date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220214/confebask-migrazioa-bai-mila-esker.htm | Iritzia | Confebask: migrazioa bai, mila esker | Confebask: migrazioa bai, mila esker. | Bistan da nire aurreko artikuluak zalaparta sortu duela bazter ugaritan, eta gai honetan dauden desadostasun eta iritzi kontrajarriak azaleratu. Orain, iritziak emateagatik Voxekoak al gara? Ba al dago ezer eskuin muturrekoagorik, eztabaidak deskalifikazioekin etetea baino? Ongi etorriak izan bitez kritikak, baita jaso ditudan irainak ere —hauek, Chavezek zioen bezala, «ni las ignoro»—, baina artikuluak izan zitzakeen forma probokatzaileak, ni bezalako nafar basati bati dagozkio, eta ez gaituzte gaiaren muinetik aldendu behar:
Bat: emigrazio behartua, erbeste guztiak bezala, tragedia bat da, ekidin beharrekoa; emigratuarekiko elkartasunak gaitzaren errotiko salaketarekin batera joan behar du, XIX. mendean esklaboen salerosketari aurre egin zitzaion indar berarekin aurre eginez.
Bi: migrazio masiboa elite kapitalistek beren interesetarako sustatzen duten zerbait da (mila esker, Confebask, nire lintxamenduaren egun berean hau argi uzteagatik). Eta hiru: ezkertiar zintzoek kapital handiaren diskurtsoa irentsi dute, batzuk pasio handiz defendatu ere, egunotan ikusi dugun bezala. Emigratzaile behartuen semea eta biloba naiz, eta badakit zertaz ari naizen. Nahikoa da bi amona atzera egitea ikusteko, azken karlistaldiaren ondoren, Nafarroako herriak bolborategi bat zirela, eta agintari liberalek laguntza eskatzen zutela erregimen kapitalista berriaren eta haren ondorioen aurkako matxinadak saihesteko: kintak, lur komunalaren lapurreta... Cisnerosek XVI. mendean Nafarroa konkistatu ondoren iradoki zuen bezala, nafartarrak Espainiako probintzietan edo kolonietan sakabanatzeko ahotsak entzun ziren. Batzuk Itsasoz Haraindira abiatu ziren, baina askoz gehiagok mendietara itzultzeko mehatxua egiten zuten, mendean enegarren aldiz. Gobernadoreek doako trenen azenarioa eskaini zuten Bizkaiko meatzeetarantz joateko, edo militarraren makila, hura aski ez zenean. Tafallatik 400 mutil eskatu zituzten, gizonezko biztanleria osoaren %30 kasik. Meategietan lanaldi amaigabeak zituzten zain, baldintza osasungaitzak, barrakoietan pilaketak... Espainiar immigrazio masiboa baino lehen, nafarrak izan ziren burdinazko zulo haiek zulatzen lehenak. Historiaren ironiak, urte gutxi batzuk lehenago Somorrostron liberalismoa garaitzear egon ziren jornalariak, hara itzultzen ziren beharturik, beren enpresa gorrotagarrietan lan egitera —orduko Confebask—, fusil errebelde harroa pikotxarekin trukatuz. Odoluste harekin hasi zen egungo euskal metaketa kapitalista. Nekazari jornalari haien birmoldaketa, ezkerreko langile bihurturik, berehalakoa izan zen, eta Perezaguaren atzetik joan ziren, lehenago Radica-ri jarraitu zioten suhartasun berberaz. Alta, gehienak Ameriketara bideratu zituzten, tartean nire birraitonak eta aitonak. Jotak kantatu beharrean, gaur egun argentinar tangero bat izango nintzateke, baldin eta herriminak ene ama itzultzera behartu ez balu. Espainiar estatu liberalaren manu militari zentralizazioa, Txile edo Argentinakoarekin batera etorri zen, eta 1885era arte, itsasontzietatik jaitsi berria zen hango liberalismoa, basamortuko gerran buru-belarri aritu zen, europar estiloko bere batasun nazionala osatzeko. Eta ikustekoa zen nola euskal herritarrak, beraien herrialdean lur eta askatasunik gabe geratu ziren haiek, foruak eta lurrak panpa, txarroa edo maputxeei kentzeko erabiltzen zituzten. Asko aberastu eta gizendu egin ziren, ikusi besterik ez dago euskal abizenen ugaritasuna oligarkia haien artean. Ez dira garai bateko ipuinak: berrogei nazio indigena haien bilobak auzunerik txiroenetan pilatzen dira gaur egun, eta Buenos Aires geldiarazten duten mobilizazio handietan ikus ditzakegu, beraien danbor, kanpaldi eta arrantxo herrikoiekin: aurpegi indigenek eta mestizajeek adierazten dute, esplotazio ekonomikoarekin batera, arraza, hizkuntza eta nazio esplotazioa nola bateratzen den. Estatu liberalak nagusitu eta berrehun urtera, jatorrizko herriek zutik jarraitzen dute, Amerikan eta Euskal Herrian. Emigrazio masiboa erabiltzen segitu zen frankismoan, kapitala pilatzen jarraitzeko eta, bide batez, Euskal Herriko eta Kataluniako separatismoa ekiditeko. Gogoan dut, 1960ko hamarkadaren amaieran, ELA sindikatuak gobernuaren barne-zirkular bat banatu zuela esparru klandestinoetan (mila esker, Aranbarri), ETAren inguruko asaldura sozialak zekarren arriskuaz ohartarazteko eta etorkin elkartetxeetan inbertitzeko, desberdin izateari eusteko eta emigrante espainiarrak euskal ezkerrarekin kutsatzetik babesteko. Zorionez, ezker abertzalearen diskurtso integratzaileak —gogora ditzagun Txiki edo Argala— borroka independentistari immigrazio haren geruza ez gutxi gehitzea ekarri zuen. Gaur egun, gizon-emakumeen trafikoak aurrera jarraitzen du, gure kapital handiak bultzatuta. Nire artikuluagatik liskar betean, Confebaskek adierazpen batzuk egin zituen, nire kontrako asko zoriontsu egingo zituztenak: jaiotza-tasa txikia dela eta, eta gure ongizateari eutsi ahal izateko, datozen 30 urteetan, EAEko hiru probintzietan 400.000 langile berri eta 140.000 gehiago beharko direla gure hazkundea sendotzeko. Horretarako, Confebaskek pertsonen etorrera erraztearen aldeko apustua egiten du, «behartsuenei laguntza ematea alde batera utzi gabe», eta «ihes egiten dutenei edo babesa bilatzen dutenei elkartasuna eskainiz». Zein eskuzabalak diren gure kapitalistak! Bitxia bada ere, sareetan jipoitu nautenak, kritikatu egin nauten nire lagun politikoki-zuzenak barne, isilik geratu dira humanismoaren zelofanez bildutako Confebasken plan basati hauen aurrean. Espero dut isiltasun hori onarpena ez izatea, bestela Panpara itzuliko bainaiz, aitona Jose Mariak landatu zuen onbuaren arrimura. | |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220215/irati-filmaren-barrukoak-erakusten-hasi-da-ramon-agirre-aktorea-berrian.htm | Bizigiro | 'Irati' filmaren barrukoak erakusten hasi da Ramon Agirre aktorea BERRIAn | Film epiko eta fantastikoan lan egin du antzezleak, eta horretan gertaturiko pasadizoen eta bere burutazioen berri emango du, gaurtik aurrera, egunez egun argitaratuko den blog batean | 'Irati' filmaren barrukoak erakusten hasi da Ramon Agirre aktorea BERRIAn. Film epiko eta fantastikoan lan egin du antzezleak, eta horretan gertaturiko pasadizoen eta bere burutazioen berri emango du, gaurtik aurrera, egunez egun argitaratuko den blog batean | Ramon Agirre aktoreak lan egin du Paul Urkijok zuzenduriko Irati filmean, eta grabaketan gertaturiko pasadizoak kontatuko ditu, gaurtik aurrera, BERRIAn, horretarako propio sorturiko Gure Zerak blogean.
Grabazioan kaier bat aldamenean eduki du beti aktoreak, eta horretan idazten joan da gertaturikoak, edo bere buruan ibilitako hausnarketak.
Joan zen astean aurkeztu zuten filma Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren astean. VIII. mendean eta nafar Pirinioetan gertatzen da istorioa, eta euskal mitologiako pertsonaiak dira protagonistetako batzuk, pertsonaia historikoekin nahastuta. Borroka eszena ugari ditu filmak, eta horrek grabatzerakoan gertaturiko ezusteak eta bestelakoak kontatuko ditu Agirrek, besteak beste.
Apaizarena egiten du Agirrek filmean, eta latinezko esaldiak euskarazkoekin tartekatzen ditu. Urkijoren Errementari filmean Luziferrena egin zuen aktoreak.
Filma urriaren 9an estreinatu Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian, Sitgesen, eta bi sari handi jaso zituen: ikusleen saria eta efektu berezirik onenen saria.
Lehen ere, kaieren bidez kontatu izan ditu Agirrek bere lanean eginikoak eta hausnarturiko. Iazko martxoan, esaterako, La casa de papel telesaileko bosgarren sasoia grabatzen bizitakoen berri eman zuen, orduan ere BERRIAn. Benjamin pertsonaia jokatu zuen Agirrek.
«Idaztea ariketa polita da, eta nire buruan ordena pixka bat egiten laguntzen dit. Gehiagotan egin beharko nuke», esan zuen orduan. Aktore izateaz gain, aritu izan da idazle gisa, batez ere antzerkirako.
Orduko hartan, aktore euskaldunen batetik bestera eginiko lan erromesaldien berri eman zuen, Donostiatik Madrilera eta atzera. «Burutazio eta bihoztazioak» idatzi zituen orduan, esan zuenez. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220216/nerea-isasi-izanen-da-gipuzkoako-aldundiko-berdintasun-zuzendaria.htm | Gizartea | Nerea Isasi izanen da Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendaria | Eibarkoa (Gipuzkoa) da, irakasle ikasketetako diplomaduna da eta Psikopedagogiako lizentziaduna. | Nerea Isasi izanen da Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun zuzendaria. Eibarkoa (Gipuzkoa) da, irakasle ikasketetako diplomaduna da eta Psikopedagogiako lizentziaduna. | Nerea Isasi izanen da Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendari berria. Miren Elgarresta ordezkatuko du, hura Emakundeko zuzendari izendatu berri baitute. Eider Mendoza bozeramaileak adierazi duenez, Isasi Eibarkoa da (Gipuzkoa); irakasle ikasketetako diploma du, eta Psikopedagogiako lizentzia. Hamabost urtez hezkuntza publikoan lan egin du, eta azkeneko zazpiak lanbide heziketan eman ditu. Berdintasunari buruzko goi maila ezartzen lagundu zuen Isasik, eta irakasle izan zen bertan.
Mendozak nabarmendu du Berdintasun Zuzendaritzak orain arte egindako lana «erabakigarria» izan dela, eta Gipuzkoan «lortutako aurrerapenak sendotzen» lagundu duela. «Hemendik aurrera, Isasiren zuzendaritzapean, seguru nago horrela izango dela», adierazi du Mendozak.
Mendozak erran du, gainera, kargu horren izendapena «oso garrantzitsua» dela. «Europan desberdintasun maila txikienak dituzten lurraldeen artean kokatu nahi dugu Gipuzkoa, eta, bide horretan, desberdintasunari aurre egin nahi diogu bere alderdi guztietatik: sozialetik, ekonomikotik, linguistikotik, eta baita genero ikuspegitik ere», gehitu du. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220217/elkarrek-jasoko-du-gipuzkoako-urrezko-domina.htm | Kultura | Elkarrek jasoko du Gipuzkoako Urrezko Domina | Gipuzkoako Foru Aldundiak euskal kulturaren sustapenean egindako lanagatik emango dio bere sari gorena Elkar Fundazioari. | Elkarrek jasoko du Gipuzkoako Urrezko Domina. Gipuzkoako Foru Aldundiak euskal kulturaren sustapenean egindako lanagatik emango dio bere sari gorena Elkar Fundazioari. | Mende erdia ospatzen ari da aurten Elkar, eta urtemugarekin bat heldu da berria: Gipuzkoako Foru Aldundiak 2022ko Urrezko Domina hari ematea erabaki du, sorreratik «euskararen eta euskal kulturaren sustapenean eta garapenean» egin duen lanaren aitorpen gisa. Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak gaur goizean zehaztu duenez, abenduan egingo dute saria emateko ekitaldia, erakundearen Donostiako egoitza nagusian.
Sortzaile taldeko lau kidek berriki kontatu diote BERRIAri nola izan ziren Elkarren hastapenak. 1972an ekin zioten; hogei gazte elkartu ziren, aurrena Baionan, handik bi urtera Hegoaldeko beste hogei batu ziren proiektura, eta hala hasi zen mamitzen, apurka, euskal kulturaren ekosisteman eragile erabakigarri bihurtu den enpresa. Hastapen haiek oroitu ditu, hain justu, Mendozak, eta sorreratik «askotariko ideologia politikoetako kideak» bildu izana txalotu du. Nabarmendu du, halaber, hasieratik liburuaren kate osoaz arduratu izan dela Elkar —argitaletxea, salmenta eta banaketa—, eta, gaur egun, liburu eta diskoen ekoizpenean aritzeaz gainera, bestelako proiektuak ere sustatzen diharduela. Ekintza horiek guztiak fundazioaren aterkipean egiten direla, eta, beraz, irabaziak euskal kulturan berrinbertitzen direla azpimarratu du bozeramaileak.
Ikusi gehiago: «Atzerako bueltarik gabeko errealitatea ez dugu oso urruti»
Gipuzkoako Foru Aldundiak 1982. urteaz geroztik ematen du Urrezko Domina, eta askotariko talde zein norbanakoak saritu dituzte ordutik hona. Horien artean daude Jose Miguel Barandiaran, Manuel Lekuona, Euskaltzaindia, Jorge Oteiza, Menchu Gal, Arrasateko kooperatiben mugimendua, Xabier Arzalluz, Mikel Laboa, Ramon Saizarbitoria eta Jakin taldea, besteak beste. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220218/deklaratzen-hasi-dira-martxoko-ikasle-greban-gasteizen-atxilotutako-gazteak.htm | Gizartea | Deklaratzen hasi dira martxoko ikasle greban Gasteizen atxilotutako gazteak | Urtarrilera bitartean deklaratuko dute Gasteizko Letren Fakultatean atxilotutako 34ek, Gedarrek zabaldu duenez. «Desordena publikoak» egitea egozten diete. EHUren arabera, 83.000 eurorainoko kalte materialak eragin zituzten. | Deklaratzen hasi dira martxoko ikasle greban Gasteizen atxilotutako gazteak. Urtarrilera bitartean deklaratuko dute Gasteizko Letren Fakultatean atxilotutako 34ek, Gedarrek zabaldu duenez. «Desordena publikoak» egitea egozten diete. EHUren arabera, 83.000 eurorainoko kalte materialak eragin zituzten. | Ertzaintzak 34 gazte atxilotu zituen joan den martxoaren 24an Gasteizen, IA Ikasle Abertzaleak antolakundeak hezkuntzako erreformen kontra egin zuen ikasle greban. Bada, atxilotuak hasiak dira epaile aurrean deklaratzen, Gedar atariak zabaldu duenez. Haren arabera, urriaren 21ean hasi ziren auzipetuak deklaratzen, eta urtarrilera bitartean egingo dute gainerakoek. Hurrengo saioa, azaroaren 11n izango da. Gedarrek ez du zehaztu haien kontrako zigor eskariak nolakoak diren, baina jakinarazi du «desordena publikoak» egitea eragozten dietela.
EHUko Gasteizko Letren Fakultatean izandako gertakarien harira ari dira deklaratzen auzipetuak. Goizean piketeak egin zituzten, eta Ertzaintzak, fakultatera sartu, eta hainbat ikasle atxilotu zituen. EHUko errektoretzak salatu zuen erakundearen hiru campusetan eraikinetan sartu zirela piketeak, eta «bereziki larritzat» jo zituen Arabako campusean eginiko ekintzak. Han, erakundearen arabera, «petardoak eta bengalak jaurti, hormetan pintadak egin eta eraikin horietako batzuen altzariak txikitu dituzte». Ekintza horiek «aringarririk gabe» gaitzetsi zituen, eta adierazi kalteen balorazio bat egiteari ekin diola erakundeak. Bada, balorazio hori egina du, Gedarrek zabaldu duenez. Atariaren arabera, 83.000 euroko faktura bat aurkeztu du errektoretzak. Horrez gain, 34 ikasleen kontrako diziplina prozedurak zabalik dituela zehaztu du Gedarrek, prozesu judiziala amaitu bitartean aplikatuko ez baditu ere.
IAk, aldiz, «astakeriatzat» jo zuen «pikete batzuengatik» 34 atxilotu egotea, eta, hori salatzeko, manifestazioa egin zuen Gasteizen. Gainera, gertakarien erantzule egin zuten EHUko Arabako errektoreordetza, «polizia unibertsitate barrura sartzea» baimentzeagatik. «Horrelako ekintza errepresiboak onartuz, gizartearen joera autoritarioan sakontzea ahalbidetu du errektoretzak», salatu zuen. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220219/nafarroako-gobernuak-janari-gutxiago-alferrik-galtzeko-2022-2027ko-agenda-onartu-du.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak Janari Gutxiago Alferrik Galtzeko 2022-2027ko Agenda onartu du | Agendaren helburua etxeetan eta produkzio kateetan sortzen diren elikagai hondakinak murriztea da | Nafarroako Gobernuak Janari Gutxiago Alferrik Galtzeko 2022-2027ko Agenda onartu du. Agendaren helburua etxeetan eta produkzio kateetan sortzen diren elikagai hondakinak murriztea da | Janari Gutxiago Alferrik Galtzeko 2022-2027ko Agendaren helburua da etxeetan eta produkzio kateetan sortzen diren elikagai hondakinak murriztea. Gaur onartu du Nafarroako Gobernuak. Zehazki, asmoa da pertsona bakoitzak sortzen dituen hondakinak erdira murriztea 2023rako –2020. urtea erreferentzia bezala hartuz–; baita 2023rako produkzio kateetako hondakinak %20 murriztea ere, 2020. urtearekin alderatuz.
Helburu horiek lortzeko, Agendak dio garrantzitsua dela erosketak egiteko orduan ohitura onak hartzea, eta erosi beharrekoa aldez aurretik antolatzea. Gainera, sei alorretan banatutako zenbait jarduera planteatu ditu: ezagutza sortzea; sentsibilizazioa, formakuntza eta dibulgazioa; ohitura onak sustatzea eta ildoen garapena; agente gakoekin akordioak; marko normatiboaren eta fiskalitatearen egokitzapena; ikerketa eta berrikuntza. Sei alor horien barnean hamabost ekintza planteatu dira.
Agendan diotenez, planteatutako helburuak erdiesten diren ala ez ikusteko, urtero eginen da azterketa. Agendak sei urte iraungo du, eta amaitzen denean, hura luzatzeko edo berrikusteko aukera egonen da. Itziar Gomez Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak azaldu du Agenda «estrategia berritzailea» dela Nafarroarendako. «Elikadura hondakina murriztea ingurumen, ekonomia, etika eta gizarte erronka da, eta, gainera, guztiontzako trantsizio bidezkoagoa lortzea du helburu», gehitu du Gomezek.
Elikadura hondakina
Trantsizio Ekologikorako Ministerioak zabaldutako datuen arabera, Nafarroan hiru elikagaietatik bat hondatzen da. Urte bakoitzeko, 115.000 elikagai tona botatzen dira zaborretara, eta horien %42 etxeetan hondatzen dira. Fruta, barazkia, eguneko ogia eta esnea dira gehien hondatzen diren elikagaiak, hurrenez hurren.
Egoera ikusita, Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Sailak eta Nafarroako Ingurumen Kudeaketa elkarteak kontzientziazio kanpaina bat antolatu dute Erosketak ez planifikatzea garesti ordaintzen dugu izenburupean. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220220/juanjo-egizabal-artista-hil-da.htm | Kultura | Juanjo Egizabal artista hil da | Haren hainbat eskultura daude Gasteizen; besteak beste, Ibiltaria izenekoa. Cicatriz taldearen Inadaptados diskoaren azala ere hark ondu zuen. 61 urterekin zendu da. | Juanjo Egizabal artista hil da. Haren hainbat eskultura daude Gasteizen; besteak beste, Ibiltaria izenekoa. Cicatriz taldearen Inadaptados diskoaren azala ere hark ondu zuen. 61 urterekin zendu da. | Logroñon (Errioxa, Espainia) jaio zen Juanjo Egizabal, 1961ean, baina gaztetan egin zuen Gasteizera, eta han bizi zen ordutik. Haren izena 1980ko hamarkadaren erdialdean hasi zen ezagun egiten hiriko kultur munduan, Udalak antolatzen zituen eskultura tailerren bidez. Hain zuzen, harena da Gasteizko lanik ezagunenetako bat, Arka plazan dagoen Ibiltaria. 3,5 metro luze da artelana, eta 1985. urteko eskultura tailerretan egin zuen artistak, beira zuntzez eta poliesterrez; lau urte geroago, brontzez moldatu zuten.
Askotariko materialak baliatu zituen bere lanetan, baita industria hondakinetako metalak ere. Hain zuzen, material horiekin osatu zuen Maratoi herrikoiari omenaldia eskultura (1984), tailerretan kide izan zuen Marco Ibañez de Mataukorekin batera. Haren beste hainbat eskultura daude Gasteizen zehar ikusgai.
Bestalde, Egizabalek punk musikarekin ere izan zuen harremana, eta horren lekuko da Cicatriz musika taldearen Inadaptados lehen diskorako egin zuen azala. Los Freaks taldeko kide izan zen, eta harenak dira Cicactrizek kantatzen zituen zenbait abestiren hitzak. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220221/putre-funts-baten-etxebizitza-okupatu-dutenak-kanporatu-ditu-ertzaintzak-donostian.htm | Gizartea | Putre funts baten etxebizitza okupatu dutenak kanporatu ditu Ertzaintzak, Donostian | Azora funtsaren etxean sartu direnei sostengua adierazteko bildu diren herritarren kontra jo dute poliziek | Putre funts baten etxebizitza okupatu dutenak kanporatu ditu Ertzaintzak, Donostian. Azora funtsaren etxean sartu direnei sostengua adierazteko bildu diren herritarren kontra jo dute poliziek | Ertzaintza Donostiako Gros auzoan etxe bat okupatu duten bi pertsona kanporatzeko operazioa egiten hasi da 15:30 aldera. Azora putre funtsak erositako etxean sartu dira okupatzaileak, eta 20 bat herritar bildu dira haiei sostengua emateko.
Hainbat ertzain etxebizitzan zeudenekin hitz egitera igo dira, eta kalean bilduriko herritarretako bat identifikatu dute, argazkiak egiten ari zelakoan.
Ondoren, Ertzainek istiluetan erabiltzen dituzten kaskoak eta ezkutuak jantzi dituzte, herritarrak jarrera baketsuan bazeuden ere. Gero, herritarren kontra jo dute ertzainek, borrekin. Irutxuloko Hitza kazetako berriemaile bat ere kolpatu dute, borraz.
Azkenean, 16:30 aldera kaleratu dituzte etxebizitzan zeudenak.
Azora funtsak eskatuta, hainbat desjabetze eta kaleratze egin ditu Ertzaintzak azken hilabeteotan.
Martxoaren 16an, ondasunak jasotzeko tarterik utzi gabe kaleratu zituzten Ategorrieta auzoko etxebizitza bateko bi maizterrak. Tentsio uneak bizi izan ziren orduan ere, eta pertsona bat atxilotu zuten. Rosa Garcia Kaleratzeak Stop plataformako ordezkariak orduan esan zuenez, Azora bera zen etxegabetzearen «errudun bakarra». Donostiako Udalari galdegin zion Azora erakunde non grata izendatzeko.
Orduan ohartarazi zuten Azoraren beste hamar bat maizter ere arriskuan zeudela. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220222/zentro-ezkerra-batu-nahi-du-frederiksenek-danimarkako-gobernuan.htm | Mundua | «Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan | Agintari sozialdemokratak dena du aldeko bigarrenez jarraian lehen ministro izateko. Ezkerreko indarrekin soilik gobernatzeko aukera ere izan dezake. | «Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan. Agintari sozialdemokratak dena du aldeko bigarrenez jarraian lehen ministro izateko. Ezkerreko indarrekin soilik gobernatzeko aukera ere izan dezake. | Danimarkan, airean da zer gobernu mota izango duten hurrengo legealdian, baina hauteskundeetako emaitzek irabazle argi bat utzi dute: Mette Frederiksen sozialdemokrata. Hark izango du, bigarrenez jarraian, gobernua osatzeko ardura, dena baitu aldeko horretarako. Sozial Demokratak alderdiak azken bi hamarkadetan jaso duen babesik handiena lortu du atzoko bozetan, babesen %27,5 jasota. Frederiksenek kanpainan adierazi zuen «zentro-ezkerreko gobernu bat» jostearen aldekoa dela, eta horretan ahaleginduko da, nahiz eta ezkerreko indarrekin soilik gobernatzeko aukera ere izan dezakeen. Dimisioa eman du gaur, negoziazioak hasteko.
«Oso hunkituta eta harro nago», adierazi die lehen ministro ohiak jarraitzaileei, gaur goizaldean, emaitzak ezagutu ostean egin dituen lehen adierazpenetan. «Konfiantzazko boto handi bat da. Badakit zuetako batzuk zalantzak izan dituzuela». Frederiksenen gobernuak zailtasun handiak izan ditu, besteak beste, COVID-19aren pandemiak, inflazioaren gorakadak eta Ukrainako gerrak eraginda.
Hain justu, gobernuburu izandakoak hauteskundeak aurreratu behar izan zituen urri hasieran, zailtasun horiekin lotutako erabakiengatik. Bere gobernuko koaliziokide sozial-liberalek onartezintzat jo zuten gobernuaren kudeaketa ekonomikoa, eta salatu zuten pandemia garaian milioika bisoi hiltzeko neurria babes juridikorik gabe ezarri zuela.
Ezkerra, gehiengotik hurbil
Alderdi Sozial Liberalak zigor gogorra jaso du bozetan; 16 diputatu izatetik bederatzi izatera igaro da. Eta Frederiksenen indar sozialdemokratak zituenak baino bi gehiago eskuratu ditu —50—. Ezkerreko blokeak 87 parlamentari lortu ditu, guztira, eta gehiengo osotik —90 diputatu 179 kideko ganberan— oso hurbil gelditu da. Frederiksenek bloke horrekin gobernatu nahi izatera, nahikoa izango luke Groenlandiari eta Faroe uharteei dagozkien bina diputatuetako hirurekin akordioa lortzea, gobernua barrutik ala kanpotik babestu dezaten.
Baina buruzagi sozialdemokratak zeharkako koalizio baten beharraz ohartarazi du kanpainan, Moderatuak alderdia bilduko duena, argudiatuta nazioartean «egoera ziurgabea» denez ezinbestekoa dela batasun politikoa indartzea. «Danimarkan aurrerabidera ohitu gara urte askotan. Orain zailtasunak ditugu, gerra bat Europan, energia eskasia, inflazioa eta klima aldaketa. Krisiek elkarri eragiten diete», esan zuen atzo.
Zeharkako koalizio bat eratzeak ere oztopoak ditu, ordea. Ezkerreko indar gehienek esana dute nahiago dutela moderaturik gabeko koalizio gobernu bat. Gainera, ezkerreko blokean aliatu izan ahalko liratekeen lau alderdietako hiruk ohartarazi dute ez dutela Frederiksen babestuko gobernuak ez badio uko egiten asilo eskatzaileak Ruandako erregistro zentroetara bidaltzeko planari. Oztopoak oztopo, «ezker-zentroko» koalizioarena izango da Frederiksenek lehenetsiko duen aukera.
Negoziazioak Lars Lokke Rasmussen lehen ministro ohiarekin (2015-2019) hasiko ditu ziurrenik, Moderatuak alderdiko buruarekin. Rasmussenek iaz sortu zuen indarra, Alderdi Liberalarekin apurtuta. Frederiksenek bezala, zeharkako koalizio zabal bat babestu du hark ere hauteskunde kanpainako hitzaldietan.
Bozetako kolperik gogorrena Alderdi Liberalak jaso du. Zituen aulkietatik 23 galdu ditu, eta hogeirekin gelditu da. Aurten, gainera, Danimarkako Demokratak alderdia sortu du Inger Stojberg Immigraziorako ministro izandakoak. Haren indar berriak hamalau eserleku lortu ditu. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220223/enpresen-akzioak-erosteko-jaurlaritzaren-funtsak-300-milioi-izango-ditu-2023an.htm | Ekonomia | Enpresen akzioak erosteko Jaurlaritzaren funtsak 300 milioi izango ditu 2023an | ITP Aeroren %6 erosi ondoren, ez du baztertzen inbertsio gehiago egitea. Azpiazuk eskatu du Europako funtsen banaketa erkidegoen esku uzteko. | Enpresen akzioak erosteko Jaurlaritzaren funtsak 300 milioi izango ditu 2023an. ITP Aeroren %6 erosi ondoren, ez du baztertzen inbertsio gehiago egitea. Azpiazuk eskatu du Europako funtsen banaketa erkidegoen esku uzteko. | Eusko Jaurlaritzak Finkatuz funtsa sortu zuenean 300 milioi eurora iristeko helburua jarri zion bere buruari, eta hiru urte geroago beteko du hori, 2023ko aurrekontuetan beste 40 milioi jarrita. Funts horren xedea da enpresa handien akzio edota zorrak erostea, haiek «hemen errotuta jarraituko dutela eta euskal produkzio ehun osoan trakzio izaera izango dutela bermatzeko». Gaur egungo testuinguru «ezegonkorra» kontuan hartuta, funtsari beste bultzada indartsu bat ematea erabaki du Jaurlaritzak.
Hala jakinarazi du gaur Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak, bere departamentuko aurrekontuak aurkezteko legebiltzarrean eginiko agerraldian. Finkatuz funtsera joango dena izango da bere saileko diru sail nagusia (guztira, 138 milioiko aurrekontua izango du, iaz baino %7,4 gehiago). Erabakia bat dator urri amaieran Jaurlaritzak ITP Aeroren akzioen %6 erosteko egindako urratsarekin —ez dute jakinarazi guztira zenbat milioi izango diren—, eta irailean CAFen beste 17 milioi jartzeko erabakiarekin —akzioen 1,76 erosi zituen, eta %3a du guztira—. Horiei gehitu behar zaie Kaikun duen %7,3a.
Funtsa 2019ko apirilean sortu zuten, 160 milioiko kapitalarekin. 300 milioi eurora iristeko helburua beteta, litekeena da Jaurlaritzak beste inbertsio batzuei ekitea, Azpiazuk aitortu duenez, baina «diskrezioagatik» ez du xehetasunik eman nahi izan, eta bere sailaren beste diru sailak azaltzera mugatu da.
Horrekin batera, eta ohi duen moduan, Europako funtsen banaketa kritikatu du, eta bereziki Espainiako Gobernuaren jarrera; oso motel ari dela, dirua ez dela ehun produktibora iristen ari, eta banaketa erkidegoen esku utzi beharko lukeela adierazi du.
Azpiazurekin batera, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak ere aurkeztu du bere saileko aurrekontua: 849,8 milioi, iaz baino %9,3 gehiago. Gehiena (544 milioi) enpresa txiki eta ertainak laguntzeko martxan dauden 66 programetarako izango da. Beste diru sail nagusia (147,2 milioi) Energiaren Euskal Erakundeak kudeatuko du, energia garbien egitasmoetarako. Eta «proiektu estrategikoen» artean, Basquevolt autoentzako baterien gigafaktoriarako 14 milioi euroak nabarmendu ditu Tapiak.
Enplegua eta babes soziala
Idoia Mendia Lan eta Enplegu sailburuak ere aurkeztu ditu bere aurrekontuak: 1.107,8 milioi euro, %18,3 gehiago. Diru sailik handienak «gizarteratze egitasmoetarako» jarriko dira (663,8 milioi, +%53). IMV bizitzeko gutxieneko diru sarreraren transferentziak eragin du igoera handi hori —aurten eskualdatu da—. 173 milioiko aurrekontua izango du, baina Kontzertu Ekonomikoaren bidez finantzatuko da; alegia, Jaurlaritzak diru hori deskontatuko du Madrili urtero ordaintzen dion kupotik. DSBE diru sarrera bermatzeko errentak, berriz 312 milioiko aurrekontua izango du (+% 8,5); eta etxebizitzarako prestazio osagarriak, 80 milioikoa. Kopuru horiek aurreikusi ditu Jaurlaritzak, baina, eskubide subjektiboak direnez, eskatzaileen arabera gehiago ala gutxiago izan daitezke.
Gauza bea gerta daiteke enplegu eta prestakuntza politikekin. Espainian enplegu politika aktiboen eskubide subjektiboa arautuko duen legea izapidetzen ari dira, eta horrek Lanbide behartuko du pertsona guztien prestakuntza eta lan orientazioa bermatzera. Dena den, Mendiak azaldu duenez, %15 gehituko dira aurten horretarako aurreikusitako diru sailak. Horien artean honako hauek nabarmendu ditu: sektorerik maskulinizatuetan emakumeen prestakuntza laguntzekoak (3,5 milioi, +%75) eta gazteentzako Lehen Aukera programakoak (5,6 milioi, +%40). Kolektibo kalteberentzako programetara bideratutakoak bikoiztu egingo dira (15,7 milioi guztira).
Espainiako Espazio Agentzia
Aurrekontuen aurkezpenarekin batera, Jaurlaritzak jakinarazi du Espainiako Espazio Agentziaren egoitza Euskal Herrira ekarri nahi duela. Gaurko Gobernu Kontseiluan erabaki dute hautagaitza aurkeztea. Espainiako Gobernuak erakunde berria 2023an jarriko du martxan eta, hasteko, 500 milioi euroko aurrekontua izango du. Nafarroako Gobernuak ere agertu du hautagaitza aurkezteko asmoa, eta Andaluziako, Madrilgo eta Kataluniako gobernuek ere bai. Astelehenera arteko epea dute. Tapia sailburuak azaldu duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sektoreari lotutako «lehen mailako» azpiegitura zientifiko, teknologiko eta industrialak daude; besteak beste, Hegan aeronautika klusterrean biltzen diren 68 enpresa eta erakundeak. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220224/aitor-esnaola-berriz-espetxeratu-dute-auzitegi-nazionalak-hirugarren-gradua-baliogabetuta.htm | Politika | Aitor Esnaola berriz espetxeratu dute, Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetuta | Aste honetan atzera botatako bigarren gradu aldaketa da. Esnaolaren eta San Argimiroren gradu erregresioak salatu dituzte Donostian egindako mobilizazioan. | Aitor Esnaola berriz espetxeratu dute, Auzitegi Nazionalak hirugarren gradua baliogabetuta. Aste honetan atzera botatako bigarren gradu aldaketa da. Esnaolaren eta San Argimiroren gradu erregresioak salatu dituzte Donostian egindako mobilizazioan. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak atzera bota du Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak Aitor Esnaola preso legorretarrari (Gipuzkoa) emandako hirugarren gradua, eta gaur arratsaldean itzuli da Martuteneko kartzelara (Gipuzkoa). Jakinarazpen hori egin eta gutxira abiatu da Donostian Sare Herritarrak antolatutako manifestazioa. Etxera bidean, oztoporik ez lelopean, Esnaolaren eta Mikel San Argimiro euskal presoen gradu erregresioak salatu dituzte. Sarek adierazi du biek beharrezko baldintzak betetzen dituztela hirugarren graduan mantentzeko.
Esnaolak 11 urte baino gehiago egin ditu preso, eta 2020an bete zuen zigorraren erdia. Urte hartako urrian lekualdatu zuten Ocaña I kartzelatik (Espainia, 460 kilometro) Soriara (Espainia, 230 kilometro), eta iazko apirilean Euskal Herriratu zuten. Azkenik, Eusko Jaurlaritzak maiatzean onartu zuen haren gradu progresioa, Martuteneko tratamendu batzordeak hala proposatuta. Ordutik, zigorra etxean betetzen ari zen.
Aste honetan arrazoi beragatik Martuteneko espetxera itzuli behar izan duen bigarren euskal presoa da Esnaola. Etxeratek atzo jakinarazi zuen Mikel San Argimiro euskal presoaren hirugarren gradua ere atzera bota duela auzitegi berak, fiskaltzaren eskaerari men eginda. Azken hilabeteetan, Xabier Atristaini, Gorka Martinezi eta Iñaki Bilbao Gaubekari emandako hirugarren graduak ere atzera bota ditu; azken biei Esnaolarekin batera eman zieten hirugarren gradua. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren eta epaileen joeraren erakusle dira horiek. Izan ere, aurten sei preso eraman dituzte atzera ere kartzelara, gradu progresioa ukatuta. Gainera, fiskaltzak beste zazpi euskal presoren hirugarren graduen aurkako errekurtsoak jarrita ditu uneotan. Hala, Etxeratek «haserrea eta ezinegona» adierazi ditu. Herritarrei, berriz, iragarriko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin diete.
Azken hitza Madrilen
Jaurlaritzaren ustez, Auzitegi Nazionalaren erabakiak ez du zirrikiturik uzten. «Azken hitza dauka», Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak esan duenez. Auzitegi Nazionalak San Argimirori hirugarren gradua ukatu eta berriz ere espetxeratu izanagatik egin zituen adierazpenok Zupiriak.
Eledunak adierazi du Jaurlaritzak «irizpide teknikoak eta oinarri juridikoak» erabiltzen dituela hirugarren gradua eskatzeko proposamenak egiteko. Gehitu du ildo beretik segituko duela, beraien ustetan hala dagokionean hirugarren graduetarako proposamenak egiten, justizia errestauratiboa defendatzen dutelako gizarteratzean aurrera egiteko.
Urtea igaro da Jaurlaritzak espetxe eskumena hartu zuenetik, eta harrez geroztik «ia astero» gai horri buruz hitz egin beharra txarretsi du Zupiriak. Gogorarazi du Jaurlaritzak egindako eskaera batzuetan Auzitegi Nazionalak aldeko ebazpena eman izan duela, eta beste batzuetan, kontrakoa. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220225/etiopiako-gobernuak-eta-tigrayko-tplfk-su-etena-adostu-dute-bi-urteko-gerraren-ostean.htm | Mundua | Etiopiako Gobernuak eta Tigrayko TPLFk su etena adostu dute, bi urteko gerraren ostean | Itunaren arabera, bi aldeek «armagabetze sistematikoa eta antolatua» egingo dute. Afrikako Batasunak goratu egin du akordioa, Hegoafrikan egindako agerraldian. Gerrak milaka hildako eta 600.000 desplazatu eragin ditu. | Etiopiako Gobernuak eta Tigrayko TPLFk su etena adostu dute, bi urteko gerraren ostean. Itunaren arabera, bi aldeek «armagabetze sistematikoa eta antolatua» egingo dute. Afrikako Batasunak goratu egin du akordioa, Hegoafrikan egindako agerraldian. Gerrak milaka hildako eta 600.000 desplazatu eragin ditu. | Etiopiako Gobernuak eta TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Fronteak urriaren 25ean Pretorian (Hegoafrika) hasitako bake negoziazioak fruituak eman ditu. Izan ere, bi aldeek su etena «formalki» adostu dute, bi urteko gatazkaren ostean. Hala baieztatu du gaur AB Afrikako Batasuneko goi ordezkari eta Nigeriako presidente ohi Olusegun Obasanjok, Pretoria hirian bertan egindako agerraldian. Hitzartutako itun horren arabera, meniaz gain, «armagabetze sistematikoa, ordenatua eta antolatua» egingo dute.
Obasanjoren esanetan, gobernuko eta TPLFko ordezkariek «goi mailako» batzarra egin dute, ABren bitartekaritzari esker, eta eurek egindako lana goratu du. Oraingoz, ordea, ez dute agiri ofizialaren inguruko xehetasun gehiagorik eman, Addis Standard Etiopiako egunkariak jasotakoaren arabera. Hori bai, Obasanjok gogorarazi duenez, akordio horrek «bide emango» dio Tigrayri eskualdean hornidura humanitarioa berrezartzeko eta zibilak babesteko; batez ere, emakumeak eta haurrak. «Gaur egunsenti berri baten hasiera da Etiopiarentzat», nabarmendu du ABko goi ordezkariak.
TPLFk urri hasieran Etiopiako Gobernuarekin hitz egiteko eskaera onartu zuen, «gatazkaren konponbide baketsua» lortzeko, ABk hala bultzatuta. Reuters berri agentziaren arabera, Tsadkan Gebretensae TPLFren jeneralak eta Getachew Reda alderdi-miliziaren bozeramaileak osatu dute, besteak beste, Tigrayko matxinoek Hegoafrikara bidalitako ordezkaritza. Hain justu, Getachewek esan du espero duela bi aldeek konpromisoa beteko dutela. «Iragana atzean utziko dugu».
Etiopiako Gobernuari dagokionez, berriz, Redwan Husein Segurtasun Nazionalerako aholkularia izan da elkarrizketa mahaiaren beste aldean egon den negoziatzaileetako bat. Alderdi-miliziaren bozeramailearen gisan, Redwanek azpimarratu du alde guztiak itunari «leial» izan behar zaizkiola. «Eskerrak eman nahi dizkiegu beste aldean dauden anaiei garai hau atzean uzteagatik. Etiopiako herriak bakea eta garapena nahi ditu». Menia adosteko hitzarmena sinatu ostean, bi aldeetako ordezkariburuek bostekoa eman diote elkarri, txalo artean.
Adostasunera heltzeko TPLFren baldintzetako bat izan zen elkarrizketan «eragile gehiago» egotea behatzaile edo bermatzaile gisa. Bada, negoziazio mahai horretan izan dira, besteak beste, Kenyako presidente ohi Uhuru Kenyatta eta Hegoafrikako presidenteorde ohi Phumzile Mlambo-Ngcuka, baita IGAD Gobernuen Arteko Agintaritzako, Nazio Batuen Erakundeko eta Ameriketako Estatu Batuetako ordezkariak ere.
Bi aldeek erdietsitako itunak berehalako erreakzio soka ekarri du, Etiopiako lehen ministroaren adierazpenetik hasita. Abiy Ahmederen hitzetan, gaur sinatutako akordioa «handia» da herrialdearentzat, «duela lau urte eta erdi hasitako erreformen bideak aurrera jarrai dezan». Hau ere erantsi du: «Bakearekin dugun konpromisoak tinko jarraituko du».
Nazioartean, bestalde, Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek ere begi onez hartu du Etiopiako Gobernuak eta Tigrayko gerrillak lortutako akordioa. «Inplementazioa funtsezkoa da. Garrantzitsua da bake eta adiskidetze iraunkorrerako lehen urratsa finkatzea», idatzi du politikari belgikarrak Twitterrean, eta gaineratu orain «lehentasuna» dela laguntza humanitarioa eta oinarrizko zerbitzuak ziurtatzea. Era berean, nabarmendu duenez, Brusela «prest dago hurrengo urratsak babesteko».
Herritarren %90, gosez
Gerra 2020ko azaroan hasi zen, Etiopiako lehen ministroak armada Tigrayra bidaltzea erabaki zuenean; TPLFri egotzi zion militar federalen base bati eraso egin ziola, eta ustezko eraso horri erantzuteko hartu zuen erabakia. Bi aldeek elkarri egotzi diote gatazka piztea: TPLFk Abiyi leporatu dio boterea zentralizatu nahi izatea, eta Etiopiako lehen ministroak kontrakoa alderdi-milizia tigreari, boterea berreskuratzeko asmoa duela. Gerrak milaka hildako eta 600.000 desplazatu eragin ditu, eta Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko herritarren %90 inguruk —5,2 milioi lagunek— behar dute berehalako elikadura laguntza. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220226/langile-bat-hil-da-gasteizko-mercedesen-istripu-ez-traumatiko-batean.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Gasteizko Mercedesen, istripu ez-traumatiko batean | 50 urte zituen, eta LEDHR Ingenieria y Servicios enpresarentzat lan egiten zuen. Aurten hildako 65 langilea da. | Langile bat hil da Gasteizko Mercedesen, istripu ez-traumatiko batean. 50 urte zituen, eta LEDHR Ingenieria y Servicios enpresarentzat lan egiten zuen. Aurten hildako 65 langilea da. | Asteazken arratsalde honetan langile bat hil da Mercedes-Benz enpresak Gasteizen duen lantegian, LABek jakinarazi duenez. 50 urte zituen,eta LEDHR Ingenieria y Servicios enpresarentzat lan egiten zuen. Sindikatuaren arabera, istripu ez-traumatiko bat izan da heriotzaren arrazoia. LABek salatu duenez, halako gertakariak «ez dira kasualitatea»; beharginen lan baldintza «prekarioen» emaitza direla nabarmendu du.
Sindikatuaren zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten hildako 65 langilea da. Azken-aurreko heriotza larunbatean gertatu zen, Andoaingo Antex Fibres enpresan. |
2022-11-2 | https://www.berria.eus/albisteak/220227/leopoldo-zugaza-kultur-sustatzailea-hil-da.htm | Kultura | Leopoldo Zugaza kultur sustatzailea hil da | Gerediaga Elkartea sortu zuen, eta berak bultzatu eta zuzendu zuen Durangoko Azoka lehen urteetan. Beste hainbat kultur erakunderen sortzaileen artean ere izan zen. 90 urterekin zendu da. | Leopoldo Zugaza kultur sustatzailea hil da. Gerediaga Elkartea sortu zuen, eta berak bultzatu eta zuzendu zuen Durangoko Azoka lehen urteetan. Beste hainbat kultur erakunderen sortzaileen artean ere izan zen. 90 urterekin zendu da. | Kultura sustatzeko eta dibulgatzeko lanean ibilbide luzea egin zuen Leopoldo Zugaza Fernandezek (Durango, Bizkaia, 1932). Gerediaga Elkartearen sortzaileen artean egon zen 1965ean, eta frankismo garai betean sustatu zuen Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka, baita arte garaikideko lehen erakusketak antolatu ere. Jose Luis Lizundia Gerediaga elkarteko kide eta Durangoko Azokaren sortzaile taldeko kideak BERRIAri gogoratuaren arabera, Zugazarena izan zen azoka sortzeko ideia: «Leopoldo Zugazarena izan zen ekimen hori. Gerra aurretik, errepublika garaian, Gasteizen egin zen liburu azoka bat. Eta Leopoldok hura azaldu zigun elkartea sortu genuen kideoi. 1965eko azokarena euskalgintzan zebilen jendeak ez zuen espero».
1970ean, Durangoko Udal Kultura Aretoak bultzatu zituen, hurrengo 25 urteetan Euskal Eskolako ordezkari nagusiak eta promesa gazteak hartu zituztenak, Euskal Herrian abangoardia sortzeko ezinbesteko erreferentzia bilakatzeraino. 1978tik aurrera, erreferentziazko egitasmo eta erakusketa gune ugari, ikerketa bekak eta argitalpenak jarri zituen abian, Bizkaiko Aurrezki Kutxaren Kultura Saileko arduradun zela.
Bestalde, Bilboko Arte Ederren Museoaren Patronatuko lehendakariorde gisa, erakundea handitzeko eta modernizatzeko proiektuaren buru izan zen. Horretarako, funtsak berregituratu, erakusketa programazio berri bat egin eta erosketa politika sustatu zituen. Hainbat museo erakunderen sorkuntza ere bultzatu zuen, hala nola Durangoko Arte eta Historia Museoarena, Gernikako Euskal Herria Museoarena eta Zarauzko Photomuseumarena. 1981ean, halaber, Arteder arte garaikidearen azoka antolatu zuen.
Egindako lanaren aitortza
Labayru Institutuko, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide ere izan zen Zugaza, eta azken urteotan Manuel de Larramendi Institutu Bibliografikoa eta De re bibliographica aldizkaria sortzeko lanetan jardun izan zuen. Eusko Ikaskuntzako ohorezko kide izendatu zuten 2006an, eta hainbat sari jaso izan zituen bere ibilbidean, tartean, Durangoko Azokak bere sortzaileei emandako Argizaiola saria 2015ean, Sabino Arana saria urte berean, Espainiako Urrezko Domina Arte Ederretako Merezimenduari (2016) eta Photoespañak emandako Bartolomee Ros saria (2018).
