date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220448/ia-30000-lagunek-eman-dute-izena-behobia-donostian.htm | Kirola | Ia 30.000 lagunek eman dute izena Behobia-Donostian | Igandean jokatuko dute Euskal Herriko lasterketarik jendetsuenaren 57. ekitaldia. 29.732 lagunek eman dute izena, eta, proportzioan, inoiz baino gehiago dira emakumezkoak: %28,81 | Ia 30.000 lagunek eman dute izena Behobia-Donostian. Igandean jokatuko dute Euskal Herriko lasterketarik jendetsuenaren 57. ekitaldia. 29.732 lagunek eman dute izena, eta, proportzioan, inoiz baino gehiago dira emakumezkoak: %28,81 | Gozatu da aurtengo Behobia-Donostia herri lasterketaren leloa. Eta asmo horrekin ariko dira milaka eta milaka korrikalari igande goizean: Euskal Herriko lasterketarik jendetsuenaren 57. ekitaldian hartuko dute parte.
Jendetsua izango da aurtengoa ere. Probaren antolatzaile Fortuna kirol elkarteak jakinarazi duenez, ia 30.000 lagunek eman dute izena; 29.732k, hain zuzen ere. Iaz baino ia lau mila gehiago dira; iaz, 25.802k eman zuten izena. Koronabirusaren pandemian jokatutako lehen ekitaldia izan zen, eta horrek eragina izan zuen jende gutxiagok izena eman zezan. Aurten, ordea, osasun egoera askoz hobea denez, kopuruak gora egin du maila guztietan. Muga 30.000 lagunetan dagoenez, berriro dago itxaron zerrenda.
Gizonezkoak dira gehienak berriro: 21.166 (%71,19). Emakumezkoak, berriz, 8.566 dira (%28,81). Halere, gutxigatik ez da inoizko emakumezkoen kopururik handiena; 2019an, 38 gehiagok eman zuten izena. Baina proportzioan, inoiz baino gehiago dira, 2019an %25,77 izan baitziren. Antolatzaileak «oso pozik» daude, haien helburua baita gizonen eta emakumezkoen kopurua parekatzea.
Azken urteetako ohiturari jarraituz, Euskal Herritik kanpokoak dira parte hartzaile gehienak. Espainiakoak (9.387) eta Herrialde Katalanetakoak (7.915) nabarmentzen dira. Hego Euskal Herrikoak, berriz, 9.320 dira —ez dago Ipar Euskal Herrikoen daturik—. Horiez gain, hainbat herrialdetako korrikalariak ariko dira. Antolatzaileen ustez, horrek esan nahi du probak «ospe oso ona» duela.
Lasterketaren ibilbidea azken urteetako bera da: hogei kilometro ditu; Behobian hasiko da, eta Donostiako Bulebarrean amaituko da. Ordutegiak ere iazko berberak dira: esku bizikletakoak irtengo dira lehenbizi, 09:30ean. 66 ariko dira, 26 gidek lagunduta; eta 09:35ean, patinatzaileen txanda izango da. 154 lehiatuko dira.
Silvestre, Latxgar...
Korrikalariei dagokienez, emakumeen proba 09:55ean hasiko da, eta gizonena, 10:00etan. Aurrenekoan, Elena Silvestre eta Mireia Guarner nabarmentzen dira: bigarren eta hirugarren izan ziren iaz —ez da ariko iazko irabazlea: Nuria Lugueros—. Gizonezkoetan, berriz, iazko irabazleak hartuko du parte: Eneko Agirrezabalek. Baina ez da garaipenaren lehian ibiliko. Lesioa izan du, eta, horren ondorioz, geldirik egon da hiru astez. Entrenamendu moduan hartuko du proba, sasoiko jartzeko. 2019ko irabazlea ere ariko da, Txakib Latxgar. Sasoiko dago: Hiru Hondartzetako Krosa, Donostiako 15 Kilometroko Klasikoa eta Euskal Herriko Kros Txapelketa irabazi ditu. Behobia-Donostian lehiatu bezperan Atapuercako (Espainia) krosean ariko da. Jesus Olmos espainiarra ere aurrean ibiliko da: iaz, bigarren izan zen.
Bezperan, Behobia Txikia izango da, Anoetako estadio txikian, 15:00etatik aurrera. 4 eta 13 urte arteko 2.000 haur eta gaztek egingo dute korrika. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220449/zimitz-kirasdun-marroien-populazioak-eztanda-egin-duela-jakinarazi-du-parkea-bizirik-ek.htm | Gizartea | Zimitz kirasdun marroien populazioak «eztanda» egin duela jakinarazi du Parkea Bizirik-ek | Pertsonei ez die kalterik eragiten, baina laboreei bai. AEBetan, Txilen eta Argentinan izurritetzat jo dute espezie hori. Euskal Herrian, 2018. urtean topatu zuten lehen aldiz. | Zimitz kirasdun marroien populazioak «eztanda» egin duela jakinarazi du Parkea Bizirik-ek. Pertsonei ez die kalterik eragiten, baina laboreei bai. AEBetan, Txilen eta Argentinan izurritetzat jo dute espezie hori. Euskal Herrian, 2018. urtean topatu zuten lehen aldiz. | «Zirikatzen bada edo mehatxatuta sentitzen bada, usain gogaikarri eta iraunkorra isurtzen du; horren ondorioz, animaliak zein gizakiok urrundu egiten gara». Horregatik izena du zimitz kirasdun marroia (Halyomorpha halys) Euskal Herriko hainbat herritan agertu den intsektuak. Agertu, 2018. urtean agertu zen lehen aldiz, baina azken hilabeteetan «eztanda» egin du Asian jatorria duen intsektu horren populazioak, Parkea Bizirik taldeak jakinarazi duenez.
Zimitz horiek ez dira arriskutsuak pertsonentzat, baina laboreentzat bai. Horregatik, AEBetan, Txilen eta Argentinan ebatzi dute espezie horren gehiegizko presentzia izurrite bat dela: «Ikus ditzakegu eraikinen arrailduretan, etxe eta autoen barnealdeetan, edota hiriko zuhaitzen izerdia xurgatuz. Herrialde horietako batek ere ez du desagerraraztea lortu», azaldu du Parkea Bizirik taldeak.
Gehitu dutenez, urrian agerian geratu da populazioaren gorakada, «nonahi» ikusi baitute hibernatzeko aterpe bila. Dena den, azpimarratu dute ez dituela ez pertsonak ez animaliak ziztatzen: «Ohe zimitzak ez bezala, ez du odolik xurgatzen eta ez du ziztadarik eragiten». Zuhaitz, landare apaingarri, fruta eta barazki espezie askoren hostoez elikatzen da.
Tamainari dagokionez, 1,2-1,7 zentimetro luze eta 0,7-1,0 zentimetro zabal da intsektua; laua da. «Antenetan banda argiak eta ilunak dauzka tarteka: horrela bereiz daiteke. Laukizuzen formako orban argiek markatzen dute sabelaldetik irteten zaion alde laua, orban beltzekin tartekatuta».
Azkenik, zimitza etxean topatuz gero zer egin daitekeen ere esan du Parkea Bizirik-ek: «Katilu bat ur eta koilarakada bat usain iltze nahasten baditugu, zimitza bere gordelekuetatik irtenarazi dezakegu. Ez du batere gustuko espezia horren usaina». |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220450/zenbait-lgtbi-kolektibok-euskal-diputatuei-eskatu-diete-trans-legea-berehala-onartzeko.htm | Gizartea | Zenbait LGTBI kolektibok euskal diputatuei eskatu diete trans legea «berehala» onartzeko | Espainian tramitatzen ari diren arau hori gehiago ez atzeratzeko eskatu diete. Legearen bozketan transen eskubideak murrizteko zuzenketarik ez babesteko galdegin diete, eta, beharrezkoa balitz, boto diziplina hausteko. | Zenbait LGTBI kolektibok euskal diputatuei eskatu diete trans legea «berehala» onartzeko. Espainian tramitatzen ari diren arau hori gehiago ez atzeratzeko eskatu diete. Legearen bozketan transen eskubideak murrizteko zuzenketarik ez babesteko galdegin diete, eta, beharrezkoa balitz, boto diziplina hausteko. | Euskal Herriko LGTBI kolektibo batzuek manifestu bat adostu dute Espainiako Kongresuan tramitatzen ari diren trans legea lehenbailehen onar dadila eskatzeko, «epeak gehiago luzatu gabe». Talde hauek sinatu dute agiria: Loratuz lotu, Siendo Tu, Dekumas, Fenix, Lumagorri, Transkolore, Kattalingorri, EHGAM, Ozen LGTB, Sare Lesbianista eta Safikak taldeek. Agirian, hiru eskaera egin dizkiete Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten euskal diputatuei. Batetik, trans legearen onarpena «bultzatzea» galdegin diete, «atzerapenik gabe» eta «egoeraren premia» kontuan hartuta. Bestetik, transen eskubideak zabaltzea helburu duten zuzenketak babesteko eskaera egin diete, eta, aldi berean, transen «eskubideak edo duintasuna» murrizten dituztenak baztertzeko. Legea bozkatzeko garaia iristen denerako, berriz, Hego Euskal Herriko diputatuei eskatu diete beren alderdien boto diziplina hausteko baldin eta beraien botoarekin araua oztopatuko edo transen eskubideak murriztuko dituen zuzenketaren bat onartzekoak badira. Are, PSE-EEko eta PSNko diputatuei eta senatariei eskatu diete transen eskubideak «beste interes batzuen gainetik» defendatzeko eta eskaera horiei atxikitzeko. Izan ere, Madrilgo Kongresuan trans legeak «oztopo asko» gainditu behar izan dituela gogora ekarri dute kolektiboek agirian: «Lehenik eta behin, trans elkarteek 2021eko maiatzaren 17an proposatzen zuten testuaren tramitazioa baztertu zen. Ondoren, Ministroen Kontseiluak proposamen berri bat egin zuen, hasierako testuarekin alderatuta eskubideen murrizketa argia jasotzen zuena. Geroago, Estatu Kontseiluak hilabeteak behar izan zituen loteslea ez zen txosten bat egiteko, nahiz eta Berdintasun Ministerioak lege hori urgentziaz tramitatu. Azkenik, legebiltzarreko tramitazioa hasi da, eta alderdi sozialistak behin eta berriz luzatu du, eskuinaren eta ultraeskuinaren babesarekin». LGTBI kolektiboek gogoratu dute ezen, legearen tramitazioa oztopatzen den bitartean, transek «indarkeria ugariri» aurre egin behar izaten dietela egunero. «Transfobia gure bizitza une oro zeharkatzen duen egiturazko indarkeria bat da; bai lanaren, eskolaren, osasunaren, erakundeen eta abarren esparruan». Horregatik, salatu dute legearen tramitazioa luzatzeak transen aurkako indarkeria areagotu baino ez duela egin: «Trans identitateak solasaldien xede dira, non mundu guztiak duen iritzia emateko eskubidea, eta hori gertatzen den bitartean, indarkeria giroa hazten doa gure aurka». LGTBI kolektiboek uste dute «gezurrez betetako eztabaida bat» sortu dela, transak baztertzeko helburu argiarekin. Horren aurrean, «jarrera irmoa» izatea funtsezkoa dela esan dute agirian. «Trans kolektiboa eskubideen subjektu gisa aitortzea behar dugu, eta, horrela, indarkeria giro horri amaiera ematea. Ezinbestean, trans ume eta nerabeei, migratzaileei, eta bitarrak ez diren pertsonei eskubideak eman eta aitortu behar dizkiegu». Uste dute genero autodeterminazioaren eskubidea «inolako mugarik gabe» onartzea bermatu behar dela, eta gogora ekarri dute eskubide hori EAEko eta Nafarroako legeetan jasota dagoela. «Posible izan bazen Iruñeko eta Gasteizko legebiltzarraren gehiengo politikoak eskubide hori onartzea, zergatik orain ez da horrela?», galdetu dute. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220451/fiskalitatearen-gaia-mahai-gainean-jartzeko-eskatu-dio-oposizioak-jaurlaritzari.htm | Politika | Fiskalitatearen gaia mahai gainean jartzeko eskatu dio oposizioak Jaurlaritzari | Zupiriak azaldu du aurrekontuen testuingurura mugatuko dutela negoziazioa. Azpiazuk bihar egingo ditu lehen bilerak oposizioarekin. | Fiskalitatearen gaia mahai gainean jartzeko eskatu dio oposizioak Jaurlaritzari. Zupiriak azaldu du aurrekontuen testuingurura mugatuko dutela negoziazioa. Azpiazuk bihar egingo ditu lehen bilerak oposizioarekin. | Eusko Jaurlaritzako kideek xehetasunak eman dituzte 2023ko aurrekontu proiektuaren inguruan, eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburua bihar hasiko da oposizioko alderdiekin biltzen. Bingen Zupiria gobernuko eledunak adierazi du prest daudela hitz egiteko, negoziatzeko eta akordioak egiteko. Alderdiei gogorarazi die, ordea, Jaurlaritzak ez duela mahai gainean jarriko fiskalitatearen inguruko eztabaida. Gai horren inguruan hitz egiteko prestasuna da, hain zuzen, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PPk egin dioten eskaera nagusia.
