argentinak, eta, beste norbait tartean sartu aurretik, guk aurkeztu nahi izan dugu gure hautagaitza. Itxaropentsu gaude. Nekez egon daiteke hautagaitza hobeagorik», esan dio bertan zegoen BERRIAko kazetariari. Itxaropentsu zegoen, baina baita zuhur ere. «Ez dakigu selekzioaren inguruko azken berriek mesede edo kalte egingo diguten», aitortu du. Zalantzak zalantza, Nazioarteko Euskal Pilota Federazioaren babesa jaso dute. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220001/ebzk-2ra-igo-ditu-interes-tasak.htm | Ekonomia | EBZk %2ra igo ditu interes tasak | Inflazioa apaldu nahian, diruaren prezioa garestitu eta garestitu ari da Europako Banku Zentrala. Gainera, esan du igoera gehiago etorriko direla; horrek kredituak eta hipoteka maileguak zurruntzea eragingo du. | EBZk %2ra igo ditu interes tasak. Inflazioa apaldu nahian, diruaren prezioa garestitu eta garestitu ari da Europako Banku Zentrala. Gainera, esan du igoera gehiago etorriko direla; horrek kredituak eta hipoteka maileguak zurruntzea eragingo du. | Ustekabekorik ez du eman Europako Banku Zentralak gaur, eta inflazio handia makurrarazteko dirua garestitzen jarraitzea erabaki du, nahiz eta jakin diru politika zurrunagoek atzeraldia bultza dezaketela eurogunean, zeina energia krisian baitago.
EBZk 0,75 puntu igo ditu interes tasak, %2raino. 2009. urteaz geroztik, ez ziren iritsiak %2ra.
Ez da erabaki erraza izan. EBZk eurogunearen %9,9ko inflazioa dauka, batetik, bankuak epe ertainerako ezarrita daukan %2ko inflazioa halako bost. Eta tasa «handiegiek» ekonomiari kalte egiten diotela dioten agintari politikoak dauzka bestetik, hala nola Giorgia Meloni Italiako lehen ministroa eta Emmanuel Macron bera, Frantziako presidentea.
Edonola ere, banku zentralak interes tasak igotzen jarraitzea hobetsi du –hirugarren igoera du gaurkoa–, eta oraindik igoera gehiago etorriko direla ere iragarri du bere oharrean. Analistek jada ziurtzat jotzen dute EBZk %2,5era igoko dituela tasak abenduan.
«Inflazioa oso altu dago oraindik ere, eta luzaroan jarraituko du [%2ko] helburuaren gainetik», azaldu du Christine Lagarde EBZko lehendakariak. Ekonomiaren bilakaeraren inguruan ere ezkor agertu da. «Hirugarren hiruhilekoan, eurogunearen jarduera ekonomikoa modu esanguratsuan geldotu da; urte honen bukaeran eta hurrengoaren hasieran, are gehiago ahulduko da, eta handitu egingo da atzeraldiaren arriskua». EBZko buruak uste du balitekeela langabezia igotzea.
Edonola ere, haren ustez «ez gaude agertokirik okerrenean», eta azpimarratu du lehengaien prezioak merkatu egin direla.
Panorama horrekin, eta aldi berean inflazioa ez areagotzeko, Lagarderen ustez, euroguneko gobernuen laguntzek «mugatuak eta behin-behinekoak» izan behar dute energia krisiari aurre egiteko, «herritar kalteberenei zuzenduak».
Bitartean, Europako Banku Zentralak «bileraz bilera» erabakiko du bere diru politika. Hitz horiek irakurrita, analistek ulertu dute interes tasak agian ez direla hainbeste igoko, batez ere hurrengo urtearen hasieran.
Likidezia
Beste bi aldaketa handi ere erabaki ditu EBZk gaur Frankfurten. Gordailuen tasan ere beste 0,75 puntuko igoera egin du, tasa %1,5era igoz. Azken urteetan, negatiboan egon izan da tasa hori, bankuek ez zezaten bilatu etekinik sobran zuten dirua EBZren gordailuetan edukitzeagatik, eta maileguak emateko erabil zezaten. Orain, kontrakoa nahi du EBZk. Irailean, gordailuen tasa %0,75era igo zuen banku zentralak, eta, beraz, jarraian egindako bigarren igoera da gaurkoa.
Hala ere, eta bankuen etekinei lotuta zuzenean, likidezia izan da gaur Frankfurten hizpidera ekarri duten gairik arantzatsuena. Zer egin behar zuen EBZk LTRO tresnarekin? Bankuei likideziagatik mailegu izugarri merkeen bidez egindako aparteko ordainketak apaltzera ausartuko ote zen?
Izan ere, banku zentrala tasak igotzen hasi den honetan, espero gabeko diru iturri bat topatu dute bankuek aparteko diru horretan, eta ez nolanahikoa. 20.000 milioi euroko etekinak sor zitezkeen, diru hori EBZren kontuetan jarrita. Baina, horrez gain, EBZrentzat ez zuen zentzu handirik baldintza horiekin jarraitzeak, kontuan hartuta likidezia sustatzen, beste eskuarekin interes tasak igotzen eta likidezia zurruntzen ari dela.
Azkenean, EBZk erabaki du interes tasa bat ezartzea LTRO III tresnari, hots, duela bi urte eskainitako baldintzak aldatzea bankuei, nahiz eta horrek arazoren bat sor diezaiokeen bankuekin segurtasun juridikoaren aldetik.
Lagardek argudiatu du erabakia: «Diru-politika arrazoiengatik hartu dugu erabakia. LTRO III pandemiarekin sortu genuen, kredituak bultzatu nahi genituelako. Eta, orain, inflazio handiarekin helburuak aldatu egin dira erabat; egoera aldatu egin da, eta baldintzak aldatu egin ditugu, gure diru politikaren transmisioa ziurtatu beharra daukagulako».
EBZko presidenteak ez die erantzun bankuen irabaziei buruzko galderei. «Gure arrazoi bakarra izan da diru politikaren transmisioa; ahalik eta transmisio onena nahi dugu, eta horregatik aldatu ditugu duela bi urte jarritako baldintza erakargarriak». |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220002/irati-filma-bihar-estreinatuko-dute-donostian.htm | Kultura | 'Irati' filma bihar estreinatuko dute Donostian | Istorioa VIII. mendean kokatuta dago, kristautasuna hedatzen ari zen garaian | 'Irati' filma bihar estreinatuko dute Donostian. Istorioa VIII. mendean kokatuta dago, kristautasuna hedatzen ari zen garaian | Paul Urkijok Irati filma aurkeztu du Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren astean, gaur, Donostian. VIII. mendean eta nafar Pirinioetan kokatutako istorioa da, kristautasuna Europan barrena hedatzen denean, paganismoa desagertuz doan bitartean. Urkijok adierazi du filmaren helburua dela «euskal kultura eta mitologiari ohore egitea». Nabarmendu du gidoia «lotzeko zaila» izan dela, euskal mitologiako pertsonaiak «ezpatak eta sorginkeria» nagusi diren film batean sartu dituelako.
Prentsaurrekoan izan dira Josemi Beltran ekitaldiko zuzendaria, Eneko Sagardoi eta Edurne Azkarate aktoreak eta Manu Paino produktorea. Filma bihar estreinatuko da Donostian, eta datorren azaroaren 4rako bigarren pase bat antolatu dute. Zinemetan datorren urteko otsailaren 24an estreinatuko da. Edurne Azkaratek adierazi du «zailtasunak» izan dituzten arren «esperientzia positiboa» izan dela. Urkijok adierazi duenez, «zaila» izan da finantzen arloa, batez ere, istorioa «euskaraz eta genero minoritarioan» dagoelako. «Ekoizleak konbentzitu behar izan ditut gaztelu hau eraikitzeko», adierazi du Urkijok.
Filmaren atal garrantzitsuenetako bat borroka eszenak dira, zeinak Urkijori aunitz gustatzen zaizkion. «Borroketan estruktura narratiboek egon behar dute», nabarmendu du. Eneko Sagardoik adierazi du irudi horiek filmatzeko hamar kilo loditu behar izan dela, eta zaldian ibiltzen ikasi behar izan duela. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220003/gimenok-ez-du-oztoporik-ikusten-larragan-d-ereduko-lerro-bat-jartzeko.htm | Gizartea | Gimenok ez du oztoporik ikusten Larragan D ereduko lerro bat jartzeko | Uztailetik, Hezkuntza Departamentuaren erantzun baten zain zeuden familiak, baina kontseilariak esan du «normaltasunez» ari direla lanean. | Gimenok ez du oztoporik ikusten Larragan D ereduko lerro bat jartzeko. Uztailetik, Hezkuntza Departamentuaren erantzun baten zain zeuden familiak, baina kontseilariak esan du «normaltasunez» ari direla lanean. | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok ez du uste «inongo oztoporik» dagoenik Larragako San Miguel ikastetxe publikoan euskarazko ikasgela bat irekitzeko. Herriko 12 familiak egina zuten eskaera: iragan uztailean aurkeztu zuten instantzia, baina ikusita ez zutela Hezkuntza Departamentuaren erantzunik, agerraldia egin zuten, auzia salatzeko. Horren ostean, galdera parlamentarioa aurkeztu zuen EH Bildu taldeak Nafarroako Legebiltzarrean, eta horri erantzunez egin ditu adierazpena Gimenok. Kontseilariak, baina, ez du uste departamentuaren erantzunik eza ezohikoa denik: «Normaltasunez eta segurtasun juridikoz ari gara lanean».
Azaldu duenez, D ereduko ikasgela jartzeko «aurretiazko tramiteak» egiten hasia da gobernua: «Ikuskaritzaren behin betiko txostena, hezkuntza azpiegiturena, zerbitzu osagarriena, eta hortik aurrera, 12 eskaera direla aintzat hartuta, plangintza zerbitzuaren txostena izanen dugu». Izan ere, 8 haur behar dira gutxienez D ereduko ikasgela bat irekitzeko. «Departamentuak ohi legez eginen du lan: eskola publikoarekin eta udalarekin harremanetan jarriko da, eta foru agindu bat eginen du prozesuari ekiteko, ziurrenik datorren astean».
Gimenok esan du departamentua lanean ari dela «berme guztiak emateko, arriskurik gabe», baina ohartarazi du aurrematrikula epea bukatuta jakinen dutela «zehazki zenbat diren» herrian D eredua eskatzen dutenak, eta horren arabera erabakiko dutela «unitatea martxan jarri ala ez».
EH Bildu: «Denboraz gabiltza oraindik»
EH Bildu taldeko bozeramaile Bakartxo Ruizek «poza» adierazi du, «arazorik ezean, Larragako familien eskariari erantzuna eman ahal izanen zaiolako, antza». Azaldu duenez, «kezka» zen nagusi gurasoen artean, «Mendigorrian gertatutakoaren ostean, auzia atzeratu zitekeelakoan». «Familia hauek ongi egin dute eskaera: 8 eskaera dira gutxieneko langa , eta 12 aurkeztu dituzte; denboraz egin dute, gainera, D ereduan izena emateko aukera izan dezaten irailetik aurrera». |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220004/raisa-alaba-ilustratzaile-arabarrak-egin-du-2023ko-tourraren-kartela.htm | Kirola | Raisa Alaba ilustratzaile arabarrak egin du 2023ko Tourraren kartela | Euskal Irudigileak ilustratzaileen elkarteak antolatutako lehiaketa irabazi du. | Raisa Alaba ilustratzaile arabarrak egin du 2023ko Tourraren kartela. Euskal Irudigileak ilustratzaileen elkarteak antolatutako lehiaketa irabazi du. | Ilustratzaile arabar batek jarriko dio irudia 2023ko Frantziako Tourrari. Gaur goizean egin dute aurkezpena, eta, iragarri dutenez, Raisa Alaba ilustratzaile amurrioarraren kartela izango da lasterketako kartel ofiziala. Egileak aurkezpenean azaldu duenez, «mugitzeko eta bizikletan ibiltzeko gogoa» islatu nahi izan du, eta, horretarako, lan koloretsu eta alai bat egin du.
Euskal Irudigileak ilustratzaile elkarte profesionalak antolatutako lehiaketa irabazi du Alabaren kartelak. «Lehiaketa edo deialdi zabal bat egin zuten, eta nire proposamena aurkeztu nuen. Bost finalisten artean aukeratu zuten nire kartela», kontatu dio egileak Aiaraldea.eus atariari. Kartela ekainean egin zuela azaldu du Alabak, eta Tourraren irudi gisa aukeratu izana erantzukizun handia iruditzen zaiola.
Kartelean Bilboko Guggenheim museoa, itsasadarra eta Parisko Garaipenaren Arkua uztartu ditu, Tourraren 110. aldiak Bilbo eta Paris lotuko baititu; lehen hiru etapak Euskal Herrian jokatuko dira. Egileak aitortu du komiki trazak dituela, hori delako gehien eragin dioten estiloetako bat.
Raisa Alabak La Taller Bilboko galerian egiten du lan. Arte Ederretan lizentziatua da EHUn, zeramikan masterra egin zuen, eta Bartzelonako Elisava eskolan Ilustrazioa eta Komikia graduondokoa egin zuen. Polonian egonaldi artistiko bat egina da, eta Artium museoak beka bat eman zion Eskualdea lanagatik. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220005/bizkaiko-metalgintzaren-laugarren-greba-egunean-erantzuna-laquoia-erabatekoaraquo-izan-dela-adierazi-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzaren laugarren greba egunean erantzuna «ia erabatekoa» izan dela adierazi dute sindikatuek | Durangon egin dute manifestazioa, negoziazio mahaiko gehiengo sindikalak deituta. Goizeko piketeetan Ertzaintzaren jarrera salatu dute. Akordiorik lortu ezean, mobilizazioekin jarraitzeko prest daude. | Bizkaiko metalgintzaren laugarren greba egunean erantzuna «ia erabatekoa» izan dela adierazi dute sindikatuek. Durangon egin dute manifestazioa, negoziazio mahaiko gehiengo sindikalak deituta. Goizeko piketeetan Ertzaintzaren jarrera salatu dute. Akordiorik lortu ezean, mobilizazioekin jarraitzeko prest daude. | Bizkaiko metalgintzak laugarren greba eguna izan du gaur. Lan hitzarmenaren negoziazioan FVEM patronalaren «blokeoa» dela eta, CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek greba deialdia egin dute gaurko, biharko eta azaroaren 2rako. Unai Orbegozo CCOOko kideak aditzera eman duenez, «oso pozik» daude grebak izan duen erantzunarekin: «%85 ingurukoa izan da, eta Durangaldean, gainera, ia erabatekoa». Manifestazioa antolatu dute eguerdian, Iurretatik Durangora, Hitzarmen duin baten alde. Bizkaiko metala greban lelopean. ELA sindikatuak, berriz, beste manifestazio bat antolatu du Erandion. Grebara 52.000 langile zeuden deituta. Ohi bezala, oso bestelako irakurketa egin du patronalak; ohar batean azaldu duenez, sektoreko langileen %27k soilik egin dute bat lanuzteekin, eta adierazi du sindikatuek beren «estrategia aldatzea» espero duela.
Gaurko deialdiaren «arrakasta» ikusita, sindikatuek berretsi dute ez dutela horretarako asmorik. «Enpresa garrantzitsu eta potenteek produkzioa gelditu dute», esan du Iratxe Azkue LABeko kideak. Izan ere, manifestazioaren aurretik, piketeak antolatu dituzte lantegietan. Ertzaintzak izan duen jarrera salatu du Azkuek: «Goizeko bostetatik piketeen atzetik ibili da, piketearen lana oztopatzen eta jendea identifikatzen». Are gehiago, jendea identifikatu dute «kafea hartzen zuen bitartean». Horren harira, Eusko Jaurlaritzari «isilik» egotea aurpegiratu dio: «Ez dute eser esaten, baina, aldi berean, Ertzaintza bidaltzen dute mobilizazioak oztopatzeko eta langileak kriminalizatzeko».
Mezu argia bidali diote patronalari, CCOOko eta LABeko kideek azaldu dutenez. «Langileek ez dute erosteko ahalmena bermatzen ez duen soldata igoerarik onartuko, eta atzera pausorik ere ez», argi utzi du Azkuek. Lan eta bizi baldintza duinak exijitu dituzte. Horrez gain, Orbegozok adierazi du «egiazko proposamenak» nahi dituztela, «behingoz» negoziazioa behar den bezala hasteko. «Langileek krisi berri hau ez dute ordainduko» azpimarratu du.
«FVEMek ikusi behar du langileok kalean gaudela lan baldintzak modu duinean berritzeko eskubidea defendatzeko», esan du Jose Maria Rojo UGTko Industria Federazioko kideak. Haren iritziz, patronalak planteamendu bat egin behar du, langileek erosteko ahalmena galdu ez dezaten eta aurreko hitzarmenetan eskuratutako eskubideak murriztu ez daitezen.
Ekainaren 23an, 30ean eta uztailaren 1ean egin zituen Bizkaiko metalaren sektoreak lehenengo hiru greba egunak. Ordutik, patronalak eta sindikatuek negoziatzen jarraitu dute. Metalgintzako lan hitzarmena berritzeko azken bilera aste honetan egin dute. FVEMek eskaintza berria jarri du mahai gainean, baina sindikatuek ez dute onartu, ez duelako erosteko ahalmenaren galera eragozten. CCOOk, LABek eta UGTk ere hamalau puntuko agiria aurkeztu dute. Bertan, soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea eskatu dute. FVEMek eskaera ukatu du. Hori dela eta, sindikatuek aurretik ezarrita zeuzkaten hiru greba egunak mantentzea erabaki dute. Rojok adierazi duenez, «patronalak eskatzen dugun planteamendua egiten badu, hitzarmen kolektibo bat sortzeko bat egin ahal izango du. Ez bada horrela, mobilizazioekin jarraituko dugu».
ELA, berriz, Erandion mobilizatu da. Ohar batean adierazi dutenez, lanuzteak «patronalaren jarreraren ondorio» dira, eta salatu du FVEMek «negoziazioa blokeatzen» jarraitzen duela. ELAk azpimarratu du sektoreko enpresak «mozkin handiak» izaten ari direla eta beharrezkoa dela langileen erosahalmena igotzea, lanaldiak murriztea eta prekaritatearen eta behin-behinekotasunaren aurkako neurriak hartzea.
Gaurko protestak Basaurira eramango dituzte bihar, eta hurrengo hitzordua azaroaren 2an izango da, Bilbon. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220006/israelek-palestinarren-kontra-apartheidaren-krimena-egiten-duela-salatu-dute-bost-atzerri-ministro-ohik.htm | Mundua | Israelek palestinarren kontra «apartheidaren krimena» egiten duela salatu dute bost Atzerri ministro ohik | Tartean dago Mogens Lykketoft NBEko Batzar Nagusiko presidentea. Ukrainako egoerarekin parekatu dute Palestinakoa, eta nazioarteari galdegin diote Tel Avivi kontuak eskatzeko bere politika eta praktikengatik | Israelek palestinarren kontra «apartheidaren krimena» egiten duela salatu dute bost Atzerri ministro ohik. Tartean dago Mogens Lykketoft NBEko Batzar Nagusiko presidentea. Ukrainako egoerarekin parekatu dute Palestinakoa, eta nazioarteari galdegin diote Tel Avivi kontuak eskatzeko bere politika eta praktikengatik | Gutun bat sinatu dute bost herrialdetako Atzerri ministro izandako bost politikarik, salatzeko Israelek palestinarren aurka ezarritako «zapalkuntza sistema, batez ere lurralde okupatuetan, apartheidaren parekoa» dela, eta Europari galdegiteko Israeli kontuak eskatzeko bere politika eta praktikengatik.
Hauek dira sinatzaileak: Mogens Lykketoft, Danimarkako Atzerri ministro ohi, eta NBE Nazio Batuen Erakundeko Batzar Nagusiko gaurko presidentea; Finlandiako Atzerri ministro izandako Erkki Tuomioja; Ivo Vajgl, Esloveniakoa; Frantziako Hubert Vedrine; eta Sayeeda Warsi, Erresuma Batuko ministro eta Atzerri Ministerioko NBErako kabineteburu ohia.
Frantziako Le Monde egunkarian argitaratu dute gutuna.
Horretan, Ukrainako egoera ekarri dute gogora. Adierazi dute kasu horretan zuzenbidearen eta giza eskubideen defentsan bat egin duela nazioarteak. Haatik, gogoratu dute beste testuinguru batzuetan nazioarteko komunitatea askotan «isilik» geratu dela, eta ez duela eskurik hartu nazioarteko zuzenbidea «modu larrian bortxatu» dutenean. Nazioarteko legedia gordetzekotan, «arauak berdin eta koherentziaz» ezarri behar direla nabarmendu dute.
«Ukrainako herritarrak babesteko erabilitako arau berberak eta gogo bera» erabili behar da mundu osoan, baita «Israelen eta Palestinaren arteko gatazkan ere».
Atzerri arduradun ohik salatu dute EBk jarraitzen duela proposatzen bi estaturen konponbidea, hau da, israeldarrak eta palestinarrak elkarren ondoan bizitzea, bakoitza bere estatuarekin, baina errealitatea «kontrako norabidean» doala.
Israelgo gobernuek, egungoak barne, argi utzi dute ez dutela asmorik okupazio luzea amaitzeko, sinatzaileek adierazi dutenez. Gogoratu dute Israelek «ehunka mila» herritar israeldar eraman dituela lurralde okupatuetara. Kalkulatu dutenez, 650.000 kolono bizi dira legez kanpoko kokalekuetan Zisjordanian eta Jerusalem Ekialdean. Haien ustez, kolonia horiek, gainera, kolokan jartzen dute etorkizuneko Palestinako estatuaren bideragarritasuna.
Israelek bi sistema legal erabiltzen dituela salatu dute: bat, zibila, israeldarrentzat, eta beste bat, militarra, palestinarrentzat. Gogora ekarri dituzte azken urte eta hilabeteotan Israelek «palestinarren eskubideak murrizteko» hartu dituen neurriak eta gauzatu dituen operazioak. Tartean aipatu dute Al-Jazeera telebistako Shireen Abu Akleh kazetariaren hilketa. Israelgo armadak hil zuen tiroz, maiatzaren 11n, lanean ari zela.
Gogoratu dute azken urteotan Israelgo eta nazioarteko hainbat erakundek bat egin dutela «ondorioztatzeko palestinarren aurkako zapalketa sistema, batez ere lurralde okupatuetan, apartheidaren parekoa dela». Baieztapen hori «lege azterketa sendoetan» oinarritzen dela gaineratu dute.
Europako Batasunari eskatu diote bi estaturen konponbidearen alde egiteko, eta Israeli kontuak eskatzeko «giza eskubideak eta palestinarren eskubideen bortxaketa jarraituengatik».
Amaitzeko, adierazi dute Israelek Zisjordanian, Jerusalem Ekialdean eta Gazan bizi diren palestinarrei ezartzen dizkien politikak eta praktikak «apartheidaren krimenaren parekoak» direla ondorioztatu dutela eurek ere, eta dei egin diete Europako diplomaziakideei bat egiteko ekintzak eskatzeko, halako politika injustuak amaitzeko eta bi estaturen konponbideari aukera bat emateko. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220007/urria-sail-historikoetako-beroena-izan-da-euskalmeten-arabera.htm | Gizartea | Urria sail historikoetako beroena izan da, Euskalmeten arabera | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batez besteko tenperatura baino 4ºC beroagoa izan da urrikoa: «urteko anomaliarik handiena» | Urria sail historikoetako beroena izan da, Euskalmeten arabera. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batez besteko tenperatura baino 4ºC beroagoa izan da urrikoa: «urteko anomaliarik handiena» | Euskalmet Euskal Meteorologia Agentziaren arabera, urria, oraindik amaitu ez bada ere, «sail historikoetako beroena» izan da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tenperaturen urteko batezbestekoa baino 4ºC beroagoa. Agentziaren esanetan, urteko edozein hilabetetan izandako anomaliarik handiena izan da. Bestalde, jasotako euri kopurua kontuan hartuta, sail historikoetako urririk lehorrena ere izan da.
Euskalmeten datuen arabera, urriko batez besteko tenperaturak 20 gradutik gorakoak izan dira itsasertzean, eta Arabako lautadan, esate baterako, 16 ºC ingurukoak. «Balio horiek 1981-2010 aldiko batezbestekoak baino nabarmen beroagoak dira. Horrela bada, urririk beroena izan da».
Hiriburuei dagokienez, Bilbon eta Donostian, tenperatura anomalia 4 ºC ingurukoa da, eta Gasteizen, berriz, nabarmen gaindituko da langa hori. «Orain arteko anomaliarik handienak 1989ko abendukoak eta 1990eko otsailekoak ziren (3,8 ºC-ko anomalia), eta, ondoren, 2011ko apirilekoa (3,7 ºC) eta 2003ko abuztukoa (3,6 ºC).
Tenperaturen igoera, gainera, jarraitua izan da, txostenaren egileen arabera: «Urriko egun gehienetan izan dira tenperatura beroak, hilaren hasieran izandako egun hotz batzuk salbu. Azpimarratzekoa da 30 ºC-tik gorako tenperatura maximoak izan dituzten egunen kopurua, bai eta hilaren amaieran itsasertzeko tenperatura maximoak 30 ºC inguruan ibili izana ere». Egunak ez ezik, gauak ohi baino dezente beroagoak izan direla ondorioztatu du Euskalmetek: «Deigarria da izan ditugun gau tropikalen kopurua ere, hau da, 20 ºC-tik gorako tenperatura minimoak izan dituzten gauen kopurua». Urriaren 18ko eta 27ko goizaldeko tenperaturak nabarmendu dituzte: 25,8 °C Oiartzunen, 25,5 °C Donostian, eta 24,3 °C Mutrikun, besteak beste.
Euri gutxieneko urria
Prezipitazioari dagokionez, urria hilabete «oso lehorra edo erabat lehorra» izan dela azaldu du Euskalmetek 1981-2010 aldi normalarekin alderatuta. «1981-2010 aldiarekin alderatuta, urria sail historikoetako lehorrena izan da, eta batez besteko prezipitazioa 10 l/m²-koa izan da. Euri egunak oso gutxi izan dira: bakar bat Bilbon, lau Donostian eta hiru Gasteizen».
Muturreko egoera meteorologikoei dagokienez, Eusko Jaurlaritzak urrian, orain arte, 15 abisu hori aktibatu ditu, horietatik 11 basoko sute arriskuagatik, hiru haizeagatik eta bat galernagatik. Horrez gainera, lau alerta laranja ere aktibatu ditu basoko sute arriskuagatik. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220008/espainiako-kongresuak-atzera-bota-ditu-aurrekontuen-aurkako-osoko-zuzenketak.htm | Politika | Espainiako Kongresuak atzera bota ditu aurrekontuen aurkako osoko zuzenketak | 186 diputatuk egin dute zuzenketen kontra, eta 159k alde. EAJk eta EH Bilduk gobernuarekin negoziatzen jarraitzeko asmoa adierazi dute. | Espainiako Kongresuak atzera bota ditu aurrekontuen aurkako osoko zuzenketak. 186 diputatuk egin dute zuzenketen kontra, eta 159k alde. EAJk eta EH Bilduk gobernuarekin negoziatzen jarraitzeko asmoa adierazi dute. | Espainiako 2023ko aurrekontuak onartzeko lehen urratsa egin du Moncloak. Kongresuan egindako osoko bilkuran, diputatu gehienek atzera bota dituzte eskuinak eta Kataluniako independentistek aurkeztuta osoko zuzenketak. Espainiako Gobernuak, ordea, bidea du egiteko oraindik, eta hala gogoratu diote EAJko eta EH Bilduko ordezkariek Maria Jesus Montero Ogasun ministroari. Hurrengo urratsa zuzenketa partzialen inguruko eztabaida izango da. Talde parlamentarioek gaur eguerdira arteko epea dute horiek aurkezteko.
PP, Vox, Ciudadanos, JxC, CUP eta Foro Asturias alderdiek eta Navarra Sumako bi kide ohiek osoko zuzenketa bana aurkeztu zuten; denera, aurrekontuen aurkako 159 boto. Hala, Espainiako Gobernuak ez du negoziazio mahaian esertzea besterik izan, eta, horri esker, 186 boto eskuratu ditu. PSOEko eta Unidas Podemoseko ordezkariek ez ezik, osoko zuzenketen kontra egin dute EAJk, EH Bilduk, ERCk, PDeCATek, Mas Paisek, BNGk, Compromisek eta PRCk ere. Coalicion Canaria eta Teruel Existe abstenitu egin dira.
Jeltzaleak eta Espainiako Gobernua negoziazio mahaian eserita egon dira azken asteetan, eta zenbait akordio iragarri dituzte; hala nola Kirolaren Legean «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatzeko aukera txertatzeko akordioa. Horiek «galdutako konfiantzaren parte bat» berreskuratzeko balio izan dute, EAJko diputatu Idoia Sagastizabalen esanetan. Halere, gehitu du «bide luzea» geratzen dela aurrekontuak onartzeko: «Tartea egon badago kontuak hobetzera begira desadostasunak eztabaidatzeko eta Euskal Agenda are sakontasun handiagoarekin lantzeko».
EH Bilduren izenean, berriz, Oskar Matutek hartu du hitza. Gobernuari gogoratu dio aurrekontuak onartzeko alternatiba bakarra Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako ezker independentistaren babesa eskuratzea dela. Bide horretan, negoziatzeko «borondate zintzoa» adierazi du, betiere «gehiengo sozial eta langileen» mesederako bada. Izan ere, aurrekontuetan «elementu positiboak» dauden arren, jasotako neurriak «aringarriak» direla uste du, eta ez «kirurgikoak». Hala, landu beharreko gaien zerrendan jarri ditu «pentsio duinak» eta «etxebizitzarako eskubidea» bermatzeko neurriak martxan jartzea, eta enpresa handiei zergak igotzea.
Elkarguneak
Monterok bi talde parlamentarioekin hitz egiten jarraitzeko asmoa adierazi du. Matuteri erantzunez, adierazi du koalizio subiranistak akordioak egiteko prestutasuna adierazi duela, nahiz eta hori lortzeko negoziazioak «gogorrak» izan: «Ziur nago elkarguneak topatuko ditugula». EAJri, berriz, eskatu dio balioa emateko Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako egindako inbertsioei; besteak beste, euskal Y-a eraikitzeko jarritako 170 milioi euroko diru sailari.
Horiek hala, datozen asteetan ere alderdien eta Espainiako Gobernuaren arteko negoziazioek aurrera jarraituko dute. EAJk eta EH Bilduk ez ezik, ERCk ere izango du zeresana. Joan Maragall diputatuak azaldu du «erantzukizunaren eta herritarrentzat erabilgarri» izatearen alde egin dutela, eta bide berean urratsak egiteko eskatu dio Madrili. Besteak beste, Kataluniarako inbertsioen exekuzioa hobetzeko eta sedizio delituaren tipifikazioa aldatzeko eskatu dute.
Behin osoko zuzenketak aurkeztuta, eztabaidak Aurrekontu Batzordean jarraituko du. Talde parlamentarioek han adostu beharko dute zein zuzenketa onartzen eta baztertzen dituzten, azaroaren 21eko astean proiektua Kongresuko osoko bilkuran azter dezaten. Gobernuak nahikoa babes lortuz gero, Senatuan jarraituko luke prozesuak. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220009/italiak-ez-die-utziko-atzerriko-gkeei-etorkinak-porturatzen.htm | Mundua | Italiak ez die utziko atzerriko GKEei etorkinak porturatzen | Salvini Azpiegitura ministroak esan du ez duela toleratuko «immigrazio klandestinoaren eta kontrolik gabeko porturatzeen negozioa». Orain, Italiakoak ez diren bi ontzi daude nazioarteko uretan, barruan 400 bat migratzaile daramatzatela- | Italiak ez die utziko atzerriko GKEei etorkinak porturatzen. Salvini Azpiegitura ministroak esan du ez duela toleratuko «immigrazio klandestinoaren eta kontrolik gabeko porturatzeen negozioa». Orain, Italiakoak ez diren bi ontzi daude nazioarteko uretan, barruan 400 bat migratzaile daramatzatela- | Matteo Salvinik neurri bat ezarri zuen, 2018ko maiatzetik 2019ko irailera Italiako Barne ministroa izan zenean: Italian etorkinekin porturatzeko debekua Mediterraneo itsasoan migratzaileak erreskatatzen zituzten atzerriko GKE gobernuz kanpoko erakundeen ontziei. Joan den astetik, Salvini presidenteordea eta Azpiegitura ministroa da Georgia Meloni neofaxista buru duen gobernuan, eta gaur iragarri du orain lau urte hartutako neurria atzera indarrean sartuko dela. «Mezu bat gizakien trafikatzaileentzat eta beren konplizeentzat: eskuinaren hauteskunde programan esan genuen bezala, Italiak ez du toleratuko gehiago immigrazio klandestinoaren eta kontrolik gabeko porturatzeen negozioa», idatzi du Salvinik Twitterreko bere kontuan. Hura buru duen ministerioak du porturatzeen eskumena.
Hain zuzen, orain, bi GKEren bi itsasontzi daude nazioarteko uretan, barruan Libiako kostaldearen parean erreskatatutako immigranteak daramatzatela. SOS Mediterranee-ren Ocean Viking ontziak Norvegiako bandera du, eta 234 etorkin daramatza; Alemaniako SOS Humanity-ren Humanity One-k, bestalde, 180. «GKEk beren herrialdeetarako norabidea har dezatela, ez Italiarako norabidea», ohartarazi du Italiako Azpiegitura ministroak.
Orain lau urte, 2018ko abenduan, dekretu bat onartu zuen, zeinaren arabera atzerriko GKEak ezin ziren porturatu baimenik gabe. Gainera, isunak ezarri zituen dekretuan jasotakoa betetzen ez zutenak zigortzeko. Italiako hurrengo gobernuak, baina, bertan behera utzi zuen. Nolanahi ere, orduan hartutako erabakien ondorioz, Salvini auzitara eraman zuten. Cataniako auzitegi batek kasuetako bat artxibatu zuen. Baina beste auzibide bat martxan dago, Sizilian. 2019ko abuztuan Open Arms itsasontziari portuan sartzea debekatu zionean pertsonen bahiketa delitu bat egin zuela egotzi zioten; 150 bat migratzaile zeramatzan ontziak.
Ultraeskuineko gobernu bat du Italiak. FdI Italiako Anaiak-ek, Lega Nord-ek eta Forza Italiak osatutako koalizioak irabazi zituen parlamenturako bozak joan den irailaren 25ean, botoen %44 inguru bilduta. Matteo Piantedosi Barne ministroak esan izan du pentsatzen ari direla atzerriko GKEei portuak ixtea. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220010/kutxabankek-42-handitu-ditu-irabaziak-250-milioi-euroraino.htm | Ekonomia | Kutxabankek %42 handitu ditu irabaziak, 250 milioi euroraino | Interes tasen igoeratik onura igartzen hasi da bankua, eta, urtarriletik irailera, iaz baino 75 milioi euro gehiago irabazi ditu. Diru sarrera gehien zerbitzuetatik eta aseguruetatik lortu du. | Kutxabankek %42 handitu ditu irabaziak, 250 milioi euroraino. Interes tasen igoeratik onura igartzen hasi da bankua, eta, urtarriletik irailera, iaz baino 75 milioi euro gehiago irabazi ditu. Diru sarrera gehien zerbitzuetatik eta aseguruetatik lortu du. | Interes tasak gorantz doaz, eta Euriborra %2,5en gainetik den honetan, bankuak olatua hartzen ari dira; Kutxabankek igarri dio horri hirugarren hiruhilekoko emaitzetan. Bankuak 250,5 milioi euroren etekinak bildu ditu urtarriletik irailerako tartean, iaz epe berean baino %42,1 gehiago.
Jakina, emaitza on horietan pisu handia izan dute interesek. Hain zuzen, interes marjinengatik urte hasieratik hona 429 milioi euroren sarrerak izan ditu Kutxabankek, iazko epe berean baino %2,7 gehiago.
Edonola ere, etekin gehien zerbitzuetatik eta aseguruetatik iritsi zaizkio bankuari, 473,4 milioi euro, iaz baino %6,9 gehiago. Horrela, bi arlo horiek erakundearen negozioaren %52 hartzen dute jada, interes marjinen atala gaindituta.
Kredituetan egindako inbertsioa 47.200 milioi eurora handitu du Kutxabankek, %3,4 gehiago, batez ere handizkako bankaren (erakundeak eta enpresak) bultzadarengatik. Txikizkako bankan, hipoteka maileguak sinatzen jarraitu du bankuak, 2.669 milioi euro izan dira urteko lehen bederatzi hilabeteetan, «merkatu kuotak hobetuz, nahiz eta testuingurua oso lehiakorra izan». Eta kontsumo maileguetan ere %9,2 handitu du kontratatuko diru kopurua, 413 milioi euroraino.