2020. urtean, halaber, Gure Artea saria eman zion Eusko Jaurlaritzak, Arte plastikoen eta ikusizkoen arloan agenteek egindako lana aitortzeko modalitatean —Laida Lertxundik eta Pello Irazuk jaso zuten saria urte berean—. Epaimahaiak azaldu zuen «Euskadin kultura eta arte plastikoak sei hamarkadatan sustatzearen eta zabaltzearen alde egin duen ibilbide oparoan oinarrituta» hartu zuela saria hari emateko erabakia. «Artearen munduarekin lotutako hainbat elkarte eta erakunderen ekintzaile, editore eta sortzaile izan da Leopoldo Zugaza, eta haren jakin-mina eta lanerako gaitasuna nekaezinak izan dira, hain zuzen ere, bere inguruko kulturaren esparruan aurkitu diren hutsuneak betetzera bultzatu dutenak. Izan ere, artea eta kultura, orokorrean, jendearengana hurbiltzera bideratutako lana da, bai azpiegitura handietatik, bai tokiko espazio txikietatik».
Epaimahaikideen iritziz, «kalitate nabarmena erakutsiz» hartu zuen parte Zugazak kultura artistikoaren balio-katearen fase guztietan: ikerketan, prestakuntzan, sorkuntzan, sustapenean eta banaketan. Horregatik, epaimahaikideen ustez, «euskal arte sistema garaikidea ezin da ulertu Leopoldo Zugazaren ekimen desberdinen ekarpenik gabe». Kulturari lotutako beste alderdi batzuen artean, «oso zeregin garrantzitsua» izan du arte plastikoak eta ikusizkoak sustatzeko bidean, eta «interes berezia» agertu izan du abangoardiako euskal artisten sorkuntza zabaltzeko zereginean.
Edonola ere, editore lana izan zen bere zeregin garrantzitsuenetako bat, eta horregatik ere aitortu zion saria epaimahaiak: «Kultur ekoizpen eta erakusketa-ekimen ia guztiekin batera, oso argitalpen zainduak kaleratu izan ditu, arte plastikoei lotuta arreta berezia jarri izan baitu beti ekoizpen editorialean, eta horren erakusgarri dira hark editatu izandako aldizkariak, katalogoak, azterlan monografikoak eta ikerlanak artistei buruz». |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220247/euskaltzaindiak-esku-hartuko-du-gasteizen-latinezko-izena-jarri-dioten-haurraren-kasuan.htm | Gizartea | Euskaltzaindiak esku hartuko du Gasteizen latinezko izena jarri dioten haurraren kasuan | Gurasoek 'Hazia' jarri diote haurrari, Euskaltzaindiaren onespenarekin, baina epaileak ustez latinezko 'Zia' izenarekin erregistratu du. | Euskaltzaindiak esku hartuko du Gasteizen latinezko izena jarri dioten haurraren kasuan. Gurasoek 'Hazia' jarri diote haurrari, Euskaltzaindiaren onespenarekin, baina epaileak ustez latinezko 'Zia' izenarekin erregistratu du. | Alazne Cimavilla eta Bergoi Lopez izen bila hasi ziren, jaiotzeko zegoen bigarren haurra neska zela jakin zuten bezain laster. Azkenean, Hazia jartzea erabaki zuten, soinua gustuko zutelako, eta esanahiak etorkizuneko fruitua ekartzen zielako gogora. Baina ez. Ezin izan diote Haziari izena ofizialki jarri erregistro zibilean, Gasteizko epaile batek galarazi dielako. Gaur, Euskaltzaindiak esku hartu du auzian, eta adierazi du familiarentzat txosten bat egiteko prest dagoela, «izen horrekin lotutako auzia bideratzeko».
Urriaren 22an jaio zen Hazia. Gurasoek erregistratzeko paperak bete zituzten erietxean. Baina bi egun geroago ohar bat jaso zuten: ezingo zioten izen hori jarri haurrari, «ez dagoelako beste inor izen horrekin, eta substantibo bat delako». Oharrak harritu egin zituen gurasoak. Izan ere, Haritz, Ibai, Ekhi, Haizea, Ilargi, Hodei... ez al dira substantiboak, eta ez al dago izen horiek dituzten ehunka pertsona Euskal Herrian eta atzerrian?
Euskaltzaindiari galdera egin diote gurasoek, eta ez diote arazorik jarri Hazia izenari. Argudiatu dutenez, Nahia izena nahi aditzetik datorren bezala, Hazia izena hazi aditzetik eratorritakoa da. Halere, Euskaltzaindiak ohartarazi du eurek informazioa eman besterik ez dutela egiten, eta ez dutela ahalmenik erabakiak hartzeko.
Epailearekin bilera eskatu zuten gurasoek. Jujeak erabakia berretsi zuen: ezingo zioten alabari Hazia jarri, aurreko argudioez gain, esperma esanahia ere baduelako. «Pilar izenak ez al du zutabe ere esan nahi?», argudiatu zuten gurasoek. Baina alferrik. Epaileak ohartarazi zien beste izen bat aukeratu ezean berak jarriko ziola izena haurrari.
Gurasoek ez zuten atzera egin, Hazia Hazia izango da, eta kito.
Baina atzo jaso zuten epailearen oharra: haurrari Zia izena jartzea erabaki du jujeak, antzeko soinua duela argudiatuta, eta latinez hazia esan nahi duelakoan.
BERRIAk latinezko hainbat hiztegi kontsultatu ditu, eta ez du aurkitu zia hitzaren arrastorik. Agertzen da cia hitza gazteleraren Maria Molinerren hiztegian, aletegi zentzuarekin, eta Aragoin erabilita (Espainia). Latinezko cella-tik letorke hori, hau da, euskarazko gela hitza eman zuen hitzetik, baina, printzipioz, latinezko hitzak ez luke lotura zuzenik haziekin. Espainiako RAE erakundearen hiztegian cía hitza agertzen da, aldaka adierazteko. Latinezko scia hitzetik letorke, eta hortik, esaterako, hizkuntza askotan erabilitako ziatika, aldakarekin loturiko nerbioak eragindako gaitza, alegia.
Hazia neska, beraz, Zia gisa dago erregistratuta, epailearen erabakiz, baina gurasoek adierazi dute helegitea jarriko diotela erabakiari, eta kosta ahala kosta eutsiko diotela beren nahiari.
Euskararen inguruko erabaki bitxiak eman dituzte hainbat epailek azken hilabeteotan. Otsailean, esaterako, Gasteizko beste epaile batek arrazoia eman zion hizkuntza eskakizunak ez betetzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohi bati, euskara «zaila» dela argudiatuta. Erabakia arrazoitzeko orduan, epaileak inongo oinarri linguistikorik ez zuen Interneteko atari batetik kopiatu zituen argudioak, hitzez hitz.
Horrez gain, Euskaltzaindiak ere gaur kaleratutako idatzian gogorarazi du tarteka halakoak gertatzen direla erregistro zibiletan. Azaldu du normalean izenari atxikitako generoarekin sortzen direla arazoak, eta adierazi du Euskaltzaindiak 2018. urtean Espainiako Justizia Ministerioari «malgutasunez» jokatzeko eskatu ziola kasu horietan.
Euskarazko izenenen aurka historian egon diren politikak gogora ekarri dituzte sare sozialetan, eta adibideak eman dituzte. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220248/langabeziak-pixka-bat-egin-du-gora-urrian.htm | Ekonomia | Langabeziak pixka bat egin du gora urrian | 143.020 langabe daude erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren, irailean baino 152 gehiago. Gizarte Segurantzak, baina, 15.791 kotizatzaile berreskuratu ditu, eta inoizko kopururik handienera iritsi da. | Langabeziak pixka bat egin du gora urrian. 143.020 langabe daude erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren, irailean baino 152 gehiago. Gizarte Segurantzak, baina, 15.791 kotizatzaile berreskuratu ditu, eta inoizko kopururik handienera iritsi da. | Ekonomia hoztu ahala, lan merkatua ere hozten ari den seinaleak iristen ari dira. Urria ez da ohikoan hilabete txarra izaten lan merkatuarentzat, baina aurten gora egin du langabeen kopuruak, oso gutxi bada ere. Zehazki, 143.020 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, iaz baino 152 gehiago.
Iaz, esaterako, 1.852 langabe gutxiago eman zituen urriak.
Bizkaian egin du gora gehien langabeziak (+198), eta Nafarroan ondoren (+87). Behera egin du, berriz, Gipuzkoan (-81) eta Araban (-52).
Sektoreka, alde handia dago: gora egin dute langabeek zerbitzuetan (+218), aurretik enplegurik ez zutenen artean (+193) eta lehen sektorean (+142). Behera, aldiz, eraikuntzan (-199) eta industrian (-202).
Azken urtean lurralde guztietan apaldu da langabeen kopurua: -4.336 Bizkaian, -1.717 Gipuzkoan, -853 Nafarroan, eta -631 Araban.
Langile kopurua, gora nabarmen
Aurreko hilabetearen beste ezaugarri bat izan ohi da Gizarte Segurantzaren afiliazioak gora egiten duela nabarmen, batez ere orduan itzultzen direlako lanera udan enplegua galdutako hezkuntza alorreko milaka langile. 2023ko urria ez da salbuespena izan, irailean baino 15.974 kotizatzaile gehiago baititu sistemak. Iazko urrikoaren mailan dago suspertzea, orduan 17.622 izan baitziren.
Azken urtean 21.676 langile berreskuratu ditu Gizarte Segurantzak.1.291.882 ditu gaur egun, inoiz izandako kopururik handiena; aurreko marka ekainekoa da, baina orduan baino 3.000 langile gehiago daude gaur egun.
Hamarretik hiru, mugagabe
Langile berri horien artean ugaritu egin dira kontratu mugagabeak dituztenak, nahiz eta oraindik aldi baterako kontratuak diren gehiengo bat (urrian sinatutako hamar kontratuetatik zazpi). Duela urtebete, hamarretik batera ez ziren iristen kontratu mugagabeak, baina orain hamarretik bat dira (%29,23, urrian), azken lan erreformak mugatu egin duelako aldi baterako kontratazioa. Edonola ere, kontratu mugagabe horietako asko aldizkako langile finkoak dira, eta ez dute ziurtatua urteko egun guztietan lan egitea. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220249/pantailak-euskaraz-taldeak-twitterreko-kontu-berria-ireki-du.htm | Gizartea | Pantailak Euskaraz taldeak Twitterreko kontu berria ireki du | Joan den urrian hackeatu zieten Twitterreko kontua, zabaldutako mezuengatik. | Pantailak Euskaraz taldeak Twitterreko kontu berria ireki du. Joan den urrian hackeatu zieten Twitterreko kontua, zabaldutako mezuengatik. | Pantailak Euskaraz taldeak Twitterreko kontu berria ireki zuen atzo, joan den urriaren 14tik ezgaituta dagoelako lehenago zuten kontua. Alex Aginagalde Pantailak Euskaraz taldeko bozeramaileak BERRIAri adierazi zionez, urriaren 11n «hainbat mezu eta bideo arraro» agertu ziren taldearen sare sozialetan, gehienak kriptotxanponei buruzkoak. Argitalpen horiek ikusi orduko ezabatu zituzten, irekitako saio guztiak itxi,eta pasahitzak aldatu zituzten. Hala ere, hiru egunen buruan kontua itxi zieten.
«Zarata ateratzeko», sinadura bilketa bat jarri zuten martxan Avaaz plataformaren bidez. Hala, Aginagaldek arrazoitu zuen Twitterrek ez duela arrazoirik Pantailak Euskaraz taldearen kontua ezgaituta mantentzeko: «Gure aldarrikapenak oso-oso oinarrizkoak dira. Euskal hiztun komunitatearen eskubideak babestea besterik ez dugu eskatzen, pantailetan bereziki. Horrek ezin du izan inongo arau hausterik».
Twitter plataformak baditu moduak itxitako kontuak berreskuratzeko, eta, taldeak hiruzpalau eskaera egin baditu ere, ez dute erantzunik jaso. Aginagaldek adierazi zuen taldean «harrituta» daudela: «Hackeatze baten ondorioz izan baldin bada, mesedez kontuan hartu dezatela eta itzuli diezagutela kontua». Izan ere, haien kezka nagusia sare sozial hartan zituzten 2.500 jarraitzaile horiek galtzea eta «hutsetik hastea» zen, eta hala gertatu da azkenean. Hortaz, kontu berria zabaltzeko laguntza eskatu dute.
Ikusi gehiago: Pantailak Euskaraz taldeari bertan behera utzi diote Twitterreko kontua |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220250/legorretako-udalak-esnaolaren-gradu-erregresioa-salatu-du.htm | Politika | Legorretako Udalak Esnaolaren gradu erregresioa salatu du | Adierazi dute espetxeetako tratamendu batzordeen erabakiak aintzat hartzeko eskatu dute. Bihar manifestazio bat egingo dute Legorretan, Sarek antolatuta. | Legorretako Udalak Esnaolaren gradu erregresioa salatu du. Adierazi dute espetxeetako tratamendu batzordeen erabakiak aintzat hartzeko eskatu dute. Bihar manifestazio bat egingo dute Legorretan, Sarek antolatuta. | Legorretako Udalak (Gipuzkoa) kezka adierazi du Aitor Esnaola herrikidearen gradu erregresioa dela eta. Aho batez onartutako mozioan, salatu dute Auzitegi Nazionaleko fiskaltza «behin eta berriz» ari dela aurkezten euskal presoen gradu progresioen aurkako helegiteak, espetxeetako tratamendu batzordeen erabakien aurka. Sare Herritarrak ere salatu du ebazpena, eta mobilizatzeko deia egin du. Manifestazio bat egingo dute bihar Legorretan, 19:00etan, Etxera bidean, oztoporik ez! Aitor etxera lelopean.
EH Bilduko eta EAJko zinegotziek bat egin dute mozioaren alde, eta gogorarazi dute Esnaola Legorretan zegoela joan den maiatzetik: «Legeak dioen bezala, gizarteratze prozesuan, legearen baldintza guztiak beteta eta legedia arrunta aplikatuz. Inongo arazorik gabe, ez bere egunerokoan, ez Legorretako herriarenean». Etxean zegoen preso, eta eskumuturreko telematikoarekin ibili da herrian, udalak jakinarazi duenez.
Esnaola atzo itzuli zen Martuteneko espetxera (Gipuzkoa), Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaitegiak hala ebatzita. Euskal presoak 11 urte baino gehiago egin ditu espetxean, eta 2020an bete zuen zigorraren erdia. Urte hartako urrian lekualdatu zuten Ocaña I kartzelatik (Espainia, 460 kilometro) Soriara (Espainia, 230 kilometro), eta iazko apirilean Euskal Herriratu zuten. Azkenik, Jaurlaritzak maiatzean onartu zion gradu progresioa, Martuteneko tratamendu batzordeak hala proposatuta.
Legorretako Udalaren esanetan, tratamendu batzordeek ezagutzen dute «ondoen» presoen bilakaera, eta, beraz, horien erabakiak aintzat hartzeko eskatu du, «gradu progresioak edota espetxeko baimenak arau izan daitezen, eta ez salbuespena». |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220251/ehzk-15000-euro-emanen-dizkio-lurzaindiari.htm | Kultura | EHZk 15.000 euro emanen dizkio Lurzaindiari | Irailaren 21ean egin zuten biltzar nagusian erabaki zuten festibalaren antolatzaileek aurtengo edizioko etekinen zati bat laborantza lurren defentsan lan egiten duen elkarteari ematea. | EHZk 15.000 euro emanen dizkio Lurzaindiari. Irailaren 21ean egin zuten biltzar nagusian erabaki zuten festibalaren antolatzaileek aurtengo edizioko etekinen zati bat laborantza lurren defentsan lan egiten duen elkarteari ematea. | Euskal Herria Zuzenean elkarteko kideek jakinarazi dute aurtengo festibaleko etekinetatik 15.000 euro Lurzaindiari emanen dizkiotela. Irailaren 21ean egin zuten biltzar nagusian erabaki zuten laborantza lurren defentsan lan egiten duen elkartea laguntzea. Arbonako (Lapurdi) Berroetako okupazioa, Kanboko (Lapurdi) Marieniako lurrak laborantzarako izaten segi dezaten eginiko borroka, eta hainbat laborarik eta militantek egunerokoan egiten duten itzalpeko lana aipatu dituzte, besteak beste, erabakia esplikatzeko.
«Euskal Herriko aktualitatean, eragile garrantzitsua da Lurzaindia», azaldu du EHZk agiri batean. «Sortu zenetik, egitura honek ahalbidetu du hainbat laborantza lur espekulaziotik babestea, laborariei birbanatuz. Elkartearen xedea, hazten gaituen lurra defendatzea da, eta, horretarako, laborantzako aktibitate iraunkorra eta kalitatezkoa garatzen duten proiektuak sustengatzen ditu, lurraren eskuragarritasuna hobetuz».
Lurzaindiaren ekintzetatik harago, elkarteak defendatzen duen balio bat azpimarratu nahi izan du EHZk: «lurra denena dela ulertzea». Honela diote agirian: «Egun, Euskal Herrian eta kanpoan ere, laborantza lurra merkatu logika kapitalista batean saltzen da, eta gutxiengo batek – horretarako baliabideak dituztenek – 'inbertsio finantzario' gisa ikusten dute, trukerako balio gisa, etorkizuneko etekinak segurtatzeko. Aldiz, Lurzaindiaren lanak aurkako logika segitzen du, laborantza lurrak eskaintza eta eskaeraren logiketatik atera, eta manera kolektiboan kudeatu, hazten gaituen lurrak bere funtzioa gal ez dezan, interes orokorrak interes pribatuen gainetik jarriz». Horiek horrela, EHZko kideek oroitarazi dute edozeinek lagun dezakeela Lurzaindia emaitza bat eginez edo bere mobilizazioetan parte hartuz.
1996an sortu zenetik, EHZren helburuetako bat izan da bere balioak dituzten elkarte eta mugimendu sozialak sostengatzea. Urteetan zehar, laguntza ekonomikoa eman izan die hainbat kolektibo eta proiekturi, eta Euskal Herrian ziren borroka bat baino gehiagoren bozgorailu ere bilakatu izan da, bai hiru eguneko festibalaren bidez, baina baita urte guziko jardunaren bidez ere. «EHZk biharko Euskal Herriaren eraikuntzan parte hartu nahi du, bere heinean», berretsi dute. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220252/gezur-guztiak-atzera-botatzeko-eskatu-dute-algortako-mugimendu-feministako-bi-kideren-aurkako-epaiketan.htm | Gizartea | «Gezur guztiak atzera botatzeko» eskatu dute Algortako Mugimendu Feministako bi kideren aurkako epaiketan | Mugimendu feministak elkartasun kontzentrazioa egin du epaitegi aurrean, eta manifestaziora deitu du arratsalderako, 19:30ean. | «Gezur guztiak atzera botatzeko» eskatu dute Algortako Mugimendu Feministako bi kideren aurkako epaiketan. Mugimendu feministak elkartasun kontzentrazioa egin du epaitegi aurrean, eta manifestaziora deitu du arratsalderako, 19:30ean. | Algortako Mugimendu Feministako bi kide deklaratzera deitu dituzte gaur goizean Getxoko Epaitegian (Bizkaia). Desobedientzia delitua egotzi diete, abuztuan Algortako Portu Zaharreko jaietan «Ertzaintzaren lana oztopatzeagatik». Neska batek norbaitek ziztatu egin zuela salatu zuen. Mugimendu feministako bi kideak hura laguntzera joan ziren, baina Ertzaintzak identifikatu egin zituen. Babesa eta elkartasuna adierazi nahian, mugimendu feministak kontzentrazioa antolatu du epaitegi aurrean Ez kriminalizatu mugimendu feminista! lelopean, goizeko bederatzietan. Horrez gain, arratsaldean manifestazioa egingo dute herrian. Telletxe plazan hasiko dute, 19:30ean.
«Uste dugu Ertzaintzak prozesu judizial hau mantendu duela gezurrez betetako kontaketa baten pean», azpimarratu du Oihane Landazabal Algortako Mugimendu Feministako kideak. Eta gehitu du bi kide horiek izan zirela Ertzaintzarekin «prozesu guztia» kudeatu eta koordinatu zutenak, eta erasoa jasan zuen pertsona «ondo baino hobeto» artatu zutenak. Mugimendu feministak urte asko daramatza jaiguneetan erasoak salatzeko erraztasunak jartzen eta espazio feministak izan daitezen bermatzen: «Horren fruitu da gaur egun, bereziki txosnaguneak, badirela erasoak salatzeko eta babesa jasotzeko espazio seguru bat».
Mugimendu feministaren azalpena
Portu Zaharreko jaietan mugimendu feministako bi kidek eraso bat jasan zuen neska bat artatu zuten. Landazabalek azaldu duenez, ziztada bat zela jakin zutenean, osasun zerbitzuetara jo zuten zuzenean, eta Ertzaintzarekin beharrezko prozedura guztia kudeatu zuten. «Hori guztia kudeatuta zegoenean, neskarentzako sortu genuen harrera eta espazio erosoan zibil jantziriko eta identifikatu gabeko beste polizia batzuk sartu ziren, tentsioa sortuz», adierazi du. Haiek eraman zuten neska anbulantziara: «Guk adostuta geneukan gure kide batek eramango zuela, erosoagoa izango zelakoan eta, bereziki, erasoa jasan zuen neska ez berriro biktimizatzeko». Ez zuten nahi anbulantziarako bidea hainbat poliziarekin egin zezan, «mundu guztia» ez ohartzeko zer gertatu zen. Neska anbulantzian zegoenean, mugimendu feministako bi kideak gerturatu ziren, neska ondo zegoela jakiteko eta dena lotuta zegoela konfirmatzeko. «Momentu horretan hurbildu zitzaizkien ertzainak identifikazio eske».
Segurtasuna Sailaren erantzuna
Abuztuko gertakarien ostean, mugimendu feministak prentsaurrekoa antolatu zuen. Bertan, ukatu egin zuen Ertzaintzari oztopoak jarri izana, eta argi utzi zuten mugimendu feminista kriminalizatzeko eta jopuntuan jartzeko estrategia politiko orori irmotasunez erantzungo ziotela.
Ertzaintzaren Esan sindikatuak, berriz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari zerbait egiteko eskatu zion. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eman zuen erantzuna. Adierazi zuen «larria» zela ziztada kasuetarako ondu duten protokoloa ez betetzea, arriskuan jar zitekeelako biktimaren osasuna. Bi kideek desobedientzia delituari aurre egin beharko ziotela adierazi zuen. Horregatik, gaur deklaratzera deitu dituzte.
«Erkorekak emandako deklarazioak mugimendu feminista kriminalizatzeko saiakera argia izan ziren», azaldu du Landazabalek. «Gezur horiek guztiak atzera bota ditzatela eskatu nahi dugu, jokatu dezatela arduraz eta bertan behera utz ditzatela gurekiko dituzten karguak».
Herriaren jarrera
Jaien osteko agerraldia «oso jendetsua» izan zela esan du mugimendu feministako kideak, «nahiz eta momenturik egokiena ez izan, jende guztia oporretan zegoelako eta uda zelako». Hala ere, erantzuna oso positiboa izan zen. Horrez gain, babes mezu eta elkartasun keinu asko jaso dituzte, bai herritarren partetik, baita kanpotik ere: «Uste dugu herritarren gehiengoak gurekin bat egiten duela, hau astakeria bat dela eta bertan behera utzi beharko litzatekeela, guk esaten dugunez». |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220253/foro-sozial-iraunkorrak-bihar-bukatuko-du-entzunaz-bizikidetza-eraiki-programa.htm | Politika | Foro Sozial Iraunkorrak bihar bukatuko du 'Entzunaz bizikidetza eraiki' programa | Nafarroako Parlamentuan egingo dute azken topaketa. Foro Sozialaren hitzetan, orain gizarteari dagokio biktimek eramandako «motxila astuna» jasotzea. | Foro Sozial Iraunkorrak bihar bukatuko du 'Entzunaz bizikidetza eraiki' programa. Nafarroako Parlamentuan egingo dute azken topaketa. Foro Sozialaren hitzetan, orain gizarteari dagokio biktimek eramandako «motxila astuna» jasotzea. | «Iritsi da garaia zama hori guztia biktima horien bizkarrean jartzeari uzteko», azaldu du Foro Sozial Iraunkorrak. Hala, bihar emango dio amaiera Entzunaz bizikidetza eraiki dinamikari. Rosa Lluch eta Carles Hernando ETAren biktimek, eta Alberto Goñi eta Mikel Soto torturatuek parte hartuko dute azken hitzaldian, bihar, Nafarroako Parlamentuan. Duela sei urte abiatu zuten programa, eta, ordutik, biktimen arteko 23 topaketa egin dituzte; biharkoa 24.a izango da.
«Gizarte osoari dagokio, erakundeek gidatuta, pertsona horiek ireki duten bidean irautea eta haiek eraman duten motxila astuna jasotzea», azaldu du Foro Sozialak, eta eskerrak eman dizkie topaketetan parte hartu duten biktimei, egindako lanagatik. Azaldu duenez, biktimak «babestu, erreparatu eta aitortu» behar dira, diskriminazio oro gainditzeko: «Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar ditugu, oraindik existitzen diren bereizkeria dinamika gurutzatuak gaindituz aurrerantzean ere».
Foro Sozialak argudiatu du topaketek «zama emozional handia» eragiten dietela «jada sufrimendu handia pairatu dutenei». Era berean, salatu dute parte hartzaileak iraindu eta mespretxatu dituztela sare sozialetan eta «komunikabide jakin batzuetan», baita Espainiako Kongresuan ere. Arrazoi horiengatik, Foro Sozialak 2020an eten zituen torturaren biktima izandako emakumeen arteko topaketak, eta orain gauza bera egin du programa osoarekin.
Entzunaz bizikidetza eraiki programako lehen topaketa 2016ko azaroaren 4an egin zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Hartan, besteak beste, Lourdes Zabalzak —Mikel Zabalzaren arreba— eta Iñaki Garcia Arrizabalagak —Komando Autonomo Antikapitalisten biktima— parte hartu zuten. Foro Sozialak adierazi du «blokeo anitzen» garaia zela hura, eta horiek oztopo bat zirela «bakea eraikitzeko prozesuan». Ordutik, Euskal Herriko hainbat hiritan, Madrilen eta Bartzelonan egin dituzte topaketak, eta haietan parte hartu dute Gorka Landaburuk, Ane Muguruzak, Maria Jauregik, Axun Lasak, Robert Manriquek eta Naiara Zamarreñok, besteak beste.
Bi helburu nagusi izan dituzte bidean, Foro Sozialaren hitzetan. Batetik, askotariko indarkeria moten biktimek elkar entzuteko gune bat sortzea, gizarteari ere ideia bera helarazteko: «Haien artean hitz egiteko gai izan badira, nola ez dugu guk gauza bera egingo gure artean». Bestetik, «antolatu gabeko biktimei ahotsa ematea» izan du helburu Foro Sozialak, «homogeneotasunari» eta haien «erabilera politikoari» izkin eginda, eta «iritzi aniztasuna» onartuta.
Foro Sozialak azaldu du «elkarrizketa eta enpatia» izan direla topaketen ezaugarriak: «Ekosistema egokiagoa sortzen lagundu dute, indarkeria zikloaren ondorioak konpontzen aurrera egiteko eta bizikidetza demokratikoan urrats sendoak egiteko». Halere, uste dute iritsi dela programa amaitzeko garaia. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220254/bizkaian-400-bat-adingabeko-behar-bezala-txertatu-ez-dituzten-susmoa-du-osakidetzak.htm | Gizartea | Bizkaian 400 bat adingabeko behar bezala txertatu ez dituzten susmoa du Osakidetzak | Erizain bati espedientea zabaldu diote, frogatu ostean hark artaturiko haur askok ez dutela immunitatea garatu. | Bizkaian 400 bat adingabeko behar bezala txertatu ez dituzten susmoa du Osakidetzak. Erizain bati espedientea zabaldu diote, frogatu ostean hark artaturiko haur askok ez dutela immunitatea garatu. | Osakidetzak iragarri du probak egingo dizkiela Kabiezesko (Santurtzi, Bizkaia) 400 adin txikikori, ikusteko behar bezala txertatu ote dituzten.
Agiri baten bidez adierazi dutenaren arabera, irailean jakin zuen Osakidetzak litekeena zela osasun etxe horretatik pasaturiko haur askori txertoa behar bezala jarri ez izana. Geroztik dabiltza probak egiten, haurrek immunitatea behar bezala garatu ote duten ikusteko.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak azaldu duenez, espedientea zabaldu diote adingabeko horien txertaketaz arduratu zen erizainari.
Urrian bi multzotan txertaturiko 50 bat gaztetxo aztertu zituzten, eta, ondorioztatu zutenez, txanda bateko haur gehienek ez zuten behar bezalako immunitaterik.
Horregatik, gazte horiei eta multzo bereko gainerako guztiei txertoa jartzea erabaki dute. 400 inguru dira. Osakidetzako arduradunek esan dute datozen egunetan jarriko direla harremanetan gazteon sendiekin, egoera azaltzeko eta ordua emateko.
Osasun agintariek adierazi dute susmoa ez dela zabaldu osasun etxe horretan txertaturiko gazte guztietara. Edonola ere, horien sendiekin ere harremanetan jarriko da, azalpenak emateko. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220255/etxegabetasuna-deuseztatzea-helburu-duen-mozio-bat-onartu-dute-nafarroan.htm | Gizartea | Etxegabetasuna deuseztatzea helburu duen mozio bat onartu dute Nafarroan | Etxebizitzaren puntuak sortu du eztabaida gehien; EH Bilduk Alderdi Sozialistari eskatu dio «autokritika» egiteko | Etxegabetasuna deuseztatzea helburu duen mozio bat onartu dute Nafarroan. Etxebizitzaren puntuak sortu du eztabaida gehien; EH Bilduk Alderdi Sozialistari eskatu dio «autokritika» egiteko | Etxegabetasuna desagerrarazteko politika publikoak bultzatzeko mozio bat onartu dute gaur Nafarroako Parlamentuan. Nafarroako Alderdi Sozialistako Arantza Biurrunek aurkeztu du, eta gogorarazi du pandemiak nabarmen eragin duela kalean bizi diren pertsonen egoeran, baina nabarmendu du arazoa lehenagotik datorrela, eta haren larritasuna azpimarratu du: «Etxegabetasuna pobreziaren eta bazterketaren adierazpen gorena da, 2030 Agendaren helburuekin bateraezina». Hori dela eta, aldarrikatu du «arazoaren kudeaketatik harago» iristen diren politika publikoak bultzatu behar direla.
Horrela, mozioaren bidez Nafarroako Gobernuari eskatu dio etxegabetasuna desagerrarazteko politika publikoak bultzatzeko. Batetik, galdegin dio tokiko entitateekin eta etxebizitza eta gizarte zerbitzuekin «kooperazio eremuak» bultzatzea, «politika publiko eraginkorrak» egiteari begira.
Bide horretatik, proposatu du etxegabetasuna desagerrarazteko helburua duten programetan etxebizitza eskaintza areagotzea, eta baita Foruzaingoari prestakuntza berezitua ematea kalean bizi diren pertsonei arreta emateko. Azkenik, Gobernuari eskatu dio protokoloak egokitzeko, «etxebizitzarik gabeko pertsonak babes sozialeko sistemara irits daitezen».
Etxebizitzaren auzia
Etxebizitza aipatzen zen puntuan izan da eztabaidarik handiena. Izan ere, EH Bilduko Patricia Peralesek zuzenketa bat ezarri dio mozioari, eta Biurruni eskatu dio «autokritika» egiteko arlo horren inguruan. Gogorarazi du etxebizitzarako eskubidea bete beharreko baldintza bat dela, eta azpimarratu du oinarrizko arazoa dela hori etxegabetasunaren auzian. Alderdi Sozialistak, ordea, ez du emendakin hori onartu.
Geroa Baiko Isabel Aranburuk ere beste emendakin bat aurkeztu du, eta bertan, adierazi du mozioaren puntuek «lotura» falta dutela haien artean, eta «planifikazio integral bat» beharrezkoa dela esan du. Hain zuzen, proposatu du etxegabeen arreta eredua aztertzea, beste herrialde batzuetakoarekin alderatzea, eta eragile sozialekin biltzea, proposamen oso bat lortu eta hura ezartzeko. Emendakin hori onartu du Alderdi Sozialistak.
Parlamentuko alderdi guztiek bozkatu dute mozioaren alde, etxebizitzaren puntuan izan ezik —EH Bildu abstenitu egin da—, eta Geroa Baik aurkeztu eta Alderdi Sozialistak onartu duen azken puntuan ere aurkako zazpi boto eta abstentzio bat izan dira. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220256/bolsonaroren-jarraitzaileak-laquoesku-hartze-militarraraquo-eskatzen-ari-dira-brasilgo-kaleetan.htm | Mundua | Bolsonaroren jarraitzaileak «esku hartze militarra» eskatzen ari dira Brasilgo kaleetan | Brasilgo jarduneko presidentearen ustez, plazetako protestak «joko demokratikoaren parte» dira. Jarraitzaileei eskatu die errepideetako protestak eteteko. | Bolsonaroren jarraitzaileak «esku hartze militarra» eskatzen ari dira Brasilgo kaleetan. Brasilgo jarduneko presidentearen ustez, plazetako protestak «joko demokratikoaren parte» dira. Jarraitzaileei eskatu die errepideetako protestak eteteko. | Igandean Luiz Inacio da Silva Lula ezkertiarrak Brasilgo hauteskundeak irabazi zituenetik, Jair Bolsonaro jarduneko presidente eta eskuin muturreko hautagaiaren jarraitzaileek protesta ugari egin dituzte herrialdeko kaleetan. Atzo, esaterako,Bolsonaroren aldekoak Brasilgo kuartel militar ugariren inguruan bildu ziren protestan, eta Lulak osatuko duen gobernuaren aurkako«esku hartze militarra» eskatu zuten. Lulak 2023ko urtarrilaren 1ean egingo du presidente karguaren zina, eta hori eragotzi nahi dute Bolsonaroren jarraitzaileek, herrialdeko plaza askotan aldarrikatu dutenez, «esku hartze militar» baten bidez. Jarduneko presidenteak babestu egin ditu, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez: «Joko demokratikoaren parte dira».
Ultraeskuindarraren aldekoak bestelako mobilizazioak ere egiten ari dira. Kamioilariek, esaterako, Brasilgo errepide nagusiak blokeatu dituzte, eta, hala, trafikoa oztopatu. Bolsonarok bere jarraitzaileei eskatu die errepideetako protestak eteteko, «joan-etorriak errespetatzeko», hain zuzen. Errepideak «askatzeko» eskatu die ultraeskuindarrak, haren aldeko mugimenduak «zilegitasuna gal ez dezan».
Igandean egin zuten Brasilen presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia: Lulak botoen %50,9 eskuratu zituen, eta ia bi punturen aldea atera zion eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). «Bolsonarok oraindik ez nau deitu zoriontzeko, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez», esan zuen bozen garaileak, emaitzen berri izan bezain pronto egin zuen hitzaldian. Bolsonarok, berriz, bart esan du «triste eta haserre» dagoela emaitzekin.
Bolsonarok azaroaren 1ean egin zuen lehen agerraldia, eta ez zuen aitortu Luiz Inacio da Silva Lula-k irabazi zuela. Esan zuen konstituzioari «leial» izango zaiola; hau da, interpreta daiteke ez duela emaitza inpugnatzeko asmorik. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220257/eskola-guztiek-lekuen-ehuneko-bat-gorde-beharko-dute-ikasle-zaurgarrientzat-datorren-urtetik.htm | Gizartea | Eskola guztiek lekuen ehuneko bat gorde beharko dute «ikasle zaurgarrientzat» datorren urtetik | Eusko Jaurlaritzak ikasleak onartzeari eta eskolatzeari buruzko dekretua aurkeztu du. Ikastetxe guztietan «aniztasuna eta zaurgarritasuna» modu orekatuan banatzea du xede. Ume goiztiar batzuek aukera izango dute adinez dagokien maila baino bat beheragokoan matrikulatzeko. | Eskola guztiek lekuen ehuneko bat gorde beharko dute «ikasle zaurgarrientzat» datorren urtetik. Eusko Jaurlaritzak ikasleak onartzeari eta eskolatzeari buruzko dekretua aurkeztu du. Ikastetxe guztietan «aniztasuna eta zaurgarritasuna» modu orekatuan banatzea du xede. Ume goiztiar batzuek aukera izango dute adinez dagokien maila baino bat beheragokoan matrikulatzeko. | Eusko Jaurlaritzak aldaketak iragarri ditu datorren ikasturteko matrikulaziorako. Hauxe da esanguratsuena: diru publikoa jasotzen duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe guztiek leku kopuru jakin bat gorde beharko dute ikasle «zaurgarriak» eskolatzeko. Neurria hurrengo matrikulazio epean jarriko da indarrean, Haur Hezkuntzako bigarren mailan. Hau da, ez die eragingo gaur egun eskolatuta dauden ikasleei. Gaur azaldu dituzte neurri berrien nondik norakoak Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak eta Eugenio Jimenez Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak, Donostian egin duten prentsaurrekoan.
Segregazioa
Ikasle zaurgarriak modu orekatuan banatzea eta ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik ez segregatzea. Horixe izango da dekretuaren helburu nagusia. Horretarako, ikastetxe publiko eta itunpeko orok leku kopuru jakin bat –Hezkuntza Sailak ezarritakoa– gorde beharko du zaurgarritasunen bat duten ikasleentzat. Baina nola zehaztuko dute ikastetxe bakoitzak zenbat gorde beharko dituen? Eusko Jaurlaritzaren ISEI Irakats-Sistema Ebaluatzeko eta Ikertzeko Erakundeak sortuko duen zaurgarritasun indizearen arabera. Eragin eremu bakoitzean zenbateko zaurgarritasuna dagoen neurtuko dute, Haur Hezkuntzako bigarren mailan matrikulatuko diren ikasleen gurasoei pasatuko dieten galdetegi baten bidez.
Esate baterako, eragin eremu batean ehun haur matrikulatu badituzte HH2n eta horietako hogei jo badituzte zaurgarritzat, eragin eremu horretako zaurgarritasun indizea %20 izango da. Beraz, eremu horretan dauden ikastetxe guztiek zaurgarritasun maila horretara hurbildu beharko dute. Aurretik ikastetxeetan dagoen zaurgarritasun maila ere kontuan hartuko dute, ordea. Alegia, datorren ikasturtetik aurrera ez dute ikasle zaurgarri kopuru bera jaso beharko jada ikasle zaurgarriak dituztenek edo gaur-gaurkoz gutxi dauzkatenek. Demagun zaurgarritasun indizea %20 den eragin eremu batean hiru ikastetxe daudela. Horietako batek %36ko zaurgarritasun indizea du, beste batek %8koa eta hirugarrenak %14koa. Hiru ikastetxeek %20ra hurbildu beharko dute. Urtero gehienez hamar puntu aldatzea eskatuko zaienez, hirugarren ikastetxeak urtebetean lortu beharko du eskatutako maila, eta gainerako biek bi ikasturtetan.
Baina zein izango dira ikasle zaurgarriak? Hori ere zehaztu dute dekretuan. Hezkuntza laguntzako premia bereziren bat dutenak izango dira. Esan dutenez, egoera hauek hartuko dituzte aintzat: heldutasun atzerapenak, hizkuntzaren eta komunikazioaren nahasmenduak, arretaren edo ikaskuntzaren nahasmenduak, ikaskuntza hizkuntza modu larrian ez jakitea, hauskortasun sozioedukatiboko egoerak, gaitasun intelektual handiak, hezkuntza sisteman berandu sartu izana edo egoera pertsonalak edo eskola historiako egoerak eragindakoak.
Lekuak zehaztea
Lekuen erreserba ez da izango segregazioaren aurkako neurri bakarra. Horretaz gain, Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez, ikastetxe publikoetako eta itunpekoetako eskola lekuen eskaintza «benetako eskolatze beharretara» egokituko dute. Horretarako, azaldu dutenez, Hezkuntza Sailak zehaztuko du eskola lekuen kopurua, eta eskaintza ez gehiegizkoa eta ez txikiegia izatea da helburua.
Aldaketak puntuetan
Ikasleak bizitokitik gertuago matrikulatze aldera, matrikula garaian ikastetxeetan lehentasuna edukitzeko puntuazioak ere aldatuko dituzte. Hain zuzen, aukeratzen duten ikastetxea —publikoa edo itunpekoa— bizilekutik gertuen dutena bada, zazpi puntu eskuratuko dituzte; eragin eremuko beste ikastetxe bat aukeratzen badute, berriz, bost puntu. Orain arte, bizilekua eragin eremuan egoteagatik sei puntu eman izan dituzte. Gainera, 0,5 puntu emango dizkiete bizitokiz honako arrazoiren batengatik aldatu behar izan dutenei: azken urteetan familiako kideren bat «desgaitu» izateagatik, indarkeria matxistagatik, «terrorismo ekintzengatik» eta «nahitaez» bizitokiz aldatu behar izateagatik.
Haur goiztiarrak
Segregazioa eragozteko neurriak nagusi izanik ere, beste aldaketa bat ere txertatu du Eusko Jaurlaritzak dekretuan. Hain zuzen ere, muturreko goiztiartasuna —28. astea baino lehen jaiotakoak— eta goiztiartasun handia —32. astea baino lehen jaiotakoak— duten haurrek, urteko azken lau hilabeteetan jaio badira eta HHko ikasturteren batean lehen aldiz matrikulatuko badira, aukera izango dute adinaren arabera dagokiena baino maila bat beherago izena emateko. Gurasoek hala egitea erabakitzen badute, medikuaren txostena aurkeztu beharko dute nahitaez. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220258/immigrazio-lege-berria-aurkeztu-du-frantziako-gobernuak.htm | Gizartea | Immigrazio Lege berria aurkeztu du Frantziako Gobernuak | Kanporatze aginduak «fiteago betearazteko» helburua izanen du legeak, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezartzeko». Bestalde, tentsioan dauden lan arloetan lan egiteko urtebeteko egonaldi-baimen agiriak banatzeko asmoa dute. | Immigrazio Lege berria aurkeztu du Frantziako Gobernuak. Kanporatze aginduak «fiteago betearazteko» helburua izanen du legeak, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezartzeko». Bestalde, tentsioan dauden lan arloetan lan egiteko urtebeteko egonaldi-baimen agiriak banatzeko asmoa dute. | Parisek Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko Polizia kontrolak sei hilabetez luzatzeko hartu duen erabakiaren biharamunean, Immigrazioaren Lege berria aurkeztu du Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninek. Urtarriletik goiti hasiko dira neurri sortaren inguruko eztabaidak, eta, anartean, lege proiektuaren norabidea zein izanen den iragarri du. Eta haren logika, Darmaninen hitzetan, hauxe izanen da: «Zintzoekin zintzoak izanen gara; gaiztoekin, berriz, gaiztoak». Izan ere, «etorkin delitugileak Frantziatik kanpo ezarri» nahi ditu barne ministroak, eta «lan egitera datozenak lagundu».
Horiek horrela, Frantziako Estatutik kanporatzeko aginduak «zorrozkiago betetzeko» premia badela uste du, eta departamenduetako prefetei eskatu die kanporatze agindua duten migratzaileen jarraipen zorrotza egiteko, «bizia ahal bezainbat zailtzeko». Egoera horretan daudenei laguntza sozial oro kentzeko eskatu du. Bide beretik, Frantziako Poliziak bilatzen dituen pertsonen fitxategian kanporatze agindua duten jendeak gehitzeko eskatu du. Kanporatze aginduen kontrako helegiterako bide posibleak murrizteko asmoa du, halaber.
Darmaninek, ordea, segurtatu du «integratzera datozenak laguntzeko» bideak irekiko dituztela. Olivier Dussopt Frantziako Lan ministroarekin batean, tentsioan dauden lan arloen zerrenda osatuko dutela iragarri du, eta erran du beharren arabera lan egiteko urtebeteko egonaldi-baimen agiriak banatuko dituztela. Zehaztu du urtea pasatuta kanporatze agiria notifikatzen ahalko zaiela. Bestalde, paperik gabe lan egiten duten pertsonei bidea ireki nahi diete erregularizazioa eskatzeko; oraingoz, beren nagusiak egin dezake eskaera. «Migratzaileen integrazioa hobetzeko», gainera, urte askotako egonaldi baimenak lortzeko frantsesezko azterketa bat pasatzera behartu nahi ditu. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220259/hotsein-izango-da-2023ko-nafarroa-oinez-en-leloa-eta-logoa-bozgorailu-bat.htm | Gizartea | ‘Hotsein!’ izango da 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa, eta logoa bozgorailu bat | Etxarri Aranatzen ospatuko da hurrengo urteko jaia, Andra Mari Ikastolak antolatuta. «Zuena eta indartsua». Horrela definitu dute 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa Izaskun Errazkinek, Andra Mari ikastolako gurasoen ordezkariak, eta Iñigo Orella zuzendariak. | ‘Hotsein!’ izango da 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa, eta logoa bozgorailu bat. Etxarri Aranatzen ospatuko da hurrengo urteko jaia, Andra Mari Ikastolak antolatuta. «Zuena eta indartsua». Horrela definitu dute 2023ko Nafarroa Oinez-en leloa Izaskun Errazkinek, Andra Mari ikastolako gurasoen ordezkariak, eta Iñigo Orella zuzendariak. | Etxarri Aranatzen ospatuko da hurrengo urteko jaia, Andra Mari Ikastolak antolatuta. Nafarroako Ikastolen Elkarteko egoitzan egin duten aurkezpenean, Hotsein! hitzak Sakanako hizkeran bi esanahi dituela azaldu du ikastolako ordezkariak: batetik zarata egin edo burrunba egin, eta, bestetik, deitu edo aldarrikatu. «Bi esanahiak baliatu nahi ditugu. Batetik Andra Mari ikastolak zarata egin nahi du, euskara txoko guztietan entzun dadin. Bestetik, dei zabal bat egin nahi du arnasguneetan dauden ikastolon alde, proiektu horien beharra aldarrikatuz», azaldu du Orellak.
Logoa bozgorailu bat da, hiru marratxoekin osatutakoa. Marra horien koloreak garrantzitsuak direla esan du Errazkinek, Andra Mari ikastolaren koloreak direlako. Bozgorailuak hots egiteko nahia eta hitza zabaltzeko asmoa adierazten ditu, Sakanan euskara bizirik mantentzeko. «Datorren urteko Nafarroa Oinezen proiektuari gogo handiz heldu nahi diogu, baina baita arduraz ere. Euskarak bultzada handia behar du, ez soilik Erriberan edo Tafallan, Sakanan ere bai», esan du zuzendariak.
Tafallako Garces de los Fayos ikastolak lekukoa pasatu dio Andra Mari ikastolari, eta bere babes osoa eskaini. Horrez gain, Paula Arregi, Garces de los Fayos ikastolako zuzendaria, pozik agertu da 2022ko Nafarroa Oinezek izandako erantzun jendetsuagatik: «Eguraldi ona izan genuen, eta giro ezin hobea. Programatutako tailerrak, kontzertuak, haurrentzako jolasak eta dantzak egin genituen».
Jaialdiak ezarritako helburuak bete zituela adierazi du zuzendariak, eta boluntarioei esker izan dela azpimarratu du: «1.200 boluntario inguruk egindako lana nabarmentzen da, auzolan handi honetan parte hartuz Oinez arrakastatsua izaten lagundu baitute».