«Akordioetara iristeko borondate argia dugu», azaldu du Jaurlaritzako bozeramaileak, eta gehitu du aurrekontu proiektua «oinarri sendo bat» dela elkarrizketei ekiteko. Lehen bilera sortaren helburua oposizioko alderdiek zer jarrera duten jakite izango da, eta, hortik aurrera, negoziazioak «modu diskretuan» garatzeko asmoa dute, akordioak lortzeko helburuarekin. Halere, bide horretan muga batzuk daudela azaldu du Zupiriak. Horietako bat litzateke negoziazioa aurrekontuen testuingurura mugatzea, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Eusko Legebiltzarraren eskumenetara. Era berean, adierazi du fiskalitatearen inguruko eztabaida ez dutela mahai gainean jarriko.
Azpiazuk aurreko urteetan egindako akordioak ere izan ditu hizpide. Azaldu du 2019an Elkarrekin Podemosekin hartutako konpromisoak bete zituela, eta aurten ere ahalegina egin duela iaz EH Bildurekin adostutakoak betetzeko.
EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek, baina, balantze «gazi-gozoa» egin du akordio hartaz. Haren ustez, Jaurlaritzak hartutako konpromiso ekonomikoak bete ditu, «maila batean behitzat». Konpromiso politikoei dagokienez, baina, kontrakoa egitea leporatu dio: «Ez du inolako ahaleginik egin betetzeko: ez gutxieneko soldata euskal errealitateari egokitzeko, ez alokairu pribatuen prezioak arautzeko eta mugatzeko».
Iriartek uste du iaz aipatutako «egiturazko gabeziek» bere horretan jarraitzen dutela; gainera, egoera konplexuago batean. Hala, uste du Jaurlaritzaren aurrekontu proiektu «kontinuista eta kontserbadoreak» ez duela balio egungo gaur egoerari erantzuteko: «Neurri paliatiboak hartzeaz gain, egiturazko neurriak hartzea eskatzen du».
Koalizioaren Eusko Legebiltzarreko koordinatzaile Nerea Kortajarenak gehitu du Azpiazuri bost edo sei ildotan banatutako proposamen sorta bat aurkeztuko diotela: «Zerbitzu publikoen gainbeherari, etxebizitzaren prezioari, gazteen emantzipazioari, krisi energetikoari, lehen sektorearen egoera larriari, enpresa estrategikoen egoerari… Eta, noski horiek denak finantzatu ahal izateko, fiskalitatearen bueltako proposamena ere egingo dugu». Proposamen horiek «errealismoz» egingo ditu koalizioak. «Arrazoituak, neurtuak eta bideragarriak» izango direla esan du Kortajarenak. Era berean, baina, argudiatu du «aro aldaketa honetan norabide aldaketa eta eraldaketa» ardatz gisa hartutakoak direla.
Hezkuntza ituna betetzeko
Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik azaldu du aurrekontu proiektuak eskainitakoak duena baino erantzun sakonagoak behar direla. Halere, eta osoko zuzenketa bat aurkeztea baztertu ez duen arren, proiektuaren inguruan «negoziatzeko borondatea» azaldu du. Hala, azaldu du «proposamen zehatzak» aurkeztuko dizkiotela Azpiazuri; besteak beste, osasungintza, etxebizitza eta energia alorretan. Baina baita hezkuntza ituna betetzeko beharrei erantzuteko ere: «Guk sinatu genuen itunak eskola publikoaren perimetroa zabaltzeko aurreikuspena dakar, baita eremu guztietan eskolaratzeko behar adinako eskaintza publikoa existitzea ere».
Fiskalitatearen inguruan ere «marra gorririk gabe» negoziatzeko prest agertu da Elkarrekin Podemos-IU. «Gobernuak erreforma fiskal bat planteatuko balu, ez litzateke izango aurrekontu negoziazioetako beharrezko puntuetako bat», adierazi du Gorrotxategik. Hark, EH Bilduk egin bezala, arlo horretan orain arte hartutako neurriak «erregresiboak» izan direla txarretsi dio Jaurlaritzari.
PP+CSko Luis Gordillok kontrako bidetik jo du fiskalitateren arloan. «Arintze fiskal» bat eskatu dio Azpiazuri, argudiatuta Jaurlaritza ez dela iristen aurrekontuetan ezarritako gastu kopuruetara. Azaldu duenez, eskuineko koalizioa «borondate onez» bilduko da Ogasun sailburuarekin, baina uste du «urteroko erritua» errepikatuko dela: «Gehiengo osoa dute, eta euren artean negoziatzen dituzte aurrekontuak; gero, oposizioari deitzen diote, denoi egun berean, eta bileren artean ia denborarik utzi gabe». |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220452/kiev-berriro-prest-dago-moskurekin-negoziatzeko-putin-agintean-egonda-ere.htm | Mundua | Kiev berriro prest dago Moskurekin negoziatzeko, Putin agintean egonda ere | Errusiak eta AEBek beren arma nuklearrez hitz egiteko bildu asmo dute. Bilera azaroaren amaieran edo abenduaren hasieran egingo dute, Errusiako zenbait hedabidek kaleratu dutenez. Zelenskik «ziurrenik» telematikoki parte hartuko du G20koen bileran. | Kiev berriro prest dago Moskurekin negoziatzeko, Putin agintean egonda ere. Errusiak eta AEBek beren arma nuklearrez hitz egiteko bildu asmo dute. Bilera azaroaren amaieran edo abenduaren hasieran egingo dute, Errusiako zenbait hedabidek kaleratu dutenez. Zelenskik «ziurrenik» telematikoki parte hartuko du G20koen bileran. | Ukrainan partzialki okupatutako lau eskualde anexionatu zituen Errusiak urriko aurreneko egunetan. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea esaten hasi zen inoiz ez zuela Moskurekin negoziatuko Vladimir Putin Errusiako presidente zen bitartean. Betoa jarri zion Kremlineko buruari. Baina neurri batean, behintzat, azken orduetan beto hori kendu dio. Anexioen aurretik zuen jarrera du berriz Kievek, eta adierazi du, atzera, bi baldintza bete beharko direla Moskurekin negoziatzeko: Ukrainaren lurralde osotasuna berrezartzea eta Errusiak tropak ateratzea okupatutako lurretatik.
Hori adierazi du gaur Oleksii Danilov Ukrainako Segurtasun eta Defentsa Nazionalerako Kontseiluko idazkariak txio sorta batean. Bide batez, arma gehiago eskatu ditu: «Aire defentsa modernoa, tankeak, hegazkinak eta irismen luzeko misilak». Mikhailo Podoliak Zelenskiren aholkulariak Ukrainako irrati batean egin dioten elkarrizketa batean zehaztu du Errusiako tropek atera egin behar dutela are 2014an okupatutako lurretatik; alegia, baita Krimeatik ere.
The Washington Post AEBetako egunkariak duela hiru egun kaleratu zuenez, AEBek Ukrainari eskatu diote negoziazioetarako prest ager dadila eta ken diezaiola betoa Putini. Podoliaki horri buruz galdetu diote, eta ukatu egin du Washingtonek hori eskatu dienik. Errusiako TASS berri agentziak jaso duenez, Andrei Rudenko Errusiako Atzerri ministrordeak azpimarratu du Kremlinek ez duela aldez aurreko baldintzarik jartzen hitz egiteko: «Bat eta bakarra da baldintza: Ukrainak borondatea ager dezala».
Eta testuinguru horretan, Errusiak eta AEBek elkarri leporatu izan diote erretorika nuklearra hauspotzea. Kremlinek esana du eskura dituen baliabide guztiak erabiliko dituela bere lurrak defendatzeko, eta Washingtonek erantzun izan dio horren ondorioak «larriak» izango liratekeela. Bada, joan den otsailean Ukrainako inbasioa hasi zenetik aurreneko aldiz, bi herrialdeek beren arma nuklearrez hitz egiteko bildu asmo dute, Errusiako Kommersant eta Izvestia egunkariek gaur kaleratu dutenez.
START Berria itunaren barruan dira batzartzekoak. 2010ean sinatu zuten bi herrialdeek, eta bide ematen die elkarri armak ikuskatzeko. Moskuk eten egin zuen akordioa abuztuan, ez dagoelako konforme inbasioaren ondotik Washingtonek ezarri dizkion zigorrekin. Nolanahi ere, itunari berriro atea irekitzekotan da. Informazioa eman duten Errusiako bi hedabideen arabera, bilera azaro bukaeran edo abendu hasieran egingo dute. START Berriko batzarrak Genevan egin ohi dituzte, Suitzan, baina, Errusiako komunikabideek adierazi dutenez, Kremlinek eremu neutral batean mintzatu nahi du AEBekin. Horregatik, Ekialde Hurbileko herrialderen batean biltzeko asmoa dute.
AEBetako egunkariek azkeneko egunetan argitaratu dutenez, Jake Sullivan AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariak Errusiako Segurtasun Kontseiluko idazkari Nikolai Patruxevekin hitz egin du tarteka azkeneko hilabeteotan, eta elkarrizketa horiek tentsioa baretzea izan dute helburu; ez, ordea, su eten bat negoziatzea. Sullivanek berak atzo onartu zuen elkarrizketa horiek izan direla.
Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak gaur baieztatu du elkarrizketa bide batzuk irekita dauzkatela Washingtonekin. «Harreman puntualak ditugu AEBekin, haien parte hartzea beharrezkoa den gaietan. Prest gaude biontzako onuragarria den edozein motatako elkarrizketetarako», nabarmendu du gaur, Errusiako telebista batean egin dioten elkarrizketa batean. Hori bai, adierazi du elkarrizketa horiek ez dutela zerikusirik «benetako harremanekin».