Emaitzarik onenetakoak, dena den, pentsio planekin, funtsekin eta aseguruekin erdietsi ditu Kutxabankek. Balantzetik kanpoko baliabideetan Kutxabankek administratutako bezeroen baliabideak %0,6 hazi dira, 72.294 milioi euroraino, eta merkatuan sartu diren harpidetza guztien %16 bereganatu ditu.
Bankuak gaur egun 20.000 milioi euro inguru ditu inbertsio funtsetan kudeatuta, eta haren merkatu kuota % 6,8 da. Aseguruetan, berriz, Kutxabank Segurosek 100.000 poliza berri banatu ditu 2022ko lehen hiru hiruhilekoetan.
Bankuak sarrera handiak izan ditu enpresetako parte hartzeetatik ere: 83,7 milioi euro, batez ere dibidenduei esker. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220011/errusiako-dumak-oniritzia-eman-dio-lgtb-propaganda-debekatzeko-legeari.htm | Mundua | Errusiako Dumak oniritzia eman dio «LGTB propaganda» debekatzeko legeari | Isunekin zigortuko dute «sexu harreman ez tradizionalak promozionatzea» eta LGTB kolektiboaren eta sexu aldaketaren inguruko edozein informazio zabaltzea | Errusiako Dumak oniritzia eman dio «LGTB propaganda» debekatzeko legeari. Isunekin zigortuko dute «sexu harreman ez tradizionalak promozionatzea» eta LGTB kolektiboaren eta sexu aldaketaren inguruko edozein informazio zabaltzea | Dumak, Errusiako Parlamentuko behe ganberak, oniritzia eman dio gaur «LGTB propaganda» debekatzeko legeari. Legeak zigorrak ezartzen ditu, eta ordainpeko plataformetan haurrek LGTB edukietara heltzea zailtzeko tresnak ezartzen ditu.
400 legegilek bultzatu dute legea, besteak beste Viatxeslav Volodin ganberako presidenteak, eta aho batez onartu dute. Lehen zirriborroa da, eta, ohartarazi dutenez, litekeena are gehiago gogortzea, zuzenketen bidez. «Galdeketen arabera, 14 eta 29 urte bitarteko europarren %16k LGTBIQ gisa identifikatzen dute beren burua», adierazi du Dumak, legea aurkezteko testuan. «Kosta ahala kosta defendatu behar ditugu gure haurrak, eta bizimodu normal bat eduki nahi duten guztiak. Gainerako dena, bekatua, sodomia eta iluntasuna da», adierazi du Volodinek.
Indarrean sartzen denean, legeak debekatuko du «sexu harreman ez tradizionalak promozionatzea», eta LGTB kolektiboaren eta sexu aldaketaren inguruko edozein informazio zabaltzea.
Homosexualitateaz haurren aurrean hitz egiteagatik bost milioi errubloko isuna (82.000 euro) ezartzen du legeak, eta, helduen aurrean, lau milioi errublokoa (65.000 euro). Lau milioiko zigorra izango dute sexu aldaketaren inguruko informazioa ematen dutenek. Atzerritarrei 400.000 errubloko isuna ezarriko diete (7.000 euro), eta Errusiatik kanporatuko dituzte.
Horrez gain, legeak ordainpeko plataformak erregulatuko ditu, haurrek ez dezaten aukerarik izan LGTB kolektiboaren inguruko informazioa edo erreferentziak dituzten edukietara. Erabiltzaileek kode bat sartu beharko dute, edo adina baieztatzeko beste ekintzaren bat egin beharko dute.
Urriaren 17an, LGTBI «propaganda» debekatzeko eskatu zuen Errusiako Telekomunikazioak Gainbegiratzeko Zerbitzu Federaleko buru Andrei Lipovek. Eta adin guztietarako proposatu du debekua. «Izan ere, helduek berebiziko garrantzia dute bizitzarako jarreren formakuntzan, eta belaunaldi gazteen balioak bideratzen dituzte», adierazi zuen. Horregatik, eskatu zuen legedia aldatzeko, hala aukera egon dadin «errusiarren arteko harreman ez-tradizionalak» debekatzeko. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220012/elon-muskek-twitter-erosi-du-eta-exekutibo-nagusiak-kanporatu.htm | Bizigiro | Elon Muskek Twitter erosi du, eta exekutibo nagusiak kanporatu | Milioidunak 44.000 milioi euro ordaindu ditu trukean. Dioenez, Twitter erostea «izugarri inportantea da gizateriaren etorkizunerako». | Elon Muskek Twitter erosi du, eta exekutibo nagusiak kanporatu. Milioidunak 44.000 milioi euro ordaindu ditu trukean. Dioenez, Twitter erostea «izugarri inportantea da gizateriaren etorkizunerako». | Egin du esandakoa: atzoko aitorpena egia da. Elon Musk milioidunak Twitter konpainia erosi du, 44.000 milioi euroren truke. Atzo, Muskek Twitterren adierazi zuen «jadanik» erosia zuela, baina konpainiak ez zuen halakorik jakinarazi. Azkenerako, baina, Twitterrek ere baieztatu du erosketa. Muskek zehaztu du erosketaren atzean ez dagoela aberasteko nahirik. «Ez dut egin diru gehiago irabazteko, baizik eta gizateriari laguntzeko, maite dudalako».
Halaber, CNN hedabideak plazaratu duenez, Muskek kanporatu egin ditu Twitterren orain arte karguan izandako exekutibo nagusiak: hala nola Parag Agrawal zuzendari exekutiboa, Ned Segal finantza zuzendaria, eta politikaburu Vijaya Gadde.
Musk munduko pertsonarik aberatsena da, eta Tesla enpresaren jabea.
Txioan adierazi duenez, Twitter «denontzako leku goxoa» izango da haren agintepean. «Twitter ezin da izan edozein gauzatarako infernu bat, non edozein gauza esan daitekeen ondoriorik gabe».
Apirilaren hasieran, Twitterren akzioen %9 erosiak zituen Muskek. Hilabetea amaitu aurretik, sare soziala bere esku zuen, 44.000 milioi dolarren truke (39.803 milioi euro). Uztailean atzera egin zuen, argudiaturik Twitter ez zela betetzen ari kontratuan jasotako baldintzak. Teslaren buruak hainbat aldiz eskatu zion sare sozialeko kontu faltsuen inguruko informazioa emateko, baita horiek zenbatzeko eta bertan behera uzteko modua topatzeko ere. Garesti atera zitzaion Twitter ez erostea: kontratuan jasota zegoen 987 milioi euro ordaindu behar zirela bi aldeetako batek kontratua bertan behera utziz gero. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220013/de-pradak-kritikatu-du-auzitegi-nazionalak-laquosistematikokiraquo-baztertzen-dituela-euskal-presoen-gradu-aldaketak.htm | Politika | De Pradak kritikatu du Auzitegi Nazionalak «sistematikoki» baztertzen dituela euskal presoen gradu aldaketak | Fernando Buesa fundazioak antolatutako jardunaldietan parte hartu du, eta adierazi ez duela ulertzen bera kide den auzitegiaren jarrera | De Pradak kritikatu du Auzitegi Nazionalak «sistematikoki» baztertzen dituela euskal presoen gradu aldaketak. Fernando Buesa fundazioak antolatutako jardunaldietan parte hartu du, eta adierazi ez duela ulertzen bera kide den auzitegiaren jarrera | Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoko epaile Jose Ricardo de Pradak euskal presoen gradu progresioen aurrean auzitegi hark duen jarrera kritikatu du, eta azaldu du hark «etsipena» eragiten diola: «Ez dut ulertzen». Fernando Buesa fundazioak antolatutako Justizia, Egia eta Elkarbizitza jardunaldietan, gogorarazi du legeak ez duela jasotzen barkamena gradu progresioak lortzeko baldintza gisa, eta gehitu Auzitegi Nazionalak ezarri duen irizpidea «araubide juridikoaren ikuspegi guztiz nahasia» dela.
De Prada kide den aretoa da euskal presoen gradu progresiorako eskaeren inguruko azken hitza duena, eta bertatik «bazterketa sistematikoari» aurre egiten saiatu dela adierazi du. Izan ere, salatu du sarri atzera bota dituztela barkamena eta damua adierazi dituzten presoen eskaerak ere: «Badirudi ez dela nahikoa. Ez dakit zer den beharrezkoa baldintza betetzeko; ez dakit zein den preso bat benetan damututa dagoen edo ez zehazteko erabili beharreko hitz magikoa». Hala, argudiatu du gradu aldaketa babesten duten txostenen aurrean epaileek ez dutela «inongo arrazoirik» aurre egiteko.
De Prada buru zela, Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoak ondorengoa ebatzi zuen ekainean: «Damua eta biktimentzat barkamen eskaera adierazten duen presoaren idatzi bat egotea ez da inondik ere legezko betekizuna espetxe baimenak lortzeko». Handik egun gutxira, ordea, Maria Fernanda Garcia Perez epaileak atzera egin zuen, eta adierazi zuen euskal preso bati baimen bat emateko beharrezkoak dela «biktimei eragindako mina aitortzea» eta ardura zibila ordaintzea. Hala, De Prada bakarrik geratu zen berriz ere.
Mahai inguru berean aritu da Eusko Jaurlaritzako espetxe aholkulari Jaipe Tapia ere. Hark jakinarazi zuen azken urtean motibazio politikoko 29 presori onartu dietela gradu aldaketa, «perspektiba biktimologikoa» erabilita. Auzitegi Nazionalaren jarrerari buruz, berriz, adierazi du barkamena «totem» bilakatu duela ezarritako irizpideekin. |
2022-10-27 | https://www.berria.eus/albisteak/220014/txuri-urdinek-eskura-dute-multzoko-lehen-postua.htm | Kirola | Txuri-urdinek eskura dute multzoko lehen postua | Realak bosgarren garaipena lortu du Europa ligako multzoen fasean, eta lider iritsiko da azken partidara: Manchester Uniteden aurka, Anoetan. | Txuri-urdinek eskura dute multzoko lehen postua. Realak bosgarren garaipena lortu du Europa ligako multzoen fasean, eta lider iritsiko da azken partidara: Manchester Uniteden aurka, Anoetan. | Betor Manchester United. Realak mendean hartu du gaur Omonia Nikosia Zipren, Europa ligan, eta txapelketa horretan jokoan izandako puntu guztiak zakuratuta ailegatuko da ligaxkako azkeneko jardunaldira. Donostiarrek irabazi egin dituzte orain artean jokatutako neurketa denak, eta, norgehiagoka bakarraren faltan, eskura dute lehen postua erdiestea. Ingelesek txuri-urdinen aurka soilik galdu dute, baina hori izan daiteke gako. Ez alferrik, Realari ez irabazteak ere balio baitio lidergoan amaitzeko. Are gehiago: gol bakarrarengatik galtzen badu, lehena izango da.
Imanol Alguacilen taldeak Zipren egin du horretarako urratsa, eroso gailenduta. Teknikari oriotarrak sei aldaketa egin ditu azken partidarekin alderatuta; haietako zenbait, taldea erasan duen birusaren eraginez. Guztira, zazpi lagun izan dira ondoezik. Ordea, txuri-urdinek garaiz hartu dute neurketaren neurria. Omoniaren aldean multzo ona edukitzearen abantaila izan da. Donostiarrek kontrolpean eduki dute jokoa, lehendabiziko zatitik hasita, baina kosta egin zaie baloi jabetza erasoan islatzea.
Realak sarri harilkatu ditu jokaldiak, baina gutxitan egin du Francis Uzoho atezaina estutzeko adinako lana. Robert Navarro izan da saiatuenetako bat; katalanak gerora jaso du saria. Aurrez, 20. minutuan egin du estreinako saialdia. Zipretarren atzeko lerroak huts egin du baloia aldentzeko orduan, eta Jon Karrikaburuk lortu du nagusitzea —Elizondokoa hasieratik aritu da—. Nafarrak bizi jokatu du Navarrorekin, baina atezainaren aurrean kanpora bota du baloia. Azken metroetako biguntasuna izan da donostiarren lasta.
Partidak gidoi bera segitu du hurrengo minutuetan: txuri-urdinak nagusi, baina norgehiagoka hautsi gabe. Esaterako, Diego Ricok abagune bikaina izan du 35. minutuan; Aritz Elustondok emandako pasea jaso du, baina jaurtiketak ez du aterako biderik aurkitu. Elustondo bizi aritu da taldekideei laguntzeko garaian. Navarrori beste pase bat egin dio 40. minutuan, eta, bi minutu geroago, Karrikaburuk izan du taldea aurreratzeko aukera.
Harik eta atsedenaldiaren atarian gola sartu duten arte. Asier Illarramendik ezker hegaletik egindako erdiraketa on bat buruz errematatu du Navarrok, eta baloia sareetara joan da: 0-1, eta lanik zailena eginda. Jokaldi horrekin amaitu da lehen zatia.
Bigarrenean ere, antzeko Omoniak aukera bakarra zuen atsedenalditik bueltan: hustu ala ito. Nikosiako taldea saiatu da bigarren zatiko lehen minutuetan, eta Realaren atera gerturatu da zenbait alditan. Ordea, Reala izan da aldea handitu duen taldea; gipuzkoarrek area barruraino egin dute Navarroren bidez, eta hark atzera emandako pasea probestu du Brais Mendezek. Galiziarrak jaurtiketa indartsu baten bidez sartu du bigarren gola. 60. minutuan zen. Hortik aurrera, Realak izan du jokoaren nagusitza, baina Omoniak pare bat saialdi egin ditu neurketaren hondarrean. Penaltia ere eskatu dute Zipreko jokalariek, baina alferrik: Imanolen jokalariek garaipena ondo lotua zuten ordurako. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220039/zugaztietako-sutea-laquokontrolpeanraquo-dago.htm | Gizartea | Zugaztietako sutea «kontrolpean» dago | Peñas Negras mendian hasi da lehen sutea, 04:00 aldera, Trapagarango Zugaztieta auzo inguruan (Bizkaia). Lau etxetako suhiltzaileak joan dira. Beste sute bat piztu da Berangon, eta hori «kontrolpean hartzeko prozesuan» daude. | Zugaztietako sutea «kontrolpean» dago. Peñas Negras mendian hasi da lehen sutea, 04:00 aldera, Trapagarango Zugaztieta auzo inguruan (Bizkaia). Lau etxetako suhiltzaileak joan dira. Beste sute bat piztu da Berangon, eta hori «kontrolpean hartzeko prozesuan» daude. | Bi sute piztu dira azken orduetan Bizkaian. Lehena Peñas Negras mendiko baso eremuan hasi da, 03:40 aldera. Trapagarango Zugaztieta auzora, Ortuellara eta Galdamesera iritsi da sua. Bertan dira goizetik Bizkaiko lau suhiltzaile etxetako suhiltzaileak (Uriostekoa, Iurretakoa, Deriokoa eta Basaurikoa) eta Basalango bi talde. Ura daramaten zazpi kamioi bidali dituzte Meatzaldera, baita hiru 4x4 auto ere. Sutea «kontrolpean» dagoela jakinarazi dute eguerdi aldera. Gainera, Larrondon piztutako beste bat erabat itzali dute.
Berango eta Unbe artean beste sute bat piztu da, 06:50 aldera. 300 metroko zabalera hartu du suak, eta Muinarrekolanda eta Martiartu arteko eremuari eragiten dio. Sustatxa auzoko hainbat lagun ebakuatu dituzte, prebentzio neurri gisa. Lau kamioitan joan dira suhiltzaileak, Bizkaiko Suhiltzaileen arabera, eta beste bost bidean dira. Espainiako armada ere ari da suteak amatatzeko lanetan. Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak azaldu du Berangoko sutea dela gaur piztutako hiruretan «arazo gehien» sortzen ari dena: hori «kontrolpean hartzeko prozesuan» daude.
Jaurlaritzak 1. fasera pasatu du Larrialdietako Pan Berezia. Plan hori aktibo dago joan den astetik. Isurialde atlantikoan alerta laranja eman dute baso suteak izateko arriskuagatik, eta alerta hori gutxienez bihar egun osoz egongo da aktibo. Igandean alerta maila abisu horira igarotzea espero da.
Azken asteetako beroek handitu egin dute suteak pizteko arriskua. Joan den astean, Balmasedan piztu zen beste bat; 500 hektarea erre zituen, eta Bizkaian azken 33 urteetan izandako suterik handiena izan zen. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220040/bi-misil-balistiko-jaurti-ditu-ipar-koreak.htm | Mundua | Bi misil balistiko jaurti ditu Ipar Koreak | Hego Korea eta AEBak gaur dira amaitzekoak azken bi asteetan eskualde hartan egin dituzten maniobra militarrak. IAEAk ohartarazi du gero eta zantzu gehiago daudela Piongiang proba nuklear bat egitekoa dela. | Bi misil balistiko jaurti ditu Ipar Koreak. Hego Korea eta AEBak gaur dira amaitzekoak azken bi asteetan eskualde hartan egin dituzten maniobra militarrak. IAEAk ohartarazi du gero eta zantzu gehiago daudela Piongiang proba nuklear bat egitekoa dela. | Egoera gero eta ezegonkorragoa da Koreako penintsulan. Hego Koreako armadak jakinarazi duenez, Ipar Koreak irismen laburreko bi misil balistiko jaurti ditu, goizaldean, Japoniako itsasora. Inoiz baino misil gehiago jaurti ditu aurten. Piongiangek ez du baieztatu, ez du halakorik egiten, baina interpretatu daiteke azken asteetan Hego Koreak eta AEBek elkarrekin egindako maniobra militarrei erantzuten diola gertatu denak. Izan ere, misila jaurti baino lehen, Ipar Koreako Echo egunkariak salatu zuen maniobra horiek «zuhurtziarik gabeko konfrontazio ekintza bat» direla, eta horiek «ezegonkortasun militarra eta arriskua» areagotzen dutela Koreako penintsulan. NBEren Segurtasun Kontseiluak onartutako zenbait ebazpenen arabera, debekatuta dago gisa horretako misilak jaurtitzea.
Astelehenean, AEBek esan zuten «litekeena» dela Ipar Koreak, 2017az geroztik aurrenekoz, proba bat egitea misil nuklearrekin. Eta IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren zuzendari nagusi Rafael Grossik nabarmendu du «gero eta zantzu gehiago» daudela horren berri ematen dutenak. «Beste proba nuklear bat izango litzateke, berriro, azkar eta era kezkagarrian garatzen ari den programa nuklear baten baieztapena», adierazi die Grossik kazetariei, bart, New Yorken. NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia ekainetik ari da ohartarazten Punggye Rin detektatu duen jardunari buruz. 2006tik 2017ra Piongiangek sei proba nuklear egin zituen han.
Eta misilak jaurti ditu gaur, noiz-eta Seul eta Washington joan den urriaren 17an hasitako maniobrak bukatzekoak direnean. Dena den, bi aliatuek beste maniobra batzuk egingo dituzte hilaren 31tik azaroaren 4ra, eta bosgarren belaunaldiko ehiza bonbardariak erabiltzekoak dira. AEBak, Hego Korea eta Japonia bat eginda jokatzen ari dira eskualdean, eta herenegun adierazi zuten aliantza hori indartzeko asmoa dutela.
Ikusi gehiago: Lau misil balistiko jaurtiz erantzun diote AEBek eta Hego Koreak Ipar Koreari
Joan den urriaren 5ean, irismen luzeko misil balistiko bat jaurti zuen Ipar Koreak. Japoniaren gainetik igaro zen, eta, horri erantzuteko, Hego Koreak eta AEBek osatutako aliantza militarrak irismen ertaineko lau misil balistiko jaurti zituen Japoniako itsasorantz. 2017az geroztik aurrenekoz, Ipar Koreak jaurtitako misil bat Japoniaren gainetik pasatu zen.
Tomahawk misilak
AEBek garatutako Tomahawk misilak erosteko asmoa dauka Japoniak, hango hedabideek kaleratu dutenez. Jakinarazi dute Tokio AEBetako Gobernuarekin hitz egiten ari dela horri buruz. Japoniako Konstituzioaren 9. artikuluak gerra ekintzak gauzatzea debekatzen dio estatuari —1947koa da, Bigarren Mundu Gerra bukatu ondorengoa—. Hau da, konstituzioak ez duela ofizialki armada aitortzen. Nolanahi ere, gobernuak testua erreformatzeko asmoa du.
Yomiuri Shimbun egunkariak kaleratu duenez, bi aldeen arteko elkarrizketak azken fasean sartu dira. Gobernuko iturriak aipatuta kaleratutakoaren arabera, misil horiek itsasotik jaurtitzen dira, irismen laburrekoak dira, eta Koreako penintsulara iristeko gaitasuna dute. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220041/garamendik-salatu-du-madrilek-laquozorrotzegiraquo-jokatzen-duela-eusko-legebiltzarrarekin.htm | Politika | Garamendik salatu du Madrilek «zorrotzegi» jokatzen duela Eusko Legebiltzarrarekin | Parlamentuak onartutako hogei legeren aurka egitea leporatu dio. Urkulluk adierazi du aurrekontuei buruz negoziatzeko prest dagoela. | Garamendik salatu du Madrilek «zorrotzegi» jokatzen duela Eusko Legebiltzarrarekin. Parlamentuak onartutako hogei legeren aurka egitea leporatu dio. Urkulluk adierazi du aurrekontuei buruz negoziatzeko prest dagoela. | Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendik Espainiako Gobernuaren «gehiegizko kontrola» salatu du. Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, EAJko legebiltzarkide Jon Andoni Atutxak galdetu dio Moncloak legebiltzarraren «araugintzaren inguruan duen eztabaidatze mailaz», eta sailburuak erantzun du «inolako beharrik gabe» jartzen duela kolokan legebiltzarraren lana. Jaurlaritzako kideek eta legebiltzarkideek hizpide izan dituzte beste zenbait gai ere, tartean aurrekontuen inguruko negoziazioa, Hezkuntza Legearen aurreproiektua eta Maddalen Arzallus abeslari eta aurkezleak Ion Kepa Parot euskal presoari buruz abestutako kanta.
Garamendik zenbait datu eman ditu argudio gisa. Moncloari egotzi dio legebiltzarrak azken hiru legealdietan onartutako 83 lege dekretuetatik hogei aldebiko negoziaziora bideratu dituztela, haien konstituzionaltasuna «zalantzan» jarrita. Gainera, sei kasutan Madrilek auzitegietara ere eraman du gaia; besteak beste, pandemiari aurre egiteko legearen kasuan.
Sailburuak Espainiako Gobernuari leporatu dio jarrera «zorrotzegia» erakutsi duela Eusko Legebiltzarrean onartutako legeekin, eta horrek «legitimitaterik gabeko tutoretza bat» eragin duela: «Gehiegizko zaintza baten pean du produkzio legegile autonomikoa, gehienetan, argibide ez-nahitaezkoak eskatuz». Hala, uste du Moncloaren helburua dela estatuaren eskumenak finkatzea eta gobernuen arteko kolaborazio harremanak «goratzea eta puztea».
Aurrekontu «orekatuak»
EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek aurrekontuen negoziazioa jarri du erdigunean. Adierazi du koalizioko kideek «zehatz-mehatz» aztertuko dutela Jaurlaritzak aurkeztutako aurrekontu proiektua, baina uste du egun indarrean dauden «aurrekontu kontserbadoreak» egiteko erabilitako «eskuaira eta kartaboi berdinak» erabili direla. Salatu du Jaurlaritzak zerbitzu publikoak mantendu izana ez dela «ausarta», eta, besteak beste, Osakidetza indartzeko neurriak eskatu ditu. «Inbertitzeko garaia da».
Iriarteren esanetan, «modu kooperatiboan eta kolaboratiboan» gobernatzeko eskatzen du egungo egoera sozioekonomikoak, eta egoera egokia da horretarako. Hala, fiskalitateaz eta soldaten igoeraz hitz egiteko aukeraz aritzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri. Lehendakariak erantzun du aurkeztutako lege proiektua dela euskal herritarrek behar dutena, «orekatua eta arduratsua». Halere, prest agertu da aurrekontuak hobetzeko proposamenak entzuteko. Iaz EH Bildurekin adostutako akordioa ekarri du gogora lehendakariak, eta azaldu adostutako konpromisoak betetzen ari direla. Aurten ere bide beretik jotzeko asmoa adierazi du: «Gure asmoa argia da».
«Ez du ezer bermatzen»
Hezkuntza Legearen nondik norakoez, Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik adierazi du duela zazpi hilabete adostutako akordioa «lan zintzo baten» ondorio izan zela, eta gogorarazi du hartan euskal eskola publikoa indartzearen aldeko urratsak adostu zirela. Gorrotxategiren ustez, ordea, orain arte ez da eskola publikoa erdigunean jartzeko apustua ikusi Jaurlaritzaren lege aurreproiektuan: «Ez du ezer bermatzen. Hain modu orokorrean idatzi da, ezen modu batean edo kontrakoan interpretatu baitaiteke». Hala, salatu du lege aurreproiektuaren aurka egin zutela eskola publikoko aktore guztiek.
Urkulluk azaldu du «leialtasun osoz» aritu direla eskola publikoa indartzen jarraitzeko, eta lau urrats nabarmendu ditu; Hezkuntza Sailak hezkuntza publikoko gehiengo sindikalarekin sinatutako akordioa eta hitzartutako 43 jarduerak abian jartzeko egutegia dira horietako bi. Horrez gain, Hezkuntza Sailak 3.178 irakasle plaza betetzeko egindako deialdia nabarmendu du, eta gehitu urtea amaitu aurretik beste 4.000 plaza inguru betetzeko deialdia egingo dela: «Guztira, 7.000 plaza betetzeko lan eskaintza publikoa abian jarriko da». Azkenik, esan du lege proiektuari aurkeztutako 35 proposamenak aztertzen ari direla.
Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak gehitu du lanean ari direla proposamenak aztertzeko, eta eskerrak eman dizkie prozesu «korapilatsu eta ilusionagarri» batean parte hartu duten eragile guztiei. Azaldu du lau zutabe oinarri hartuta ari direla lanean: hezkuntzaren ikuspegi estrategikoa, ekitatea eta gizarte kohesioa, kalitatea eta gobernantza eredu berriak. Sailburuak PP-Ciudadanos talde parlamentarioko Jose Manuel Gili erantzun dio. Hark azaldu du ez duela «ia ezer» espero lege berritik, eta Hezkuntza Sailari eskatu dio jarrera aldatzeko.
Itxaron zerrendak
EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Uberak Osakidetzaren egoera izan du mintzagai. Langileak «gaizki» daudela azaldu du, eta gehitu herritarrek ere «gero eta zailago» dutela osasun zerbitzu publikorako sarbidea: «Ikusi dugu itxarote zerrendetan 23.831 herritar daudela interbentzio baten zain; 30 egunetik beherako itxaronaldian 7.414 herritar daudela; 30 egunetik gorako itxaronaldian, 16.417, eta 180 egunetik gorako itxaronaldian 1.074 herritar daudela». Hala, Jaurlaritzari leporatu dio herritarrak seguru pribatuak kontratatzera bideratu dituztela.
Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren esanetan, ordea, osasun sistema pandemiaren eraginak jasaten ari da oraindik ere: «Pandemia ez da amaitu, eta osasun antolamenduan izan dituen ondorioetako batzuk iraun egiten dute». Horietako bat litzateke azken asteetan COVID-19aren eraginez gaixo agiria hartu duten profesionalen kopurua. Sailburuaren arabera, 4.000 profesionalek hartu dute gaixo agiria azken astean, eta horien erdiek koronabirusaren eraginez hartu dute. Halere, berretsi du itxaron zerrendek behera egin dutela «jarduerari berriro ekiteko aukera izan zenetik», nahiz eta normaltasuna oraindik ez den iritsi.
Aldekoarekin bat
Voxeko legebiltzarkide Amaia Martinezek Maddalen Arzallus bertsolari eta aurkezleak Ion Kepa Parot euskal presoaren inguruan egindako abestiaz galdetu dio Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari. Hark azaldu du hedabide publikoen autonomia errespetatzen dutela, eta EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak hartutako erabakia «egokia» izan zela: «Bat egiten dugu erabakiarekin». EITBko Administrazio Kontseiluan, baina, ez zen halako adostasunik izan, eta EITB taldeko enpresa batzordeek «zentsura» salatu zuten. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220042/eskola-jazarpenaren-kasuek-gora-egin-zuten-2021-2022ko-ikasturtean.htm | Gizartea | Eskola jazarpenaren kasuek gora egin zuten 2021-2022ko ikasturtean | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 157 kasu atzeman zituzten, ikertutakoen %14,2 | Eskola jazarpenaren kasuek gora egin zuten 2021-2022ko ikasturtean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 157 kasu atzeman zituzten, ikertutakoen %14,2 | 2021-2022ko ikasturtean 157 jazarpen kasu atzeman zituzten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan, hau da, aurreko ikasturtean baino 28 gehiago. Igoeraren arrazoia, neurri handi batean, aztertutako kasuen kopuruak ere gora egin izana da; izan ere, 2020-2021eko ikasturtean 966 kasu aztertu zituzten horietan eskola jazarpenik egon ote zen argitzeko, eta 2021-2022ko ikasturtean, berriz, 1.098 kasu ikertu zituzten, 132 gehiago. Edonola ere, kasu gehiago ikertu izana ez da gorakadaren arrazoi bakarra, ehunekoetan ere datuek gora egin baitute: 2020-2021eko ikasturtean, ikertutako kasu guztien %13,35 jazarpen kasuak izan zirela ondorioztatu zuten, eta 2021-2022koan, berriz, ikertutakoen %14,29 izan ziren jazarpen kasuak.
Eusko Jaurlaritzako Aniztasunerako eta Hezkuntza Inklusiorako zuzendari Lucia Torrealdaik eta Hezkuntza Ikuskaritza Zerbitzuko ikuskatzaile nagusi Xabier Balerdik eman dituzte datuak. Nabarmendu dute eskola jazarpenaren inguruko datuak «egonkorrak» direla, eta azken bost ikasturteetan %12-14 izan direla, askoz kasu gehiago ikertuta: «Gizartearen eta eskola eragileen sentsibilitatea handiagoa da, eta eskola jazarpena egon daitekeelako edozein zantzuren aurrean protokoloak aktibatzen dira», azaldu du Balerdik. Duela zenbait urte, egoera oso bestelakoa zen, askoz kasu gutxiago aztertzen baitziren. Adibidez, duela hamar urteko datuak oso esanguratsuak dira: 2011-2012ko ikasturtean, 146 kasu baino ez ziren aztertu, eta horietatik erdiak baino gehiago, %53,42, jazarpen kasutzat jo zituzten.
Usuenak, hitzezko erasoak
Atzemandako jazarpen kasuetan hitzezko erasoak izan dira ohikoenak: %82,16. Edonola ere, Balerdik zehaztu du jazarpenetan eraso motak nahastu egiten direla, eta ohikoa dela ikasle bati jazartzen zaizkionean eraso mota bat baino gehiago egotea. Biktima baztertzea edo taldetik kanporatzea izaten dira kasuen %54,77; larderia, xantaia eta mehatxuak kasuen %35,66; eta eraso fisiko zuzenak %33,75.
Ziberjazarpena, berriz, kasuen %32,48tan atzeman dute. Balerdik nabarmendu du kasu horiek gora egin dutela azken urteetan, eta gero eta ohikoagoa dela jazarpen kasu bat dagoenean sare sozialak eta teknologia berriak erabiltzea. Adibidez, 2018-2019ko ikasturtean, kasuen %17,70 ziberjazarpen moduan sailkatu zituzten, eta, geroztik, ehunekoak gora egin du etengabe, gaur egungo %32,48raino.
«Eskola jazarpenaren arazoa ez da puntuala, ez da koiunturazkoa», esan du Torrealdaik. «Zoritxarrez, egiturazkoa da, eta erro sakonak ditu gizartean. Horregatik, horren kontra borrokatzeko, gizarte osoaren inplikazioa behar da». Hezkuntza arloko eragile guztiek esku hartzea eta «estrategiak partekatzea» beharrezkotzat jo du Torrealdaik arazoari buru egiteko. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220043/haurrek-youtube-soilik-euskaraz-ikusteko-modu-bat.htm | Bizigiro | Haurrek Youtube soilik euskaraz ikusteko modu bat | Euskal Encodingsek azaldu du nola konfiguratu daitekeen YT Kids aplikazioa, haurrek euskarazko edukiak besterik ikusi ez dezaten. | Haurrek Youtube soilik euskaraz ikusteko modu bat. Euskal Encodingsek azaldu du nola konfiguratu daitekeen YT Kids aplikazioa, haurrek euskarazko edukiak besterik ikusi ez dezaten. | Youtube aplikazioan hamaika bideo daude; minutuz minutu, gero eta gehiago. Bilaketak hainbat faktoreren arabera iragazi daitezke —iraupena, bideoaren kalitatea, garrantzia, besteak beste—. Dena den, ez da modurik hizkuntzaren arabera bilatzeko edukiak. Euskal Encodingsek, baina, bilatu du modu bat haurrek Youtube soilik euskaraz ikusteko. Horretarako, YT Kids aplikazioa behar da. Bertan, helduek kontrolatu egin dezakete zer eduki ikusi ditzakeen haur bakoitzak, ezarpen batzuen bidez.
Aldaketa hau egitea, bide batez, Pantailaldiarekin bat egiteko moduetan bat da. Azaroaren 11tik 18ra euskarazko ikus-entzunezkoak kontsumitzera deitu du Pantailak Euskaraz taldeak. «Herritarrak euskarazko kateak eta edukiak hautatzera bultzatu» nahi ditu Pantailaldiak.
Edukiak euskaraz bakarrik ikusteko, Youtube eta YT Kids, biak ala biak behar dira. Lehendabizi, YT Kids aplikazioan guraso edo tutore bezala hasi behar da saioa, norberaren Gmail kontuarekin. Haur bakoitzari profil propioa sortu dakioke, izena, adina eta jaiotza hilabetea adieraziz. Gero, YT Kidsek ezarpen automatiko batzuk gomendatuko ditu, adin tarteen arabera: haur hezkuntzako umeak (4 urtera arte); haurrak (5-8 urte); eta gaztetxoak (9-12 urte). Ezarpen horietan ez da modurik euskarazko edukiak bakarrik ikusteko. Hortaz, «onartu edukiak zuk zeuk» aukerari sakatu behar zaio. Haurrak ezin izango du bilaketarik egin, eta helduak onartutako bideoak, kanalak eta bildumak soilik ikusi ahalko ditu.
Sortzaileek YT Kidsen bertan bideoak igo ahal izateko, baldintza batzuk bete behar dituzte. Horregatik, hurrengo pausoan, Youtube aplikazioan sartu behar da —YT Kidseko Gmail kontu berarekin hasi behar da saioa—. Bertan, euskarazko edukiak aukeratu behar dira banan-banan. Bideoak, kanalak zein erreprodukzio zerrendak izan daitezke. Partekatzeko erabili ohi diren eskuineko hiru puntuei sakatuta, eduki horiek haurrekin partekatzeko aukera dago. Horiek horrela, partekatutako eduki horiek soilik ikusi ahalko ditu haurrak.
Bestalde, YT Kids aplikazioan bertan kanal bateko bideo bakanak blokeatzeko aukera ere bada, horiek ikusterik ez bada nahi. Horretarako, eskuineko hiru puntuei eman, eta «blokeatu bideoa» aukera sakatu behar da. Erabiltzailea heldua delako egiaztapena eskatuko du aplikazioak, biderketa bat egiteko eskatuz. Gainera, ezarpenetan denbora muga bat ere ezar daiteke, bideoak zenbat minutuz ikus daitezkeen zehazteko.
Netflixen, azpidatziak euskaraz
Youtuben euskara entzun, eta Netflixen, berriz, irakurri. Zer Non Ikusi atariak Firefox bilatzailerako gehigarri bat sortu berri du: Netflix Euskaraz. Eusko Jaurlaritzak Open Data Euskadi atarian argitaraturiko azpidatziak automatikoki kargatzen ditu Netflixen. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220044/kutxabank-internet-bidezko-zerbitzua-berreskuratzen-ari-da.htm | Ekonomia | Kutxabank Internet bidezko zerbitzua berreskuratzen ari da | Goiz osoan etenda egon ondoren, eragiketa batzuk egin daitezke dagoeneko. Apurka itzuliko da eraginkortasun osora. | Kutxabank Internet bidezko zerbitzua berreskuratzen ari da. Goiz osoan etenda egon ondoren, eragiketa batzuk egin daitezke dagoeneko. Apurka itzuliko da eraginkortasun osora. | Kutxabank hasi da Internet bidezko zerbitzua berreskuratzen. Ia goiz osoan etenda egon ondoren, eragiketa batzuk egin daitezke dagoeneko. Dena den, orain ezin du zerbitzu osoa eman, eta bankuko arduradunek gogoratu dute bezeroek bulegoak eta kutxazain automatikoak eskura dituztela. Kutxabankek zehaztu du apurka berreskuratuko duela zerbitzu osoa, eta horretarako lanean ari dela.