Orain Andra Mari ikastolaren txanda da, baina ez da lehendabiziko aldiz Nafarroa Oinez bertan ospatzen dena: 1989, 1996 eta 2009 dira Etxarri Aranatzen data esanguratsuak, eta 2023 gehitu dute zerrendara. Ikastolako zuzendariak adierazi du Sakanan euskaren erabilera moteltzen ari dela, eta hurrengo urteko urrian ospatuko den jaiaren bitartez euskararen arnasguneak «bizkortu» nahi dituztela. Horretarako jai herrikoia, kooperatiboa, autogestionatua eta auzolanean oinarritutakoa antolatu nahi dutela aipatu du, Etxarri Aranatzen euskarak bizi-bizirik jarraitzen duela erakusteko asmoz. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220260/gutxienez-460-glaziar-desagertuko-dira-2050erako-unescoren-arabera.htm | Mundua | Gutxienez 460 glaziar desagertuko dira 2050erako, Unescoren arabera | Zerrenda beltz horretan daude, besteak beste, Dolomitetako, Monte Perdidoko eta Kilimanjaroko izotz masa handiak. Gizateriaren ondare izendatutako glaziarrek batez beste 58.000 milioi tona izotz galtzen dituzte urtean. | Gutxienez 460 glaziar desagertuko dira 2050erako, Unescoren arabera. Zerrenda beltz horretan daude, besteak beste, Dolomitetako, Monte Perdidoko eta Kilimanjaroko izotz masa handiak. Gizateriaren ondare izendatutako glaziarrek batez beste 58.000 milioi tona izotz galtzen dituzte urtean. | Klima larrialdiaren biktima asko heriotzara kondenatuta daude ezinbestean, eta zerrenda beltzaren goialdean daude, besteak beste, glaziarrak; zehazki, mendi eremuetan eta poloetako eskualdeetan metatzen diren izotz eta elur masa handiak. Unescok egindako ikerketaren arabera, gutxienez 460 glaziar desagertuko dira 2050erako, eta horietako batzuk munduko mendi entzutetsuetan; esaterako, Dolomitetan (Italia), Pirinioetako Monte Perdidon (Frantziako eta Espainiako mugen artean), Ameriketako Estatu Batuetako Yellowstonen eta Yosemiten, eta Afrikako Kilimanjaron (Tanzania), Kenyan eta Rwenzori-Virungan (Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko mugen artean).
Nazio Batuen Erakundeko agentziak 18.600 glaziar behatu ditu gizateriaren ondare izendatutako 50 gunetan, eta esan du horietatik hamazazpi eremutan ez dela ekologia eta kultur ondare handia biltzen duten izotz masarik existituko mende honen erdialderako. Hain zuzen, hori da, Unescoren txostenaren arabera, egungo berotze mailarekin galduko dena; industria aurreko garaiarekin alderatuta 1,1 gradu berotu da munduko tenperatura.
Halere, izotz eta elur bolumena murrizteko joera «negatiboa» bada ere, Unescok adierazi duenez, aztertutako beste 33 lekuetako glaziarrekin gertatzen dena, neurri batean, gizakiaren esku dago: «Glaziarrak salba daitezke, berotegi efektuko gasen isuriak nabarmen murrizten badira, berotze globala 1,5 gradura mugatzeko». Neurriak hartu ezean, NBEko agentziak argi esan du litekeena dela glaziarren ia %50 desegitea 2100erako.
Unescoren arabera, gaur-gaurkoz, 200.000 glaziar baino gehiago identifikatuta daude munduan, eta horietatik 18.600 inguru gizateriaren ondare izendatutako eremuetan daude. Glaziarrek 66.000 kilometro koadro inguruko azalera dute, hau da, Lurreko glaziar eremu osoaren ia %10.
Karbono isuriak murriztea
Txostenaren egile nagusiak, Tales Carvalhok, Reuters albiste agentziari adierazi dionez, gizateriaren ondare izendatutako glaziarrek batez beste 58.000 milioi tona izotz galtzen dituzte urtean, eta munduko itsas mailaren igoeraren ia %5eko eragina dute. Horiek horrela, Carvalhok baieztatu du karbono isuriak nabarmen murriztea dela mundu osoan glaziarren atzerakada handia eragozteko neurririk garrantzitsuena.
Unescok tokiko agintariei eskatu die glaziarrak beren politikaren «elementu nagusi» bihurtzeko, zaintza eta ikerketa hobetuz eta hondamendien arriskua murrizteko neurriak ezarriz. «Glaziar inguruetako aintzirek gainezka egiten badute, uholde katastrofikoak eragin ditzakete ibaian behera», ohartarazi du Carvalhok.
NBEko agentziak 1.154 leku ditu une honetan gizateriaren ondare gisa aitortuta, eta izotz plakak dauden 50 eremutan egin dute azterlana; hala nola Everest mendian —munduko altuenak—, Alaskan —luzeenak— eta Afrikan geratzen diren azkenak. Sateliteen irudien bidez, glaziar horiek XXI. mendean izan duten bilakaera aztertzen dute txostenean. Ondorio nagusia da guztiak atzeraka doazela.
Laguntza handiagoa herrialde txiroei
Klima aldaketa garatu gabe dauden herrialdeei gogor erasaten ari zaien honetan, NBEk ostegun honetan ohartarazi duenez, klima krisira egokitzeko finantzaketa «ez da nahikoa» izaten ari, zehazki, oraindik behar baino «bost edota hamar aldiz» txikiagoa da. Hori ikusita, Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak mezu zuzena bidali die herrialde garatuei: «Finantzaketa izugarri handitu behar da milioika pertsonen bizia salbatzeko».
Egipton datorren igandean egitekoa duten COP27 goi bileraren aurretik, NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak kaleratutako ikerketaren arabera, «egokitzapena planifikatzeko, finantzatzeko eta ezartzeko ahalegin globalak ez daude hartutako arrisku neurrien pare». NBIPk dioenez, 2020an, herrialde txiroetan neurri horiek bultzatzeko finantzaketa bateratua 17.100 milioi euro baino gehiagokoa izan zen, hau da, estatu garatuek agindutako 100.900 milioi euroren azpitik.
Guterresen hitzetan, une honetan «desoreka dago» gobernuek proposatzen dutenaren eta kanpotik finantzatzen dutenen artean, eta, horren ondorioz, inbertsioen fluxua «blokeatuta» dago. Egoera hori konpontzen saiatzeko, NBEk Egokitzeko Proiektu Azeleragailua izeneko egitasmo bat eratu du, inbertsio horiek koordinatzeko mekanismo pilotu berri bat. Bertan, hainbat agentzia elkarlanean arituko dira gobernuekin, eta klima arloko emaile eta finantzatzaileekin batera.
NBEk nahi du ekonomia aberatsenek konpromisoa hartzea herrialde pobreei diru gehiago emateko; batez ere, klima aldaketak kalterik handiena eragin dien estatuei. Guterresen esanetan, garapen bideko herrialdeen egokitzapenerako beharrak urtean 348.700 milioi euro ingururaino igoko dira 2030erako. Halere, gogorarazi du laguntzak kopuru horren hamarren bat baino gutxiago adierazi nahi duela gaur egun. «Hala, pertsona eta komunitate ahulenak dira gehien jasaten ari direnak, eta hori onartezina da», biribildu du.
Bestalde, NBIPko zuzendari taldeko kide Inger Andersenek nabarmendu du munduak «berehala» murriztu behar dituela berotegi gasen isurketak, klima aldaketaren ondorioak mugatzeko. Txostenaren arabera, NBEren Klima Aldaketari Aurre Egiteko Esparru Hitzarmena sinatu duten 197 herrialdetatik 165ek, gutxienez, badituzte dagoeneko egokitzeko planak, legeak eta politikak. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220261/daniel-mate-donostiarra-da-euskal-herriko-aberatsena-3100-milioiko-ondarearekin.htm | Ekonomia | Daniel Mate donostiarra da Euskal Herriko aberatsena, 3.100 milioiko ondarearekin | Mate Glencore meatzaritza multinazionaleko akzioduna da. Aristrain bigarren postura itzuli da. Neguriko familiak Forbes zerrendatik irten dira, ondasunak banatuagoak dituztelako. | Daniel Mate donostiarra da Euskal Herriko aberatsena, 3.100 milioiko ondarearekin. Mate Glencore meatzaritza multinazionaleko akzioduna da. Aristrain bigarren postura itzuli da. Neguriko familiak Forbes zerrendatik irten dira, ondasunak banatuagoak dituztelako. | Euskal Herriko aberatsen artean Daniel Mate da orain ere aberatsena, eta alde handiagoarekin gainera, iaz baino 900 milioi euro aberatsagoa: guztira, 3.100 milioiko ondarea du. Glencore meatzaritza multinazionaleko akziodun nagusietan hirugarrena da Mate. Konpainiak alde izan du lehengai industrialen prezioek azkenengo bi urteetan izan duten igoera ikusgarria, eta burtsan inoiz izan duen baliorik handiena du gaur egun. Matek enpresan duen parte hartzea 1.900 milioi handitu da azkenengo bi urteetan (%320). Jatorriz Donostiakoa da, baina Suitzan bizi da 2013. urteaz geroztik.
Forbes aldizkariak Espainiako ehun ondarerik handienekin urtero egiten duen zerrendan ere azaltzen da Mate, seigarren postuan. Urtebetean lau postu egin du gora. Ohi bezala, Amancio Ortega Inditexen sortzaile eta akziodun nagusia dago zerrendan lehena, 53.500 milioi eurorekin. Azken urtean, dena dela, 13.500 milioi gutxitu da haren aberastasuna, Inditexek burtsan izan duen kapitalizazio galeraren ondorioz. Bigarren postuan haren alaba Sandra Ortega Merak jarraitzen du, 5.400 milioirekin, baina haren ondasunen balioak ere behera egin du iaztik, 900 milioi gutxiago.
Materen atzetik, Jose Maria Aristrain da euskal enpresaburuen artean bigarrena. Espainiako zerrendan 23. postuan dago, iaztik lau postu gora eginda. Siderurgiarekin lotuta dago Aristrainen izena. Olaberriko (Gipuzkoa) Aristrain altzairutegiaren sortzailearen semea da, baina Arcelor Mittali saldu zion enpresa, eta multinazionalaren %2ren jabea da; harenak dira, halaber, Tubacexen akzioen ia %15 ere. Iaztik 150 milioi handiagoa du ondarea: 1.100 milioikoa guztira. Aristrain Euskal Herrian jaio zen, baina Madrilen bizi da aspalditik. Urteak daramatza auzibidean: Espainiako Ogasunak leporatzen dio Suitzan bizi delako itxurak egitea zergarik ez ordaintzeko.
Aristraini itzala eginez baina atzera eginda kokatu dira orain Francisco eta Jon Riberas Mera anaiak, 1.100 milioi eta 1.000 milioi euroko ondasunarekin, hurrenez hurren. Madrilen sortutakoak dira, baina lotura zuzena dute Euskal Herriarekin, zehazki Abadiñorekin (Bizkaia). Gestamp auto osagaien multinazionalak han du egoitza, eta konpainiaren akziodun nagusiak dira.
Riberas Mera anaiek zazpi eta sei postu egin dute atzera Espainiako zerrendan. Osagaien hornikuntza arazoek, eta bereziki mikrotxipen faltak, gogor jo dute autogintzaren sektorea. Gestampek 155 milioi euro irabazi zituen iaz, aurreko urtean 71 milioi euroren galerak izan ondoren. Dena den, 2019ko irabazien azpitik dago oraindik, akzioek burtsan duten balioa bezala. Francisco Riberasek 200 milioi gutxitu du bere aberastasuna, baina hori gertatu da, hein handi batean, seme-alaben artean banatu dituelako bere esku dagoen beste enpresa baten —General de Alquiler de Maquinaria (GAM)— akzioen %15 inguru. Jon Riberasen ondarea, berriz, 300 milioi gutxitu da.
Izen berriak eta historikoak
Haien atzetik, euskal enpresaburuen artean bosgarren, Fernando Romero azaltzen da. Errenterian (Gipuzkoa) jaio zen, baina haurra zela Galiziara joan ziren bizitzera. EiDF energia berriztagarrien alorreko enpresaren sortzaile eta akziodun handiena da, kapitalaren %77,06rekin. Romeroren aberastasunak gora egin du aurten EiDF BME Growth burtsan merkaturatu ostean, eta enpresaren kotizazioa 3,7 aldiz biderkatuta. Lehen aldiz sartu da Forbesen zerrendan, 34. tokian.
Euskal Herriko aberatsen artean seigarren Juan Luis Arregi enpresaburu bizkaitarra da, 750 milioi euroko ondarearekin, iaz baino 100 milioi handiagoa. Gamesaren sortzaileetako bat izan zen, eta ENCEren akziodun nagusia da —egurraren sektoreko konpainia da ENCE, papera egiteko pastak eta bioerregaiak ekoizten ditu—. Horrez gain, Iberdrolaren akzioduna ere bada, %0,57rekin, besteak beste. 2018tik 2021era ENCEren akzioek zuten balioaren erdia baino gehiago galdu zuten, baina 2022an %35eko igoera izan dute. Arregiren atzetik, Victor de Urrutia Vallejo enpresaburu arabarra azaltzen da. Haren ondarea 650 milioi eurokoa da, iaz bezala. Asua Inversionesen jabea da, eta CVNE upategiaren akziodun nagusia, besteak beste. Forbesen zerrendan enpresaburu berri gutxi azaltzen diren arren, kanpoan geratu dira izen entzutetsu batzuk; Galindez familiakoak, adibidez. Baina horrek badu esplikazioa: Galindez eta beste familia batzuk oso zabalak dira, eta euren ondasuna kide askoren artean banatuta dute.
Bizkaiko eta, bereziki, Getxoko Neguri auzoko oligarkiari lotutako ibarratarrek, halere, eusten diote Forbesen zerrendako postuari, Carmen Ibarra Arriluzeko markesaren bidez. Inbertsio oparoak egin ditu azken urteetan, eta, adibidez, MasMovilen zituen akzioen salmentari etekin polita atera dio. Beste enpresa batzuetan ere baditu akzioak: Solarpacken eta Vocento taldean, esaterako. Guztira 300 milioi euroko ondarea du, iaz baino 25 milioi txikiagoa. Baina bere familiari egotzitako zatia gehituz gero, guztira 600 milioikoa dela kalkulatzen du Forbesek. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220262/moskuk-oraindik-erabakitzeko-du-zerealen-esportazioen-ituna-luzatu-nahi-duen.htm | Mundua | Moskuk oraindik erabakitzeko du zerealen esportazioen ituna luzatu nahi duen | Kremlinek esan du aztertzen ari dela akordioa funtzionatzen ari ote den. Lavrovek jakinarazi du laguntza eskatu diotela NBEri Errusiaren elikagaien eta ongarrien kanporako salmenta errazteko. | Moskuk oraindik erabakitzeko du zerealen esportazioen ituna luzatu nahi duen. Kremlinek esan du aztertzen ari dela akordioa funtzionatzen ari ote den. Lavrovek jakinarazi du laguntza eskatu diotela NBEri Errusiaren elikagaien eta ongarrien kanporako salmenta errazteko. | Laboreen esportaziorako akordiora itzuli eta biharamunean, Errusiak ohartarazpen bat helarazi die itun hori adostu zuten beste aldeei: oraindik ez du erabaki hitzarmena luzatzea nahi duen, aztertzen ari baita kanporako salmententzat —zerealentzat eta ongarrientzat— ere onuragarria izaten ari den.
Akordioa Ukrainak eta Errusiak adostu zuten, joan den uztailaren 22an, NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Turkiaren bitartekaritzari esker; hilaren 19an da amaitzekoa, baina bada hori luzatzeko aukera, sinatzaileetako inork kexarik edo arazorik jakinarazten ez badu. NBE eta Ankara luzapenaren alde agertu dira, baita Ukraina ere, eta, printzipioz, Moskuren baiezkoa falta da ituna berritzeko.
«Luzapenaren inguruan erabaki bat hartu aurretik, akordioaren eraginkortasunaz ebaluazio orokor bat egin behar dugu», azaldu du gaur Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek, eta gehitu du hitzarmen horretara itzultzeak ez duela «zertan esan nahi» ituna hilaren 19tik aurrera ezartzen jarraitu nahi dutenik. Ukrainaren bermeak jaso ondoren erabaki zuen Moskuk, atzo, zerealen esportazioen akordioan berriz ere parte hartzea, Peskovek zehaztu duenez, hori Turkiaren bitartekaritzari esker lortu delako. «Turkiaren parte hartzea izan da konfiantzarako faktore nagusia», Kremlinen bozeramailearen arabera.
Atzo bertan, Vladimir Putin Errusiako presidenteak ohartarazi zuen Errusia itunetik aterako dela Ukrainak Moskuri aurkezturiko bermeak urratzen baditu; hau da, Itsaso Beltzeko itsas korridorea «helburu militarretarako» erabiltzen badu, batez ere Errusiako armadaren itsasontziei eraso egiteko.
Errusia akordiora itzuli zenetik, zazpi ontzi atera dira Ukrainatik. Horietako hiru atzo irten ziren, eta Txinara, Italiara eta Herbehereetara joango dira, Istanbulgo Koordinazio Zentrotik pasatu ondoren; beste hirurek gaur abiatu dute bidea, Espainiara, Omanera eta Txinara iristeko. Zentro horrek emandako datuen arabera, beste 120 bat ontzi Ukrainako portuetan daude, noiz atera zain; denera, uztail amaieratik hona 426 zamaontzi atera dira herrialde horretatik, eta 9,7 milioi tona zereal garraiatu dituzte hainbat herrialdetara.
NBEren idazkari nagusi Antonio Guterresen arabera, operazio horiek munduko 100 milioi lagun pobreziatik «salbatu» ditu. Ukrainak ere positibotzat jo du, bere esportazioak erraztu dituelako, baina Errusiak zalantzak helarazi ditu ia hasiera-hasieratik, Mendebaldeko hainbat estatu eta erakundek ezarri dizkien zigor ekonomikoetatik babesteko ez duelako erabateko onurarik sumatu bere zerealen eta ongarrien kanporako salmentetan —esportazioak ez dira zigor horien parte, baina zeharkako kalteak eragin dizkio, Moskuren arabera—.
Horren ondorioz, Peskovek hitz egin aurretik, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak NBEri laguntza eskatu dio bere herrialdearen esportazioak errazteko: «Oraindik ez dugu emaitzarik ikusten auzi horretan. Egoera laster konpondu beharra dago».
Beste 214 preso trukatuko dituzte
Ukrainak eta Errusiak adostu dute gerrako beste 214 preso trukatuko dituztela, Denis Puxilin Donetskeko Herri Errepublikako buruzagiak Telegram bidez jakinarazi duenez.
Hirugarren trukea litzateke, gaur gauzatuko balitz; aurrekoa joan den urriaren 29an egin zuten, Puxilinen arabera, 50 atxilotu aldatu zituztenean —gehienak bi armadetako kideak ziren—. Urriaren 17an ere antzeko erabakia hartu zuten, eta, kasu horretan, 220 militar trukatu zituzten.
Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak jakinarazi du ez duela topatu «aitortu gabeko jardun nuklearrik» Ukrainan. Herrialdeko hiru eremu aztertu ditu, azken asteetan Errusiak Ukrainari leporatu baitio «bonba zikinak» erabiltzea. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220263/dioxina-eta-metal-astunak-dituzten-urak-zurriolara-isurtzeko-baimena-eskatu-du-ghk-k.htm | Gizartea | Dioxina eta metal astunak dituzten urak Zurriolara isurtzeko baimena eskatu du GHK-k | Erraustegiak isurtzen dituen urak saneamendu sistemarekin konektatu nahi ditu. GuraSOSek ohartarazi du ingurumen baimenek ez dutela halako isurketarik onartzen. | Dioxina eta metal astunak dituzten urak Zurriolara isurtzeko baimena eskatu du GHK-k. Erraustegiak isurtzen dituen urak saneamendu sistemarekin konektatu nahi ditu. GuraSOSek ohartarazi du ingurumen baimenek ez dutela halako isurketarik onartzen. | Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena eskatu dio Uraren Euskal Agentziari Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. GuraSOSek GHKren asmoak salatu ditu gaur Usurbilen eman duen prentsaurreko batean, eta esan du ponpaketa sistema hori eraikitzeko 369.087, 50 euroko aurrekontua izango duela, eta bi hilabeteko epean egitea aurreikusten dela. Plataformak azaldu du ponpatutako ur hori Monpaseko hustubidetik irtengo litzakeela, Donostiako Zurriolako hondartzaren ingurura.
Loiolako Hondakin Uren Araztegitik igaroko litzateke ur hori lehenengo, baina GuraSOSek ohartarazi du araztegi horretan ezarritako sistema ez dela egokia elementu horiek uretatik kentzeko.
Era berean, adierazi du GHK-k egin duen eskaeran baieztatzen dela gaur egun isurtzen den ura ez dela «ibaiarentzat egokia»: «Eusko Gobernuko Ingurugiro Sailburuordetzaren eskuetan dauden GHK-k berak eskatutako txosten publikoek frogatzen dute azken bi urteetan dioxinak eta furanoak aurkitu direla lurrazpiko ur horietan, onartutako kutsakortasun maila gogorreko balioak baino 34 eta 62 aldiz handiagoak, neurketen arabera». Gaineratu dute, horrez gain metal pisutsuak, amonioa, kloruroak, fenolak eta hidrokarburoak ere aurkitu dituztela, eta horiek ohikoak direla hondakinen errekuntzan.
Ingurumen baimenik ez
Horrez gain, GuraSOSek salatu du Ingurumen Baimen Bateratuak, Ingurumen Inpaktu Adierazpenak eta Añarbeko uren hodi biltzaileak ez dituztela aurreikusten «halako ezaugarriak» dituen isurketarik.
Plataformak duela aste batzuk adierazi zuen GHK-k baieztatu egin zuela likido arriskutsuak kanpora jariatzen dituen tutu bat eraiki dutela. Hain zuzen, horri buruzko ikerketa bat zabaldu du Fiskaltzak.
GuraSOSek, berriz, agintariei eskatu zien erraustegia «lur azpiko uretan agertu den dioxina kutsaduraren iturria ez dela» egiaztatu arte instalazioa «berehala» ixteko. Horrez gain, Zubietako planta irekita mantentzeko baldintza gisa jarri zuen erraustegiak isurtzen dituen substantzia arriskutsuek marra gorri batzuk igarotzen dituztenerako sistema automatiko bat izan dezala. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220264/nafarroako-gobernuak-ez-du-oraingoz-cenen-aurka-salaketa-jarriko.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak ez du oraingoz CENen aurka salaketa jarriko | EH Bilduk proposatutako mozio batean eztabaidatu da maskaren auzian neurri judizialak hartzea enpresaburu elkartearen aurka, bi urtez patronalak uko egin diolako irtenbide bat bilatzeari eta presio egiteko asmoz | Nafarroako Gobernuak ez du oraingoz CENen aurka salaketa jarriko. EH Bilduk proposatutako mozio batean eztabaidatu da maskaren auzian neurri judizialak hartzea enpresaburu elkartearen aurka, bi urtez patronalak uko egin diolako irtenbide bat bilatzeari eta presio egiteko asmoz | «Ez da garaia». Mikel Asiain Geroa Baiko parlamentariak uste du bide judiziala ez dela oraingoz konponbide egokia, baina ez du baztertu etorkizunean pauso hori ematea. PSNko Inma Jurioren arabera, auzitara jotzea «konponbide txarrena» litzateke: «Auzia judizializatuz gero, orain biltegietan dauden maskarak galdu egingo lirateke, eta, orain, horiek merkaturatzea da lehentasuna».
Modu horretan, Nafarroako Gobernuko bi bazkide nagusiek —Geroa Baik eta PSNk— ezezkoa eman diote CEN enpresaburuen aurkako salaketa jartzeari. EH Bilduk aurkeztutako mozioak proposatzen zuenez, Parlamentuak dei egiten zion gobernuari Sodena sozietate publikoko administrazio kontseiluan dituen ordezkariek salaketa jartzera bultza dezaten enpresa. Ahal Dugu-k eta Ezkerrak mozioaren alde bozkatu dute. Navarra Sumak, berriz, kontra bozkatu du; haren hitzetan, egoeraren erantzulea gobernua dela salatu du, eta argudiatu «beste errudunik» ez dela bilatu behar.
Eztabaidaren hasieran, Araizek gogora ekarri duenez, pandemiaren hasieran, maiatzaren 7an, Sodenak, CEN patronalak eta Albyn Medical SL enpresak enpresei maskarak hornitzeko akordioa hitzartu zuten. Patronalak egindako kalkuluen arabera, 2,14 milioi maskararen beharrean ziren Nafarroako konpainiak, baina, Albyn hornitzaileak eskari horri erantzuteko erosketa egin ostean, CENek soilik 389.950 erosi zizkion. Hots, egun, 1,8 milioi maskara daude biltegietan, eta haien iraungitze data datorren urteko martxoan amaituko da. Diferentzia horrek 1,8 milioi euroko kostua eragin dio Sodenari.
Gerora ikusi denez, akordioa sinatu eta bi hilabetera, Albyneko arduradunak ohartarazten hasi ziren maskarak merkaturatzeko arazo bat egon zitekeela. Sodenarentzat Garrigues aholkularitza etxeak egindako txosten batean ondorioztatzen denez, CEN maskara horiek erostera derrigortuta dago eta hori egin ezean zorra itzultzera behartzea judizialki.
CENen eskaera
Araizek nabarmendu duenez, hilabeteotan hainbat saiakera egin ditu Sodenak CENekin negoziatzeko, baina hark hainbat aldiz exijitu du 2020ko maiatzaren 7ko akordioa bertan behera uztea. Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilariak eta Sodenako presidenteak irmo erantzun zuen eskaera hori onartezina dela, «marra gorria» gobernuarentzat.
CENek hilabeteotan, bere betebeharrei uko egin diela ikusirik eta negoziazioa kale itsu batera iritsi dela ikusita, uste du auzitara jotzea aukera bat izan daitekeela patronalari presio egiteko. «Auzitara jotzeak ez du zertan auzi bihurtu. Beste aukerak daude, baina honek ezin du horrela jarraitu. Aldeko txostenak izan arren, Sodena saiatu da akordioa lortzen eta ikusi dugu zein den CENen erantzuna».
Gobernuaren ikuspegi
Geroa Baiko Mikel Asiainen arabera, uneotan ez da premiazkoa oraindik auzitara jotzea, eta EH Bilduri gogorarazi dio egokiagoa dela pazientziaren estrategia «Judizialki erreklamatuz gero, akordiorako atea behin betiko ixten da». Asiainen arabera, «auzia nola hasten den gauza jakina da, baina ez haren emaitza, epaileek zer erabakiko duten ezin daitekeelako aurrez jakin».
Ainhoa Unzuren arabera, orain euren lehentasuna dute oraindik biltegietan dauden maskara guztiok saltzea. Salatu egin du Navarra Suma eta eskuin mediatikoa gaia erabiltzen ari direla «lokazteko».
Navarra Sumako Cristina Ibarrolaren arabera, «1,8 milioi euro galdu izanaren arduradun nagusia» Maria Txibite da, ez direlako gai izan maskara guztiok berriro saltzen eta konponbide bat bilatzen. Ibarrolaren arabera, maskara horiek Osasun Departamenduak bere gain har zitzakeen, baina, aldi berean, beste akordio bat izenpetu zen osasunerako hornitzaile bakar bihurtu den Efficold enpresarekin. Gaineratu duenez, CEN patronalari egoeraren ardura leporatuta, «errudunak bilatu nahian» dabiltza.
Mikel Buil Ahal Dugu-ko parlamentariak «hitzez hitz» bat egin du mozioaren edukiarekin. «Auzitegietatik kanpo konponbide bat bilatzen bide luzea egin da, eta irudipena dugu CEN irtenbidea oztopatzen ari dela arazoa konpontzea galarazten duten eskaerak egin dituelako». |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220265/administrazio-laquomoderno-eta-arinaraquo-lortu-nahi-du-jaurlaritzak-aurrekontuen-bidez.htm | Politika | Administrazio «moderno eta arina» lortu nahi du Jaurlaritzak aurrekontuen bidez | Etxebizitza arloan, alokairuaren eskaintza sustatzea du lehentasunetako bat. | Administrazio «moderno eta arina» lortu nahi du Jaurlaritzak aurrekontuen bidez. Etxebizitza arloan, alokairuaren eskaintza sustatzea du lehentasunetako bat. | Eusko Jaurlaritzako sailburuak ari dira nor bere sailaren aurrekontua aurkezten Eusko Legebiltzarrean. Gobernantza Publiko eta Autogobernu Sailari dagokionez, arloak 171,9 milioi euro izango ditu, hau da, aurten baino 32,7 milioi gehiago, %23,5eko igoerarekin. Helburua da, Olatz Garamendi sailburuak esan duenez, «administrazio moderno, arin, kalitatezko eta eraginkorra» lortzea. Sailaren gastu gehienak funtzionamenduari eta saila osatzen duten 536 langileen soldatak ordaintzeari dagozkio: lehenengo atal horretarako 105 milioi jarriko dira, sail osoaren aurrekontuaren %61,2, eta bigarrenerako, berriz, ia 34 milioi, aurrekontuaren %19,7.
Sailaren lan ildoetako batzuk izango dira administrazioak herritarrekin duen harremana hobetzea, digitalizazioan aurrera egitea, energia aurreztea eta autogobernua defendatzea. Azken horri dagokionez, 408.000 euro bideratuko dira «autogobernuaren defentsa eta eskualdatzeke dauden eskumenak lortzera», autogobernuan aurrera egitea «ongizatearen oinarria» baita Garamendiren ustez.
Erakunde Harremanetarako Sailburuordetzak 12,1 milioi euroko aurrekontua izango du, eta Funtzio Publikokoak, berriz, 27 milioikoa. Diru poltsa bat gordeko da inkesta bat egiteko herritarrek administrazioarekin duten asebetetze maila neurtzeko, eta beste bat langileen prestakuntzan arituko diren teknikariak kontratatzeko.
IVAP Herri Aholkularitzaren Euskal Erakundeak 21 milioiko aurrekontua izango du, eta zati bat baliatuko da erakunde autonomo horren 40. urteurrena dela eta antolatuko diren ospakizunetarako. EJIE Eusko Jaurlaritzaren Informatika Elkarteak 218,6 milioiko aurrekontua izango du, eta Itelazpi elkarte publikoak, berriz, 15 milioikoa.
Energiaren prezioaren gorakadak isla izango du sail honen aurrekontuetan. Adibidez, argindarra ordaintzeko 4.1 milioi euro gorde dira, 2022ko aurrekontuan baino 2, 7 gehiago. Gainera, energia aurrezteak, funtzionamendu efizienteagoa lortzeko inbertsioak egiteak eta abarrek aurrekontuaren zati bat hartuko dute. Edonola ere, Garamendik nabarmendu du Jaurlaritzak «ahalegin handia» egiten ari dela energia aurrezteko eta, esaterako, 2022an orain arte iaz baino %7 gutxiago gastatu dutela argindarrean.
«Autogobernuaren higadura»
EH Bilduren izenean, Leire Pinedok adierazi du «erabakiak hartzeko ahalmena» funtsezkoa dela herritarren arazoei irtenbidea eman ahal izateko, eta Jaurlaritzak inoiz salatu duen «autogobernuaren higadura isila» dagoeneko ez dela hain isila: «Urtean behin, Urkullu lehendakariak gaia mahai gainean jartzen du, baina inoiz ez gara hitzetatik harago joaten». Pinedok gogorarazi du Legebiltzarrak onartu dituela estatus berri baterako oinarriak, eta horiek aldarrikatu ditu «aldebiko harreman baterako egokiak» direlakoan.
EH Bilduren Lore Martinez Axpek esan du aurrekontuetako zenbait atal, hala nola digitalizazioari dagokiona, 2022koen oso antzekoak direla eta ez dutela berritasunik ekartzen. EAJren Estibaliz Larraurik, aldiz, esan du sail honetako aurrekontuak «progresistak eta hedakorrak, baina aldi berean errealistak» direla.
Talde parlamentarioen galdera batzuk izan dira administrazioak erabiltzen duen softwarearen inguruan, eta aurrerantzean software librea erabiltzearen egokitasunaz. Polentzi Urkijo Administrazio eta Zerbitzu Orokorretako sailburuordeak erantzun du Jaurlaritzak ez duela software librearen eta software pribatuaren arteko desberdintasunik egiten: «Zeregin bakoitzerako egokien iruditzen zaigun softwarea erabiltzen dugu, librea zein pribatua izan».
Etxebizitza eta Garraioa
Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak 754,4 milioi euroko aurrekontua izango du, 2022an baino %33,7 gehiago. Horietatik, 322,3 milioi etxebizitza arlokoak izango dira, eta garraioei dagokiena, 467,2 milioi. Lurralde plangintzak izango du aurrekonturik txikiena, 42,2 milioi euro.
Etxebizitzaren arloan, alokairua sustatzea izango du lehentasunetako bat. Alokairuko etxebizitzen parkea handitu eta alokairua ordaintzeko laguntzak sustatu nahi ditu Jaurlaritzak. Garraioen arloan, berriz, «trenbide azpiegitura hobetu, hiri garraioko eskaintza handitu eta AHT abiadura handiko trenaren lanak osatu» egin nahi dituzte, Iñaki Arriola sailburuak azaldu duenez.
Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkide Iñigo Martinezek esan du aurrekontuak ez direla «nahikoak» etxebizitzarako eskubide subjektiboa bermatzeko, eta galdetu du zergatik aurrekontuetan ez dagoen diru poltsarik energia aurrezteko estrategiaren barruan garraio publikoa sustatzeko laguntzak 2023 urtean ere ezartzeko. EH Bilduko Unai Fernandez de Betoñok, berriz, nabarmendu du sailaren aurrekontuek igoera handia izan dutela, baina hori, batez ere, «Europatik iritsitako diruari esker» dela. Esan duenez, benetako igoera %9,5 da, «inflazioaren igoeraren parekoa, gutxi gorabehera».
EAJren Irune Berasaluzek eta PSE-EEko Susana Corcuerak, berriz, txalotu egin dituzte aurrekontuak. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220266/donostian-zortzi-familia-kaleratuko-dituztela-salatu-dute.htm | Gizartea | Donostian zortzi familia kaleratuko dituztela salatu dute | Azora putre funtsak bizilagunei fax bidez adierazi die azaroaren 30etik abenduaren 31ra bitartean utzi beharko dutela etxea. Stop Kaleratzeak plataformak salatu du beste hamabost maizter «mehatxupean» daudela. | Donostian zortzi familia kaleratuko dituztela salatu dute. Azora putre funtsak bizilagunei fax bidez adierazi die azaroaren 30etik abenduaren 31ra bitartean utzi beharko dutela etxea. Stop Kaleratzeak plataformak salatu du beste hamabost maizter «mehatxupean» daudela. | Donostiako Kaleratzeak Stop plataformak eta Azorako maizterrek salatu dute Azora putre funtsak zortzi etxebizitza hustu nahi dituela Donostiako Gros auzoan, azaroaren 30etik aurrera eta abenduaren 31 baino lehen. Azaldu dutenez, Azorak etxe horietan alokairuan dauden bizilagunei fax bidez adierazi die urte amaieran bukatuko zaiela kontratua, eta ez die berrizteko aukerarik eman. «Etxe horiek hustu nahi dituzte, gero horiekin espekulatzeko», salatu du plataformak.
Batzuei azaroaren amaieran jarri diete epea, eta beste batzuek urtea amaitzerako utzi beharko dute etxea, baina salatu dute litekeena dela kasu gehiago izatea. Gainera, gehitu dute beste hogei familia «mehatxupean» daudela. Gainera, gogorarazi dute egoera horrek 75 etxebizitzari eragiten diela, eta Azorak jada horietatik hogei baino gehiago hustea lortu duela, «turismorako erabiltzen dituen sei etxeez gain».
Udalaren bitartekaritza
Faxak jaso zituztenean, maizterrek «presazko bilera bat» izan zuten alkatetzarekin, eta eskatu zioten «kontratuak zazpi urtez eta arrazoizko prezioan berritzeko eskaera» helarazteko Azorari. Izan ere, 2021eko irailean osoko bilkuran onartutako ebazpen baten ondorioz, udala behartuta dago bitartekaritza lanak egitera, bizilagunek hala eskatuz gero.
Azorak, ordea, udalari berretsi dio eraikinak husteko asmoa duela, Kaleratzeak Stop plataformak azaldu duenez: «Bizilagunak etxetik irtenaraziko dituztela esan du, etxebizitzak eraberritzeko. Horrek urratu egiten du inbertsio funtsak alkateari 2020ko urtarrilean emandako hitza». |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220267/3000-eta-30000-euro-arteko-zigorra-espainiako-selekzioarekin-lehiatzeari-uko-egiteagatik.htm | Kirola | 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorra Espainiako selekzioarekin lehiatzeari uko egiteagatik | Lege berriak zabalik uzten du klubak edo taldeak zigortzeko aukera, horiek ez badituzte beren jokalariak selekzioen esanetara uzten. 1990eko legeak ez zuen halakorik jasotzen. | 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorra Espainiako selekzioarekin lehiatzeari uko egiteagatik. Lege berriak zabalik uzten du klubak edo taldeak zigortzeko aukera, horiek ez badituzte beren jokalariak selekzioen esanetara uzten. 1990eko legeak ez zuen halakorik jasotzen. | Espainiako Kongresuak gaur bozkatu du Kirolaren Legea, aurreko astean batzordean eztabaidatu ostean. EAJk bultzatutako zuzenketa batek bide ematen die euskal surf eta pilota selekzioei nazioartean lehiatzeko. Baina legeak beste hainbat gauza arautzen ditu. Besteak beste, zehazten du zer zigor jarriko zaien kirolariei, Espainiako selekziora joateari uko egiteagatik. 98. artikuluan zehazten da «arau hauste larritzat» joko dela, besteak beste, «arrazoirik gabe selekzio nazionalen deialdiei uko egiteari». Gainera, zabalik uzten du klubak edo taldeak zigortzeko aukera, horiek ez badituzte beren jokalariak selekzioen esanetara uzten. 1990eko Kirolaren Legean ez zen zigorrik jasotzen klubentzat. 1990eko Kirolaren Legean ere jasotzen ziren zigorrak, baina ez zenbatekoak izango ziren. Oraingoan bai. Arau hauste larrientzako 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorrak jasotzen dira. Beste hainbat zigor jasotzen dira kirolari horientzat: kirol guneetara sartzeko debekua eta lizentzia federatiboa kentzea. Lehenbizikoa gehienez bost urtekoa izango da, eta bestea bi eta bost urte artekoa.
Aurreko astean jada EH Bilduk iragarri zuen ez zuela gustuko legea, eta, ezusterik ezean, gaurko bozketan abstenitu egingo da. «Ez dugu babestuko zigor larri baten mehatxupean Espainiako selekzioarekin jokatzeko derrigortasuna ezartzen duen lege bat. Selekzio batean parte hartzea kirolarien eskubideen parte da, eta ez betebehar bat», adierazi du Mertxe Aizpurua Kongresuko bozeramaileak. Aizpuruak erantsi zuen euskal selekzioaren ofizialtasunaren eskaria «transbertsala eta aspaldikoa» dela. «Euskal gizartean tinko dirau». «Giltzarrapoak kendu zituen lege bat espero genuen, eta ez da hala».
Joseba Agirretxea EAJko bozeramaileak surf eta pilota selekzioek nazioartean lehiatzeko aukerari eman dio garrantzia. «Dagokizun eskubidea da. Normaltasun baten barruan onartu behar den zerbait da, are gehiago zeure burua demokratatzat hartzen baduzu. Hau ez da azken urratsa izango, ez gara horrekin konformatzen». Agirretxerentzat «penagarria» da herrialde batek bere kirolariak behartu behar izatea bere selekzioarekin lehiatzera.
EAJren eta Junts Per Catalunyaren arteko eztabaida
Kirolaren Legearen onarpenak eztabaida eragin du EAJren eta Junts Per Catalunyaren artea. JXCk jeltzaleei egotzi die Kataluniako independentistek jarritako zuzenketa eztabaidatzea galarazi izana. Horri komunikatu batekin erantzun dio EAJ: «EAJk ez du eragozpenik planteatzen, ez betorik jartzen ere, eta ez du ezer saihesten: izan ere, ezin da eragotzi, ez saihestu, gertatuko ez den zerbait». Izan ere, JxCko diputatu Pilar Calvok «Kataluniako independentismoaren ametsari betoa» jarri izana egotzi die jeltzaleei, JxCk eta ERCk Kirolaren Legeari jarritako zuzenketa eztabaidatzearen aurka egiteagatik.
Calvok Kongresuko eztabaidan adierazi du EAJren jarrera «tristea» dela, eta kritikatu du lege berriak ukatu egiten diela nazioarteko federazioetako «eskubide osoko» kide izatea Kataluniari, Euskal Herriari eta Galiziari. Hala, azaldu du independentistek aurkeztutako zuzenketak helburu zuela «nazioarteko kirolean existitzeko eskubidea» bermatzea.
EAJk PSOErekin adostutako zuzenketaren inguruan, Calvok adierazi du «ona» dela, eta «lehen urratsa» dela. Era berean, ordea, «diskriminatzailea eta anbiguoa» dela ere esan du. Izan ere, salatu du mugak ezartzen dizkiola parte hartze horri. «Zer da sustrai historikoak izatea?», galdetu du, eta gehitu, esaterako, Athletic, Bartzelona eta Espanyol futbol taldeak Real Madril baino zaharragoak direla.
EAJren arabera, ordea, JxCren proposamenak ez zuen aukerarik aurrera ateratzeko, eta «arriskuan» jar zezakeen jeltzaleek eta PSOEk adostutakoa. Hala, JxCri egotzi diote «akordio historiko» haren kontra egitea. «[JxCren proposamenak] EAJk eta PSOEk lortutako akordio historikoa baliogabetzen zuen», azaldu dute. Oharrean, EAJk gehitu du alderdi hark «betidanik» defendatu dituela euskal selekzioek eta Kataluniakoek nazioarteko lehiaketetan parte hartzeko aukera. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220268/ernaik-eraldaketa-sozial-erradikala-sustatzeko-dinamika-bat-abiatu-du.htm | Politika | Ernaik «eraldaketa sozial erradikala» sustatzeko dinamika bat abiatu du | Orain dugu aukera izena jarri diote. Gazte antolakundearen hamargarren urteurrenaren testuinguruan jarriko dute abian dinamika. | Ernaik «eraldaketa sozial erradikala» sustatzeko dinamika bat abiatu du. Orain dugu aukera izena jarri diote. Gazte antolakundearen hamargarren urteurrenaren testuinguruan jarriko dute abian dinamika. | Hamar urte eman ditu Ernaik «krisiaren» eta «kapitalismoaren» aurkako borrokan, baina oraindik ere egitekoak dituztela aldarrikatu dute kideek Gasteizen. Azaldu dutenez, gazte belaunaldiak «krisiak» baino ez ditu bizi izan, eta horrek «etorkizunerako espektatibak» hautsi dizkie. Salatu dute, gainera, egungo testuinguruak gazteen bizi baldintzak prekarizatu besterik ez dituela egiten. «Bizitzaren garestitzeaz», «hezkuntzaren merkantilizazioaz» eta «eredu patriarkalen indartzeaz» aritu dira bereziki, eta esan dute «erroko eraldaketa sozial erradikala» behar dela horiek amaitzeko. Horri lotutako dinamika bat abiatuko du gazte antolakundeak, Orain dugu aukera lelopean.
Horiek horrela, sistemari aurre egiteko «alternatibak» plazaratu ditu Ernaik, ideia hau xede nagusia izanik: «Sistemari su eman eta berriz hasiko gara, gurea eraikiko dugu». Horren harira, hainbat aldarri egin eta herritarren duintasunari eusteko neurriak eskatu dituzte. «Merkatuaren interbentzioa», «aberastasunaren banaketa erradikala», «zaintza sistema komunitarioa» eta «hezkuntza publiko, burujabe eta nazionala» exijitu eta gazteen bizitzak «berehala» duintzeko proposamenak egin dituzte. «Lan duinerako», «etxebizitzarako» eta «osasun mentalerako» eskubideak horretarako «ezinbestekoak» direla ere aldarrikatu dute. «Energiaren eta oinarrizko produktuen prezioak» jaisteko beharra ere azaldu dute.
Beste eskaera batzuk ere xehatu dituzte: «Bizi eredu eraldatzailearen aldeko apustua egin eta Euskal Herri askea gaurdanik eraikitzea nahi dugu». Hala, herrietatik eta auzoetatik sistema eraikitzeko modua ematen duen alternatibaren nahia adierazi dute, bai eta «balio komunitarioak» indartzen dituenarena ere.
Gazteak «borrokara»
Egungo krisi horri aurre egiteko eta aurreko helburuak lortzeko, «borrokara» eta «antolatzera» deitu ditu Ernaik gazteak, «krisiaren aurrean zer eta nola egin behar den beraiek baitakite hobekien». Bestalde, aldarri horiek guztiak «zabaltzeko», dinamika berriarekin zerikusia duten hamar egitasmo antolatu dituzte. Hurrengo hilabeteetan egingo dituzte ekintza horiek guztiak; «kale agitazioa», herri eta auzoetarako egitarauak eta «problematika lokalei» lotutako lanketak izango dira horietako batzuk.
Horrez gain, Gazte Topagune erraldoia egingo dute «euskal gazteriak bestelako alternatibak sortzeko gaitasun kolektiboa duela» adierazteko. Apirilaren 6tik 9ra izango da, Elorrion (Bizkaia), eta «hausnarketarako eta konspiraziorako» gunea izatea nahi dute. Egitaraua «askotarikoa» izango da, eta «aisialdi eskaintza» ere izango du. Kale mobilizazioei dagokienez, gainera, bestelako mugimenduekin «bateratzeko» erabakia hartu dute, hala nola pentsiodunekin eta bestelako gazte mugimenduekin. |
2022-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/220269/reala-final-zortzirenetara.htm | Kirola | Reala, final-zortzirenetara | Galdu egin du Manchester Uniteden aurka Anoetan, baina, ingelesek gol bakar baten aldeaz irabazi dutenez, txuri-urdinak sailkatu dira Europa ligako final-zortzirenetarako | Reala, final-zortzirenetara. Galdu egin du Manchester Uniteden aurka Anoetan, baina, ingelesek gol bakar baten aldeaz irabazi dutenez, txuri-urdinak sailkatu dira Europa ligako final-zortzirenetarako | Realak Europa ligako final-zortzirenak jokatuko ditu. Txuri-urdinek galdu egin dute gaur, Manchester Uniteden aurka, baina lehen postuan amaitu dute ligaxka. Zapore oneko porrota izan da, baina sari handia jaso du. Seitik bost partida irabazita, ezin izan du ligaxka biribildu, baina normala da: Manchester United, Manchester United da beti.
Europako txapelketen xarma erabatekoa izan du Anoetako partidak. Estadioaren aldiriak bi taldeetako zalez bete dira neurketa hasi baino dezentez lehenago, eta batzuen eta besteen oihuak ozen entzun dira kanpoaldean. Agian, bisitariei gehiago nabaritu zaie egun osoko jarduna, eta nabarmenago agertu dira. Ordea, etxeko zaleena izan da barrualdeko agintea. Txuri-urdinen aldeko aldarriek eta Huntza musika taldearen abestiek hauspotu dute harmailetako jendetza. Norgehiagoka garrantzitsua zen, eta realzaleek horren adinako erantzuna eman dute. Guztira, 36.744 zale batu dira Anoetara: sasoiko gehien izateaz gain, Europako partida batean sekula egondako kopuru handiena da.
Taldeak ere ondo ekin dio lehiari. Realak partida irabazteko xedea erakutsi du neurketa hasi orduko. Hain justu, Donostiako taldea izan da erasoan estreinatu dena, bigarren minutuan, Carlos Fernandezen bidez. Manchesterrek ez du aparteko lanik egin lehendabiziko minutuetan. Baina, minutuek aurrera egin ahala, gero eta erosoago kokatu da zelaian, eta gola sartu du lehendabiziko aukeretako bat eduki orduko. Gutxi iritsi zen ordura artean; De Gea atezainak luze jo du, Cristiano Ronaldoren bila, eta portugaldarrak bakar-bakarrik jaso du baloia. Hark Garnachorekin jokatu, eta aurrelariak bikain errematatu du ezkerrez. Hasi eta gutxira, maldan gora zuen partida Realak, 17. minutuan.