Barack Obama AEBetako orduko presidenteak eta Dmitri Medvedev Errusiakoak sinatu zuten START Berria akordioa, 2010ean: batetik, elkarri arma nuklearrak ikuskatzeko baldintzak ezarri zituzten; bestetik, zehaztu zuten potentzia bakoitzak zenbat buru nuklear izango zituen, eta horientzako jaurtigailuak mugatu zituzten.
Khersonen, ukrainarrak gehiago
Errusiak Ukrainan okupatutako Kherson eskualdeko agintari errusiazaleek gaur adierazi dute Ukrainako armadak Errusiakoak baino soldadu gehiago dituela han. Kiril Stremusoven arabera, milaka ukrainar daude eskualdearen kanpoaldean. «Halere, Errusia aurre egiten ari zaie eraso guztiei». Gehitu du espero duela hurrengo egunetan «gertakariak amaitzea».
Bestalde, Zelenskik bi lege proposamen erregistratu ditu parlamentuan, horien bidez gerra egoera eta mobilizazio orokorra beste 90 egunez luzatzeko. Errusiak inbasioa hasi zuen egun berean, otsailaren 24an, ezarri zuen gerra egoera, eta, orduz geroztik, hirutan luzatu du; azkena, abuztuaren 15ean. Luzapen hori hilaren 21ean bukatuko da.
G20koen taldeko herrialdeek datorren asteartean eta asteazkenean Indonesian egingo duten goi bileran parte hartzekoa da Zelenski, «ziurrenik» telematikoki. Ukrainako telebista publikoak eman du horren berri, presidentearen bozeramaile Serhi Nikiforoven hitzak aipatuz. Iragan astean, esan zuen ez zuela parte hartuko munduko potentziarik industrializatuenen bileran, baldin eta Putinek ere parte hartzen bazuen. Putinek, hain zuzen, aste honetan jakinaraziko du zer egingo duen. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220453/europako-parlamentuak-ez-du-egiaztatu-zelatatutako-kataluniarrak-laquomehatxuraquo-zirenik-espainiaren-segurtasunarentzat.htm | Mundua | Europako Parlamentuak ez du egiaztatu zelatatutako kataluniarrak «mehatxu» zirenik Espainiaren segurtasunarentzat | 'Pegasus auziari' buruzko zirriborroak ziurtzat jotzen du estatuan 65 espioitza kasu izan direla, eta ez hemezortzi, Madrilek orain arte esan moduan. «Opakutasunez» jokatzea leporatu dio CNIri. | Europako Parlamentuak ez du egiaztatu zelatatutako kataluniarrak «mehatxu» zirenik Espainiaren segurtasunarentzat. 'Pegasus auziari' buruzko zirriborroak ziurtzat jotzen du estatuan 65 espioitza kasu izan direla, eta ez hemezortzi, Madrilek orain arte esan moduan. «Opakutasunez» jokatzea leporatu dio CNIri. | Europako Parlamentuko Ikerketa Batzordeak txosten bat egin du Pegasus software bidezko espioitza auziari buruz, eta lehen zirriborroak zehazten du ez dutela egiaztatu zelataturiko Kataluniako buruzagi independentistak «mehatxu» zirenik Espainiako Estatuaren segurtasunarentzat. Bide horretan, Sophie in 't Veld Herbehereetako eurodiputatu liberalak idatzitako zirriborroaren arabera, ez dirudi espioitza kasuek «berehalako eragina izan zutenik edo segurtasun nazionalerako edo estatuaren integraziorako berehalako mehatxua izan zitezkeenik». Hala, azpimarratu du ez dela nahikoa argudiatzea Pegasus programa segurtasun nazionaleko arrazoiengatik erabiltzen dela, baizik eta frogatu behar dela zelatatuak «benetako arriskua» direla herrialdearentzat.
Katalunian «eredu argi» bat ikus daitekeela dio zirriborroak, buruzagi politikoengan eta herritar independentistengan gertatzen diren eraso gehienak bat datozelako «garrantzi politikoa» zuten garaietan; esaterako, Kataluniako prozesuaren aurkako epaiketan. Gainera, In 't Veldek dio abokatuen eta auzipetutako buruzagien arteko komunikazioetan ere esku hartu zuela Espainiako Poliziak.
Halaber, txostenak ziurtzat jotzen du Espainiako Estatuan 65 espioitza kasu izan direla, eta ez hemezortzi baino gehiago, Espainiako Gobernuak orain arte esan duen moduan. Gainera, baieztatu duenez, Pegasus programaren zerbitzuak kontratatu eta erabili dituen Europako Batasuneko lehen estatu kidea izango da Espainia.
Hala ere, eurodiputatu liberalak onartu du batzordeak ezin izan duela segurtasun osoz baieztatu, Espainiak uko egiten diolako ikerketa batzordeak eskatzen duen informazioa emateari. «Oso informazio gutxi dugu, baina zantzu batzuk ere baditugu. Estatuek informazioa eskuratzeko urratsari aurka egiten badiote, ikusaraz dezakete ez dutela ikusten», azaldu du In 't Veldek, Bruselan emandako prentsaurrekoan.
Bestalde, Herbehereetako eurodiputatuak alderatu egin ditu Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearen eta Madrilgo auzitegietan salaketa jarri duten ministroen kasuen ikerketen «erritmo azkarra» eta Kataluniako independentistek Bartzelonan aurkeztutako salaketen tramitazioaren «geldotasuna». Hain zuzen ere, adibide gisa jarri du ERC Esquerra Republicanako presidente Oriol Junquerasen abokatu Andreu van der Eyndek egindako salaketa, eta kasua «geldiaraztea» leporatu dio Espainiako justiziari.
Kataluniako Generalitateko presidente Pere Aragonesek, Espainiako espioitzaren biktimetako batek, batzordearen aurretiazko txostenari erantzun dio, eta kritikatu du «demokrazia batean» ezin dela egon «arerioaren zain». Europako Parlamentuak Pegasus auziari buruzko batzordea eratzea onartu bazuen ere, uztailean hasi ziren lanean, eta talde bat Grezian, Polonian eta Hungarian izan zen, baina ez Espainian. In 't Veldek berretsi du misio bat bidali nahi duela Espainiara Kataluniako independentisten aurkako espioitza ikertzeko, baina batzordeko gainerako kideak aurka azaldu dira.
Txostenean egin duten gomendioetako bat da, hain zuzen ere, «segurtasun nazionala» espioitza bat justifikatzeko arrazoi gisa definitzeari buruzkoa, eta adierazi dute frogatu beharra dagoela segurtasun nazionalerako arriskua dagoela. «Beharrezkoa da segurtasun nazionalari buruzko Europako definizio komun bat, gai horietan zer lege araubide aplikatzen den zehaztuko duena, bai eta araubide berezi hori aplika litekeen eremuaren mugaketa argi bat ere», eskatu du testua idatzi duen eurodiputatuak.
«Gardentasun txikia»
Nahiz eta txostenean ez duten aipatu espioitzaren egiletza Kataluniako buruzagien kasuan, ondorioen zati handi bat CNI Espainiako zerbitzu sekretuen egitekoan zentratu dute, eta «zaintzarekin lotutako eskandalu batzuetan sartuta egotea» eta «opakutasunez» jokatzea leporatzen diote. Bide horretan, azpimarratu dute Espainiako Konstituzioak ez duela baimentzen zerbitzu sekretuei buruzko dokumentuak edo informazioa eskuratzea, eta zerbitzu sekretua ez dagoela gardentasun legearen esparruan. «CNIren lanaren zati handi bat isilpean gordetzen da, eta ez du gardentasunik», zehaztu dute zirriborroan.
1968ko Sekretu Ofizialen Legean ere jarri dute arreta; hain zuzen, deitoratu egin dute «frankismoaren garaian» sortu zela eta haren erreforma «aspalditik» eztabaidatu dela Espainian. «Neurri handi batean zaharkituta dagoen legedi horrekin dagoen arazorik handiena da ez duela deskribatzen ezarritako sekretua noiz iraungiko den», dio aurretiazko txostenak.
Ikerketa batzordeko presidenteorde eta ERCko eurodiputatu Diana Ribak adierazi du albiste «oso ona» dela «hain ondo landutako» txosten batekin abiatzea, eta uste du «garrantzi handia» izango duela nazioartean. RAC irratiari egindako adierazpenetan, Ribak «oinarri oso sendoa» ikusten du batzordean. «Horrek itxaropenez betetzen gaitu», erantsi du.
Txostenaren argitalpenak bide bat ireki du Europako Parlamentuko Pegasus auziko ikerketa batzordean. Hurrengo urratsa izango da argitaratutako txostenaren zirriborroari buruz eztabaidatzea. Ondoren, kide guztiek zuzenketak egiteko aukera izango dute, baita testuaren azken formari buruzko behin betiko botoa emateko ere. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220454/gizon-bat-hil-da-zornotzan-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Zornotzan, trenak harrapatuta | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, trenbide pasagunean gertatu da ezbeharra. | Gizon bat hil da Zornotzan, trenak harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, trenbide pasagunean gertatu da ezbeharra. | Lagun bat hil da gaur Zornotzan (Bizkaia), trenak harrapatuta.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako xehetasunen arabera, trenak trenbide pasagunean harrapatu du gizonezkoa, eta hil egin da.
Antzeko heriotza bat izan zen urriaren 12an Anoetan (Gipuzkoa), Renferen geltokian. 18 urteko gazte bat hil zen ordu hartan, trenbidea zeharkatzen ari zela. Ikerketen lehen zantzuen arabera, ez zen ohartu trena bazetorrela, eta horregatik harrapatu zuen. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220455/zestoako-alkateak-herritarrei-esan-die-egungo-datuekin-ezin-dutela-babestu-piaspeko-egitasmoa-baina-aztertzeko-prest-daude.htm | Gizartea | Zestoako alkateak herritarrei esan die egungo datuekin ezin dutela babestu Piaspeko egitasmoa, baina aztertzeko prest daude | Alkateak herritarrekin ostiralean egindako bileran onartu zuen «kezka handia» eragiten diela haize erroten proiektuak. Ohar bat atera du proiektua aztertzeko «prestasuna» dutela adierazteko. | Zestoako alkateak herritarrei esan die egungo datuekin ezin dutela babestu Piaspeko egitasmoa, baina aztertzeko prest daude. Alkateak herritarrekin ostiralean egindako bileran onartu zuen «kezka handia» eragiten diela haize erroten proiektuak. Ohar bat atera du proiektua aztertzeko «prestasuna» dutela adierazteko. | Azpeitiko Udalaren ostean, Zestoako Udala ere bildu da herritarrekin, Statkraft enpresak Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean eraiki nahi duen Piaspe proiektu eolikoaren inguruko azalenak emateko. Azpeitiko Udalak esan zuenez, ez daude proiektuaren alde «itsu-itsuan», baina nabarmendu zuen klima larrialdiaren aurrean ekiteko garaia dela eta Statkraften proiektuak eredu propio bat lantzeko aukera eman dezakeela, jabetza partekatuaren bidez. Ordea, Zestoako Udalak gogorrago hitz egin du; webgunean berri bat jarri dute batzarrean hitz egin zirenak azaltzeko; hor jartzen duenez, alkateak esan zuen gaur egun eskura dauzkaten «datu urriekin» ezin dutela babestu haize erroten proiektua. Ondoren, ohar bat atera du udalak, eta proiektua aztertzeko «prestasuna» nabarmendu du.