Goiz zaila izan du Kutxabankek. Bankuak azaldu duenez, «arazo tekniko» batek eragin du Internet zerbitzuaren etena, baina ez du zerikusirik 2020an antzeko egoera bat eragin zuenarekin. Ordukoan, sistemak ezin izan duen kudeatu kolpetik jasandako informazio trafiko handia. Ez Bizum, ez Kutxabank Pay, ezta transferentzia arruntik ere: gaur goizean ezin izan da Internet bidezko eragiketarik egin Kutxabanken sarearen bitartez. Hil amaierako eta hasierako egunak mugimendu handikoak izaten dira, eta horren eraginez erori zen sarea 2020ko udazkenean. Bankuak, baina, ukatu egin du gaurko arazoak ordukoarekin harremanik duenik. «Bestelako arazo tekniko bat da», zehaztu dute. Zalantzaren bat duten bezeroei gomendatu diete beren kudeatzaileekin harremanetan jartzeko. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220045/bbvak-4800-milioi-euro-irabazi-ditu-urtarriletik-irailera-2021ean-baino-46-gehiago.htm | Ekonomia | BBVAk 4.800 milioi euro irabazi ditu urtarriletik irailera, 2021ean baino %46 gehiago | Interes tasen igoerak onura handia ekarri die banketxeei, eta BBVAk iaz baino 1.531 milioi euro gehiago irabazi ditu aurten urtarriletik irailera. Hego Amerikan bikoiztu egin ditu irabaziak, eta Espainian emaitzak %27 hobetu ditu. | BBVAk 4.800 milioi euro irabazi ditu urtarriletik irailera, 2021ean baino %46 gehiago. Interes tasen igoerak onura handia ekarri die banketxeei, eta BBVAk iaz baino 1.531 milioi euro gehiago irabazi ditu aurten urtarriletik irailera. Hego Amerikan bikoiztu egin ditu irabaziak, eta Espainian emaitzak %27 hobetu ditu. | BBVA taldeak 4.842 milioi euroren onurak izan ditu aurtengo urtarriletik irailera, batez ere interes tasen igoerak bultzatuta. %46,2ko igoera da 2021eko lehen bederatzi hilabeteetako irabaziekin alderatuta; hau da, 2021eko epe berean baino 1.531 milioi euro gehiago irabazi ditu 2022an. Azken hiruhilekoan, uztailetik irailera, 1.844 milioi euro irabazi ditu banketxeak, 2021ean baino %31,4 gehiago.
Interes tasen igoerak eragin handia izan du irabazi handietan. Izan ere, interes marjinengatik 13.811 milioi euro irabazi ditu BBVAk, 2021ean baino %29 gehiago. Bankuaren arabera, "jardueraren dinamismoak" eta kredituaren igoerak (+%15) bultzatu du irabaziak handitzea, baina interes tasak igotzeak berebiziko garrantzia izan du; Euriborra, esaterako, %2,5en gainetik da orain.
Bestelako irabazietan, komisio garbiengatik 4.030 milioi euroren irabaziak izan dituzte (+%17,4). Interes marjinak eta komisio garbiak batuta, 17.842 milioi euro eskuratu ditu bankuak (+%28,8).
Hego Amerikan izan ditu emaitzarik onenak BBVAk. Argentina, Brasil, Bolivia, Uruguai, Kolonbia, Txile, Peru eta Venezuela kontuan hartuta, 614 milioi euro irabazi ditu banketxeak, ia bikoitza iazko datuekin alderatuta (+%98,3). Mexiko da oraindik ere BBVAren merkatu handiena, 2.964 milioi euro irabazi baititu Erdialdeko Amerikako herrialdean, joan den urtean baino %47,5 gehiago. Espainian %27,1 handitu ditu irabaziak, 1.514 milioi euro.
Irabazien erdiak baino gehiago (%53) Mexikon lortu dituzte, eta %27 Espainian. Turkian %6, Hego Amerikan %11, eta gainerako herrialdeetan %3: Txinan, Taiwanen, Japonian, Singapurren eta Europako Batasuneko beste herrialde batzuetan, esaterako. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220046/covid-iraunkorra-artatzeko-unitate-espezifiko-bat-nahi-dute-gaixoek.htm | Gizartea | COVID iraunkorra artatzeko unitate espezifiko bat nahi dute gaixoek | Hainbat arlotako espezialistekin Gipuzkoan bertan «arreta osoa» jasotzeko aukera eskatu diote Osakidetzari. COVID iraunkorrari lotutako protokolo bateraturik ez dagoela diote. | COVID iraunkorra artatzeko unitate espezifiko bat nahi dute gaixoek. Hainbat arlotako espezialistekin Gipuzkoan bertan «arreta osoa» jasotzeko aukera eskatu diote Osakidetzari. COVID iraunkorrari lotutako protokolo bateraturik ez dagoela diote. | Hilabete batzuetan ia gai bakar izan ostean, bakanduz joan dira COVID-19ari buruzko albisteak. Baina burua altxatu ezinda dabiltza oraindik zenbait herritar. Gaixotu ziren, eta ez dira sendatu: COVID iraunkorra dute. Eta haien sentsazioa da hobera egin beharrean okerrera egiten ari direla. Horregatik, Gipuzkoan bertan «arreta osoa» emango dien unitate berezi bat sortzeko eskatu diote Osakidetzari, eta baita COVID iraunkorra duten gaixoentzako protokolo bateratu bat sortzeko ere.
Astelehen goizean, 11 lagun elkartu dira Tolosako Triangulo plazan. Horiez gain, Gipuzkoako beste hogeiren bat gaixo ere badaude Long COVID Euskal Herria elkartean, baina badakite askoz gehiago direla antzeko egoeran daudenak; izan ere, zenbait ikerketaren arabera, COVID-19a izan dutenen %10ek hainbat sintoma dituzte gerora ere.
Tolosakoak bertakoak, Usurbilgoak, Lasarte-Oriakoak, Olaberrikoak, Zizurkilgoak eta Gipuzkoako beste herri batzuetakoak dira. Beraz, osasun zentro ezberdinetara bideratu ohi dituzte. Azaldu dutenez, batzuei proba batzuk egiten dizkiete, beste batzuei beste batzuk, eta ezer egiten ez dietenak ere badaude. «Nahi duguna da medikuak prestatzea, eta jartzea espezialisten talde bat gutaz arduratzeko. Beste toki batzuetan ari dira horretan». Taldean mediku internistak, pneumologoak, neurologoak, psikologoak eta abar beharko liratekeela diote. «Eta ikerketa eta ikerketa».
Esan dute gaur-gaurkoz galduta ibiltzen direla, neurri batean tokatzen zaien medikuaren borondatearen edo ezagutzaren mende daudela. Eta kexu dira, osasun egoera kaskarrean egonda ere, gaixoek beraiek ibili behar izaten dutelako proba eske. «Kontsultara sartu orduko, gurekin denbora galtzen ariko balira bezala sentiarazten gaituzte».
Aipatu dute batzuek bi urtera lortu dutela internistak lehen aldiz ikustea, beste batzuek orain arte neurologoarekin egoterik ez dutela izan… «Markatzaile batzuk gorabehera handiekin ateratzen dira COVID iraunkorrarekin, baina Osakidetzak ez dizkigu proba horiek egin nahi. Geure kontu osasungintza pribatuan eginez gero, berriz, ez ditu onartzen. Eta Gizarte Segurantzari begira, Osakidetzak esaten duenak balio du».
Sinesten ez dieten medikuak
Oraingoz ez dago tratamendurik COVID iraunkorrari aurre egiteko; sintomak tratatu ohi dizkiete, botiken bidez. «Txertoa lotzeko mugitu ziren, baina zergatik halako utzikeria gurekin? Guk oso gustura uzten dugu geure burua ikertzen». Denbora joan ahala, gainera, gero eta okerrago daudela azaldu dute, eta horrek are kezka handiagoa sortzen die. «Inoiz ez dakigu egun horretan zer izango dugun: oraintxe buruko mina da, gero eztarrikoa… Areagotuz doaz sintomak».
Tolosan elkartu diren gehienek aitortua dute COVID iraunkorra dutela, eta hori zortetzat ere hartzen dute, elkartean bai baitaude diagnosi ofizialik ez dutenak ere. Horri lotuta, maiz gertatu izan zaie beste zerbait ere: medikuek esatea sintoma guztiak psikologikoak edo psikosomatikoak direla. «Esaten digute gehiegizko informazioagatik neurotiko bihurtu garela, ezintasuna lortzea dela gure helburua…». Emakumeak dira COVID iraunkorra duten gehienak, eta esan dute generoak izaten duela eragina jasotako trataeran. «Emakumea zara, sexu ahula, eta dena emozionala dela esaten dizute».
Gaixoen esanetan, «pixkanaka lanean hasteko» aholkatu ohi diete, eta nola egiten den hori galdetu dute. «Hemen gaudenetako batzuk osasun langileak gara: zer egin behar dugu, pazienteari esan ahaztu egin zaigula esan behar duguna eta itxaroteko?».
Eta ezintasunaren gaia atera dute; barruak astintzen dizkien hitza da. «Nik entzun ere ez dut egin nahi», dio batek. Ezina adierazten duelako, eta irensten ez delako erraza. Dena den, tratamendurik gabe eta dauden egoeran egonda, lagungarritzat dituzte Gizarte Segurantzaren ezintasun aitortzak. «Behintzat, gainetik kentzen duzu medikuek alta eman eta lanera joan beharko duzun kezka». Duela gutxi onartu diote lehen aldiz gipuzkoar bati ezintasun iraunkor absolutua. Baina nabarmendu dute beren borroka nagusia ez dela ezintasuna lortzea, ez direla horretarako elkartzen. «Guk sendatu egin nahi dugu, ez beste ezer». |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220047/ikurrina-kendu-zutenean-irten-eta-jarri-zutenean-itzuli-nintzen-lekeitiora.htm | Bizigiro | «Ikurrina kendu zutenean irten, eta jarri zutenean itzuli nintzen Lekeitiora» | Ofizioz abadea bada ere, zinemari emana igaro du bere bizitza Benito Ansolak. Lekeitioko Euskal Zine Bileraren sortzaileetako bat izan zen, eta zinema irakasle ere aritu izan da. | «Ikurrina kendu zutenean irten, eta jarri zutenean itzuli nintzen Lekeitiora». Ofizioz abadea bada ere, zinemari emana igaro du bere bizitza Benito Ansolak. Lekeitioko Euskal Zine Bileraren sortzaileetako bat izan zen, eta zinema irakasle ere aritu izan da. | Alfred Hitchcock zinemagile ezagunaren egun berean jaio zen Benito Ansola Erkiaga (Lekeitio, 1928), eta barre artean dio horregatik datorkiola zinemazaletasuna berari ere. 75 urte bete zituen arte herriko parroko izan da, baina haren bizitza ez da horretara mugatu: zinema irakasle aritu da urte luzez. Lekeitioko Euskal Zine Bilera jaialdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta, oraindik ere, horri lotuta dago. Joan den astean egin zuten 45. aldia, eta, jaialdiak garai bateko «kutsu herrikoia galdu» duen arren, pozik dago daukan arrakastarekin.
Aittitta makurra filma estreinatu zenuen joan den astean Lekeitioko Euskal Zine Bilera jaialdian. 94 urte dituzu. Nola da posible? Ez duzu erretiroa hartzeko asmorik?
Nahi eta nahi ez, erretiratu beharko naiz laster… Aspaldiko kondaira bat da Aittitta makurra. Bizitzaz eta heriotzaz hitz egiten du, eta, gutxi gorabehera, banuen ideia bat filma nola osatuko litzatekeen. Lekeitioko bi mutiko niregana etorri ziren gomendio eske, eta elkarlanean osatu genuen ikus-entzunezkoa. Aktore gisa ere agertzen naiz: protagonista nagusi egiten den unea azaleratzen dut.
Nondik datorkizu zinemazaletasuna?
1936ko gerraren garaian, frankistak Lekeition sartu orduko, gure familiak Bilbora alde egin behar izan zuen. Iturburu kalean bizi ginen, eta, halako egunetako batean, aita preso hartu zuten. 10 urte inguru izango nituen orduan, eta egunero joaten nintzen Elkano kaleraino aitari jateko zerbait eramatera. Bidean hainbat zinema areto ikusten nituen: Salon Bizkaia, Ideales zinema, Coliseo Albia, Campos Eliseos, Trueba… Areto kanpoaldean kartelak egoten ziren jarrita, eta guretzat, beste entretenimendurik ez zegoenez, denbora pasatzeko aukera zen zinemara joatea. Western pelikulak ziren nagusi, eta hortik datorkit, nolabait, afizioa.
Lekeitioko Euskal Zine Bilera jaialdian estreinatu da filma. Eta, hain zuzen, zu izan zinen jaialdi horren sortzaileetako bat. Zer esan nahi du zuretzat filma jaialdi horretan estreinatzeak?
Euskal Zine Bilera sortu baino urtebete lehenago, Zestoan [Gipuzkoa] euskal zinemaren topaketak egiten hasi ziren. Hortik hartu genuen ideia. Lekeitiora etorri nintzenean, nire ikasle ohi batzuek esan zidaten ea zergatik ez genuen euskarazko zinemaren inguruko zerbait egiten, eta hala abiatu ginen.
Egun, euskara hutsean egiten den Euskal Herriko zinema jaialdi bakarra da Euskal Zine Bilera. Nola oroitzen dituzu hasierako urte horiek?
Zestoako topaketak 1991n amaitu ziren, eta, ordutik, euskarazko filmen jaialdi bakarra da Lekeitiokoa. Hasieran, zinemazaletasuna indartzeko asmoz antolatzen genuen jaialdia. Zerbait berria zen. Izan ere, kostaldeko jende askok zituen Super 8 kamerak, baina euren etxeetako ekitaldi garrantzitsuak grabatzeko baino ez zuten baliatzen aukera. Ilusioa piztu nahi genuen herrian, eta hori guztia euskaraz egitea zen baldintza.
Tartean, zu ere hasi zinen filmak egiten.
Jendea filmak egitera animatu nahi nuen, eta, hori lortzeko, ni neu hasi nintzen egiten. Nire lehen pelikula Huescako [Espainia] herritxo batean grabatu nuen. Hecho herrian. Urtero egiten nuen pelikularen bat. Ez ziren Hollywoodera bidaltzeko modukoak, baina trebatzeko aukera polita zen.
Nolako bilakaera izan du jaialdiak hasieratik gaur egunera?
Hasieran justu samar ibili ginen, baina, urterik urtera, gero eta ezagunago egiten joan da, eta orain oso jaialdi arrakastatsua da. Hala ere, gaur egungo jaialdiak eta guk egiten genuenak ez dute inolako zerikusirik. Lehen zeukan kutsu herrikoi hori galdu egin du, eta, ondorioz, indarra hartzen joan da pixkanaka.
Gaur egun, Lekeitioko Udalak antolatzen du jaialdia. Zu 30 urtez aritu zara antolaketa lanetan. Nolako lana zen?
Gogorra. Antolaketak lan asko eskatzen du. Udan izan ezik, barikuero biltzen ginen jaialdia antolatzeko: gutunak bidali behar ziren, programazioa osatu, diru laguntzak lortu… Beraz, 30 urte betetzearekin batera, erretiroa hartzeko ordua zela iruditu zitzaigun.
Baina, gerora, ez zen hala izan.
Hainbat elkarrizketa egin ondoren, alkateak deitu ninduen. Nekatuta nengoela esan nion, eta, aurrera jarraitzea nahi baldin bazuen, bi baldintza bete beharko zituela esan nion: idazkari bat lortzea eta diru kontuak eramateko pertsona bat izatea. Gaur egun, gutxi egiten dut.
Garai batean, zinema eskolak ematen ere aritu zinen Markina-Xemeinen. Nolatan sortu zitzaizun aukera hori?
Zinema oso gustuko dudanez, eskolako zuzendariak esan zidan ea zergatik ez nituen zinemagintzari buruzko klaseak ematen. Horri buruz informatzen hasi nintzen, eta hiru udaz joan nintzen Donostiara zinemagintzari buruzko ikastaro batzuetara. Bertan ikasi nuen zinema zer den, eta haren atzetik zegoen guztia. Zinema eskolak ematen genituen lehenengotarikoak izango ginen, ziurrenik. Ikasleek John Ford deitzen ninduten. Ez haren antza dudalako, baizik eta eskoletan askotan aipatzen nuelako haren izena.
Zineforuma ere egiten zenuen han. Jendeak orduan bazuen zinemazaletasunik?
Bai, jendeak bazuen interesa, eta pozik etortzen zen. Filma aurkezten genuen lehenengo, elkarrekin ikusten genuen ondoren, eta, azkenik, bakoitzak bere iritzia botatzen zuen. Zineklub batean egiten den bezalaxe. Gerora, Markina-Xemeinen ez ezik, beste leku batzuetan ere antolatzen hasi ginen. Besteak beste, Mutrikun [Gipuzkoa], Lekeition, Gernika-Lumon…
Forumean ikusteko filmak nondik lortzen zenituen?
Bilbora joaten nintzen pelikulen bila. Hainbat estudiotan izaten nintzen, eta bertatik lortzen genituen filmak.
Zein eratako filmak ziren?
Denetarik zegoen. Gehienak, klasikoak ziren, eta asko eta asko oraindik ere ematen dituzte telebistan. Pelikula onak ziren.
Aktore gisa ere ibili zara; Mikelen heriotza filmean parte hartu zenuen, esaterako. Nolako esperientzia izan zen?
Lekeitioko mutil bat etorri zitzaidan, elizan grabatu nahi zutela eskatuz. Zinemazalea naizenez, baiezkoa eman nien birritan pentsatu gabe eta gainerako abadeei galdetu gabe. Erraztasun asko eman nizkien. Grabaketa egunean jendez lepo zegoen eliza. Aktore donostiar bat zen abade rola egiten zuena, eta nik abade laguntzailearena egin nuen. Baten batek protesta egin zuen, ea nola onartu nuen halako film batean parte hartzea, baina tira.
Eta dokumental bitako protagonista ere bazara: El tesoro de Benito eta joan den astean estreinatu zen Benitoren bizitza maitasunaren indarrez lanetakoak. Zer esan nahi du zuretzat zuri buruzko lanak egiteak?
Mikel Zarate abadeari buruzko dokumental batean parte hartu nuen, eta orduan ezagutu nuen Josi Sierra. Hark niri buruzko dokumental bat egiteko proposamena egin zidan, eta nik baiezkoa eman nion. Hasieran pentsatu nuen nire bizimoduari buruzko lana izango zela, baina nik egindako filmei buruz hitz egiten dugu El tesoro de Benito dokumentalean. Bestea, berriz, desberdina da. Nire bizitzaren zentzua du hizpide, eta nire inguruko lagunak eta senideak agertzen dira hizketan. Asko gustatu zait. Baina Sierra oso baikorra da, eta hirugarren atal bat egiteko asmoa ere badu, El Padrino filmak bezala…
Hala ere, ofizioz abadea zara. Zein izan da zure ibilbidea?
13 urterekin sartu nintzen seminarioan, Bergaran [Gipuzkoa]. Handik Gasteizera joan nintzen, Humanitateak ikastera. Horren ondoren, hiru urte Filosofia, eta, gero, lau urte Teologia. 1953an egin nintzen abade. Etxebarrira bidali ninduten, eta, han urte eta erdi eman eta gero, Markina-Xemeingo Barinaga auzora bidali ninduten. 1968-1969ko urteetan Ekuadorrera joan nintzen, misioetara, eta, hona itzulitakoan, zazpi urte egin nituen Markina-Xemeinen. Handik Lekeitiora bidali ninduten. Xelebrea da: ikurrina kendu zutenean irten ginen Lekeitiotik, eta ikurrina jarri zutenean itzuli nintzen.
Betidanik izan duzu argi abade izan nahi zenuela?
Bai, txiki-txikitatik. Pentsa, etxean, nire arrebekin eta euren lagunekin, meza ematen nuen, prozesioak egiten genituen… 13 urterekin joan nintzen seminariora. Urte guztia igarotzen genuen bertan.
Egun, nola ikusten duzu Eliza? Haren etorkizunak kezkatzen zaitu?
Kristautasunak iraun, iraungo du, baina beste modu batera. Eliza asko aldatu behar da. Karl Rahner teologoarekin bat egiten dut etorkizunaren inguruan hausnartzean. Honako hau esaten zuen: «Etorkizuneko kristaua mistikoa izango da, edo ez da izango». Kristau izatea bizi egin behar da, esperimentatu. Jainkoarekin hartu-emana izan behar duzu, baina baita inguruko jendearekin ere: lagundu, maitatu, entzun… Zoriontsuak izan behar gara. Horixe da Jainkoak nahi duena.
Abade eta zinemagintza ere uztartu izan dituzu. Barinagan parroko egon zinenean, esaterako, zinema bat sortu zenuen.
Bai. Abade etxean egongela txiki bat zegoen, eta hamasei milimetroko makina bat erosi genuen filmak ikusi ahal izateko. Laurogei bat eserleku jartzen genituen, eta, negu partean, domeka guztietan ematen genuen pelikula bat. Jendea oso pozik etortzen zen.
Eta, gaur egun, zinemazalea zara oraindik ere?
Bai, bai. Egun Bilboko egoitza batean bizi banaiz ere, nire ilobek txoko bat prestatu didate, eta bertan ikusten ditut pelikulak. |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220048/kanpoko-hazkuntza-kolokan.htm | Gizartea | Kanpoko hazkuntza kolokan | Hegazti gripearen prebentzio gisa, kabalak barnean hazteko eskatzen du estatuak kasu anitzetan, eta, kasu positibo bat agertzen delarik, hiru kilometroko perimetroan diren saldoak hiltzeko. Kanpoko hazkuntza defendatzeko, laborarien sindikatuez gain, kontsumitzaileak ere antolatu dira. | Kanpoko hazkuntza kolokan. Hegazti gripearen prebentzio gisa, kabalak barnean hazteko eskatzen du estatuak kasu anitzetan, eta, kasu positibo bat agertzen delarik, hiru kilometroko perimetroan diren saldoak hiltzeko. Kanpoko hazkuntza defendatzeko, laborarien sindikatuez gain, kontsumitzaileak ere antolatu dira. | Hegazti gripeak ez du etenik, eritasuna beti airean baita. Aurten, prebentziorako neurri gisa, Frantziako Estatuan 19,3 milioi hegazti hil dituzte sei hilabetean, eta saldo andana bat aterpean atxikitzera ere behartu. Kalitatezko haragia jan nahi dutelakoan, hainbat kontsumitzaile Sauve Qui Poule – Kanpoko Hazkuntza elkartean bildu dira Ipar Euskal Herrian, beste hamabi departamendutan bezala, hazleak defendatzeko eta hazkuntza industriala borrokatzeko.
Bidaxunen Kriaxera arrazako ahateak hazten dituen Marc Latailladek ez du esperantza izpirik gripearen bilakaeraz aurtengo sasoiarentzat: «Susmoa dugu gripea itzuliko dela, baina ez dakigu zer intentsitate izanen duen edo noiz jinen deÇ, aurreikusi du. 2017an eta iaz, bi aldiz ukan zuten eritasuna etxaldean, nahiz eta ELB sindikatuak usu jakinarazi duen bezala, ahateak positibo baina asintomatikoak izan, Kriaxera arraza azkarra delakoan.
Gabadin, 2017an herri harresi bat altxatu zuten Bernadette Prebenderen etxalde aitzinean, gripearen kontrako neurriek hazkuntzako oiloak hiltzera kondenatu zituztelarik. Berriz ere hurbildu zaie birusa: iazko udazkenetik oilo guztiak barnean atxikitzera behartu nahi zituen administrazioak, geroztik etxaldean plantatu den Pettan Prebendek dioenez: «ELBren sostenguarekin erabaki genuen kanpoan uztea, guretzat zentzugabekoa baita kabalen barnean atxikitzea. Otsail hondarrean kasu positibo bat izan zen etxetik hiru kilometrora; beraz, kabalak hiltzeko perimetroan ginen. Administrazioak, salbuespen neurri gisa, barnean atxikitzera behartu gintuen, kabalak hiltzeko partez. Mehatxu horren pean, barnean atxiki genituen, eta handik aste batera hiru taldeetarik bat eritu eta oiloak hiltzen hasi ziren; eritasuna deklaratu zuten». Eritasuna hor gaindi zela eta, «kanpoan bizi zireno ihardukitzen» zutela uste du Prebendek; aldiz, barnera sartuta, «estresak, bata bestearekiko hurbiltasunak eta airearen kutsadurak eritasuna deklaratzea ekarri» zuela uste du, ziur izan gabe. Martxoan hil zizkieten oilo guztiak, baita zituzten usoak ere.
2017ko hegazti gripearen kudeaketari oldartu eta geroztik kanpoko hazkuntza defendatzen du ELB sindikatuak, eta aste honetan plazaratu agiri batean berriz dio «estatuak kanpoko hazkuntza desagertzeko nahikeria» duela, bere ustez. Berdin pentsatzen du Sauve Qui Poule – Kanpoko Hazkuntza kontsumitzaile elkarteko presidente Patrick Defaisek ere: «Ez dugu gehiago onartzen kanpoko hazkuntzak paira ditzan, hegazti gripearen aitzakiarekin, hazkuntza industrialaren ondorioak».
Frantziako administrazioaren kudeaketan, krisiak bereziki ondorioak ditu kanpoko hazkuntzarentzat, Latailladen ustez; aurtengo gripea nolakoa izanen den jakin gabe ere, badaki beretzat arriskua non den: «Beldur handiena ematen diguna da etxe aitzineko bidea: arrisku garaian ere kabala garraio anitz egiten baita, eta iduriz ez dute oraino ulertu arriskua hortik jiten dela. Sistema industriala ez da oraino ere dudan ezarria». Krisiaz krisia, kanpoko hazkuntzan baliatzen diren hegaztiek «eritasunaren aurkako erresistentzia azkarragoa» dutela agerikoa izan da, baina ez dute horren frogarik: ikerketa zientifiko bat galdegin zioten administrazioari, Tolosako (Okzitania) marexal batek bere gain hartu zuena odol analisietan oinarriturik. «Baina berriki jakin dugu ez dela sekula egina izan», damutu da Lataillade.
Kontsumitzaileen elkarteak kanpoko hazkuntza defendatzen du «kalitatezko elikadura» baten alde, Defaisen hitzetan: «Hegazti industrialak kalitate eskasekoak dira, doi-doietarik jangarriak, batzuetan toxikoak ere bai, haragian pestizidak edo fungizidak atzematen direlako». Kanpoko Hazkuntza elkartearen hautua argia da, «gaur egun egiten den hegaztien hazkuntza industrialaren desagerpenaren aldekoa» baita, Defaisek argitu duenez.
Alta, hazkuntza industrialak haizea alde du, eta, politika publikoen ondorioz, kontsumitzailea tronpatu daiteke, elkarte buruaren arabera: ¨Negu honetan, gezurrak bota zaizkie kontsumitzaileei. Ezohiko neurri bat hartu da, eta bastimenduetan konfinatu diren hegaztien arrautzak edo oilaskoak saldu ahal izan dituzte ‘kanpoko hazkuntza’ etiketarekin».
Desobedientzia zigortua
Kanpoko hazkuntza buru-belarri defendatzen dutenentzat, berriz, zigor ekonomikoak heldu dira. Gabadin, joan den udazkenean kabalak barnean atxikitzea ez onartzeagatik, joan den martxoan hil zizkieten kabalen kalte ordainen erdia ukan dute; «beste erdia ez dugu ukanen, kanpoan atxiki baikenituen», zehaztu du Prebendek. Diru laguntzen parte bat da hori; bestea, galera ekonomikoei dagokiena. Kasu horretan, hazleak ez du argi zein prezio taularen araberakoa izanen den heldu den urtean ukanen duten laguntza.
Kabalak martxoan hil zituzten Gabadin, eta zigor ekonomiko zuzenaz gainera, ondorio ekonomikoak urrunago doaz, Prebendek esplikatu duenez: «Oilo berriak atzemateko zailtasunak ukan ditugu; ekainean sartu genituen, eta uztaila erditsutan erruten hasi ziren. Martxotik uztaila erditsu arte soldatarik gabe, beraz. Usoak ere baditugu, eta oraino nekezago izan da uso berrien atzematea; irailean sartu dira azkenak. Urrian sartu gara ekoizpen osoan», kontatu du. Hori guztia, laguntzen parte bat eskuratu gabe eta ukanen dutena zer heinekoa izanen den jakin gabe. Prebenderen ustez, «xantza» bat da etxaldeko familia izatea: «Nik ez dut inbertsio handirik egin, familiako etxaldea baita, baina beste gisaz beharko nuke mailegu bat egin edo aktibitatea utzi».
Kanpoko hazkuntza defendatzen duten elkarte, sindikatu eta hazleek beti erran dute kabala horiek eritasunari positibo izanagatik ere hazkuntza intentsiboko kabalek baino erresistentzia azkarragoa dutela eritasunarekiko; gisa batez errateko, usu «asintomatikoak» izan baitira kanpoan haziak diren hegaztiak. Gabadiko etxaldean ere, barnean atxikitzen hasi eta aste baten buruan garatu zuten eritasuna. Horregatik salatzen du Defaisek «gehiegikeria bat estatuaren partetik, bi hazkuntzak ez desberdindu eta kanpoko hazkuntzako kabala sendoak hil nahi izateko. Milaka urtek frogatu dute lekuko kabalak azkar direla eritasunaren aitzinean».
Bidaxunen, ahate haztegian, bezero berri batzuk irabazi ditu Latailladek, Kriaxera arrazak eritasunari buru egin diezaiokeela ohartu baitira hazle batzuk: «Bada alimaleko arte bat bi ekoizpen moten artean, eta gehiago heldu dira guregana. Arrazarengatik heldu dira batzuk, eta galdegin genuen ikerketa egin izan balitz frogatu genezakeen azkarrago direla, baina ez da posible izan».
Ahalak eskas
Hegazti gripeak azkarki hunkitzen dituen Frantziako Estatuko hamahiru departamenduetan antolatuak izanik ere, kanpoko hazkuntzaren defentsarako kontsumitzaileek osatu elkarteek «ahalak eskas» dituzte, Defaisek erran duenez, mezua hedatzeko. Hazleak zigortuak direla oroitarazi du, eta beste batzuek «aktibitatea uzten» dutela. David eta Goliaten arteko borrokarekin parekatzen du elkarteko presidenteak; «izugarri konplikatua da gure ideiak hedatzea».
Asteartean berean, kanpoko hazkuntzaren aldeko mobilizazio bat antolatu zuen Confederation Paysanne sindikatuak, Parisen, Laborantza Ministerioaren egoitza aitzinean, eta hori ere guti mediatizatu zen. Ipar Euskal Herrian, Kanpoko Hazkuntza elkarteak ikusgarriago egin nahi luke Euskal Elkargoan joan den uztailaren 9an gehiengoak hartu deliberoa, auzapezei galdetuz herri sartzean ager dezatela «kanpoko hazkuntzaren aldeko hautua» egin dutela. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220049/ulma-taldeak-bazkideekin-aztertuko-ditu-mondragonekin-dituen-laquodesadostasunakraquo.htm | Ekonomia | Ulma Taldeak bazkideekin aztertuko ditu Mondragonekin dituen «desadostasunak» | Oñatiko taldea korporaziotik irtetea izan daiteke aukeretako bat. Langileekin batzarrak egingo ditu datozen egunetan. | Ulma Taldeak bazkideekin aztertuko ditu Mondragonekin dituen «desadostasunak». Oñatiko taldea korporaziotik irtetea izan daiteke aukeretako bat. Langileekin batzarrak egingo ditu datozen egunetan. | Ulmak ere Mondragon taldean duen parte hartzea aztertuko du. Oñatiko (Gipuzkoa) kooperatiba taldeak korporazioarekin dituen desadostasunak tarteko, etorkizunean Arrasateko kooperatiben sarean izan beharko lukeen harremana zein izango den hausnartuko du bazkideekin datozen asteetan. Izan ere, zuzendaritzak mahai gainean jarri du korporaziotik atera eta bide propioari ekiteko proposamena.
Bazkideekin batzarrak egingo ditu zuzendaritzak datozen egunetan, gaiaren inguruko azalpenak eman eta iritziak jasotzeko. Bilerak azaroaren 2tik 11ra bitarte egingo dituzte; mezu bat igorri die horren berri emateko. Bertan jasotzen denez, «aldaketa garrantzitsuak» jasotzen dituen txosten bat onartu asmo du Mondragonek datorren azaroaren 15ean egingo duen urteroko kongresuan. Ulma taldeko arduradunak ez daude ados txosten horren edukiarekin; are gehiago, bien arteko «desadostasunen beste adibide bat da».
Ulmak ez du edukiaren inguruko zehaztapenik egin, baina nahikoa izan liteke bien arteko lotura hausteko. Izan ere, zuzendaritzak bazkideei igorri dien mezuak korporazioa uzteko aukera hitzez hitz jasotzen ez badu ere, zera dio: Ulma Taldeko zuzendaritza kontseiluko eta negozio guztien Kontseilu Orokorreko ordezkariek «aho batez» adostu dutela bi erakundeentzako «irtenbide iraunkor eta positiboa bilatzen duen proposamen bat». Ulmaren «nortasuna» babesteko eta kooperatiba mugimendua «indartzen jarraitzeko» balioko luke proposamen horrek.
Ulma taldeak bederatzi adar ditu gaur egun, 5.000 langiletik gora, eta 900 milioi baino gehiago fakturatzen dituzte denen artean. Oñatin du egoitza nagusia (Gipuzkoa). 1957an zabaldu zituzten aurreneko lantegiak, eta pixkanaka enpresa berriak sortuz joan ziren, eta beste batzuk batzen, harik eta taldea osatu zuten arte. Talde kooperatibo propioa izatea lehenetsi zuen 1990eko hamarkadaren hasieran, eta Mondragonen ez sartzea erabaki zuen ondorioz. 2002an batu zen korporaziora, bazkideek hala erabakita.
Euskal Herriko enpresa talderik handiena da Mondragon, eta urak nahasten hasita daude aspaldian. Izan ere, Ulmak ez ezik Oronak ere atea zabaldu dio taldetik ateratzeko aukerari. Hernaniko kooperatibak (Gipuzkoa) urrats bat gehiago egina du bide horretan, eta bazkideekin erabakiko du zer egin: abenduan bozkatuko dute Kontseilu Errektoreak eta Zuzendaritza taldeak egindako proposamena. Ulmaren kasuan ez dute jakinarazi bozketa egingo duten edo ez, ez eta noiz egingo litzatekeen ere.
Biak ala biak pisu handia dute Mondragonen, eta korporaziotik aterako balira hutsune nabarmena utziko lukete taldean. Baina aukera mahai gainean jarri izanak erakusten du bi kooperatibak ez daudela gustura taldearen egungo egiturarekin eta antolamenduarekin, aldeek ez dute adierazpenik egin nahi izan, halere.
Aldentzea Lehendik ere Mondragonetik aldenduta daude zenbait alorretan bi kooperatibak. Eta agerian geratu zen hori Fagor Etxetresnen porrotaren ondoren, batez ere. Berregituraketa prozesua abiatu zuen korporazioak, errentagarritasuna eta ardura partekatua ardatz hartuta. Hala, finantza tresna berriak ere onartu zituzten 2018an, enpresa ekinbide berriak sortzeko, besteak beste. Haustura handi bat hor zabaldu zen, diru kontuetan, Ulma eta Orona ez zirelako bat etorri funts orokorrarekin, eta funts propioak lehenetsi zituztelako. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220050/hegaztien-datuak.htm | Hegaztien datuak | Hegaztien datuak. | Sauve Qui Poule – Kanpoko Hazkuntza elkarteak hegaztien hazkuntzaren hainbat datu bildu eta zabaldu ditu.
1959an, gripea identifikatuta
Lehendik baldin bazen ere, Europan 1959an identifikatu zen lehen aldiz hegazti gripearen birusa.