Behin gola sartua, Manchesterrek patxada ezarri du. Deabru gorriek bazekiten, jakin, Realak lerro artean jokatu ohi duela; beraz, atzeko sendotasunari garrantzia eman diote. Joko zuen erasora aukera zuenean; hala, 26. minutuan izan du bigarrena egiteko aukera, Bruno Fernandesen eta Alejandro Garnachoren artean ondutako abagune batean. Donostiarrek atzean bigun jokatu dute behin baino gehiagotan, eta Manchesterren ekinaldiek baino arrisku gehiago sortu dute huts horiek. Hori oso agerian geratu da atsedenaldiaren atarian. Jon Pachecok akats handia egin zuen baloia urruntzean, eta Cristiano Ronaldori eskura utzi dio bigarren gola sartzeko aukera. Baina kale egin du. Bestela, izugarri makurtuko zen egoera. Atsedenaldiaren atarian jazo da hori, 41. minutuan. Realak estu hartu ditu ingelesak hurrengo jokaldian. Carlos Fernandezek gertu izan du banako berdinketa, baina haren eta Pablo Marinen saialdiak De Geak geratu zituen. Bigarren aldian, buruz geratu du.
Aukera batzuk, eta sufritu
Nahiz eta atsedenaldira galtzen joan, orduko emaitza balekoa zen final-zortzirenetara zuzenean sailkatzeko. Horrek suspertuta edo, Reala bizi zelairatu da bigarren zatian. Bizpahiru gol aukera izan ditu jokora itzuli orduko. Minutuek aurrera egin ahala, ordea, bi taldeek kudeaketan jarri dute indargunea. Presari aterik zabaldu gabe aritu dira bai Reala, baita Manchester ere, akats txikiena garesti ordain zezaketen jakitun. Imanolek giharraren aldeko apustua egin du, Aritz Elustondo eta Ander Gebara zelairatuta. Azken ordu laurdenean biziagotu egin da jokoa. Realak imintzioren bat egin arren, Manchester Unitedek izugarri estutu du. Sufritu egin du Realak, baina eutsi egin dio, eta jaia lehertu da partidaren amaieran. Izan ere, sari handia jaso dute txuri-urdinek.
Pozarren mintzatu da Imanol partidaren amaieran: «Porrotik gozoena da. Irabaztera joan gara, baina hamar minuturen faltan emaitzari eustea hobetsi dugu». |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220293/jon-gurutz-maiza-etxarriarra-espetxetik-atera-da-larriki-gaixo-eta-zigorra-beteta.htm | Politika | Jon Gurutz Maiza etxarriarra espetxetik atera da, larriki gaixo eta zigorra beteta | 72 urte ditu, eta gaixorik dago: hipertentsioa, diabetesa, bihotzekoak eta ikusmen arazoak ditu. Gaixo larri egonda ere, zigor osoa beteta atera da giltzapetik. | Jon Gurutz Maiza etxarriarra espetxetik atera da, larriki gaixo eta zigorra beteta. 72 urte ditu, eta gaixorik dago: hipertentsioa, diabetesa, bihotzekoak eta ikusmen arazoak ditu. Gaixo larri egonda ere, zigor osoa beteta atera da giltzapetik. | Aske utzi dute Jon Gurutz Maiza gaur goizean, betetzen ari zen zigorra amaitzean. Etxarri Aranatzen (Nafarroa) jaio zen, eta, kondena Frantzian ezarri zioten arren, Martutenen egon da azken zazpi hilabeteetan. Berak propio eskatu zuen aldaketa, etxetik hurbilago egon nahi baitzuen.
72 urte ditu, eta gaixorik dago: hipertentsioa, diabetesa, ikusmen arazoak eta bihotzekoak ditu. Hala ere, hamabost urte zeramatzan espetxeratuta, eta, 1978. urtetik, etxetik urrun egon da. Egoera ikusita, Jon Gurutz izeneko plataforma sortu zuten haren hurbilekoek, presoa askatu zezatela eskatzeko.
2019. urtean larri zegoela adierazi zuen Iluntasunetik etxera dokumentalak. Bertan azaltzen da 2007an atxilotu zutenean baldintza kaskarrean izan zutela gatibu. Erietxera eramaten zutenean, adibidez, eskuak eta hankak kateekin lotzen zizkioten, dokumentalean ageri denez. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220294/nafarroako-gobernuak-eta-eh-bilduk-aurrekontu-akordioa-egin-dute.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk aurrekontu akordioa egin dute | Koalizio abertzaleak adierazi du «abstentzio bidez» ahalbidetuko dituela aurrekontuak. Diru sail berriak adostu dituzte, besteak beste, osasungintza, hezkuntza eta euskara alorretan | Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk aurrekontu akordioa egin dute. Koalizio abertzaleak adierazi du «abstentzio bidez» ahalbidetuko dituela aurrekontuak. Diru sail berriak adostu dituzte, besteak beste, osasungintza, hezkuntza eta euskara alorretan | Nafarroako Gobernuak 2023ko aurrekontuaren lege proiektua aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan, eta abenduaren amaiera aldera hura aurrera ateratzeko berme nagusia erdietsi du. Legealdiko azken urtean aurrekontuen inguruko hitzarmena lortu du EH Bildurekin.
Irailaren amaieran ekin zioten bi aldeek negoziazioari, eta, asteotan EH Bilduk azpimarratu duenez, gastu eta inbertsio publikoaren inguruko akordioaz gain, zerga neurriak ere kontuan hartuko zituen akordio osoa lortu nahi zuen. Hala, gobernuaren oharrean adierazita dago akordio horretan zergen inguruan ere ados jarri dela koalizio abertzalearekin.
EH Bildu: «Abstentziora joko dugu»
Akordioaren gaineko gogoeta egin du gaur EH Bilduk. Koalizioak Iruñean duen egoitzan egin dute agerraldia Bakartxo Ruiz, Adolfo Araiz eta Laura Aznal legebiltzarkideek. Ruizek adierazi duenez, «abstentzio bidez» ahalbidetuko dituzte, bai aurrekontuak, baita zergen gaineko lege proiektua ere. «Hau izango da legealdiko laugarren aurrekontua eta zortzigarrena, aurreko legealdia kontuan hartuz gero. Hau ez da kasualitatea edo zerbait puntuala, eskuinetik adierazi nahi den bezala. Logika politiko bati erantzun dio», gaineratu du. Negoziazioen nondik norakoak koalizioaren oinarriekin partekatu dituztela esan dute koalizioko bozeramaileek.
EH Bilduk azaldu du hauek ez liratekeela eurek egingo lituzketen aurrekontuak eta negoziazioan gobernuarekin dituzten ezadostasunak eta diferentziak azaleratu direla, baina, hori hala izanik ere, «pozik» azaldu dira hitzartzeko ahalmena erakutsi dutelako. Laura Aznalek azpimarratu du diferentzien gainetik adostasunak lortzeko gai izan direla, eskuinaren politikei alternatiba bat egituratuz. Hurrengo legealdira begira ere, «balioa» duela aipatu du.
Akordioan jasotzen denez, Nafarroako Gobernuak aurkeztutako aurrekontuen lege aurreproiektuaren barruan, 15 milioi euroren ekarpenak egin ditu koalizio abertzaleak: horietatik 10 milioi euro, gobernuak iragarritako gastu mugaren igoeraren barruan jaso dira, eta beste 5 milioi euroak Osasun Departamentu barruko diru sailen mugimenduen ondorioz jaso dira. Horrez gainera, EH Bilduko arduradunek nabarmendu dute zortzi milioi euroko partida adostu dutela «kostu energetikoari aurre egiteko», 0-3 zikloaren gaineko akordioa jaso dutela aurrekontuetan eta hamar milioi euro gehiago emanen dituztela «langileen lan baldintzak hobetzeko».
Gobernuak eta EH Bilduk sinatutako dokumentuaren hitzaurrean irakur daitekeenez, COVID-19ak eta Ukrainako gerrak eragindako krisiak eta abagune berriak aintzat hartuta, «premiazko neurriak» hartzea hitzartu dute, zerbitzu publikoak eta zaintzarako kalitatezko politikak bermatzeko. Trantsizio energetikoari begirako neurriak ere adostu dituzte. Zerga sistemaren auzian desadostasunak azaldu badituzte ere, aberastasunaren banaketa justu bateranzko bidean akordioak erdietsi dituztela aurreratu dute.
Aurreko urteko akordioan hitzartutako konpromiso batzuk ez direla bete egiaztatu da, eta horiek betetzeko epemuga atzeratu da 2023ko lehen hiruhilekora. Gainera, departamentuek hizkuntz planak urte amaiera baino lehen aurkezteko konpromisoa azaldu du gobernuak.
Erreakzioak
Agintaldiko laugarren aurrekontuak onartzeko itunari buruz gogoeta egin dute parlamentuko taldeek.
PSNk akordioa txalotu du. «Elkarrizketa eta negoziazio prozesu luze baten emaitza da hau, eta segurtasuna, egonkortasuna eta etorkizuna eskainiko dizkio Nafarroari», esan du PSNko bozeramaile Ramon Alzorrizek. Haren aburuz, aurrekontuak onartzeko itunak agerian uzten du «Maria Txibiteren gobernuak nafar gizartearekin duen konpromiso erabatekoa». Adostutako konpromisoen artean, neurri ekonomikoak azpimarratu ditu Alzorrizek: «Jakin badakigu inflazioak eta gastu energetikoaren igoerak eragin handia dutela nafarren poltsikoetan; hori dela eta, akordio honen xedea da klase ertainekoak eta langile klasekoak laguntzea eta babestea».
Geroa Baik ere ontzat jo du akordioa, «Nafarroak beharrezko duen egonkortasuna eskaintzen baitu, ziurgabetasun sozial eta ekonomikoagatik oso konplikatua izanen den urte batean». Koalizioak uste du aurrekontuak onartzea garrantzitsua dela beti, «baina oraingoan are gehiago, krisi energetikoak eta Ukrainako gerraren eraginak ondorio larriak izanen baititu Nafarroako agertoki sozioekonomikoan». Aurtengo aurrekontuak, gainera, «2015ean hasitako bideari segida» ematen diola nabarmendu du Geroa Baik ohar batean, «lehentasuna ematen baitiete kohesio sozialari eta zerbitzu publikoei». Are: Uxue Barkos buru duen taldearentzat, «zoriontzeko modukoa da» UPNren agintaldietako aurrekontuak atzean utzi izana: «Zorionez, urrun dira jada urte horiek, zeinetan Nafarroak krisi ekonomiko larri bati aurre egin behar izan baitzion, urte batetik bestera luzatutako aurrekontuekin, UPN ez zelako gai izan beste indar politikoekin ezer adosteko».
Ahal Dugu-k ere «poza» adierazi du akordioagatik. Alderdiko koordinatzaile Begoña Alfarok nabarmendu du «alde handia» dagoela egungo egoeraren eta UPNren agintaldien artean: «Eskuineko politiken ezintasunaren isla izan ziren UPNren agintaldiko azken urteak, eskuineko alderdiak ez baitziren gai izan aurrekontu akordioak lortzeko; orain, berriz, aurrekontuak aurrera ateratzea lortu dugu talde ezberdinen artean; garai zail hauetan nafarrei zor diegun arduragatik». Zehazki, «lehen arreta indartzeko, klima aldaketaren aurkako borroka zabaltzeko eta etxebizitza sozialak sustatzeko konpromisoak» nabarmendu ditu Alfarok, aurrekontu akordioan jasotakoen artean. Hala ere, Ahal Dugu-ko koordinatzaileak esan du «gai garrantzitsu batzuk» ere akordiotik kanpo gelditu direla: besteak beste, etxebizitza alokairuen prezioa mugatzea.
AKORDIOAREN GAKOAK:
Hauek dira gobernuak eta EH Bilduk adostu dituzten zuzenketetako batzuk, arloka:
Osasungintza
Aurrekontuan ezarria zegoen baino 4,9 milioi euro gehiago jarriko ditu Nafarroako Gobernuak Osasun sistema publikoa indartzeko. Zehazki, ia hiru milioi gehiago jarriko dituzte Lehen Arreta indartzeko proiektuetan, eta beste bi milioi, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko ZIUa handitzeko eta Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako ospitaleetan arreta espezializatua hobetzeko.
Hezkuntza
Akordio honi esker, gobernuak 2,5 milioi euro gehiago bideratuko ditu ikastetxeetan hobekuntzak egitera. Horrez gain, EH Bilduk eta gobernuko alderdiek adostu dute eskola garraioaren auziari helduko diotela, landaguneetako garraioa hobetzeko. Haur eskolen auziari dagokionez, berriz, kronograma bat zehaztu dute, 0-3 eskolen baldintzak hobetzeko eta ziklo hori kudeatzeko erakunde autonomo bat sortzeko.
D ereduari dagokionez, Hezkuntza Departamentuak konpromisoa hartu du «euskarazko hezkuntza eskaintza handitzeko, egungo lege esparruaren arabera, familien eskaerei erantzuteko, etxetik gertuen duten ikastetxean matrikula egin ahal izateko eta gizarte eta lurralde kohesioa sustatzeko». Helburu horiek aintzat hartuta, D eredua ezarriko dute Lezkairuko, Etxabakoizko eta Larragako ikastetxeetan, 2023-2024ko ikasturterako.
Euskara
Herritarrekiko Harremanetako Departamentuari dagokionez, diru sail berriak onartu dituzte euskara sustatzeko xedez. Hala, aurrekontuen jatorrizko proiektuan ezarria zegoen baino 200.000 euro gehiago emanen ditu gobernuak euskarazko hedabideen «berrikuntza eta digitalizazioa» sustatzeko; 40.000 euro gehiago, udaletan hizkuntza politikak sustatzeko; eta 500.000 euro gehiago, helduen euskalduntzea laguntzeko.
Zergak
Zergei dagokionez, sozietate zergan kenkari fiskalen azterketa hiru hilabeteren buruan amaitzeko konpromisoa hartu du gobernuak. Etxebizitzaren alokairua helburu duten enpresei hobariak murrizteko beharra ikusten dute, halaber, bi aldeek. Araizek nabarmendu duenez, gutxieneko tasa baten inguruan eztabaidatzeko prest azaldu da gobernua «lehen aldiz». Oinarri likidagarri negatiboak —hots, galerak— dituzten enpresek hurrengo urteetan galerak konpentsatzeko eduki ohi dituzten kreditu fiskalen mugak ere zorroztu egingo dira.
Errenta zergan kenkariak ezarriko dira 35.000 eurora arteko errentei: 18.000 eurora artekoei, 540 eurokoa, eta hortik gora, progresiboki apalduz joango da 35.000 eurora arte. Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariaren arabera, 297.000 nafarri eragingo die kenkariak eta soilik 2022ko errenta zergari eragingo dio. Ogasunarentzat 65 milioi euro inguruko kostua izango du.
Ondare zergan, hurrengo bi urteetan 3 milioi eurotik gorako ondareei zerga igoko zaie. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220295/txinako-espaziontzi-bat-ozeano-barean-erori-da.htm | Gizartea | Txinako espaziontzi bat Ozeano Barean erori da | Espaziontziak hogei tona inguruko pisua zuen, baina atmosferarekin talka egin duenean zati handi bat desintegratu da. | Txinako espaziontzi bat Ozeano Barean erori da. Espaziontziak hogei tona inguruko pisua zuen, baina atmosferarekin talka egin duenean zati handi bat desintegratu da. | Txinak jaurtitako espaziontzi bat Lurrera erori da gaur, Ibilbide Luzeko-5B Y4 espaziontzia da, zehazki. Objektuak hogei tona inguruko pisua bazuen ere, atmosferarekin talka egitean zati handi bat desintegratu da. Goizean zaila izan da jakitea noiz eta non eroriko ziren ontziaren zatiak, baina bere ibilbidea kalkulatu dute. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak adierazi duenaren arabera, espaziontzia Ozeano Barearen hegoaldean erori da.
Ez zegoenez argi objektua non eroriko zen, espaziontziak zeharkatuko zuen aire eremua itxita egon da gaur goizean. Bartzelonako aireportuak, adibidez, ordu batez gelditu ditu bertatik irtetekoak eta bertara iristekoak ziren hegaldiak, baina jada zabaldu dute aire eremua. Zerbitzuen etete horrek ondorioak izanen ditu gaur. Euskal Herriko aireportuetan ere eragina izan du: Nafarroan, adibidez, 08:38tik 09:38ra bertan behera gelditu dira hegaldi guztiak; eta Loiun (Bizkaia), berriz, atzerapenak egon dira Bartzelonarekin lotura zuten hegaldietan.
Azkeneko bi urteetan hirugarren aldia da Txinako autoritateek gisa honetako arazoak eragin dituztela. NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren erranetan, «arduragabekeria» bat da. Joan den uztailaren bukaeran, Indiako ozeanoan erori zen Txinako beste espaziontzi baten zaborraren gehiengoa. 2021ean ere antzekoa gertatu zen, eta NASAk idatzi bat zabaldu zuen: «Argi dago Txina ez dela betetzen ari bere zabor espazialari buruzko estandar arduratsuak». |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220296/xiberoko-boza-40-urte-zuberoako-uhinetan.htm | Bizigiro | Xiberoko Boza: 40 urte Zuberoako uhinetan | 1982an sortu zen Xiberoko Botza, eta berrogei urteko historia ospatuko dute gaur, Muskildin, kantuz eta musikaz. Irratian ibilitako zenbaitek orain arteko historia kontatu dute irratian bertan, kronika berezien bidez | Xiberoko Boza: 40 urte Zuberoako uhinetan. 1982an sortu zen Xiberoko Botza, eta berrogei urteko historia ospatuko dute gaur, Muskildin, kantuz eta musikaz. Irratian ibilitako zenbaitek orain arteko historia kontatu dute irratian bertan, kronika berezien bidez | Xiberoko Botza irratiak berrogeigarren urtemuga ospatuko du gaur, Muskildin, kantaldi eta kontzertuekin. Ikasturtea hasi denetik, memoria lan bat egin dute uhinetan, irratiaren sortzaileen eta irratiaren historian gisa batez ala bestez parte hartu dutenen oroitzapenen kronikak hedatuz. Hala, partez bederen, irratiaren ibilbidearen berri ukaiteko parada izan da: Irabarnen abiatu zen bidea, eta, egun, Maulen segitzen du.
Landak, kaseteak, biniloak, diskoak, mp3 formatua…; teknikoki jauzi anitz egin diren bezala, aldaketa anitzen lekuko izan da irratia, estudio barnean eta inguruan. Beste irrati libre anitzen sortzea aipatzeko bezala, Francois Mitterand Frantziako presidente sozialistaren garaipen elektoralari erreferentzia egiten diote sortzaileek, hala nola Jojo Malharin mauletarrak, haiek bezala irratian egin kronika batean: “1981ean Mitterand Frantziako presidente izendatu zelarik, aipatu zuen irrati libreak sortzen ahalko zirela. Jadanik baziren zenbaitzuk legez kanpo hedatzen zutenak, baina orduan agertu ziren irratiak nonahi, eta hemen ere, Zuberoan, bagenuen xede bat euskarazko irrati baten egiteko”
Lekuko irrati bat izanik, lekuko testuinguruak badu, beharbada, hastapenetako kontakizunean garrantzia haboro. Xiberoko Botzaren ideia, elkarte anitz elkartzen zituen Ühaitza elkartean agertu eta garatu zen, eta, beste anitzen gisa, han zen Malharin ere. “Ühaitza elkarteak zuen xedea eraman. Lantalde bat sortu zen hastapenean, eta, beste anitz bezala, horri lotu nintzen”, dio.
Politikoki eta orokorkiago ere, “giroa bero zen Zuberoan”, Allande Etxart beste sortzaile baten oroitzapenetan, nahiz ez duen uste “sekula hotz izan” denik ere. Aipatu behar dira, haren ustez, instituzioekin 1978tik aitzina sinatu ziren bi herri kontratuak, eta horiek ekarri “gogoetak, jende biltzeak, ideia nahasketa eta xedeak”. Mauleko kabala hiltegia eta Sohütako lizeoa garai horietakoak dira, adibidez. 1982an sortu zen Xiberoko Botza, horien segidan, Irabarneko jauregian, Mauleko Herriko Etxeak prestatu gela hutsean.
Iulen Guiresse irrati kazetariak prestatu kronika historikoetan, pertsonen kontakizunak dira ardatz, kronologia bera baino gehiago. Madouce Araguas Irabarneko laborariak, sortzaileetarik batek, gogoan ditu hastapenetako tentsio politikoak Mauleko herriko etxe sozialistarekin: “Harreman gogorrak ziren abertzale edo euskaltzaleen eta auzapezaren artean. Ukan genuen arrangura amiñi bat, erraten genuena kontrolatu nahi baitzuen, baina aski fite utzi gintuzten gure lana egiten”. Geroago, Xiberoko Botzaren “orientazio abertzale eta euskaltzalearen” parean, Mendililia irratia sortuko zen.
Euskara gehiago baliatzen zen garaia zela iduri zaio Jean-Jacques Etxeberri Llargo beste sortzaile bati, nahiz eta euskara saihetsean uzten zen, aldi berean: “Xiberoko Botza etxe orotan sartzen zen. Halarik ere, ez zen ofizialki behaturik; ahapetik behatzen zen”. Aski fite baliatu bazen ere euskara sustatzeko tresna gisa, lehen emankizunetan frantsesa eta portugesa entzuten ziren, euskararekin batean.
Boluntarioez gain, langileak
Teknika aldetik, Allande Etxarten lana inportantea izan zen uhinak lau haizeetara hedatzeko. “Frantxoa Hastaran ere han zen, ni bezala elektronika ikasi baitzuen; biak ginen teknikari”, erran du Etxartek. “Hastapenean, estudioa muntatu, kableak, tresnak konpondu…” behar zituztela gogoan du. Lehen antena Irabarneko jauregi ondoko baobab zaharraren adar gorenean plantatu, eta geroago Sohütako mendixka batean ezarri zuten, adibidez. Kazetari aldetik, antena hartu zuten lehenak boluntarioak zirenez, Etxartek aipatu du langile baten beharra fite agertu zela: “Paperak prestatzen genituen, ustez oren bat iraunen zuela, eta, oren erdiz, dena bukatua zen. Ohartu ginen lana zela, eta langile bat behar zela”.
1983an hasi zen langile gisa Marcel Bedaxagar, kanpaina herrikoi batek finantzaturik. Mikroan ari zen, eta laguntzaileak teknikari lanetan. “Egunkariak bagenituen, baina ez ziren beti berri freskoak. Beste irratiak behatzen genituen. Oso artisaua zen”, dio kronika batean; orain, Sud Ouest egunkarian ari da. Gaur egun, etxez etxe sosa biltzeko kanpaina iturri inportantea da, irratiko bost langileen gastuen parte bat pagatu ahal izateko.
Talde profesionalarekin, logikoa denez, antenan ari ziren laguntzaileen kopurua ttipituz joan da urtez urte, baina Maite Davantek —1998an hasirik, hamar urtez izan zen irratiko langile— beste laguntzaileen garrantzia aipatu du: “Lagünak elkartean, gazte anitz baziren animazioak antolatzen zituztenak irratirako sosa biltzeko. Pintatzera edo brikolatzera jin behar zelarik, taldeak antolatzen ziren. Bazen dinamika gaitza eta ederra irratiaren inguruan”. Irabarnetik Mauleko plazara eta handik hiriko oraingo egoitzara joateko —Victor Hugo karrikara—, Euskal Herrian gaindi kanpaina zabal batean parte hartu zuten, adibidez, Lagünak elkarteko gazteek. Garai horretakoa da Fermin Muguruzak kanpaina laguntzeko egin zuen Ekhi eder kantua ere (kantua, hemen entzungai).
Lekukotik Euskal Irratietara
Hedabide lokala den heinean, gertakizun gehienen lekuko hurbila izan da Xiberoko Botza. Maite Lephaillen kronikak, besteak beste, hauteskunde batzuetako “giro beroa” oroitarazten du, eta beste gai batzuek eragin eztabaidak: “Gasbidearen eztabaida izan zelarik ere, giroa tiran zen bai irratian eta bai kanpoan ere; kalapitak baziren. Egoera politikoarekin izan dira momentu gogorrak”. Baina Lephaillek, gibelera begiratuta —erretreta hartu berri du—, uste du ildoa atxiki dela beti: “Beti bere xedean egon da Xiberoko Botza: euskarari lehentasuna, denei hitza ematea, jendeetatik hurbil egotea”, laburbildu du.
Kronologian berriz gibelera joanez, Euskal Irratien sortzeak ere badu leku handia historia kroniketan. Allande Etxart irratien federazioaren sortzeaz oroitu da: “Nik ez nuen hola ikusten, eta Irulegiko Irratikoek ere ez: hiru irrati, hiru estudio, egitura bakar bat. Baina gero ekarri zuen lehen gauza ona instituzio publikoei buruz zen: sos laguntzen galdetzeko eta defendatzeko egitura bat ginen”. Programazioan, langile kopuruan eta elkarlanean, eta beste alor batzuetan onurak ekarri zituela ondorioztatu du Etxartek, ahantzi gabe “euskal munduaren sostengua ere ukan” zutela Euskal Irratien sortzeko. Egun Gure Irratiak, Xiberoko Botzak, Irulegiko Irratiak eta Antxeta Irratiak osatzen dute.
Denborarekin Lagünak elkarteak egiten zuen lana eta irratiaren inguruko animazio kulturalak langileen esku gelditu badira ere, beste laguntzaile batzuekin badute hurbiltasuna oraino ere, lehen bezala: herrietako berri emaileekin, eta kirol edo kultur elkarte anitzetako berri emaileekin. Bestalde, teknologien garapenak komunikatzeko tresna berriak ekarri dituenez, Allande Errezarret irratiko administrazio kontseiluko buruak desafio berriak ikusten ditu: “Gure biharko desafioa eta egungoa, azkenean, hau da: aldi berean ahozkoan presente izatea zuberotarrez, baina baita izkribuan eta irudian ere”. Hedabideen inkesta bati erreferentzia egin dio, gazteen kontsumoa bereziki sare sozialetan eta podcasten bidez egiten baita.
Maite Davant langile izandakoak egungo panoramari begiratu dio, eta baikorki hitz egin du: “Plazer egiten du ikustea gazteak lotzen direla, boz berri anitz baitira Xiberoko Botzan eta Euskal Irratietan. Gauzarik ederrena da geroa izan dadin, segida izan dadin”. Araguas ere baikor agertu da: “Mendililian ere euskara entzuten da orain. Ontsa da”.
Gaur, ospakizun eguna
Xiberoko Botzaren 40. urtebetetzea ospatzeko izan diren ekitaldien segidan heldu da “besta handi” gisa aurkeztu dutena: gaurkoa. Berrogei kantari gomitatu dituzte Muskildira, kantaldi bat egitera; horien artean, Maddi Oihenart, Maika eta Mixel Etxekopar, Xiberotarrak eta Altzükütarrak taldeak eta Haur Kantu Txapelketako kantariak. “Kantua gure kulturan da; gure barnean da”, azaldu du Errezarretek. Kantaldia 18:00etan hasiko da. Ondotik, Atzarbale txaranga ariko da, bai eta Joseba Tapia ere, bere musikariekin. DJ Üzkülüzekin bukatuko da gaualdia, Xistera Zaharrean. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220297/inportantea-da-mendia-zintzoki-erabiltzea.htm | Ekonomia | «Inportantea da mendia zintzoki erabiltzea» | Lurrama laborantza azoka Miarritzera itzuliko da azaroaren 10ean, 11n eta 12an. Usaiako merkatuaz, kontzertuez eta bestaz gain, mendia eta bortuko elkarbizitza hautatu du aurtengo eztabaidarako gai gisa. Lurrama elkarteko lehendakaria da Behrokoirigoin | «Inportantea da mendia zintzoki erabiltzea». Lurrama laborantza azoka Miarritzera itzuliko da azaroaren 10ean, 11n eta 12an. Usaiako merkatuaz, kontzertuez eta bestaz gain, mendia eta bortuko elkarbizitza hautatu du aurtengo eztabaidarako gai gisa. Lurrama elkarteko lehendakaria da Behrokoirigoin | Duela zazpi urte Maryse Cachenauten segida hartu zuen Iñaki Berhokorigoinek (Gamarte, 1979) Lurrama elkarteko lehendakaritzan. Aitzinekoak bezainbat egitea aurreikusi zuen. Epea baino gehiago, uzteko momentu ona hautatu behar dela dio: “Utzi behar da segida sendi delarik, eta hor badaiteke segidarik”. Iazko Lurrama berezia izan zen, Arbonako lur okupatuetan egin baitzen, hango borrokari bururapena emateko. Heldu diren azaroaren 10ean, 11n eta 12an, lehen bezala, Miarritzeko Irati gelan eginen da.
Iaz, pandemiako baldintzen pean, laborantza lurren defentsan Arbonan egin zen Lurrama. Aurten, egoera normaltzearekin Miarritzera itzuliko da. Zer funtzio ikusten diozu Lurramari, gaur egun?
Hastapeneko eta betiko funtzioa atxikitzen du: kostaldeko eta barnealdeko bi munduen elkartzea. Batak bestea hezten eta hazten baitu. Gero, nahitaez Euskal Herriko Laborantza Ganbera da horren gibelean, Arrapitz sareko beste hainbat elkarterekin partaidetzan; beraz, urte guzian egiten den lanaren erakustazoka da. Hautetsiei begira, gaiaren mantentzea ere bada. Eta momentu goxo baten pasatzea besta eta lagun giroan. Badira kritikatzen dutenak, baizik eta bestak sobera leku hartu duela, eta ez ote duen Lurramak bere izatetik galtzen.
Bizkitartean, Biarritzerat itzuliko zinetela argi zenuten?
Iazkoa, Arbonako borrokari sostengua emateko antolatua zen, eta Miarritzen normalki egiteko baldintzak ez ziren beteak pandemia zela eta. Nik ere maitatu dut Arbonako esperientzia; bazen halako desobedientzia eta erradikaltasun aire hori, baina Lurrama Miarritzeko Iratin egiteak hunkitzen du publiko zabal bat, BABen bizi dena eta ez dena batere euskal munduan nahasten.
Zergatik hautatu duzue bortuaren gaia, orain?
Egia da. Zergatik orain, eta ez lehenago, jakinez mendialdean bizi garela? Normalki, Jura eskualdea jin beharra zen 2020an, baina ezeztatu zen pandemiagatik. Halere, hango delegazio polit bat jinen da. Aurtengo, hurbilago diren Pirinioetako beste laborari batzuekin egin dugu lotura eta mendiaren gaia atxiki. Ari ginen ere gerla garai hauetan, klima aldaketako giroan, arintasun pixka bat ekartzen duela.
Zer erran nahi duzue mendiari buruz?
Gai horrek laborari mundua hunkitzen du, baita hiriko jendea ere. Nahitaez, erabiltzaile diferenteak badira mendian. Eztabaida bada, jada: norena da mendia? Norentzat? Zer beharrentzat? Eta mendia hemengo laborantzaren oinarrian da. Bortua edo mendixkak frankok erabiltzen dituzte. Gero, eztabaidak izanen dira otso eta hartzarekiko elkarbizitzaz, historiaurreko mendiaz. Sentsibleak zaizkigun gai batzuez solastatzeko aukera ematea bada helburua.
Diru prima iturri ere izan daiteke bortua laborarientzat?
Egia da zenbaitek hori dutela motibazioa, eta hori kaltegarri da laborantzarendako. Sosak ez du bakarrik alde onik. Batzuek usaiak eta izatea galduko dituzte diru gehiagoren ukaiteko, eta hor zure izatea da aldatzen, eta harekin laborantza. Laguntzak izan daitezen nekezian direnentzat, beharrezkoa da. Baina inportantea da mendia zintzoki erabiltzea: etxaldearentzat lagungarri izateko, kanpoan eginahala bazka guti erosteko, mendia garbirik atxikitzeko. Erakutsiko da hemen praktika diferenteak ere badirela, bortuan lan nekea galdegiten duten guneak badirela eta araberako laguntzak behar direla. Beti, neurria eta oreka zainduz.
Turismo sailak mendiarekin dituen egitasmoek zer heinetaraino baldintza dezakete bortuaren geroa?
Turismoa lurralde guzira hedatu nahi da urte guzian. Bizikleta zirkuituak egiten dituzte eta istorio. Ez dakit zenbateraino arrisku bat den. Gauzak neurrian eta lekuko erabiltzaileen errespetuan egin behar dira. Gero, laborariak behar gara nonbrean izan mendiguneetan bizia zaintzeko; bestela, gure jendetza ttipituz, eremua utziko da, eta beste erabiltzaile batzuek erabiliko dute, arrazoiarekin. Laborariak bizi diren eremu bat baldin bada, masa turismoak gehiago kontuan hartu beharko gaitu. Desertua baldin bada, ez dute nehor trabatuko. Baina, bestalde, laborariek ezin dituzte kanpokoak errefusatu.
Etxalde anitzen segida ez delarik bermatua, laborari kopurua ttipituz doa alta?
Alimaleko desafioa da; hamarkada honetan berean. Lurrama ez dela aski engaiatua kritika egiten dutenei pentsatuz, ari nintzen: laborantzan engaiatzea funtsezko engaiamendua dela. Lurralde batean kokatzen zara, luzerat zure ideiak garatzen ahal dituzu, kalitatezko janaria ekoizten ahal duzu, lurra landu, iraunarazi, haziak bildu eta arralandatu. Laborariak behar ditugu, eta atzematen dut ez dela aski jende engaiatzeko prest. Plazer nuke etxalde bat libratzen den aldi oro balira hamar hautagai, eta, orotarik, biga seriosak izan daitezen, hor kokatzeko prest.
Lurrerat itzultzeko gutizia erakusten duen olde berri horretatik?
Balitz mugimendu bat jendea lurrerat berriz jinarazteko, jende frankok laborantza gustukoa lukete. Balitz nahikaria zinez laborari nonbrea emendarazteko martxatzen ahal litzateke. Baina orokorki ez da halakorik sendi laguntza sistemetan. EHLGk eta gure sareak lan bat egin dezake hautagai gehiago izateko; ofizioaren promozio bat. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220299/alkateek-herriei-eman-diete-hitza.htm | Gizartea | Alkateek herriei eman diete hitza | Baztango hamabost herrietatik hamalautan Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa eginen dute, hilaren 20an. Alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa | Alkateek herriei eman diete hitza. Baztango hamabost herrietatik hamalautan Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa eginen dute, hilaren 20an. Alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa | Magna Magnesitas de Navarra enpresak atzera egin behar izan zuen, lehendabizikoz saiatu zenean: herritarren oposiziok aldarazi zituen enpresaren asmoak, eta, 2008an, bazter utzi zuen Baztango Erdizko inguruan meategi bat egiteko proiektua. Itzuli egin da, baina, eta estrategia aldatuta: udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskatu dio Nafarroako Gobernuari, Baztango erakundeen eta herritarren gainetik. Gogor kritikatu dute baztandarrek erabaki hori: urriaren 12an, manifestazioa egin zuten Elizondon; eta azaroaren 20an, berriz, galdeketak eginen dituzte Baztango hamabost herrietatik hamalautan —Almandoz da kontsultara deitu ez duen bakarra—. Ibarreko zinpeko alkateek antolatu dituzte, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzen hemezortzigarren artikulua baliatuta.
Ikusi gehiago: Joseba Otondo: «Arraildura ekar dezake Natura2000 sarean erdizkoa baimentzeak»
“Haserre gaude alkateok; baztandarron erakundeak laugarren mailakotzat hartu dituzte, eta gure gainetik pasatu nahi dute, herritarron hitza eta eskumenak bazter utzi”, salatu du Iruritako alkate Pello Iriartek. “Larritzat” jo du egoera, eta onartu du Nafarroako Gobernuak Magnaren proiektua udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzen badu, “deus gutxi” egin ahal izanen dutela: “Auzitara jotzea izanen da aukera bakarra”.
Erdiz Bizirik plataformako Jon Elizetxek garbi erran du auzitara joko dutela, behar izanez gero: “Meategiaren kontra gaude; gainera, proiektua legez kanpokoa da”, salatu du Elizetxek. Izan ere, Nafarroa2000 sarearen barruan dago Erdiz; Aldude mendian dago Erdizko ingurua, eta Aldude, 2005etik, zaintza bereziko eremu bat ere bada.
Ikusi gehiago: Kronologia
2008an Erdizko proiektua bazter utzi eta gero, Magnak Zilbetira jo zuen, eta herri horretako pagadian saiatu zen harrobi bat egiten. 2015ean, epaileen ezezkoa jaso zuten enpresako arduradunek. Zilbetiko pagadia salbatu zuen sententzia oroitu du Elizetxek, hain zuzen, Erdizko proiektuari aurre egiteko baliagarria izan daitekeela uste duelako. “Sententzia horrek garbi erran zuen eremu babestu baten zati bat hondatzen bada, horrek eremu guztiari eragiten diola. Erdiz Alduden dago, eremu babestu bat da, eta horregatik erraten dugu proiektu hau legez kanpokoa dela”, erran du egitasmoaren aurkako plataformako kideak.
Interesa duen inbertsioa
Magnak uztailaren 29an erregistratu zuen Erdizko meategia udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatzeko eskaera. Ez hori bakarrik: enpresak eskatu du, gainera, proiektu hori Nafarroarentzat interesa duen inbertsiotzat jotzea. Nafarroako Parlamentuak bat egin du eskaera horrekin; parlamentuko osoko bilkurak urriaren 7an jorratu zuen auzi hori, PSNk aurkeztutako mozio baten bidez, eta onartu zuen Nafarroako Gobernuari eskatzea Erdizko meategia interesa duen inbertsiotzat jotzeko. PSNk, Navarra Sumak eta Geroa Baik bozkatu zuten horren alde.
Parlamentuko ordezkariek Magnaren Eugiko meategira bisita egin zuten, joan den ekainean; enpresako arduradunek Erdizko proiektuaren berri eman zieten parlamentariei, egun hartan. Magnako arduradunen arabera, hogei urtez ustiatu ahal izanen dute meategia, eta, horri esker, enpresak eutsi ahal izanen die egun dituen lanpostuei. Enpresak azaldu du, bertzalde, meategiak hartuko duen eremua lehengoratzeko plan bat badutela, eta bere jarduerak ez diola Natura2000 sareko kontserbaziorako “giltzarri diren elementuei modu ageri batean eraginen”. Magnak defendatu du proiektua udalerriz gaindiko plan gisa aurkeztu izana, “lurraldea egituratzeko” balioko duelako, bertzeak bertze.
Baztanen, baina, ez dira enpresaren hitzaz fiatzen. Alkateek nabarmendu dute herritarrek errateko dutena entzun behar dela, eta horretarako antolatu dutela galdeketa. Galdera zehatza eginen diete azaroaren 20an: Erdizko herri lurren okupazioa Magnaren esku uztea baimendu nahi ote duten ala ez. “Herri lurren defentsa” dago jokoan, Iruritako alkate Pello Iriarteren hitzetan.
Herrialdetik kanpo
Erdizko proiektua “lehen urrats bat” izanen ote den beldur da Iriarte. “Ez da Erdiz bakarrik; ez da Artesiaga bakarrik ere. Ustiatu nahi duten beta doa Okorotik Saioaraino. Behin burua sartuz gero, dena hartuko dute, eta hondamendia eragin”, ohartarazi du.
Elizetxek bat egin du Iriarterekin, eta Erdiz Saioaraino jarraitzeko “sarbidea” izan daitekeela salatu du. Proiektuaren helburua lurra multinazional bati “oparitzea” dela nabarmendu du Erdiz Bizirik plataformako kideak.
Nafarroako enpresa bat da Magna, baina multinazional baten barruan dago. Herrialdetik at ere garatu ditu zenbait proiektu; bertzeak bertze, Borobian (Soria, Espainia). 250 biztanleko herri bat da, eta 2000koa da han meategi bat egiteko lehen asmoa. Borobiako herritarrek ezezko borobila eman zioten proiektuari, eta bazter gelditu zen. 2005ean, baina, Magnak ikerketa egiteko eskubideak erosi zituen, eta 2009an meategia martxan jartzeko baimena lortu zuen. 2015ean hasi ziren ustiatzen. Magnak konpromisoa hartu zuen lantegiak sortuko zituen hamabost lanpostuak herriko jendearekin betetzeko, baina lanean ari diren hamabost pertsonatik bi baino ez dira Borobiakoak. Orain Magnak Borobiako meategia handitu nahi du, eta herritarrek asmo horren kontra egin dute. Ebroko Ur Konfederazioak ere zalantzan jarri du enpresaren lan egiteko modua: 2017an, 6.000 euroren isuna ezarri zion Manubles ibaia kutsatzeagatik.
Baztanen, herritarrek Erdizi buruz euren iritzia emateko aukera izanen dute, hilaren 20an. Alkateek eman diete hitza. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220300/euskarak-hitzak-bezainbeste-ekintzak-behar-dituela-aldarrikatuko-du-gaztealdiak.htm | Gizartea | Euskarak, hitzak bezainbeste, ekintzak behar dituela aldarrikatuko du Gaztealdiak | Ariketa kolektibo bat egingo du Gazte Euskaltzaleen sareak azaroaren 14tik 18ra, gazteen artean euskaraz bizitzeko hautua bultzatzeko eta horretarako oztopo diren «egiturazko baldintzak» azaleratzeko. | Euskarak, hitzak bezainbeste, ekintzak behar dituela aldarrikatuko du Gaztealdiak. Ariketa kolektibo bat egingo du Gazte Euskaltzaleen sareak azaroaren 14tik 18ra, gazteen artean euskaraz bizitzeko hautua bultzatzeko eta horretarako oztopo diren «egiturazko baldintzak» azaleratzeko. | Gazte Euskaltzaleen Sareak buelta eman dio aurtengo Euskaraldiaren leloari: Hitzez ekiteko garaia izenpean egingo dute ariketa kolektiboa azaroaren 18tik abenduaren 2ra, eta, haren atarian, Gaztealdia egingo du sareak, Ekintzez hitz egiteko garaia da lelopean. Izan ere, euskararen aldeko hautua egitea oztopatzen duten faktoreak «egiturazkoak» direla nabarmendu du sareak: «Hamaika oztopo bizi ditugu euskaraz bizitzeko hautua egiten dugun gazteok, eta dena ezin da norbanakoaren motxilaren gain utzi. Horregatik diogu, Euskaraldiak proposatzen duen ariketa babestu eta parte hartzeko deia egiteaz gain, Ekintzez hitz egiteko garaia ere badela. Ekintzez ari garenean, egiturazko baldintza egokiak sortzeaz ari gara, gazteok etengabeko estres linguistikoan bizi behar ez gaitezen; hau da, gaur-gaurkoz horrela bada ere, etorkizunean egunerokoan euskaraz bizitzea ahalegin bat suposatuko ez duen hautu politiko kontziente bat izan behar ez dadin».
Sareko kideek beren egin dute Euskaraldiaren leloa: «Ados gaude, eta uste dugu gazteoi ere badagokigula hitzaren ekinez euskararen alde egitea». Horrekin ez dela aski ohartarazi dute, hala ere, eta egoera askotan «norbanako moduan» ez dagoela euskaraz bizitzeko aukerarik. Eta euskaraz bizi ahal izatea da, hain justu, sareko kideek aldarrikatzen dutena. Aldarrikapen hori, «belaunaldi bezala, ahots propioz» egin nahi dute, eta horretarako baliatuko dute Gaztealdia. Gazteen artean «euskaraz bizitzeko hautua bultzatu» nahi dute, batetik, eta hori oztopatzen duten «faktore estrukturalak azalarazi eta eraldatu», bestetik. Azaroaren 14tik 18ra bitartean egingo dute egitasmoa.
Duela bi urteko Euskaraldiaren bueltan egin zuten lehenengoz. Orduan, bederatzi gaztek zortzi egunez euskaraz bizitzeko hautua egin zuten, eta euren esperientzien berri eman zuten sareetan. Aurtengoak ere izango du horretatik: lau egunez hautu hori egiten duten gazteek beraien testigantzak emango dituzte sareetan, Gazte Euskaltzaleen Sarearen kontua aipatuz eta #EuskarazBizikoGara traola erabilita. Halaber, egitasmoa kalera ere eramango dute. «Hainbat ekintza, agiprop eta eztanda izango dira, euskararen aldeko jarrera bultzatu, eta euskaraz bizitzea oztopatzen diguten baldintzetan azpimarra jartzeko. Horretarako, edonorentzat ekintzailetza bultzatzeko bitarteko batzuk eskainiko ditugu, edozein gaztek, gazte taldek, zein gazte mugimenduk Gaztealdira batu nahi badu eskuragarri izan ditzan», aurreratu dute gazte euskaltzaleek.
Horrez gain, hainbat herri, gaztetxe eta unibertsitatetan aurkezpenak egingo dituzte. Hasiak dira horretan jada. Iruñean eta Lazkaon eman dute egitasmoaren berri, eta datozen egunetan Gasteizen, Bilbon eta Algortan izango dira, besteak beste.
«Energia», faltan
Larritzat du Gazte Euskaltzaleen Sareak euskararen egoera: «Ezagutzaren gorakada azken hamarkadan oso motela izaten ari da, erabilera ez aurrera ez atzera dago aspaldi, eta azken urteetan atzerako joera kezkagarriak sumatzen dira euskararen arnasguneetan». Euskalgintzaren egoerari ere erreparatu dio; hari ere, «kezkaz»: «Euskaraldia eta Korrika bezalako herri ekimenak antolatzeko gai den arren, kaleetan eta belaunaldi berrien artean ez da euskarari lehengo bultzada emateko energiarik sumatzen». Halaber, «ezinegona» sortzen diete gazteek euskararekin duten harremanak, euskararen erabileraren eta euskararen inguruan dituzten «ideiek, praktikek eta bizipenek».
Edonola ere, sareko kideen arabera, gazteen artean bada «euskararen borrokari heltzeko gogoa eta ilusioa», eta «oinarri» horiek aktibatzean dago gakoa, «konpromisoa indartu eta euskararen aldeko borrokari bultzada sendo bat emateko». Alde horretatik, gazteei zein gazte mugimenduei dei egin diete Gaztealdian parte har dezaten. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220301/herritik-eta-herriarentzat.htm | Ekonomia | Herritik eta herriarentzat | Leargi energia berriztagarrien komunitatea sortu dute Lea ibarrean, Goiener taldearen laguntzaz. 90 herritar inguruk osatzen dute, eta «burujabetza energetikoa» lortzea dute helburu | Herritik eta herriarentzat. Leargi energia berriztagarrien komunitatea sortu dute Lea ibarrean, Goiener taldearen laguntzaz. 90 herritar inguruk osatzen dute, eta «burujabetza energetikoa» lortzea dute helburu | Ukrainako gerrak agerian utzi du energiaren, hornigaien eta lehengaien arloetan mendekotasun handia dagoela atzerriko herrialdeekin. Baina ez da adibide bakarra: herritarren bizitzan funtsezkoak diren hainbat produktu eta zerbitzu atzerritik inportatzen dira. Egoera iraultzeko asmoz, Leargi energia berriztagarrien komunitatea sortu dute Lea ibarreko mankomunitateko herritarrek. Munitibarko, Aulestiko, Gizaburuagako, Amorotoko eta Mendexako 90 herritar inguru daude proiektuaren atzean, eta enpresa energetiko handiekiko mendekotasuna amaiarazi nahi dute. Goiener taldearen laguntza izan dute ibilbide osoan, eta kooperatiba “mistoa, integrala eta irabazi-asmorik gabekoa” izango dela aurreratu dute.
Energiak “guztiona eta guztiontzat” izan behar duela aldarrikatu du Gaizka Zenarruzabeitia Leargi kooperatibako Kontseilu Arautzaileko kideak: “Energia iturri berriztagarrien, tokikoen eta errespetuzkoen beharrizana dugu”. Izan ere, Zenarruzabeitiak jakinarazi duenez, Euskal Herrian kontsumitzen den energiaren %10 ere ez da bertan ekoizten. Energia berriztagarrietan, berriz, are apalagoa da datu hori. “Egoera irauli nahi dugu, eta nazioarteko enpresa handietara bidaltzen ditugun aberastasun eta onurak bertan geratzea da gure helburu nagusia”.