Statkrat enpresa norvegiarrak Azpeitian azaldu zuenez, gehienez 205 metro luze izango diren bost errota jarri asmo dituzte, Azpeitia, Errezil eta Zestoako lurretan. Alabaina, erroten piezak Zestoatik garraiatuko lituzkete, Akoako bidetik gora. Horrek udal gobernuari «kezka handia» eragiten diola adierazi du Mikel Arregi alkateak. Izan ere, izango du ondoriorik herrian, haren hitzetan: «Proiektu honek sortuko lukeen ingurumen inpaktua, inpaktu bisuala eta bertako bizilagunekiko eragina handia izango da».
Dena den, momentuan babesten ez badute ere, aztertzeko prest agertu da Arregi. Izan ere, azaldu duenez, proiektuan badaude «energiaren jabetzaren inguruko berritasunak», eta, halaber, trantsizio energetikoa egiteko beharra ikusten dute; horretarako, iruditzen zaie intentsitate handiko ekipamenduak ere beharko dituztela. Ordea, uste dute aztertu beharra dagoela intentsitate handiko ekipamendu horiek nolakoak eta zenbat izan behar duten, eta, horretarako, ezinbestekotzat daukate «estrategia orokor bat» sortzea Euskal Herrian eta Zestoan bertan: «Planifikazio orokorrik ez dago, eta hori ezertan hasi aurretik egin beharreko kontua da. Estrategia integralik gabe, haize errotak besterik gabe jartzea ez da soluzioa. Egia da hemen dugun energia berriztagarri bideragarri eta eraginkorrena haizea dela, baina aerosorgailuak jarrita bakarrik ez goaz inora: bestelako etxeko lanak ere egin behar dira. Ez dakigu zenbat parke eoliko eraikitzea den beharrezkoa, justua eta jasangarria» |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220456/imanol-larzabal-oroitzeko-ekintzak-egingo-dituzte-ostiralean-eta-larunbatean.htm | Kultura | Imanol Larzabal oroitzeko ekintzak egingo dituzte ostiralean eta larunbatean | Imanolen jaiotzaren 75. urteurrena da aurten, eta omenaldia egingo diote: besteak beste, haren inguruko dokumental bat aurrestreinatu eta kontzertu bat eskainiko dute. | Imanol Larzabal oroitzeko ekintzak egingo dituzte ostiralean eta larunbatean. Imanolen jaiotzaren 75. urteurrena da aurten, eta omenaldia egingo diote: besteak beste, haren inguruko dokumental bat aurrestreinatu eta kontzertu bat eskainiko dute. | Etzi beteko dira 75 urte Imanol Larzabal abeslaria jaio zela —2004ko ekainaren 25ean hil zen—, eta, urteurrenaren karietara, hura oroitzeko omenaldia egingo dute ostiralean eta larunbatean: besteak beste, abeslariaren inguruko dokumental bat proiektatuko dute etzi, On Time ekoiztetxeak sortu berri duena, eta kontzertu berezi bat ere egingo dute larunbatean. Bederatzi artistak hartuko dute parte: Amaia Zubiriak, Olatz Salvadorrek, Maria Amolategik, Olatz Pratek, Joxan Goikoetxeak, Txema Garcesek, Iosune Marinek, Telmo Trenorrek eta Beñat Mujikak. Imanolen kantuen bertsioak egingo dituzte. Bi ekintzak Donostiako Lugaritz kultur etxeko Imanol Larzabal aretoan izango dira.
Kontzerturako sarrerak salgai daude Viktoria Eugenia antzokian, Antzoki Zaharrean eta Lugaritz kultur etxean, baita Donostia Kulturaren webgunean ere. Dokumentalaren emanaldia, berriz, doakoa izango da —gonbidapenak eskuragai daude, toki beretan—. Larunbatean kantu jira eta herri bazkaria ere egingo dituzte. Imanolen Lagunak kolektiboak antolatu du haren oroimenezko ekitaldia, Donostia Kultura bidelagun. Bestalde, Elkar argitaletxeak Imanol. Kantatzen du kantuz disko-liburua aurkeztuko du etzi; Imanolen ondarearen antologia biltzen du lanak.
Ez da lehen aldia Imanolen inguruko dokumental bat egiten dutena. Kasu honetan, hemeretzi pertsonaren lekukotzak bildu dituzte, eta bederatzi musikarirekin bertsioak sortu. Imanol: azken kontzertua izenburupean aurrestreinatuko dute. 70 minutu irauten du dokumentalak, eta sortzaile eta abeslariaren ibilbidearen errepasoa egiten du, «batez ere haren kultur ekarpenari garrantzia emanez». Lekukotzen artean, bat ekarri du gogora Joxan Goikoetxea musikariak, Xabier Amurizarena hain zuzen: «Hark esaten du: ‘Ez gara futurologoak, baina hemendik 40 edo 50 urtera zer geratuko den galdetzen badiogu geure buruari, nik ziur daukat: Imanolen ahotsa eta Imanolen kantuak'. Nireak egiten ditut hitz horiek».
Goikoetxearen arabera, garrantzitsua da perspektiba edo distantzia batetik neurtzea zein den Imanolek utzitako legatua, eta uste du, denboraren galbahea pasatuta, haren errepertorioko kantu «asko eta asko» geratu direla. «Bisio horrek ematen duen emaitza izan daiteke dokumentala». Aipatu duenez, hiru belaunalditako jendea agertzen da. Transmisioari ere garrantzia eman dio, eta poesia musikatzeko orduan Imanolek zuen abilezia goraipatu du. Baita lanerako zuen grina ere.
Iñigo Kintana aritu da dokumentala editatu eta muntatzeko lanetan, eta adierazi du Imanolen bizitza «bidaia» bat izan zela. «Horrela osatu eta tratatu dugu dokumentala». Hainbat kokaleku ageri dira. Piezarekin jendea hunkitu egingo dela iritzi dio.
Memoriaren alde
Imanol hil zen urtean eratu zuten Imanolen Lagunak elkartea, 2004an, helburu «argi» batekin: haren memoria aldarrikatzea eta egindako lana merezitako tokian jartzea. Maite Berzosa kolektiboko kideak esan duenez, «ahanzturaren kontrako jardunari» ekin zioten: «75 urte beteko zituen aurten, eta iruditu zitzaigun une egokia zela berriro halako omenalditxo bat egiteko». Haren auzoa, Antigua, eta aretoa aukeratu dituzte horretarako: «Haren kantuek aberastu egin gintuzten, eta hori da zabaldu nahi duguna».
Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotzia ere aurkezpenean izan zen atzo, eta adierazi zuen Donostia hiri «emankorra» dela sortzaileen aldetik: «Imanolek ere utzi zigun bere legatu propioa: musikala, intelektuala eta etikoa». 1969an grabatu zuen Imanolek bere lehen disko txikia, magnetofoi batekin, Antiguako parrokiako sotoan: Michel Etxegaray ezizenaz atera zuen, frankismo garaian. Diktadura betean, 1971n Ipar Euskal Herrira erbesteratu zen, eta Ziburun jarri zen bizitzen. Parisera ere joan zen sarri.
Bere ibilbidean, hainbat musika mota jorratu zituen: kantagintza, jazza, rocka, musika tradizionala... Harenak dira disko hauek, besteak beste: Herriak ez du barkatuko (1974), Lau haizetara (1977), Sentimentuen hauspoz (1979), Muga beroetan (1989) eta Versos encendidos (2003).
ETAko militantea izan zen 1976ra arte. 1986an, Dolores Gonzalez Katarain Yoyes ETAko buruzagi ohiaren hilketa zela-eta Ordizian kantatu zuen, eta, harrezkeroztik, haren kantaldi kopurua murriztu egin zen. Kantariari babesa eta elkartasuna azaltzeko, Beldurraren kontra kontzertua egin zen Belodromoan, eta Imanolen adiskideek eta Espainiako hainbat kantarik parte hartu zuten. Kontzertuaren antolakuntzak polemika bizia piztu zuen euskal kulturgileen artean. Euskal Herritik Alacantera (Herrialde Katalanak) joan zen bizitzera, eta Orihuelan hil zen. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220457/ghk-k-gezurtatu-egin-du-zubietako-erraustegiko-ura-monpaseko-hustubidetik-desbideratuko-dutela.htm | Gizartea | GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiko ura Monpaseko hustubidetik desbideratuko dutela | GHKren esanetan, «prebentziorako eta segurtasunerako» sistema bat baino ez dute eraiki nahi | GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiko ura Monpaseko hustubidetik desbideratuko dutela. GHKren esanetan, «prebentziorako eta segurtasunerako» sistema bat baino ez dute eraiki nahi | Joan den astean GuraSOS taldeak jakinarazi zuenez, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena eskatu dio Uraren Euskal Agentziari Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. GuraSOSek GHKren asmoak salatu zituen, eta esan zuen ponpaketa sistema hori eraikitzeko 369.087, 50 euroko aurrekontua izango duela, eta bi hilabeteko epean egitea espero dela. Plataformak azaldu zuen ponpatutako ur hori Monpaseko hustubidetik irtengo litzakeela, Donostiako Zurriolako hondartzaren ingurura. GHK-k ohar bidez erantzun du, eta esan du Monpaseko hustubidera ura desbideratzeari buruz argitaratutako albistea «faltsua» dela.
Gertatutakoaren beste bertsio bat eman du GHK-k. Haren esanetan, baimena eskatu du instalazioaren azpitik doan sakoneko drainaren irteeran segurtasun sistema bat jartzeko. Azaldu duenez, sistema horretan ponpaketa bat jarriko da, «etorkizunean beharrezkoa izanez gero plantaren azpian biltzen den lurpeko ur emari txikia Añarbeko ur beltzen sarera eramateko».
Kontsortzioaren arabera, «prebentzio eta segurtasun jarduera hutsa» da, eta gaur egun ez da beharrezkoa. Eta helburua da, haien hitzetan, instalazioen segurtasuna are gehiago areagotzea. Gainera, ziurtatu dute informazio guztia Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko Batzarretan jakinarazi dutela. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220458/castroko-hilketaren-egileak-esan-du-ez-ziola-burezurrik-eman-bizilagunari.htm | Gizartea | Castroko hilketaren egileak esan du ez ziola burezurrik eman bizilagunari | Carmen Merinoren aurkako epaiketa hasi da Santanderren. Haren bikotekide Jesus Mari Baranda bizkaitarra hil izana egozten diote. | Castroko hilketaren egileak esan du ez ziola burezurrik eman bizilagunari. Carmen Merinoren aurkako epaiketa hasi da Santanderren. Haren bikotekide Jesus Mari Baranda bizkaitarra hil izana egozten diote. | Hasi da Santanderren Carmen Merinoren aurkako epaiketa. Fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra eskatu du harentzat, ustez Jesus Mari Baranda bizkaitarra hil eta burua mozteagatik. Haren bikotekidea zen Baranda, 67 urtekoa. Lehen saioan, ordea, hori egin izana ukatu zuen Merinok.
Akusatuak esan du ez ziola garezurra barruan zuen kutxarik eman bere bizilagun bati, eta Interneten ez zuela bilaketa susmagarririk egin. Ikerketak agerian utzi zuen, besteak beste, «gorpu batek zenbat denbora behar du desegiteko» eta halako bilaketak egin zituela Merinok, baita motozerra bat erabiltzeko argibideen inguruko bilaketak ere. Motozerra Barandak erosi zuela azaldu du, «altzari batzuk egiteko».