19.300.000, hegazti hilak
19,3 milioi hegazti hil dituzte Frantziako Estatuan urtea hasi denetik. Hegazti gripearen kasu positibo bat agertzen den eremutik hiru kilometrora diren hegaztiak hiltzen dituzte estatuko zerbitzuek. | ||
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220051/bigarren-aldian-biogasa.htm | Ekonomia | Bigarren aldian, biogasa | Enpresa talde batek biogasa eta ongarria sortzeko proiektua bultzatu nahi du Karrantzan, duela hamahiru urte minda planta bat eraikitzen ibili ziren lekuan. Orain ere, behien minda eta hondakin organikoak erabiliko dituzte. | Bigarren aldian, biogasa. Enpresa talde batek biogasa eta ongarria sortzeko proiektua bultzatu nahi du Karrantzan, duela hamahiru urte minda planta bat eraikitzen ibili ziren lekuan. Orain ere, behien minda eta hondakin organikoak erabiliko dituzte. | Azaroan hamahiru urte beteko dira Karrantzan behien mindarekin argindarra sortzeko planta bat eraikitzen hasi zirenetik. Porrot egin zuen proiektuak, auzitara eraman zituzten sustatzaileak, eta mindaren arazoak konponbide barik jarraitzen du. Orain, inbertsiogile pribatu batzuek beste proiektu bat bultzatu gura dute: urriaren 6an sortu zen Karrantza Green Gass sozietatea, eta haien asmoa da mindarekin eta beste hondakin organiko batzuekin biogasa eta ongarria sortzea leku berean. Hamahiru milioi euro inguruko inbertsioa egingo dute.
Nortzuk dira sustatzaileak?
Lurgreen taldea ingurumen ingeniaritzan eta aholkularitzan lan egiten duen enpresa bat da, minda plantetan espezializatua. Aurea Capital Development arrisku funtsak sustatutako Aurea Green Gass taldearekin batera sortu du Lurgreenek Karrantza Green Gass. Ez dute lehen elkarlana: Kantabriako (Espainia) Hazas de Cesto herrian beste planta bat eraikitzen ari dira gaur egun. Javier Gonzalez Sopelana Lurgreeneko zuzendari exekutiboak esan du Bizkaikoa haren antzekoa izango dela.
Zer egingo du planta berri horrek?
Karrantzan sortutako 140.000 tona hondakin organiko bildu nahi ditu enpresak: %85 behi esneen minda izango da, eta gainontzekoa, oiloen zirina, untxien gorotzak, gaztandegi bateko gazura, adar inausiak… Orain, abeltzainekin kontratuak sinatzen ari dira, hondakinak lortzeko. Gonzalezek esan du ez direla 140.000 tona biltzera helduko, agian, baina bai 100.000. Hondakin horiekin lehenengo gasa sortuko dute, eta prozesu horrek utzitako hondakinekin ongarria.
Zer diote abeltzainek?
Sustatzaileek hainbat bilera egin dituzte Karrantzako abeltzainei proiektua azaldu eta haien minda lortzeko. Ekaitz Setienek Sancricesen du abeltegia, eta parte hartzeko asmoa du. Aitortu du abeltzainak beldur direla, aurreko proiektuarekin gertatutakoa berriz errepikatuko den. Haietako batzuek uzkur hartu dute proposamena. Setieni interesgarria iruditu zaio. Uste du abeltzaintzak sortzen duen ingurumen inpaktua txikitzeko eskatuko dietela, gero eta gehiago, eta hori lortzeko bide bat izan daitekeela.
Zer egiten dute gaur egun mindarekin?
Eusko Jaurlaritzak azpikontratatutako enpresa batek biltzen die minda, eta lursailetan banatzen du ongarri modura. Jaurlaritzak diru laguntza bat ematen die, baina urtez urte aldatzen da. Setienek esan du berak ez duela behi askorik, baina lursail asko dituela. 25 egunetik behin edo hilero, 200.000 litro minda sortzen ditu. Horiek bildu eta banatzeko 8-10 ordu behar ditu enpresak, eta orduko 70 euro kobratzen diote. Esan du proiektu berriak eskaintzen dienak kostua apur bat txikitzen lagunduko liekeela.
Zer proposatu die enpresak?
Gonzalezek azaldu duenez, orain arte minda biltzeagatik eta belardietan zabaltzeagatik ordaintzen zuten abeltzainek; eurei biltzea baino ez diete ordaindu beharko, eta horrek merkatuko luke prezioa. Tona bat mindako, hamahiru euro ordainduko dizkiete. «Baina esan digute ustiategiak banan-banan aztertu behar dituztela. Ez da gauza bera plantatik bost kilometrora edo 25 kilometrora egotea», esan du Setienek. Baldintza batzuk ere ipini dizkiete; esaterako, plantara joango den mindak bost egunez aparte egon behar du bildua. «Nik biltegi bi ditut, eta erabil ditzaket bat nik belardiak ongarritzeko eta bestea plantarako, baina abeltzain askok bakarra dute eta ez dute non gorde aparte. Agian, inbertsio bat egin beharko dute, eta ez dakit kasu guztietan egiteko moduan egongo diren», azaldu du abeltzainak.
Zelan sortuko da gasa?
Materia organikoarekin digestio anaerobikoa eginez sortuko dute gasa. Urtean sei miloi metro kubo biogas lortuko lituzkete. Baina gas horrek ez du balio hornidura sarera sartzeko. Digestio horretatik lortu den gasaren %40 CO2a da, eta hori kendu behar diote, upgrading izeneko sistema batekin. Behin prozesu hori eginda, urtean 31 gigawatt biogas lortuko lukete. Haien asmoa da hornidura hoditeriarekin lotzea. Arazoa da lotunea plantatik hamalau kilometrora dagoela, Kantabriako Ampuero herrian. Gas banaketa enpresekin ari dira negoziatzen, horri zer konponbide eman ahal dioten. Lortuko dutela espero du Gonzalezek; oso seguru agertu da. Gas horrek 4.500 etxe berotuko lituzke, haren arabera.
Bestela, badute alternatiba: BioGNLa sortuko lukete. Gas likidotua da. Santanderko (Kantabria) eta Bilboko portuetatik irteten diren ferryek erabiltzen duten erregaia dela esan du Gonzalezek: «Sortuko genukeen guztia kontsumituko lukete». BioGNL hori, baina, kamioiz eroan beharko lukete portu bietara. Haien kalkuluen arabera, astean hiruzpalau kamioi irtengo lirateke plantatik. Gonzalezek ziurtatu du kamioi horiek «erabat seguruak» liratekeela. Edozelan ere, proiektuaren sustatzaileek gurago dute gasa sortu, BioGNLa izozteak kostuak handituko lituzkeelako.
Zelakoa da digestio prozesu hori?
Hermetikoki itxita dauden kamioietan iritsiko da minda plantara. Sartzean, kamioiak pisatuko dituzte lehenengo. Lurperatutako edukiontzi batzuetara botako lukete minda. Azpimarratu du prozesu horretan ez dela isuririk egoten. Minda ez diren beste hondakin organikoak ekarriko dituzten kamioiak pabiloira sartuko lirateke. Dakartena edukiontzietara isuri ahala, urarekin garbituko lukete, lurrazalean hondakinik ez geratzeko, eta pabiloian gera zitekeen kiratsa xurgatuko lukete. Behin eta berriro errepikatu du Gonzalezek plantak ez duela usain txarrik isuriko ingurura.
Hondakin guztiak nahastu, eta hermetikoki itxitako edukiontzi batzuetan digestioa hasiko litzateke. «Oxigeno faltarengatik, bakterio batzuek egiten dute digestioa, eta gasa sortzen da». Ondoren, beste eraikin batean egingo liokete upgrading prozesua.
Zelan sortuko dute ongarria?
Gasa sortu ondoren geratuko zaizkien hondakinekin ongarria egingo dute. Urtean 25.000 tona sortuko dituztela uste dute, eta «kalitate onekoa» izango dela ziurtatu du Gonzalezek. Digestio ondorengo hondakin guztiak ondo nahastu, gehiegizko hidratazioa kendu eta ongarriak behar duen dentsitatea emango diote, eta, bukatzeko, sikatu.
Zer egingo dute ur zikinarekin?
Ongarria egin ondoren, ur zikina geratuko da, eta hari ere konponbidea eman beharko diote, prozesua bukatzeko. Ur zikinak arazteko estazio bat eraikiko dute plantan. Hazas de Ceston araztegi organiko bat egiten ari dira. Biltegi bi ditu: batean dekantazioa egiten da eta bestean landareen bidez arazten da ura. Gonzalezek esan du ura ibaira isurtzeko moduan dagoela prozesua burututa, baina haiek ur zikinen sarera botako dute. «Ingurumen eta kalitate arautegiek eskatzen dizkiguten neurriak baino zorrotzagoak erabiliko ditugu prozesu osoan, baita ura garbitzean ere». Karrantzan erosi duten orubea Kantabriakoaren aldean txikiagoa da, eta orain aztertu beharko dute azaldutakoa bezalako araztegia sortuko duten ala beste alternatiba bat landu beharko duten.
Zer fasetan dago proiektua?
Batetik, hondakinak lortzeko kontratuak sinatzen ari dira abeltzainekin. Bestetik, azaroaren 30a baino lehen Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzan ingurumen baimen bateratua eskatu nahi dute, eta tramitean ari dira. Era berean, lehengo minda plantaren azpiegitura zelan dagoen aztertzen hasiko dira egunotan. Eraikitzen hasi ziren, baina ez zen bukatu, eta azken hamar urteetan bertan behera utzita egon da.
Hortik aurrera, egutegi ideala irudikatu du Gonzalezek. Espero dute Eusko Jaurlaritzak apirila bukatu aurretik emango diela ingurumen baimena. Ondoren, Karrantzako Udalari jarduera ekonomikorako baimena eskatu beharko diote. Gonzalezek esan du udalak «oso abegi ona» egin diola proiektuari. Uste du maiatzaren 15erako lor dezaketela baimen hori. Ekaineko lehen edo bigarren hamabostaldian hasiko lirateke obrekin. Orain ikusiko balute Karrantzan dagoeneko eraikitakoa balekoa dutela, zortzi hilabetean eraikiko lukete planta berria; bestela, luzatu egingo litzateke prozesua. 2024ko otsailean hasi gura dute proba fasea. Urte hartako ekainean martxan hastea da sustatzaileen asmoa.
Enplegurik sortuko luke Karrantzan?
Gonzalezen arabera, plantak 20-30 lanpostu zuzen sortuko lituzke. Enkarterriko Udalen Mankomunitatearekin berba egin dute, eta haien garapen elkarteak hautatuko ditu postu ez-kualifikatuetarako langileak. Kualifikatuetarako beharginak, berriz, enpresak berak hautatuko lituzke. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220052/turismoa-zumaia-eta-flyscha-baino-gehiago-da-geoparkea.htm | Gizartea | «Turismoa, Zumaia eta flyscha baino gehiago da geoparkea» | Leire Barriusok hamar urte daramatza Euskal Kostaldeko Geoparkeko gerente lanetan. Turismoa, ikerketa, dibulgazioa... alor asko ukitzen ditu geoparkeko lanak. Eibar futbol klubeko zuzendaritzako kidea ere bada. | «Turismoa, Zumaia eta flyscha baino gehiago da geoparkea». Leire Barriusok hamar urte daramatza Euskal Kostaldeko Geoparkeko gerente lanetan. Turismoa, ikerketa, dibulgazioa... alor asko ukitzen ditu geoparkeko lanak. Eibar futbol klubeko zuzendaritzako kidea ere bada. | 2010ean sortu zuten Euskal Kostaldeko Geoparkea, eta bi urte geroago hasi zen Leire Barriuso Astigarraga (Eibar, 1970) hartan gerente. Zumaia eta Deba arteko labarrengatik eta inguru horretako fenomeno geologikoagatik, flyschagatik, egin da geoparkea ezagun mundu zabalean. Baina hori baino gehiago dela dio Barriusok. Azken egunotan, Geologia Zientzien Nazioarteko Elkarteak (IUGS) Zumaian antolatu duen kongresua prestatzen aritu da, buru-belarri. Futbolerako zaletasuna ere barruraino sartuta dauka. Jaime Barriuso Eibar taldeko presidente izandakoaren alaba da, eta Eibarren zuzendaritza batzordeko kidea da 2017tik.
Unescoren sareko kide izatea ziurtatu du Euskal Kostaldeko Geoparkeak beste lau urterako. Urte hauetan guztietan egindako lana ikusita, erabakia ez zen ezustekoa izango…
Egia da espero genuela, etxeko lanak ondo eginda baikeneuzkan. Lau urteko lana da hau; lau urte horietan lanik egiten ez baduzu, saretik kanpo geratzeko arriskua dago. Baina lau urteotan jarduera pila bat egin dugu, gure estrategiako lan ildoari eutsi diogu, eta ez genuen bestelakorik espero. Epaile batzuk zorrotzagoak izaten dira, ordea, eta, bisitaren arabera, estuagoak izan daitezke, nahiz eta berez irizpideak bete.
Ez duzue izan ospatzeko aukera handirik. Izan ere, berehala murgildu zarete geologia kongresu baten antolaketan.
Hemen ez daukagu atseden hartzeko astirik. Urriaren amaieran IUGS nazioarteko erakundearen kongresu bat hartzen ari gara hemen, Zumaian. Elkartea 60. urteurrena ospatzen ari da aurten, eta ondare geologikoko lehen ehun lekuak aurkeztu dituzte hemen, Euskal Kostaldeko Geoparkean. Bost kontinenteetako berrehun aditu inguru etorri dira. Azken egunean, gainera [gaur], Lurraren zientziaren aldeko deklarazioa irakurriko dute Itzurun hondartzan. Oihartzun handiko ekitaldia izango da nazioartean.
Aurrez ere ekitaldi garrantzitsu asko hartu dituzue Geoparkean. Munduko leku txiki honetan baduzue halako kongresuak antolatzeko abilezia…
Egia esan, gustatzen zaigu halako gauzak antolatzea. Guk nahi dugun promozioa egiteko, hau da, zientziaren eta ikerketaren munduan promozioa egiteko, oso modu egokia da hau. Lekuak ere asko laguntzen du. Kanpotar batentzat ez da berdin Zumaiara etortzea, hemengo paisaiarekin, edo beste leku batera joatea. Beraz, horretarako oinarria badaukagu. Guretzat, uste dut estrategia polita dela Zumaia edo Geoparkea bera mapan ipintzeko eta promozioa egiteko; ez bakarrik promozio turistikoa, baizik eta guk defendatzen dugun promozio hori, zientziari eta ikerketari lotutakoa.
Arlo pertsonalean, halako ekitaldi handiak antolatzeak loa kentzen dizu, edo urteekin ohituz joan zara?
Sekula ez gara ohitzen; beti egoten da tentsio pixka bat, baina horrek lagundu egiten du gauzak ondo egiten. Badakigu zer gauza diren garrantzitsuak, eta badakigu gauzak aurretik eginda ondo aterako direla. Beti egoten dira azken orduko gauza txikiak; gainean egon behar da, baina tira…
Euskal Kostaldeko Geoparkeko gerentea zara gaur egun. Hasieratik al zaude lanpostu horretan?
Ez. 2010ean sortu zuten Euskal Kostaldeko Geoparkea, eta ni 2012an hasi nintzen lanean. Geoparkeak, beraz, bi urte zeramatzan martxan ni sartu nintzenerako. Betiere, turismoarekin lotutako garapen lanetan aritu nintzen aurretik ere. Aukera hau sortu zenean, hor ikusi nuen neure burua, eta, ordutik, hamar urte daramatzat lanean. Beti izan naiz mundu horren jarraitzailea: garapena, herriko dinamizazioa…
Gogoan al duzu lehen laneguna?
Oraindik ez nuen mahairik! Euskal Kostaldeko Geoparkea martxan jarri zutenean, ez zegoen gerenterik, eta lan tekniko guztia Debegesa Debabarreneko garapen agentziak egiten zuen. Han zegoen bulegoa. Hurrengo pausoak programatuta zeuden: gerente bat kontratatuko zutela, geologo bat egongo zela… Lan honetan sartu nintzenean, Debegesaren egoitzara joaten nintzen, Eibarrera, eta etxetik ere egiten nuen lanen bat. Debako turismo bulegoan geoparkearen bulegoak muntatu zituztenean, segituan hasi nintzen hara joaten. Ondo gogoan dut Debara joan nintzen lehen eguna. Ordurako, pare bat aste-edo neramatzan lanean, dokumentuak-eta irakurtzen, geoparke bat zer den jakiteko.
Zuk ere ikasi behar izan zenuen, beraz. Zenbatetan azaldu behar izan duzu zer den geoparke bat?
Oraindik ere badago ezjakintasun hori: ez ezazu dudarik izan. Guk espero ez genuena zen flysch-a, hain hitz ezezaguna, errazago zabalduko zela jendearen artean geoparkea hitza bera baino. Nola ikas dezake jendeak flyscha zer den eta ez geoparke bat zer den? Baina hala da. Agian, flyscha uki daitekeelako ulertuko du jendeak zer den; geoparkea garapenerako erreminta bat da, eta hori ez da hain erraza ulertzeko. Ereduak jarri behar dira beti: kontserbazioa, hezkuntza, geoturismoa, natura eta kulturarekin lotutako jarduerak. Uler dezaket ez dela hain erraza.
Geoparkea turismoarekin lotutako kontu gisa ikusi izan da beti, ezta?
Azkenean, erredukzionismo handi bat egon da, eta gure geoparkea turismora, Zumaiara eta flyschera mugatu da. Baina hori baino askoz gehiago da. Zientzia eskolekin egiten dugu lan, dibulgazioan aritzen gara, ikerketan. Ez da bakarrik flyscha; barrualdean karsta dugu, eta dinamika horiek barrura ere eraman nahi ditugu. Zumaia daukagu, bai, baina Mutriku eta Deba ere hor daude. Saiatu gara alde hori murrizten, baina egia da Zumaiak arreta handiagoa izan duela Mutrikuk eta Debak baino. Gure erronka, dudarik gabe, hori da: barruan ere produktu erakargarriak sortzea, ikerketa bultzatzea… Azken finean, ikerketaren emaitzek ematen digute guri diskurtsoa. Flyscha urte pila batean ari dira ikertzen, eta hor badaukagu zer kontatu. Barrualdean, berriz, ez. Horretarako informazioa behar dugu, eta ikerketa hori sustatzeak izan behar du gure lana.
«Barrualdea» diozue, baina kostaldetik kilometro gutxira dago hori ere…
Beste geoparke batzuetatik etortzen direnek barre egiten dute distantziak ikusten dituztenean. Baina, hala ere, muga bat dago kostaldearen eta barrualdearen artean. Barrualdean ez dagoen bestelako dinamika bat dago kostaldean. Eta bost minutu besterik ez dago kostaldearen eta barrualdearen artean! Barru hori erakargarri bihurtu nahi dugu; ez turistentzat bakarrik, bizilagunentzat ere bai. Guk gauzak egiten ditugunean, ez ditugu kanpotarrentzat egiten, bertakoentzako baizik.
Ingurunearekin eta ondarearekin lotura du geoparkeak. Horri buruzko interesik bazenuen aurretik? Edo lanpostuarekin batera piztu zitzaizun irrika?
Betidanik izan naiz naturazalea eta kontserbaziozalea. Uste dut, gainera, bertako garapenak, turismoarekin edo beste edozerekin lotuta egonda ere, bide horretatik joan behar duela. Taldekide guztiok horrekin lotutako lanak egiten ditugu, baina ez plan estrategikoak jasotzen duelako, benetan sinesten dugulako baizik.
Mundu osoko geoparkeek hainbat sare osatzen dituzte. Geoparkeen arteko lehiarik ba al dago jendea erakartzeko?
Ez, ez. Oso giro ona dago gure artean. Egia da urte gutxian sarea asko handitu dela eta harremanak epelduz joan direla. Hasieran, gutxiago ginen eta harremana sendoagoa zen; dena denon artean egiten genuen. Gaur egun, 170 geoparke baino gehiago gara mundu osoan, eta Europan 80-90 izango gara. Harremana hoztu egin da, baina, halako sare handia izateko, dinamikoa da; jendea oso eskuzabala da gauzak planteatzeko orduan. Urteekin proiektu handiagoak sortu dira, dinamikoagoak, eta, geologiaz gain, beste lan ildo batzuk ere badituzte; geologia garapenerako erreminta moduan ikusten dute horiek. Ez dut esango tirabirak daudenik, baina bai desberdintasunak.
Beste geoparke batzuetara joaten zara oporretan? Edo nahiago duzu erabat deskonektatu eta lana ahaztu?
Europako geoparke guztiak ezagutzen ditut. Oso leku ikusgarrietan daude geoparkeak. Nahiz eta askotan ez jakin geoparke bat dela, paisaia aldetik beti izaten da oso leku erakargarria. Niri asko gustatzen zait oporretan mendi aldera joatea, Europara, furgonetarekin eta. Geoparkeak direlako eta defektu profesional hori dudalako ere joaten naiz, bai, baina baita lekurik ikusgarrienak direlako ere, eta geoparkearen atzetik gestio bat dagoelako.
Eibartarra eta Eibar futbol taldearen zalea zara. 2017tik zuzendaritzako kidea zara, gainera.
Hala da, bai. Niretzat, pozoia da futbola. Bizitza guztian kirol hori bizi izan dut etxean [Jaime Barriuso Eibar taldeko presidente ohiaren alaba da], eta betidanik izan naiz zalea. Kudeaketan, berriz, 2017tik ari naiz, etxean falta direnei lekukoa hartuta. Hurrengo astean dira hauteskundeak, geure taldea berriz aurkeztuko dugu, eta prest gaude beste bost urtean lanean jarraitzeko. Geoparkeak eta futbolak, nire bi pasioek, ez didate uzten denbora libre askorik, baina gustuko tokian… |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220053/gipuzkoako-bidesarietan-deskontuak-aplikatuko-ditu-aldundiak-urtarriletik-aurrera.htm | Ekonomia | Gipuzkoako bidesarietan deskontuak aplikatuko ditu aldundiak urtarriletik aurrera | Garraio publikoko ibilgailuek izango dute deskonturik handiena, %50. Inflazioaren ondorioak «arindu» eta jasangarritasuna hobetu nahi dute neurri berriarekin. | Gipuzkoako bidesarietan deskontuak aplikatuko ditu aldundiak urtarriletik aurrera. Garraio publikoko ibilgailuek izango dute deskonturik handiena, %50. Inflazioaren ondorioak «arindu» eta jasangarritasuna hobetu nahi dute neurri berriarekin. | Gipuzkoako Foru Aldundia deskontuak aplikatzen hasiko da bidesarietan urtarrilaren lehenetik aurrera, inflazioaren ondorioak arintzeko eta ingurumen jasangarritasuna hobetzeko. Ibilgailuen funtzioaren eta motaren arabera aplikatuko dituzte prezioen beherakadak, eta erabileraren maiztasunagatik ere deskontu gehigarriak egingo dituzte.
Garraio publikora bideratutako ibilgailuek izango dute jaitsiera handiena, erdira jaitsiko baitizkiete prezioak; autobusei, autokarrei eta bidaiariei egingo diete deskontua. Salgaiak garraiatzeko ibilgailuek etiketaren araberako jaitsierak izango dituzte. 0 eta Eco etiketa dutenei %25 jaitsiko diete prezioa, %20 Euro 6 etiketadunei, eta %15 Euro 5 ibilgailuei. Horrez gain, salgaiak daramatzatenei %10eko deskontu gehigarria aplikatuko zaie 21 eta 50 bidaia artean egiten badituzte, eta %13, berriz, 51 edo gehiago egiten dituztenei. Hala ere, erabileraren araberako jaitsiera horiek 2023ko urriaren 1etik aurrera hasiko dira egiten. Garraio publikoari ere egingo diete erabileraren araberako deskontua, baina ez dute xehetasunik eman.
Jarduera ekonomikora bideratutako autonomoen eta bestelako erabiltzaileen ibilgailuei ere gehienez %13ko beherapena egingo diete, erabiltzen duten maiztasunaren arabera; urriaren 1etik aurrera sartuko da indarrean neurri hori. Azkenik, erabilera pribaturako ibilgailu arinek hilabetean 35,25 euroko muga izaten jarraituko dute, baina muga horrek soilik Gipuzkoako autoentzat izateari utziko dio, eta edozein jatorritako autoei ezarriko zaie, betiere Via T, TAG edo Abiatu sistemak badituzte eta Bidegin izena emanda badaude. Neurri hori Gipuzkoan lan egiten duten kanpoko herritarrentzat onuragarria izango dela uste du Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak, Arabako, Bizkaiko, Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko biztanleentzat bereziki. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220054/oihana-iguaranek-irabazi-du-donibane-garaziko-saioa.htm | Kultura | Oihana Iguaranek irabazi du Donibane Garaziko saioa | 688,5 puntu lortu ditu Iguaranek, eta bigarren faseko finalaurrekoan kantatuko du. Hark eta Alaia Martinek dute kantatzeko lekua ziurtatua oraingoz. Amets Arzallus gaur sartu da txapelketan, eta bigarren egin du, Iguaranek baino puntu erdi bat gutxiago lortuta. | Oihana Iguaranek irabazi du Donibane Garaziko saioa. 688,5 puntu lortu ditu Iguaranek, eta bigarren faseko finalaurrekoan kantatuko du. Hark eta Alaia Martinek dute kantatzeko lekua ziurtatua oraingoz. Amets Arzallus gaur sartu da txapelketan, eta bigarren egin du, Iguaranek baino puntu erdi bat gutxiago lortuta. | Oihana Iguaran eta Amets Arzallus nabarmendu dira gaurko saioan, Donibane Garaziko pilotalekuan. Sarrerak agortuta, 1.350 bertsozale bildu dira gaur. Amets Arzallusek poto bat egin du sei puntuko motzeko bertsoetako batean, eta Nerea Elustondok bi behintzat egin ditu, ariketa horretan bertan eta ganbarakoan, nahiz eta bertsotan zoli eta hizketan bezala aritu den. Horiek aintzat hartuta, puntu gehiago izango zituzketen Arzallusek eta Elustondok, baina azkenean honela gelditu da gaurko sailkapena:
Oihana Iguaran. 688,5 puntu. Amets Arzallus. 688 pt. Nerea Elustondo. 628 pt. Asier Azpiroz. 616,5 pt. Haritz Mujika. 615 pt. Aitor Etxebarriazarraga. 612 pt.
Iguaranek berak aitortu du espero baino emaitza hobea lortu duela. Azken agurreko bertsoa horrela bukatu du: «Plaza ederra izan zara / ez esperoa ordea / ona espero zintugun / ta izan zara hobea / ez esperoa ordea». Umil bukatu du Amets Arzallusek, despedidako agurrean «erakustera etortzen gera / ikastera ere bai» kantatuta.
Joan den astean jokatu zen lehen faseko lehen finalaurrekoa, Elizondon (Nafarroa). Alaia Martinek irabazi zuen han, 729,5 punturekin, eta bigarrenak —Joanes Illarregik— 711 puntu lortu zituen. Gaurko saioko puntuak ordukoen azpitik ibili dira, Elizondon kantatutako bi bertsolarik gaurko lehenak baino puntu gehiago lortu baitzituzten.
Datorren larunbatean Irunen (Gipuzkoa) kantatuko dute beste sei bertsolarik, eta hamabost egun barru, Durangon (Bizkaia) beste seik. Saio bakoitzeko irabazlea sailkatuko da hurrengo faseko saioetara. Lehen itzulian puntu gutxien lortutako sei bertsolariak kanpoan geldituko dira fase honetan, eta ez dira bigarrengoan arituko.
Donibane Garaziko saioa gorabeheratsua izan da. Zortziko handian ongi aritu dira bertsolariak, asko nabarmendu gabe, baina huts handirik egin gabe. Ariketa horretan bat nabarmentzekotan, Iguaranek eta Elustondok egindakoa aipa liteke. Zortziko txikiko ariketan ere txukun aritu dira bertsolariak, baina erabat lehertu gabe. Puntukako ariketan hasi dira askatzen; elkarrizketa politak osatu dituzte hor, eta giroa berotzen hasi da frontoian.
Sei puntuko motzeko ofizioek denerako eman dute. Arzallus eta Elustondo ariketa horretan hasi dira lehertzen, eta bizi-bizi eta hizketan bezala kantatu dituzte bertsoak. Baina abiada horretan, poto bana ere egin dute. Ganbarako ariketan gai zabala izan dute: «Azkenean, probatu duzu. Eta jabetu zara ez dela espero zenuena». Bertsolari guztiek probatu dituzte bide originalak, eta Iguaranek eta Mujikak soilik errepikatu dute gaia. Umore ukitua ematen ere saiatu dira Azpiroz, Arzallus eta Elustondo. Horrela kontatu du BERRIAk gaurko saioa: |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220055/hogei-milioi-etiopiako-herritarrek-berehalako-laguntza-humanitarioa-behar-dute-omeren-arabera.htm | Mundua | Hogei milioi Etiopiako herritarrek «berehalako» laguntza humanitarioa behar dute, OMEren arabera | Tigrayn bizi dira laguntza humanitarioa behar duten hamabost milioi herritar. Erakundeak adierazi du azken asteotan «ezin» izan duela eskualdean esku hartu. | Hogei milioi Etiopiako herritarrek «berehalako» laguntza humanitarioa behar dute, OMEren arabera. Tigrayn bizi dira laguntza humanitarioa behar duten hamabost milioi herritar. Erakundeak adierazi du azken asteotan «ezin» izan duela eskualdean esku hartu. | Hogei milioi herritar inguruk «berehalako» laguntza humanitarioa behar dute Etiopian. Horixe azaldu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak. Horietatik hamabost milioi Etiopiako iparraldeko eskualdeetan bizi dira, Tigray inguruan.
Adingabeak dira egoera zaurgarrian dauden asko. Altaf Musani OMEko Larrialdietarako Esku Hartzeen zuzendariaren arabera, malnutrizioa pairatzen du 5 urtetik beherako bost haurretik batek. Tigray alboko Afar eta Ahmara eskualdeetan ere egoera bertsua da: %40ra iristen da 5 urtetik beherako haurren malnutrizioa.
Elikagai faltari gehitu behar zaizkio azken boladan jakinarazi dituzten 273 kolera eta 6.000 elgorri kasu inguru. Halaber, OMEko Etiopiako Operazioen zuzendari Ilham Abdelhai Nourren arabera, %80 egin dute gora malaria kasuek, eta eten egin behar izan dituzte gaixotasunaren aurkako laguntza kanpainak.
«Martxoa eta abuztua bitartean, menia humanitarioan, laguntza bidali ahal izan genuen, kantitate txikian», adierazi du Nourrek. Iragan abuztuan, ordea, Etiopiako Gobernuaren eta TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Frontearen arteko gatazkak berpiztu ziren.
OMEko Etiopiako Operazioen zuzendariaren arabera, azken sei asteetan erakundeak ezin izan du eskualdean esku hartu. Halaber, Mekelen, Tigrayko hiriburuan, COVID-19aren aurkako txertatze programak mugatu behar izan ditu.
NB Nazio Batuen PMA Elikagaien Munduko Programak emandako datuen arabera, %89koa da Tigrayko elikagaien segurtasunik eza.
Bake negoziazioen helburuetako bat
Etiopiako Gobernuak eta TPLFk astelehenean hasi zituzten bake negoziazioak. Hegoafrikan dute elkargunea, AB Afrikako Batasunaren bitartekaritza dela medio. Addis Abebak «gerra amaitzea» du helburu, eta TPLFk, berriz, «berehalako su etena eta laguntza humanitarioa».
Nazioarteko erakundeek bultzatuta elkartu dira bi aldeak, abuztu amaieran bost hilabeteko menia hautsi eta erasoak berriz hasi ostean. GKE gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 280.000-600.000 zibil inguru hil dituzte 2020ko azaroan gatazka piztu zenetik, eta milioika herritarrek eskualdea utzi behar izan dute.
Gatazkaren erdigunean daude Etiopiako talde etniko nagusien arteko tentsioak. TPLF 1991tik egon zen gobernu nazionalean, baina 2018an EPRDF Etiopiako Herriaren Fronte Iraultzaile Demokratikoa koalizio gobernuak agintari berria izendatu zuen, eta lehen ministroak Oparotasunaren Alderdia sortu zuen. Koalizioa osatzen zuten alderdi etniko guztiak batu ziren alderdi horretara, TPLF izan ezik.
Handik bi urtera Etiopiako lehen ministroak TPLFri leporatu zion militar federalen base bati eraso egin izana, eta armada bidali zuen Tigrayra. Ordutik, ez dute ia etenik izan bi aldeen arteko erasoek. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220056/itxaro-borda-eta-andres-alberdi-euskaltzain-oso-izateko-hautagai.htm | Gizartea | Itxaro Borda eta Andres Alberdi, euskaltzain oso izateko hautagai | Euskaltzaindiaren Gasteizko ordezkaritzan gaur egin den osoko bilkuran aurkeztu dituzte bi hautagaien izenak | Itxaro Borda eta Andres Alberdi, euskaltzain oso izateko hautagai. Euskaltzaindiaren Gasteizko ordezkaritzan gaur egin den osoko bilkuran aurkeztu dituzte bi hautagaien izenak | Euskaltzaindiaren Gasteizko ordezkaritzan, Etxezarra eraikinean, osoko bilkura egin dute gaur, eta bertan aurkeztu dituzte bi hautagaien izenak. Itxaro Borda idazlea Xarles Bidegainen hutsartea betetzeko hautagaia da; Andres Alberdi hizkuntzalaria, berriz, Andoni Sagarnak utzitakoa betetzeko.
Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna emeritu bihurtu ziren uda aurretik, 75 urte konplituta, eta uztailaren 22an zabaldu zen epea bien hutsuneak betetzeko hautagaiak aurkezteko. Azaroko osoko bilkurako bozketatik aterako dira euskaltzain oso berrien izenak.
Euskaltzaindiak berak nabarmendu ditu bi hautagaien soslaiak. Getarian (Gipuzkoa) sortua da Andres Alberdi Gorostiaga, 1950ean. Filosofian lizentziaduna da, eta irakaskuntzan 38 urtean aritua. Lehenengo, Elgoibarko Ikastolan; gero, Elgoibarko Institutuan; bertan, Euskara eta Literaturako katedraduna izan zen 1982tik, 2011. urtean erretiroa hartu arte. Bakarka zein elkarlanean, DBHko eta Batxilergoko Euskara eta Literaturako hogei ikasliburu eta gramatika baino gehiago ondu ditu 1986az geroztik. Euskaltzaindiaren Zientzia eta Teknika Hiztegia Biltzeko lantaldeko partaide da; 2014tik, Euskaltzaindiaren Euskara Batuaren Eskuliburua proiektuko batzordeburu, eta batzorde horrek 2018an paraturiko Euskara Batuaren Eskuliburua (2018) deituaren prestatzaile eta egilea.
Itxaro Borda Baionan sortua da, 1959an. Lotura estua du Oragarrerekin (Nafarroa Beherea), hangoa baitu familia. Historiako goi mailako ikasketak egin zituen, eta gaur egun postari ogibidetik erretiratua da. Idazlea da, poeta, artikulugilea, eta abesti askoren hitzak idatzi ditu Euskal Herriko hainbat musikarirentzat. Oso gaztea zelarik hasi zen izkiriatzen Herria astekarian, eta ordutik ez da gelditu. Euskadi literatura saria irabazi zuen 2002an %100 Basque obrarekin. Mugarriak finkatu dituzten nobelak eta olerki bildumak plazaratu ditu Maiatz, Susa, Alberdania eta Elkar argitaletxeetan, eta bereziki Amaia Ezpeldoi detektibearenak dira ezagunak; denera hamalau eleberri idatzi ditu, eta sei detektibe horren istorioak dira. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2021eko azaroaren 26an. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220057/enaut-elorrietak-maitasunari-buruzko-hamar-kantu-bildu-ditu-fantasia-diskoan.htm | Kultura | Eñaut Elorrietak maitasunari buruzko hamar kantu bildu ditu ‘Fantasia’ diskoan | Aitor Etxebarriarekin ondu du lana, eta bere hitzez gain, hainbat idazleren letrak jaso ditu. Azaroaren 25an hasiko du aurkezpen bira Zumarragan. | Eñaut Elorrietak maitasunari buruzko hamar kantu bildu ditu ‘Fantasia’ diskoan. Aitor Etxebarriarekin ondu du lana, eta bere hitzez gain, hainbat idazleren letrak jaso ditu. Azaroaren 25an hasiko du aurkezpen bira Zumarragan. | «Fantasia da sorkuntzarako sortu dugun gune bat, konfidantzazko gune bat, guk geure buruari ahalik eta askeen izateko eman diogun koartada bat». Horrela deskribatu du Eñaut Elorrietak bere bakarkako lan berria: Fantasia. Amaia Lasa olerkariaren Fantasia bat poema «gogoangarriak» jarri dio izena diskoari, baita abesti bati ere. Elorrietak «poz ikaragarria» adierazi du Bilboko Arriaga Antzokian egindako aurkezpenean. Lehenengo kontzertua Zumarragako Zelai Arizti Aretoan eskainiko du (Gipuzkoa), azaroaren 25ean.