Lea ibarreko bost udalerritako udalak duela urtebete inguru hasi ziren energia berriztagarrien kooperatiba bat sortzeko ideiari bueltaka. “Jakin-mina edo egonezina zuten mankomunitateko udalek, eta iruditu zitzaien energia berriztagarrien komunitate bat sortzea baliabide polit bat izan litekeela energiaren arazoari aurre egiteko”, kontatu du Zenarruzabeitiak.
Iazko abenduan egin zuten egitasmoaren lehenengo aurkezpen bilera herritarren aurrean, eta, ordutik, hilero-hilero jarraitu dute biltzen. Goiener kooperatibaren laguntza ere izan dute. Energia berriztagarriak ekoizten ditu talde horrek, eta energiaren kontrola berreskuratzeko eta haren garrantziaz jabetzeko sortu zuten, 2012an.
Onura ugari
Lea ibarrean sortu berri den kooperatibaren helburu nagusia soziala izango dela nabarmendu du Zenarruzabeitiak. Hau da, herritarren bizi kalitatea hobetzen saiatuko dira, bereziki: “Argindar hornidura duin bat lortu nahi dugu bazkide guztientzat: herritarren bizi kalitatea hobetu nahi dugu”. Bestalde, “pobrezia energetikoari” aurre egitea ere bada haien asmoa: “Energia kostuak zama handia dira familia batzuentzat, eta konpondu egin nahi dugu hori”.
Hobekuntza horiez gainera, fakturetan ere eragin nabaria izango dela kontatu du Zenarruzabeitiak: “Lehenengo urteetan, instalazioa ordaintzeko erabiliko da aurrezten den diru kopurua. Baina, hortik aurrera, asko merkatuko dira fakturak, eta bezeroek ere nabarituko dute”.
Oraingoz, teknologia bat bera ere baztertuko ez duten arren, energia fotovoltaikoaren aldeko apustua egingo dute: “Dudarik gabe, energia fotovoltaikoa da aukerarik bizkorrena, merkeena eta errentagarriena egun”. Aurrera begira, baina, bestelako aukera batzuk dituzte esku artean: “Errota izandako azpiegitura asko daude inguruan, eta berreskuratzea da asmoa. Horrez gainera, haize errotak ere jarri nahi ditugu eremu haizetsuetan”.
Oraindik ere “egiteko asko” dutela esan du Zenarruzabeitiak, baina gogoz daude, eta helburuak beteko dituztela uste du: “Etenik gabe jarraituko dugu ibarreko burujabetza energetikoan lanean, eta guk behar dugun energia guk geuk sortzen, baita enpresa handiekin dugun mendekotasuna alde batera uzten ere”.
Leargi kooperatibaren sortzaile diren bazkide guztiak izango dira bazkide kontsumitzaileak, eta, horietako bakoitzak 50 euroko ekarpen ekonomikoa egin beharko du kooperatiba abiatzeko. Gaur-gaurkoz, 90 herritar inguru dira bazkide, eta horietako batzuek Talde Sustatzailea osatzen dute. Hiru multzotan banatuta dago Talde Sustatzailea: horietako batzuk arlo teknikoaz arduratzen dira, eta beste batzuk, arlo juridikoaz; komunikazioari eta antolakuntzari dagokiona da hirugarren atala.
Kontseilu Arautzailea izendatuta daukate jada. Munitibarko, Aulestiko, Gizaburuagako, Amorotoko eta Mendexako hogei ordezkarik osatzen dute: hamabost kontseilukideak izango dira, eta gainontzeko bost kideak, berriz, ordezkoak. Kontseilua osatzeko orduan, herrien arteko “orekari” eustea izan da jarritako baldintza bakarra, eta, hori lortzeko, herri bakoitzeko lau ordezkari hautatu dituzte. |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/220302/mende-erdi-bat-ap-8ak-gipuzkoa-eta-bizkaia-elkartu-zituenetik.htm | Ekonomia | Mende erdi bat AP-8ak Gipuzkoa eta Bizkaia elkartu zituenetik | Artean inguruan autobide gutxi zeuden AP-8a egiten hasi zirenean. Besteak beste, 2.683 desjabetze egin zituzten errepidea eraikitzeko. Hasieratik izan da ordainpekoa. | Mende erdi bat AP-8ak Gipuzkoa eta Bizkaia elkartu zituenetik. Artean inguruan autobide gutxi zeuden AP-8a egiten hasi zirenean. Besteak beste, 2.683 desjabetze egin zituzten errepidea eraikitzeko. Hasieratik izan da ordainpekoa. | Behobiatik (Irun) Eibarreraino, 75 kilometro Gipuzkoako lurretan. Ermuatik Usansolora (Galdakao), 31 kilometro Bizkaian. Eta Bilbo hegoaldeko saihesbidea batuz gero, ia beste 18 kilometro. Ekialdetik mendebaldera edo mendebaldetik ekialdera, Gipuzkoa eta Bizkaia ordubete pasatxoan zeharkatzeko aukera ematen duen errepidea da AP-8a. Bizkaiko bi zati (Basauri-Zornotza eta Zornotza-Durango) lehenagotik irekita bazeuden ere, irailean 50 urte bete ziren errepideak bi herrialdeak lotu zituenetik, orduan inauguratu baitzuten Durango eta Eibar arteko zatia.
Ikusi gehiago: «AP-8a emakidadun batek balu, ez genuke ordainduko hainbeste»
Testuingurua
Frankismo garaia zen artean. 1963an eskatu zion Espainiako Herri Lanetako Ministerioak enpresa bati Gasteiz, Bilbo eta Donostia inguruko errepide garraioari buruzko azterketa bat egiteko. Industria sendoa zegoen ordurako Euskal Herrian, eta autoak ere orokortuta zeuden. Azterketa haren arabera, autobide bat behar zen Bilbo eta Behobia artean; beste bat Bilbo eta Miranda de Ebro (Espainia) artean; beste bat Maltzaga (Eibar) eta Miranda de Ebro artean (Gasteiztik pasatuz); errepide bat Beasain eta Bergara artean (Gasteiz-Maltzagarekin lotzeko); eta beste errepide bat Altube gainaren (Zuia, Araba) eta Gasteizen artean.
Erabaki zuten horien guztien artean Bilbo eta Behobia artekoak zuela lehentasuna. Errepide sarea modernizatu nahi zuen Espainiako Gobernuak. Europan, 20.000 kilometrotik gora autobide zeuden 1970eko hamarkadaren hasieran; Espainiako Estatuan, 185 kilometro soilik. 1967an hasi zituzten AP-8a egiteko lanak, eta, osorik, 1976an amaitu.
Hainbat datu
Bizkaiko eta Gipuzkoako orografia ez zen erraza halako azpiegitura bat egiteko. Historia de una autopista Bilbao-Behovia, 1967-1976 liburuan jasota dagoenez, 165 zubi eta zubibide egin behar izan zituzten. Lur mugimendu handia eskatu zuen errepideak: 25 milioi metro kubiko ebaki zituzten, eta 40 milioi metro kubiko mugitu. Beste azpiegitura batzuetan ere egin behar izan zituzten lanak; besteak beste, trenbidean, ibaietan eta eskualdeko errepideetan. Era berean, argindar eta telefono lineak ere 520 puntutan aldatu behar izan zituztela jasotzen du liburuak.
Desjabetze ugari ekarri zituen errepideak: 9,5 milioi metro koadro desjabetu zituzten; autobideko kilometro bakoitzeko 90.000 metro koadro. 511 bizilagunek utzi behar izan zituzten etxe, baserri eta negozioak. 2.683 desjabetze espediente tramitatu zituzten, eta, batez beste, 215 pezeta ordaindu zituzten metro koadroko (1,29 euro).
35 urtez, Europistasek
1967an atera zuten lehiaketara errepidea eraikitzeko, mantentzeko eta ustiatzeko kontratua. Bi eskaintza egon ziren, eta Ferrovial, John Laing Construction eta Compagnie d’Entreprisesen proposamenak irabazi zuen —Europistas sortu zuten hiruren artean—. 35 urterako izango zen kontzesioa: 2003ko ekainaren 6ra arte.
Dirutza eskatzen zuen azpiegiturak. Europako bankuen partzuergoek eta nazioarteko erakundeek sartu zuten dirua, estatuaren bermearekin. Eta esleipena lortu zuten hiru eraikuntza enpresek eta euskal aurrezki kutxek enpresa bat eratu zuten. 1970eko hamarkadan, berrehun langile inguru zituen enpresak, bidesariak kobratzeko, errepidea mantentzeko eta abarretarako.
Hasieratik ordainpekoa
Ordainpeko errepidea izan da hasieratik AP-8a; Gipuzkoan Añorga eta Herrera (Donostia) arteko zatia (sei kilometro) eta Bizkaian Bilbo eta Basauri artekoa (zortzi kilometro) soilik ziren doakoak hasieran. “Bidesaria, hau da, autobidea erabiltzeagatik ordaindu beharra, ohikoa da mundu osoan. Kontua da erabiltzaileak ordaintzea jasotzen duen zerbitzuagatik, eta ez komunitateko gainerako kideek”, zioten orduan gobernuko iturriek.
Europistasen kontzesioaren amaiera zetorrela eta, 2003aren bueltan sortu zen itxaropena herritarren artean, bidesarien amaiera etorriko ote zen; aldundiek dute errepidearen gaineko eskumena, baina bidesariei eutsi egin diete. Interbiak sozietate publikoak kudeatzen du Bizkaiko zatia, eta Bidegik Gipuzkoakoa. Deskontu sistema batzuk ere badauden arren, tarifa arruntarekin 15,20 euro da joaneko bidaia osoa ibilgailu arinentzat, eta 34,89 euro astunenentzat. Hainbat gizarte mugimendu ere sortu dituzte urteotan doakotasuna eskatzeko.
Gertaera beltzak
Autobideak ekarriko zituen abantailen artean, segurtasuna nabarmentzen zuten garai hartako agintariek. Izan da, ordea, gertaera beltzik AP-8 errepidean. Aipagarriena 1991ko abenduaren 6an gertatu zen, Zornotza (Bizkaia) parean: 25 autok talka egin zuten, eta hamazazpi pertsona hil ziren. Behe laino itxiak eragin zuen istripu hura. Ikusmen faltak eraginda, bata bestearen aurka joan ziren autoak, eta talka egin zuten 25 autoetatik hemezortzik su hartu zuten. Ibilgailuetatik ezin aterata, erreduren eraginez hil ziren lagun gehienak.
Erabiltzaileak
COVID-19aren pandemiaren eraginez, bidaiari kopuruari begira bereziak izan dira aurreko bi urteak, ohi baino trafiko gutxiago izan baita. Interbiak elkartearen datuen arabera, 2019an, batez beste, 35.343 ibilgailu ibili ziren Usansolotik Gipuzkoako mugara arteko zatian; horietatik %10 inguru, ibilgailu astunak. Gipuzkoan, berriz, 33.626 auto ibili ziren, Bidegiren arabera. |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/220303/ap-8a-emakidadun-batek-balu-ez-genuke-ordainduko-hainbeste.htm | Gizartea | «AP-8a emakidadun batek balu, ez genuke ordainduko hainbeste» | Juan Carlos Poderosoren ustez, AP-8ak ez ditu betetzen ordainpeko autobide baten baldintzak. Esan du etengabe obrak daudela eta bihurgune itxiak dituela, baita tarte askotan abiadura muga orduko 100 kilometrokoa dela ere | «AP-8a emakidadun batek balu, ez genuke ordainduko hainbeste». Juan Carlos Poderosoren ustez, AP-8ak ez ditu betetzen ordainpeko autobide baten baldintzak. Esan du etengabe obrak daudela eta bihurgune itxiak dituela, baita tarte askotan abiadura muga orduko 100 kilometrokoa dela ere | AP-8 Peajerik Ez plataformak sei urte bete ditu AP-8ko bidesariak kentzeko eskatzen. Juan Carlos Poderoso plataformako kideak (Durango, 1955) esan du AP-8koaren gisako azpiegiturak “sobera” ordainduta daudela zergen bidez.
Ikusi gehiago: Mende erdi bat AP-8ak Gipuzkoa eta Bizkaia elkartu zituenetik
Urteak dira AP-8ak doakoa izan behar duela aldarrikatzen duzuela. Zertan da aldarrikapen hori? Egon al da aurrerapausorik?
Aurrerapauso bakarra gure ibilbidea hasi eta gutxira gertatu zen. Manifestazio handi bat egin genuen, eta [Bizkaiko] aldundiak pausoren bat ematera behartuta ikusi zuen bere burua. Gipuzkoan bazegoen, baina Bizkaian oraindik ez, eta tarifa finkoa jarri zuen. Horrek ez zuen ekarri bidesaria kentzea, ordea. Neurri hark ekarri zuen ordainpeko autobidea erabiltzen zutenen gastua arintzea.
Zuek ez duzue uste bidesariak beharrezkoak direnik azpiegitura mantentzeko?
Ez. Ez dugu esaten AP-8 autobideak doan izan behar duenik. Autobideak, errepideak eta auzo bideak zergen bidez ordaintzen ditugu. Horrez gain, errepideak erabiltzen dituztenek zerga berezi bat ordaintzen dute: erregaien zerga. Erregaia hartzen duten bakoitzean, ordaintzen dutenaren %50 zerga horretara bideratuta dago. Uste dugu azpiegitura guztiak sobera ordainduta daudela. Diru gehiago biltzen dute erregai zergaren bidez, errepide eta auzobide guztietan gastatzen dutena baino. Gezurra da ordainpeko autobideak eta bestelakoak defizitarioak direla. Erregaiaren zergarekin nahikoa dute, mantenu lanetarako ez ezik, baita azpiegiturak hobetzeko ere.
Nola ulertu orduan bidesariak ezartzea?
Aldundiek negozioa egin nahi dute. Kontzesioa bukatu zenean, ikusi zuten emakidadunak negozio ona eta segurua egin zuela. Duela hogei urte emakidadunari esan zioten kabinak zeuden bezala utz zitzala, aurrerantzean ustiapena eurek egiteko. Bizkaian engainatu egin gintuzten. Garai hartako diputatu nagusi Jose Luis Bilbaok esan zigun behin-behinean bakarrik kobratuko zutela bidesaria, hirugarren erreia egiteko, eta gero doakoa izango zela. Ez zen izan horrela: hiru errei dituen bide zati hori ez zitzaion batere kostatu; bizkaitar guztien diru publikoarekin eraiki zuten, eta ez zen bidesaririk ezarri, gainera: Usansolotik [Galdakao] aurrera ez dute kobratzen bidesaririk.
Ba al dakizue Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek AP-8a mantentzeko zenbateko gastua egiten duten eta zenbat diru biltzen duten bidesariekin?
Egiten den gastua oso txikia da: milioi bat euro pasatxokoa. Hala ere, aldundiek AP-8aren gastuen barruan sartzen dituzte AP-8tik ateratzen diren adarretan egiten dituzten lanak. Esaterako, [Bizkaiko] aldundiak erreka azpiko tunela egingo du [Artatzako biribilgunetik Ballontikora]. Obra horrek 400 milioi euro balioko du. Horren finantzaketa AP-8ari endosatuko diote. Argudiatzen dute esanez bidesaria ezartzen dutela Arrondegiko zubiko trafikoa arinduko duen AP-8aren adar bat egiteko. Esaten dute bidesaria kobratzen dutela A-8 guztia mantentzeko. Kontzesioa bukatu zenean eta AP-8aren ardura hartu zutenean, foru arauak ezarri zuen A-8 osoan bidesaria ezar zitekeela, Ermuko mugatik Kantabriako mugaraino [Bizkaian]. Lehenago, bidesaria Ermutik Basaurirako tartean zegoen; gaur egun, Erletxeraino [Galdakao] dago bidesaria.
Gipuzkoan zer-nolakoa izan da prozesu hori?
Handik pasatzen den AP-8aren zati guztian bidesaria ordaindu behar da. Han arazoa zen oso garestia zela. Gipuzkoarrei zenbatekoa malgutu zieten, eta tarifa finkoa ezarri zuten, Bildu aldundira iritsi zenean. Bizkaian gero jarri zuten. Hori izan da gure plataformaren arrakasta bakarra. Mobilizazioak abiatu genituenean, Bizkaiko aldundiak tarifa finkoa ezarri zuen, tarifak Gipuzkoan sei urteko ibilbidea egin ostean.
Tarifa finkoei zer deritzezue?
Bizkaiko azpiegituretarako aurrekontua 93 milioi eurokoa da aurten. Erregaien zergarekin soilik, aurten jada ia 200 milioi euro bildu dituzte. Gidariei kobratzen jarraitzea negozio ona da, eta ez dute utzi nahi.
Zer aukera dituzte Gipuzkoako eta Bizkaiko gidariek AP-8a ez badute erabiltzen?
AP-8aren alternatiba N-634 errepidea da. AP-8a N-634arekiko paraleloan eraiki zuten. Azken hori hirugarren munduko errepide bat da. Aldundiek inoiz ez dute hobetu. AP-8aren emakidaduna zegoenean, enpresak ez zuen nahi N-634 errepidea hobetzerik, negozioari kalte egingo ziolakoan. Gipuzkoan ezin duzu hartu N-634 errepidea; Irundik Eibarrera joateko zorakeria da, jasanezina. Hiru aldiz denbora gehiago behar duzu AP-8an egingo zenukeen tarte bera egiteko. Eta Bizkaian, beste horrenbeste. Errepide hori gainezka dago. Egunean 26.000 auto pasatzen dira Bizkaiko tartean. Kamioiak, bidesaririk ez ordaintzeko, beste N-634tik joaten dira. EAEko errepiderik arriskutsuena da.
Kontsumitzaile eta erabiltzaileen elkartearen inkesta baten arabera, erabiltzaileek 5,7 puntu eman dizkiote Bizkaia eta Gipuzkoa arteko AP-8ari. Errepide horrek ba al du ordainpeko autobide baten baldintzarik?
Ez. Trazadurak ez ditu betetzen ordainpeko autobidetzat jotzen direnek bete beharreko baldintzak. Obrak daude etengabe, eta oso garestia da, estatuko garestiena. Tarte askotan orduko 100 kilometroko abiaduran joan behar duzu, eta bihurgune batzuk oso itxiak dira, ordainpeko autobideei ez dagozkienak. Ez litzateke bidesaririk ordaindu beharko, eta, emakidadun batek kudeatuko balu, ez genuke ordainduko hainbeste.
2003az geroztik AP-8 autobideak doakoa izan beharko luke?
Bai. Kontzesio administratiboa emakidadun bati eman zioten, errepidea 30 urtez eraiki eta ustia zezan. Kontzesioa bukatzean, emakidadunak giltzak entregatu zizkien aldundiei, ezer kobratu gabe. Beraz, 30 urteren ostean, aldundiek eginda zegoen errepide bat hartu zuten, gasturik sortu ez ziena, eta negozioa jarraitu zuten. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220304/hegal-bateko-sentimenduak.htm | Kirola | Hegal bateko sentimenduak | Bihar aurkeztuko dute Z7 Taldea, Realeko emakumeen lehen zale taldea, Donostian. 2018-2019ko sasoian hasi zen gorpuzten proiektua; COVID-19ak trabatu zuen. | Hegal bateko sentimenduak. Bihar aurkeztuko dute Z7 Taldea, Realeko emakumeen lehen zale taldea, Donostian. 2018-2019ko sasoian hasi zen gorpuzten proiektua; COVID-19ak trabatu zuen. | Garaikur bat baino askoz gehiago eskuratu zuen Realak 2019ko maiatzaren 11n, Granadan (Espainia), Espainiako Kopako finalean Atletico Madril 1-2 mendean hartu zuenean. Sentimenduzko zurrunbilo handi baten moduan, ordura arte emakumezkoen futbola ezagutzen ez zuen zale asko erakarri zuen Realaren balentria hark, eta testuinguru horretan gorpuztu da, pixkanaka, Z7 Taldea Realaren lehen zale taldea ere.
“2018-2019ko denboraldian, ordura arte elkarrekin egon gabeak ginen zale batzuk elkartzen hasi ginen Zubietan, zelaiaren hegal batean”, hasi du azalpena Luismi Gomez Z7 Taldeko presidenteak. “Whatsapp talde bat sortu genuen berehala, taldearen inguruko informazioa elkarrekin trukatzeko”. Izan ere, Gomezen hitzetan, artean “oso zaila” zen “Realaren inguruko informazio zehatza aurkitzea”. Whatsapp taldearekin hasi zena, zale talde ofizial bihurtu zen 2020ko apirilean, nahiz eta, koronabirusak eragindako pandemia tarteko, 2019-2020ko denboraldian eta hurrengo bietan ezin izan zuten aurkeztu proiektua.
“Nahi baino gehiago” itxoin ondoren, bihar, azaroaren 8an, aurkeztuko dute zale talde hori, Donostiako Amara auzoko Arkupe tabernan, 19:00etan. Z7 Taldeko hainbat kiderekin batera, bertan izango dira Realeko hainbat jokalari, jokalari ohi, entrenatzaile eta arduradun. “Eta, noski, edonor etor daiteke aurkezpenera”.
“Aldaketa handia” Realean
Realak 2004an sortu zuen emakumezkoen futbol taldea, eta, gorako bidean, txuri-urdinak 2005-2006ko denboraldian iritsi ziren maila gorenera. Gomezek azaldu du bera 2009-2010eko sasoian hasi zela Reala jarraitzen. “Aintzane Encinas, Maialen Zelaia, Larraitz Lucas, Irene Paredes… jokalari horiek zeuden orduan taldean”. Orduko irudiak gaur egungoekin alderatuta, urte gutxian futbola “asko” aldatu dela uste du Z7 Taldeko presidenteak. “Aldaketa handia izan da. Fisikoki, gaur egun maila harrigarrian daude jokalariak, eta emaitzak iristen ari dira, gainera. 2018-2019 denboraldian Kopa irabazita, goia jo genuela uste nuen, baina…”.
Aurtengo irailaren 29an Munichen (Alemania) zegoen Maiana Belaunzaran, Z7 Taldea Realaren zale taldeko kideetako bat. Bat-batean, Kopako finaletik Txapeldunen Ligako atarikora igaro zen Reala. “Harrigarria izan zen aurreko denboraldia; inork ez zuen uste taldea horrelakorik egiteko gai izango zenik”. Gomezek uste du parean “Bartzelona geldiezina” zeukalako bakarrik ez zuela irabazi Realak Espainiako Liga.
Aurreko sasoian Reala Txapeldunen Ligako atarikorako sailkatu zenetik, Belaunzaranek argi zeukan bai Anoetan eta bai Munichen bera harmailetan egongo zela. “Momentu historikoa izan da Realarentzat, lehen aldiz aritu baita Europan, eta han egon beharra neukan; ikusi eta bizi egin nahi nuen momentua”. Joan zen Munichera, galdu zuen Realak 3-1 —kanporaketan, guztira, 4-1—… “Baina izugarri gozatu nuen”. Belaunzaran 2019-2020ko sasoian hasi zen Reala jarraitzen. “Gustatu egin zitzaidan ikusi nuena, oso erakargarria egin zitzaidan, eta ilusio handiarekin ari naiz bizitzen azken bizpahiru urteetako ibilbidea”.
Profesionalizazio eske
Normala den bezala, dena ez da zoriontasuna, ordea. Denboraldi honetan bertan Z7 Taldeko kideak “arazo asko” izaten ari dira kanpoko partida batzuetarako sarrerak lortzeko. Gomezen hitzetan, joan den asteburukoa izan zen adibiderik argiena: “Alavesek ez zigun eman sarrera bakar bat ere, eserleku baino zale gehiago dauzkala argudiatuta. 25 eman zizkion Realari, baina haiek, normala denez, jokalarien artean banatu zituzten sarrera horiek”. Z7 Taldeko presidenteak argitu du “zazpi” sarrera bakarrik behar zituztela. “Baina ezinezkoa izan zen”. Horregatik, “gero eta profesionalagoa” den liga batean, zaleen arloa ere “gehiago zaintzeko” exijitu du Gomezek. “Etorkizunean hori lortzeko lanean jarraituko dugu guk”.
Z7 Taldea “lagun talde bat” dela deskribatu du Belaunzaranek. “Zaletasun berbera daukagun jendea elkartu gara, eta harreman polita sortu da gure artean”. Gomezek gaineratu du partida egunetan gosaltzeko gelditzen direla, hamaikakoari buruz hitz egiten dutela, taktikari buruz… “Eta, partiden ondoren, askotan, bazkariak antolatzen ditugu, kanpoko partidetan Arkupe tabernan elkartzen gara…”. Zale guztiek Z7 Taldearen “ateak zabalik” dauzkatela ziurtatu dute biek ala biek. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220305/irati-k-ikusleen-saria-jaso-du-donostiako-beldurrezko-astean.htm | Kultura | 'Irati'-k Ikusleen saria jaso du Donostiako Beldurrezko Astean | Paul Urkijoren film luzea gailendu da Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 33. Astean. Velasco Brocaren Alegrías riojanas lanak film laburrik onenarentzako Epaimahaiaren saria irabazi du | 'Irati'-k Ikusleen saria jaso du Donostiako Beldurrezko Astean. Paul Urkijoren film luzea gailendu da Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 33. Astean. Velasco Brocaren Alegrías riojanas lanak film laburrik onenarentzako Epaimahaiaren saria irabazi du | Sitgesko (Herrialde Katalanak) zinema jaialdian ikusleen sari nagusia irabazi ostean, Paul Urkijoren Irati filmak Donostiako Beldurrezko Astearen sari nagusietakoa irabazi du. Film luzerik onenarentzako Ikusleen saria jaso du, hain zuzen ere. Joan den ostiralean, Irati filmak zabaldu zuen Beldurrezko Astea.
Ikusleek beste hainbat film ere saritu dituzte. Laburrik onenaren saria Brian Quinteroren Oldtimers-entzat izan da (Kanada), animaziozko film laburrik onena Joachim Herisseren Écorchée (Frantzia) izan da, eta Espainiako filmik onenaren saria Carlos Morianak eta Raul Cerezok irabazi dute El semblante lanagatik.
Epaimahaiaren sariei dagokienez, Velasco Brocaren Alegrías riojanas (Espainia) lanak jaso du film laburrik onenarentzako saria, eta Elizabath Hobbsen The Debutante-k (Erresuma Batua) Europako film laburrik onenaren Zilarrezko Melies saria.
Gazte epaimahaiak ere Oltimers saritu du —film laburrik onena–, eta baita Loop ere —Espainiako film laburrik onena—.
Azkenik, kritikaren epaimahaiak Alberto Vazquezen Unicorn Wars animaziozko filma saritu du. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220306/sustrai-colina-irabazle-irungo-saioan.htm | Kultura | Sustrai Colina irabazle Irungo saioan | Ane Labaka, Jone Uria, Maddalen Arzallus, Miren Artetxe, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina aritu dira kantuan, eta aurreneko aldia izan da Txapelketa Nagusiko saio batean bost emakumezko eta gizonezko bat aritu direna. | Sustrai Colina irabazle Irungo saioan. Ane Labaka, Jone Uria, Maddalen Arzallus, Miren Artetxe, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina aritu dira kantuan, eta aurreneko aldia izan da Txapelketa Nagusiko saio batean bost emakumezko eta gizonezko bat aritu direna. | Sustrai Colina gaur hasi da Bertsolari Txapelketa Nagusian, eta berak bildu ditu puntu gehien, 710 denera. Haren ostetik, horrela gelditu da sailkapen osoa: Nerea Ibarzabal Salegi (673 puntu), Jone Uria Albizuri (660,5 puntu), Miren Artetxe Sarasola (644,5 puntu), Maddalen Arzallus Antia (635 puntu) eta Ane Labaka Mayoz (631,5 puntu). 2510 lagunen aurrean kantatu dute bertsolariek; orain arteko finalaurrekorik jendetsuena izan da.
Fin aritu da Colina saio osoan zehar. Miren Artetxerekin batera, barre algara ugari eragin ditu zortziko txikiko ariketan. Ganbarako ariketan, berriz, honakoa zuten gaia: «Kalean zoazela, haren ahotsa entzun duzu. Hunkitu egin zara». Bertsolari bakoitzak bide bat hartu du, eta ariketa honetan borobildu du saioa Colinak. Eskolan klasekide izandako kide bat diru eske topatu duela abestu du: «Klasekideak ginenak lehen,/ orain, hor zaude eta ni hemen./ Zu zurean, ni nirean,/ baina ez klase berea». Hala amaitu du bertsoaldia: «Burumakurka joan naiz etxera:/ gaur badakit dena dela/ ni ere izan nintekeena».
Publikoa, oro har, harrituta geratu da puntuazioak entzuterakoan. Izan ere, gaurko saioko puntuak lehenengo finalaurrekoaren azpitik geratu dira: Alaia Martinek irabazi zuen han, 729,5 punturekin, eta bigarrenak —Joanes Illarregik— 711 puntu lortu zituen.
Honela egin du BERRIAk saioaren kontakizuna:
Hurrengo finalaurrekoa, Durangon
Gaurkoa jokatuta, datorren astean Durangon egingo duten finalaurrekoa geldituko da lehen itzulia amaitzeko. Honako bertsolari hauek ariko dira kantuan: Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Mendiluze Gonzalez, Beñat Gaztelumendi Arandia, Eñaut Martikorena Lizaso, Julio Soto Ezkurdia eta Saioa Alkaiza Guallar. Bigarren itzuliko hiru saioren ondoren erabakiko da zein pasatuko diren finalera, Maialen Lujanbiorekin batera kantatzera. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220307/jean-pier-mendiburu-etxeberri-bertsolaria-zendu-da.htm | Kultura | Jean Pier Mendiburu Etxeberri bertsolaria zendu da | Jean Pier Mendiburu Etxeberri zena Nafarroako bertsolari txapelduna izan zen bi aldiz, eta finaleraino heldu zen hamar txapelketatan. Bertsopaperak idatzi zituen, bai eta bi liburu karrikaratu ere. | Jean Pier Mendiburu Etxeberri bertsolaria zendu da. Jean Pier Mendiburu Etxeberri zena Nafarroako bertsolari txapelduna izan zen bi aldiz, eta finaleraino heldu zen hamar txapelketatan. Bertsopaperak idatzi zituen, bai eta bi liburu karrikaratu ere. | Jean Pier Mendiburu Etxeberri bertsolaria, Mendiburu ezizenez ezagutua, zendu berri da bere etxondoan, Heletako (Nafarroa Beherea) Ospitalean. Laboraria izana da bizi guzian.
Bat-batekoan ez ezik, bertso paperak idazten ere aritu zen, eta hainbat sari irabazi zituen alor horretan. 1981ean eta 1984an, Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen. Baina txapeldunordea izan zen bertze bi alditan: 1982an eta 1991n. Finaleraino ere heldu zen hamar aldiz: 1980an, 1983an, 1985ean, 1986an, 1987an, 1988an, 1989an, 1993an, 1994an eta 1996an.
Bertsolari Txapelketa Nagusian hiru aldiz parte hartu zuen: 1982an, 1989an eta 1993an.
1978. urtean hasi zen bertsotan; Emile Larre eta Mixel Itzainak zuten akuilatu plazarat. 1967an zen lehentze agertu plazan, Aiherran (Nafarroa Beherea), Alkhat, Irigarai eta Arrosagarai kantukide zituela.
Geroztik, Xalbador, Mattin, Xanpun, Ezponda, Mixel Aire, Alkhat eta Lazkao Txikirekin aritu zen batez ere bertsotan.
Bertso sail asko idatzi zituen, eta, horietako batzuekin, sariak ere irabazi zituen.
Horrez gain, baditu hiru antzezlan idatzirik –bertzeak bertze, Gure borda (1969)–, bai bi liburu karrikaraturik ere: Bertsutan ariz ikasten (Bertsularien Lagunak, 1984) eta Ene bertsuen feiria (Sendoa, 2007).
Eñaut Mendiburu eta Maria Etxeberriren semea zen, eta 1948an sortu zen, Heletan. Aiherrako Jacqueline Etxeberrirekin ezkondu zen 1972an, eta Mirentxu izeneko alaba ukan zuten.
Hauek ditu bertso ezagunetako batzuk: Arrosako zubian eta Sentimentu batzuk –horiekin, Xenpelar sariketako lehen saria irabazi zuen 1974an–; Gure alaba; Ene andre gai zena; Telesforo Monzon; Haur botatzea –1976an saritua–; eta Ari ari Europan sartzen –1988an saritua–. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220308/kolonbiak-arautu-egin-ditu-talde-armatuekiko-bake-elkarrizketak.htm | Mundua | Kolonbiak arautu egin ditu talde armatuekiko bake elkarrizketak | Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman diote erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat. | Kolonbiak arautu egin ditu talde armatuekiko bake elkarrizketak. Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman diote erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat. | Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak erabateko bakearen legea behin betiko onartu dute gaur, eta, beraz, Kolonbiako presidente Gustavo Petroren gobernuak baimena izango du narkotrafikoarekin lotutako talde kriminalekin eta erakunde armatuekin negoziatzeko, «erabateko bakea» lortzeko helburuarekin; besteak beste, ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin eta FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidentziekin. Lege horren bitartez, gainera, gobernuak negoziazioen «erdigunean» ezarri nahi du komunitate osoa.
Petrok ekain amaieran presidentetzarako bozak irabazi aurretik, «erabateko bakea» lortzeko proposamen bat aurkeztu zuen hauteskunde kanpainan, erakunde armatu eta politikoekin bake elkarrizketak hasteko eta herrialdeak 50 urte baino gehiagoz jasandako «sarraskia» amaitzeko, El Tiempo egunkariak jasotakoaren arabera. Gatazkak 500.000 lagun hil ditu, eta milioika desplazatu.
Legea indarrean jarrita, Kolonbiako Gobernuak ahalmena izango du bake negoziazioak abiatzeko, ELNrekin eta FARCeko disidentziekin, besteak beste. Halaber, elkarrizketak has ditzake talde kriminalekin ere, hala nola Golkoko Klanarekin; zehazki, talde horretako liderrek eta kideek «onura batzuk» jaso ahal izango dituzte, hala nola espetxe zigorrak murriztea eta estradiziorik ez egitea, kokaina esportatzeko ibilbideen berri eta legez kanpo lortutako aberastasunen zati bat ematearen truke.
Erabateko bakearen legeak funts bat sortzea ere aurreikusten du, indarkeriak jotako eremu baztertuetan inbertsio soziala bermatzeko. Ivan Cepeda senatariak El Espectador egunkariari azaldu dionez, «kontzeptu horrek, legez kanpoko talde armatuekin aldi berean hitz egitea ez ezik, Kolonbian bake prozesuak izan direnaren logika haustea ere badakar».
Irail amaieran, Kolonbiako Bake ordezkariak jakinarazi zuen herrialdeko legez kanpoko hamar erakundek bat egin zutela su etenarekin, «erabateko bakea» lortzeko asmoz. Bogotan emandako prentsaurrekoan, adierazi zuen erakunde horien artean daudela FARCeko disidentziak, Estatu Nagusi Zentrala, Golkoko Klana eta Santa Martako Sierra Nevadako autodefentsak. Petroren gobernuko ordezkariek elkarrizketak izan dituzte jada talde armatu horiekin.
«Estatu batek tranpak jartzen badizkio estatuak berak sinatutako bake prozesu bati, indarkeria eraikitzen ari da. Amaiera eman behar zaio horri. Nahikoa da», esan zion Petrok Noticias de Caracol egunkariari, talde armatuekin bake elkarrizketak izateko eta negoziatutakoa betetzeko proposamenari buruz mintzatu zenean.
Erabateko bakearen legeak zera proposatzen du: gobernu nazionalak berariaz baimendutako ordezkariek elkarrizketak egin ahal izatea legetik kanpo antolatutako egitura edo talde armatuekin; negoziazio horien bidez, gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea, nazioarteko zuzenbide humanitarioa eta giza eskubideak errespetatzea, liskarrak etetea eta indarkeriazko erakunde horietako kideak gizarteratzea; elkarrizketak hasi ondoren, bertan behera uztea erakunde armatuen ordezkari diren kideen aurka emandako atxilotze aginduak, haien segurtasuna errespetatzeko.
Bestalde, «bakerako gizarte zerbitzua» ezarriko dute derrigorrezko soldadutzaren ordez. Zerbitzu horretan, gazteek alfabetatze digitala sustatu beharko dute landaguneetan edota hiriguneetan. Halaber, gatazka armatuaren biktimei lagundu beharko diete, eta natura eta biodibertsitatea zaintzeko lan egin beharko dute, besteak beste.
Jarraipena ematea, funtsezkoa
Gobernuak talde armatuekin egiten dituen negoziazioen arauak ezartzen dituen lege proiektuaren harira, Kolonbiako Barne ministro Alfonso Pradaren arabera, bake politikak «lehentasunezkoa» izan behar du estatu gaietan, eta «zeharkako» herrialdeko beste gaietan. «Ekimenak funtsean egiten duena da bake politika estatu politika bihurtzea». Hau da, ministroaren arabera, bake akordioek «izaera loteslea» izan behar dute, horiek ezartzen diren bitartean eten ez daitezen, «Ivan Duqueren agintaldian [2018-2022] gertatu zen bezala».
Etorkizunari begira, Pradaren iritziz, hurrengo agintaldian izango den gobernuak jarraipena eman behar dio abiatu diren bake prozesuei. «Ez baita soilik gobernu bakar baten ahalmen esklusiboa, baizik eta konstituzio eta estatu politika bat», zehaztu du.
Erreakzioak
Erabateko bakearen legeak alde bateko zein besteko erreakzio soka eragin du. Zentro Demokratikoa oposizioko alderdiak esan du lege hori «kriminalitatearen apologia» dela. «Gure lege esparruari iseka egitea da». Alderdi eskuindarrak talde armatuetako kideak atxilotzeko aginduak kentzearen aurkako jarrera azaldu du. Halere, HRW Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakundeak begi onez hartu du Petroren erabateko bakearen proposamena. HRWen arabera, erabateko bake politikak behar bezala egituratzen badira, giza eskubideen arloan aurrerapausoak lortzeko lagundu dezakete indarkeria jasan duten Kolonbiako eskualdeetan. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220309/etsipenetik-argira-doan-zuzeneko-diskoa-kaleratu-du-garik.htm | Kultura | Etsipenetik argira doan zuzeneko diskoa kaleratu du Garik | Bakarka egindako 27 urteko ibilbidea biltzen duen 'Zuzenean 2022' diskoa kaleratu du Iñaki Igon Garitaonandia 'Gari' musikariak, eta autobiografia musikal bat ere badela azaldu du. | Etsipenetik argira doan zuzeneko diskoa kaleratu du Garik. Bakarka egindako 27 urteko ibilbidea biltzen duen 'Zuzenean 2022' diskoa kaleratu du Iñaki Igon Garitaonandia 'Gari' musikariak, eta autobiografia musikal bat ere badela azaldu du. | «Zuzenean grabatutako album honetan azken urteetan idatzitako kantak errepasatzen ditut, eta nire bizitza aurkezteko modua da: gorabeheraz beteriko bizitza, une argitsuekin eta une ilunagoekin». Idatziz utzi nahi izan du aitortza hori Iñaki Igon Garitaonandia Gari musikariak. Bakarkako ibilbidean egindako 27 urteen errepasoa egiteko lau kontzertuko bira eskaini zuen ekainean Maldanbera taldearekin, eta zuzeneko diskoa kaleratu du orain saio haietan grabatutako 15 kantarekin: Zuzenean 2022 (Elkar). Eta disko horren liburuxkako lehen orrialdean dator musikariaren aitorpena. Autobiografia musikal moduko bat ere badelako lana, haren hitzetan. Amets abestia sortu zuen «desesperaziotik» hasi, eta Berlin abestiko «argitasunera» egindako hamabost kantako ibilbide bat.
Zor moduko baten ordaina ere bada zuzenekoa, Garik azaldu duenez. «Urteak dira Gasteiztik Bilbora etorri nintzela; epe luzera begira, hemen inguruan talde baten sarea sortzea zen nire asmoa, gehienbat musikari bezala eta artista bezala hazteko, behar hori nuelako. Miguel [Moyano] eta biok hasi ginen horretan, taldea egonkortu dugu, landu dugu sonoritate berezi bat, eta musikari bezala lortzen duzunean halako egonkortasun bat, mentala, fisikoa eta baita ere artistikoa, zor bat sortzen da hor, eta hori erregistratzeko beharra nuen».
Tranparik gabe
Lazkaoko Areria aretoan (Gipuzkoa), Bilboko Arriaga antzokian, Getxoko Muxikebarrin (Bizkaia) eta Bergarako Seminarixoan (Gipuzkoa) egin zituzten ekaineko emanaldiak, eta bertan Alex Alonso, Oier Aldekoa, Miguel Moyano musikariak izan zituen alboan. Unai Mimenza aritu zen soinu teknikari lanetan eta John Luhman arduratu zen argiztapenaz. Zehaztu zuten lehenik diskoan sartu beharreko kanten zerrenda, eta, gero, Moyano eta Victor Sanchez teknikariak egin dute lau grabazioetako kantarik onenen hautaketa Elkar estudioetan. «Oso gustura» geratu da emaitzarekin Gari. «Garbi genuen kantak ongi geratzeko tranpak egin behar baziren egingo genituela, eta prest geunden jatorrizko horren gainean grabazio gehiago egiteko ere, baina ez da behar izan».
Kanten hautaketa egitean «atzera begirako bat» egitea izan da asmoa, Garik azaldu duenez. «Ez bakarrik sonoritatean eta hitzetan oinarrituta, baizik eta kontuan hartuz baita kanta hori idaztean nola sentitzen nintzen, fisikoki eta mentalki nola bizi izan nuen une hura, eta inguruan zer-nolako babesa sentitu nuen. Hasierako desesperazioetatik, azkeneko heldutasun eta itxaropen eta momentu argietara. Eta ibilbide horretan ikus daiteke 27 urte horietan zein izan den Gari musikariaren nondik norakoa».
Hertzainak taldearen ispiluan
Hertzainak taldea desegin ostean hasi zuen bakarkako ibilbidea Garik, 1995ean, Gari izeneko diskoarekin, eta lan hartako lehen abestiarekin hasi du orain zuzeneko diskoa ere. «Sasoi ilunak» izan zirela aitortu du, ordea, eta behin baino gehiagotan aipatu du «desesperazio» hitza haiei erreferentzia egiteko. «Desesperaziotik idatzitako kanta bat da [Amets]».
Paradoxikoki, Hertzainak taldearekin hiru kontzertuko agur bira prestatzen ari dela aurkeztu du bere bakarkakoaren nondik norakoa biltzen duen lana musikariak. Eta, nolabait ere, onartu du elkarri ispilu lana egiten diotela bi proiektuek.
Azaldu duenez, adibidez, «txikia» da bakarkako proiektuarekin sentitzen duen «motxila», eta aitortu du «funtsezkoa» zaiola horrek ematen dion «malgutasuna». Kontrastean, ordea, «erraldoia» izaten ari da Hertzainaken despedidarekin gertatzen ari dena. «Disparate bat da». Zehaztu duenez, guztira, 40.000 edo 50.000 ikusle inguru bilduko ditu taldeak urtarrilean Gasteizen, eta abenduaren 16an eta 17an Barakaldoko BEC erakustazokan (Bizkaian) emango dituen hiru kontzertuekin. «Oso gustura» dago jasotako berotasun horrekin, baina onartu du «deskolokatu» egin duela.
Eta oharra ere utzi nahi izan du. «Jakizue, musikaren mundu inguruko jendearen gehiengo handienak ez zuela Hertzainak-en proiektuaren alde apusturik egin, emango ez ditudan izen gutxi batzuen salbuespenarekin, ez Euskaldunakoa egin zenean [duela hiru urte], ez orain ere. Baina ez ditut epaitu nahi, oso zaila zelako duela hainbeste urte hildako proiektu batek horrela funtziona zezakeenik».
Azaldu duenez, Josu Zabalaren osasun egoera ahulak bultzatuta hasi ziren elkarrekin berriz ere lehen saio laburrak egiten. Erantzun ona igarrita, jarraitu egin zuten. Proiektua hazten ikusi ahala, Zabalaren osasunak ere hobera eginez joan dela esan du Garik.
Bakarkako ibilbidean jarraitzea da bere asmoa, halere. Eta esan du zuzeneko diskoaren ideia eta Hertzainak-en agurra heldu aurretik kanta berriak sortzen zebilela. Pozik dagoela dio. «Sentitzen naiz... gazte esatea gehiegi da, baina musikari bezala, artista bezala, sentitzen naiz pil-pilean».
Onartu du nekea ere, bi proiektuak aldi berean zutik eutsi beharragatik. «Bolada oso gogorra daramat». Amaitu da bakarkako ibilbidearen zuzeneko diskoaren prentsaurrekoa, atera dituzte albistea zabaltzeko argazkiak, agurtu ditu lagunak, eta Moyanorekin batera joan da zuzenean Hertzainak taldearen agurra prestatzeko entseguetara. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220310/0-3-urte-arteko-haurrak-dituzten-familientzako-200-euroko-laguntzak-unibertsalizatuko-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako 200 euroko laguntzak unibertsalizatuko ditu Jaurlaritzak | 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko dira laguntzak indarrean. Atzerako eraginerako eskubidea izango dute. | 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako 200 euroko laguntzak unibertsalizatuko ditu Jaurlaritzak. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko dira laguntzak indarrean. Atzerako eraginerako eskubidea izango dute. | Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur iragarri du Eusko Jaurlaritzak hilean 200 euroko laguntza emango dituela hiru urte baino gutxiago duen seme-alaba bakoitzeko, familiaren errenta aintzat hartu gabe. Maiatzean eman zuen lehen aldiz Iñigo Urkullu lehendakariak laguntza horren berri, baina 100.000 euro baino gutxiagoko errenta zuten familientzat zen soilik. 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko da indarrean laguntza hori, ordura arteko atzerako eraginarekin.
Artolazabalek azaldu duenez, laguntzarekiko aldaketa horrek prestazioen «unibertsalizazioa» eta «eskubide subjektiboa» ahalbidetzen ditu: «Familia guztiek eskuratu ahalko dute diru laguntza hau, haien egoera edozein dela ere». Eusko Jaurlaritzak hori bideratzeko «esfortzu handia» egin duela ere azpimarratu du, eta, ondorioak positiboak izanez gero, laguntza «zabaltzeko» aukera izan daitekeela. Oraingoz, gehienez hiru urte dituzten umeetan jarri dute prestaziorako muga.
Laguntzak, gainera, bateragarriak izango dira 4-7 urte bitarteko familia ugarientzat egun dauden prestazioekin, zerga kenkariarekin eta DSBEak seme-alaba bakoitzeko dituen laguntzekin.
Justizia eta Gizarte gaietako aurrekontu proposamenaren xehetasunak azaldu ditu Artolazabalek legebiltzarrean. Berdintasun Sailean, bereziki Emakunderako diru sailak eman du eztabaidarako. Oposizioak egotzi dio gero eta inbertsio ahulagoa egitea. Emakunde Lehendakaritzaren barruan zegoenean %18rainoko igoera izan zuen. Aurkeztu berri dituztenetan %1ekoa baino ez du izango, baina aurrekontuak oro har %9 igo dira. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220311/jaurlaritzak-iragarri-du-0-2-urte-artekoen-hezkuntza-doakoa-izango-dela.htm | Gizartea | Jaurlaritzak iragarri du 0-2 urte artekoen hezkuntza doakoa izango dela | Hezkuntza Saileko aurrekontuak aurkeztu ditu gaur Bildarratz sailburuak. Irakasle laguntzaileen kopurua handituko duela ere iragarri du. | Jaurlaritzak iragarri du 0-2 urte artekoen hezkuntza doakoa izango dela. Hezkuntza Saileko aurrekontuak aurkeztu ditu gaur Bildarratz sailburuak. Irakasle laguntzaileen kopurua handituko duela ere iragarri du. | Haur eskoletarako aurrekontua %8,93 igo dute; guztira, 61 milioiko gastua izango da, eta modua emango du 0-2 urte artekoen hezkuntza doakoa izateko. Gaur eman du horren berri Jokin Bildarratz Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, sail horretarako datorren urteko aurrekontuak aurkeztearekin batera. Behar bereziak dituzten haurrentzako irakasle laguntzaileen kopurua ere handituko du Eusko Jaurlaritzak, 3.570 irakaslera iritsi arte.