Kutxari dagokionez, adierazi zuen jostailu sexualez betetako nezeser bat utzi ziola bizilagunari. Epaiketan adierazi du nezeser hori bere senarrarentzako opari bat zela, etxera itzultzen zenerako. Lagunari zergatik utzi zion galdetuta, esan du lotsa ematen ziola Poliziak bere etxea erregistratu eta hori topatzeak.
Merinok gaur amaitu du bere deklarazioa, eta, jarraian, hainbat lekukok hitz egin dute. Azaldu dute txarra zela Merinoren eta Barandaren arteko harremana.
Ikerketaren arabera, diru kontuengatik hil zuen Merinok Baranda: hildakoak sei hilabete lehenago aldatu zuen testamentua. Merinok, ordea, esan du ez zuela bere bikotekidearen diruaren dependentziarik.
Hilabeteak desagertuta
2019ko otsailean desagertu zen Baranda. Hurrengo hilabeteetan Baranda zenaren plantak egiten zituen Merinok, haren lagunei eta senideei mezuak erantzunez eta bidaliz. Hainbat hilabeteren ostean, ordea, salaketa ipini zuten gizonaren ingurukoek.
Merinoren kutxa jaso zuen bizilagunak, berriz, 2019ko irailean erabaki zuen hura zabaltzea, usain txarra zuela eta. Garezurra topatu zuen barruan, plastikozko poltsa batean eta egunkari orri batean bilduta. Gorpua ez dute topatu oraindik. 64 urte ditu Merinok, eta, izatez, Sevillakoa (Espainia) da. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220459/presoen-esklabotzaz-bozkatuko-dute-aebetako-bost-estatutan.htm | Mundua | Presoen esklabotzaz bozkatuko dute AEBetako bost estatutan | Alabaman, Louisianan, Oregonen, Tennesseen eta Vermonten epaituak eta zigortuak izan diren presoei eginarazten dizkieten lanei buruz galdetuko diete herritarrei. | Presoen esklabotzaz bozkatuko dute AEBetako bost estatutan. Alabaman, Louisianan, Oregonen, Tennesseen eta Vermonten epaituak eta zigortuak izan diren presoei eginarazten dizkieten lanei buruz galdetuko diete herritarrei. | Kongresurako eta Senaturako hauteskundeak ez dira izango gaur AEBetan egingo dituzten bozketa bakarrak. Ekitaldi hori baliatuta, galdeketak egingo dira zenbait estatutan. Horietako bostetan esklabotzari buruz galdetuko dute. Izatez, 1863an utzi zuten bertan behera esklabotza AEBetan. Oraindik badirau, ordea, espetxeetan. Estatu gehienetan, epaituak eta zigortuak izan diren presoak lana egitera behartuta daude. Alabaman, Louisianan, Oregonen, Tennesseen eta Vermonten lan horiei buruz galdetuko diete herritarrei.
BBCren arabera, AEBetan 800.000 presok egiten dute lan zentimo batzuen truke edo, zazpi estatutan, ezer kobratu gabe. Preso horietatik %80 beltzak dira, Innocence Project elkarteak salatu duenez. Hainbat ikerlarik argudiatu dute Afrikatik esklabo eraman zituzten pertsonen zapalkuntzan duela jatorria espetxeetako lan sistema horrek: esklabotza kendu zutenean, hainbat estatuk beltzen kontrako jazarpena bermatzeko legeak onartu zituzten, eta, besteak beste, presoak lan egitera behartu zituzten.
157 urte pasatu diren arren, afrikar horien ondorengo diren hainbat preso kotoia biltzera edo bestelako lanak egitera behartzen dituzte, soldatarik jaso gabe, espetxe zigorra betetzen duten bitartean. Curtis Ray Davis II.a preso izandakoak 25 urte pasatu zituen espetxean, Louisianako estatu espetxean. «25 urtez egin nuen lan nire borondatearen kontra arma baten mehatxupean, eta, atera nintzenean, 124 dolarrekin atera nintzen», dio. Orduko hogei dolar zentimo ordaindu zizkioten, harik eta 2019an, indultu bati esker, espetxetik atera zen arte. Preso ohi horrek dio, gainera, herritarrak atxilotzeko arrazoi direla kartzelan derrigorrez egin beharreko lanak.
Denetariko lanak
BBCren arabera, presoek egiten dituzten lanen artean daude espetxearen garbiketa, liburutegiko eta bestelako lanak, eta kanpoko enpresentzakoak: betaurrekoak, matrikulak eta esertzeko bankuak egitea, haragia eta esnea prozesatzea, udan suteak itzaltzea, gobernuko eta enpresa handietako telefono arreta zerbitzuan deiak hartzea, eta hondamendi naturaletako eta kale istiluetako larrialdi planetan parte hartzea. Lan horiek azpikontraten bitartez egiten dituztenez, ez da erraza izaten jakitea zer enpresarentzat ari diren, baina Utahn, esate baterako, Apple, Pepsi-co, American Express, FedEx eta beste etxe batzuentzat aritu izan dira lanean presoak, behartuta.
Espetxeetako esklabotza bertan behera utziz gero, lanbide arteko gutxieneko soldata ordaindu beharko liekete presoei. Lan horiengatik ordaindu beharko liratekeen soldatek estatuei ekarriko lieketen gastua darabilte argudio gisa gaur egungo legeak mantentzearen aldekoek. Gainera, «gizarteratzeko» ere balio duela diote, eta egoki portatzen laguntzen diela.
Presoen esklabotzari buruz bozkatuko duten bost estatu horietan egoera aldatzen bada, epaileek zehaztu beharko dute zer eskubide dituzten presoen hortik aurrera, baina aldaketa ez da berehalakoa izango. Aurretik lege horiek bertan behera utzi dituzten estatuetan, presoek estatuaren kontra jo dute: kasu batzuetan, epaileek atzera bota dituzte presoen eskaerak, baina, beste batzuetan, asteko 20 eta 30 dolar ordaintzen hasi dira, The New York Times-en arabera. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220460/euskaraldian-masiboki-parte-hartzera-deitu-dute-antolatzaileek.htm | Gizartea | Euskaraldian «masiboki» parte hartzera deitu dute antolatzaileek | Izen ematea «martxa onean» doala jakinarazi dute, baina ariketa soziala are gehiago hedatzeko baliatu nahi dituzte azken egunak. Txapak janzteko eskatu dute, ikusgaitasuna eta kolektibotasuna lagungarriak direla argudiatuta. | Euskaraldian «masiboki» parte hartzera deitu dute antolatzaileek. Izen ematea «martxa onean» doala jakinarazi dute, baina ariketa soziala are gehiago hedatzeko baliatu nahi dituzte azken egunak. Txapak janzteko eskatu dute, ikusgaitasuna eta kolektibotasuna lagungarriak direla argudiatuta. | Izen ematearen azken txanpan eta hamar egunen faltan, Euskaraldian parte hartzeko deia berritu diete antolatzaileek herritarrei. Agerraldia egin dute Donostiako San Telmo museoan, eta eskatu dute ariketa are «masiboagoa» izan dadin baliatzeko azken egun hauek. Izan ere, azken olatua «erabakigarria» izango dela esan du Goiatz Urkijo Euskaraldiaren koordinatzaileak, eta aurreratu «martxa onean» doala izen ematea.
Hizkuntza ohituretan eragin nahi du Euskaraldiak, eta, horretan «zailtasunak» daudela aitortu du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak. Alta, hizkuntza gaitasunaren aldetik datuak «onak» direla nabarmendu du, Eustatek euskararen ezagutzaz eta etxeko erabileraz iragan astean emandako datuetan oinarrituta: «Lehen hizkuntza euskara ez duten gazteek transmisioaren aldeko hautua egin dute. Transmititzen ari dira euskara, eta, orain, guztion artean lortu behar duguna da etxean euskara jasotzen ari den belaunaldi horrek, inoizko handiena denak, esparru gehiago edukitzea euskaraz egin ahal izateko». Euskaraldia, bide horretan, «entrenamendurik onena» dela esan du, modua ematen duelako ariketa masiboki, eroso eta era kolektiboan egiteko.
Ariketa ikusgarri egitearen garrantzia azpimarratu du, bestalde, eta txapa jartzearen garrantzian zentratu da Mikel Arregi Euskarabideko zuzendaria. Adierazi du txapa janzteak «babesa» ematen diela parte hartzaileei: «Ikusgarri egiten gaitu ariketa egiten ari garenok; hizkuntza portaerak aldatzeko lagungarriak dira, eta estres linguistikoa murrizten dute. Ikerketek, gutxienez, horixe adierazi digute. Herri guztietara txapak banatzen hasiak direla zehaztu du, eta herri bakoitzeko batzordeak zehaztutako banaketa puntuan jaso ahalko dela».
Eraginkortasuna, zehaztasunean
Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak erantsi du txapa janzteak «bizipenen bat» ematen diela parte hartzaile guztiei. Hain justu, lorpenetan jarri nahi dute arreta aurten, norbanakoek nahiz entitateek euren buruari ezarritako erronketan. «Euskaraldia ez da euskararen aldeko kanpaina bat", gogorarazi du Amonarrizek: «Hizkuntza ohituretan aldaketak egiteko egitasmoa, ariketa soziala da».
Amonarrizek gaineratu du herritarren bizipen horiekin konektatzea dela Euskaraldiaren indargune nagusia, eta parte hartzaileei eskatu die ahalik eta zehatzenak izateko egin nahi duten ohitura aldaketari dagokionez: «Zenbat eta zehatzago pentsatu non egin nahi dugun urrats hori, orduan eta eraginkorragoa izango da Euskaraldia, bai maila pertsonalean eta baita ariguneetan ere». Halaber, erronka horietatik eratorritako esperientziak sareetan jartzeko eskatu die herritarrei, #HitzezEkiteko traola erabilita eta Euskaraldiaren Twitter kontua aipatuta.
Ariketa hori bera egin dute Joseba Usabiaga aktoreak, Maialen Chourraut piraguistak, Xabier Saldias abeslariak eta Zilia Heredia Ipar Euskal Herriko Euskaraldiaren koordinatzaileak. Lehen hiruek euren buruari jarritako erronkak aurkeztu dituzte, eta Herediak, berriz, ariketa sozialak Ipar Euskal Herrian dituen helburuak azaldu ditu: «Iparraldean errealitate linguistiko bat badugu, eta zaila da egunerokoa euskaraz eraikitzea. Euskaraldiak aukera politika eskaintzen digu, behintzat, lehen hitzak euskaraz errateko, eta euskaraz ulertzen duten guztiekin euskaraz aritzeko». |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220461/baldintzapean-aske-utzi-dute-egoitz-coto-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske utzi dute Egoitz Coto euskal presoa | Hogei urte egin ditu preso, eta azaroaren 16an beteko du zigorra osorik | Baldintzapean aske utzi dute Egoitz Coto euskal presoa. Hogei urte egin ditu preso, eta azaroaren 16an beteko du zigorra osorik | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Egoitz Coto euskal presoari baldintzapeko askatasuna eman diote. Barakaldarra (Bizkaia) gaur utzi dute aske, hogei urteko espetxealdiaren ostean.