Bi urteetako jarduna biltzen du diskoak eta hamar kantu berrik osatzen dute. «Nire lokalean hasi nuen lana, Getarian (Gipuzkoa) bakarka egin nuen sorkuntza prozesu batean, batez ere, ahotsean eta gitarran oinarrituta», azaldu du. Edonola ere, diskoaren atzean dagoen talde lana azpimarratu du: «Inoiz baino gehiago lan kolektiboa dela sentitzen dut, nahiz eta diska nik sinatu».
Elorrieta «berri bat»
Aitor Etxebarria izan da diskoaren ekoizlea. Andres Camio Jitu Elkarreko kidearen hitzetan, Etxebarriak «biluztu» egin du Elorrieta, bakarrik ahotsa eta gitarrarekin utziz. «Hortik aurrera, pianoa, soka instrumentuak eta gainerakoak erabiliz, Eñaut berri bat itzuli digu, traje berri batekin».
Garrantzi berezia dute beti letrek Elorrierarentzat. Hala izan da aurreko diskoetan, eta oraingoan ere hala izan dela esan du. Maitasuna hari duten kantu «bareak» dira, haren hitzetan. Eta lagun batek egindako deskribapena ekarri du gogora hori azaltzeko: «Esan zidan diskoak apurtu osteko olatu baten edertasun zuela».
Berak idatzi ditu diskoko bi kantaren letrak, eta beste idazle batzuenak dira beste abestienak. Haietako batzuk aurretik idatzitako olerkiak dira, hala nola Jose Luis Otamendiren Zutaz letrak idazteko edota Itziar Ugarteren Maitatzeak. Olerki horiek musikatu ditu Elorrietak, baina bestelako sorkuntza prozesuak ere izan dira diskoan: «Nik melodia bat proposatu, haiek hitzak idatzi eta melodia eta hitza elkarrengana doitzen joan dira, kantua burutu arte». Horrela sortu du Iñigo Astizekin Esna kanta. Uxue Alberdirekin ere beste lau kanta sortu ditu. Alberdi, gainera, edizio literarioaz ere arduratu da.
Konplizeak
Kanta guztien itzulpenak ere badakartza diskoak: gaztelerazko itzulpena Miren Agur Meabek egin du. Frantsesekoa, berriz, Itxaro Bordak.
«Bidelagunak baino gehiago, benetako konplizeak izan ditu Eñautek», azaldu du Elkarreko kideak. Besteak beste, Felix Buff, Amorante, Fernando Neira eta Xabi Zeberio musikariek hartu dute parte diskoaren grabazioan. Eider Corral izan da arte eta irudi zuzendaria. Eta Arriguri ikus-entzunezko ekoiztetxeak bi pieza sortu ditu: gaur estreinatu duten bideoklipa, Esna kanta lanaren sorkuntza prozesuan oinarritua, eta 2023an argitaratuko duten dokumental laburra.
Zumarragako kontzertuaren ostean, Andoainen (Gipuzkoa) eta Bastidan (Nafarroa Beherea) izango du hitzordua urtarrilean. Otsailetik aurrera, hala nola Urruñan (Lapurdi), Bilbon, Iruñean eta Lazkaon (Gipuzkoa) egongo da. Gaur jarri dituzte haietako batzuetako sarrerak salgai.
Gutxirekin asko
Elorrietaren «obsesioa» kantuaren esentzia bera da: «Hasierako enbrioi hori bukaerako emaitza horretan ahalik eta gehien mantentzen saiatzen naiz». Bere senari kasu eginez sortu ditu abestiak eta Etxebarriarekin batera kantuentzako giroak bilatu ditu; «gauza desberdinak probatzen». Elorrietak aitortu du Etxebarriak «leku erosoetatik» atera duela eta hori izan dela emaitzaren «klabeetako bat».
Kantuaren esentzia mantentzeko, grabaketa «ezohikoa» egin dute. Lehenengo basea grabatu beharrean, ahotsa eta gitarra grabatu dituzte: «Hori izan da beste guztiarentzako oinarria eta horren gainean joan gara kantak eraikitzen». Soinu naturala lortu dute horrela, artifiziotik urruti. «Kentzen eta kentzen eraikitako diskoa bat da», adierazi du Elorrietak. Haren iritziz, Etxebarriaren begirada «berebizikoa» izan da; «ahalik eta elementu gutxienekin, ahalik eta gehien esateko borondate eta pasio hori duelako». Izan ere, musikariaren hitzetan, elementu gutxirekin asko esaten denean ñabardurek hartzen dute garrantzia: «Ñabarduraz betetako diskoa da hau». |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220058/hauteskundeak-aurreratuko-dituzte-ipar-irlandan-dupen-blokeoagatik.htm | Mundua | Hauteskundeak aurreratuko dituzte Ipar Irlandan, DUPen blokeoagatik | Unionistek esan dute gobernua osatzeari uko egingo diotela Ipar Irlandako Protokoloa «ezabatu» arte. Urtea amaitu baino lehen egingo dituzte Asanblearako hauteskundeak, legeak behartuta. | Hauteskundeak aurreratuko dituzte Ipar Irlandan, DUPen blokeoagatik. Unionistek esan dute gobernua osatzeari uko egingo diotela Ipar Irlandako Protokoloa «ezabatu» arte. Urtea amaitu baino lehen egingo dituzte Asanblearako hauteskundeak, legeak behartuta. | Maiatzaren 5ean Asanblearako hauteskundeak egin zituzten Ipar Irlandan, eta urtea bukatu baino lehen errepikatu egingo dituzte, bizi duten blokeo politikoaren ondorioz. Izan ere, Sinn Fein alderdi errepublikanoak irabazi zituen maiatzeko hauteskundeak, eta ordutik, gobernua osatu ezinean dabiltza, DUP Alderdi Demokratiko Unionistak ez duelako baimendu. Chris Heaton-Harris Ipar Irlandarako ministroak gaur adierazi du hauteskundeak deituko dituela Ipar Irlandan. Hamabi asteko epea dute hauteskundeak egiteko, legeak behartuta. Heaton-Harrisek esan du datorren astean emango duela Asanblearako bozen dataren berri.
1998ko Ostiral Santuko Akordiotik, Ipar Irlandako gobernua koalizio batek osatu behar du: bozak irabazi dituen alderdikoa izaten da lehen ministroa, eta eserleku gehien eskuratu dituen bigarren alderdikoa, berriz, lehen ministrordea. Eserleku kopuruaren arabera, alderdi bakoitzekoa izaten da ministro kopuru jakin bat.
Maiatzaren 5eko bozak historikoak izan ziren, Ipar Irlanda sortu zenetik lehen aldiz, uhartearen batasuna nahi duen alderdi batek lortu zituelako eserleku gehien Asanblean. Ordura arte, lehen ministroa beti izan da unionista.
Dena den, sistema parlamentarioetan gobernua osatzeko, parlamentua osatu behar da lehenik. Unionistek ez zuten baimendu Asanbleako presidentearen aukeraketa egitea, eta parlamentua osatu gabe, gobernua osatzeko aukera etenda geratu da. Gaur arteko epea zuten, legez, gobernua osatzeko, eta egin ez dutenez, Asanblearako hauteskundeak aurreratu beharko dituzte.
Ipar Irlandarako protokoloa «ezabatzea» da DUPen baldintza Sinn Feinek zuzenduko lukeen gobernuan sartzeko. Protokolo hori izan zen 2020ko urtarrilean EB Europako Batasunak eta Erresuma Batuko Gobernuak —Boris Johnson zen lehen ministroa— negoziatutako brexit-aren zutarri nagusietako bat.
Protokoloa, eztabaidagai
Ipar Irlandako Protokoloak, finean, bi helburu ditu: batetik, han bakea bermatze aldera, Irlandako Errepublikaren eta Ipar Irlandaren artean muga orain arte bezala mantentzea, irekita; eta, bestetik, EBren merkatu bakarra babestea. Horretarako, 2020an, bi aldeek adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan. Horrek esan nahi du Irlandako itsasoan, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean, kontrolak jartzea.
Jeffrey Donaldson DUPeko liderrak salatu du Ipar Irlandako Protokoloak «kalte» egiten diola hango ekonomiari eta Ipar Irlandak Erresuma Batuaren barruan duen «estatus konstituzionala» aldatu duela, «gure oniritzirik gabe». Donaldsonek esana du bere alderdia «prest» dagoela hauteskundeak aurreratzeko.
Michelle O’Neill Sinn Feineko presidenteordearen ustez, DUP «borroka konstante batean» bizi da gizartearekin, «ordezkatzen ez duen gehiengo batekin». Salatu du DUPek Ipar Irlanda Erresuma Batuko Gobernuaren esku utzi duela, eta unionistei «lidergo falta» egotzi die.
Unionistek ez dute gustuko Ipar Irlandako Protokoloa, ezta hura adostu zuen gobernu toryaren oinordekoek ere. Johnsonen gobernua izan zen EBrekin protokoloa adostu zuena, baina bere agintaldiaren azken hilabeteetan —aurten— Ipar Irlandako Protokoloa aldatzeko mugimenduak egiten hasi zen. Ondoren lehen ministro izango zen Liz Truss izan zen, Atzerri ministro zela, protokoloa aldatzeko lege proiektua aurkeztu zuena. Proposatutakoaren arabera, Britainia Handitik Ipar Irlandara esportatzean, Erresuma Batuko eta EBko arautegien artean aukeratzeko aukera edukiko lukete enpresek. Erreformak planteatzen du, gainera, EBren Justizia Auzitegiari begirale rola kentzea Ipar Irlandako barne merkatuaren funtzionamenduan. Are, Londresek Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren arteko mugako kontrolak eten zituen, protokoloa bete gabe.
Bruselak, ordea, ez zuen ondo ikusi lege proiektua, eta «aldebakarrez» jardutea egotzi zion Londresi. |
2022-10-28 | https://www.berria.eus/albisteak/220059/jerry-lee-lewis-hil-da-87-urterekin.htm | Kultura | Jerry Lee Lewis hil da, 87 urterekin | Rock-and-rollaren historian lorratz nabarmena utzi duen musikaria izan da. 'Great Balls of Fire’ izan zen bere lehen kantu izarretako bat. | Jerry Lee Lewis hil da, 87 urterekin. Rock-and-rollaren historian lorratz nabarmena utzi duen musikaria izan da. 'Great Balls of Fire’ izan zen bere lehen kantu izarretako bat. | Rock-and-rolla AEBetako herri musikan sartzea lortu zuenetako bat izan zen Jerry Lee Lewis. Energiaz beteriko interpretazioak ziren harenak, eta publikoa dantza batean jartzen asmatu zuen 1950eko hamarkadan, besteak beste, Great Balls of Fire bezalako kantuekin.
1935ean jaio zen, Luisianan, baliabide ekonomiko justuko familia batean —senideek etxea hipotekatu zuten hari piano bat erosi ahal izateko—. Instrumentuan trebatzen joan ahalaz bat, eskola ebangeliko batean ikasten zuen, baina kanporatu egin zuten gutxira, My God is Real abestiaren boogie-woogie bertsio bat interpretatzeagatik. Zuzeneko musikari heldu zion orduan. 14 urterekin jo zuen aurrenekoz jendaurrean, eta azkar hasi zen ezagun egiten bere estilo nabarmen eta zaratatsuengatik. Hor zeuden rock-and-rollaren hastapenak. Sun Studios-en jotzen hasi zen Memphisen, aurrena estudioko musikari gisa, eta ondotik bakarlari.
Bere lehen grabazioetako batzuk 1965an egin zituen Elvis Presley, Johnny Cash eta Carl Perkinsekin —gerora Million Dollar Quartet izena hartuko zuen formazioak—. Hurrengo urtean kaleratu zuen Whole Lotta Shakin’ Goin’On, zeinak oihartzun handia lortu zuen telebistan azaldu zenean: bizitasunez beteta, piano aurreko aulkiari emanez eta tarteka zutik joz. Denborarekin The Killer (Hiltzailea) ezizena ere irabazi zuen, bere izaera haserrekor eta jotzeko modu suharrengatik.
Kanturik bada, hala ere, Lewisi lotuta, 1957ko Great Balls of Fire da hori. Kaleratu eta berehala AEBetako zerrendetako goi postuetara heldu zen, eta rock-and-rollaren kantu enblematikoetako bat bihurtu.
Orbanak ibilbidean
1958an Erresuma Batutik biran zebilela, bere ospearen une gorenean, 13 urteko bere lehengusina Myra Brownekin ezkondu zela zabaldu zen —zazpi bider ezkondu zen guztira; hirugarrena izan zen hura—, eta bere izena orbaintzen hasi zen; are, bira ere bertan behera geratu zitzaion. Aurrerago izan zituen bikotekideek ere eman zuten zeresana, Jaren Pate eta Shawn Stephens modu susmagarrian hil baitziren —lehena itota agertu zen eta bigarrenak tratu txarrak salatu zituela zabaldu zen—. Halako pasadizoak ere gelditu ziren musikariaren itzalari lotuta, eta ez zuen inoiz gehiago musika zerrendetako lehen postuetara heltzea lortu.
Hala ere, rock-and-rollaren eszena indarra galtzen ere bazihoan ordurako, eta countryan berreskuratu zuen arrakasta musikariak; ordukoa da, esaterako, Chantilly Lace abestiari egin zion bertsioa. Denera, estudioko 40 album grabatu zituen Lewisek. Azkenen artean, Mean Old Man-en (2010) Mick Jagger, Sheryl Crow, Willie Nelson eta Eric Claptonek hartu zuten parte; eta azken lana 2014an argitaratu zuen: Rock & Roll Time.
1986an, Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sartu zuten lehen hamar artisten artean egon zen, eta zenbaitek "rock-and-rollaren urrezko arotik geratzen zen azken izen handitzat" hartu dute haren heriotzaren berri izatean. 87 urterekin hil da, Memphisen zuen etxean.
Aurten, hain justu, musikariaren ibilbidearen inguruko Jerry Lee Lewis: Trouble in Mind dokumentala aurkeztu du Ethan Coen zinemagileak Cannesko jaialdian. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220089/gutxieneko-soldata-ustelkeria-eta-abortatzeko-eskubidea-hizpide-bozen-aurreko-azken-eztabaidan.htm | Mundua | Gutxieneko soldata, ustelkeria eta abortatzeko eskubidea hizpide bozen aurreko azken eztabaidan | Balore kontserbadoreak bermatzeko eskatu du botoa Bolsonarok. Lulak, berriz, herrialdean bakea eta oreka berriro ezartzeko eskatu du. | Gutxieneko soldata, ustelkeria eta abortatzeko eskubidea hizpide bozen aurreko azken eztabaidan. Balore kontserbadoreak bermatzeko eskatu du botoa Bolsonarok. Lulak, berriz, herrialdean bakea eta oreka berriro ezartzeko eskatu du. | Bihar egingo dute Brasilen presidentetzarako bozen bigarren itzulia, eta Luiz Inacio Lula da Silva eta Jair Bolsonaro hautagaiak aurrez aurre izan dira bart gauean telebistan. Lulak aurreikusi baino alde txikiagoa atera zion Bolsonarori lehen itzulian. PT Langileen Alderdiko buruak botoen %48,4 lortu zituen, eta behin-behineko presidente ultrak, %43,2. Bozketa hasi baino ordu batzuk lehenago egin duten bozketan azken lau urteetako gestioa aurpegiratu dio Lulak Bolsonarori. Jarduneko presidenteak, berriz, indarkeriarekin eta droga trafikoarekin lotu nahi izan du arerioa.
Bolsonarok hasi du eztabaida, baina lehen zati horretan lema Lulak izan du: Bolsonararen pandemia garaiko kudeaketa, atzerri politika eta ingurumenaren gainean hartu dituen erabakiak jarri ditu mahai gainean, eta Brasil nazioartean bakartzea leporatu dio. Gainera, gutxieneko soldata duela lau urte baino txikiagoa dela azpimarratu du Lulak, eta bera agintean izan zen urteetan (2003-2010) %74 handitu zela. Lulak zin egin du orain %17 handituko duela, baina, O Globo-ren arabera, igoera hori ez du aurrekontuetan jasoa.
Ikusi gehiago: Carla Zambelli: «Jende asko beldur da Lula bueltatuko ote den, eta Bolsonaroren alde bozkatuko du»
Bolsonarok, berriz, ohiko argudioetara jo du: Langileen Alderdia «kolore gorriarekin» lotu du, eta Lulak lurren okupazioa babestu duela. Gainera, abortatzeko eskubidearen aldekoa izatea leporatu dio, eta gogora ekarri du duela hamarkada batzuk biharamuneko pilularen alde mintzatu zela. Bolsonarok nabarmendu du Lula favela bateko liderrekin bildu zela, haren hitzetan droga trafikoaren buruekin. Lulak, ordea, erantzun dio «pertsona liluragarriekin» egon zela, eta Langileen Alderdiak Brasilen inoiz egin den armagabetze kanpainarik handiena bultzatu zuela.
Eztabaidaren ondoren, Bolsonarok esan du bigarren itzuliko emaitza onartu egingo duela. Aurreko egunetan zalantzan jarri du hauteskunde sistema, eta Hauteskunde Batzordeari leporatu dio bere aldeko propaganda kentzea. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220090/espetxean-ia-lau-hamarkada-egon-den-preso-bat-askatu-dute-aebetan-errugabea-dela-frogatu-ostean.htm | Mundua | Espetxean ia lau hamarkada egon den preso bat askatu dute AEBetan, errugabea dela frogatu ostean | 1983an emakume bat hiltzea leporatu zioten. Aurtengo ekainean frogatu dute orduan hartutako DNA lagin bat beste gizon batena dela. | Espetxean ia lau hamarkada egon den preso bat askatu dute AEBetan, errugabea dela frogatu ostean. 1983an emakume bat hiltzea leporatu zioten. Aurtengo ekainean frogatu dute orduan hartutako DNA lagin bat beste gizon batena dela. | Los Angelesko fiskaltzak (AEB) Maurice Hastings aske utzi du ostiral gauean, 38 urte preso egon ondoren. 1983an emakume bat hiltzeagatik zigortu zuten, baina, ia lau hamarkada geroago, DNA froga bati esker frogatu dute Hastings errugabea dela. AEBetako justizia sistemaren biktimak espetxetik atera ondoren adierazi du ez duela atzera begiratu nahi: «Ez dut inor seinalatu nahi. Ez dut nahi saminduta egon. Ahal dudan bitartean bizitzaz gozatu nahi dut. Aurrera jarraitu nahi dut», esan du hedabideen aurrean.
Hastingsek 69 urte ditu orain. Leporatu zioten hilketa 1983an gertatu zen. Roberta Wydermyer hil zuten, eta, horrez gain, Billy Ray haren senarra eta George Pinson senarraren laguna hiltzen saiatzea ere leporatu zioten. George Gascon Los Angelesko fiskalak esan du «bidegabekeria izugarria» izan dela Hastingsekin gertatu dena. «Justizia sistema ez da akatsik gabea, eta froga berriren batek hartutako erabaki batekiko konfiantza galarazi dezakeenean azkar jokatu behar dugu», esan du agerraldi berean.
Gasconek aipatutako froga berri hori ekainean heldu zen. Fiskaltzaren arabera, hilketaren unean jaso zuten DNA froga batek bat egin zuen 2020an espetxean beste delitu batengatik hil zen gizon baten laginarekin. Hastgingsek eskerrak eman ditu errugabea zela sinetsi dioten guztiei, eta ama izan du gogoan, ekainean bera errugabetu aurretik hil baitzen. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220091/gizon-bat-atxilotu-dute-irunen-bikotekideari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Irunen, bikotekideari eraso egiteagatik | Atzo gauean gertatu zen erasoa, bikotea bizi zen etxean | Gizon bat atxilotu dute Irunen, bikotekideari eraso egiteagatik. Atzo gauean gertatu zen erasoa, bikotea bizi zen etxean | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, adineko gizonezko bat atxilotu dute Irunen (Gipuzkoa), bikotekideari eraso egitea leporatuta. Erasoa atzo gertatu zen 23:00 aldera, bikotea bizi zen etxean.
Segurtasun Sailaren arabera, emakumeak zenbait lesio zituen erasoaren ondorioz, eta osasun zentro batera eraman zuten. Ertzaintzak gizona atxilotu zuen, eta beharrezko diligentziak hasi ditu gertatutakoa ikertzeko. Zehaztu dute indarkeria matxista kasu gisa ikertzen ari direla. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220092/javier-garcia-parlamentariak-hautagaitza-aurkeztu-du-nafarroako-ppko-presidente-izateko.htm | Politika | Javier Garcia parlamentariak hautagaitza aurkeztu du Nafarroako PPko presidente izateko | Amelia Salanueva senataria bidelagun izanen du Garciak zerrenda horretan, abenduaren 4an eginen duten kongresuan | Javier Garcia parlamentariak hautagaitza aurkeztu du Nafarroako PPko presidente izateko. Amelia Salanueva senataria bidelagun izanen du Garciak zerrenda horretan, abenduaren 4an eginen duten kongresuan | Ana Beltran ez da aurrerantzean Nafarroako PPko presidentea izanen. Atzo eman zuen bere erabakiaren berri, eta, handik ordu gutxira, lehen hautagaitza aurkeztu dute alderdi barruan: Javier Garcia legebiltzarkideak eta Amelia Salanueva senatariak osatuko dute, besteak beste. «Batasuneko hautagaitza» izanen dela adierazi dute. Abenduaren 4an eginen duten kongresuan nahikoa babes lortuko balute, Garcia izanen litzateke alderdiko presidente berria Nafarroan.
Salanueva eta Garcia, biak azaldu dira hedabideen aurrera, hautagaitza aurkezteko. Legebiltzarkidearen esanetan, helburutzat dute «PP indartsu bat eraikitzea», eta herrialdean «alternatiba baten inguruan ilusioa piztea». Horretarako, baina, «militantziaren babesa» beharko dutela gaineratu du: «Talde indartsua, batua eta kohesionatua osatu dugu, elkarrekin baizik ez baitugu dagozkigun tokia eta lidergoa berreskuratuko».
Garciak azaldu duenez, PPren Espainiako zuzendaritza «jakinaren gainean dago» aurkeztu berri duten hautagaitzaz, baina ez du zehaztu nahi izan Genovako buruen babesa duen ala ez: «Afiliatuek erabakiko dute». Esker ona adierazi dio Ana Beltrani, kargua utziko baitu, «urte zailetan Nafarroaren ahotsa izateagatik eta alderdi honen eta gure balioen ordezkari fidel izateagatik».
UPNtik kanporatutako Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero PPren zerrendetan sartzeko aukeraz eta Navarra Suma koalizioari segida emateaz galdetuta, erantzun lausoa eman du hautagaiak: «Gure lehentasuna, orain, alderdia berritzea da, eta protagonismo osoa dagokie afiliatuei».
Beltranen agurra
Nafarroako PPk abenduaren 4an eginen du VIII. kongresua. Atzo eman zuen horren berri Ana Beltranek, alderdiaren egungo presidenteak. Beltranek iragarri zuen ez duela asmorik kargura berriz aurkezteko, baina alderdiari lotuta segituko duela: «Alderdiak eskatzen didan tokian egonen naiz. Ez dut politika uzteko asmorik. Alderdiaren zuzendaritzak, Feijoo buru duela, konfiantza adierazi dit». Beltranek «arrazoi pertsonalak» argudiatu ditu bere erabakia justifikatzeko: «Zuzendaritza berri bati bidea emateko eta indarra hartzeko garaia da, sozialismoa eta nazionalismoa gobernutik ateratzeko xedez». |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220093/foro-sozialak-azaldu-du-aurrerapauso-handiak-eman-direla-presoen-biktimen-eta-memoriaren-inguruan.htm | Politika | Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso handiak» eman direla presoen, biktimen eta memoriaren inguruan | Foroa osatzen duten erakundeak Agurainen batzartu dira. Uste dute eragileek «partekatutako agendan» txertatu direla hiru lan esparruak. | Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso handiak» eman direla presoen, biktimen eta memoriaren inguruan. Foroa osatzen duten erakundeak Agurainen batzartu dira. Uste dute eragileek «partekatutako agendan» txertatu direla hiru lan esparruak. | Biktimak, presoak eta memoria: hiru ardatz horien inguruan lan egin du Foro Sozial Iraunkorrak azken urteetan, eta «positibotzat» jo du eragile politiko, sozial, instituzional eta sindikalek «partekatutako agendaren» parte bihurtu izana esparru horiek. Agurainen (Araba) batzartu dira Foro Soziala osatzen duten hamasei erakundeetako ordezkariak eta beste zenbait lagun. Foroak ETAren desegitetik egindako lanaren inguruan hausnartu dute.
Foro Sozial Iraunkorrak uste du biktimak, presoak eta memoria «bizikidetza demokratikoaren eta gatazkaren konponbidearen alde» lan egiten duten eragileen agendaren parte bilakatu direla. Adierazi du «aurrerapauso handiak» eman direla; «gainera, baldintza zailetan». Hala nola agenda politiko eta sozialaren «polarizazioa», Ukrainako gerra eta COVID-19aren eraginak aipatu dituzte.
«Bakea eraikitzeko prozesuari oraindik askatu gabeko korapiloak geratzen zaizkio». Hala ondorioztatu zuen Foro Sozialak 2018ko ekainean egindako barne eztabaidan, eta hartan finkatu ziren hiru lan ildoak. Biktimen kasuan, «biktimekiko tratuan jarraitzen duen diskriminazioa amaitzea» eta «biktimario kontzeptuaren egungo erabilera murriztailea gainditzea» jarri zituzten helburu gisa: «Biktima guztiak gureak dira, guztionak, gizarte osoarenak».
Euskal presoen egoerari dagokionez, salbuespeneko espetxe politika «desaktibatzeko» eta «politika normalizatua aplikatzeko» lan egin du Foro Sozialak. Memoriaren arloan, berriz, bultza egin du «memoria kritiko inklusiboa» eraikitzeko, «kontakizunaren bataila» gainditzen laguntzeko. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220094/eh-bilduk-iberdrolaren-eta-repsolen-irabazi-ilegitimoak-salatu-ditu.htm | Politika | EH Bilduk Iberdrolaren eta Repsolen irabazi «ilegitimoak» salatu ditu | Nerea Kortajarena legebiltzarkideak «norabidez» aldatu beharra nabarmendu du, eta aurreratu du datozen asteetan ezagutaraziko dituztela «estrategia energetikoaren proposamenaren oinarriak». Dei egin du azaroaren 12an Bilboko manifestazioan parte hartzera. | EH Bilduk Iberdrolaren eta Repsolen irabazi «ilegitimoak» salatu ditu. Nerea Kortajarena legebiltzarkideak «norabidez» aldatu beharra nabarmendu du, eta aurreratu du datozen asteetan ezagutaraziko dituztela «estrategia energetikoaren proposamenaren oinarriak». Dei egin du azaroaren 12an Bilboko manifestazioan parte hartzera. | «Gutxi batzuk gero eta gehiago aberasten ari dira herritarron kontura», ohartarazi du gaur Nerea Kortajarena legebiltzarkideak, Zarautzen (Gipuzkoa). Koalizio subiranistak agerraldia egin du bertan, eta aste honetan Iberdrola eta Repsol enpresek izandako mozkin «ilegitimoak» salatu ditu.
Izan ere, zeresana eman dute, bereziki Iberdrolak eta Repsolek lortutakoek. Iberdrolak 3.014 milioi irabazi ditu aurtengo lehen bederatzi hiletan, iaz baino %29 gehiago, eta Repsolek 3.222 milioi, iaz baino %66 gehiago. Denera, bankuek eta energia enpresa handiek 10.000 milioi eurotik gora eskuratu dituztela zehaztu du Kortajarenak, «Eusko Jaurlaritzak datorren urterako duen ia aurrekontu osoa». Legebiltzarkideak salatu du «batzuek irudikatu nahi duten ekaitz perfektu horretan» energia enpresa horiek ari direla «irabazten», eta, aldiz, herritarrei ohartarazten ari zaizkiela beren bizitza okertu egingo dela.
Iberdrolaren eta Repsolen irabazien ifrentzuan kokatu du Kortajarenak Azpeitian eratu berri duten Ekindar energia kooperatiba, 526 bazkide erabiltzaile izango dituena. «Urrats txikia, baina gauzak beste era batera egin daitezkeela erakusten duena, indarrak batuz, aliantzak ehunduz eta interes orokorra lehenetsiz».
Zentzu berean, «norabidez» aldatu behar dela nabarmendu du Kortajarenak, eta aurreratu horretan ari dela EH Bildu. Koalizioak datozen asteetan ezagutaraziko ditu «estrategia energetikoaren proposamenaren oinarriak», adierazi duenez. «Batzuek gora begiratu gabe jarraitzen duten bitartean, pelikulan bezala, EH Bildu datorkigun eta jada pairatzen hasi garen ingurumen hondamendia saihesteko lanean ari da», erantsi du.
Aldaketak egiteko, baina, «jendearen bultzada» beharrezkotzat jo du, «babestu ez arren ondorioak pairatzen ditugun gerra geratzeko», «gutxi batzuen kontura aberastea saihesteko», «aberastasuna hobeto banatzeko» eta «egunerokotasunean eragiten diguten politikak erabaki ahal izateko». Horretarako «aukera» da, haren arabera, EH Bilduk azaroaren 12an Bilbon egingo duen manifestazio nazionala. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220095/errusiak-eten-egin-du-ukrainako-zerealen-esportaziorako-akordioa-krimeako-erasoarengatik.htm | Mundua | Errusiak eten egin du Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa, Krimeako erasoarengatik | Moskuk esan du Sebastopolen izandako bonbardaketak kalte egin diola, besteak beste, korridore seguru bat bermatzeko erabiltzen zuten ontzi bati. Kievi egotzi dio drone eraso «masibo» horren atzean egotea. | Errusiak eten egin du Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa, Krimeako erasoarengatik. Moskuk esan du Sebastopolen izandako bonbardaketak kalte egin diola, besteak beste, korridore seguru bat bermatzeko erabiltzen zuten ontzi bati. Kievi egotzi dio drone eraso «masibo» horren atzean egotea. | Ukrainako zerealen esportazioa berriz abiatzeko modua egin zuen akordioa amaitzeko hiru aste falta diren honetan, Errusiak jakinarazi du eten egin duela itun hori, aurrez Sebastopolen (Krimea) izandako erasoarengatik. Moskuk esan duenez, bonbardaketak kalte egin dio, besteak beste, operazio horretan korridore seguru bat bermatzeko erabiltzen zuten ontzi bati, eta, horren ondorioz, erabaki dute ez dutela jarraituko hitzarmen horren «inplementazioan parte hartzen», behin-behinean.
Errusiako Defentsa Ministerioak «Ukrainako erregimenari» eta «Britainiako adituei» leporatu die drone eraso «masiboa» egin izana —biek ukatu dute akusazioa—, TASS eta Interfax albiste agentzien arabera. Moskuk azaldu du bonbardaketan kalteturiko Ivan Golubets ontzia minak detektatzeko erabiltzen zutela, eta, erasoa «terroristatzat» jo ondoren, adierazi du «zibilen ontziak» ere arriskuan egon direla. «Errusiako aldeak ezin du [akordioan parte hartzen duten] merkataritza itsasontzien segurtasuna bermatu», gehitu du Defentsa Ministerioak.
Ukrainako Gobernuak berehala erreakzionatu du, eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, Twitter sare sozialaren bidez, erantzun du Mosku «aitzakia faltsuak» erabiltzen ari dela zerealen esportazioen ituna bertan behera uzteko. Horregatik, «estatu guztiei» dei egin die Errusiari «gose jokoak gelditu» ditzala eskatzera.
Moskuren jakinarazpenaren aurretik, Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak «alde guztiei» dei egin die akordio hori luzatzera, argudiatuta hitzarmenak janarien prezioak txikitu dituela eta 100 milioi lagun pobreziatik «salbatu» dituela.
Turkiaren eta NBEren bitartekaritzari esker, Kiev eta Mosku ados jarri ziren afera horren inguruan, iragan uztailean, eta harrez geroztik bederatzi milioi tona labore atera dira Ukrainatik mundu osora. Akordioa azaroaren 19an amaituko da, eta, berez, aldeetako inork kontrako argudiorik ez badu, espero da arazorik gabe luzatuko dutela; horrek zirudien, behintzat, orain arteko testuingurua, baina Errusiako Gobernuaren gaurko jakinarazpenak zalantzan jarri du asmo hori.
Azken egunotan, gainera, Mosku kexak helarazten aritu da, uda hasieran adosturikoa bete ez delakoan. Zehazki, Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak atzo adierazi zuen ituna «modu desorekatuan» sartu dela indarrean, soilik Ukrainako zerealei egiten dielako mesede, eta «ez Errusiako esportazioei».
Guterresek gaur ez dio erreferentzia zuzenik egin kritika horri, baina zera adierazi du negoziazioez: «Alde guztiei eskatzen diegu ahalegin guztiak egin ditzatela ituna bere osotasunean betetzeko, eta, besteak beste, ahalik eta azkarren gainditzeko Errusiako zerealen eta ongarrien esportazioen inguruko oztopoak». |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220096/langile-bat-hil-da-andoaingo-antex-fibresen-makina-batek-harrapatuta.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Andoaingo Antex Fibresen, makina batek harrapatuta | 13:00 aldera jazo da ezbeharra. LAB sindikatuaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hil den 64. pertsona da. | Langile bat hil da Andoaingo Antex Fibresen, makina batek harrapatuta. 13:00 aldera jazo da ezbeharra. LAB sindikatuaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hil den 64. pertsona da. | Andoaingo (Gipuzkoa) Antex Fibres enpresaren lantegian 47 urteko langile bat hil da gaur goizean, makina batek harrapatuta. LAB sindikatuak jakinarazi du lan heriotza, eta aurten Euskal Herrian lanean hil den 64. pertsona dela adierazi dute. Duela bi aste garraiolari batek ere bizia galdu zuen lanean ari zela.
LABek adierazi du «kapitalismoak eragindako» heriotza izan dela, eta doluminak eta elkartasuna adierazi dizkie senideei, lagunei eta lankideei. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220097/euskal-pilotariek-uzta-ederra-bildu-dute-miarritzeko-munduko-txapelketan.htm | Kirola | Euskal pilotariek uzta ederra bildu dute Miarritzeko Munduko Txapelketan | Gaur amaitu da lehia, eta txapelketan jokoan egon diren 54 dominetatik 31 lortu dituzte Euskal Herriko pilotariek: urrezkoak hamabi, zilarrezkoak hamar, eta brontzezkoak bederatzi. Sei finaletatik bost irabazi dituzte azken jardunaldian | Euskal pilotariek uzta ederra bildu dute Miarritzeko Munduko Txapelketan. Gaur amaitu da lehia, eta txapelketan jokoan egon diren 54 dominetatik 31 lortu dituzte Euskal Herriko pilotariek: urrezkoak hamabi, zilarrezkoak hamar, eta brontzezkoak bederatzi. Sei finaletatik bost irabazi dituzte azken jardunaldian | Euskal Herriko pilotariak nagusitu dira Miarritzen (Lapurdi), Munduko Euskal Pilota Txapelketan. Gaur amaitu da lehia, eta euskal pilotariek uzta ederra bildu dute. Hemezortzi modalitate jokatu dituzte txapelketan, eta 54 domina banatu, eta horietatik erdia baino gehiago joan dira gutxienez euskal herritar baten kolkora: 31, hain zuzen ere. Gizonezkoen frontenisean eta 30 metroko frontoiko paleta larruzko lehian ez beste, guztietan aritu da Euskal Herriko pilotariren bat finalean. Hori gutxi balitz bezala, irabazi dituzten 31 domina horietatik urrezkoak izan dira gehienak: hamabi. Zilarrezkoak, berriz, hamar izan dira, eta brontzezkoak, bederatzi.
Ofiziala ez denez, euskal selekzioak ezin du parte hartu Nazioarteko Euskal Pilota Federazioak antolatutako txapelketetan. Beraz, Euskal Herriko pilotariek beste selekzio batzuekin jokatu behar dute. Miarritzen, Espainiarekin, Frantziarekin, AEBekin, Kanadarekin eta Txilerekin aritu dira. Espainiarekin eta Frantziarekin lortu dituzte domina guztiak bat izan ezik: Sebastien Etxeberri baionarrak AEBekin eskuratu du brontzezko domina, xarean.
Ikusteko dago EAJk eta PSOEk Kirol Legearen inguruan egindako itunari esker, egoera aldatu, eta selekzioa ofiziala izan daitekeen. Lau urte barru jokatuko da hurrengo Munduko Txapelketa, San Luisen (Argentina). Zortzi urte barru, berriz, Euskal Herrian izango da berriro, Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia).