Esan duenez, irakasle laguntzaileen kopurua handitzeko, 200 milioiko inbertsioa egingo du Jaurlaritzak. Aurrekontua %10,77 igo dute, koronabirusari aurre egiteko programak desagertu baitira. Guztira, 3.477, 7 milioikoa izango da. Euskara sustatzeko, 9,5 milioi jarri ditu Jaurlaritzak.
Hain zuzen, azaldu du aurrekontuaren zati bat «inklusiorako» baliatuko dutela, inor «atzean» ez geratzeko. Bide horretatik, %6,3 handituko dute pedagogia terapeutikoko irakasle kopurua, eta %7,9 behar bereziak dituzten haurrei laguntzeko irakasle berezituen kopurua. 107 orientatzaile gehiago ere kontratatuko dituzte, eta, horrez gain, 123,3 milioi bideratuko dituzte unibertsitatetik kanporako laguntza ekonomikoetara. 68,2 milioi, berriz, garraiorako eta jantokietarako baliatuko dituzte.
Digitalizazioa
Beste berritasun batzuk ere izango dira, azaldu duenez. Besteak beste, digitalizaziorako erabiliko dute dirua, bi figura berri sortuta: «berrikuntzarako arduradunak» eta «aholkulari digitalak». 975 profesional aritu dira lan horietan, eta Jaurlaritzak 33,6 milioiko aurrekontua jarri du horretarako.
Unibertsitatea
514 milioiko gastua iragarri dute unibertsitateko politiken koordinaziorako eta ikerkuntzarako. Horietatik, 362,9 milioi «EHUren funtzionamendua» bermatzeko erabiliko dituzte. Hain zuzen, 14,6 milioi Bilboko Erizaintza eta Medikuntza fakultaterako izango dira, eta 46 milioi beketarako —joan den urtean baino %3,14 gehiago—. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220312/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekide-ohiari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohiari eraso egitea egotzita | Atzo goizean gertatu zen erasoa, bizi diren etxean. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide ohiari eraso egitea egotzita. Atzo goizean gertatu zen erasoa, bizi diren etxean. | Gasteizko Udaltzaingoak 45 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo, bikotekide ohiari eraso egitea eta aurpegian zauri bat egitea leporatuta. Atzo goizean gertatu zen erasoa, bizi diren etxean.
Udaltzaingoa emakumearen deia jaso bezain laster joan zen erasoa gertatutako tokira, eta agenteek deklarazioa hartu zieten biei. Gizona atxilotzea erabaki zuten azkenean, indarkeria matxista egotzita. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220313/astebeteko-grebarekin-mehatxu-egin-dute-bizkaiko-metalgintzako-sindikatuek.htm | Ekonomia | Astebeteko grebarekin mehatxu egin dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek | Astebeteko greba egingo dela iragarri dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek datorren astearteko negoziazioetan patronalarekin hitzarmen duin bat adosten ez badute. | Astebeteko grebarekin mehatxu egin dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek. Astebeteko greba egingo dela iragarri dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek datorren astearteko negoziazioetan patronalarekin hitzarmen duin bat adosten ez badute. | Datorren asteartean bilduko dira negoziazio mahaian patronala eta LAB, UGT eta CCOO sindikatuak. «Hitzarmen duin bat» adosten ez bada, ohartarazi dute astebeteko grebara deituko dituztela langileak: azaroaren 28tik abenduaren 2ra.
«Ez gaude ados negoziazioa egiteko moduarekin, eta ez dugu onartuko ez baldintzak jaistea, ezta erosteko ahalmena galtzea ere», adierazi dute LAB, UGT, CNT, CCOO eta ESK sindikatuek. Haien arabera, «oso arrakastatsuak» izan dira azken egunotako mobilizazioak. Hala ere, beharrezko ikusten dute patronalaren gaineko presioa handitzea, «bai mahaian, bai kaleetan».
Sei greba egun egin ditu dagoeneko Bizkaiko metalgintzako sektoreak. Uda aurretik egin zituen hiru, eta azken hirurak, berriz, iragan astearen eta aste honen artean egin ditu: urriaren 27an, 28an eta azaroaren 2an. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220314/hegaluzearen-kanpaina-gazi-gozoa.htm | Ekonomia | Hegaluzearen kanpaina «gazi-gozoa» | Aurtengo kostera azken urteetako luzeena izan da, baina ez dute kuota agortu. Bero boladek arraina urrutiratu dute, eta ontzien gastuak handitu. | Hegaluzearen kanpaina «gazi-gozoa». Aurtengo kostera azken urteetako luzeena izan da, baina ez dute kuota agortu. Bero boladek arraina urrutiratu dute, eta ontzien gastuak handitu. | Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleek hegaluzearen kanpainaren balantze gazi-gozoa egin dute: lonjetan, batez beste, 50 zentimo gehiago ordaindu da kiloa (+%13), baina gasolioaren kostuak handiagoak izan dira, eta, gainera, urrutiago joan behar izan dute arrantzara. Ondorioz, gastuak nabarmen igo dira.
Aurtengo udan hegaluzea urrutiago egon izanak beste eragin bat izan du, halaber. Mantsoagoa izan da arrantza, urrira arte luzatu da, eta kuota agortu gabe amaitu dute kostera, azken asteetako haize bortitzak arrantzatzen jarraitzea eragotzi baitie. Gutxi gorabehera milioi bat kilo utzi dituzte harrapatu gabe. Orain, eta hil amaierara arte, sardina arrantzatzen jarraituko dute; berdelaren eta atunaren kanpainaren ondoren, garrantzitsuenetan hirugarrena euskal arrantzaleentzat.
Hegaluzearenak, hortaz, eman du eman beharrekoa. Ekainetik urrira bitarte 17.000 tona inguru ontziratu dituzte. Prezioa hobea izan da aurten. Lonjan, kiloa 4,25 euro ordaindu da batez beste; iaz, 3,75 euro. Hori posible izan da kostera pausatuagoa izan delako. Aurreko hiru urteetan abuztuko azken bi asteetan amaitu zen, kuota erabat agortuz. Baina ohikoena izaten da urriko lehenengo hamabostaldira arte luzatzea.
Urrutiago; beraz, garestiago
Aurten, ontziek gogotsu ekin zioten kanpainari, abuzturako konturatu ziren kostera luzatu egingo zela, aurreko urteetako batezbestekoaren azpitik ari zirelako. Arrazoi nagusia: hegaluzea urrutiago zegoela. Euskal arrantzale gehienak Asturias (Espainia) eta Galizia artean aritu dira kanpainaren zatirik handienean, eta hainbat egunez hango portuetan hartu behar izan dute atseden. Arraina ere han deskargatu dute, gero handik ontzi bakoitzaren portuko lonjetan merkaturatzeko, horrek dakarren garraio kostuekin.
Halaber, eguraldiak ere ez die lagundu. Abuztuko egun batzuetan ontziak portuan lotuta eduki behar izan zituzten, itsasoko uren tenperatura altuek –uda honetan Europa osoan eragina izan duten bero boladek eragindakoak– arraina urrutiago eraman baitzuten, iparralderago. Irailaren amaierarako, Bruselak ezarritako kuotaren % 90era heltzea lortu zuten –euskal arrantzaleek, galiziarrek, asturiarrek eta kantabriarrek partekatzen dute kuota hori, 18.127 tonakoa aurten–. Gainerako %10 urrian arrantzatu nahi zuten, baina berriz ere eguraldia aurka izan dute, haize bolada handiengatik bereziki.
Kuotak eta ereduak
Aurtengo kostera aurreko hiru ekitaldietakoa ez bezalakoa izan da: hegaluzea oso goiz sartu zen Bizkaiko Golkoan, eta abuzturako amaitu zen arrantza.
Euskal arrantzaleen egoera ez da erraza. Arraina urrun baldin badago, gastuak handitu egiten dira, baina hurbilegi egotea ere ez zaie komeni, barku guztiek, batera irten, eta ahalik eta azkarren eta gastu gutxienarekin arrantzatu nahi izaten dutelako. Horrek bi ondorio ditu: kuota berehala amaitzen da, eta merkeago saltzen da lonjetan.
Hori gerta ez dadin, Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradien aspaldiko eskaera da hegaluzeari esleitutako kuota barkuen artean banatzea –beste espezie batzuekin egiten den moduan–, norberak nahi duen moduan kudea dezan, baina Espainiako Estatuak, oraingoz, ez du aintzat hartu eskaera hori.
Aurtengo kosteran ere beste arazo zahar bati aurre egin behar izan diote: sare pelagikoak erabiltzen dituzten beste herrialde batzuetako ontzien –bereziki Irlandakoen– ugaritzeari. Eusko Jaurlaritzak debekatu egin zuen ontzi horiek Bizkaiko eta Gipuzkoako kofradietan deskargatzea, baina Madrilek araua eten zuen, konkurrentzia librearen aurkakoa zelakoan. Kanpaina hasieran euskal arrantzaleek halako ontzi ugari ikusi zituzten Asturiastik gertu arrantzatzen eta Galiziako portuetan deskargatzen. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220315/ume-bati-hazia-izena-jartzea-galarazi-duen-epaileak-bertze-bati-ilargi-izena-jartzea-debekatu-du.htm | Gizartea | Ume bati 'Hazia' izena jartzea galarazi duen epaileak bertze bati 'Ilargi' izena jartzea debekatu du | Bikote arabar batek adierazi du epaileak ez diela utzi semeari 'Ilargi' jartzen, «nesken» izena dela argudiatuz | Ume bati 'Hazia' izena jartzea galarazi duen epaileak bertze bati 'Ilargi' izena jartzea debekatu du. Bikote arabar batek adierazi du epaileak ez diela utzi semeari 'Ilargi' jartzen, «nesken» izena dela argudiatuz | Arabako bikote batek atzo jakinarazi zuen ez dela lehenbiziko aldia Gasteizko epaileak ume bati izen bat aldatzen diona. EITBri adierazi ziotenez, semeari Ilargi izena jarri nahi zioten, baina epaileak ez zuen onartu eta Jon izena jarri zion. Epailearen arabera, Ilargi izena «neskena» da; hortaz, bikoteak ezin zuen semea horrela deitu. Familiak Auzitegi Gorenera jo zuen, eta erantzunaren zain dago.
Aste honetan jakin da bikote batek bere umeari Hazia izena jarri nahi ziola, baina Gasteizko epaile batek ez die utzi. Arrazoi hauek erabili zituen: bertze inork ez du izen hori, substantibo bat da eta izenak esperma adiera du. Albisteak gurasoak eta Euskaltzaindia bera harritu zituen, zeinak atzo adierazi zuen familiarentzat txosten bat egiteko prest dagoela, «izen horrekin lotutako auzia bideratzeko».
Horrez gain, Euskaltzaindiak erran zuen noizbehinka horrelakoak gertatzen direla. Ohikoena da, eta aipatutako kasuetako batean gertatu da, izenari atxikitako generoarekin sortzea arazoak. Hala, Euskaltzaindiak 2018. urtean Espainiako Justizia Ministerioari eskatu zion kasu horietan «malgutasunez» jokatzeko. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220316/jaurlaritzak-bide-segurtasunaren-aldeko-euskal-ituna-izenpetu-du-hamalau-erakunderekin-batera.htm | Gizartea | Jaurlaritzak Bide Segurtasunaren Aldeko Euskal Ituna izenpetu du hamalau erakunderekin batera | 2030. urterako erdira murriztu nahi dituzte auto istripuetako biktimak, eta 2050. urterako biktimarik ez izatea lortu nahi dute | Jaurlaritzak Bide Segurtasunaren Aldeko Euskal Ituna izenpetu du hamalau erakunderekin batera. 2030. urterako erdira murriztu nahi dituzte auto istripuetako biktimak, eta 2050. urterako biktimarik ez izatea lortu nahi dute | Bide Segurtasunaren Aldeko Euskal Ituna sinatu du gaur Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiekin eta beste 11 erakunderekin batera, eta 17 konpromiso izenpetu dituzte, «bizimodu osasungarria bermatu eta ongizatea sustatzeko» eta «hiriak inklusiboak, seguruak, erresilienteak eta jasangarriak izateko» helburuarekin, Iñigo Urkullu lehendakariak azaldu duenez. Bi ideia horiek, bestalde, bat egiten dute Euskadiko Segurtasun Publikoarekin eta Nazio Batuen 2030 Agendarekin.
Auto istripuak dira, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, auto istripuek eragiten dituzte heriotza gehien 5-29 urte bitarteko ume eta gazteen artean. Hala eta guztiz ere, azken 22 urteotan auto istripuetan hildakoen kopurua murriztu egin da: 218 heriotza izan ziren 2000. urtean, eta 45 aurten. Mundu osoan, berriz, 3.700 pertsona hiltzen dira egunero auto istripuetan. Hildako bakoitzeko, gainera, larri zauritutako bost pertsona dira.
Bi xede zehaztu dituzte: 2030. urterako trafiko istripu baten ondorioz hildako eta larri zauritutako pertsonen kopurua erdira murriztea; eta 2050. urterako ez egotea errepidean hildakorik eta larri zauritutakorik.
Era berean, mugikortasun osasungarri eta aktiboa, garraio publikoen erabilera eta kolektibo ahulenentzako –umeak, adineko pertsonak, txirrindulariak...– laguntza sustatu nahi dute itunarekin. Lehendakariaren hitzetan, pertsonak dira Bide Segurtasunaren Aldeko Itunaren «erdigunea». Hala, trafiko istripuetako biktimen «babesa» eta «laguntza psikologiko, sozial eta legala» bermatuko ditu itunak. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220317/begona-alfaro-ahal-dugu-koa-izanen-da-zurekin-nafarroa-koalizioko-hautagaia.htm | Politika | Begoña Alfaro Ahal Dugu-koa izanen da Zurekin Nafarroa koalizioko hautagaia | Alfarok 544 militanteren botoa jaso du Ahal Dugu-ko primarioetan | Begoña Alfaro Ahal Dugu-koa izanen da Zurekin Nafarroa koalizioko hautagaia. Alfarok 544 militanteren botoa jaso du Ahal Dugu-ko primarioetan | Begoña Alfaro Garcia izanen da Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioko hautagaia heldu den urteko foru hauteskundeetan. Koalizioaren oinarrien arabera, Ahal Dugu alderdiari dagokio Nafarroako zerrendaburua aukeratzea; Batzarreri, berriz, Iruñeko eta Tuterako alkategaiak aukeratzea; eta zerrenda horietako bigarren eta hirugarren postuak aukeratzea Ezker Batuari dagokio.
Nafarroako presidentegaia aukeratzeko tenorean, primarioak antolatu dituzte Ahal Dugu-ko arduradunek. Alfaro izan da hautagai bakarra, eta 544 militanteren botoa jaso du. Hortaz, hura izanen da koalizioko zerrendaburua ere. «Pozteko modukoak dira emaitza hauek», azaldu du Alfarok: «Alderdiko koordinatzaile postura aurkeztu nintzenean baino ehun bat boto gehiago jaso ditut orain. Zerrenda bakarra aurkeztuta, militantziaren botoa apaltzeko joera egon ohi da, baina emaitza hauek oso onak dira». Hautagaiaren irudiko, alderdia «batuago» dagoen seinale da: «Ahal Duguren koordinaziora iritsi nintzenean, nire helburuetako bat izan zen alderdi barruko sentsibilitate guztiak batzen, uztartzen eta gehitzen saiatzea; baina ez soilik alderdi barruan, baita Nafarroako esparru aurrerazale osoan ere».
Alfarorekin batera, hauek izanen dira Ahal Dugu-k aurkeztuko dituen hautagaiak Zurekin Nafarroa koalizioaren zerrenda osatzeko: Daniel Lopez, Fatima Djarra, Txema Burgaleta, Mari Gomez eta Txuma Uharte. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220318/aitor-esnaolaren-gradu-erregresioa-salatu-dute-legorretan.htm | Politika | Aitor Esnaolaren gradu erregresioa salatu dute Legorretan | Euskal presoaren herrikideek «etxera» itzul dadin eskatu dute manifestazio batean, «oztopo judizialak» gainditu. Asteazkenean eraman zuten berriro Martuteneko espetxera (Donostia), Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaitegiak hala aginduta. | Aitor Esnaolaren gradu erregresioa salatu dute Legorretan. Euskal presoaren herrikideek «etxera» itzul dadin eskatu dute manifestazio batean, «oztopo judizialak» gainditu. Asteazkenean eraman zuten berriro Martuteneko espetxera (Donostia), Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaitegiak hala aginduta. | Sare Herritarrak deituta, manifestazio bat egin dute Legorretan (Gipuzkoa) Aitor Esnaola euskal presoaren gradu erregresioa eragin duen ebazpena salatzeko. Presoa «etxera» itzultzeko eskatu dute protestara batutakoek, Etxera bidean, oztoporik ez! Aitor etxera lelopean. Legorretako plazan elkartu dira Esnaolaren herrikide ugari, besteak beste, herriko alkate Zelai Amenabarro eta LABeko korrdinatzaile nagusi Garbiñe Aranburu.
Martxoaren amaieran, Sare Herritarreko ordezkari batek azaldu du Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltza «iraganera itzultzeko» aurkezten ari dela euskal presoen gradu progresioen aurkako helegiteak; «euskal presoen etxera bidean oztopoak jartzeko» dira ebazpen horiek, eta espetxeetako tratamendu batzordeen erabakien aurka egiten dituzte.
Aste honetan, Auzitegi Nazionalaren beste ebazpen bat tarteko, Martuteneko espetxera itzuli behar izan duen bigarren euskal presoa da Esnaola. Etxeratek jakinarazi duenez, Mikel San Argimiroren hirugarren gradua ere atzera bota dute Madrilen, fiskaltzaren eskaerari men eginda. Azken hilabeteetan, Xabier Atristaini, Gorka Martinezi eta Iñaki Bilbao Gaubekari emandako hirugarren graduak ere atzera bota dituzte; ebazpen horiek guztiak Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren eta epaileen joeraren erakusle dira. Aurten, zazpi preso eraman dituzte atzera ere kartzelara, gradu progresioa ukatuta. Gainera, fiskaltzak beste zazpi euskal presoren hirugarren graduen aurkako errekurtsoak jarriak ditu uneotan.
Martutenera berriro
Esnaola asteazkenean eraman zuten berriro Martuteneko espetxera (Donostia), Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaitegiak hala aginduta. Legorretarrak 11 urte baino gehiago egin ditu kartzelan, eta 2020an bete zuen zigorraren erdia. Urte hartako urrian lekualdatu zuten Ocaña I kartzelatik (Espainia, 460 kilometro) Soriara (Espainia, 230 kilometro), eta, iazko apirilean, Euskal Herriratu zuten. Jaurlaritzak maiatzean onartu zion gradu progresioa, Martuteneko tratamendu batzordeak hala proposatuta. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220319/kilometroak-jaia-errenterian-izanen-da-heldu-den-urtean.htm | Gizartea | Kilometroak jaia Errenterian izanen da heldu den urtean | 2023an 60 urte beteko dituen Orereta ikastola omenduko du ekitaldiak, ‘Erriola’ lelopean. | Kilometroak jaia Errenterian izanen da heldu den urtean. 2023an 60 urte beteko dituen Orereta ikastola omenduko du ekitaldiak, ‘Erriola’ lelopean. | «Kilometroak ez da ikastolarentzat soilik egingo den jai bat; euskararen inguruan herrian proiektu bat aurrera eramateko baliabideak jarri nahi ditu». Helburu honekin ospatuko dute heldu den urteko Kilometroak jaia. Errenterian (Gipuzkoa) eginen dute, eta Orereta ikastola izanen da antolatzaile.
Garai batez, fabrika izan zen egungo Orereta ikastolako egoitza, eta, hain zuzen, historia hori ere kontuan hartu nahi izan dute. Leloa, hala, Erriola izanen dute geurtz, «Ikastolaren sorreran parte hartu zutenen eta ikasle gazteenen arteko transmisioa irudikatzeko». Antolatzaileen arabera, «nortasuna» du errioak Errenterian, herriaren erdigunetik pasatzen delako, bizimoduaren erdigunean egon delako, eta erdiguneak sortu dituelako». Logoan ere ageri da erriolaren irudia.
Ikastolak 60 urte
2023an, Orereta ikastolak 60 urte beteko ditu. 1973an sortu zuten, herriko Añabitarteko baserri inguruko lur batzuk erosiz. «Ikur» bilakatu den baserria berritzeko proiektuak ere badituzte buruan, «bide horretan lanean aritu diren guztiei eskertza egiteko eta komunitatea sendotzeko».
Kilometroak jaia bera egun bakarrekoa bada ere, zehaztu dute urte osoko egutegia ondu dutela. |
2022-11-4 | https://www.berria.eus/albisteak/220320/lau-egun-beranduago-iritsi-da-athleticen-gau-beltza.htm | Kirola | Lau egun beranduago iritsi da Athleticen gau beltza | Athleticek neurketa kaxkarra jokatu du Montilivin, eta amaieran markagailua berdintzeko aukera izan badu ere, esku hutsik itzuliko da etxera | Lau egun beranduago iritsi da Athleticen gau beltza. Athleticek neurketa kaxkarra jokatu du Montilivin, eta amaieran markagailua berdintzeko aukera izan badu ere, esku hutsik itzuliko da etxera | Bizi hasi du partida Gironak, eta mota guztietako aukerak izan ditu markagailuan aurreratzeko. Hala ere, bigarren zatian iritsi dira neurketako hiru golak. David Lopezek, eta Ivan Martinek egin dituzte Gironarenak, eta Gorka Guruzetak egin du Athleticena. Amaieran Niko Williamsek izan du markagailua berdintzeko aukera, baina kanpora joan zaio errematea.
Girona nahi bezala aritu da aurreneko 35 minutuetan. Athletic atzean sartuta egon da, etxeko taldearen saiakerak ahal bezala zapuzten, eta soilik kontraerasoan eraman dute arriskua Paulo Gazzanigaren ate ingurura. Bi hegaletatik eraman du arriskua Gironak, eta aukera garbiak izan ditu markagailuan aurretik jartzeko. Aleix Garciak oso gertu izan du neurketako lehen gola falta jaurtiketa batean. Jaurtiketak zuri-gorrien giza hesian jo du, eta aterako bidea hartu du baloiak zuzenean. Hala ere, Unai Simon oso trebe aritu da, eta ahal bezala desbideratu du baloia kornerrera. 43. minutuan beste aukera bat izan du Garciak, baina orpoarekin egindako erremate hori ere kornerrera desbideratu du Simonek.
Hasiera-hasieratik hartu du erantzukizuna etxeko taldeak, eta pase gutxirekin iritsi da Athleticen areara. Oso modu bertikalean jokatu du Gironak, eta Athleticek nahikoa lan izan du atea hutsean mantentzen. Horren adierazgarri da Gironak 11 jaurtiketa egin dituela lehenengo 45 minutuetan. Hala ere, Yeray Alvarez eta Simon oso ondo aritu dira atzean, eta aukera guztiak saihestea lortu dute. Azken hamar minutuetan hobeto aritu da Athletic. Areaz kanpotik arriskua sortu du Ernesto Valverderen taldeak, baina Gazzanigak ez du lan askorik izan.
Atsedenaldian Mikel Balentziaga sartu du Valverdek Yuri Berchicheren ordez, baina partidaren norabidea ez da asko aldatu. Valentin Castellanosek bigarren zatia hasi eta berehala izan du gola egiteko aukera, baina jaurtiketa bortitzari ondo erantzun dio Simonek. Beste hainbat aukera izan ditu etxeko taldeak bigarren zatiko aurreneko minutuetan, eta 65. minutuan iritsi da Gironaren gola. Estrategia jokaldi bat ederki errematatu du Lopezek, eta Simonek ezin izan du enegarren errematea urrundu.
Gol batekin nahikoa ez, eta berehala iritsi da Gironaren bigarrena. Aulkitik sartu berria zen Ivan Martinek bikain kontrolatu du baloi luze bat, eta Simonen hanka artetik bidali du baloia sareetara. Hala ere, Athleticek ez du etsi, eta bi minutu beranduago egin du gola. Iñaki Williamsen erdiraketa De Marcosek ukitu du, eta Guruzetaren jaurtiketak Gazzaniga gainditu du.
Golarekin punturen bat lortu zezakeela sinetsi du Athleticek, eta orduan iritsi dira zuri-gorrien minutu onenak. Nico Williamsek markagailua berdintzeko aukera garbia izan du, baina area barruan egindako jaurtiketa kanpora bidali du. Horrela amaitu da neurketa, eta hiru puntuak Gironan gelditu dira. Geldialdira iritsi aurretik bi neurketa gelditzen zaizkio Athletici. Asteartean Valladolid hartuko dute zuri-gorriek San Mamesen, eta Alziraren aurka jokatuko dute azken neurketa, bihar zortzi, Espainiako Kopan. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220347/joseba-otondo-arraildura-ekar-dezake-natura2000-sarean-erdizkoa-baimentzeak.htm | Joseba Otondo: «Arraildura ekar dezake Natura2000 sarean erdizkoa baimentzeak» | Joseba Otondo: «Arraildura ekar dezake Natura2000 sarean erdizkoa baimentzeak». | Magnaren Erdizko proiektua salatu du Baztango alkate Joseba Otondok (Elizondo, 1977); salatu du administrazioak oztopoak jarri dituela galdeketak egiteko.
Baztango Udala ere saiatu zen galdeketa egiten.
Baztango Udala eta Baztango Batzar Nagusia modu adostuan saiatu izan dira galdeketak antolatzen. Herri lurretaz ari gara, eta eskumena batzar nagusiak du. Batzar nagusia eta udala, beraz, saiatu ziren auzia galdeketa baten bidez bideratzen, bertze gauza anitzen artean Erdiz baztandar guztien ondasun bat delako. Natura2000 sarean dago, eta zaintza bereziko eremua da, gainera. Uste dugu, beraz, baztandarrek erabaki behar dutela.
Zergatik ezin izan duzue egin?
Lehen saiakera bat egin genuen, toki esparruko galdeketen herrialdeko legea baliatuz. Espainiako Ministroen Kontseiluari zegokion baimentzea, baina ez zuen egin. Bertze ekinbide bat abiatu genuen, ondorioz, parte hartze eskubidean oinarrituta: berrespenezkoa ez den kontsultaren bidea. Hori Baztanen erabili genuen 2016an Aroztegiari buruz galdetzeko. Espainiako Gobernuaren Nafarroako Ordezkaritzak, baina, galdeketa hori gelditzeko agindua eman zuen.
Zein da debeku horien arrazoia?
Agintekeria eta inposizioa ikusten ditugu debeku horien atzean. Tokiko erakundeen eskumenen gainetik pasatu nahi dute. Uste dugu garbi dutela Erdizkoaren gisako proiektu handiek tokikoen aldeko erantzunik ez dutela, eta horregatik geldiaraz daitezkeela. Guk hasieratik erran dugu auzia bideratu behar dela demokrazian sakonduz, eta herritarrei hitza emanez. Zenbaitentzat, baina, bide hori arriskutsua da, eta herritarren erantzunaren beldur dira.
Ez dute herritarren ezezkoa paper batean jasotzea nahi?
Hori iruditzen zaigu. Proiektua legezkoa izan daiteke, baina herritarren ezezkoa badago mahai gainean, zilegitasunik gabeko proiektu bat izanen litzateke. Ez dakit zilegitasunak zenbateraino baldintzatzen ahal duen gisa honetako proiektu bat, baina orban horrekin geldituko litzateke.
Proiektua udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa tramitatu nahi izatearen arrazoia ere hori da?
Lasterbide bat hartu nahi izan dute, tokiko erakundeen eta herritarren gainetik. Hori onartezina dela iruditzen zaigu. Munduko bertze zenbait tokitan ere ikusten ari gara, proiektu handiak agintekeriaz inposatzen dituzte, tokiko komunitateen nahiaren gainetik. Sistema kapitalista horretan oinarritzen da, harrapaketa horretan. Mendebaldeko herritarrak, bistan da, horretaz ez gara oroitzen gure inguruan kontsumitzeko aski ondasun dugularik, baina horrelako gaiak gurera etortzen direnean, bertze toki horietan gertatzen direnak gurean bizi ditugu. Tokiko komunitateek beren geroaz erabaki nahi dute.
Eta enpresak hori eragotzi?
Magna Roullier multinazionalaren adar bat da; Roullierrek Saint-Malon du egoitza, Bretainian. Han erabakitzen dute, eta, erabaki horien ondorioz, hemen gure ondasunak erauzten ahal dizkigute. Mozkinak Sain-Malora ailegatuko dira. Eta guretzat geldituko da zulo handi bat.
Legez, eremu babestu bat da Erdizkoa. Ez du balio babes horrek?
Ez du ematen; eta orain, gainera, ikusten ari gara Europan zer mugimendu gertatzen ari diren: sakrifikatzeko modukotzat jotako urruneko geografiak gurera etortzen ari dira. Uste genuen Natura2000 sarea babes nahikoa zela, baina ez du ematen. Orain, adibidez, Nafarroako Parlamentuak adierazi du Erdizko proiektua Nafarroarentzat intereseko inbertsio izendatu beharko luketela. Landa eremuko tokiak nahi dituzte sakrifikatu orain.
Erdiz baino gehiago dago jokoan?
Bai. Erdizkoa baimentzeak sekulako arraildura eraginen luke Natura2000 sarean. | ||
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220348/kronologia.htm | Kronologia | Kronologia. | KRONOLOGIA | ||
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220349/euskal-eskola-publikoaz-harrok-manifestazio-jendetsua-egin-du-bilbon.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaz Harrok manifestazio jendetsua egin du Bilbon | 'Euskal Eskola Publikoaren alde. Hezkuntza Lege honi ez!' lelopean egin dute martxa milaka lagunek, 17:30ean hasita, Bizkaiko Hezkuntza Ordezkaritzan. Antolatzaileek sare publikoa hedatzea eta indartzea eskatu dute, eta Hezkuntza Legearen kontra egin dute, «pribatizatzailea» dela iritzita. | Euskal Eskola Publikoaz Harrok manifestazio jendetsua egin du Bilbon. 'Euskal Eskola Publikoaren alde. Hezkuntza Lege honi ez!' lelopean egin dute martxa milaka lagunek, 17:30ean hasita, Bizkaiko Hezkuntza Ordezkaritzan. Antolatzaileek sare publikoa hedatzea eta indartzea eskatu dute, eta Hezkuntza Legearen kontra egin dute, «pribatizatzailea» dela iritzita. | Ez daude ados Eusko Jaurlaritza ontzen ari den Hezkuntza Legearekin, eta eskola publikoa sustatzea nahi dute. Horregatik, Euskal Eskola Publikoaren alde. Hezkuntza Lege honi ez! lelopean, manifestazioa antolatu dute gaurko Euskal Eskola Publikoaz Harro topaguneak. Hogei bat eragile batzen ditu: besteak beste, EHIGE, Heize, Steilas, Ikasle Abertzaleak eta Ikama. ELA eta LAB ez daude manifestaziora deitu zutenen artean, baina bat egin dute protestarekin. Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarreko hezkuntza ituna izenpetu bazuen ere, manifestaziora joatera deitu du. Protestaren hasieran, Bizkaiko Hezkuntza ordezkaritzaren inguruan, baikor mintzatu da Arantza Fernandez de Garaialde, topaguneko kidea: «Espero dugu kaleak betetzea».
Antolatzaileek sare publikoa hedatzea eta indartzea eskatu dute, eta Hezkuntza Legearen kontra egin dute, «pribatizatzailea» dela iritzita. Halaber, euskarazko murgiltzea eskatu dute, baita erlijioa eskolatik ateratzea ere.
Miren Gorrotxategik, Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemos-IUren bozeramaileak adierazpenak egin ditu martxan hasi aurretik. Ohartarazi du Hezkuntza Legearen aurreproiektuak ez duela bat egiten eskola publikoaren interesekin. Halaber, Euskal Eskola Publikoaz Harroko Maribel Lopez de Luzuriagak esan du aurreproiektuak itunpeko hezkutza babesten duela. Eskola publikoarentzako baliabideak eskatu ditu, haren hitzetan, sare publikoa delako ikasle guztien hezkuntza bermatzen duen bakarra.
Manifestazioa deitu zuten egunean azaldu zutenez, Hezkuntza Legeak eskola publikoa defenda dezala dute xede, eta salatu zuten irailean Eusko Jaurlaritzak ezagutarazi zuen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa ez doala bide horretatik: «Sare publikoaren alde zenbait adierazpen jasotzen dituen arren, bere beharrei erantzun egokirik eman gabe jarraitzen du».
Ez dute bat egiten, halaber, zirriborroan jasota dagoen Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoarekin ere —ikastetxe publikoak eta itunpekoak egongo dira bertan—. Beste ildo batetik jo behar dela uste dute, eskola publikoa sistemaren «benetako ardatz» izan dadin, «gizarte kohesioa eta berdintasunezko hezkuntza euskaldun bat lortzeko». Horretarako, «zentzuzko planifikazioa» galdegin dute, «eskola postuen eskaintza errealitatera egokitzea» eta pribatuen «gehiegizko eskaintza» ez ituntzea. Gainera, ezinbestekoa iruditzen zaie sare publikoari «beharrezko baliabide guztiak» ematea, baita ikastetxeak publifikatzeari bideak zabaltzea ere.
Euskalduntzearen inguruan ere badute esatekorik. Salatu dute aurreproiektuak ez duela jasotzen murgiltze eredua, ezta hizkuntza ereduak gainditzea eta euskal curriculuma ere.
Gainera, aldarrikatu dute hezkuntza sistemak laikoa izan behar duela. Legeak, ordea, aurkakoa planteatzen duela diote. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220350/kalte-ordaina-emanen-dio-espainiako-barne-ministerioak-pilotakada-batek-begibakar-utzi-zuen-aingeru-zudaireri.htm | Gizartea | Kalte ordaina emanen dio Espainiako Barne ministerioak pilotakada batek begibakar utzi zuen Aingeru Zudaireri | Helegitea aztertu ondoan, Auzitegi Nazionalak Espainiako Barne ministerioari 100.000euroko kalte ordaina emateko agindu dio. Aingeu Zudaire 2012an kolpatu zuen Poliziak, greba orokor batean izandako mobilizazioetan. | Kalte ordaina emanen dio Espainiako Barne ministerioak pilotakada batek begibakar utzi zuen Aingeru Zudaireri. Helegitea aztertu ondoan, Auzitegi Nazionalak Espainiako Barne ministerioari 100.000euroko kalte ordaina emateko agindu dio. Aingeu Zudaire 2012an kolpatu zuen Poliziak, greba orokor batean izandako mobilizazioetan. | Espainiako Barne ministerioak 100.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio Aingeru Zudaire atarrabiarrari. Hala erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak. 2012ko irailaren 26an, murrizketen aurkako greba orokor batean, Espainiako Poliziak botatako gomazko pilotakada batek zauritu egin zuen, eta begi bateko ikusmena galdu zuen. Bide judizial luzea izan du auziak, eta, lehen instantzian hura zauritu zuen polizia absolbitu ondoan, orain, partzialki onartu dute Zudaireren helegitea.
2016ra arte, kasua hirutan artxibatu zuten. Fermin Otamendi aritu zen epaile, eta, 2014an itxi egin nahi izan zuen auzia, baina, Nafarroako Auzitegi Probintzialak Zudaireren helegitea onartu, eta ikerketarekin segitzeko eskatu zion Otamendi instrukzio epaileari. 2019ko sententziak arrazoia eman zion Zudaireri: Poliziaren pilotakada batek zauritu zuen. Horrenbestez, kalte-ordainak eskatzeko bidea ireki zuen. Haatik polizia bat auzipetu zuten lesioak eragiteagatik, baina absolbitu egin zuten 2019an, tiro nork egin zuen frogatu ezin izan zelakoan.
«Ez dut dirurik nahi»
BERRIAn egindako erreportaje batean, zauri fisikoez ez ezik, lesioen osteko orbain psikologikoez ere aritu zen Zudaire: «Pilotakada ematen diotenari agertzen zaizkion mamuak ez ditugu ikusten». Gomazko pilotak jaurti zituztenak epaituta eta haiei polizia izatea debekatuta «nahikoa» zuela ere esan zuen: «Pozik nengoke tiro egin zuenari eta arduradunei plaka kenduko baliete. Hori litzateke justizia. Ez dut dirurik nahi». |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220351/batuz-aldatuk-badu-adostasun-politikoa-jorratzeko-talde-eragilea.htm | Gizartea | Batuz Aldatuk badu «adostasun politikoa» jorratzeko Talde Eragilea | Euskararen «erabilera erosoa bermatzeko lehentasunak »zehaztu dituzte ehundik gora eragilek. | Batuz Aldatuk badu «adostasun politikoa» jorratzeko Talde Eragilea. Euskararen «erabilera erosoa bermatzeko lehentasunak »zehaztu dituzte ehundik gora eragilek. | Batuz Aldatu dinamikaren lehen biltzarra egin dute, Donostian, eta hizkuntza-politiketan, «adostasun sozialetik politikorako bidea» jorratuko duen Talde Eragilea aurkeztu dute. Talde hori eragile hauek osatuko dute: AEK, Agirre Lehendakaria Center, Athletic Fundazioa, Bizipoza Bilgunea, Euskal Herriko Laborantza Ganbara, Euskal Kontsumitzaileen Alkartea, Euskaltzaleen Topagunea, Eusko Ikaskuntza, Gazte Euskaltzaleen Sarea, Gipuzkoako Erizainen Elkargoa, Mondragon Korporazioa, Nafar Ateneoa eta Zabalik elkartea. «Adostasun sozial handia adostasun politiko bihurtzea» izango da, Batuz Aldaturen Talde Eragilearen zeregin nagusia aurrerantzean.
Eremu desberdineko ehundik gora eragilek hizkuntza-politiketan eragiteko adostutako agiria da Batuz Aldatu; 2021eko ekainean aurkeztu zuten. Adostasun sozial horrek hizkuntza-politiketan helburua berritu zuen agiria. Hala, «euskararen erabilera erosorako baldintzak sortu eta bermatzea» da ekimenaren xedea. Helburu horretara iristeko politiken «norabidetzea» ere zehaztu zuten: «Ezagutzaren unibertsalizazioa eta euskara erabiltzeko eremuen sorrera eta saretzea».
Gaur, Lehen Biltzar Nagusia egin dute, Donostian, eta dinamikaren Talde Eragilea osatu dute. Euskalgintzaren Kontseiluak bultzatu du ekimen hori, eta haren idazkari nagusi Paul Bilbaok esan du «Batuz Aldaturen aniztasuna ederki islatzen duen taldea» dela gaur osatu dena, eta eduki zehatzen gainean «adostasun eta aliantza berriak eraiki daitezkeela» islatzen duela. Nafarroako Ateneoko eta Gazte Euskaltzaleen Sareko ordezkariek hartu dute hitza Talde Eragilearen izenean. Erronka berriari «pozik eta erantzukizunez» ekingo diotela helarazi dute. Eragile horien ustez, «guztion bat egiteak ekarriko du euskaraz eroso bizitzea ahalbidetuko duen agertokia». Azaldu dute «beharrezkoa» dela Batuz Aldaturen adostasuna «gehiago zabaltzea», bai eragileei dagokienez, baina baita adostasun politikoei dagokienez ere.
Lehentasunak zehazturik
Horiek horrela, Batuz Aldatuk eremuz eremu hizkuntza-politiketan dauden lehentasunak eta neurriak zehaztu ditu, bai Euskal Herri mailan, baita euskara ofiziala den edota ofiziala ez den eremuetan ere. Administrazioan, esaterako, herritarrei zerbitzua euskaraz jasotzeko eskubidea bermatzeko «epemuga zehaztea» eta horretarako «beharreko zirkuituak osatu beharra» zehaztu dute; hezkuntzaren alorrean, ikasle guztiei «gaitasun egokia bermatuko dien euskarazko ikasteredu orokortua abian jartzea» ere zerrendatu dute lehentasunen artean; eta hezkuntza ez-formalean, «administrazioak kudeatzen dituen aisialdi eta kirol eskaintzak euskaraz» izateko eskaera ere bai.
Helduen euskalduntzeari dagokionez, doakotasunaz gain, «helduen euskalduntzearen eta alfabetatzearen agentzia» sortzeko pausoak ematea nahi dute; era berean, eremu sozioekonomikoan, herritarrei zerbitzua emateko denean, «administrazioarekin egiten diren kontratuetan hizkuntza irizpideak ezartzea» jaso dute, zerbitzu hori euskaraz eman ahalko dela ziurtatzeko. Atal digitalean, berriz, edukiak ugaritzeko, «sorkuntza sustatu dezaketen inbertsioak ugaltzea» eskatu dute, eremu horretan euskarazko erabilera areagotzeko helburua jarrita. Kulturari dagokionez, «sortzaileari langile eskubideak aitortuko dizkion estatusa berariaz garatzea» eskatu dute, edota «euskarazko kultur sorkuntzaren produkzioarentzat inbertsioak handitzea». Azken atal bat ere jaso dute helburuen zerrendan: hedabideei dagokienez, beharrezkoa ikusten dute «finantzaketa sistema egonkortzea eta euskarazko ikus-entzunezkoen presentzia bermatzea» euskarri desberdinetan.
Eragile gehiago
Biltzarraren bukaeran, ordezkariek ongi etorria egin diete dinamikari atxiki zaizkion eragile berriei. Haien artean dira Ekonomisten Euskal Elkargoa, Gaurgeroa (Euskal Herriko Erretiratu eta Pentsiodunen Elkartea), Gazte Euskaltzaleon Sarea, Gipuzkoako Abokatuen Elkargo Prestua, HiTZ (Euskal Teknologiako Zentroa), Lanartea (Euskararen Langile Profesionalen Elkartea), Pantailak Euskaraz, Sukar Horia, UZEI, Xake Espazioa eta XUTI (Ipar Euskal Herriko gazteen erakundea).
Zenbait parte hartzailek Batuz Aldaturen baitan abian jarritako dinamikak partekatu dituzte gainerakoekin. Adostasun sozial berrien eredu dira, esaterako, EAEn hezkuntza lege berrirako abian jarri den dinamika, Nafarroako Hezkuntza Itunari ekarpenak egiteko prozesua, gehiengo sindikalarekin EAEko administrazioa euskalduntzeko lanketa eta, Hego Euskal Herrian, enpresetan euskararen aldeko konpromisoak har ditzaten abiatu berri den dinamika. «Zalantzarik ez dugu elkarrekin eraginez gero, emaitza are hobeak erdietsiko ditugula» esan die guztiei Kontseiluko idazkari nagusi Bilbaok. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220352/bardella-hautatu-dute-batasun-nazionaleko-presidente.htm | Mundua | Bardella hautatu dute Batasun Nazionaleko presidente | Hautagai ofizialista izan da eskuin muturrekoen primarioetan. Le Penek esan du «mobilizatuta» segituko duela Frantzia «zuzendu arte» | Bardella hautatu dute Batasun Nazionaleko presidente. Hautagai ofizialista izan da eskuin muturrekoen primarioetan. Le Penek esan du «mobilizatuta» segituko duela Frantzia «zuzendu arte» | Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiak Jordan Bardella hautatu du presidente. Beraz, 1972an indar politikoa sortu zutenetik —Fronte Nazionala izena eduki zuen 2018ra arte— aurreneko aldiz ez du Le Pen familiako norbaitek zuzenduko. Nolanahi ere, azkeneko 11 urteotan presidente izandako Marine Le Penek nabarmendu du, gaur, alderdiaren kongresuan, ez duela «atseden hartzeko» asmorik, eta «mobilizatuta» jarraituko duela «herrialdea zuzendu arte». Batasun Nazionala bigarren indarra da Frantziako Asanblea Nazionalean, eta Le Pen da alderdiaren liderra ganbera horretan.
Bi ziren Le Penen lekukoa hartzeko hautagaiak: Bardella eta Louis Aliot Perpinyako alkatea. Bozkatu dute alderdiko kideek, eta %85ek presidente berriaren alde egin dute. Babesa handia da; izan ere, 2011n, Jean-Marie Le Pen ordezkatzeko egindako primarioetan, Marine Le Penek botoen %67,65 lortu zuen.
Hain zuzen, Le Penen gustuko presidentea da Bardella, 27 urtekoa. 2019az geroztik da parlamentaria Europako Parlamentuan, eta iaz Bardellari berari eman zion Le Penek alderdia zuzentzeko ardura, berak presidentetzarako bozak prestatzen zituen bitartean. Gainera, Le Penen ilobetako baten bikotekidea da. Bardella bada nor alderdiaren aparatuan, hortaz.
Hamasei urterekin afiliatu zen artean Fronte Nazionala zenera, eta 2017az geroztik da alderdiaren bozeramaileetako bat. Euroeszeptikoa da, eta, horrenbestez, Frantzia EB Europako Batasunetik ateratzea defendatu izan du, eta «atzerritarrekiko gorrotoa eta indarkeria sustatzea» egotzita Barne Ministerioak desegindako elkarte bat ere babestu zuen, besteak beste. Joan den otsailean ikerketapean egon zen, Trappes, Paristik 30 bat kilometrora dagoen herri bat, Frantzia barruko «errepublika islamiko bat» dela adierazi zuelako. Duela aste batzuk, Georgia Meloni buru zuen eskuin muturreko blokeak Italiako hauteskundeak irabazi eta gero, esan zuen hori «umiltasun lezio bat» zela EBrentzat. Dena den, lehen ez bezala, Frantziako indar ultraeskuindar hegemonikoko agintariek esaten dute jendaurrean ez dutela ez EBtik, ez eurotik atera nahi. Finean, Bardella hautagai ofizialista izan da alderdiaren primarioetan.
Bozketaren ondoren, Henin-Beaumont herriko alkate Steeve Brioiek salatu du alderdia «atrofiatuta» dagoela. Zuzendaritza berritik kanporatua izan ondoren egin ditu adierazpenok BFMTV telebistan: «Lerro sozialago bat defendatzen dugunon aurkako garbiketa baten hasiera da».
Marine Le Pen saiatu da azkeneko hamarkadan alderdiaren irudia garbitzen, eta azpimarratu izan du bere aita babesten zuten neonazi xenofoboek ez zutela lekurik alderdian. Baina presidente berria aukeratu dute, hain justu, Batasuna Nazionalak Asanblea Nazionalean duen diputatu Gregoire de Fournasi jarrera arrazista edukitzea egotzi dioten astean. Leporatu diote ezkerreko blokeko jatorri afrikarreko diputatu bat hizketan ari zela hau esatea: «Itzul dadila Afrikara». Ez dago argi singularrean edo pluralean esan zuen. V. Errepublikan —1958an hasi zen— bigarren aldiz, diputatu bati jarri ahal zaion zigor handiena ezarri diote: bi astez kanporatu dute, eta soldata erdira murriztuko diote datozen bi hilabeteetan. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220353/atez-atekoa-utziko-dute-alegian-galdeketa-batean-horrela-erabakita.htm | Gizartea | Atez atekoa utziko dute Alegian, galdeketa batean horrela erabakita | Atzo eta gaur artean galdetu diete herritarrei zaborra biltzeko sistemaren inguruan, eta edukiontzien alde egin du gehiengoak. | Atez atekoa utziko dute Alegian, galdeketa batean horrela erabakita. Atzo eta gaur artean galdetu diete herritarrei zaborra biltzeko sistemaren inguruan, eta edukiontzien alde egin du gehiengoak. | Alegian (Gipuzkoa) atez ateko bilketa egiten da 2013. urteaz geroztik, baina sistema hori bertan behera utziko du udalak, herritarren artean galdeketa bat egin ondoren. Atzo eta gaur artean edukiontzien, atez ateko bilketaren eta sistema misto baten artean bozkatu dute herritarrek, eta, udalak jakinarazi duenez, 356 bozkekin gailendu da edukiontzien sistema. 182k atez atekoari eustearen alde egin dute, eta 31k mistoaren alde. Horren bestez, Tolosaldean atez ateko sistemari eusten zion udalerri bakarrak bazterrean utziko du zaborra kudeatzeko sistema hori.