Dueson (Espainia, 170 kilometrora) preso zegoela jaso zuen Cotok hirugarren gradura aldatzearen aldeko proposamena, Kantabriako espetxeko tratamendu batzordearen partetik, baina Espainiako Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak uko egin zion hura onartzeari, eta iazko uztailean ebatzi zuen Coto Basaurira (Bizkaia) bigarren graduan lekualdatzea. Azkenean, iazko abuztuan Euskal Herriratu zuten, eta aurtengo otsailean eskuratu zuen hirugarren gradua. Ordutik, etxean egon da preso. Azaroaren 16an beteko du zigorra osorik. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220462/bizkaiko-metalgintza-beste-greba-baterako-bidean.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintza, beste greba baterako bidean | FVEMek bere eskaintzan eginiko hobekuntzak ez dira nahikoa izan lan hitzarmenaren korapiloa askatzeko. Langileen ordezkariek ez dute indargabetu azaroaren 28ko asterako greba deialdia | Bizkaiko metalgintza, beste greba baterako bidean. FVEMek bere eskaintzan eginiko hobekuntzak ez dira nahikoa izan lan hitzarmenaren korapiloa askatzeko. Langileen ordezkariek ez dute indargabetu azaroaren 28ko asterako greba deialdia | Bizkaiko metalgintza greba dinamika berri baterako bidean da. Sindikatuetako ordezkariek eta FVEM patronalak lan hitzarmena berritzeko negoziazioaren hamabosgarren bilera egin dute gaur, eta ez da akordiorik izan. Patronalak soldata eguneraketari dagozkion bi aldaketa egin ditu: 2025eko soldata igoera %1etik %2ra handitu du, eta 2026an egiteko prest dagoen soldaten berrikuspenaren muga %3ra igo du. Doikuntza horiek tauletan egingo lirateke, ez soldatetan.
Eskaintza horiek ez dituzte gogobete sindikatuak, eta, oraingoz, indarrean dago azaroaren 28tik abenduaren 2ra arteko greba deialdia. Bi aldeak hilaren 15ean bilduko dira berriz.
Iragan asteko grebaren ondoren, ikusmin handia sortu du gaurko bilerak. FVEMen erreakzioa zein izango zen ikusteko zegoen, eta negoziazioan aurrerapauso bat egon zitekeela espero zen. Bilera, baina, ez da ordubetera iritsi.
CCOOk, LABek eta UGTk (ordezkaritzaren %59,5 dute) bihar egingo dute beren analisia, baina hedabideetara bidalitako ohar batean zehaztu dute ez direla lortu «espero zituzten emaitzak».
ELA (ordezkaritzaren %40,5), berriz, argigarriagoa izan da: «Patronalak apenas aurkeztu duen negoziazioa desblokeatzeko hobekuntzarik». ELAk berretsi zuen ez duela baztertzen greba mugagabea deitzea.
FVEM: beste itunetatik oso gertu
FVEMek bileraren bestelako analisia egin du. Patronalak azaldu du eskaintza berriarekin %16rainoko soldata igoerak eskaini dituela —2022an, %6,5; 2023an, %2,5; 2024an, %2; 2025ean, %2; eta beste %3 2026an, baldin eta urte horietako KPIa %13tik gorakoa balitz—, eta «beste herrialde batzuetan sindikatuen gehiengoarekin onartu diren eskaintzetatik oso gertu» dagoela.
Patronalaren arabera, edozein mugimendu egin ahal izateko, sindikatuek bere eskaera batzuk kentzera behartzen dute FVEM, eta hori «xantaia» da, «enpresetako hauteskunde kanpainetara begira eginikoa».
Lan hitzarmena negoziatzeko garaian, soldatak izan ohi dira gatazka handiena, baina kasu honetan pisu handiko beste auzi batzuk daude. Sindikatuek, esaterako, aldi baterako lan enpresen erabilera murriztu nahi dute, eta subrogazio eskubidea azpikontrata askotara zabaldu. Enpresariek, berriz, uste dute baldintza horiek murriztu egiten dutela beren erabaki ahalmena. Bizkaiko metalgintza itunak 52.000 langileri eragiten die, eta Euskal Herrian gehien zabalduta dagoena da. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220463/urkulluk-madrili-eskatu-dio-jarrera-hartzeko-barrionuevok-esandakoaz.htm | Gizartea | Urkulluk Madrili eskatu dio jarrera hartzeko Barrionuevok esandakoaz | Jaurlaritza prest agertu da ministro ohiaren hitzen harira ireki daitezkeen auzibideak babesteko. | Urkulluk Madrili eskatu dio jarrera hartzeko Barrionuevok esandakoaz. Jaurlaritza prest agertu da ministro ohiaren hitzen harira ireki daitezkeen auzibideak babesteko. | Erreakzio soka eragiten jarraitzen du Jose Barrionuevok, Espainiako Gobernuko Barne ministro ohiak, GALen ekintzak justifikatu izanak. Gaur, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu Madrilera zuzendu da: Espainiako Gobernuari, eta hura gobernatu izan duten alderdiei —UCDri, Alianza Popularri, PSOEri eta PPri— nahiz Felipe Gonzalez eta Mariano Rajoy presidente ohiei esan die uste duela komenigarria dela gaiaren inguruko jarrera hartze publiko bat egitea.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak eman du lehendakariaren jarreraren berri, gobernu kontseilua amaitu ostean egindako prentsaurrekoan. Bertan azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzak arbuiatu egiten du GALen ekintzez Barrionuevok egindako «justifikazio esplizitua». «Ona litzateke estatuaren botereen aldetik aurrera egitea biktima hauen eta beraien eskubideen errekonozimenduan», erantsi du.
Gainera, arlo judizialean egon daitezkeen ekinbide oro babesteko prest agertu da Zupiria, betiere, helburua «eragindako minaren injustiziaren errekonozimendua eta indarkeria terroristaren ondorioz izandako giza eskubideen urraketen egiaren ezagutza» bada.
Halaber, Urkulluren hitzak ez ezik, Idoia Mendia lehendakariordearenak ere eraman ditu Zupiriak prentsaurrekora. Zupiriaren hitzetan, Mendiak adierazi du PSE-EEk «posizio argia eta irmoa» duela ministro ohiak esandakoaren aurka.
Egia aitortzeko eskea
EH Bilduren bozeramaile Bakartxo Ruizek ere erantzun diete Barrionuevoren esanei. Esan du hitz batzuk «arbuiatzeaz» harago joanda, Barrionuevoren hitzen atzean dagoena dela «benetan larria»; izan ere, uste du adierazten dutela «zein merke» estatuari indarkeria erabiltzea: «Halako hoztasunez aitortzea estatuak berak muntatutako indarkeria izan dela eta erabaki politikoak egon zirela horren atzean... Uste dut horrek aurrera begira ere eskatzen duela bestelako hausnarketarik» Eta, ildo horretatik, egia aitortzeko eskatu du: «Uste dut estatuak berak momenturen batean aitortu beharko duela egia zein izan den, aitortu beharko duela gertatutakoa eta aitortu beharko duela eragindako mina eta sufrimendua». |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220464/negoziazioak-blokeatzea-egotzi-diote-ibermaticako-zuzendaritzari.htm | Ekonomia | Negoziazioak «blokeatzea» egotzi diote Ibermaticako zuzendaritzari | Bigarren greba eguna egin dute gaur informatika enpresa horretan, eta ostegunean dute hirugarrena. | Negoziazioak «blokeatzea» egotzi diote Ibermaticako zuzendaritzari. Bigarren greba eguna egin dute gaur informatika enpresa horretan, eta ostegunean dute hirugarrena. | Ibermatican bigarren greba eguna egin dute gaur, eta etzi ere egingo dituzte lanuzteak, biharko bileran zuzendaritzak bere jarrera zeharo aldatzen ez badu.
Astelehenean bildu ziren azkenekoz, eta, sindikatuek berretsi dutenez, bilera batetik bestera «are eskaintza okerragoak» aurkezten ari da. Hau da azkeneko proposamena: aurten, %3ko ordainsari bat ematea urtean 27.000 euro baino gutxiagoko soldatetan, eta %1ekoa besteetan; eta 2023. urterako, soldatak %4 eta %3,2 igotzea, hurrenez hurren. 2024 eta 2025ekoak, berriz, hurrengo urteko irailean negoziatu beharko lituzkete, enpresaren jabe berriarekin.
Sindikatuen arabera, «onartezina» da eskaintza, eta salatu dute zuzendaritzak ez duela hori hobetzeko asmorik eta negoziazioak amaitutzat emateko «mehatxua» egin diela.
Euskal Herritik kanpo
Informazioen teknologietako euskal enpresarik handiena da Ibermatica, eta urte hasieratik ari dira negoziatzen lan hitzarmen berria, baina gertakari batek elkarrizketak baldintzatu ditu: ekainean, Sevillako (Espainia) Ayesa taldeak konpainia erosteko akordioa erdietsi zuen oraingo jabeekin: Madrilgo Pro A Capital arrisku kapitaleko funtsarekin (%55), ONCErekin (%14) eta Kutxabankekin (%11). «Ibermaticaren zuzendaritzaren arabera, gure egoera ez zen ezer aldatuko salmentarekin. Baina orain Ayesak duen kontsultoria hitzarmenera pasatuko garen mehatxua egin digu», salatu dute sindikatuek gaur, ONCEren Bilboko erakinaren aurrean eginiko elkarretaratzean.
Ibematicak Donostian du egoitza, eta bulegoak ditu Zamudion eta Gasteizen. Guztira 1.800 langile ditu Euskal Herrian, baina gehiago ditu kanpoan —4.000 inguru guztira—. Zentro guztiak ordezkatzen dituen batzorde bat ari da zuzendaritzarekin negoziatzen, eta hor CCOO eta UGT sindikatuek dute gehiengoa.
Aurreko astean, proposamen hau igorri zioten zuzendaritzari: aurten, %3ko soldata igoera 27.000 euro baino gutxiagoko soldatetan eta %,2,3ekoa besteetan; 2023rako, %4ko eta %3,2ko igoerak, hurrenez hurren. Eta 2024 eta 2025erako, %4ko igoera lantalde osoarentzat. ELAren iritzian, ez da nahikoa; KPIak izan beharko luke marra gorria. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220465/siemens-gamesak-aurreratu-du-langile-gehiago-kaleratzea-aztertuko-duela.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak aurreratu du langile gehiago kaleratzea aztertuko duela | Iragarri du litekeena dela erosteko eskaintza publikoan «beste doikuntza bat» egitea. Langileak «gogaituta» daude mehatxuekin, eta mobilizatzeko prest. | Siemens Gamesak aurreratu du langile gehiago kaleratzea aztertuko duela. Iragarri du litekeena dela erosteko eskaintza publikoan «beste doikuntza bat» egitea. Langileak «gogaituta» daude mehatxuekin, eta mobilizatzeko prest. | Kolpe baten ondotik, beste kolpe bat. Siemens Gamesaren akzioak erosteko eskaintza publikoaren barruan, Siemens Energy Group taldeak iragarri du kaleratze gehiago egitea aztertuko duela: «Siemens Gamesaren negozio ataletako lanpostuen inguruan, langilerian beste doikuntza bat egiteko aukera aztertuko da». Gaineratu duenez, irailaren 29an iragarritako 2.900 kaleratzeei gehituko litzaizkioke beste horiek.
Oraingoz hipotesi gisa planteatzen bada ere, asmoa adierazte hutsa esanguratsua dela iruditzen zaie sindikatuei, eta nekea eta haserrea azaldu dituzte. Langileak mobilizatzeko prest direla aurreratu dute.