Euskal Herriko pilotariek Miarritzen erakutsitako nagusitasunaren isla da azkeneko jardunaldian gertatutakoa. Sei final jokatu dituzte gaur, eta bakarrean izan ezik, guztietan nagusitu dira euskal herritarrak. Eta irabazi ez duten final horretan txapeldunorde izan dira.
Euskal festa Aguileran
Plaza Berri Miarritzeko 36 metroko pilotalekuan irabazi dituzte eguneko aurreneko dominak. Esku huskako binakakoan, Eneko Labaka gipuzkoarra eta David Merino Mexikoko ordezkariei gailendu zaizkie: 2-0 (10-3 eta 10-4). Labakarekin batera, beste bi euskal pilotari aritu dira: Oihan Canabal eta Joseba Aldabe. Banakakoan, aldiz, Julen Retegik galdu egin du finala David Alvarez mexikarraren kontra: 2-0 (10-8 eta 10-5). Guillaume Bernard, Vincent Itoiz eta Florian Mendibururentzat izan da brontzea.
Paleta larruzkoan eta pala motzean ere gailendu dira euskal pilotariak: aurrenekoan, Mikel Sanzek, Javier Labianok eta Ruben Aiarrak Frantziari irabazi diote: 2-1 (6-15, 15-8 eta 10-7); bigarrengoan, berriz, Imanol Ibañez bizkaitarrak eta Carlos Baezak Argetinako aurkariak hartu dituzte mendean: 2-0 (15-6 eta 15-9).
Aguilerako Jai Alai pilotalekuan, berriz, euskal festa izan da, gizonezkoetan eta emakumezkoetan euskal herritarrentzat izan baitira domina guztiak. Aritz Erkiagak eta Imanol Lopezek Iñaki Osa Goikoetxea eta Unai Lekerikabeaskoa hartu dituzte mendean finalean: 2-1 (9-15, 15-9 eta 10-2). David Minvielle lapurtarrarentzat eta Jean-Dominique Olhararentzat izan da brontzea. Maite Ortiz de Mendibilek eta Eneritz Lizardik, berriz, Ihart Arakistaini eta Arai Lejardiri irabazi diete finalean: 2-0 (15-10 eta 15-14); lehen munduko txapeldunak dira zesta-puntan. Oihana Sorozabalek brontzea lortu du. |
2022-10-29 | https://www.berria.eus/albisteak/220098/seulen-gutxienez-146-lagun-hil-dira-jende-olde-baten-ondorioz.htm | Mundua | Seulen gutxienez 146 lagun hil dira jende olde baten ondorioz | Ezbeharra hiriburuko auzo ezagun batean gertatu da, Halloween festaren ospakizunean. 150 pertsona zaurituta daude; horietako 74 ospitalera eraman behar izan dituzte. | Seulen gutxienez 146 lagun hil dira jende olde baten ondorioz. Ezbeharra hiriburuko auzo ezagun batean gertatu da, Halloween festaren ospakizunean. 150 pertsona zaurituta daude; horietako 74 ospitalera eraman behar izan dituzte. | Gutxienez 146 lagun hil eta 150 zauritu dira Seulen, Hego Koreako hiriburuan, Halloween festaren ospakizunean izandako jende olde baten ondorioz, Yonhap albiste agentziak jakinarazi eta Choi Cheon-si suhiltzaileen bozeramaileak baieztatu duenez. Barne Ministerioaren arabera, ezbeharra Itaewon auzoan gertatu da, Hamilton Hotelaren inguruan; une horretan 100.000 pertsona zeuden kalean.
Polizia gertaturikoa ikertzen ari da, eta oraindik ez du informazio askorik eman ezbeharraz; hori bai, ohartarazi du hildakoen kopurua igo daitekeela. Lekuko batek Yonhap agentziari esan dio «bat-batean mundu guztia erori» dela, eta «behean zeudenak zapalduta geratu» direla. Hildako gehienak gazteak dira, 20 urte ingurukoak.
Jende oldea gertatu den kalea aldapa estu bat da, eta Hamilton hoteletik gertu dago. Hego Koreako hedabideen arabera, pertsona ezagun bat taberna batean sartu da, eta hura ikusi dutenean, hainbat lagun argazkiak egiten saiatu dira; orduan gertatu da ezbeharra. Zaurituetako 74 ospitalera eraman behar izan dituzte, eta gainontzekoak kalean bertan artatu dituzte; 140 anbulantzia behar izan dituzte horretarako. Moon Hyun-joo suhiltzaileak esan du egoera oraindik ere «kaotikoa» dela.
Yoon Suk-yeol Hego Koreako presidenteak gobernuaren premiazko bilera batera deitu du, eta larrialdi zerbitzuei agindu die berehala joateko ezbeharra gertatu den auzora; inguruan dauden ospitaleei, berriz, eskatu die zaurituak artatzeko behar adina ohe prestatzeko. Oh Se-hoon Seulgo alkatea Europan da bisita batean, eta erabaki du hori bertan behera utzi eta Hego Koreara itzultzea, hiriburuko udalak jakinarazi duenez.
Halloween festaren ospakizunak azken urteotako handienak dira Hego Korean, duela gutxi kendu baitituzte koronabirusak eragindako pandemiaren ondorioz ezarritako neurriak. |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220134/osasunak-partida-bikaina-jokatuta-irabazi-dio-valladolidi.htm | Kirola | Osasunak partida bikaina jokatuta irabazi dio Valladolidi | Chimy Avilak eta Moi Gomezek sartu dituzte gorritxoen golak, 20. minutua bete baino lehen. Sailkapen nagusian zazpigarren dira nafarrak. | Osasunak partida bikaina jokatuta irabazi dio Valladolidi. Chimy Avilak eta Moi Gomezek sartu dituzte gorritxoen golak, 20. minutua bete baino lehen. Sailkapen nagusian zazpigarren dira nafarrak. | Osasunak olatua hartu du berriz ere. Jagoba Arrasateren taldeak azken bederatzi puntuetatik zazpi poltsikoratu ditu, eta gaur, gainera, irudi bikaina emanez. Partidaren hasieran Chimy Avilak eta Moi Gomezek sartutako golei esker, gorritxoek mendean hartu dute Valladolid (2-0).
Aurten jokatu duten neurketarik onenetakoa jokatu dute etxekoek, onena izan ez bada. Hasieratik amaieraraino, kontrolpean izan dute Valladolid. Bigarren zatiaren hasieran bazirudien dinamika iraul zezakeela Espainiako taldeak, baina Osasunak azkar berreskuratu du iniziatiba.
Aurretik, lehen zatian, ohartzerako jaso ditu lehen bi kolpeak Valladolidek. Lehena, penaltiz, 13. minutuan. Roque Mesak lurrera bota du Manu Sanchez area barruan, eta Chimy Avilak bikain jaurti du zigorra. Bost minutu geroago, Moi Gomezek baliatu du Aimar Orozen pase bat, eta area barrutik baloia sareetara bidali.
Gol gehiago egiteko aukerarik ere izan dituzte etxekoek, baina ez dute asmatu. Ez dute gehiegi sufritu, bederen.
Sailkapen nagusian 20 puntu ditu Osasunak, eta zazpigarren postuan da. Nafarrak hasi dira jada sailkapenaren goialdera begiratzen.
Osasuna: Aitor Fernandez; Ruben Peña, Unai Garcia, David Garcia, Manu Sanchez (Juan Curz, 87 min); Torro, Aimar Oroz, Moi Gomez (Roberto Torres, 87 min); Chimy Avila (Kike Garcia, 77 min); Kike Barja (Ruben Garcia, 64 min) eta Budimir (Moncayola, 64 min).
Valladolid: Masip; Javi Sanchez, Feddal (Fresneda, 45 min), El Yamiq; Roque Mesa (Ramon Rodriguez, 45 min), Kike Perez (Aguado, 65 min) Oscar Plano, Lucas Rosa (Gonzalo Plata, 45 min), Olaza (); Sergio Leon eta Weissman (Sergi Guardiola, 73 min). |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220135/ikuskizuna-eman-eta-finalaurrekoetarako-sailkatzea-lortu-du-altuna-iiiak.htm | Kirola | Ikuskizuna eman, eta finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du Altuna III.ak | Amezketarra aise gailendu da Darioren aurka: 20-1 hasi da irabazten. Elordiren aurka jokatuko du, gaur zortzi, Bilbon. | Ikuskizuna eman, eta finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du Altuna III.ak. Amezketarra aise gailendu da Darioren aurka: 20-1 hasi da irabazten. Elordiren aurka jokatuko du, gaur zortzi, Bilbon. | Altuna III.ak joan den astean izan zuena egun txar bat besterik ez zen. Horixe erakutsi du gaur. Peio Etxeberriaren aurka galdu zuen ordukoan, baina atera ez zitzaizkion jokaldi guztiak gaur atera zaizkio. Dariori egurra eman eta finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du amezketarrak. Ez da lehiarik izan Beotibar pilotalekuan (Tolosa, Gipuzkoa). 46 pilotakada eskasetan 12-0 aurretik zen Altuna III.a, atsedenaldiaren aurretik. Ez du pilotakada txar bat bera ere jo gipuzkoarrak, 20-0ra arte. Gehienak, gainera, sakez egin ditu (azkenerako, hamar). Dariok lortu du tanto bat edo beste luzatzea, baita Altuna estutasunetan jartzea ere, baina ez du behin ere errematatzen asmatu. Nahi eta ezin. Ikusgarri aritu da Altuna. Zazpigarren urtez jarraian izango da lau eta erdiko txapelketako finalaurrekoetan.
Kontuak hala, zehaztu dira finalaurrekoak: datorren larunbatean, Iruñean, Labriten, lehen finalaurrekoa jokatuko dute Peio Etxeberriak eta Joseba Ezkurdiak. Gaur zortzi, berriz, Bilbon erabakiko da bigarren finalista, Elordiren eta Altunaren arteko partidan. Aspekoak dira lau pilotariak: atzo Unai Laso kanporatuta, pilotaririk gabe geratu zen Baiko.
Ikusi gehiago: Ezkurdia, bi aldiz hobea |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220136/gutxienez-141-lagun-hil-dira-indian-zubi-eseki-bat-amildu-ostean.htm | Mundua | Gutxienez 141 lagun hil dira Indian, zubi eseki bat amildu ostean | Gujarat estatuan gertatu da ezbeharra, herrialdearen mendebaldean. Berritu berria zegoen zubia; duela lau egun ireki zuten. | Gutxienez 141 lagun hil dira Indian, zubi eseki bat amildu ostean. Gujarat estatuan gertatu da ezbeharra, herrialdearen mendebaldean. Berritu berria zegoen zubia; duela lau egun ireki zuten. | Ezbehar larria gertatu da Indiako Gujarat estatuan, herrialdearen mendebaldean: zubi eseki bat amildu da, eta gutxienez 141 lagun hil dira. Beste 20 inguru larri ospitaleratu dituzte, eta 177, berriz, erreskatatu egin dituzte. Lekukoen arabera, erori denean 500 lagun inguru zeuden zubian.
Erori den zubia, Morbi izenekoa, zaharra zen, britainiarren garaikoa. Duela gutxi, ordea, eraberritu egin zuten, eta duela lau egun eskas zabaldu zuten. Rusal Brijex Merja ministroak adierazi duenez, gobernuak bere gain hartuko du istripuaren ardura, eta biktimen familientzako laguntzak hitzeman ditu.
Gehitu du erreskate lanetan dabiltzala oraindik —han gaua da—. |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220137/athleticek-vila-reali-irabazi-dio-inaki-williamsen-gol-bati-esker.htm | Kirola | Athleticek Vila-Reali irabazi dio Iñaki Williamsen gol bati esker | Neurketa ona jokatu dute zuri-gorriek, eta bigarren zatian kontrolpean izan dute Vila-Real. Sailkapen nagusian 21 puntu dituzte, eta, behin-behinean, bosgarren postuan dira. | Athleticek Vila-Reali irabazi dio Iñaki Williamsen gol bati esker. Neurketa ona jokatu dute zuri-gorriek, eta bigarren zatian kontrolpean izan dute Vila-Real. Sailkapen nagusian 21 puntu dituzte, eta, behin-behinean, bosgarren postuan dira. | Lau partidaren ostean, lortu du berriz ere garaipen bat Athleticek. Eta ez nolanahikoa, gainera. Zuri-gorriek aurkari sendoa zuten parean, Vila-Real, baina itxura bikaina emanda hartu dute mendean (1-0). Iñaki Williamsek sartu du bizkaitarren gola 59. minutuan.
Lehen zatian Herrialde Katalanetako taldeak izan du jokoaren kontrola, hasieran bederen. Quique Setien prestatzailearen lehen partida zen gaurkoa, Unai Emery hondarribiarrak Vila-Realen aulkia utzia baitu asteon, Aston Villara joateko. Horrek bultzatuta edo, indartsu zelairatu da urpekari horia.
Lehen zatiaren amaiera aldera, ordea, Athletic Vila-Realen areara gerturatzen hasi da; ildo beretik hasi da bigarren zatia ere. Athleticek hainbat baloi berreskuratu ditu aurkariaren zelaian, eta horri esker izan du aukerarik. Horrelako batean iritsi da golaren jokaldia. Raul Garciak Williamsi pasatu dio, eta hark asmatu du Rulliren aurrean.
Hortik amaierara arte, apenas sortu duen aukerarik Vila-Realek. Athleticek bai, baina erasoko gizonak ez dira fin ibili azken metroetan. Nagusi izan dira zuri-gorriak, baina asko barkatu dute.
Gauzak horrela, 21 puntu ditu Atheticek, eta bosgarren postuan dago sailkapen nagusian, behin.behinean.
Athletic: Unai Simon; De Marcos (Lekue, 29. min), Yeray, Iñigo, Yuri; Vesga, Sancet, Raul Garcia (Vencedor, 69. min), Berenguer (Morcillo, 82. min), Nico Williams; eta Iñaki Williams (Guruzeta, 82. min).
Vila-Real: Rulli; Femenia (Cuenca, 86. min), Mandi, Pau Torres, Alberto Moreno; Parejo (Del Moral, 86. min), Lo Celso (Trigueros, 25. min), Coquelin; Chukwueze (Pino, 64. min), Morales (Jackson, 64. min) eta Danjuma. |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220138/brasilgo-poliziak-botoa-ematea-zailtzeko-560-operazio-egin-ditu-lularen-aldeko-eskualdeetan.htm | Mundua | Brasilgo Poliziak botoa ematea zailtzeko 560 operazio egin ditu Lularen aldeko eskualdeetan | Itxi dituzte bozkalekuak. Lehen zenbaketen arabera (%22 zenbatuta), aurretik da Bolsonaro, hiru punturen aldearekin. Lehia estua espero da. | Brasilgo Poliziak botoa ematea zailtzeko 560 operazio egin ditu Lularen aldeko eskualdeetan. Itxi dituzte bozkalekuak. Lehen zenbaketen arabera (%22 zenbatuta), aurretik da Bolsonaro, hiru punturen aldearekin. Lehia estua espero da. | Brasilgo hauteskundeen bigarren itzulian lehia estua izango zela gauza jakina zen. Horrek joku zikina ekarriko zuela, ordea, ez: PRF Brasilgo Trafikoko Polizia Federalak gutxienez 560 operazio egin ditu hautesleak garraiatzeko ibilgailu publikoetan; guztiak, ustez, Luiz Inacio da Silva Lula hautagaiaren aldekoak diren eskualdeetan. Hautesleek eurek salatu dituzte operazioak sare sozialetan.
Hala, PRFk hauteskundeak kontrolatzen dituen auzitegiaren agindu zuzen bat hautsi du. Atzo eman zion agindu hori auzitegiko presidenteak, Alexandre de Moraes, Silvinei Vasquez PRFko zuzendariari. Jair Bolsonaroren aldekoa da hura.
Globo TV hedabidearen arabera, lehen 549 operazioetatik 272 herrialdearen ipar-ekialdean egin ditu Poliziak; Lularen indargunea da hura. Gainontzean, iparraldean egin ditu 59, hego-ekialdean 48 eta 48 hegoaldean.
Anderson Torres Justizia Ministroak adierazi du «harrituta» dagoela «Estatuaren tresna bat hauteskunde prozesuaren aurka» erabili dutela. Lularen PT Langileen Alderdiak, berriz, Vasquez eta PRFko arduradunak berehala atxilotzeko eskatu du. Hauteskundeen nazioarteko ikuskatzaileek ere kezka adierazi dute.
Presidentetzarako bozen bigarren itzulia egin dute gaur han; Euskal Herrian 21:00ak zirenean itxi dituzte bozkalekuak. Lehen zenbaketen arabera (%22 zenbatuta), aurretik da Bolsonaro, botoen %51,43rekin. %48,57 jaso ditu Lulak. 156 milioi lagun baino gehiago zeuden bozkatzera deituta.
Muturreko polarizazio betean
Lula Brasilgo presidente izateko hauteskundeetara lehen aldiz aurkeztu zenetik 33 urte igaro dira. 1989a zen, eta lau urte ziren diktadura amaitu zela Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusian. Garai hartan, Jair Bolsonaro izeneko militar batek atzeko atetik utzi zuen armada, politikan sartzeko militarren soldatak hobetzeko protestak gidatu ondoren. Hiru hamarkadaren ostean, herria gobernatzeko agintea bietako nori emango dioten erabakiko dute 156 milioi brasildarrek, desinformazioak markatutako muturreko polarizazio giro betean. Inkestek aurreikusi dute lehia oso estua izango dela bi hautagaien artean —ultraeskuindarrak inkestek emandakoak baino emaitza hobeak lortu zituen lehen itzulian— .
Lula, 77 urteko PT Langileen Alderdiko presidentegai aurrerakoia, gaur hiru aste nagusitu zen lehen itzulian; botoen %48,43 eskuratu zituen, eta bost punturen aldea —sei milioi boto— atera zion Alderdi Liberaleko lider ultrari. Azken inkestek Lularen garaipena iragarri dute, Bolsonarori bost puntu aterata; Datafolha etxearen arabera, PTko buruak botoen %49 eskuratuko ditu, eta militarren pribilegioen defendatzaile sutsuak, %44.
Sindikalista ohiak hauteskundeak irabazten baditu, hirugarren agintaldia izango du, 2003tik 2010era bitartean gobernatu ondoren; Bolsonarok, berriz, bigarrena. Hori bai, Lulak joan den asteartean sare sozialetan jakinarazi zuenez, boterera itzuliko balitz ez litzateke 2026ko bozetara aurkeztuko: «Presidentea izaten banaiz, aldi baterako izango da. Liderrek lanean dihardute, herritarrekiko konpromisoa lehenetsiz».
Bolsonarok eta Lulak bi eredu antagoniko proposatu dituzten arren, guztien gainetik Brasilgo demokraziaren osasuna dago jokoan: egungo presidenteak oposizioa eta prentsa kritikoa ahuldu ditu; Auzitegi Gorena sistematikoki ezbaian jarri du; hautetsontzi elektronikoei buruzko zalantzak haizatu ditu; eta indar armatuak bozketa eta zenbaketa zaintzea nahi du. Emaitzen araberakoak izango dira, halaber, Amazoniaren etorkizuna eta horrek klima aldaketan izango dituen ondorioak.
Jokaleku horretan, parte hartzea funtsezkoa izango da —botoa ematea derrigorrezkoa da—, nahiz eta Brasilen aldaketa gutxi izan izan diren; %80ren azpitik ibili ohi da. Bigarren itzulian, ostera, parte hartzea lehen itzulian baino txikiagoa izan ohi da, Diputatuen Ganberako eta Senatuko ordezkariak duela hiru aste aukeratu zituztelako. Brasildarren %90ek baino gehiagok argi daukate hautetsontzi elektronikoan zein botoi zanpatuko duten: Lulari dagokion 13 zenbakia ala Bolsonaroren 22a. Beraz, litekeena da zalantzati dauden herritarrek eta boto zuria emateko asmoa dutenek —boto emaileen %4k— eragin handia izatea hauteskundeen emaitzetan.
Biek kanpaina klasikoa egin dute; zehazki, estatu erabakigarrienetan ebanjelisten babesa sendotzeko mitinak eta sare sozialetarako elkarrizketak egiten aritu dira. Solasaldi horiek ez daude hauteskunde araudiaren moldeen barruan, baina kanpainan erabakigarriak izan direla erakutsi dute. Denak balio du. Helburua herritarrak erakartzea da, eta aurkariaren izen ona zikintzea, antibolsonarismoaren eta antipetismoaren —Brasilgo PTren kontrako mugimendua— arteko lehia ere badelako.
Lulak oraindik ere txiroen ia %60ren babesa du, hots, batez beste hilean 220 euro baino gutxiago irabazten duten hautesleen erdiena. Bada, lehen itzuliaren ostean, eskuin muturreko buruak diru publikoaren iturria ireki du behartsuen egoera nolabait arintzeko eta, horrela, ezkerrari botoak kentzeko. Gobernuak hilean 117 euro eman dizkie premia gorrian dauden hogei milioi familiari, Brasil Laguntza programaren barruan. Zenbateko hori ordaintzeko, ordea, lider ultrakontserbadoreak gastuen muga gainditu behar izan du, eta, beraz, ez dauka bermatuta 2023ko aurrekontuetan. Halere, bai Bolsonarok bai Lulak hitzeman dute laguntza horri eutsiko dutela. Brasilgo Elikadura Burujabetza eta Segurtasunerako Sarearen arabera, brasildarren %16k gosea pasatzen dute.
Ezkerreko hautagaiak, ebanjelistak bereganatu nahian —horien %66ren babesa du Bolsonarok—, abortuaren aurkakoa dela berretsi zuen joan den astean egindako mitin batean, baina gogorarazi zuen legeak Kongresuak onartzen dituela, eta ez presidenteak. Aitzitik, kritikatu egin ditu sexu berdintasunaren eta homofobiaren aurka aritzen diren ikastetxeak, gai horiek «gerrarako bidean» jartzen baitute eskuin erreakzionarioa, haren esanetan.
Alderdi Liberaleko buruak ekonomia izan du ardatz kanpainako azken txanpan. Brasil pandemia krisia gainditzen ari den honetan, zergak jaitsiko dituela esan du, baita armadari babes gehiago emango diola ere. Horretarako, burokrazia amaitu nahi du. Bestalde, ezkerrari egotzi dio elizak itxi nahi izatea eta itunak «krimen antolatuekin» egitea. Lulak, berriz, langabeziari aurre egin nahi dio, baita azpiegitura publikoetan inbertitu ere. Halaber, gutxieneko soldata igotzea da haren asmo nagusietako bat. Bitartean, ezkerreko jarraitzaileek iradoki dute eskuin muturreko agintaria «kanibalismoaren eta pederastiaren» zalea dela, eta «izaera genozida» leporatu diote.
Auzitegiaren esku hartzea
Brasilgo herritarren telefonoetan dabilen desinformazio kopurua hain da handia, ezen mundu osoan gutxik kontsumitu baititu egunean brasildarrek baino ordu gehiago Interneten. Bada, eztabaida publikoa garbitzeko ahaleginean, Hauteskunde Auzitegi Gorenak arautu egin du Interneten zer argitaratu daitekeen. Zenbait lege xedatu ditu; besteak beste, Facebooki, Youtuberi eta Telegrami agindu diezaieke edukiak ezabatzeko. Arau horiek, noski, alarmak piztu dituzte. Afera labainkor dagoen eta liskar giroa gori-gori jarri diren honetan, ea aginte makila nork hartzen duen. |
2022-10-30 | https://www.berria.eus/albisteak/220139/porrot-mingarria-realarentzat-betisen-aurka.htm | Kirola | Porrot mingarria Realarentzat Betisen aurka | Gol aukera gehiago izan dituzte txuri-urdinek, baina 86. eta 94. minutuan Betisek sartutako golek erabaki dute neurketa. | Porrot mingarria Realarentzat Betisen aurka. Gol aukera gehiago izan dituzte txuri-urdinek, baina 86. eta 94. minutuan Betisek sartutako golek erabaki dute neurketa. | Betisek neurria hartua dio Realari. Antzekotasun handiak dituzten bi talde dira, azken urteetan helburu berberengatik borrokan dabiltzanak, baina, zuzeneko lehietan, Sevillakoak izaten dra nagusi, ia beti. Horregatik, eta ligan ere aurkari zuzena delako, min egin du gaurko porrotak Anoetan. Neurketa ederra jokatu dute bi taldeek, baina azkenean Betisek asmatu du (0-2).
Lehia oso fisikoa izan da, eta lan ona eta gogorra egin dute bi taldeek. Dena den, Realak sortu du arrisku gehien; besteak beste, Carlos Fernandezek zutoinera bidali du baloi bat lehen zatian.
Azkenean, ordea, Betisek baliatu ditu egokitu zaizkion aukera apurrak. 86. minutuan baloi bat galdu du Aritzek. Adi zegoen Alex Moreno, eta, baloia berreskuratu eta gidatu ostean, erdiraketa ederra jarri dio Juan Cruzi. Bikaina izan da haren errematea, eta ezin izan du ezer egin Remirok.
Hala, 90. minutuan, buruz, gertu izan du gola ligan debuta egin duen Magunazelaiak, baina Rui Silvak geldiketa ikusgarria egin du. Hurrengo kontraerasoan, ez du barkatu Betisek: berriz ere Morenok gidatu du baloia, eta haren erdiraketa Borja Iglesiasek errematatu du atepean.
Gaurko emaitza dela eta, Betisek aurrea hartu dio Realari sailkapen nagusian. 22 punturekin, seigarren dira txuri-urdinak.
Reala: Remiro; Gorosabel, Le Normand (Aritz, 71. min), Pacheco, Rico; Zubimendi, Merino, Brais Mendez, Marin (Navarro, 60. min); Carlos Fernandez (Magunazelaia, 71. min) eta Sorloth (Karrikaburu, 85. min).
Betis: Rui Silva; Sabaly, Pezzella, Edgar, Alex Moreno; Guardado, Akouokou (Willian Jose, 89. min), Fekir (Carvalho, 70. min); Canales, Luiz Henrique (Juan Cruz, 57. min) eta Borja Iglesias. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220140/lulak-irabazi-ditu-hauteskundeak-brasilen-botoen-509rekin.htm | Mundua | Lulak irabazi ditu hauteskundeak Brasilen, botoen %50,9rekin | Presidente hautatuak adierazi du «bakea berrezartzea» eta pobreziaren aurkako borroka izango dituela lehentasun. Bolsonarok ez du emaitzen gaineko adierazpenik egin oraindik, eta ez dago argi onartuko dituen ala ez. | Lulak irabazi ditu hauteskundeak Brasilen, botoen %50,9rekin. Presidente hautatuak adierazi du «bakea berrezartzea» eta pobreziaren aurkako borroka izango dituela lehentasun. Bolsonarok ez du emaitzen gaineko adierazpenik egin oraindik, eta ez dago argi onartuko dituen ala ez. | Agintera itzuliko da Luiz Inacio da Silva Lula, Brasilen bart herrialdeko hauteskundeak irabazita, bigarren itzulian. Ezkerreko hautagaiak botoen %50,9 eskuratu ditu, eta ia bi punturen aldea atera dio Jair Bolsonaro jarduneko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari —%49,1—. Lehen itzulian gertatu bezala, inkestek iragarritakoa baino alde dezente murritzagoa atera dio Lulak Bolsonarori —bost punturen aldea eman zioten azken inkestek—. 2003 eta 2010 bitartean presidente izandakoak, estatuburu ardura hartuko du berriz urtarrilaren 1ean.
«Demokrazia» aldarrikatu du Lulak garaipena eskuratu eta berehala, Twitterren bota duen txioan.
Emaitza ofizialen berri jaso duenean, jendaurrera atera da Sao Pauloko Paulista etorbidean. Milaka jarraitzaile zituen zain garaipena ospatzen. «Bolsonarok ez nau zoriontzeko deitu oraindik, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez». Zenbait hedabidek aurreratu dutenez, jarduneko presidenteak ez du adierazpenik egiteko asmorik Brasilen egunak argitu arte [Euskal Herriko eguerdi aldera].
Azken asteetan, bozketa sistemaren aurkako adierazpenak egin ditu, eta zalantzak zabaldu ditu hauteskunde agintarien zilegitasunari buruz ere. Lulak «demokrazia» arriskuan jartzea egotzi dio bere aurkariari, adierazpen horiengatik. Askoren kezka da Bolsonarok bozak galduz gero emaitzak aitortuko dituen ala ez. Giro politikoa oso polarizatua dago Brasilen, eta litekeena da Bolsonarok emaitzak onartzen ez baditu herrialdean ezegonkortasun handia eragitea.
Lularen garaipenaren berri eman du bart, ofizialki, Hauteskunde Auzitegi Gorenak, eta presidente hautatu gisa aitortu dute Kongresuko eta Senatuko buruek nahiz Justizia Auzitegi Goreneko magistratuek ere. Bolsonarok oraindik adierazpenik egin ez badu ere, jarduneko presidentearen hurbileko kide zenbaitek ere onartu dituzte emaitzak; besteak beste, Damares Alves senatariak eta Silas Malafaia artzain ebanjelikoak. Nazioartean, Lulak berehala zoriondu dute AEBek, Europako Batasunak, Portugalek, Espainiak eta Frantziak.
Tentsio egoerari erreferentzia eginez, brasildar «guztientzako» gobernatuko duela agindu du Lulak, eta «bakea berrezartzea» izango duela lehentasun, eskuin muturraren lau urteko agintaldiaren ostean. «Herrialde hau egoera oso zail batean gobernatzeko nago hemen, baina, herriaren laguntzarekin, irtenbide bat aurkituko dugu, herrialdea modu demokratiko batean bizi dadin berriro ere», adierazi du PT Langileen Alderdiko buruak.
Lularen jarraitzaileak, haren hauteskunde garaipena ospatzen, bart, Sao Paulon (Brasil). FERNANDO BIZERRA / EFE
Lulak gaineratu du bere gobernuak ardatz izango dituela gosearen eta pobreziaren kontrako politikak, Bolsonaroren agintaldian marka guztiak apurtu dituen Amazoniako deforestazioa geldiarazteko neurriak eta atzerri politikan Brasil azken urteetako «bakartzetik» ateratzea.
Ezohiko polizia kontrolak
Hauteskundeen bigarren itzulirako bozketa modu baketsuan egin dute Brasilen, baina Poliziaren ezohiko kontrolak salatu dituzte Lularen aldekoek. Hauteskunde agintaritzaren mandatuei uko eginez, trafiko kontrolak ezarri ditu Polizia Federalak hainbat errepidetan; bereziki, Lulak lehen itzulian babesik handiena jaso zuen eremuetan, ipar-ekialdean. Poliziak bozkatzera zihoazen ehunka autobus geldiarazi ditu.
Errepideetako Polizia Federaleko burua atxilotzeko eskatu zuen PT alderdiak, atzo. Hauteskunde Auzitegiko buru Alexandre De Moraesek ez zuen poliziaburua atxilotu, baina kontrolak altxatzeko agindu zuen. Haren esanetan, hautesle guztiak iritsi ziren garaiz beraien bozkalekuetara, atzerapenarekin heldu baziren ere.
Bolsonaro, indartsu hala ere
Brasilgo hurrengo gobernua Lulak gidatuko du, baina Bolsonarok hari oztopoak jartzeko indar handia izango du, bai parlamentuko bi ganberetan, bai eskualdeetan. Brasilgo 27 estatuetatik 13tan aginduko dute eskuin muturreko politikariaren aliatuek. Hamabi estaturen gobernadore karguak izan ziren atzo jokoan, bigarren itzuliarekin batera, eta Bolsonaroren gertukoek horietako lau eskuratu zituzten. Tartean, Sao Pauloko gobernadorearena. Beraz, eskuin muturraren esku geldituko da Brasilgo eskualde jendetsuena —46 milioi biztanle—, industrializaziorik handienekoa eta aberatsena.
Diputatuen Kongresuan eta Senatuan Bolsonaroren Alderdi Liberala izango da talderik indartsuena, eta gehiengoa izango dute eskuineko eta ultraeskuineko indarrek bi ganberetan.
Bolsonaroren jarraitzaileak, hauteskunde emaitzen zain bilduta, bart, Rio de Janeiron (Brasil). ANDRE COELHO / EFE
Ezkerrerako bira Latinoamerikan
Hirugarrenez hartuko du Brasilgo presidente kargua Lulak, 77 urterekin, eta haren itzulerak sakondu egingo du Latinoamerikan azken urteetan gertatu den ezkerrerako bira. Presidente hautatuak kanpainaren amaieran «etorkizuneko Brasili» idatzi zion eskutitzean jaso zuenez, bere helburuetako bat izango da «Latinoamerikako integrazioa» sustatzea «Mercosurren eta bestelako egitasmoen bidez».
Arlo ekonomikoan, Lulak nabarmendu du lehentasun izango duela «33 milioi brasildar gosetik ateratzea eta 100 milioi brasildar baino gehiago pobreziatik erreskatatzea». Uztartu egin nahi ditu «ardura fiskala, soziala eta garapen jasangarria», eta bere lehen neurrietako bat izango da gobernadoreekin plan bat zehaztea geldituta dauden herri lanak martxan jartzeko eta lehentasunezkoak direnak zerrendatzeko. «Inbertsio publikorako eta pribaturako finantzabidea bilatuko dugu barruan eta nazioartean».
Bestalde, langileen eta pentsiodunen eskubideak sendotzeko neurriak iragarri ditu, eta «soldata duinak, enpresen lehiakortasuna eta inbertsioak bermatuta». Gutxieneko soldataren igoera ere agindu du, inflazioaren gainetik. Familia pobreenentzako diru laguntza gehiago onartuko dituela eta «milioika familiaren zorra» berriz negoziatzeko urratsak egingo dituela jaso du Lulak eskutitzean. Hori guztia, zerga erreforma «arduratsu» batek lagunduta, «emergentzia soziala» eta «inbertsio publikoa eta pribatua berriz aktibatzeko beharra» bateragarri egingo dituena.
Lularen hautagaitza ez dute ezkerreko indarrek soilik eratu. PTko buruak aliantza zabal baten alde egin du Bolsonarori aurre egiteko, eskuineko indarrekin ere akordioak lortuta. Horren adibiderik garbiena da Geraldo Alckmin presidenteorde hautatua. Lularen aurkaria izan zen 2006ko bigarren itzulian.
Atzerriko politikari dagokionez, Brasilek alde askotariko elkarrizketa sustatuko duela aurreratu du; «elkarrizketa Afrikako herrialdeekin, Europako Batasunarekin eta AEBekin, baita BRICSekin ere —Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika—.
Amazoniarentzat arnasa
Brasilgo hauteskundeetan jokoan izan da Amazoniaren etorkizuna ere. Klima larrialdiari aurre egiteko duen garrantziagatik, oihan hura ez suntsitzea ezinbestekotzat dute adituek. Bolsonaro agintean izan den azken lau urteetan, marka guztiak apurtu ditu Amazoniaren deforestazioak. %50 hazi da, eta sekulako goraldia izan dute indigenen hilketek eta Amazoniaren lurren gaineko liskarrek. Brasilgo Ikerketa Espazialen Institutu Nagusiak argitaratutako datuen arabera, joan den irailean 1.455 kilometro koadroko baso eremua galdu zen: 2015etik erregistratutako daturik handiena da.
PTk agindu zuen urteetan, berriz, 2003tik 2016ra —lehenengo Lularekin eta gero Dilma Rousseff presidente ohiarekin—, deforestazioak %72 egin zuen behera. Hauteskunde garaipenaren osteko lehen hitzaldian, Amazonia babesteko neurriak hartuko dituela adierazi du Lulak. «Brasilek eta munduak Amazonia bizirik behar dute». Legez kanpoko jarduera ororen aurka egingo duela hitzeman du. «Frogatuko dugu posible dela aberastasuna sortzea ingurumena suntsitu gabe». Presidente hautatuak esana du ez duela Amazonia «natura babesleku» bilakatuko, eta hura ustiatzen jarraitu nahi duela, «arduraz».
Manifestari bat Bolsonaro irudikatzen, motozerra batekin, Amazoniaren deforestazioa salatzeko. MARCELO SAYAO / EFE
Lularen ibilbide amaiera
Urtearekin batera hasiko duen agintaldia azkena izango da Lularentzat. Presidente hautatuak hitzeman du ez dela berriz aurkeztuko kargurako 2026an. Agintea hartu zuenetik hogei urtera, gorabehera ugariko ibilbidea du PTko buruak. Herritarren %80ko babesarekin amaitu zuen bere bigarren agintaldia 2010ean. Ondo baliatzen jakin zuen gobernuan izan zen tartean Brasilek bizi izan zuen gorakada ekonomikoa —neurri handi batean lehengaien prezio handiek hauspotutakoa—, eta pobrezia nabarmen murriztea lortu zuen aberastasuna banatzeko ezarri zituen politikei esker.