Aurtengo otsailean zaborra biltzeko sistemaren inguruko galdeketa sustatzen hasi zen Aurrera Alegia udal taldea, eta galdeta hori loteslea izan da, azkenerako. 1.700 biztanle ditu Alegiak. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220354/amets-betean-jarraitzen-du-osasunak.htm | Kirola | Amets betean jarraitzen du Osasunak | Gorritxoek segida eman diote bolada onari, Celtaren zelaian irabazita. Avilak lehen zatian egindako bi golek eman diete garaipena | Amets betean jarraitzen du Osasunak. Gorritxoek segida eman diote bolada onari, Celtaren zelaian irabazita. Avilak lehen zatian egindako bi golek eman diete garaipena | Edozein gidoi ondo datorkio oraintxe Osasunari. Liluragarri dabil jokoa lantzeko parada duenean, baina badu bertsio pragmatiko bat ere, hainbesteko distirarik egin gabe neurketak irabazteko balio diona. Hain justu, eraginkortasunaren bidetik irabazi dio gaur Celtari, Balaidosen. Lehen zatian apurtu du partida, Avilaren bi golekin, eta gero, irmoki eutsi dio errentari. Gaurko garaipenak gora begira jarraitzeko balio dio Jagoba Arrasateren taldeari: 23 puntu ditu dagoeneko, hirugarren postuan dagoen Betisek bezainbeste.
Arrapaladan hasi dute neurketa bi taldeek. Lehiarako gosea zuten: Osasunak jarraipena eman nahi zion goraldiari, eta Celtak zulotik atera nahi zuen, Carlos Carvalhal entrenatzailearen lehen partidan. Coudetekin defentsako arazo larriak ari ziren izaten galiziarrak. Bada, teknikariz aldatu ostean, zaharrak berri: Osasunak zazpigarren minutuan eman dio lehen kolpea. Gorritxoek erregistro asko darabilte zelaian, eta horren erakusgarri izan da Avilak sareratu duen gola. Budimirrek baloi luze bat jaitsi du, gero Barjak barruko pasabidean topatu du Moi, eta haren pasea jaso ostean, zartako batez 0-1ekoa egin du aurrelari argentinarrak. Joko zuzena eta fintasuna uztarturik, markagailuan aurrea hartu du Arrasateren taldeak.
Nafarren minuturik txarrenak iritsi dira golaren ostean. Estutu egin du Celtak, kemenez. Defentsan oso hauskorra izanagatik, erasoan jo handia dauka. Aspas agertu ahala, sufritu egin dute gorritxoek. Haren erdiraketa bat probestear izan da Galan Aitor Fernandezen aurrean, eta gero, beste abagune on bana izan dute Oscarrek eta Strand Larsenek. Hortik gutxira iritsi da banakoa, etxekoek azkar ateratako falta batean. Lozorroan harrapatu dute Osasuna, eta area barruan gelako azkarrenari, Aspasi iritsi zaio baloia. Ez du barkatu. 18. minutuan, berdinketa indarrean zen berriz ere.
Erritmo frenetikoan jokaturiko hastapenak fase lasaiago bati eman dio bide. Gutxi iraun du, 27. minutuan gorritxoak berriz ere aurretik jarri baititu Avilak. Esne mamitan dabil argentinarra, eta mamia atera dio Manu Sanchezek egindako erdiraketa luzeari, burukada ikusgarri batez. Jauzi eta jaurti, sekulako indarrez egin du, eta ia area ertzetik bidali du baloia sareetara. Hortik atsedenera bitarte, eroso egon da Osasuna. Partida bere areatik urrun jokatu da.
Haatik, gorantz jo du Celtak aldageletatik bueltan, eta metroak galdu dituzte gorritxoek. Iparra, ordea, ez dute galdu, eta lanerako atorra jantzita, tinko eutsi diete galiziarren ekinaldiei. Gainera, ez diote muzin egin erasoko jokoari. Egiazki, epailearen erabaki oker batek sufriarazi du gehien Iruñeko taldea. Penaltia adierazi dio David Gartziari, baloia eskuarekin ukitzeagatik, baina erabakia atzera bota du errepikapena ikusi ondotik. Azken hatsera arte ahalegindu da Celta binakoa egiten, baina hondarreko minutuetan Aitor Fernandezen eskuekin egin du topo. Hamasei urteren ostean, hiru punturekin irten dira gorritxoak Balaidosetik. |
2022-11-5 | https://www.berria.eus/albisteak/220355/ezkurdia-lau-eta-erdiko-finalera.htm | Kirola | Ezkurdia lau eta erdiko finalera | Fisikoki sasoi betean dela erakutsi du, eta hori baliatu du, besteak beste, Peio Etxeberria mendean hartzeko. | Ezkurdia lau eta erdiko finalera. Fisikoki sasoi betean dela erakutsi du, eta hori baliatu du, besteak beste, Peio Etxeberria mendean hartzeko. | Joseba Ezkurdia da Lau eta erdiko Txapelketako lehen finalista. Arbizukoak 22-14 hartu du mendean Labriten, Peio Etxeberria, eta hirugarren finala jokatuko du. Bi aste falta dira txapela erabakitzeko, eta edozer gerta daiteke. Baina Ezkurdiak erakutsi du sasoi betean dagoela, bai kolpez zein fisikoki, eta distantzia motzean hori erabakigarria da. Nahiz eta batez ere azken txanpan, tanto luzeagoen alde egin duen, eta airez gehiago jokatu duen. Etxeberriak partida ona jokatu du, eta arriskatu duen uneetan nagusi izan da. Baina apur bat falta izan zaio Ezkurdiaren indar erakustaldiari aurre egiteko.
Lehen tantoa partidaren isla izan da, txinparta handikoa. Ezkurdiaren aldekoa izan da, nahiz eta Etxeberriak estu hartu duen, eskuinera botatako bi pilotari esker. Arbizukoak hasiera ikusgarria egin du, eta 4-0 jarri da aurretik. Bizi jokatu du, eskuin gantxoa eta sakea baliatuz. Final-laurdenetan Lasoren aurka erakutsitakoari segida eman nahi izan dio. Etxeberriak eutsi egin dio hasiera horretan, eta ahalegindu da baita ere bere jokatzeko era ezartzen. Bizi jokatuz, hiru tanto egin ditu 8-3. Baina Ezkurdia sendo eta eroso aritu da defentsan, batez ere Etxeberriak txokora botatzen zizkiolako pilotakada gehienak. Ezkurdiak, berriz, zabalean min egiten jarraitu du.
9-4koarekin partida haustear zegoen Ezkurdia, eta horren jakitun zenoztarrak eten egin du. Dena den, bueltan Ezkurdiak hamargarren tantoa erdietsi du sakez. 11-4 zeudela, Etxeberria ahalegindu da aurrerago jokatzen, min gehiago egiteko; baita ezkerrarekin zabalera jokatzen ere. Arriskatu beharra zuen. Tantoa egin du, eta hurrengo hirurak ere harenak izan dira, horietako bat sakez: 11-8. Une zail bati buelta emateko gai izan da etenaldi luzearen aurretik. Horrek zalantzaren bat eragin ziezaiokeen Ezkurdiari. Are gehiago Etxeberriak bederatzigarren tantoa egin duenean. Arriskatzeak eta erasora gehiago jokatzeak fruituak eman dizkio, eta pixkanaka konfiantza hartzen joan da. Lehenago kontrarioak egin bezala, eten egin du lehia Ezkurdiak. Partida berdintzeko lehen abagunea izan du, ordea, Etxeberriari kanpora joan aio bipareta bat: 12-10. Arbizukoaren hamahirugarren tantoa ikusgarria izan da. Bi pilotariek oso bizi jokatu dute.
Dena den, hortik aurrera Ezkurdia saiatu da partidaren erritmoa apur bat jaisten, eta luzeago eta zuhurtzia handiagoarekin jokatzen. Ez da hainbeste sartu airez. Ez zitzaion joan-etorriko norgehiagoka komeni. Lau tantoren aldea zuen berriz, gainera: 14-10. Halaber, berriro ere sakearekin asmatu du. Bi tanto egin ditu segidan modu horretara, eta errenta seira handitu du: 16-10. Tantoa gehiago landuta ere, erabaki behar zuen unean abiadura eta kolpe bizia erakutsi ditu Ezkurdiak. Fisikoki ere erakustaldia eman du. Eta hala bideratu du norgehiagoka, nahiz eta une batzuetan jokoan Etxeberria nagusi izan. 19-13arekin ia erabakita zegoen partida, eta Arbizukoak dejada batekin jarri dio zigilua finalerako sailkapenari. |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/220393/barrionuevo-espainiako-barne-ministro-ohiak-gerra-zikina-antolatu-zuela-aitortu-du.htm | Politika | Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak gerra zikina antolatu zuela aitortu du | Besteak beste, Jose Maria Larretxea ETApm-ko kidea bahitzeko agindu zuela adierazi du | Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak gerra zikina antolatu zuela aitortu du. Besteak beste, Jose Maria Larretxea ETApm-ko kidea bahitzeko agindu zuela adierazi du | «Segundo Marey bederatzi egunez egon zen atxilotuta; nahasi egin zen Espainiako Poliziaren talde batekin. Jakin nuenean, askatzeko agindu nien; ea zein zen alternatiba. Nik beti esaten nien: 'Ordenaren zaintzaileak gara, eta ezin dugu nahasmena eragin. Denek bezala, akatsak egiten ditugu, baina ezin dugu nahasmen gehiago eragin'». Jose Barrionuevo Espainiako Barne Ministro ohiaren hitzak dira, El País egunkariak argitaraturiko elkarrizketan esandakoak.
Ikusi gehiago: Barrionuevoren adierazpenek gaitzespen oldea eragin dute
Ez dio gauza bera Barrionuevo zigortu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalaren sententziak. Hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten Mareyren bahiketagatik, baita Rafael Vera Segurtasun idazkari izandakoari ere. Hiru hilabete soilik pasatu zituen kartzelan, Jose Maria Aznarren gobernuak indultu eman baitzion.
Ikusi gehiago: GAL, nor da nor: Jose Barrionuevo
«Kondenatzen nauen sententziak jurisprudentzia berritzen du. Testigantza fidagarri gisa onartzen du beste inputatu bat; hark esaten duenak mesede egiten diolako esaten du hori. Hainbat gauzatan berrikuntzak egin zituzten ni kondenatzeko», adierazi du Barrionuevok.
Elkarrizketaren berrikuntza nagusia, ordea, da Barrionuevok aitortu duela (izenik eman gabe) Jose Maria Larretxea ETApm-ko kidea bahitzeko agindu zuela: «Kongresuan egin nuen agerraldi batean aitortu nuen: agindua eman nuen Alberto Martin Berriosen bahiketaren arduradun nagusia [Larretxea] atxilotu eta Espainiara ekartzeko. Ez genekien Martin Berrios non zeukaten, baina bai nor zen operazioaren burua. Harrapatu zuten, baina tipo handia zen, eta ez zen maletategian sartzen. Borrokan ari zirela, Frantziako Polizia iritsi zen, eta bahiketa zapuztu zuen. Nik nire gain hartu nuen gertatutakoaren erantzukizuna. Ez zuen ondoriorik izan».
Ikusi gehiago: «Felipe Gonzalezek du nire bahiketa saioaren erantzukizuna»
Akatsen erantzule
Mareyri buruz, «hil egingo dugu edo askatu egingo dugu?» galdetu zioten Barrionuevori: «Esan nuen inondik inora ere ez genuela hilko». Dena den, esan du Marey bahitzeko operazioa ez zuela berak agindu: «Bizkaiko Poliziaren operazio bat izan zen, eta eginda zegoenean jakin nuen nik». Horrek zer zentzu zuen galdetuta, esan du ETAko buru bat atxilotzea zela helburua, «informazioa ateratzeko».
Barrionuevok bazekien delitu bat egiten ari zirela: «ETAkoek gerra bat zela zioten. Nik ezin nuen nire lubakikoen aurka egin, tiroren bat oker jotzen bazuten ere. Nire agintaldian Barne Ministerioan gaizki egin ziren gauzen erantzuletzat jotzen dut neure burua, baita polizien aurka dauden kasu jakinen erantzule ere».
Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministroaren karguan denbora gehien egin duen politikaria da. 1982tik 1988ra egon zen karguan, Felipe Gonzalezen lehen gobernuan. 1983an, bera izan zen ZEN planaren sustatzaile nagusietako bat. 1998an zigortu zuten, Mareyren bahiketagatik.
Ikusi gehiago: GALen erasoak |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/220394/neurketa-ia-osoa-bat-gutxiagorekin-jokatu-arren-realak-berdindu-egin-du-valentziaren-aurka.htm | Kirola | Neurketa ia osoa bat gutxiagorekin jokatu arren, Realak berdindu egin du Valentziaren aurka | Txuri-urdinek hamargarren minutuan hartu dute aurrea, baina Aritz Elustondok 17.ean ikusitako txartel gorriak baldintzatu du partida. Linok 25. minutuan berdindu du. | Neurketa ia osoa bat gutxiagorekin jokatu arren, Realak berdindu egin du Valentziaren aurka. Txuri-urdinek hamargarren minutuan hartu dute aurrea, baina Aritz Elustondok 17.ean ikusitako txartel gorriak baldintzatu du partida. Linok 25. minutuan berdindu du. | Realari bukatzen ari zaio gasolina. Azken asteetan sekulako maratoia egiten ari da Imanol Alguacilen taldea, eta lesioek eta nekeak ez dute barkatzen. Gaur, gainera, ezusteko zailtasun bati egin behar izan diote aurre txuri-urdinek: partida ia osoa jokalari bat gutxiagorekin jokatu dute. Horri ere, ordea, duin egin dio aurre Realak.
1-1 berdindu dute Valentziaren aurka. Hamaikakoak aldaketa batzuk egin ditu Alguacilek, eta berrikuntza nagusia Asier Illarramendi izan da. Mutrikuarrak berak egin du golaren jokaldia: areatik gertu irrist egin du Thierryk, baloia ostu dio Illarrak, eta hark areara bidali duen pasea Hugo Guillamonek desbideratu du sarera. Hamargarren minutua zen.
Gutxi geroago iritsi da, ordea, partida erabat baldintzatu duen jokaldia. Baloi baten lehian, Aritz Elustondok Samu Linoren orkatila zapaldu du. Hasieran txartel horia erakutsi dio Munuera Montero epaileak, baina VAR-ean jokaldia ikusi eta gero, aldageletara bidali du Beasaingoa. Anoetan elkartu diren zaleen txistuak entzun ditu epaileak.
Hortik aurrera, gidoia aldatu egin da: Valentzia egin da baloiaren jabe, eta kontraerasoan bere aukerak baliatzen saiatu da Reala. Bisitariek azkar sartu dute gola: area ertzetik errematatu du Linok, eta, bi jokalariren hanken artetik pasatu eta gero, sarean amaitu du baloiak.
Atsedenaldian aldaketak egin ditu Alguacilek. Magunazelaia, Gorosabel eta Pacheco sartu ditu; horrela, hiru atzelarirekin eta bi albokorekin jokatu du Realak. Ez zaio gaizki atera apustua: Sorlothek izan du bigarren zatiko aukerarik onena, Magunazelaia eta Merinoren arteko jokaldi zoragarri baten ostean. Dena alde zuela, zutoinera bidali du baloia norvegiarrak.
Azkenean, 1-1, berdinketa, eta puntu bat gehiago sailkapen nagusirako. Reala seigarren postuan da, 23 punturekin. Asteazkenean amaituko dute maratoia txuri-urdinek, Sevillaren aurkako norgehiagokarekin.
Reala: Remiro; Elustondo, Zubeldia, Le Normand, Rico; Zubimendi, Illarra (Pacheco, 45'), Merino (Gebara, 82'), Brais Mendez (Gorosabel, 45'); Carlos Fernandez (Magunazelaia, 45') eta Sorloth.
Valentzia: Mamardaxbili; Correia, Paulista (Cenk, 29'), Comert, Gaya; Guillamon (Nico, 62'), Musah (Foulquier, 75'), Almeida; Kluivert (Castillejo, 75'), Lino eta Marcos Andre (Duro, 62'). |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/220395/altuna-iiiak-elordi-kanporatu-du-eta-zazpigarren-finala-jokatuko-du-jarraian.htm | Kirola | Altuna III.ak Elordi kanporatu du, eta zazpigarren finala jokatuko du jarraian | Partida zoragarria egin du amezketarrak, eta ez dio aukerarik eman Elordiri. Ezkurdiaren aurka jokatuko du finala. | Altuna III.ak Elordi kanporatu du, eta zazpigarren finala jokatuko du jarraian. Partida zoragarria egin du amezketarrak, eta ez dio aukerarik eman Elordiri. Ezkurdiaren aurka jokatuko du finala. | «Ez dit partidan sartzen utzi ere egin». Aitor Elordiren hitz horiek laburbiltzen dute ondoen gaur Bizkaia pilotalekuan ikusitakoa: neurketa handia egin du Jokin Altunak, eta erakutsi du zergatik jokatuko duen zazpigarren aldiz jarraian lau eta erdiko txapelketako finala. 22-7 gailendu da amezketarra, eta Ezkurdiaren aurka jokatuko du bi aste barru.
Partida gogor hasi da. Tanto gehienak luzeak eta gogorrak izan dira, baina ordurako hasi da Altuna tartea zabaltzen. Elordik ez du gaizki jokatu, baina gipuzkoarrak ez du akats bat bera ere egin. Bizkaitarrak ez du sakez orain arte bezainbesteko minik egin.
Dena den, Bizkaia pilotalekuan elkartutako publikoak saritu egin du Elordiren txapelketa bikaina. Aipatzekoa izan da partida amaitu berritan Elordik eta Altunak elkarri emandako besarkada ere. Publikoak eskertu du ezohiko izenak ikustea onenen artean, baina finala aski ezagunak diren bi pilotarik jokatuko dute: Altuna III.ak eta Ezkurdiak.
Altunarentzat lau eta erdiko laugarren txapela litzateke aurtengoa, eta Ezkurdiarentzat, hirugarrena. Aurreko biak, gainera, Altunaren aurka irabazi zituen Arbizukoak, 2018an eta 2019an.
Ikusi gehiago: Indar erakustaldia emanda |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220396/mimi-parker-musikaria-hil-da-55-urterekin.htm | Kultura | Mimi Parker musikaria hil da, 55 urterekin | Perkusio jotzaile eta abeslariak Low taldea sortu zuen, 1993an. Euskal Herrian 2019ko ekainean jo zuen azkeneko aldiz, Miarritzen, Anarirekin. Parkerren minbizia zela eta, bira bertan behera utzi behar izan zuen taldeak. | Mimi Parker musikaria hil da, 55 urterekin. Perkusio jotzaile eta abeslariak Low taldea sortu zuen, 1993an. Euskal Herrian 2019ko ekainean jo zuen azkeneko aldiz, Miarritzen, Anarirekin. Parkerren minbizia zela eta, bira bertan behera utzi behar izan zuen taldeak. | Low taldearen erdia zen Mimi Parker kanta sortzaile, abeslari eta perkusio jotzailea. Alan Sparhawk senarrarekin batera, Low taldea sortu zuen, 1993. urtean, Duluthen (AEBetan), Bob Dylanen jaioterrian. Grunge mugimendua zen nagusi orduan musika eszenan, eta bikoteak pentsatu zuen interesgarria litzatekeela musika lasaia jendaurrean jotzea, kontraste gisa. Geroztik, musika independentearen talde ausartenenetako bat garatu zuen Parkerrek, eta azkeneko bi diskoetan esperimentaziora ere jo du, distortsioan oinarrituriko soinu bereziarekin.
Euskal Herrian 2019ko ekainean jo zuen azkeneko aldiz, Miarritzen (Lapurdi), Anarirekin emandako kontzertu batean. 2020. urteko abenduan obarioetako minbizia diagnostikatu zioten, eta tratamendua hasi zuen iaz. Baina urte hasieran, Hey What diskoa aurkezteko bira bertan behera utzi behar izan zuten, Parkerren gaitzak okerrera egin baitzuen. Taldearen 13. diskoa da.
Soinu bereziaz gain, taldeak ezohiko konfigurazioa izan du. Parkerrek perkusio tresna minimalista jotzen zuen, eta, askotan, zutik, Velvet Undergroundeko Moe Tuckerren estiloan. Horrez gain, ahots protagonista zen, Sparhawkekin batera.
Steve Albini ekoizleak lan egin zuen haiekin 1996ko Transmission disko laburrean, eta Secret Name (1999) eta Things We Lost in the Fire (2001) luzeetan, eta musikaria gogoratu zuen atzo sare sozialetan. Parkerren «ahotsaren soinuak neure oroimenean egiten du oihartzun, eder eta zirraragarri». |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220397/eajk-eta-eh-bilduk-azalpenak-eskatuko-dizkiote-bolantildeosi-barrionuevoren-adierazpenen-harira.htm | Politika | EAJk eta EH Bilduk azalpenak eskatuko dizkiote Bolañosi, Barrionuevoren adierazpenen harira | Jose Barrionuevok gerra zikina aitortzen dueneko adierazpenek erreakzio andana eragin dute. Foro Sozialak gutun bidez eskatuko dio Pedro Sanchezi estatuko aparatuek eragindako mina aitortzeko. | EAJk eta EH Bilduk azalpenak eskatuko dizkiote Bolañosi, Barrionuevoren adierazpenen harira. Jose Barrionuevok gerra zikina aitortzen dueneko adierazpenek erreakzio andana eragin dute. Foro Sozialak gutun bidez eskatuko dio Pedro Sanchezi estatuko aparatuek eragindako mina aitortzeko. | Jose Barrionuevo PSOErekin Espainiako Barne ministroa izan zenari eta Segundo Mareyren bahiketarengatik kondenaturikoari eginiko elkarrizketa bat argitaratu zuen atzo Madrilgo El País egunkariak. Barrionuevok gerra zikinean izan zuen eginkizuna aitortu du, eta delitu gehiagoren berri eman: besteak beste, Jose Maria Larretxea ETApm-ko kidea bahitzeko agindu zuela. Horri erantzunez, EAJk eta EH Bilduk Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolañosi azalpenak eskatu dizkiote, argitu dezan ea Memoria Demokratikoaren Legea baliatuko ote duten Barrionuevok azaldutako gertaerak ikertzeko. Foro Sozial Iraunkorrak, berriz, Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi mintzatu zaio. «Keinu argi bat» eskatuko dio, onartu dezan «Espainiako Estatuak giza eskubideen urraketa larriak egin zituela indarkerien zikloaren testuinguruan».
Ikusi gehiago: Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak gerra zikina antolatu zuela aitortu du
EAJk Senatuan egingo dio galdera Bolañosi. Estefania Beltran de Heredia eledunak galdetuko dio ea «legitimoak eta demokratikoak» iruditzen zaizkion Barrionuevok azaldutakoak, eta ea Memoria Demokratikoaren Legeak jasotako batzordeak ikertzeko modukoak iruditzen ote zaizkion. EH Bilduk, berriz, Kongresuko Konstituzio Batzordean parte hartzeko eskatu dio ministroari, galdera berari erantzuteko. Koalizio subiranistak Barrionuevoren parte hartzea ere exijitu du. Hari leporatu dio, GALen ekintzetan «parte hartze zuzena bere gain hartzeaz gain», «estatu terrorismoko ekintzak babestu» izana.
«Marey askatzea agindu bazuen, Larretxea ere bahitzen saiatzea agindu zuelako agindu zuen, eta gainerakoak hiltzea GALen izenean», idatzi du sare sozialetan Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. «Noizko estatuaren urriaren 18ko adierazpena?».
Sanchezi helarazi dio mezua Foro Sozial Iraunkorrak ere, estatuaren biktimei eragindako mina aitortzeko urrats bat eskatuta. Izan ere, biktimak «birbiktimizatzea» leporatu dio Foro Sozialak Barrionuevori. Halere, «positiboki» baloratu du haren adierazpenek eragindako erreakzioa: «Egia da oraindik oso urrun gaudela birbiktimizazioa ETAren biktimen kasuan izan balitz gertatuko litzatekeenetik, baina, halaber, egia da oraingoan eragile gehienek jarrera irmoa agertu dutela Barrionuevoren adierazpenen aurrean». Uste du biktimen arteko desberdinkeria bukatzeko urratsak egin direla, nahiz eta «bide luzea» geratzen den egiteko.
Erreakzio horren adibide dira Euskal Herriko alderdi politiko eta instituzio nagusietako ordezkariek egindako adierazpenak. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiria Radio Euskadin elkarrizketatu dute, eta, aferaz galdetuta, esan du Barrionuevoren adierazpenek «biktimak umiliatu» egiten dituztela: «Barrionuevok iradokitzen du bazekitela estatuaren indarkeria terroristaren berri, Frantziako Gobernuak estu hartu zituenean baino ez zutela erreakzionatu, eta Poliziak ez zuela egoki jokatu. Biktimen lekuan jarrita, umiliazioa da senti daitekeen bakarra».
Horren inguruan «denek» zerbait esan behar dutela uste du Zupiriak, baina ez du zehaztu Sanchezek ere horren inguruan adierazpenen bat egin behar ote duen: «Niri ez dagokit hori esatea. Uste dut adierazpen horiek jende asko interpelatzen dutela, bereziki gobernu ardurak ditugunok». Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, berriz, salatu egin du «aitorpena», eta «sentsibilitate politiko guztiek erantzutea» espero duela gaineratu du.
PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak, berriz, «gaitzetsi» egin ditu Barrionuevoren adierazpenak: «Onartezinak dira, demokraziaren eta zuzenbide estatuaren aurkako gertakari larriak eta nazkagarriak justifikatu nahi dituztenak». Anduezak salatu du «bidegabeak» direla biktimei mina eragiten dietelako, eta «izugarri sufritu duen gizarte baten» aurka doazelako. Era berean, adierazi du justiziak ebatzi beharko duela hitzok erantzukizunik izan behar ote duten. Anduezaren hitzetan, PSE-EEk «egia, justizia eta erreparazioan aurrera egitera» bideratu du bere jarduna, eta «sozialistei esker» existitzen dira «biktima guztiak aintzat hartzen dituzten arauak». Hala, esan du ez duela zentzurik «ETAren terrorismoa gaitzesten ez duten alderdien apelazioek».
Biktimak, minduta
Maria Jauregik adierazi du «barrenak nahastu» dizkiola ministro ohiaren adierazpenak irakurtzeak. Espainiako Gobernuari eta Sanchez presidenteari galdetu die ea ez ote duten esatekorik. Maider Garciak, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alabak, berriz, hitzak sobera daudela adierazi du. «Berriz ere, estatuaren terrorismoaren biktimak umiliatzen dituzten egitateen aurrean gaude. Noiz arte jasan beharko dugu hau?».
Ikusi gehiago: GALi buruzko webgune berezia (2014)
Bide beretik, Fernando Buesa fundazioak adierazi du GALen biktimentzat «iraingarria eta mingarria» dela elkarrizketa irakurtzea. Tamara Muruetagoienak, Guardia Zibilaren torturen ondorioz hildako Esteban Mururetagoienaren alabak, «besarkada bat» bidali die GALen biktimei: «Duela 40 urte, El País-ek nire aitaren heriotzaren inguruan desinformatu zuen, nik egiara eta justiziara sarbidea izatea zailduz. Gaur, terrorista zaharkituak elkarrizketatzen ditu, hainbeste biktima minduz. Lotsagarria da».
Egiari Zor fundazioak, zeinak Espainiako estatu terrorismoaren biktimak biltzen baititu, salatu du Espainiako Estatuak eginiko edo babesturiko indarkeriak ez duela ekarri espetxe zigorrik egileentzat. «Gatazkaren testuinguruan ezarritako justizia eredua erabat desorekatuta egon da. Batzuentzat, zigorgabetasuna; besteentzat, legearen pisu guztia».
Iñaki Galdos Irazabalek gogoratu du Barrionuevo PSOEren ospakizun ofizial batean egon zela duela astebete.
Ikusi gehiago: GALen erasoak |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220398/etxebizitzen-etorkizuna-da-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-gazteen-kezka-nagusietako-bat.htm | Gizartea | Etxebizitzen etorkizuna da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteen kezka nagusietako bat | 'Gurea Geroa' Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 4.500 gazteri egindako inkesta bat da. Euren «iritziak, ideiak, interesak eta etorkizuneko erronkak» biltzen ditu. | Etxebizitzen etorkizuna da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteen kezka nagusietako bat. 'Gurea Geroa' Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 4.500 gazteri egindako inkesta bat da. Euren «iritziak, ideiak, interesak eta etorkizuneko erronkak» biltzen ditu. | Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak adierazi duenez, «gazteei entzutea» izan da Gurea Geroa txostenaren helburua. Dokumentuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 4.500 gazte ingururen «iritziak, ideiak, interesak eta etorkizuneko erronkak» baititu oinarri. El futuro es ahora (Etorkizuna orain da) proiektuaren barruan egindako hirugarren inkesta da, eta gaur aurkeztu dute Eusko Legebiltzarrean. Tejeriaz gain, aurkezpenean izan dira Xabi Murua proiektuaren bultzatzaileetako bat, Maria Caso El futuro es ahora (Etorkizuna orain da) proiektuaren zuzendaria, Maialen Olabe Euskadiko Gazte Kontseiluko presidentea, eta Uxue Izco eta Xabier Contreras gazte adituak.
Olabe, Izco eta Contreras izan dira txostenaren emaitza esanguratsuenak azaldu dituztenak. Zehazki, nabarmendu dute gazteek zer jarrera duten arlo hauen inguruan: etxebizitzaren, kulturaren, lanaren eta norberaren etorkizuna, gizarte harremanak, Europako Batasunaren inguruan duten jarrera, kontsumo ereduak eta hezkuntza.
Hala nola Olabek nabarmendu du «gazteek euren bizitza proiektuetan aurrera egiten badute ere, gurasoekin bizitzen jarraitzen dutela», eta hori lotuta dagoela «lan arloko ezegonkortasunarekin». Horrekin lotuta, eta arrazoi ekonomikoak direla medio, Contrerasek azaldu du inkestan parte hartu duten gazteen %53k «ezkortasunez» ikusten dutela beren etorkizuna. Harremanei dagokienez, Contrerasen erranetan, gazte aunitz «integratuago sentitzen da ingurune digitalean», bizitza errealean baino. Izcok adierazi du inkestatutako gazteak Europako Batasunaren «alde» badaude ere ez dutela beren erabakiekin bat egiten.
Egoera ikusita, gazteen bizitza hobetzea helburu duten hamar eskari egin dituzte hiru bozeramaileek: Europak «gehiago eta hobekiago» informatu dezala, «eredu iraunkorrago baten buru izango den Europa», politika arloan «ustelkeriari eta iruzurrari» aurre egin diezaiotela, «etxebizitza duinetan» bizitzeko aukera izan dezatela, gizarte edo ingurumen erronketan parte hartzeko «informazio gehiago eta hobea» izatea, hezkuntza sistemak «bizitza errealerako» prestatu ditzala gazteak, lan «duinak eta kalitatezkoak», «klima larrialdiaren aldeko ekintza ausartagoa» izan dadila, «kontsumo eta ekonomia ereduak aldatzea» larrialdi klimatikoari begira, eta «hizkuntza eta balioekin» bat egiten duen lurralde bat. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220399/ostiralean-abiatuko-da-pantailaldia.htm | Gizartea | Ostiralean abiatuko da Pantailaldia | Pantailak Euskaraz taldeak sortu du egitasmoa. Bi helburu nagusi ditu: euskarazko ikus-entzunezkoen kontsumoa sustatzea eta euskarak pantailen munduan dituen gabeziak azaleratzea, erakundeek pausoak eman ditzaten. | Ostiralean abiatuko da Pantailaldia. Pantailak Euskaraz taldeak sortu du egitasmoa. Bi helburu nagusi ditu: euskarazko ikus-entzunezkoen kontsumoa sustatzea eta euskarak pantailen munduan dituen gabeziak azaleratzea, erakundeek pausoak eman ditzaten. | Euskaraldiaren testuinguruan, Pantailak Euskaraz taldeak Pantailaldia egitasmoa abiatuko du ostiralean. Azaroaren 11tik 18ra, mota guztietako pantailetan euskarazko edukiak erabili, kontsumitu edo sortzeko erronka joko diete herritarrei. Bi helburu nagusi ditu ariketak: euskarazko ikus-entzunezkoen kontsumoa sustatzea eta euskarak pantailen munduan dituen gabeziak azaleratzea, erakundeek pausoak eman ditzaten.
Herritar orok parte hartu dezake Pantailaldian, Pantailak Euskaraz taldearen webgunean dagoen formularioa betez. Izen ematea ostegunera arte egongo da zabalik. Oraingoz, ehun pertsonak baino gehiagok eman dute izena. Aste osoan, #Pantailaldia traola erabiliko dute euren bizipenen berri emateko. Erronka errazteko asmoz, sare sozialetako kontuetan jartzeko irudi bat, euskarazko ikus-entzunezkoen baliabideen zerrenda bat eta agenda proposamen bat bidaliko dizkiote parte hartzaile bakoitzari.
Horrez gain, bost boluntariok konpromiso berezia hartu dute. Egitasmoak iraun bitartean, euren bizipenen berri emango dute sare sozialetan, baita komunikabideetan ere, elkarrizketen eta erreportajeen bidez. Andoni Solorzano hizkuntza aholkularia, Itziar Luri kazetaria, Mitxel Elortza irakaslea, Nagore Irizar bikoiztailea eta Ioritz Gonzalez irakaslea izango dira boluntarioak.
Sare sozialetako erronka baino gehiago
Pantailaldian, hainbat deialdi egingo ditu Pantailak Euskaraz-ek. Besteak beste, gonbidapena egingo dute azaroaren 12an Bilbon egitekoa den Jokoteknia euskarazko bideojokoen jardunaldian parte hartzeko. Azaroaren 13an, berriz, protestak egingo dituzte hiriburu bakoitzeko zinema batean, Zinema euskaraz, gure eskubidea lelopean. Izan ere, gogorarazi dute Euskal Herrian urte osoan eskaintzen diren zinema emanaldien %1 soilik dela euskaraz.
Egitasmoa euskalgintzako eragile nagusien oniritziarekin gauzatuko da, eta Pantailak Euskaraz-ek eta ikus-entzunezkoekin lotutako hainbat eragilek babestuko dute. Esate baterako, Zinea.eus, Game Erauntsia elkartea eta Euskal Encodings dira babesleetako batzuk. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220400/dolu-perinatalaren-inguruko-protokoloak-indartzeko-proposamena-onartu-dute.htm | Gizartea | Dolu perinatalaren inguruko protokoloak indartzeko proposamena onartu dute | Osakidetzari eskatu diote hobetu dezala haurdunaldian edo erditu osteko lehen egunetan haurrak galtzen dituzten familiei ematen zaien arreta | Dolu perinatalaren inguruko protokoloak indartzeko proposamena onartu dute. Osakidetzari eskatu diote hobetu dezala haurdunaldian edo erditu osteko lehen egunetan haurrak galtzen dituzten familiei ematen zaien arreta | Bazterrean utzi da sarri dolu perinatalaren arta egokia, errealitate «ikusezina» izan baita. Haurdunaldian edo erditzearen osteko asteetan haurrak galtzen dituzten familiak, ordea, asko dira; zenbait estimazioren arabera, haurdunaldien %25etan hiltzen da haur jaioberria edo jaiotzeko dagoena. Sendi horiei ematen zaien arta hobetze aldera, legez besteko proposamen bat onetsi dute gaur Eusko Legebiltzarrean, eta Osakidetzari eskatu diote indartzeko egoera horietarako protokoloak. EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk batera hitzartutako testua da.
Talde politikoek adierazi dute osasun profesionalen ardura dela familiei dolu prozesu horretan laguntzea, eta «ondo trebatuta» egon behar dutela horretarako. Osakidetzak jarri ditu igaro urteotan dolu perinatala aintzat hartze aldera propio pentsatutako egitasmoak, baina motz geratu dira; ez dira hedatu osasun sistema osoan, eta, horregatik, arreta egokia jaso gabe geratu dira sendi ugari. Osasun sisteman «sentsibilizazioan» aurrera egite aldera propio halakoak artatzeko talde eta programa terapeutiko iraunkorrak eratzea aztertu behar dela adierazi dute gaur onartu duten testuan.
Osakidetzari eskatu diote halako egoeretarako protokolo bateratua edukitzeko osasun sistema guztian, eta arta osoa bilatzeko horren bidez; horrek esan nahi du osasun sistemako arlo ezberdinek koordinatuta jardun beharko dutela. Lehen mailako arretako, ginekologiako eta buruko osasuneko profesionalek elkarren berri izan beharko dute, familia bakoitzaren beharren ahalik eta jarraipen egokiena egiteko. Espazio egokituak Proposamenaren barruan eskatu dute, halaber, osasun zentro eta erietxeetako espazioak egokitu ditzatela umeren bat galdu duten familiak artatzeko, eta ahal bada saihestu dadila familia horiek ama-umeen unitateetan artatzea. Denborari dagokionez ere, haien erritmoak errespetatu beharko dira.
Osasun sistemak aukera eman beharko die familiei galdu duten umeari adio esateko; horretarako dituzten aukeren gaineko informazioa eman beharko diete osasun profesionalek, eta arta psikologikoa eskura izan beharko dute beti. Gaiarekin lotutako sentsibilizazioa hobetze aldera, kanpainak egiteko ere eskatu diote Osakidetzari. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220401/irango-227-parlamentarik-heriotza-zigorra-eskatu-dute-aminiren-hilketa-salatu-duten-manifestarien-aurka.htm | Mundua | Irango 227 parlamentarik heriotza zigorra eskatu dute Aminiren hilketa salatu duten manifestarien aurka | Protestak «finantzatzea» egotzi diete sinatzaileek AEBei eta beste herrialde batzuei. Istiluak piztu zirenetik, Poliziak hirurehun zibiletik gora hil ditu, IHR gobernuz kanpoko erakundearen arabera. | Irango 227 parlamentarik heriotza zigorra eskatu dute Aminiren hilketa salatu duten manifestarien aurka. Protestak «finantzatzea» egotzi diete sinatzaileek AEBei eta beste herrialde batzuei. Istiluak piztu zirenetik, Poliziak hirurehun zibiletik gora hil ditu, IHR gobernuz kanpoko erakundearen arabera. | Irango Parlamentuko 290 diputatuetatik 227k epaitegiei eskatu diete heriotza zigorra ezar diezaietela Mahsa Aminiren hilketa salatzeko protestetan parte hartu duten manifestariei. Halaber, Estatu Islamikoko «talde terroristako» kideekin alderatu dituzte.
Ahmad Amirabadi Farahani parlamentariak irakurri du komunikatua, eta esan du manifestariak mohareb-tzat jotzen dituztela, gerlariaren parekoa, baina baita «Jainkoaren etsaitzat» ere.
Sinatzaileek AEBei eta beste herrialde batzuei egotzi diete protestak «antolatzea eta finantzatzea», baita manifestariei «armak bidaltzea» ere. Adierazi dute, gainera, «zenbait hiltzailek» zibilak eta estatuko indarretako kideak hil dituztela, eta «sufrimendu handia eragin» dutela.
Horiek horrela, 227 diputatuk zera eskatu dute: «Guk, nazio honen ordezkariok, agintariak deitzen ditugu mohareb horiek lehenbailehen atzematera, biziari eta herritarren jabetzari armekin eraso baitiete». Bide horretan, «aparatu judizialari» eskatu diote «modu erabakigarrian jokatzeko istiluen erantzuleak eragin dituzten zenbait politikariren aurka». Horrez gain, estatuko indarren lana txalotu dute, FARS Irango albiste agentziak jaso duenez.
Bestalde, nabarmendu dute AEBak eta Teheranen aurkako beste zenbait estatu «esku hutsik» geratu direla herrialdean, «baita Siriako, Irakeko, Palestinako, Libanoko eta Yemengo gatazketan ere». Hitzaldiaren amaieran, 227 parlamentarik hiru lelo hauek errepikatu dituzte: Heriotza AEBei, Heriotza hipokritei eta Heriotza sediziogileei.
Amini 22 urteko emakumea irailaren 13an atxilotu zuen Poliziak, Teheranen, «janzkera desegokia» eramateagatik. Polizia etxera eraman zuten, «heztera». Gazte kurdua handik hiru egunera hil zen, koman egon ostean. Aminiren aitak salatu zuen bere alabak kolpeen markak zituela hanketan, eta Poliziari egotzi zion haren hilketa. Poliziak ukatu egin du heriotzaren erantzukizuna, eta ziurtatu zuen bihotzekoak jota hil zela Amini. Sendiak nabarmendu du gazteak ez zuela osasun arazorik.
Protestek etenik ez
Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Emakumeek kaleak hartu dituzte. Askok beren hijabak erre edo ilea moztu dute herrialdean indarrean den emakumeentzako janzkera kodea gaitzesteko. Gobernuz kanpoko hainbat erakundek salatu dutenez, manifestariei zuzenean eraso egiteko eta protestak zapaltzeko, Irango Polizia «eskura duen guztiarekin» oldartzen ari zaie. Protestak piztu zirenetik, hirurehun pertsona baino gehiago hil dituzte, IHR Iran Human Rights gobernuz kanpoko erakundearen arabera. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220402/lanbide-heziketaren-vi-plana-onartu-dute-eraldaketa-eta-berrikuntza-xede.htm | Gizartea | Lanbide Heziketaren VI. plana onartu dute, «eraldaketa» eta «berrikuntza» xede | Jokin Bildarratz sailburuak azaldu du plan berriak aintzat hartuko duela prestakuntza «humanista». 513 milioi euro aurreikusi dituzte datozen hiru urteetarako. | Lanbide Heziketaren VI. plana onartu dute, «eraldaketa» eta «berrikuntza» xede. Jokin Bildarratz sailburuak azaldu du plan berriak aintzat hartuko duela prestakuntza «humanista». 513 milioi euro aurreikusi dituzte datozen hiru urteetarako. | Lanbide Heziketako Euskal Kontseiluak «aho batez» onartu du gaur Lanbide Heziketaren VI. Plana. 513 milioi euro aurreikusi dituzte datozen hiru urteetarako. Lanbide Heziketako Euskal Kontseilua erakunde arteko organismo bat da, eta instituzioek eta gizarte eragileek osatzen dute: hala nola Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiak, Confebaskek, zenbait sindikatutako ordezkariek, eta ikastetxe publiko zein pribatuetako ordezkariek. Organismo hori gaur goizean batzartu da, Lakuan, Lanbide Heziketaren VI. Plana onesteko. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak azaldu duenez, plan berriak «argi» finkatzen du datozen urteetarako ikuspegia. Lau «dimentsio» aintzat hartuko ditu plan berriak: pertsonak, teknologia, jasangarritasuna eta sistema osoa hartzen duen dimentsioa. Bildarratzek azaldu du planaren helburua dela «giza garapen iraunkor eta inklusibo baterantz» aurrera egitea, pertsonen talentua bultzatuta eta ikaskuntza eredu aurreratuak txertatuta. Horrekin batera, lortu nahi dute lanbide heziketa «eraldaketa» eta «berrikuntzako» eragile bilakatzea, enplegagarritasuna hobetzeko, enpresei lehiakortasun handiagorako bidean laguntzeko, eta garapen iraunkorra sustatzeko. Plan berriak ezartzen dituen helburuei dagokienez, lanbide heziketak aurrean dituen erronkak azpimarratu ditu Bildarratzek: besteak beste, teknologiak, digitalizazioak eta sistema adimendunetan oinarritutako ereduak baldintzatutakoak. «Datozen hogei urteetan, aldaketa disruptiboen lekuko izango gara, orain arte ezagutu dugunarekin zerikusirik izango ez duen mundua eratuko baitute. Disrupzioa, konplexutasuna eta ziurgabetasuna lagun izango ditugu».
Lanbide heziketak pertsonak trebatzeko erronka handia duela gaineratu du Bildarratzek, «eraldaketa horretara egokitu daitezen eta errealitate berriak eskatzen dituen gaitasunak gara ditzaten». Hori izango da Lanbide Heziketaren VI. Planaren jarduera ardatz nagusietako bat. Bide horretan, eta digitalizazioak eta adimen artifizialak duten potentzial handiaren aurrean, planak prestakuntza «humanista» ere aintzat hartuko du. Hori guztia kontuan hartuta, ikastetxeak ere eraldatu beharko direla azaldu du sailburuak: «Ikastetxe mota berri bat behar da, begirada etorkizunean jarria izango duena, antolatua eta erakunde adimendun gisa kudeatuta, jarduteko eta lan egiteko beste modu batekin». Horrekin batera, laugarren industria iraultzak lanean eta enpleguan izango duen eragin zuzena hizpide izan du sailburuak, horri ere heltzen baitio Lanbide Heziketaren plan berriak. «Etorkizunean, lan aukerak oso bestelako ingurune batzuetan sortuko direla sumatzen dugu, eraldaketagatik edo sorkuntza berriagatik».
Gaur egun, 45.000 ikasle inguruk ikasten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lanbide heziketako zentroetan. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220403/migratzaileen-beste-porturatze-selektibo-bat-egin-dute-italian.htm | Mundua | Migratzaileen beste porturatze selektibo bat egin dute Italian | Italiako Gobernu neofaxistak onartutako dekretu baten arabera, soilik pertsona zaurgarrienak lehorreratu ditzakete etorkinak erreskatatu dituzten itsasontziek. Sos Humanity GKEa arau berriaren aurkako helegite bat jartzekoa da. | Migratzaileen beste porturatze selektibo bat egin dute Italian. Italiako Gobernu neofaxistak onartutako dekretu baten arabera, soilik pertsona zaurgarrienak lehorreratu ditzakete etorkinak erreskatatu dituzten itsasontziek. Sos Humanity GKEa arau berriaren aurkako helegite bat jartzekoa da. | Ostiralean, Italiako Gobernu neofaxistak dekretu bat onartu zuen. Dekretu horren arabera, GKE gobernuz kanpoko erakundeek Mediterraneo itsasoan erreskatatu dituzten migratzailerik zaurgarrienak porturatu ditzakete soilik. Hortaz, Alemaniako Sos Humanity GKEaren Humanity One itsasontziak 144 migratzaile porturatu zituen atzo Catanian —emakumezkoak eta adingabeak gehienak—, baina 35 ontzian daude oraindik ere. Eta, azken orduetan, MSF Mugarik Gabeko Medikuak taldeak 357 etorkin porturatu ditu leku berean, baina 215 migratzaile daude oraindik GKEaren Norvegiako bandera duen Geo Barents ontzian.
Matteo Salvini Italiako Azpiegitura ministroak esan du Europak ezin duela Italia «bakarrik» utzi, eta berriro eskatuko diotela Bruselari Italiako kostaldera iristen diren etorkinak «beste leku batzuetara eramateko». NBE Nazio Batuen Erakundeak Europako herrialdeei esan die «seguru eta azkar» lehorreratzeko modua eman diezaietela Mediterraneoan zenbait ontzitan erreskatatuta dauden migratzaileei.
Italiako Barne Ministerioak gaur plazaratu du aurten 88.100 migratzaile inguru iritsi direla herrialdeko kostaldera. Iaz, 55.700 bat izan ziren, eta 2020an, 30.400 inguru. Kontuan hartu behar da, ordea, bi urte horietan indarrean zeudela COVID-19aren ondorioz ezarritako murrizketak. Europako Batzordeak Salviniri erantzun dio Italiako Gobernuak itsasoan erreskatatutako migratzaileak hartzeko «lege obligazioa» eta «eginbehar morala» dituela. Bide batez, EB Europako Batasuneko Migrazio komisariotzaren bozeramaile Annita Hipperrek gogorarazi dio ez dela Bruselaren ardura erreskate operazioen «detaileak koordinatzea».
Sos Humanityk jakinarazi du Italiako justiziaren aurrean helegite bat jarriko dutela gobernuak hartutako neurriaren aurka, argudiatuta «Europako legea eta errefuxiatuei buruzko Genevako Konbentzioa» urratzen dituela. «Izan ere, legez kanpokoa da bizirik iraun dutenetako batzuei soilik uztea lehorreratzen», azaldu du GKEak sare sozialetan. Bere ontziaren kapitain Joachim Ebelingek uko egin dio agintariek esandakoa betetzeari, eta Till Rummenhohl erreskate operazioaren arduradunak kazetariei adierazi die ez direla atzera itsasoratuko ontzian dauden migratzaile guztiak porturatu arte.