2018. urteaz geroztik, enplegua murrizteko hainbat plan aurkeztu ditu Siemens Gamesak. Azkena, irailaren 29an: 2.900 langile gutxiago. Horietatik 350 Zamudioko egoitza nagusian (Bizkaia), Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan (Eguesibar, Nafarroa) eta Madrilen izango dira, baina oraindik ez da zehaztua bakoitzean zenbat kaleratze izanen diren.
Geroztik egin diren hiru bileretan, sindikatuek enpleguari eusteko eta etorkizuna bermatzeko industria plan baten beharra azaldu dute, baina konpainiak bilkuratik kanpo ezagutarazi ditu bere asmoak. Batetik, duela bi aste iragarri zuen Euskal Herrian geratzen zaizkion azken bi fabrikak (Asteasukoa eta Mungiakoa) saldu nahi dituela, beste seirekin batera. Bestetik, erosteko eskaintza publikoan aipatu du prest dela langile gehiago kaleratzeko.
Langileen haserrea
Etorkizuna etengabe mehatxatuta ikustearekin «gogaituta», eta ikusita konpainiak muzin egiten diela egonkortasuna lortzeko eskaerei, Zamudioko eta Sarrigurengo langileak mobilizatzeko prest dira, ELAko Puy Remirezek esan duenez. Datorren astean xehetasun gehiago emango dituztela gaineratu du.
CCOOko Clara Fernandezek onartu du langileen artean haserrea orokorra dela, baina zehaztu du mobilizazioen aukera ez dagoela definituta oraindik. CCOOk uste du «lantoki guztietan» egin beharko litzatekeela.
Akzioa, 18 euroren truke
Siemensek Gamesa bereganatu zuen unetik beretik, 2017an, enpresa likidatzen ari dela ikusten dute langileek. Egun, Siemens Energy taldeak konpainiaren akzioen %67,07 ditu, eta gainerako 224,3 milioi akzioak erosteko eskaintza egin du, titulu bakoitzaren truke 18,05 euro eskainita. Xedea da partaidetzaren %75 lortzea gutxienez, baina %100eraino ailegatu nahi du.
Azken helburua da «Siemens Energy taldearen antolamendua hobetzea, egitura sinpleagoa eta zuzendaritza bateratua ezarriz». Siemens Gamesa osorik xurgatuta, taldearen logistika kateak eta ikerketa eta garapena bateratu, administrazio kostuak murriztu eta proiektuen adjudikazioa hobetuko dela uste du taldeak, eta, sinergia horiekin, 300 milioi euro aurreztea espero du. Gainera, «400 eta 600 milioi euro arteko salmentak» egitea espero du.
PwC aholkularitza etxeak konpainiaren egungo egoera ekonomikoa aztertu du, eta 2027ra bitarteko proiekzioari buruzko hiru agertoki marraztu ditu. Horiek kontuan hartuta, 18,05 euro eskaini ditu akzioko. Horrek esan nahi du 4.000 milioi euroko inbertsioa egingo duela falta zaion partaidetza (%33) lortzeko.
Akziodunak ez daude behartuta saltzera, baina, akzioak erosteko asmoa iragarri aurreko eguneko kotizazioarekin alderatuta, %27ko gainbalioa irabaz dezakete. CNMVk Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak oniritzia eman dio eskaintzari, eta akziodunek 36 egun dituzte erantzuteko. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220466/hiru-zauritu-iruneko-ezpala-tabernan-izandako-eraso-batean.htm | Kirola | Hiru zauritu Iruñeko Ezpala tabernan izandako eraso batean | Indar Gorrik eta Osasunak Bartzelonako «ultrei» egotzi diete erasoa, baina, oraingoz, ez dute inor atxilotu. Gaurko auzo batzarra deitu dute Iturramako hainbat bizilagunek. | Hiru zauritu Iruñeko Ezpala tabernan izandako eraso batean. Indar Gorrik eta Osasunak Bartzelonako «ultrei» egotzi diete erasoa, baina, oraingoz, ez dute inor atxilotu. Gaurko auzo batzarra deitu dute Iturramako hainbat bizilagunek. | Aurki zen hastekoa Osasunaren eta Bartzelonaren arteko partida, Sadarren. Zazpiak baino lehen, ordea, Iruñeko Iturrama auzoko Ezpala tabernan hainbat txanodun sartu ziren; han elkartu ohi da Indar Gorri Osasunaren zaleen taldea. Erasotzaileek bengalak jaurti eta kalteak eragin zituzten tabernan, eta hiru zauritu izan ziren. Horietako bi ospitaleratu egin zituzten. Indar Gorrik Bartzelonako «ultrei» leporatu die erasoa.
Lekukoen arabera, alokatutako hiru furgonetatan eta hainbat autotan iritsi ziren Ezpala ingurura, eta gizon andana bat hara zuzendu zen, makilekin eta bateekin armaturik. Iruñeko Udaltzaingoa tabernara joan zen, baita anbulantziak ere, eta sokaz hesitu zuten. Geroago agertu zen Espainiako Polizia. Erasoa ikertzen ari dira, baina oraingoz ez dute inor atxilotu.
Erasoa dela dela, Iturramako hainbat bizilagunek auzo batzarrera deitu dute gaurko. 19:30ean egingo dute, San Joan Bosco plazan, Ezpala tabernaren ondoan.
Osasunak «Bartzelonako ultrek Iruñean egindako istilu bortitzak» gaitzetsi zituen, eta elkartasuna adierazi die kaltetuei. Era berean, kirolean indarkeria, arrazakeria, xenofobia eta intolerantziaren aurka agertu da. Iruñeko Sortuk ere «eraso faxista» gaitzetsi du, eta «elkartasun osoa» adierazi die langile eta herritar zaurituei. Gauza bera egin du Iruñerriko GKSk: «Faxismoaren aurrean antolakuntza komunista hedatu!», idatzi dute. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220467/maider-galardi-f-agirrek-euskarazko-kazetaritza-feminista-aldarrikatu-du.htm | Bizigiro | Maider Galardi F. Agirrek «euskarazko kazetaritza feminista» aldarrikatu du | ‘Berria FM’ podcastari Kazetaritza Digitala eta Narratiba Berriak saria eman diote Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak, Bilbon. Saritu askok Pablo Gonzalez kazetaria askatzeko eskatu dute. | Maider Galardi F. Agirrek «euskarazko kazetaritza feminista» aldarrikatu du. ‘Berria FM’ podcastari Kazetaritza Digitala eta Narratiba Berriak saria eman diote Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak, Bilbon. Saritu askok Pablo Gonzalez kazetaria askatzeko eskatu dute. | «Hau ez litzateke posible izango BERRIAk azken urteetan egin duen norabidetza feministarik gabe, eta bide horretan aitzindariak eta erreferenteak izan direnak gogoan eduki nahi ditut». Hala esan du saria jaso berritan Maider Galardi F. Agirrek gaur, Bilbon, Euskal Kazetaritza Sariak banatzeko ekitaldian. «Kazetaritza feminista egitea kalitatezko kazetaritza egitea da». Berria FM podcastean egindako lanari esker, Kazetaritza Digitala eta Narratiba Berriak kategorian saritu dute Galardi Kazetarien Euskal Elkargoak eta Euskal Kazetarien Elkarteak.
Berria FM euskarazko egunkariak hilean behin sareratzen duen podcast feminista da. Galardik egunkariko lantaldeari eskerrak eman dizkio Bilboko ekitaldian: «Duela hiru urte abiatu genuen bide hau, podcastak gurera iritsi berri zirenean, eta apustua egin genuen formatu berriaren alde, gure baliabide guztiez gain gogo eta indar handia jarrita». Proiektuan bidelagun dituenak aipatu zituen kazetari eta esatariak: «Editore lana egin didan lantaldea, Lara Madinabeitia Berria Telebistako kidea, Bea Egizabal eta Intza Alkain umoregileak, eta Araiz Mesanza ilustratzailea».
Bazterreko ahotsei ere eskerrak eman dizkie Galardik. Eta gogoan izan du Pablo Gonzalez kazetaria. Hain zuzen ere, Gonzalezen hitzak haren emazte Oihana Goirienaren hitzetan entzun dira ekitaldian, Adierazpen Askatasunaren Jose Maria Portell saria Gonzalezi eman baitiote. «Asko eskertzen dut sari hau, baina egiazki ez nuke saria jaso nahiko, ez bainago aurreko sarituen mailan». Gonzalezek Poloniako espetxean idatzitako hitzak irakurri ditu Goirienak. «Bizi garen krisiaren erdian, prentsa eta adierazpen askatasuna defendatzen jarraitzen dut. Eskerrik asko denoi». Otsailaren 28tik dago kazetaria preso Polonian, eta Goirienak gogoratu du zortzi hilabete daramatzala inkomunikaturik. «Kazetarien lana funtsezkoa da gure gizartean, baina haien lana ezin da egon beti susmopean», esan du Goirienak.
Martin Ugalde zena gogoan Beste sari batzuk ere banatu dituzte gaurko ekitaldian. Hala, Martin Ugalde zenari Ohorezko Saria eman diote. Haren seme Unai Ugalde eskertuta mintzatu da. Idazlea, kazetaria, politikaria eta makina bat proiektutan aritutako euskaltzalea izan zen Ugalde, eta Euskaldunon Egunkaria-ren sorreran parte hartu zuen. Irene Larrazak zera esan du: «Guztiok gara Ugalderen lanaren onuradunak». Ugalderen semeak gogorarazi du bere aitaren «proiektu kutuna» Euskaldunon Egunkaria izan zela. «Martinek gaur saria jasoko balu, helduko lioke gaur egungo egoerari, eta lankideak gogoraraziko lituzke. Euskarazko kazetaritzak pauso berriak eman behar ditu, euskarazko kazetaritzak bere izaera propioa baitu».
Euskal Kazetariak saria Luis Rodriguez Aizpeoleak jaso du. «Pozten nau sariaren pluraltasunak. Kazetariek kazetariei emandako saria da. Berriki hil diren Ander Landaburu eta Patxo Unzueta kazetariak gogoratu nahi ditut, baita Ramon Gorriaran ere», adierazi du. «Eskatu nahi dut Pablo Gonzalez ahal den bizkorren etxera itzultzeko».
Juantxu Rodriguez Fotokazetaritza saria Maite Bartolomerentzat izan da. Ibilbide Osoaren saria Florencio Torre Lledo irrati esatariari eman diote —SER irratian eta Radio Euskadin egin du lan urte luzez—. «Pablo Gonzalez etxera bizkor etorri dadila: hemen du zain emaztea», adierazi du Torre Lledok.
EITB ere saritu zuen kazetari elkargoak, «euskal komunikazioaren eta kulturaren alde» egindako 40 urteko lanaren aitortza gisa. Ingurumen kazetaritzako saria Ramon Bustamante irrati esatariak jaso du.
Ekitaldia Xabier Madariagak eta Marta Madrugak aurkeztu dute. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220468/jesus-astigarraga-hil-da-gerediaga-elkartearen-sortzaileetako-bat.htm | Kultura | Jesus Astigarraga hil da, Gerediaga elkartearen sortzaileetako bat | Durangoko Kurutziaga ikastola eta Hitz liburu denda sortzen ere aritu zen. | Jesus Astigarraga hil da, Gerediaga elkartearen sortzaileetako bat. Durangoko Kurutziaga ikastola eta Hitz liburu denda sortzen ere aritu zen. | Gerediaga elkarteak jakinarazi duenez, Jesus Astigarraga hil zen atzo, 90 urte zituela. 1965. urtean, elkartearen sortzaileetako bat izan zen, orain astebete hildako Leopoldo Zugazarekin eta beste 11 lagunekin batera. «Itzalean lan asko» egin zuela nabarmendu dute. Durangoko Udaleko (Bizkaia) bulego teknikoan lan egin zuen, 70 urterekin erretiroa hartu zuen arte.