Herritarren artean zuen irudia higatu egin zen 2018an, ustelkeriarekin lotutako auziengatik espetxeratu baitzuten, hain justu, urte bereko bozak irabazteko faboritoa zenean. Justiziak bere hautagaitza indargabetu zuen, eta Bolsonaroren garaipenak eskuin muturreko gobernua ekarri zuen Brasilen lau urterako.
Lulak hogei hilabete egin zituen espetxean Lava Jato Operazioa deituriko auziarengatik. Sergio Moro epaileak onartu zuen auzia. Bolsonarok bozak irabazi ostean, Justizia Ministro izendatu zuen Moro. Brasilgo Auzitegi Gorenak Lularen kontrako auzia baliogabetu zuen 2021eko martxoan, eta alderdikeriagatik zigortu zituen Moro epailea eta Deltan Dallagnol fiskala. Auzia baliogabetzearekin batera, Lulak hauteskundeetara aurkezteko eskubidea berreskuratu zuen. Diktadura garaian metaleko langileen grebak gidatu zituen buruzagi sindikala hirugarrenez izango da presidente, eta agintaldi horretan gidatuko du azkenekoz bere herrialdeko gobernua. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220141/epaileak-espetxera-bidali-du-santurtziko-ustezko-erasotzailea.htm | Gizartea | Epaileak espetxera bidali du Santurtziko ustezko erasotzailea | Giza hilketa ahalegina leporatu diote 37 urteko gizonezkoari. Bikotekideak labana zauriak zituen. | Epaileak espetxera bidali du Santurtziko ustezko erasotzailea. Giza hilketa ahalegina leporatu diote 37 urteko gizonezkoari. Bikotekideak labana zauriak zituen. | Epaileak espetxera bidali du atzo goizean ustez labana batekin bere bikotekidea zauritu zuen gizona. Santurtzin (Bizkaia) gertatu zen, eta emakumeak zauriak zituen lepoan eta beso batean; Gurutzetako ospitalean artatu zuten.
Zaintza lanak egiten ari zen polizia patruila bat bikotearen etxera joan zen, eta emakumearekin harremanetan jarri zen. Egiaztapenak egin ostean, Poliziak erasotzailea atxilotu zuen. Epaileak giza hilketa ahalegina leporatu dio.
Santurtziko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du, eta adierazi du herrian «ez dutela lekurik edozein pertsonaren nahiaren kontrako horrelako jarrerek». Gehitu du gaur eguerdian bost minutuko elkarretaratzea eginen dutela udaletxe aurrean;bertan egonen da Aintzane Urkijo alkatea.
Gipuzkoako erasoa
Irunen (Gipuzkoa), berriz, 86 urteko gizon bat atxilotu zuten joan den larunbatean bere bikotekidea erasotzeagatik. Oraingoz salaketarik ez dago, baina Ertzaintzak erasotzailea atxilotu du, eta gertatutakoa ikertzen ari da. Irungo Udalak gertatutakoa «gaitzetsi» du, eta elkarretaratzera deitu du gaur eguerdirako.
Gipuzkoako Foru Aldundiak adierazpen instituzional bat onartu du, non erasoaren «gaitzespen irmoa eta sendoa» adierazten duen. Gainera, biktimari hurbiltasuna erakutsi dio. Eider Mendoza bozeramaileak Udalak deitutako elkarretaratzean parte hartuko du, eta honela mintzatu da gertatutakoaz: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna eta pertsonen duintasuna, askatasuna eta osotasun fisikoa errespetatzea eskubide bortxaezinak dira; eskubide horien aurkako jokabideek ez dute lekurik gure gizartean, inolako testuingurutan». |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220142/nbek-ukrainak-eta-turkiak-esan-dute-zerealen-esportaziorako-ituna-ezartzen-segituko-dutela.htm | Mundua | NBEk, Ukrainak eta Turkiak esan dute zerealen esportaziorako ituna ezartzen segituko dutela | Kieven arabera, hamabi ontzi atera dira gaur herrialdeko portuetatik. Moskuk erantzun du «arriskutsua» dela bere parte hartzerik gabe jarraitzea. | NBEk, Ukrainak eta Turkiak esan dute zerealen esportaziorako ituna ezartzen segituko dutela. Kieven arabera, hamabi ontzi atera dira gaur herrialdeko portuetatik. Moskuk erantzun du «arriskutsua» dela bere parte hartzerik gabe jarraitzea. | Errusiak zerealen esportaziorako akordioan parte hartzeari utzi dion arren, NBE Nazio Batuen Erakundeak, Ukrainak eta Turkiak ez dute amaitutzat jo itun hori, eta, ICC Istanbulgo Koordinazio Zentroaren bitartez jakinarazi dutenez, laboreak mundura bidaltzen segitzeko asmoa dute datozen asteetan ere. Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroaren arabera, gaur bertan hamabi ontzi atera dira haren herrialdetik —354.500 tonarekin—, eta ICCn hamar lantalde prest daude 40 bat ontzi aztertzeko. «Ukrainako ordezkaritzak onartu egin du ikuskatze plana. Errusiakoari horren berri eman zaio», adierazi du Kubrakovek.
Amir Abdulla NBEren akordiorako arduradunak ere berretsi du Ukrainako Azpiegitura ministroak jakinarazitakoa, eta azaldu du Turkiako hiri horretara bidean dauden hamasei bat ontziren edukia ere aztertuko dutela. Errusiaren jarreraz, Abdullak esan du ontzi zibilak ezin direla «inoiz helburu militarrak» izan; hori da, hain justu, zerealen esportaziorako itunean adostu zuten neurrietako bat.
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea ere mintzatu da Moskuren erabakiaz, eta hori ezartzeko lanetan jarraituko duela ziurtatu du hark ere, Errusiak «zalantzak» dituen arren: «Gure ahaleginak agerikoak dira. Istanbulen ezarri genuen mekanismo bateratuari esker, munduko elikagaien krisia arintzen lagundu dugu».
Kiev eta Mosku iragan uztailean jarri ziren ados afera horren inguruan, NBEren eta Turkiaren bitartekaritzari esker, eta, harrezkero, bederatzi milioi tona labore atera dira Ukrainatik mundu osora. Akordioa azaroaren 19an amaituko da, eta, egunotan gertaturikoa kontuan harturik, badirudi ez dutela lortuko hitzarmena luzatzea, nahiz eta Antonio Guterres NBEren idazkari nagusia horren alde agertu zen joan den larunbatean.
Errusiako Defentsa Ministerioak «Ukrainako erregimenari» eta «Britainiako adituei» leporatu zien egun horretan drone eraso «masibo baten» bidez Sebastopolgo (Krimea) gerraontzien aurka egitea —biek ukatu dute akusazioa—. Moskuk azaldu zuen bonbardaketan kalteturiko Ivan Golubets ontzia minak detektatzeko erabiltzen zutela, eta, erasoa «terroristatzat» jo ondoren, adierazi zuen «zibilen ontziak» ere arriskuan egon zirela. «Errusiako aldeak ezin du bermatu [akordioan parte hartzen duten] merkataritza itsasontzien segurtasuna», gehitu zuen Defentsa Ministerioak. Horren ondorioz, ituna etentzat jo zuen Errusiak.
Erabaki horren berri eman ondoren, gariaren, artoaren eta sojaren prezioak igo egin dira; gaur %5, %2 eta %0,8 egin dute gora, hurrenez hurren. Horrek, hortaz, are gehiago okertu lezake munduko elikagaien krisia; Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearentzat, «gosearekin xantaia» egiteko modu bat da: «Afrika mendebaldetik Asia ekialdera dauden pertsonentzat garestiagoak izango dira elikagaiak. Horren errudun bakarra Errusia da. Bereziki Etiopian, Yemenen edo Somalian dauden pertsonek sufrituko dute hondamendizko elikagai eskasia. Errusiarengatik izango da».
Akusazio eta asmo horien aurrean, Kremlinek erantzun du, Dmitri Peskov bozeramailearen bitartez, «arriskutsua» dela bere parte hartzerik gabe zerealen esportazioekin jarraitzea, berriz ere argudiatuta «ezinezkoa» dela ontzien segurtasuna bermatzea Itsaso Beltzean.
Errusiako armada, azpiegitura energetikoen kontra
Gerra frontean, Errusiako armadak Ukrainako azpiegitura energetikoen kontrako erasoak egin ditu gaur goizean, eta Kiev eta beste hamar bat hiriren kontrako bonbardaketek kalte handiak eragin dituzte, zenbait auzo urik eta elektrizitaterik gabe uzteraino, Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioaren bozeramailearen arabera; batez ere, Zaporizhia eta Kharkiv eskualdeetan —beste zortziri ere egin diete eraso—.
Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, Twitter sare sozialaren bidez, aitortu du «azpiegitura garrantzitsuak» jomugan izan dituela Errusiako armadak, eta Moskuri leporatu dio «zibilen aurka» egiten duela borroka, «gudu zelaian borrokatu» beharrean. |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220143/laquoenpresarien-lehendakariaraquo-izateari-uzteko-eskatu-dio-labek-urkulluri.htm | Ekonomia | «Enpresarien lehendakaria» izateari uzteko eskatu dio LABek Urkulluri | Bederatzi urteren ondoren, sindikatuko ordezkari nagusiak eta Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bilera egin dute. Harremanak «normalizateko» balio izatea espero du LABek. | «Enpresarien lehendakaria» izateari uzteko eskatu dio LABek Urkulluri. Bederatzi urteren ondoren, sindikatuko ordezkari nagusiak eta Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bilera egin dute. Harremanak «normalizateko» balio izatea espero du LABek. | Garbiñe Aranburu LABeko Koordinatzaile Orokorrak Iñigo Urkulluri eskatu dio ez izateko soilik bankuen eta enpresarien lehendakari, eta langile klasearen eskaeren defentsa lehenesteko. Hori lortzeko bidea fiskalitatea aldatzea dela esan dio, eta, besteak beste, «zerga politika progresiboagoa» eskatu dio, eta, PFGZn jarritako deflatazio neurrien osagarri, «kapital errentak gehiago zergapetzeko» eta sozietateen gaineko zerga eguneratzeko.p>
Aranburuk aurrez aurre egin dizkio eskaerak Urkulluri. Batzuetan, argazkia bera baino albiste handiagoa izaten da, eta hori gertatu da eguerdian Eusko Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzan. Izan ere, 2013az geroztik mahai beraren inguruan eseri gabeak ziren lehendakaria eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bigarren sindikatuko ordezkari nagusia. Duela bi urte, 2020ko greba orokorraren ingurumarian, ELAk eta LABek bilera bat egiteko eskatu zioten, eta ordukoan Urkulluk uko egin zion.p>
Bi erakundeen arteko «harremanak normalizatzeko» balio izatea espero du LABek. Ekaineko Biltzar Nagusian afiliatuek, besteak beste, Osalanen eta Lanbideren mahaietara itzultzea berretsi zuten. Aranburuk zehaztu zuen modu kritikoan itzuliko zela, eta, alde horretatik, pauso logikoa da lehendakaritzarekin harremana berreskuratzea.p>
Biltzarrean, hainbat eragilerekin bilera sorta bat hasteko asmoa plazaratu zuen LABek. Prozesu horretan, azaroaren 21ean Maria Txibite Nafarroako presidentearekin bilduko da —hark onartu zuen 2020ko bilera eskaera—, eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariarekin hitzordua adosten ari dira. Aurretik, besteak beste, Idoia Mendia Jaurlaritzako enplegu sailburuarekin eta CEN Nafarroako patronalarekin bildu dira. Sindikatuak aitortu du azken eragile horrekin ere harremanak berreskuratzeko balio izan duela. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220144/marixol-iparragirreri-425-urteko-zigorra-ezarri-diote.htm | Politika | Marixol Iparragirreri 425 urteko zigorra ezarri diote | Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi du 1985ean Espainiako Poliziaren kontrako atentatu saiakera batean parte hartu zuela. Auzitegi berak errugabetzat jo zuen Iparragirre duela bi urte auzi horrengatik. | Marixol Iparragirreri 425 urteko zigorra ezarri diote. Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi du 1985ean Espainiako Poliziaren kontrako atentatu saiakera batean parte hartu zuela. Auzitegi berak errugabetzat jo zuen Iparragirre duela bi urte auzi horrengatik. | Espainiako Auzitegi Nazionalak erruduntzat jo du Marixol Iparragirre euskal presoa, eta frogatutzat eman du hark gidatu zuela 1985ean Gasteizen Espainiako Poliziaren kontra egiten saiatzeko erabili zuten autoa. 425 urteko kartzela zigorra ezarri dio Iparragirreri.
2020ko abenduan epaitu zuten Iparragirre gertakari horrengatik. Orduan, akusatuak deklaratu zuen ez zuela atentatu hartan parte hartu, baina fiskaltzak 488 urteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat. Espainiako Auzitegi Nazionalak errugabetzat jo zuen hasieran, baina Espainiako Auzitegi Gorenak baliorik gabe utzi zuen epaia ondoren, froga bat «argudio ez-arrazionalak» erabilita baztertu zela iritzita, eta epaiketa errepikatzeko agindu zuen.
Orain, auzitegi berak ebatzi du Iparragirrek gidatu zuela lehergaiak zeramatzan autoa, eta hark aparkatu zuela Mendizorrotza kiroldegiaren kanpoan. Auzitegiaren arabera, ETAren Araba komandoaren helburua zen, hain zuzen, Alavesen futbol partidan zaintzaile lanak egiten ari ziren polizien kontrako atentatua egitea.
Poliziak autoan zenbait hatz marka atzeman zituen, eta horietako lau, autoaren bolantean hartutakoak, Iparragirreri dagozkiola ondorioztatu du auzitegiak, Poliziaren frogetan oinarrituta. Auzitegiak argudiatu du lehen epaiketa hartan anonimotzat jo zituztela hatz marka horiek, baina, ondoren, Iparragirrerenekin bat egiten dutela ikusi dutela. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220145/urriko-azken-astelehena-125000-herritarren-topaleku.htm | Bizigiro | Urriko azken astelehena, 125.000 herritarren topaleku | Hiru urteren ondoren, urriko azken astelehenak jendetza elkartu du berriro Gernika-Lumon. Ekoizleek nabarmendu dute salmentak «onak» izan direla. | Urriko azken astelehena, 125.000 herritarren topaleku. Hiru urteren ondoren, urriko azken astelehenak jendetza elkartu du berriro Gernika-Lumon. Ekoizleek nabarmendu dute salmentak «onak» izan direla. | Lehen sektoreko ekoizpenaren erakusleiho bikaina izan da Gernika-Lumo beste behin ere, urriko azken astelehenean. Bi urtean urriko azoka nagusia antolatu barik egon eta gero, 125.000 bisitari zenbatu ditu udalak, 2019an baino 15.000 gehiago; orduko hartan, 110.000 bisitari izan ziren. Hori horrela, urri bukaerako azokak ez du huts egin, eta, eguraldia lagun, bizilagunak eta bisitariak giro bikainean murgilduta dabiltza.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Goizetik bildu dira baserritarrak Gernikan, eta 09:00etarako prest zeuzkaten 293 postuak. Hasieratik, herritarren joan-etorria etengabekoa izan da, eta 15:00ak bitartean, zer saldu eta zer erosi izan dute azokan bildutakoek. Usain eta itxura berezia izan dute Artekale, Domingo Alegria, Industria, eta Juan Calzada kaleek, baita Pasealeku eta Foruen plazek ere; izan ere, horietan jarriak zeuzkaten postuak eta txosnak.
(jarraitu irakurtzen Busturialdeko Hitza-n) |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220146/fernando-prado-izango-da-gipuzkoako-gotzain-berria.htm | Gizartea | Fernando Prado izango da Gipuzkoako gotzain berria | Jose Ignacio Munillak joan den otsailetik utzitako hutsunea beteko du | Fernando Prado izango da Gipuzkoako gotzain berria. Jose Ignacio Munillak joan den otsailetik utzitako hutsunea beteko du | Fernando Prado Ayuso apaiz klaretar eta kazetaria (Bilbo, 1969) Gipuzkoako gotzain izendatu dute, eta, hortaz, Jose Ignacio Munilla aurreko gotzainak joan den otsailetik utzitako hutsunea beteko du aurrerantzean. Munilla Orihuela-Alacanteko gotzain (Herrialde Katalanak) izendatu zuten otsailaren 12an, eta, geroztik, Gipuzkoako apezpikutzari dagozkion lanak Francisco Perez Iruñeko artzapezpikuak hartu ditu behin-behinean.
Pradok esan duenez, urriaren 17an jakinarazi zioten Frantzisko aita santuak aukeratu zuela Donostiako Elizbarrutiko buru izateko: «Ordu batzuk behar izan nituen erantzun bat emateko». Euskaraz esan du «oso mugatua» eta «txikia» sentitzen dela ardura berrian. Abenduaren 15ean iritsiko da Donostiara, eta izendapen ekitaldia, «Jainkoa lagun», 17an egingo dute.
Pradok aitortu du «zorabio apur batez» hartu duela albistea: «Inork ez dit gotzain izaten irakatsi». Edonola ere, «konfiantzaz» ekingo dio ardura berriari, «Elizarentzat erronka zorrotzez eta zailtasunez beteriko garai honetan». Elizbarrutian erabakiak «denen artean» hartzeko asmoa agertu du.
Prado Bilbon jaiotakoa da, nahiz eta haren familiak Getxoko Areeta auzoan (Bizkaia) izan jatorria. Aitortu duenez, bere gurasoak «oso elizkoiak» ziren, eta gaztetatik izan zuen erlijiorako jaidura.
1992an klaretarren kongregazioan sartu zen. Kazetaritza eta teologia ikasi zituen; 2000ko maiatzean apaiz izendatu zuten, eta gaur egun Salamancako Eliz Unibertsitateko katedratikoa da (Espainia).
Munillaren zorion mezua
Munillak zoriondu egin du gotzain berria, eta elizbarrutiko kideei eskatu die harekin batera lan egin dezatela. Bilboko gotzain Joseba Segurolak ere adierazi dio harekin elkarlanean aritzeko prest dagoela. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220147/hego-koreako-poliziak-hutsegiteak-aitortu-ditu-halloweengo-tragediagatik.htm | Mundua | Hego Koreako Poliziak «hutsegiteak» aitortu ditu Halloweengo tragediagatik | Poliziak esan du ez zuela uste biktimarik egongo zenik «jendetzaren ondorioz». Seulgo jende oldearen ondorioz hildakoak 154 dira, eta 33 oso larri daude. | Hego Koreako Poliziak «hutsegiteak» aitortu ditu Halloweengo tragediagatik. Poliziak esan du ez zuela uste biktimarik egongo zenik «jendetzaren ondorioz». Seulgo jende oldearen ondorioz hildakoak 154 dira, eta 33 oso larri daude. | Seulen 150 lagun baino gehiago hil ziren joan den larunbatean jende olde baten ondorioz, eta Hego Koreako Poliziak gaur aitortu du «hutsegiteak» egon zirela Halloween festarako neurriak hartzerakoan. «Aurreikusita zegoen jende asko bilduko zela han, baina ez genuen uste biktimak egongo zirenik jendetzaren ondorioz», azaldu du buruzagi batek, Yonhap berri agentziak jaso duenez.
Hego Koreako Yongsan barrutian 100.000 bat pertsona bildu ziren larunbatean, eta Polizia indarrak eta hango agintariak jopuntuan daude egotzita ez zituztela behar beste agente mobilizatu oinezkoentzako kale estuetako joan-etorriak kontrolatu ahal izateko. Poliziaren arabera, urtero «antzeko jende kopurua» biltzen da barruti horretan Halloween festaren harira. Gertatutakoa argitzeko egiten ari diren ikerketaren arduradunak adierazi duenez, oraingoz ez du detektatu delitutzat har daitekeen ekintzarik. Izan ere, sare sozialetan eta hedabide batzuetan zabaldutako informazio batzuen arabera, ezbeharra gertatu zen kale estuan zeuden pertsonetako batzuk beste batzuei bultza egiten hasi ziren, eta hipotesi horiek diote horrek eragin zuela jende oldea.
Iturri ofizialek ohar baten bidez jakinarazi zutenez, hildakoak 154 dira guztira; 33 lagun oso larri daude, eta beste 116 zauritu daude. Hildako gehienak identifikatu dituzte, eta horiek 20 eta 36 urte bitartean zituzten. Zendutakoetatik 26 atzerritarrak ziren: Irango bost, Txinako lau, Errusiako lau, Japoniako lau, AEBetako bi eta Uzbekistango, Frantziako, Australiako, Norvegiako, Thailandiako, Austriako, Vietnamgo eta Kazakhstango bana.
Hildakoak omentzeko, Yongsan barrutiko udaletxean eta hiriburukoan aldareak jarri dituzte, eta herritarrak ari dira lore sortak uzten bai horietan, baita oldea gertatu zen lekutik gertuen dagoen metro geltokiaren sarreran ere. Auzoko denda asko itxita egon ziren atzo. Astebeteko dolua izango dute Hego Korean, larunbatera artekoa. |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220148/instagramek-arazoak-izan-ditu-mundu-osoan.htm | Bizigiro | Instagramek arazoak izan ditu mundu osoan | Meta konpainiak astebetean konektatzeko duen bigarren arazoa da, asteartean Whatsappekin izan zuen arazoaren ostean. | Instagramek arazoak izan ditu mundu osoan. Meta konpainiak astebetean konektatzeko duen bigarren arazoa da, asteartean Whatsappekin izan zuen arazoaren ostean. | Atzo14:00etan Instagram sare soziala arazoak izaten hasi zen mundu osoan, eta milaka erabiltzailek ezustekoa hartu zuten: batzuek salatu zuten beren kontua bertan behera utzi zutela, eta beste batzuek hainbat jarraitzaile galdu zituztela bat-batean. Hiru ordu pasatxo iraun zuen arazoak, eta arratsalde erdirako konpondua zen.
Ikusi gehiago: BERRIAren Instagrameko kontua
Instagram erorita, Twitterren bildu zituzten erabiltzaileek beren kexuak tarte horretan, #instagramdown traolarekin. «Zure kontua bertan behera utzi dugu. 30 egun dauzkazu erabaki horren kontra egiteko» mezua jaso zuten Instagrameko zenbait erabiltzailek. Gainera, mezuan jakinarazten zitzaien erabakia behin-behinekoa izanagatik behin betikoa izan zitekeela.
Erabiltzaileek Instagramekin harremanetan jarri nahi izan zuten, eta horrek Instagramen laguntzarako orria erortzea ekarri zuen, eskaera kopuru handiagatik. 15:15ean Instagramek berak aitortu zuen arazoak zituela. Lehenbailehen konpontzen ahaleginduko zirela esan zuen, eta barkamena eskatu zien erabiltzaileei. |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/220149/odon-elorzak-salaketa-jarri-du-pse-eeren-berme-batzordean-inpartzialtasun-falta-argudiatuta.htm | Politika | Odon Elorzak salaketa jarri du PSE-EEren berme batzordean, inpartzialtasun falta argudiatuta | Adierazi du alkategaia aukeratzeko hauteskundeetan botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela | Odon Elorzak salaketa jarri du PSE-EEren berme batzordean, inpartzialtasun falta argudiatuta. Adierazi du alkategaia aukeratzeko hauteskundeetan botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela | Donostiako PSE-EEko alkategaia hautatzeko prozedura ez da bidezkoa izan, Odon Elorza hautagaiaren ustez. Alkatetzarako primarioak Marisol Garmendiak irabazi zituen, militanteen botoen %66 eskuratuta, baina Elorzak adierazi du botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela, alderdiaren estatutuen kontrakoa dena, zeinak zuzendaritzaren aldetik «aukera berdintasuna, askatasuna, gardentasuna eta inpartzialtasuna» eskatzen dituen. Horregatik, gutun bat igorri dio PSE-EEren berme batzordeari, eta helegitea jarri dio emaitzari. Bere blogean eman du erabakiaren berri.
«Bozketaren emaitza argia izan zen hautagai ofizialaren alde, zeinak aparatuaren babes publikoa izan baitzuen. Ez nabil aitzakia bila, eta ez dut militantziaren zati handi batek gobernantza zibiko eta eraldatzaile bati erakutsitako babes falta makillatu nahi. Umiltasunez eta izpiritu demokratikoarekin errespetatzen dut Donostiako afiliatuen borondatea», azaldu du Elorzak, baina, era berean, erantsi du ez litzatekeela «zintzoa» hauteskundeak «eredugarriak eta inpartzialtasun printzipioarekin errespetuzkoak» izan direla esan duten Gipuzkoako buruzagi sozialisten adierazpenak onartzea.
Elorzak aitortu du litekeena dela emaitzei helegitea jartzeko erabakia gatazkatsua izatea: «Badakit soka fin baten gainean nabilela, eta, esan dudana esateagatik, izango da galtzen ez dakidala edo gezurretan nabilela dioenik. Berdin zait». Halaber, barkamena eskatu die hautagai moduan betetzeko gai izan ez den «espektatibak» sorrarazi dizkienei. Hala ere, nabarmendu du «foro eta gune berrietan» parte hartzeko prest dagoela, «Donostiari laguntzeko dituen erronkei aurre egiten». |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220179/hiru-gazte-erreskatatu-dituzte-getxoko-itsaslabarrean-marea-gorak-harrapatu-ondoren.htm | Gizartea | Hiru gazte erreskatatu dituzte Getxoko itsaslabarrean, marea gorak harrapatu ondoren | Itsasoz ateratzea oso zaila izango zelakoan, goitik sokak bota, eta itsaslabarrean gora atera zituzten. Hiru ordu iraun zuen erreskateak. Onik daude hirurak. | Hiru gazte erreskatatu dituzte Getxoko itsaslabarrean, marea gorak harrapatu ondoren. Itsasoz ateratzea oso zaila izango zelakoan, goitik sokak bota, eta itsaslabarrean gora atera zituzten. Hiru ordu iraun zuen erreskateak. Onik daude hirurak. | Atzo arratsaldean hiru gazte Getxoko Galeako itsaslabarrean marea gorak harrapatu zituen. Irten ezin, larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta gauez atera dituzte handik, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez.. Hasieran, itsasoz saiatu ziren erreskatatzen, baina oso zaila zenez, azkenean goitik sokak bota eta itsaslabarrean gora eginez atera zituzten.
Larrialdi zerbitzuek 19:00etan izan zuten gertaeraren berri. 20, 22 eta 23 urteko hiru gazte itsaslabarretik atera ezinik geratu zirela ohartarazi zieten. Bizkaiko suhiltzaileak, mendiko erreskateetako unitateetako ertzainak eta Gurutze Gorriko kideak joan ziren haiek laguntzera. Gaua zenez, Gurutze Gorriko salbamenduontziak argitu zuen itsaslabarra.
Gora igo zituztenean, osasun zerbitzuetako langileek artatu zituzten gazteak. Onik zeuden, eta etxera joan ziren zuzenean. |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220180/vuelingeko-tripulazioko-langileek-greba-egin-dute-eta-hiru-hegaldi-utzi-dituzte-bertan-behera-bilbon.htm | Ekonomia | Vuelingeko tripulazioko langileek greba egin dute, eta hiru hegaldi utzi dituzte bertan behera Bilbon | Bartzelonatik iristekoak ziren bi hegaldi eta Londrestik heltzekoa zen beste bat geratu dira bertan behera gaur. Kanaria Handitik iristekoa zen beste hegaldi bat atzeratu egin dute. | Vuelingeko tripulazioko langileek greba egin dute, eta hiru hegaldi utzi dituzte bertan behera Bilbon. Bartzelonatik iristekoak ziren bi hegaldi eta Londrestik heltzekoa zen beste bat geratu dira bertan behera gaur. Kanaria Handitik iristekoa zen beste hegaldi bat atzeratu egin dute. | Vuelingeko eskifaiako langileak grebara deitu ditu gaur Stavla sindikatuak, eta Loiuko aireportuan (Bizkaia) hiru dira jada bertan behera utzi dituzten hegaldiak. Guztira, 38 hegaldi zituen gaur aurreikusiak Vuelingek Loiun: hogei lurreratze eta hemezortzi aireratze. Vuelingek esan du aurreikusitako hegaldien %85 normal dabiltzala, %94ko puntualtasunarekin. Atzo, aldez aurretik zenbait hegaldi bertan behera utzi zituen konpainiak, eta Espainiako Gobernuak %50 eta %80 arteko zerbitzu minimoak ezarri zituen.
Vuelingeko langileek soldata %13,4 igotzea nahi dute inflazioari aurre egiteko. Euskal Herrian soilik Loiuko aireportuan du eragina grebak. Oraingoz, Bartzelonatik 08:15ean eta 10:20ean iristekoak ziren hegaldiak eta Londrestik (Gatwick) 11:30ean iristekoa zena geratu dira bertan behera gaur. Kanaria Handitik iristekoa zen beste batek bi orduko atzerapena izan du. Vuelingek dio bidaiari ia guztiei beste hegaldi batzuk eskaini dizkiela jada, eta laurden batek ez duela erabaki oraindik beste hegaldi bat nahi duen edo dirua itzultzea nahiago duen.
Urtarrilaren 31ra bitartean ostiral, igande eta astelehenero deitu du grebara Stavlak, gaurko egunaz eta beste bost egunez gain: abenduaren 6an, 8an, 24an eta 31n eta urtarrilaren 5en. Vuelingek dio Stavlako ordezkariak 2025era arte %33ko soldata igoera ari direla eskatzen hitzarmen kolektiboa negoziatzeko mahaian, eta abuztuan CCOOrekin %6ko igoera hitzartu zutela. Stavlak, ordea, ez zuen bat egin akordio horrekin, eta hori da sindikatu nagusia. |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220181/bolsonarok-esan-du-konstituzioari-leial-izango-zaiola.htm | Mundua | Bolsonarok esan du konstituzioari «leial» izango zaiola | Brasilgo behin-behineko presidente ultrak ez du Lulak hauteskundeetan lortutako garaipena onartu. Hauteskunde Batzordeak errepideak desblokeatzeko eskatu die Bolsonaroren aldekoei. Azken datuen arabera, 267 errepidek moztuta jarraitzen dute 23 estatutan. | Bolsonarok esan du konstituzioari «leial» izango zaiola. Brasilgo behin-behineko presidente ultrak ez du Lulak hauteskundeetan lortutako garaipena onartu. Hauteskunde Batzordeak errepideak desblokeatzeko eskatu die Bolsonaroren aldekoei. Azken datuen arabera, 267 errepidek moztuta jarraitzen dute 23 estatutan. | Jair Bolsonaro Brasilgo behin-behineko presidenteak 44 ordu behar izan ditu joan den igandeko hauteskundeez mintzatzeko. Agerraldia egin du Brasilian, eta ez du aitortu Luiz Inacio da Silva Lulak lortutako garaipena. Pare bat minutuz hitz egin du, eta esan du konstituzioari «leial» izango zaiola; hau da, interpretatu daiteke ez duela emaitza inpugnatzeko asmorik. Bitartean, bere hainbat jarraitzaile herrialdeko errepideak blokeatzen ari dira. Ez die eskatu protesta eteteko.
Hauteskunde batzordeak errepideak libre uzteko agindu du, gaur. Errepideetako Polizia Federalak emandako datuen arabera, Brasilgo 27 estatutatik 23tan 300 bat errepide blokeatu dituzte; 267 errepidetan barrikadei eusten zieten behin-behineko presidente ultraren jarraitzaileek. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikus daitekeenez, «armadak esku hartu arte» eutsiko diete mobilizazioei, eta «komunismoaren itzulera saihestea» dute helburu.
Alexandre de Moraes hauteskunde batzordeko presidenteak egindako agerraldian erakutsi duen bideo batean ikus daitekeenez, errepideetako Poliziaren babesa zuten errepidea mozten ari zirenek. Poliziak jakinarazi du hiru kasu identifikatu zituela, eta horiek ikertzen ari zela. Brasilgo Garraio Konfederazio Nazionalak eta Paulo Gonet fiskal nagusiaren albokoak ere kritikatu egin zuten Bolsonaren aldeko garraiolarien jarrera.
Lulak azaldu du, bestalde, trantsizio prozesua egiterakoan, Geraldo Alckmin presidenteordeak koordinatuko duela bere taldea Bolsonaren gobernuarekin.
Ikusi gehiago: Lulak %89 gutxituko du Amazoniako deforestazioa, ikerketa baten arabera
Dagoeneko nazioarteko eragile nagusiek zoriondu dute Lula. Joe Biden AEBetako presidenteak Brasilgo erakundeen sendotasuna azpimarratu du, eta Txinak zoriondu egin du Lula garaipenagatik.Alberto Fernandez Argentinako presidentea Brasilera joan da Lula agurtzera. Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak adostu du jada Lularekin bi herrialdeen arteko lankidetza berreskuratzea. Peruko Gobernuak ere adierazi du horretarako asmoa. Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentea «poz-pozik» agertu da Lularen garaipenagatik, eta Europako Sindikatuen Konfederazioak ere garaipena ospatu du.
Ikusi gehiago: Aurrenekoz, Latinoamerikako bost potentzia ekonomiko nagusiek ezkerreko gobernuak izango dituzte aldi berean |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220182/mikel-san-argimiro-berriro-espetxeratu-dute.htm | Politika | Mikel San Argimiro berriro espetxeratu dute | Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalak helegitea jarri du hirugarren gradua emateko erabakiaren aurka, eta epaileak onartu egin du, Etxerat-ek azaldu duenez. Jada sei dira aurten kartzelara itzularazi dituzten presoak. | Mikel San Argimiro berriro espetxeratu dute. Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalak helegitea jarri du hirugarren gradua emateko erabakiaren aurka, eta epaileak onartu egin du, Etxerat-ek azaldu duenez. Jada sei dira aurten kartzelara itzularazi dituzten presoak. | Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez, Mikel San Argimiro euskal preso donostiarra Martuteneko kartzelan sartu dute berriro, hirugarren graduaren aurka Espainiako Auzitegi Nazionalak helegite bat onartu ondoren. San Argimirok hogei urtetik gora daramatza preso, eta, iaz urte hasieran zigorraren hiru laurdenak bete ostean, Soriako kartzelatik Martutenekora eraman zuten.
San Argimirori hirugarren gradua eman zion Eusko Jaurlaritzak, baina erabaki horren kontrako helegitea jarri zuen Auzitegi Nazionaleko fiskalak. Orain, epaileak aintzat hartu du fiskalaren eskea.
Etxerako bidean, oztoporik ez lelopean Sarek bihar manifestatzera deitu du, Donostian. 19:00etan aterako dira Bulebarretik.
Etxeratek haserrea eta ezinegona adierazi ditu, batetik, «preso donostiarraren eskubideak urratuak izan direlako», baina, batez ere, «Espainiako justiziak mantentzen duen blokeo bidegabeak euskal gizartearen nahiaren kontrako norabidean kokatu delako». Gaineratu du bere horretan mantentzen dituela Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak beste zortzi presoen hirugarren graduen aurkako errekurtsoak .
Izan ere, joera bat erakusten ari dira bai fiskala eta bai espetxe zaintzako epailea: aurten sei preso eraman dituzte atzera ere kartzelara, gradu progresioa ukatuta. Iazko urrian Jaurlaritzak espetxeen eskumena hartu zuenetik emandako lau hirugarren gradu baztertu ditu epaileak: duela hiru aste, Xabier Atristain espetxean sartu zuten berriro, fiskalak Jaurlaritzaren erabakiaren kontra egin eta Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetu ondoren, eta, ekainean, Gorka Martinez Ahedo eta Iñaki Bilbao Gaubeka itzuli ziren espetxera. Aurtengo otsailean, berriz, Iñigo Gutierrez eta Jon Crespo presoen gradu progresioa atzera bota zuen espetxe zaintzako epaileak, eta, iazko urrian, Unai Fanorena. Baina horiek Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak emandako gradu progresioak izan ziren, eskumena Jaurlaritzak hartu aurrekoak.
Jaurlaritzak iazko urrian espetxeen eskumena bereganatu bazuen ere, espetxe zaintzako eskumenak Auzitegi Nazionalaren esku jarraitu zuen. Hain justu, aurtengo urtarrilean, Sarek eskatu zuen hori ere Euskal Herriratzeko, argudiatuta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean «inboluzio kezkagarri» bat gertatzen ari zela: «Espetxeetako Tratamendu Batzordeak poliki-poliki hirugarren gradurako progresioak eta espetxe baimenak onartzen ari diren bitartean, Epaitegi Zentrala neurri horiek errekurritzen ari da, eta hirugarren graduan zeuden presoak espetxera eta bigarren gradura itzuli dira». Eskumen hori 2003az geroztik dago Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku.