Ikusi gehiago: Italiak ez die utziko atzerriko GKEei etorkinak porturatzen
Salvinik, Matteo Piantedosi Barne ministroak eta Guido Crosetto Defentsa ministroak sinatu zuten dekretua joan den ostiralean, eta, horrek dioenez, zaurgarrienak lehorreratu ondoren Italiako uretatik alde egin beharko dute itsasontziek. Dekretu horrek, hain zuzen, Salvinik, 2018 eta 2019 artean Barne ministro zela ezarritako dotrinari erantzuten dio: Mediterraneo itsasoan migratzaileak erreskatatzen zituzten atzerriko GKE gobernuz kanpoko erakundeen ontziei debekatu egin zien Italian etorkinekin porturatzea. Eta, duela bi aste, Salvinik berak adierazi zuen gobernuaren asmoa zela politika hori bera aplikatzea aurrerantzean ere.
Italiako uretan migratzaileak daramatzan itsasontzi bat dago oraintxe: Alemaniako Mission Lifeline GKEaren Rise Above ontzian, Mediterraneoan erreskatatutako 89 etorkin daude, Cataniako portutik gertu. Azken orduetan sei pertsona ebakuatu dituzte ontzi horretatik, osasun arrazoiak zirela medio. Eta SOS Mediterraneeren Ocean Viking ontzia nazioarteko uretan dago, Italiakoetatik oso gertu, eta 234 migratzaile daramatza.
'Aita Mari'-k misioa atzeratu du
Itsas Salbamendu Humanitarioa GKEak erabaki du Aita Mari itsasontziaren misioa «behin-behinean» atzeratzea, Castelloko Itsas Kapitaintzak (Herrialde Katalanak) hala eskatuta. Euskal Herriko GKEak ohar batean azaldu duenez, kapitaintzatik esan diote Italiako Gobernuaren jarrera «hobeto» ezagutu arte itxarotea komeni dela. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220404/soldatak-urtean-1164-euro-apaldu-ziren-2008tik-2020ra.htm | Ekonomia | Soldatak urtean 1.164 euro apaldu ziren 2008tik 2020ra | ELAren ikerketa baten arabera, azken urteetako inflazioaren igoera handiaren aurretik ere Gipuzkoako langileek 14.000 euro galdu zituzten, soldatak KPIa baino gutxiago igo zirelako. | Soldatak urtean 1.164 euro apaldu ziren 2008tik 2020ra. ELAren ikerketa baten arabera, azken urteetako inflazioaren igoera handiaren aurretik ere Gipuzkoako langileek 14.000 euro galdu zituzten, soldatak KPIa baino gutxiago igo zirelako. | Gipuzkoako langileak %3,8 pobretu ziren batez beste 2008. eta 2020. urteen artean: 1.164 euro urteko batez beste. Alegia, azken bi urteetako inflazio datu handien aurretik ere langileek erosketa ahalmena galdu zuten. ELA sindikatuak eginiko ikerketa baten ondorioak dira, Gipuzkoako Aldundiak emaniko lurraldeko soldaten inguruko datuak eta KPIaren bilakaera gurutzatuz lorturikoak. Txostenak beste ondorio batzuk ere azaleratu ditu: batetik, errenta txikiena dutenak pobretu zirela gehien; eta bestetik, soldata arrakala %23,3koa dela lurraldean.
ELAk zehaztu du Gipuzkoako datuekin bakarrik egin ahal izan duela txostena, Bizkaiko eta Arabako aldundiek eta Nafarroako Gobernuak ukatu egin dizkiotelako behar dituen datuak. EH Bildu Gipuzkoako Aldundiko agintean egon zenetik argitaratzen dira datu horiek. Horien arabera, 2020an Gipuzkoan 25.898 euro izan zen batez besteko soldata gordina, edo, beste galbahe bat eginda, 1.442 euro garbi inguruko hamalau ordainketa. Mediana, berriz, 22.799 euro gordinekoa izan zen, 1.313 euro garbi hilean (hamalau ordainketa). Nabarmentzekoa da ezen, salbuespenak salbuespen, Gipuzkoako lan baldintzak Hego Euskal Herriko onenak izaten direla oro har.
2008an, batez besteko soldata gordina 23.950 euro zen; beraz, 2020ra arteko tarte horretan %8,1 igo zen. KPIaren bilakaera, berriz, %12,3koa izan zen. Bi datuen bilakaera alderatuta, 4,2 punturen aldea dago, eta %3,8ko pobretzea. Eta zenbat da galera hori dirutan? Bada, 13.698 euro guztira, 1.164 euro urtero batez beste. Datu hori, dena den, aldatuz joan da urtez urte. 2019. eta 2020. urteen artean, 991 euro handitu zen aldea; 2016tik 2017ra, berriz, 1.980 euro.
Pobretzeak, baina, ez die berdin eragiten maila ekonomiko guztiei. Txostenaren arabera, gizartean gehien irabazten duen hamarrenak soldata guztien %27,3 pilatu zuen 2020an; gutxien irabazten duen hamarrenak, berriz, %0,5 —aldundiak dezilka ematen ditu datuak—. Alegia, bien arteko aldean 50,9ko ratioa dago. 2008an, ratio hori 38,9 zen. Eta zergatik joera hori? Bada, soldata maila bakoitzaren eboluzioa oso ezberdina izan delako. Gehien irabazten duen dezilaren soldatak %13,2 igo ziren tarte horretan, eta bigarren dezilekoenak, %12,3. Hortik beherako guztiei KPIaren azpitik eguneratu zitzaien soldata. Datu lazgarrienak, dena den, soldata baxuena duten azken lau deziletan dauden. Hamabi urte horietan, %4,2, %6,1, %7,5 eta %9,6 egin zuten behera, hurrenez hurren. ELAren ikerlarien arabera, «biztanleria horrek soldata nominal txikiagoa izan zuen 2020an 2008arekn alderatuz».
Pobretzeak ez die berdin eragiten maila ekonomiko guztiei, eta aldeak daude sexuaren, adinaren eta migratzaile edo ez-migratzaile izatearen arabera ere. Esaterako, soldata arrakala %23,3 izan zen Gipuzkoan 2020an. 2008an, %28,2 zen, baina nabarmendu behar da azken hamar urteetan bilakaera txikia izan duela (2004an %24,3 zen). Migratzaile eta ez-migratzaileen soldaten arteko arrakala, berriz, %47,7 da. Migraturiko langileek 14.033 euroko soldata zuten batez beste. Azkenik, adinari dagokionez, 56-65 urte arteko langileek 31.024 euro irabazi zituzten batez beste; 26-35 urte artekoek, berriz, 21.781. Maila apalenean daude 19-25 urte arteko langileak: 8.570 euro.
Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak «pobretzearen aldeko erasoaldi» baten barruan kokatu du bilakaera hori, eta enpresariak eta erakunde publikoak jo ditu arduraduntzat: «2008ko krisia pasatzean, hazkunde ekonomikoarekin batera soldatak igoko zituztela esan zuten, baina agerikoa da gezurra dela». Are gehiago, zehaztu du urte horietan produktibitate erreala %8,1 igo zela, %3,8ko soldata galeraren oso goitik. Lakuntzaren iritziz, joera hori eteteko modu bakarra da exijitzea soldatak KPIaren arabera igo daitezela, urteetan atzeratu gabe: «KPIa ez igotzea enpresarien mozkinen hazkundearen alde egitea da». |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220405/herritarren-segurtasuneko-zinegotziaren-dimisioa-eskatu-dute-eh-bilduk-psnk-eta-geroa-baik.htm | Gizartea | Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren dimisioa eskatu dute EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik | Oposizioak salatu du Javier Labairuk (Navarra Suma) bi udaltzaini buruzko «mespretxuzko iruzkinak» egin zituela. | Herritarren Segurtasuneko zinegotziaren dimisioa eskatu dute EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik. Oposizioak salatu du Javier Labairuk (Navarra Suma) bi udaltzaini buruzko «mespretxuzko iruzkinak» egin zituela. | Iruñeko Udaleko Herritarren Segurtasunerako zinegotzi Javier Labairuren dimisioa eskatu dute EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik, bihar Presidentetzako batzordean eztabaidatuko duten idatzi baten bitartez. Oposizioko alderdiek salatu dute iragan osteguneko osoko bilkuran Labairuk «mespretxuzko iruzkinak» egin zituela bi udaltzainaren aurka: «Iruñeko Udalari lan arloko bi auzibide irabazi dizkioten bi udaltzainen aurka eginiko mespretxuzko iruzkinak dira. Gure ustez, funtzionarioon aurka eginiko deskalifikazioen eta beren lanari buruz zabaldutako zalantzen ostean, Labairu jauna ezin da zerbitzu horren arduradun izan, frogatu baitu ezin dituela sailaren helburuak bete eta ez duelako erakutsi udaltzainei zor dien babesik eta errespeturik».
Dimisio eskaeran, oposizioko taldeek gogorarazi dute epaitegiek «bi epai irmo» kaleratu dituztela bi udaltzain horien alde, «Labairuren kudeaketak kalte larriak eragin zizkielako». Hortaz, EH Bilduren, PSNren eta Geroa Bairen irudiko, «agente horiek gutxiesteak eta euren gaitasun profesionala zalantzan jartzeak erakusten du Navarra Sumako agintariak ezin dituela sailaren helburuak bete, eta, hortaz, dimisioa eman behar duela». |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220406/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita | Kalean izan zen erasoa. Lekuko batek erasotzailea atxiki zuen udaltzainak iritsi arte. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita. Kalean izan zen erasoa. Lekuko batek erasotzailea atxiki zuen udaltzainak iritsi arte. | Gasteizko Udaltzaingoak 42 urteko gizonezko bat atxilotu du, bikotekideari tratu txarrak egitea egotzita. Bart goizaldean gertatu zen erasoa, Gasteizko Koroatzearen kalean. Erasoaren lekuko izan zen gizonezko batek erasotzailea atxiki zuen Polizia iritsi arte. Bertaratutako udaltzainek biktimarekin hitz egin zuten, eta, testigantza jaso ondoren, gizonezkoa atxilotu zuten, indarkeria matxista leporatuta. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220407/petrolio-konpainien-ezohiko-irabaziak-zergapetzea-galdegin-du-nbek-klima-krisiari-aurre-egiteko.htm | Mundua | Petrolio konpainien ezohiko irabaziak zergapetzea galdegin du NBEk, klima krisiari aurre egiteko | Guterresek «onartezintzat» jo du klima aldaketaren aurkako borroka «bigarren mailan uztea». Aldi berean, eskatu du herrialde garatuek eta garatzeko bidean daudenek «elkartasun klimatikoaren ituna» egiteko. | Petrolio konpainien ezohiko irabaziak zergapetzea galdegin du NBEk, klima krisiari aurre egiteko. Guterresek «onartezintzat» jo du klima aldaketaren aurkako borroka «bigarren mailan uztea». Aldi berean, eskatu du herrialde garatuek eta garatzeko bidean daudenek «elkartasun klimatikoaren ituna» egiteko. | NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek erregai fosilak —petrolioa, gasa eta ikatza— jarri ditu krisi klimatikoaren erdigunean, horiek baitira berotegi efektuko isurien eragile nagusiak. Bada, Guterresek munduko herrialde guztiei eskatu die zergak ezar diezazkietela erregai fosilen enpresen energiaren egungo prezioen gorakadagatik izaten ari diren aparteko irabaziei. «Birbideratu diezaiegun dirua elikagaien eta energiaren prezioen igoerarekin borrokan ari diren pertsonei eta krisi klimatikoaren ondorioz galerak eta kalteak jasaten dituzten herrialdeei», esan du Egiptoko Xarm el-Xeikh hirian egiten ari diren COP27 goi bileran. Atzo hasi zen NBEren klima aldaketari buruzko biltzarra, eta azaroaren 18ra arte iraungo du.
Goi bilera horretan arreta handia izango dute, besteak beste, klima aldaketak eragindako galerek eta kalteek, eta egungo eta etorkizuneko berotzearen ondoriozko inpaktu ekonomiko handiek, hala nola muturreko fenomeno meteorologikoek eta itsas mailaren igoeraren eraginez desagertuko diren uharteek. Herrialde txiroek egin dute presiorik handiena goi bilera horretan, funts bat ezartzeko oinarriak jarri ahal izateko. Guterresek eskatu du «bide orri argi bat taxutzea, «epe zehatzekin».
NBEko buruzagiarentzat «betebehar morala» da gai horri aurre egitea. Haren esanetan, «klima krisia gutxien handitu dutenak beste herrialde batzuek ereindako zurrunbiloa jasotzen ari dira». Herrialde azpigaratuei dagokienez, berriz, esan du biztanleko berotegi efektuko gas gutxien isurtzen dutenak direla.
NBEko idazkari nagusiak esan duenez, mundua suntsitzen duten gatazka ugari egon arren, «klima aldaketa beste denbora lerro eta eskala batean dago. Mende honetako erronka nagusia da». Ildo horretan, «onartezintzat, eskandalagarritzat eta kaltegarritzat» jo du klima aldaketaren aurkako borroka «bigarren mailan uztea». Izan ere, haren hitzetan, egungo gatazka asko «kaos klimatikoarekin» lotuta daude; Errusiak Ukrainan egindako inbasioa jarri du adibide gisa.
Guterresen arabera, gatazka horrek agerian utzi du herrialdeek zer mendekotasun dituzten erregai fosilekiko eta horrek zer arrisku dituen. Hori dela eta, eskatu du premiazko krisi horiek ez hartzeko aitziko moduan. Bestalde, portugaldarrak gogorarazi du «iparraldearen eta hegoaldearen» arteko anbizioa eta «konfiantza» berrezarri behar direla. Era berean, adierazi duenez, 2050erako lortu behar da tenperaturaren igoera 1,5 gradura mugatzea. Mundu osoan «zero emisio garbiak» lortu behar dira. «Itzulerarik gabeko klima eta ingurumen egoerara gerturatzen ari gara», ohartarazi du.
Horrez gain, NBEko idazkari nagusiak dei egin du herrialde garatuek eta garatzeko bidean daudenek «elkartasun klimatikoaren ituna» egiteko, herrialde guztiek «ahalegin gehigarria egin dezaten hamarkada honetako isurketak murrizteko».
Haren arabera, akordio horrek bermatu behar du, besteak beste, estatu aberatsek eta nazioarteko erakundeek laguntza finantzarioa eta teknikoa emango dizkietela garatzeko bidean dauden ekonomiei, «energia berriztagarrietarako trantsizioa bizkortzen laguntzeko eta erregai fosilekiko mendekotasunari amaiera emateko».
Era berean, NBEk aurreikusten du OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeko herrialdeetan «2030erako ikatza pixkanaka alde batera uztea», eta gainerako estatuetan 2040rako. Adierazpen horretan, hain zuzen, Guterresek AEBak eta Txina aipatu ditu —munduko bi ekonomia handienak—, «itun hori gauzatzeko ahaleginak batzeko ardura berezia» baitute.
Txina, India eta Errusia
Guterresek hitzaldia eman du COP27 goi bilerako ekitaldiaren irekieran, eta bertan izan dira ehun estatuburu eta gobernuburu baino gehiago. Hasierako ekitaldian EB Europako Batasuneko agintari nagusiek hartu dute parte. Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Biden inaugurazioan egon ez den arren, aste amaieran joango da Xarm el-Xeikh hirira. Aitzitik, Txinako, Indiako eta Errusiako buruzagi gorenek ez dute aurrez aurre parte hartuko; bai, ordea, hiru herrialde horietako ministroek eta ordezkariek. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220408/mexikon-bi-gizon-atxilotu-dituzte-desagertutako-bi-euskal-herritarren-hilketaren-harira.htm | Gizartea | Mexikon bi gizon atxilotu dituzte desagertutako bi euskal herritarren hilketaren harira | «Banda batek egindako» homizidio batean parte hartzea egotzita atxilotu dituzte, Mexiko erdialdean. Hemeretzi egun igaro dira bi lapurtarrak hilda aurkitu zituztenetik, Yucatanen. | Mexikon bi gizon atxilotu dituzte desagertutako bi euskal herritarren hilketaren harira. «Banda batek egindako» homizidio batean parte hartzea egotzita atxilotu dituzte, Mexiko erdialdean. Hemeretzi egun igaro dira bi lapurtarrak hilda aurkitu zituztenetik, Yucatanen. | Yucatango Estatuko Fiskaltza Nagusiak eta Segurtasun Publikoko Idazkaritzak jakinarazi dutenez, 34 urteko gizon bat eta 41eko beste bat atxilotu dituzte Mexikon, joan den urrian hilda aurkitu zituzten bi euskal herritarren hilketan parte hartzea egotzita. Segurtasun indarrek «banda batek egindako» homizidio gisa izendatu du hilketa, lortutako datuen arabera. Atxilotuak «ihesi» ibili dira estatuz estatu, eta Mexiko erdialdean atzeman dituzte. Hain zuzen, Guanajuato estatuan atxilotu dute bata, eta Queretaro estatuan bestea. Hau da, bi gorpuak aurkitu zituzten lekutik (Yucatandik) gutxienez 1.600 kilometrora.
Donibane Lohizunekoa zen bata, eta Ziburukoa bestea: Michel Amado, 57 urtekoa, eta Assya Madjour, 50ekoa. Irailaren 12tik, senideek ez zuten bikote lapurtarraren berririk izan. Chiapas estatuan omen zeuden bidaiatzen, Mexiko hego-ekialdean. Hilabete geroago aurkitu zituzten hilotzak, Yucatan estatuan; hain zuzen, Valladolid hirian —han bizi ziren biak—. Hango hotel batean topatu zituzten; bikotearen jabetzakoa zen hura.
Horiek horrela, 53 egun igaro dira hildakoen senideek desagertzearen berri eman zutenetik, eta 19 hilotzak aurkitu zituztenetik. Yucatango Fiskaltzaren eta Segurtasun Sailaren arabera, «ustezko hiltzaileek, bikotearen sakelako bat erabiliz, Chiapasen bidaiatzen ari zirela sinetsarazi zieten mezuen bidez». |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220409/bulegok-gure-bizitzako-lehen-bira-dokumentalaren-lehen-atala-argitaratu-du.htm | Kultura | Bulegok 'Gure bizitzako lehen bira' dokumentalaren lehen atala argitaratu du | Bost atal ditu Barbara Fernandez zinemagileak zuzendu duen ikus-entzunezkoak. 2022an eman dituzten kontzertuetako irudiak eta taldekideen testigantzak bildu dituzte. | Bulegok 'Gure bizitzako lehen bira' dokumentalaren lehen atala argitaratu du. Bost atal ditu Barbara Fernandez zinemagileak zuzendu duen ikus-entzunezkoak. 2022an eman dituzten kontzertuetako irudiak eta taldekideen testigantzak bildu dituzte. | «Amets bat da, baina esna gaude». Tomas Lizarazuren hitzak dira, Bulego taldeko abeslariarenak. Taldeak azken urtean egindako ibilbideaz dihardu, espero zutenaz eta lortu dutenaz; horri buruzkoa da ekoiztu berri duten Gure bizitzako lehen bira dokumentala. Atzo argitaratu zuten lehen atala, taldearen Instagrameko profilean (bost ditu denera).
Ikus-entzunezkoa Barbara Fernandez zinemagileak zuzendu du, eta David Mendizabal izan da edizio eta argazki zuzendaria. Han, taldekideek diote bizitzeko modu bat bihurtu dela Bulego eurentzat, eta, oraingoz, esfortzu horrek «gauza positiboak soilik» ekarri dizkiela. Aitortu dute sekula jotzea espero ez zuten lekuetan jo dutela.
Izan ere, aurtengoa izan da Bulegok kontzertuak ohiko formatuan eman ahal izan dituen lehen urtea: taldeak lehen abestia argitaratu eta gutxira, itxialdia heldu zen, eta bi urte igaro dituzte kontzertuak ahal zuten moduan egiten.
Dena den, ez da kasualitatea Azkoitiko taldeak bira dokumentatu eta bideo formatuan argitaratu izana; Lizarazuk BERRIAri esan zion moduan, taldearen «bizkarrezurra musika da, baina inguruan hainbat arlotako profesionalak biltzen saiatu gara proiektu osoago bat eratzeko». Horren beste adibide bat da Gure bizitzako lehen bira.
Ikusi gehiago: «Musikaz gain, zerbait gehiago eskaini nahi diogu entzuleari» |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220410/justiziak-gerarazi-egin-du-basurtuko-bihotz-kirurgiaren-zerbitzua-gurutzetara-eramateko-prozesua.htm | Gizartea | Justiziak gerarazi egin du Basurtuko bihotz kirurgiaren zerbitzua Gurutzetara eramateko prozesua | Osakidetzaren asmoa zen hil honen 17an gauzatzea prozesua, baina epaile batek kautelazko etetea ebatzi du, urrats hori egiteak «kalteak» eragin ditzakeela ondorioztatuta | Justiziak gerarazi egin du Basurtuko bihotz kirurgiaren zerbitzua Gurutzetara eramateko prozesua. Osakidetzaren asmoa zen hil honen 17an gauzatzea prozesua, baina epaile batek kautelazko etetea ebatzi du, urrats hori egiteak «kalteak» eragin ditzakeela ondorioztatuta | Eguna jarria zuen Osakidetzak: hilaren 17an itxi egin nahi zuen Basurtuko erietxeko bihotz kirurgiaren zerbitzua (Bilbo), eta Gurutzetakora (Barakaldo) eraman nahi zuen. Kritika ugari eragin ditu aldaketa hori egiteko asmoak, eta prozesua kautelaz etetea erabaki du orain Gasteizko auzitegi batek, Basurtuko zerbitzuko medikuek abiatutako auzibide baten harira. Ebatzi du prozesuak aurrera jarraitzen badu «kalteak» eragin ditzakeela, osasun profesionalek eta pazienteek pairatuko dituztela ondorioak, eta, horiek horrela, medikuek abiatutako auzibidea argitu bitartean, bederen, gerarazi egin behar dela.
Autoaren arabera, zerbitzua «ixten» badute «existitzeari utziko dio», eta gero hura ezingo da berriz «hutsetik» martxan jarri. Horregatik egin du etete kautelazkoaren alde. Erantsi du, gainera, egun Basurtuko erietxean kardiologia arloan lanean ari diren beharginak beste unitate batzuetan «integratuko» dituztela zerbitzua bertan behera geratzen bada, eta «diziplinan duten gaurkotzea galduko» dutela, «langileak ordenatzeko planik» ez dagoelako. Horiek horrela, autoaren arabera, gero epaia langileen aldekoa bada, «era ekonomikoan konponezinak» izango diren kalteei egin beharko zaie aurre, eta hori saihestu egin behar da.
Osakidetzaren asmoen ondorioz «pazienteek» paira ditzaketen kalteei dagokienez, autoaren arabera egiaztatuta dago ebakuntzak egiteko kardiologia zerbitzurik ez duten erietxeetan bihotzeko pazienteen hilkortasun tasa handiagoa izaten dela, eta hori ere aintzakotzat hartu behar dela. Zerbitzuak bizirik jarraitzeko «beharrak» gailendu behar du autoan jasota dagoenez, «eraginkortasunaren» gainetik.
Hona etetearen alde ebazpenean jasotako beste motiboetako bat: Osakidetzak ez du eman bi zerbitzuek bat egiteko «bateratze akordio arrazoizko eta motibaturik». Helegiterik ezin da jarri auto honen aurka, hainbat iturriren arabera.
«Poza» eta «zuhurtasuna» Basurtuko erietxetik bihotz kirurgiaren zerbitzua ez kentzeko lanean ari dira Basurto Bizirik plataforman, eta «poza» azaldu dute auto honen harira. «Zuhurtasunez» mintzatu nahi dute, hala ere, kautelazko etete bat baita, eta auzibidearen gaineko epaia oraindik argitzeko baitago.
Osakidetzak eta Osasun Sailak esan dute «harriduraz» hartu dutela ebazpena, eta «alegazioak» aurkeztuko dituztela esan dute. Horien bidez erakutsi nahi dute lekualdatzea egiten bada ere «bermatuta» dagoela pazienteen arta ona. Esan dute bihotzeko kirurgia zerbitzurik ez dela «desagertuko» eta «itxiko», eta «ebidentzia zientifikoan» oinarrituta hartutako erabakia dela zerbitzua Basurtutik kentzea. Ororen gainetik, «kudeaketa asistentzialeko» gai bat dela dela nabarmendu dute, eta Osasun Sailari eta Osakidetzari dagokiela horren gainean erabakitzea. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220411/jaurlaritzak-euskaltegietako-ratioak-jaitsi-ditu-matrikulazioa-jaitsi-dela-eta.htm | Gizartea | Jaurlaritzak euskaltegietako ratioak jaitsi ditu, matrikulazioa jaitsi dela eta | Euskaltegi bakoitza non dagoen, herri horren neurriaren araberakoak izango dira gutxieneko ikasle kopuruak. Euskaltegiek ordaina jasoko dute egin gabeko jarduera unitateengatik izandako galerengatik, ikasturte amaieran. 2025era arte iraungo du aldaketak. | Jaurlaritzak euskaltegietako ratioak jaitsi ditu, matrikulazioa jaitsi dela eta. Euskaltegi bakoitza non dagoen, herri horren neurriaren araberakoak izango dira gutxieneko ikasle kopuruak. Euskaltegiek ordaina jasoko dute egin gabeko jarduera unitateengatik izandako galerengatik, ikasturte amaieran. 2025era arte iraungo du aldaketak. | Euskaltegientzako eta helduen euskalduntzerako homologatutako beste zentroentzako diru laguntzen deialdia aldatu du HABEk, ikasle kopuruan izan duten galeraren ondorioz. Talde bakoitzeko gutxieneko ikasle kopurua zentroa kokatuta dagoen herriaren biztanle kopuruaren arabera kalkulatuko da aurrerantzean: 5.000 biztanle edo gutxiagoko herrietan, bost lagunekoa izango da gutxieneko ratioa; 5.000 eta 10.000 artekoetan, seikoa; 10.000 eta 25.000 artekoetan, zazpikoa; eta 25.000 baino gehiagokoetan, zortzikoa. Dagoeneko hasita dagoen ikasturtean aplikatuko da aldaketa, eta indarrean izango da 2025era arte.
Matrikulazioan beherakada «nabarmena» izan dela baieztatu dute euskaltegiek, HABEk jakinarazi duenez. Araban %20 jaitsi da, eta Bizkaian %15. Gipuzkoan, berriz, puntu bat igo da, iazko ikasturtearekin alderatuta. Hiriburuak kontuan hartuta, ordea, guztietan jaitsi da: Gasteizen %25, Bilbon %24 eta Donostian %3.
Ratioa «bizpahiru aldiz» aldatu zen pandemia garaian, Jokin Azkue HABEko zuzendariak aldaketaren ebazpenean gogorarazi duenez, eta argudiatu du orain ere «bidezkoa» dela euskaltegiek diru laguntzak jasotzeko ratioak aldatzea: «Euskalgintza sektorean, ikasleen eskariak gutxitzearen fenomenoa egiturazkoa edo epe luzekoa izan daitekeen oraindik jakin ezin badaiteke ere, fenomeno soziologiko larri honetan, irizpide berdinarekin jokatzea ulergarria izan daiteke».
Euskaltegiek diru laguntzen kitapena egiteko modua ere aldatuko du HABEk. Abuztuaren 31n onartu zituen HABEk diru laguntzak egiteko oinarriak, eta hori ordezkatu du testu berri batek. «Galeren batezbestekoa» izeneko metodologia finkatuko du horrek 2022-2025eko epealdirako, euskaltegiek ikasturte bakoitzean egin beharreko jardueretara iritsi ez izana orekatzeko asmoz: «%10etik beherako jarduera unitateen galerak edo beherakadak (esleitutakoarekin alderatuta) abiapuntu hartuta, galera horien batezbesteko bat egingo da». Euskaltegi batek dagozkionak baino jarduera unitate gutxiago egin baditu, betiere %10era arteko proportzioaren barruan, jarduera unitate guztiak egiteagatik legokiokeen kopuru bera jasoko du. Galerek %10 hori gainditzen badute ere, jarduera unitateak osotasunean egiteagatik jasoko lukeen laguntza berbera jasoko du, eginiko jarduerak %10 horren eta «galeren batezbestekoaren» artean badaude.
Ikasturtearen amaieran egingo dute kitapena, eta 2024-2025eko ikasturtean epealdi osoari dagokion kitapena egingo dute. «Doikuntza horretan, epealdiko hiru ikasturteetan euskaltegiak izan dituen kreditu eta zorrak aintzat hartuko dira», jakinarazi du HABEk. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220412/garraiolariak-grebara-deitu-dituzte-igande-gauaz-geroztik.htm | Ekonomia | Garraiolariak grebara deitu dituzte, igande gauaz geroztik | Martxoan ez bezala, oraingoan Hiruk erabaki du protestarekin bat ez egitea. Deitzaileek salatu dute kostuen igoerak tarifan ez direla islatzen. | Garraiolariak grebara deitu dituzte, igande gauaz geroztik. Martxoan ez bezala, oraingoan Hiruk erabaki du protestarekin bat ez egitea. Deitzaileek salatu dute kostuen igoerak tarifan ez direla islatzen. | Aurten bigarren aldiz, mugagabeko grebara deitu dituzte Hego Euskal Herriko garraiolariak, datorren igande gauerditik aurrera. Arrakasta izan zuen martxoko deialdiak, Bilboko portuan batez ere, baina ikusteko dago zer gertatuko den oraingoan, orduan ez bezala, oraingoan protestarekin bat ez egitea erabaki baitu garraiolari autonomoen erakunde handienak, Hiruk.
«Ez gara bildu, eta ez gara bilduko», azaldu dio BERRIAri Hiruko bozeramaileak. «Arazo guztiak ez dira konpondu, baina gu ez gaude greba egiteko txiparekin».
Arazo horien artean dago garraiolarien bezeroek, kargatzaileek, ez dituztela beti kontuan hartzen kostuen igoerak beren tarifetan. Hori izan da grebaren deitzaileak, Plataformak, igandetik aurrera greba mugagabea egiteko emandako arrazoi nagusia. «Zazpi hilabeteren ondoren, ez da betetzen garraiolarien kostuak estaltzera behartzen duen legea; gero eta gehiago ari gara ordaintzen. Adar jotze bat da», ziurtatu du Manuel Hernandez Plataformako ordezkariak. Haren datuen arabera, larunbatean egindako batzarretan, kideen %86k bat egin zuten lanuztearekin.
Garraioaren kostuak tarifetan kontuan hartzea «beti da zaila», Hiruren arabera, baina onartu du martxoko gatazkaren ondoren «bultzada» bat izan zutela tarifak igotzeko akordioek. «Garbi dugu ezin dugula lana egin dirua galtzeko; kostuak estaltzen ez dituzten lanak ez egiteko aholkatzen diegu gure kideei». 800 garraiolari autonomo inguru ordezkatzen ditu Hiruk.
Bilboko portuan dabiltzan 700 garraiolarien artean ez dago adostasunik. Larunbatean batzar bat egin zuten, eta greba babestea erabaki, baina parte hartzea ez zen oso handia izan.
Enpresak ere, aurka
Grebaren aurka mintzatu dira garraio patronalak ere, eta ohartarazi dute inflazioa handitu dezakeela. Enpresen ordezkariek negoziatu ohi dute Espainiako Gobernuarekin, CNTC batzordearen bitartez, eta gustura azaldu dira martxoan Garraio Ministerioarekin lortutako akordioaren bilakaerarekin. Itun horrek finkatu zuen kamioilariek ez dituztela beren ibilgailuak kargatu eta deskargatu behar, erregaia garestitzen bada tarifak egokitu behar direla, eta gasolio profesionalaren ordainketa hilero egin behar dela.
Gainera, urtea amaitu bitartean indarrean dago hogei zentimoren deskontua gasolioan, eta garraiolariek 1.200 euroren bi laguntza jaso dituzte. Azken neurri horrek eta Eusko Jaurlaritzak kamioiak berritzeko emandako laguntzak talde handiei mesede handiagoa egiten dielako, berriz, kexu da Hiru. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220413/juan-san-martinen-obra-osoa-digitalizatu-dute.htm | Kultura | Juan San Martinen obra osoa digitalizatu dute | Idazle, euskaltzain eta ikerlariaren 1.314 idazlan sareratu dituzte guztira. Jakin fundazioarekin ekimenez eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Eibarko Udalaren laguntzarekin osatu dute lana. | Juan San Martinen obra osoa digitalizatu dute. Idazle, euskaltzain eta ikerlariaren 1.314 idazlan sareratu dituzte guztira. Jakin fundazioarekin ekimenez eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Eibarko Udalaren laguntzarekin osatu dute lana. | Literatura, arkeologia, etnografia, mendizaletasuna, euskara... Hamaika arlotatik edaten duen obra utzi zuen Juan San Martinek (Eibar, Gipuzkoa, 1922 - Hondarribia, Gipuzkoa, 2005), eta ugaritasun hori bezain aipagarria da noiz eta nola trebatu zen, frankismoaren baldintza hertsietan eta modu autodidaktan jardun baitzuen denbora luzez. Jakin fundazioaren ekimenez, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Eibarko Udalaren laguntzaz, haren obra osoa digitalizatu dute orain, eta, guztira, San Martinen 1.314 idazlan jarri dituzte irakurgai sarean, Jakinen webgunean —25 liburu eta 1.179 artikuluren PDFak, besteak beste—. Eibarren egin dute proiektuaren aurkezpena, gaur goizean.
Eibarren hazi zen San Martin. Handik ihes egiten ahalegindu zen familiarekin 36ko gerra piztean, baina, kolpistek harrapatu, eta buelta egin behar izan zuten herrira —etxea suntsituta topatu, eta osabarenean berrekin zioten bizimoduari—. Egunez tornuan eta gauez eskolan aritu zen ikasten, sarri mendira igoz, toki libreago baten bila. Lehen idatziak Pirenayca aldizkarian argitaratu zituen, hain justu, eta, idazten gaztelaniaz hasi bazen ere, soldaduskan euskaltzaletasuna piztu, eta euskararako itzulia egin zuen.
Mendizaletasunetik arkeologia eta etnografiara, eta euskaltzaletasunetik literaturaren azterketara, olerkigintzara eta kulturgintzara hedatu zuen bere lana San Martinek, eta Euskal Herriko agerkari entzutetsuenetan idatzi zuen 1950eko hamarkadatik aurrera; Anaitasuna-n, Euzko Gogoa-n, Euzko Deya-n, Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra-n, Arantzazu-n, Jakin-en, Karmel-en, Olerti-n eta Zeruko Argia-n, esaterako.
Karguak eta olerkiak
Euskaltzaindian ere lorratza utzi zuen izena da San Martinena. 1957an euskaltzain urgazle egin zuten, eta euskaltzain oso 1964an. Tarte horretan argitaratu zuen, hain zuzen, bere lehen liburua, Juan Antonio Mogel eta Urkitza. Bere bizitza ta lanak (1959), eta garai bertsukoak dira Otsalar ezizenarekin sinatu zituen hainbat poema ere — Rilke, Shakespeare, Garcia Lorca eta Brecht ere euskaratu zituen, besteak beste—. Euskara batuaren defentsa irmoa egin zuen beti, eta Euskaltzaindiko idazkari izan zen 1967tik 1978ra bitartean.
Bestelako karguak betetzea ere egokitu zitzaion aurrerago: EAEko lehen Arartekoa izan zen, baita Europako Ombudsmaneko burua ere. Bien bitartean, lanean segitu zuen bere intereseko eremuetan, eta hainbat omenaldi eta aitortza heldu zitzaizkion erretiroa hartu ostean. Eibarko Udalak eta UEUk Juan San Martin beka sortu zuten 2001ean, esaterako, eta urte bereko Durangoko Azokan, Argizaiola saria eman zion Gerediaga elkarteak. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220414/gizon-bat-atxilotu-dute-zumaian-adin-txikikoak-grabatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Zumaian adin txikikoak grabatzea egotzita | Atxilotuari intimitatearen aurkako delitu bat leporatu diote. | Gizon bat atxilotu dute Zumaian adin txikikoak grabatzea egotzita. Atxilotuari intimitatearen aurkako delitu bat leporatu diote. | Ertzaintzak jakinarazi duenez, 27 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo Zumaian (Gipuzkoa) intimitatearen aurkako delitu bat egotzita. Larunbatean, hamar bat adingabe konturatu ziren, kiroldegi bateko emakumeen aldageletako dutxan zeudela, ate azpitik norbait grabatzen ari zela. «Harrapatu egin zutela konturatu zenean, pertsona horrek alde egin zuen, eta gazteek gertatutakoa salatu zuten», azaldu du Ertzaintzak.
Hori horrela, Ertzaintzak eta Zumaiako Udaltzaingoak ikerketa bat abiatu zuten. Atzo gizona atxilotzea lortu zuten, haren etxean. |
2022-11-7 | https://www.berria.eus/albisteak/220415/lau-urteko-haur-bat-hil-da-altsasun-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Lau urteko haur bat hil da Altsasun, auto batek harrapatuta | Arratsaldean gertatu da ezbeharra, eta Guardia Zibila gertatutakoa ikertzen ari da | Lau urteko haur bat hil da Altsasun, auto batek harrapatuta. Arratsaldean gertatu da ezbeharra, eta Guardia Zibila gertatutakoa ikertzen ari da | Guardia Zibilak jakinarazi duenez, lau urteko haur bat hil da Altsasun (Nafarroa), auto batek harrapatuta. Ezbeharra 19:20 aldera gertatu da, NA-8505 errepideko bigarren kilometroan. Poliziaren arabera, oinezkoentzako bide bat igarotzen ari zen neskatoa, patinete batean, eta lur orotako auto batek harrapatu du. Guardia Zibila gertatutakoa ikertzen ari da. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220444/gorpu-bat-aurkitu-dute-bilboko-itsasadarrean.htm | Gizartea | Gorpu bat aurkitu dute Bilboko itsasadarrean | Portugalete parean erreskatatu dute gorpua. Atzo Santurtzin desagerturiko 82 urteko gizonezkoa dela zabaldu du Ertzaintzak. | Gorpu bat aurkitu dute Bilboko itsasadarrean. Portugalete parean erreskatatu dute gorpua. Atzo Santurtzin desagerturiko 82 urteko gizonezkoa dela zabaldu du Ertzaintzak. | Herritar batek ikusi, eta abisua eman du: gorpu bat zegoen gaur goizean Bilboko itsasadarrean flotatzen. Portugalete (Bizkaia) parean ikusi dute.
Bizkaiko suhiltzaileek 08:00ak aldera eman dute abisuaren berri, eta gorpua erreskatatzera abiatu direla adierazi dute.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ikerketa zabaldu du. Adierazi dutenez, atzo Santurtzin desagerturiko 82 urteko gizonezkoa da. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220445/mobilizazioetan-jarraitzeko-prest-daude-embko-langileak.htm | Gizartea | Mobilizazioetan jarraitzeko prest daude EMBko langileak | Gaur goizean, Aparkabisaren aparkalekuan zeuden 80 autobus sabotatu dituzte, lan hitzarmen berri baten aldeko mezuekin. Ezkerraldeko hainbat autobus zerbitzu bertan behera geratu dira. | Mobilizazioetan jarraitzeko prest daude EMBko langileak. Gaur goizean, Aparkabisaren aparkalekuan zeuden 80 autobus sabotatu dituzte, lan hitzarmen berri baten aldeko mezuekin. Ezkerraldeko hainbat autobus zerbitzu bertan behera geratu dira. | Aparkabisak Trapagaranen duen aparkalekuan EMB konpainiaren 80 autobus sabotatu dituzte gaur goizean. Ezezagun batzuek pinturaz margotu dituzte autobusen kristalak eta ispiluak, lan hitzarmen berri baten aldeko mezuekin, eta, ondorioz, gidatu ezin geratu dira ibilgailuak.
Ezkerraldean eta Meatzaldean ematen du autobus zerbitzua EMBk, Bizkaiko Aldundiak kontratua adjudikatuta, eta enpresako 800 langileek laugarren greba eguna dute gaur. Lan hitzarmen berri bat ari dira eskatzen. Sabotajearen ondorioz, autobus zerbitzua etenda geratu da bi eskualde horietako hainbat lineatan.
Komitearen erantzuna
Gertatutakoaren inguruan adierazpenak eman ditu Juan Carlos Gonzalez Ezkerraldeko eta Meatzaldeako komiteko presidenteak (CCOO): «650 langile dira, eta guztien pazientzia ez da berdina; batzuek muturrera eraman dute». Esan duenez, ez dute inoiz horrelako ekintzarik defendatuko. Hala ere, begi onez ikusi du ez dela inongo kalte materialik egon: «Ispiluetan egin dituzte pintadak, eta zerbitzuaren funtzionamendu normala eragotzi dute, baina esan behar dugu disolbatzaile pixka batekin eta trapu batekin zerbitzua martxan jar daitekeela berriro».
Gonzalezek salatu du greba «isilduta» dagoela: «Laugarren greba dute gaur langileek, eta oso isilduta egon da, nahiz eta erabiltzaile askori eragin». Batez ere unibertsitaterako konexioei eragiten diola azaldu du.
Lan hitzarmen berri bat ari dira eskatzen Ezkerraldean eta Meatzaldean.Orain, harremana etenda dago. «Azken bilera irailaren amaieran egin genuen, eta haustura egon zen», adierazi du Gonzalezek. Hori dela eta, greba egunak ezartzea adostu zuten, urriaren 25etik aurrera. Busturialdean eta Lea Artibain ere greba egun batera deituta daude, baita Enkarterrin ere. «Ziur aski Txorierri laster batuko da», esan du.
Hitzarmenak 2020ko abenduan galdu zuen indarra. «Pandemia garaia zenez, berritzea atzeratzea adostu genuen», azaldu du. Hala ere, onartu egin zuten beste kontzesioek, nahi izatekotan, eurena berritzea. Izan ere, Bizkaibus bost zonatan dago banatuta. Avanza Durangaldeak 2021. urtearen amaieran hasi zuen akordioa lortzeko negoziazioa. Aurtengo uda aurretik sinatu dute hitzarmen berria. «Bizkaibusen guztira 1400 pertsonek egiten dute lan; guk nahi duguna zera da: kontzesioak desberdinak izanda ere, desberdintasunik ez egotea soldatetan edota lanaldietan», azpimarratu du Gonzalezek.
Mobilizazioekin jarraitzeko prest
Urriaren 25ean hasi zen lan gatazka EMBn, eta hiru greba egun egin dituzte aurretik. 07:30etik 09:30era eta 17:30etik 19:30era daude langileak deituta lana uztera. Ostegunerako berriro deitu dituzte greba egitera, baita azaroaren 14rako, 15erako, 17rako, 21erako, 22rako, 25erako, 28rako eta 29rako ere. Hala ere, akordiorik lortu ezean, prest daude abenduaren 1etik aurrera lanuzteekin jarraitzeko: «Mobilizazioekin jarraitzeko prest gaude; argi izan dezatela amaierara arte joango garela». |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220446/odol-ilargia-amerikan-asian-eta-ozeanian.htm | Bizigiro | Odol ilargia Amerikan, Asian eta Ozeanian | Odol ilargia Amerikan, Asian eta Ozeanian. | Odol ilargiak aho bete hortz utzi du bat baino gehiago Amerikan, Asian eta Ozeanian gaur goizean. Eklipse oso bat izan da ikusgai, eta, bi orduz, ezohiko kolore gorrixka batekin izan da ikusgai Ilargia. Odol ilargi ere deitzen zaio horregatik. 11:17ean hasi da zehazki; bi ordu horien ondoren, ohiko kolore zuria islatu du berriro Ilargiak. 2025eko martxoaren 14ra arte ez da izango horrelako beste eklipserik.
Ilargiak kolore gorrixka hartzen duen eklipseetan, Lurraren itzalak erabat estaltzen du Ilargia. Gertatzen da, ordea, eguzki izpiek Lurraren atmosfera zeharkatu ondoren iristen direla Ilargira: Lurraren atmosferak sakabanatu egiten du argi urdina, baina argi gorriak, laranjak eta horiak zeharkatu egiten dute, eta Ilargiraino heltzen dira: hala sortzen da odol ilargia.
«Une horretan Ilargiari begiratzen diotenek, egunsentia eta ilunabarra partekatuko dute aldi berean. Horregatik da berezia», azaldu du Francisco Andolz NASAren Goddard zentroko zuzendariak. | |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220447/miel-a-elustondok-berrian-argitaratutako-erreportaje-sorta-rikardo-arregi-sarietan-finalista.htm | Gizartea | Miel A. Elustondok BERRIAn argitaratutako erreportaje sorta, Rikardo Arregi sarietan finalista | Azaroaren 30ean banatuko dituzte sariak, Andoainen, eta «ohorezko mugarri» bana entregatuko diete Elixabete Garmendiari eta Patxi Baztarrikari | Miel A. Elustondok BERRIAn argitaratutako erreportaje sorta, Rikardo Arregi sarietan finalista. Azaroaren 30ean banatuko dituzte sariak, Andoainen, eta «ohorezko mugarri» bana entregatuko diete Elixabete Garmendiari eta Patxi Baztarrikari | Rikardo Arregi Kazetaritza sariaren epaimahaiak izendatuak ditu aurtengo finalistak. Azken urteetan bezala, bi sari nagusi emanen dira, bederatzina mila eurokoak: Kazetaritza saria eta Komunikazio saria. Kazetaritza saria irabazteko finalisten artean dago Miel A. Elustondo kazetari eta idazle azpeitiarrak BERRIAn argitaratutako Tonban ehortzirik erreportaje sorta. Ez da Elustondoren lehen izendapena: 2020an ere, finalistetako bat izan zen erreportaje sail horrexegatik, eta aurreko urtean ere hautagai izan zen, BERRIAn argitaratutako Zozoen elean elkarrizketa sortagatik.
Elustondorekin batera, Kazetaritza sariko beste hiru hautagaiak dira Amaia Lekunberri Ansolaren Anorexia, bestelako gerturapen bat: Zer dio jateari uzten dionak, jateari uzten dionean? monografikoa (Argia aldizkariko Larrun gehigarrian argitaratua), eta ETBren bi saio: Aske bizi dokumentala eta Biba zuek magazina. Komunikazio atalean, berriz, Enpresabidea.eus, Aiaraldea proiektua, Aiora Probatxoa-ren Youtube kanala eta Aikotaldea.eus webguneek jaso dezakete saria.
Azaroaren 30eko sari banaketan jakinaraziko dute zortzi finalista horietatik zeintzuk izanen diren bi saridunak. Urtero bezala, Andoainen eginen dute ekitaldia (Gipuzkoa), Bastero kulturgunean. Ohiko sariez gain, ordea, omenaldi berezia eginen diete beste bi pertsonari, beren ibilbideagatik: Elixabete Garmendiari eta Patxi Baztarrikari. «Ohorezko mugarri» izendatuko dituzte biak ala biak. Garmendiari, «euskarazko kazetaritzan izandako ibilbide oparoa» aitortu nahi izan diote antolatzaileek. «Zeruko Argia-ren zuzendari izan zen, eta berari esker aldizkari zorrotz, moderno eta irekia plazaratzen zen asterik aste. EITBn ere aritu zen luzaz, telebistan nahiz irratian, baina asko izan dira bere partaidetzarekin kontatu eta kontatzen duten hedabideak». Patxi Baztarrikari, berriz, Rikardo Arregi saria sortzeko bidean eginiko ekarpena saritu nahi izan diote antolatzaileek. «Berak sortu zuen teknikoki Rikardo Arregi Kazetaritza saria, 1988an, Andoaingo Udaleko euskara teknikari gisa. Sari hauen sorrera landu, bideratu eta hauspotu zuen, eta hari zor zaio sariari behar beste eduki eta irismen eman izana».
Hauek osatu dute finalistak izendatu dituen eta sariak erabakiko dituen epaimahaia: Itxaro Borda eta Aingeru Epaltza idazleek, Pantxika Maitia kazetariak, Miren Gabantxo EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasleak, Ion Muñoa Dustuko Unibertsitateko Komunikazio graduko irakasleak eta Jon Sarasua Mondragon Unibertsitateko Huheziko irakasleak. Epaimahaiburua Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi da, eta idazkaria, berriz, Arantza Aguado euskara teknikaria. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.