Bittor Franco, aske
Etxerat-ek berak jakinarazi du Bittor Franco Barakaldoko (Bizkaia) presoa aske geratu dela. Gaur goizean irten da Basauriko kartzelatik, hogei urteko zigorra beteta. Ertzaintzak 2002an atxilotu zuen, eta Auzitegi Nazionalak zigortu zuen kale erasoetan parte hartzea egotzita. Huelvan (Andaluzia, Espainia) bete zuen zigorraren parte handiena, eta 2020an lekualdatu zuten Estremerara; 2021ean, berriz Logroñora gerturatu zuten, eta aurtengo martxoan Euskal Herriratu zuten. |
2022-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/220183/zerealen-itunera-itzuliko-da-putin-frogatzen-badu-kievek-ez-duela-asmo-militarrik.htm | Mundua | Zerealen itunera itzuliko da Putin, frogatzen badu Kievek ez duela «asmo militarrik» | Laborez beteriko hiru zamaontzi atera dira gaur Ukrainako portuetatik, baina bihar ez da bakar bat ere aterako. Turkiak eskatu du laboreen akordioa gatazkatik kanpo uzteko | Zerealen itunera itzuliko da Putin, frogatzen badu Kievek ez duela «asmo militarrik». Laborez beteriko hiru zamaontzi atera dira gaur Ukrainako portuetatik, baina bihar ez da bakar bat ere aterako. Turkiak eskatu du laboreen akordioa gatazkatik kanpo uzteko | Errusiak erabaki zuen larunbatean Ukrainarekin, Turkiarekin eta NBE Nazio Batuen Erakundearekin batera joan den uztailaren 22an sinatutako zerealen esportaziorako akordioa etetea, argudiatuta Kievek Errusiako armadaren ontzi batzuk bonbardatu zituela Sebastopolen, Krimean. Nolanahi ere, Vladimir Putin Errusiako presidenteak nabarmendu nahi izan du gaur ez diola itunari aterik ixten. Bi baldintza jarri ditu horretara itzultzeko, gaur Kremlinek kaleratutako ohar batean arabera. Batetik, ikertzea zerk eragin zuen Sebastopolgo «intzidentea»; eta, bestea, bermeak edukitzea Ukrainak Itsaso Beltzeko korridore humanitarioak «helburu militarrekin» erabili ez ditzan.
Zerealez beteriko hiru zamaontzi gaur Ukrainako portuetatik atera direla jakinarazi du itunaren koordinazio zentroak, baina ordu batzuk geroago iragarri du bihar ez dela ontzirik aterako Ukrainatik. Istanbulen du egoitza organo horrek, eta Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek nabarmendu du, hain zuzen, akordioa gatazkatik kanpo utzi behar dela, «ekintza soil-soilik humanitarioa» delako.
Ikusi gehiago: Ukrainako zerealen esportazioari blokeoa kentzeko ituna sinatu dute
Berritzen ez duten bitartean, itunean jasotakoa azaroaren 19ra arte egongo da indarrean. Ankara lan diplomatikoa egiten ari da azken egunotan akordioari eusteko. Akar Defentsa ministroak Errusiako bere homologo Sergei Xoigurekin hitz egin zuen atzo telefonoz, eta gaur Ukrainakoarekin, Oleksii Reznikovekin. Akarrek ohar batean nabarmendu duenez, akordioak «munduko elikadura krisia arindu du neurri handi batean», eta iruditzen zaio erakutsi duela «lankidetzak eta elkarrizketak» arazoak konpontzen dituztela. Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak jakinarazi du, bide batez, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak Putinekin eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin hitz egingo duela «arazoak konpontzen ahalegintzeko».
Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa, Krimeako erasoarengatik
Otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, Kremlinek blokeoa ezarri zion zerealen esportazioari. Baina uztailean atzera hasi ziren horiek garraiatzen, eta gaur beste hiru zamaontzi atera dira: bi Chornmorskeko portutik, eta bat Yuzhnikotik. Lehen biek 49.000 tona arto eta 22.800 tona gari daramatzate hurrenez hurren, eta Alemaniara eta Libiara bidean dira. Hirugarrenak 12.700 tona irin daramatza, eta Marokorantz doa. Itunaren koordinazio zentroak gaur emandako datuen arabera, Errusiak badaki zamaontzi horiek Itsaso Beltzean nabigatzen ari direla. Organo horrek zehaztu du atzo hamalau ontzik nabigatu zutela korridore humanitariotik; horietako hamabi Istanbulera bidean ziren —han ikuskatzen dituzte ontziak—, eta bi Turkiatik Ukrainarako bidean.
Ikusi gehiago: Putinek esan du Ukrainako laboreak ez direla iristen «herrialde pobreenetara»
Bestalde, Kieveko ur hornidura «guztiz» berrezarri dutela jakinarazi du, gaur, hango alkate Vitali Klitxkok. Errusiako armadak energia azpiegiturei atzo egindako erasoek ia guztiz eten zuten ur hornidura Ukrainako hiriburuan. Klitxkok adierazi du, bide batez, elektrizitate hornidura ere berrezarri dutela. Nolanahi ere, Ukrainako agintariak ari dira azken asteetan mozketak egiten, sarean gainkargak saiheste aldera. Izan ere, azkeneko asteetan Ukrainako energia azpiegiturak bihurtu dira Errusiaren erasoen helburu, eta agintariek eskatu diete herritarrei elektrizitatea «arduraz» kontsumitzeko. Kadri Simson EB Europako Batasunaren energia auzietarako komisarioarekin batzartu da gaur Zelenski, eta esan dio Errusiaren bonbardaketek Ukrainako energia azpiegituraren %40 «larriki» kaltetu dituztela; batez ere, zentral termikoak.
Ikusi gehiago: Ukrainak herritarrei eskatu die elektrizitatea «arduraz» kontsumitzeko
Gerra frontean, Dniper ibaiaren ezkerreko ertzean dauden zibilak ebakuatzen hasi dira, Errusiak Kherson anexionatutako eskualdean duen administrazio militarrak jakinarazi duenez. Azkeneko hamar egunetan ibaiaren eskuineko aldetik 80.000 bat eraman dituzte ezkerrekora, eta azken mugimendua justifikatzeko agintari errusiazaleek adierazi dute Ukrainak «debekatutako gerra moldeak» erabil ditzakeela, eta, gainera, Kherson hiritik gertu dagoen zentral hidroelektriko bati eraso egiteko asmoa duela. Moskuren menpeko administrazioaren esanetan, hori gertatuko balitz urak eskualdea estaliko luke. Kieventzat, baina, ebakuazioak behartutako deportazioak dira, eta gerra krimentzat har daitezke. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220205/fvem-eta-bizkaiko-metalgintzako-sindikatuak-asteartean-bilduko-dira.htm | Ekonomia | FVEM eta Bizkaiko metalgintzako sindikatuak asteartean bilduko dira | CCOOk, LABek eta UGTk manifestazioaren ondoren hitzartu dute bilera patronalarekin. Sindikatuek salatu dute Ertzaintzaren jarrera «bereziki gogorra» izan dela gaurko piketeetan. Bi langile ospitalean artatu behar izan dituzte. | FVEM eta Bizkaiko metalgintzako sindikatuak asteartean bilduko dira. CCOOk, LABek eta UGTk manifestazioaren ondoren hitzartu dute bilera patronalarekin. Sindikatuek salatu dute Ertzaintzaren jarrera «bereziki gogorra» izan dela gaurko piketeetan. Bi langile ospitalean artatu behar izan dituzte. | Bizkaiko metalgintzako mahaia osatzen duten lau sindikatuek (ELA, LAB, CCOO eta UGT) eta FVEM patronalak lan hitzarmenaren korapiloa askatzeko beste aukera bat emango diete haien buruei. Hiru eguneko greba deialdiaren ondoren, asteartean berriz ere bilduko dira. Bilera hori mugarri bat izan daiteke negoziazioan, gaur arte ez baitzegoen datarik hurrengo bilerarako, eta Bilbon eginiko manifestazioaren ondoren lotu zuten bi aldeek. Negoziazio epe honetako hamabosgarren bilera izango da. Mugarria eta soka gehiago tenkatu dadin eragozteko aukera, Ertzaintzak goizeko piketeetan izandako jarrerak tentsioa areagotu baitu. Sindikatuek salatu dutenez, Ertzaintzaren jarrera «bereziki» gogorra izan da. Azaldu dutenez, «bortizkeria handiz» oldartu zaie industrialdeetan elkarturiko piketeetakoei. Grebalari bat ere atxilotu dute ITPk Zamudio parke teknologikoan duen plantaren kanpoaldean (Bizkaia). Sindikatuak, haien aldetik, mobilizazioak gogortzeko prest agertu dira.
Ez hori bakarrik: LABek, CCOOk eta UGTk jakinarazi dutenez, goizeko istiluetan «zauritu asko» izan dira, eta haietako bi ospitalera eraman dituzte. Bati hatz bat hautsi diote.
Lan hitzarmena berritzeko negoziazioak eragindako greba deialdia da. Ohikoa denez, erantzunaren datuak oso ezberdinak izan dira. FVEM patronalaren arabera, langileen %26k egin dute greba; sindikatuek, berriz, %85eko datua eman dute. Haien arabera, sektoreko lantoki handi guztiei eragin die grebak (Petronor, ITP, Sidenor, Cie Automotive...). Eguerdian manifestazioak egin dituzte Bilbon. Batetik, ELAk egin du, eta, bestetik, CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek osatutako gehiengo sindikalak deitutakoa. Azken hori oso jendetsua izan da. Sindikatu guztiek nabarmendu dute greba gehiagotara deitzeko prest daudela, baina ELAk bakarrik izendatu du greba mugagabea egiteko aukera. Gaur-gaurkoz, ez dago datarik hurrengo bilerarako. Iragan astean egin zuten azken bilera, eta ez zen akordiorik egon.
ELA sindikatuak ez du baztertu greba mugagabearen aukera: «Akordiorik ezean, jauzi kualitatibo bat egin behar da mobilizazioetan».
Ez dute halakorik aipatu LAB, CCOO eta UGT sindikatuek, nahiz eta aitortu duten mobilizazioak gogortzeko prest daudela. Jendetsua izan da haiek antolatutako manifestazioa.
Sindikatuen arabera, grebak erantzun handia izan du gaur ere. Iratxe Azkue LABeko ordezkariak nabarmendu du, esaterako, Gasteizko Mercedeseko planta geldirik egon dela asteburuan ez duelako jaso Bizkaitik iritsi beharreko horniketa. Sindikatuen arabera, lehen greba egunetan %90etik gorako erantzuna izan zuen grebak; FVEM patronalak, berriz, %20tik beherako datuak eman zituen. Bizkaiko metalgintzakoa Euskal Herriko lan hitzarmenik handiena da: 52.000 langileri eragiten die.
Giro zakarra
Horren aurretik izan zuten bileran, FVEMek beste eskaintza bat egin zuen: %6,5eko soldata eguneraketa 2022an (iazko KPIa), %2,5ekoa 2023an, %2koa 2024an, eta %1ekoa 2025ean. Patronalak, halaber, beste aldagai bat erantsi zuen: lau urte horietan KPIa %12 baino gehiago igotzen bada, %2rainoko igoera bat gehituko du 2025ean.
Sindikatuek ez zuten onartu, ez duelako eragozten erosteko ahalmena galtzea, eta hainbat «atzerapauso» dituelako 2019an sinatu zuten lan itunari dagokionez. CCOOk, LABek eta UGTk ere beste eskaintza bat egin zuten. Hamalau puntuko agiri batean, bi dira deigarrienak: soldata KPIaren arabera igotzea eta ABLE aldi baterako laneko enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea. FVEMen ustez, eskaera plataforma hori «onartezina» da.
Horrela azalduta, bilera luze eta mamitsua izan zela dirudi, baina ordu erdi eskasekoa izan zen. Bi aldeen proposamenek berehala jaso zuten aurkako erantzuna. Gainera, giroa beste bilera batzuetakoa baino zakarragoa izan zen —negoziazio epeko hamabosgarren bilera zen—. Giro txarraren erakusgarri da bi aldeek ez zutela hitzartu beste bilera bat egiteko egunik. Dena den, litekeena da urtea amaitu aurretik berriz ere esertzea. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220206/israelgo-armadak-beste-palestinar-bat-hil-du-aurtengo-137a.htm | Mundua | Israelgo Armadak beste palestinar bat hil du, aurtengo 137.a | Militarren arabera, hildakoak soldadu bat autoarekin harrapatu du «nahita», eta aizkora batekin eraso egin dio gero. | Israelgo Armadak beste palestinar bat hil du, aurtengo 137.a. Militarren arabera, hildakoak soldadu bat autoarekin harrapatu du «nahita», eta aizkora batekin eraso egin dio gero. | Azkenaldian, etengabeak dira Israelgo Armadaren eskuetan hildako palestinarrei buruzko albisteak. Aurtengoa, jada, 2015. urtetik Palestinako gatazkan izan den urterik bortitzena da: Israelek 137 palestinar hil ditu. Azkenekoa, bart, Zisjordania okupatura sartzeko kontrolgune batean. PAN Palestinako Aginte Nazionalaren arabera, Habes Abdul-Hafez Rayan izena zuen, eta 54 urte zituen. Ramallahtik gertu zegoen herrixka batekoa zen.
Israelgo soldaduen arabera, gizonak eraso egin zion agente bati: lehenik, autoarekin harrapatu zuen, eta, ondoren, aizkora batekin zauriak egin zizkion. Orduan egin zion tiro militarrak. Ospitaleratu egin behar izan dute.
Esan bezala, gaurkoa ez da gertakari bakartu ba; azkenaldian nabaria da tentsioa eskualde horretan. Pasa den astean, adibidez, Israelgo Armadak hiru palestinar hil eta 22 zauritu zituen Zisjordanian asteartean, eta beste bi hil zituen ostiralean.
Hori dela eta, PAN Nazio Batuen Erakundeari eta giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeei «berehala» esku hartzeko eskatzen ari zaie. Salatu dute «gerra krimenak» egiten ari dela Israel. Hainbat manifestazio ere izan ziren joan den astean Zisjordanian. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220207/sanchezek-eh-bilduri-ez-zarete-gu-baino-ezkertiarragoak.htm | Politika | Sanchezek EH Bilduri: «Ez zarete gu baino ezkertiarragoak» | 'Mozal legea'-ren erreforma blokeatzeri uzteko esan dio Mertxe Aizpuruak Espainiako presidenteari. Etxebizitza legearekin ere betetzeko eskatu dio Kongresuko kontrol saioan. | Sanchezek EH Bilduri: «Ez zarete gu baino ezkertiarragoak». 'Mozal legea'-ren erreforma blokeatzeri uzteko esan dio Mertxe Aizpuruak Espainiako presidenteari. Etxebizitza legearekin ere betetzeko eskatu dio Kongresuko kontrol saioan. | Herritarren Segurtasunerako Legearen erreforma eta Etxebizitza Legea «ez atzera ez aurrera» daude Espainiako Kongresuan, tramitatze fasean ez direlako aurrerapausoak eman, Mertxe Aizpurua EH BiIlduko Kongresuko bozeramaileak salatu duenez, eta «badaude gehiengo nahikoak» legegintzaldia amaitu aurretik lege horiek aldatzeko eta onartzeko. Horregatik, Aizpuruak konpromiso horiek «betetzeko» esan dio Madrilgo Kongresuan Espainiako presidente Pedro Sanchezi.
EAJ, EH Bildu, PSOE, UP, ERC eta JxC alderdiek bilera batzuk izan dituzte azken egunetan, hain zuzen, urtea amaitu aurretik akordio bat lortzeko mozal legea-ren erreformaren inguruan, baina akordioa ez dago oso gertu itxuraz. Ez atzera ez aurrera dago erreforma hori, eta Etxebizitza legea ere bai, Aizpuruk gogoratu duenez, eta «blokeo» hori egiteari uztea exijitu dio Sanchezi; hauteskunde garaiko promesak «betetzeko» astia baduela gogorarazi dio, horretarako «premia» dagoela.
«Gobernu progresista batentzat, oinarrizko bi eduki dira; egiten ez bada, milioika pertsonaren etorkizuna hipotekatuko da, eta baliteke zurea eta zure gobernuarena ere hipotekatzea», ohartarazi dio Espainiako Gobernuko buruari koalizio abertzaleko kideak; «soilik eskuinak ateratzen dio etekina promesak ez betetzeari eta eskubideetan aurrera ez egiteari».
Sanchezen erantzuna
Gobernuburuak Ministro Kontseiluari erreparatu dio, eta haren promesak bete direla adierazi du. Espainiako Gobernuak bi lege horiek Kontseiluan onartu dituela gogoratu du, eta gaineratu «orain taldeen txanda» dela, haiei dagokielako adostea «parlamentuan tramitatzen ari diren arauak». Hori esanda, ezkertiarragoa nor den eztabaidan sartu da Sanchez. «Agian ez gara ezer blokeatzen ari; kontua da ez gatozela bat gainontzeko talde parlamentarioekin, baina horrek ez du esan nahi gu baino ezkertiarragoak zaretenik».
Sanchezek garbi esan du, halaber, PSOE ez datorrela bat beste talde batzuek egiten duten «gerturatzearekin» mozal legea-ren erreformari dagokionez. «Oreka leku bat» aurkitu beharko dutela esplikatu du Sanchezek, eta «beste aurrerapen batzuk» onartzeko ere adostasun bera lortu beharko dela erantsi du.
Aizpuruak erantzun argia eman dio ondoren Sanchezi: «Ez dugu denborarik: bada garaia erabakitzeko lege hauek onartu nahi dituzun hitzeman zenuen terminoetan». Azken hilabeteotan sarritan esan diote EH Bilduri «ezinezkoa zela» ezartzea gobernuari eskatu dizkion neurriak, koalizio abertzaleko bozeramaileak azaldu duenez; bada, azkenean, eskaera horiek onartu direla gogoratu du. «Fortuna handien, bankuen edo konpainia elektrikoen gaineko zerga ezartzea, argindarraren prezioa mugatzea... ezer ez zen posible, gure bultzadarekin posible bihurtu genuen arte».
Orain, Etxebizitza Legea onartzeko beharra bere gain hartzeko esan dio EH Bilduren Kongresuko eledunak Espainiako Gobernuari, eta mozal legea «behingoz» indargabetzeko: «Egin ezazu, eta, ez izan zalantzarik, bide horretan lanean jarraitzeko prest aurkituko gaituzu». |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220208/onkologia-erradioterapikoaren-kontsultak-onkologikoan-izanen-dira-astelehenetik-aurrera.htm | Gizartea | Onkologia erradioterapikoaren kontsultak Onkologikoan izanen dira astelehenetik aurrera | Orain arte Donostia ospitalean egon da zerbitzua, eta pazienteen lehenbiziko bisitak eta azterketak egiten dira bertan. | Onkologia erradioterapikoaren kontsultak Onkologikoan izanen dira astelehenetik aurrera. Orain arte Donostia ospitalean egon da zerbitzua, eta pazienteen lehenbiziko bisitak eta azterketak egiten dira bertan. | Osakidetzak jakinarazi duenez, osasun zerbitzu horren eta Onkologikoaren artean hitzarmena sinatu zenetik lanean ari dira aldaketa «eraginkorra» izan dadin, baita pazienteek «eredu eta helburu bakarrean bildutako zerbitzua» izan dezaten ere. Hori lortzeko pausoetako bat izanen da, hain zuzen, orain arte Donostia ospitalean zeuden onkologia erradioterapikoaren zerbitzuko jardueretako batzuk Onkologikora pasatzea.
Kanpo kontsultak, adibidez, Onkologikoko bigarren solairuan izanen dira datorren astelehenetik aurrera. Pazienteen lehenbiziko bisitak eta azterketak egiten dira jarduera horren bidez. Aldaketa horren helburua da eritasun onkologikoak dituzten pertsonei eskaintzea «arreta bikaina, zintzoa, jasangarria eta etengabeko hobekuntza ikuspegiarekin».
Aldaketa horiek guztiak datozen egunetan jakinaraziko zaizkie pazienteei, euren kontsulten leku eta ordutegi berriekin batera. Kontsulten kokapena aldatuko bada ere, pazienteak artatuko dituzten profesional taldeak orain artekoak izanen dira, ia kasu guztietan. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220209/errusiak-jakinarazi-du-zerealen-esportazioen-akordiora-itzuli-dela.htm | Mundua | Errusiak jakinarazi du zerealen esportazioen akordiora itzuli dela | Moskuk esan du «idatzizko bermeak» jaso dituela Ukrainako armadak ez dituela itsas korridoreak «helburu militarretarako» erabiliko. | Errusiak jakinarazi du zerealen esportazioen akordiora itzuli dela. Moskuk esan du «idatzizko bermeak» jaso dituela Ukrainako armadak ez dituela itsas korridoreak «helburu militarretarako» erabiliko. | «Nahikoa» berme dituela argudiatuta, Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du zerealen esportazioen akordiora itzuli dela eta, beraz, gaurko eguerditik aurrera operazio horietan parte hartuko duela berriz ere. NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen bitartekaritzari esker aldatu du iritzia Vladimir Putin Errusiako estatuburuak, Defentsa Ministerioak azaldu duenez, «idatzizko bermeak» jaso baitituzte Ukrainak ez dituela itsas korridoreak «helburu militarretarako» erabiliko.
Moskuk iragan larunbatean eten zuen hitzarmena, Ukrainari leporatu baitzion bere itsas armadaren kontrako eraso bat egitea Sebastopolen, Krimean —besteak beste, itunaren parte zen minak detektatzeko ontzi bati—. Argudiatu zuenez, bonbardaketa horien ondorioz, ezinezkoa zen merkataritza itsasontzien segurtasuna bermatzea, eta, beraz, akordio hori ezartzeari utzi zion, behin-behinean.
Hitzarmenaren beste sinatzaileek, ordea, aurrera jarraitu zuten, eta zerealez beteriko zenbait ontzi Ukrainatik atera dira egunotan ere; horiek aztertzeaz arduratzen den Istanbulgo Koordinazio Zentroak, gainera, lanean jarraitu du, Errusiako ordezkaritzaren parte hartzerik gabe. Denera, uztail amaieran ituna adostu zenetik hona, bederatzi milioi tona labore baino gehiago atera dira Ukrainatik mundura, eta, NBEren idazkari nagusi Antonio Guterresen arabera, horrek 10 milioi lagun pobreziatik «salbatu» ditu.
Errusiako Defentsa Ministerioak zera azaldu du jarrera aldaketaz: «Posible izan da beharrezko idatzizko bermeak jasotzea Ukrainaren partetik: korridore humanitarioa eta Ukrainako portuak ez dituela erabiliko Errusiako Federazioaren kontrako operazio militarrak egiteko. Errusiako Federazioak uste du orain jasotako bermeak nahikoa diruditela, eta akordioa ezartzeari ekingo dio». Hala, Amir Abdulla NBEren akordiorako arduradunak pozez hartu du Moskuren erabakia, eta Turkiari eskerrak eman dizkio bitartekari lanak egiteagatik.
Errusiako Gobernuaren iragarpenaren aurretik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atzo gauean esan zuen laboreak esportatzeko korridoreak «luzera begirako babes sinesgarria» behar duela, eta Putini ohartarazi zion munduaren arbuiatzea jasoko zuela jarrera aldatuko ez balu.
Ituna uztailaren 22an adostu zuten, eta azaroaren 19an amaituko da. Berez, aldeetako inork kontrako argudiorik ez badu, espero da arazorik gabe luzatuko dutela; are gehiago, kontuan harturik Errusiak jarrera aldatu duela, eta itunean parte hartzeari ekin diola berriz ere. Halere, Moskuk kezkak helarazi ditu bere elikagaien eta ongarrien esportazioen egoeragatik, eta horiek hizpidera ekarriko ditu hitzarmena berritzeko negoziazioetan.
Hesi bat Kaliningradeko mugan
Poloniako Defentsa ministro Mariusz Blaszczakek jakinarazi du hesi bat eraikitzen hasi direla Errusiarekiko mugan, uste baitute Moskuk migrazioa erabili nahi duela bere herrialdea «desegonkortzeko».
Duela gutxi, Ekialde Hurbila eta Afrika iparraldea Kaliningrad eskualdearekin (Errusia) lotzen dituen hegaldi batzuk hasi dira, eta, hori argudio hartuta, Blaszczakek esan du beharrezkoa dela iparraldeko «mugako segurtasuna handitzea». Poloniako Defentsa ministroaren arabera, hesia behin-behinekoa izango da, 201 kilometro ingurukoa eta 2,5 metroko garaiera izango du.
Varsoviak iragan astean eman zuen eraikuntza horretarako asmoen berri. Hori ikusirik, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak «ergelkeriatzat» jo zuen, eta erantzun zuen «langa guztiak erori egiten direla».
Duela urtebete inguru, larrialdi egoeran egon zen Polonia, hainbat migratzaile mugan elkartu baitziren Europako Batasunean sartzeko. Ekialde Hurbileko bidaia agentzien laguntzarekin, turista bisak jasota iristen ziren Bielorrusiara, eta, Europako Batzordearen ustetan, Minskek laguntza eman zien bi estatuen arteko mugara ailegatzeko.
Gertakari horrek krisi bat eragin zuen bi herrialdeen artean, eta Varsoviak Bielorrusiarekiko mugan hesi bat eraikita erantzun zuen, migratzaileek sarrera debekatzearekin batera. Orain, uste du Errusiak estrategia bera erabil dezakeela. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220210/kazetarien-aurkako-krimenak-zigorrik-gabe-ez-uzteko-eskatu-dute.htm | Bizigiro | Kazetarien aurkako krimenak zigorrik gabe ez uzteko eskatu dute | Kazetarien Aurkako Krimenen Zigorgabetasuna Amaitzeko Munduko Eguna da gaur, eta Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak eta zortzi herrialdetako zortzi fiskalek adierazpen bat sinatu dute. | Kazetarien aurkako krimenak zigorrik gabe ez uzteko eskatu dute. Kazetarien Aurkako Krimenen Zigorgabetasuna Amaitzeko Munduko Eguna da gaur, eta Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak eta zortzi herrialdetako zortzi fiskalek adierazpen bat sinatu dute. | Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak eta zortzi herrialdetako zortzi fiskalek adierazpen bat sinatu dute. Sinatzaileek hamar konpromiso hartu dituzte, kazetarien aurkako krimenen egileak auzitara eramateko helburuarekin. «Fiskalen ekimena oinarrizko baldintza izango da, kazetarientzat eremu libre eta segurua izateko», dio adierazpenak. Adierazpena sinatu duten fiskalak herrialde hauetakoak dira: Mexiko, Brasil, Gambia, Kongo, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Erresuma Batua, Eslovakia eta Serbia.
Unescok Kazetarien Aurkako Krimenen Zigorgabetasunari Amaiera Emateko Munduko Eguna izendatu zuen, Malin 2013ko azaroaren 2an hil zituzten Ghislaine Dupont eta Claude Verlon kazetariak gogoratzeko. Gaiaren inguruko kontzientzia zabaldu nahi du Unescok, eta zenbait herrialdetako justizia erakundeak mobilizatu.
Mugarik Gabeko Kazetariek salatu dutenez, 2010etik gaur arte mila kazetari eta hedabideetako langile baino gehiago hil dituzte; 2016tik, 118 kazetari desagertuta daude. Unescok eman dituen datuen arabera, bestalde, kazetarien aurkako hilketen hamarretik bederatzi zigorrik gabe gelditzen dira. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220211/eh-bilduk-dio-jaurlaritzaren-aurrekontuek-ez-dutela-balio-aro-aldaketarako.htm | Politika | EH Bilduk dio Jaurlaritzaren aurrekontuek ez dutela balio «aro aldaketarako» | EAJk argitu du ez dagoela «a priorismorik» aurrekontuen negoziazioan, eta oposizioari «erantzukizuna» eskatu dio aurrekontuak onartzeko. | EH Bilduk dio Jaurlaritzaren aurrekontuek ez dutela balio «aro aldaketarako». EAJk argitu du ez dagoela «a priorismorik» aurrekontuen negoziazioan, eta oposizioari «erantzukizuna» eskatu dio aurrekontuak onartzeko. | Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuen negoziazioaren abiapuntuak zehaztu dituzte Eusko Legebiltzarreko bi alderdi nagusiak, EAJ gobernuko kide nagusiak eta EH Bildu oposizio nagusiak. Koalizio abertzaleak argi utzi du ez dituela Jaurlaritzaren kontuak babestuko bere horretan, «kontserbadoreak eta kontinuistak» direlako, besteak beste.
Leire Pinedo legebiltzarkideak azaldu du Iñigo Urkullu lehendakariaren gobernuak «betiko eskemari jarraitu» diola, «anbizio eta ausardiarik gabe, etorkizuna prestatzeko inolako planteamendurik gabe». Pinedok esplikatu du «aro aldaketa» batean murgilduta dagoela euskal gizartea, eta «honaino ekarri gaituzten politiketan norabide aldaketa behar dela kontuan hartu gabe» diseinatu dituela gobernuak datorren urterako aurrekontuak. EH Bilduko legebiltzarkideak azpimarratu du «etorkizuna baldintzatzeko erabakiak orain» hartu behar direla, eta «etorkizuna prestatzeko aukera hori baliatzeari uko egitea» egotzi dio Jaurlaritzari: «Ematen du gobernuari berdin diola zer gertatzen den; dela pandemia bat, dela inflazioaren igoera, aurrekontuek beti eskema bera dute».
EAJren ikuspegia
Oso bestela ikusten ditu EAJk Jaurlaritzak plazaratu dituen aurrekontuak. «Aurrekontu on batzuen aurrean gaude, unean uneko larrialdiei eta herri gisa datozen urteetan izango ditugun erronkei erantzuten dietenak». Diseinu horretan, ibilbide orri argi bat dagoela esan du Itxaso Berrojalbiz legebiltzarkideak: «Zerbitzu publikoak indartzea, jarduera ekonomikoa dinamizatzea eta enplegurako aukera berriak sortzea».
Gaur, bihar eta etzi, Jaurlaritzako sailburuek agerraldia egingo dute Eusko Legebiltzarrean, datorren urterako sailen kontuak aletzeko, eta krisi aro baterako aurrekontuak negoziatzeko esparrua ireki da jadanik. Alderdi jeltzalearen ustez, aurrekontu horiek «palankarik onena dira krisi ekonomiko eta finantzarioak uzten dizkigun larrialdiei erantzuteko».
Hala, aurrekontuak babesteko «sobera daude arrazoiak», EAJren ustez, eta oposizioko taldeei dei egin die «errealismoko ariketa politiko bat egiteko». Gobernua osatzen duen alderdi nagusiak «lankidetza eta akordiorako espirituarekin» ekingo dio aurrekontuen negoziazioari, «apriorismorik gabe». «Gizarteak akordioak eskatzen dizkigu, eta gure taldea ez da a priorismoarekin abiatzen. Taldeen borondatean egongo da aukera hori aprobetxatzen jakitea eta beren ekimenak ere gauzatzen saiatzea. Modu konstruktiboan jokatzeko eskatzen dizuet, guk ahalegin guztiak egingo baititugu aurrekontu honek dagoeneko dituenak baino babes gehiago lortzeko», adierazi du Berrojalbiz legebiltzarkideak.
Azken abisu bat ere eman du jeltzaleak, gogorarazi baitu Jaurlaritzaren gehiengo osoak ziurtatzen duela proiektua izapidetzea eta, ondoren, behin betiko onartzea, abenduaren 23an. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220212/ane-elordi-izango-da-korrikaren-koordinatzailea.htm | Gizartea | Ane Elordi izango da Korrikaren koordinatzailea | 2013tik kargu horretan izan den Asier Amondo ordezkatuko du. | Ane Elordi izango da Korrikaren koordinatzailea. 2013tik kargu horretan izan den Asier Amondo ordezkatuko du. | Lekuko aldaketa egin du Korrikak, eta koordinatzaile berria izango du: Ane Elordi (Zornotza, 1991). Hala erabaki zuen AEK-k, azken batzar nagusian. 2013tik karguan egon den Asier Amondo (Laudio, 1969) ordezkatuko du Elordik. AEKn jarraituko du Amondok, «beste eginkizun batzuetan», AEK-k berak jakinarazi duenez.
Kazetaritzan lizentziaduna da Elordi, eta 2015etik dabil AEKn. Hainbat lan egindakoa da bertan, irakasle izateaz gain: barnetegietan, Berbalagun egitasmoan, komunikazioan. Esaterako, Korrikaren azken aldian komunikazio lantaldeko kide izan zen, eta furgoneta gidaria aurrekoan.
Gogotsu hartu du ardura berria Elordik, aldaketaren berri emateko publikatutako bideoan adierazi duenez: «Korrika da Euskal Herriak daukan egitasmo handienetako bat. Zergatik? Bada, euskararen mugak baino ez dituelako, eta kolore eta iritzi askotako jendea biltzen duen egitasmo bakarrenetakoa delako. Ni neu horren gidari izatea ohorea da. Talde handia dago atzetik, eta gogotsu heltzen diot erronka honi». Korrikara «haize freskoa, gaztetasuna eta beste ikuspuntu bat» eramaten ahaleginduko dela ere nabarmendu du.
2024ko martxoaren 14tik 24ra egingo dute 23. Korrika. Aurtengoak izan duen «dimentsio erraldoia» kontuan hartuta, hurrengoa ere antzerakoa izango dela aurreikusten dutela azaldu du Elorduik, eta erronka nagusia dela horri «tamaina hartzea eta patxadazko antolaketa bat egitea». Hala ere, Korrikak bistaratutako indarra hamar eguneko lasterketatik kanpo ere baliatu beharra azpimarratu du: «Euskal Herri osoa zeharkatzen duen uholde horren indarra balia dezagun Korrika batetik bestera lanean jarraitzeko eta euskara kalean presente egoteko». |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220213/netanyahuren-aldeko-blokeak-gehiengo-osoa-berreskuratu-du-behin-behineko-emaitzen-arabera.htm | Mundua | Netanyahuren aldeko blokeak gehiengo osoa berreskuratu du, behin-behineko emaitzen arabera | Lehen ministro ohiaren aldeko blokeak 65 eserleku lortu ditu Israelgo hauteskundeetan. Botoen %15,7 zenbatu gabe dago oraindik. | Netanyahuren aldeko blokeak gehiengo osoa berreskuratu du, behin-behineko emaitzen arabera. Lehen ministro ohiaren aldeko blokeak 65 eserleku lortu ditu Israelgo hauteskundeetan. Botoen %15,7 zenbatu gabe dago oraindik. | Atzo egin zituzten Israelgo hauteskundeak, eta, behin-behineko emaitzen arabera, Benjamin Netanyahu lehen ministro ohia (1996-99 eta 2009-2021) agintera itzuliko da, hura babesten duen eskuineko blokeak eskuratu baitu Knesseteko —herrialdeko parlamentuko—eserlekuen gehiengoa. Botoen %85,9 zenbatuta, 32 eserleku eskuratu ditu Netanyahuren Likud alderdiak, eta, babesa adierazi dioten gainerako alderdiekin, 65 eserleku ditu bere alde lehen ministro izandakoak —gehiengo osoa eskuratzeko parlamentuko 120 eserlekutik 61 lortu behar dira gutxienez—. Izan ere, Sionismo Erlijiosoa eskuin muturreko koalizioak 14 eserleku lortu ditu; eta Xas eta Tora Judaismo Batua alderdi ultraortodoxoek, berriz, 11 eta 8 eserleku eskuratu dituzte, hurrenez hurren.
Aurkako blokean, Yair Lapid jarduneko gobernuburuaren Yesh Atid alderdi «zentristak» jaso du boto gehien, 24 parlamentarirekin. Netanyahuren aurkakoen artean eserleku gehien eskuratu dituen bigarren indarra Batasun Nazionala koalizioa da, 12 eserlekurekin. Zentro-eskuineko Urdina eta Zuria eta Itxaropen Berria alderdiek osatzen dute. Netanyahuren aurka dauden beste lau alderdik ere eskuratu dute ordezkaritza; besteak beste, Alderdi Laboristak eta Zerrenda Arabiar Batuak. Agintea berreskuratu lezakeen lehen ministro ohiak 55 parlamentari ditu, behin-behineko emaitzen arabera, bere aurka.
Dena den, falta diren botoak zenbatzean, eserlekuen banaketa alda liteke. Izan ere, ganberan sartzeko baldintza da gutxienez botoen %3,25 eskuratzea, eta, langa hori gaindituz gero, lau ordezkari eskuratzen dituzte automatikoki. Meretz alderdi ezkertiarrak eta Balad alderdi arabiarrak ez dute eserlekurik bereganatu oraindik, ez dutelako parlamentuan sartzeko baldintza hori bete oraindik. Ez dabiltza urrun, ordea: Meretzek botoen %3,19 eskuratu du, eta Baladek, berriz, %3,04. Auzo arabiarretako botoak zenbatzea falta da, eta ganberan sartzeko langa gaindi lezakete behin betiko emaitzekin.
Bihar arratsaldean emango dute behin betiko emaitzen berri. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.