Gerediaga elkartearen hasierako urteetan «oso baliotsua» izan zen Astigarragak egindako lana; «beti diskrezioz», elkartekoen hitzetan. Gerediagan bakarrik ez, Durangoko Kurutziaga ikastola sortzen ere «ekarpen handia» egin zuen, baita Hitz liburu denda sortzen ere, Zugazarekin batera. |
2022-11-8 | https://www.berria.eus/albisteak/220469/guruzetaren-bolada-ona-baliatu-du-athleticek-garaipena-lortzeko.htm | Kirola | Guruzetaren bolada ona baliatu du Athleticek garaipena lortzeko | Iragan ostiralean Gironan 1-2 galdu ostean, hiru puntu bildu ditu Athleticek Valladoliden aurka, San Mamesen | Guruzetaren bolada ona baliatu du Athleticek garaipena lortzeko. Iragan ostiralean Gironan 1-2 galdu ostean, hiru puntu bildu ditu Athleticek Valladoliden aurka, San Mamesen | Neurketa hotz hasi badu ere, garaipen handia lortu du Athleticek, gaur, Valladoliden aurka. Garaipen horrekin Txapeldunen Ligako postuetan dago Ernesto Valverdek zuzentzen duen taldea. Gorka Guruzetak egin ditu lehen bi golak, eta Dani Vivianek biribildu du gaua. Guruzeta lehen aldiz aritu zen hasieratik Lehen Mailako neurketa batean, eta hemezortzi minutu behar izan ditu gola egiteko. Donostiarra une gozoan dago. Europako ligetatik gol bat sartzeko denbora gutxien behar duen bigarren jokalaria da gaur-gaurkoz: gol bat 36 minuturo.
Lanak izan ditu Athleticek hasierako minutuetan. Valladolidek oso ondo hasi du neurketa, eta hiru aukera izan ditu hamabost minutuan. Sergi Guardiolaren oinetan izan du lehen aukera garbia. Aurrelariak Yeray aurrean zuela jaurti du Unai Simonen atera, eta ezker zutoinaren ondotik kanpora joan da baloia. Hala ere, bost minutu beranduago iritsi da zuri-gorrien gola. Iñaki Williamsen pasea jaso eta gero, Guruzetak errematea egin du ezkerrez. Masipek gola saihestea lortu du aurreneko saiakeran, baina aldaratzea Guruzetak berak bidali du sareetara.
Valladolid oso ausart hasi da San Mamesen. Lehen minutuetan gola gertu izan du, baina oso aurrean ipini du defentsako lerroa, eta Williams anaien abiadura ondo baliatu dute zuri-gorriek hegaletatik min egiteko. Golaz gain, beste zenbait aukera iritsi dira, baina bizkaitarrek ez dute ate aurrean asmatu. Iñaki Williamsek lortu du baloia sareetara bidaltzea; baina jokoz kanpo zegoen errematea egin duenean, eta epaileak baliorik gabe utzi du jokaldia.
Bigarren zatia hasi eta berehala sartu du Guruzetak zuri-gorrien bigarren gola. Vesgak Valladoliden area inguruan lapurtu du baloia, eta Guruzetari eman dio baloia area barruan. Aurrelariak ez du birritan pentsatu, eta jaurtiketa gurutzatu batekin bidali du baloia sareetara. Donostiarra «oso pozik» agertu da neurketaren ostean: «San Mamesen golik sartu gabe nengoen, eta oso berezia izan da», aitortu du.
Valladolidek ez du lortu aurreneko minutuetan erakutsitako jokoa egitea, eta Simonek oso lan gutxi eduki du bigarren zatian. Jose Rojo Pacheta saiatu da aldaketak egin eta neurketaren norabidea aldatzen, baina ez du inondik inora lortu. Oso aurrean egin du presioa, baina horrela hutsune handia utzi du atzean. Athleticek, zaleen aupada aprobetxatu du, eta presiotik irtetea lortu duen bakoitzean arrisku handiarekin iritsi da Masipen ate ingurura. Falta jaurtiketa batean iritsi da Athleticen hirugarren gola. Iker Muniainek egin du erdiraketa, eta Vivianek, buruz, ginga jarri dio erdiraketa eder bati. Beste hainbat aukera izan ditu etxeko taldeak, baina 3-0 amaitu da neurketa San Mamesen.
Gauzak horrela, aste honetan jokatuko diren partiden esperoan, Txapeldunen Ligako postuetan dago Athletic, 24 punturekin. Qatarko Munduko Kopagatik egingo den geldialdira iritsi aurretik, azken neurketa bat jokatu beharko du Valverderen taldeak, Espainiako Kopan. Valentziara egingo dute bidaia zuri-gorriek, igandean Alziraren aurka jokatzeko . |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220489/alderdi-demokrata-espero-baino-hobeto-ari-da-baina-ez-nahikoa-kongresuaren-kontrolari-eusteko.htm | Mundua | Alderdi Demokrata espero baino hobeto ari da, baina ez nahikoa Kongresuaren kontrolari eusteko | Errepublikanoak aurretik doaz Ordezkarien Ganberan, eta demokratak Senatuan, alde txikiz, behin-behineko emaitzen arabera. | Alderdi Demokrata espero baino hobeto ari da, baina ez nahikoa Kongresuaren kontrolari eusteko. Errepublikanoak aurretik doaz Ordezkarien Ganberan, eta demokratak Senatuan, alde txikiz, behin-behineko emaitzen arabera. | Aurtengo agintaldi erdiko hauteskundeek aspaldidaniko garrantzirik handiena dute AEB Ameriketako Estatu Batuetan, herrialdea erabat polarizatuta dagoen honetan, bi errealitate neurtzekotan baitira: batetik, Joe Biden presidentearen eta haren neurrien ospea, eta, bestetik, Donald Trump estatuburu ohiaren eta haren aldekoen indarra. Hori kontuan harturik, bozek balioko dute Bidenen agintaldiaren bigarren zatia zailtzeko eta Trumpen itzuleraren oinarriak finkatzeko, eta, behin-behineko emaitzen arabera, badirudi bi gertakari horiek baieztatu egingo direla, hein batean bada ere.
Hala ere, oraingoz, hauteskunde gaua ez doa errepublikanoek espero bezala, ez baitirudi aurreikusitako garaipen lasai eta handia lortuko dutenik, lehen zantzuen eta analisien arabera. Ordezkarien Ganberan aurretik doaz, eta dena dute aldeko gehiengo osoa lortzeko, nahiz eta ziurtzat zeuzkaten lehietako batzuk ez dituzten irabazi, eta, beraz, aurreikusi baino alde txikiagoa aterako dieten demokratei; Senatuan, berriz, Alderdi Demokrata espero baino hobeto ari da, eta eserlekuen gehiengo osoa biltzea ez zaio ezinezko bilakatu, nahiz eta oraindik goizegi den behin betiko emaitza ziurtatzeko.
Kevin McCarthy errepublikanoen Ordezkarien Ganberako buruzagia ez da mintzatu goi ganberako emaitzez, baina behe ganberakoez esan du «gehiengoan» izango direla, eta «demokratak eta Nancy Pelosi [ganbera horretako presidentea] gutxiengoan» geratuko direla. Alderdi Errepublikanoak gehiengoa lortzen badu, Pelosiren tokia hartzeko hautagai izango dela iragarri du McCarthyk.
Donald Trump AEBetako presidente ohiak sare sozialen bidez zabaldu duen mezuan adierazi du errepublikanoen emaitzak «etsigarriak» izan direla «neurri batean», nahiz eta bere «ikuspuntu pertsonalaren» arabera, arrakasta izan diren.
Herritarrak Ordezkarien Ganberako 435 aulkiak eta Senatuaren herena berritzeko joan dira botoa ematera, eta, bozen aurreko inkesten arabera, ekonomiaren egoera izan dute kezka nagusi; inflazioa batez ere, azken 40 urteetako handiena baita —%8,2—. Hori bai, 2020ko presidentetzarako hauteskundeetako esperientzia kontuan harturik, horietako askok esan dute demokraziaren egoera ere badela beren lehentasunetako bat, AEBetako presidenteak ohartarazi bezala; hortaz, badirudi mezu horrek zenbait boto emaile erakarri dituela.
Hain justu, 345 hautagai Bidenen duela bi urteko garaipena onartzen ez dituzten trumpzaleak dira, eta horietatik 200 baino gehiago erabakiguneetan egongo dira, behin-behineko emaitzen arabera. Horren inguruan bada kezka bat ere: lehia estua izan den edo izaten ari den barrutietan galtzaile errepublikanoek ez dituztela emaitzak onartuko, are gehiago kontuan harturik zenbait estatutan egunak edo asteak beharko dituztela behin betiko datuak emateko.
Batez ere Senatuaren kasua da hori. Arizonan eta Nevadan, esaterako, egunak beharko dituzte —botoen %68 eta %75 zenbat dituzte, hurrenez hurren—, eta itxaropena horietan dute jarria demokratek —batez ere posta bidezko botoekin—, nahiz eta Nevadan duten hautagaia euskal jatorriko Adam Laxalt errepublikanoaren atzetik doan.
Georgiaren kasuan, bigarren itzulian erabakiko dute; bi alderdi nagusietako hautagaietako batek ere ez baitu lortu botoen %50 biltzea, 2020an gertatu bezala. Hortaz, baliteke asteak behar izatea argitzeko nork duen kontrola behe ganberan. Abenduaren 6an egingo dute bigarren bozketa Georgian.
Alaskakoa da Senaturako erabakitzeke dagoen beste ordezkaria, eta soilik botoen %74 zenbatu dituzten arren, argia da errepublikanoen nagusitasuna, alderdi horretako bi hautagairen artean baitago lehia.
Alderdi Demokratan pozik daude behintzat, New Hampshireko aulkiari eutsi baitiote, eta Pennsylvanian, erabakigarriak diren beste estatuetako batean, errepublikanoak garaitzea lortu baitute, 110.000 boto eskasen aldeaz. Errepublikanoek eskuratu dute, aldiz, lehia estuan izan den Wisconsingo eserlekua, botoen %51arekin.
Historikoki, agintaldi erdiko hauteskundeak txarrak izaten dira presidente karguan dagoenaren alderdiarentzat, Kongresuko bi ganberetako baten kontrola galtzen baitu gutxienez. Badirudi joera hori bere horretan mantenduko dela aurten ere, baina, aldi berean, Alderdi Demokratak agintaldi erdiko bozik baikorrenak izango dituela babesen ikuspuntutik —2002tik honako emaitzarik hoberena agintean dagoen alderdiarentzat—.
Pelosi, pozik, aurreikuspenak «gainditzeagatik»
Pelosi pozik agertu da demokraten orain arteko emaitzekin, komunikatu baten bitartez adierazi duenez. Hura da behe ganberarako aulkiari eutsi dioten hautagaietako bat, baina haren senarrak bozen aurretik jasandako erasoaren ondorioz, ez du argitu politikan jarraituko duen. Edonola ere, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak esan du demokratek aurreikuspenak «gainditu» dituztela.
Besteak beste, behin-behineko emaitzek iradokitzen dute Bidenen alderdiak espero baino boto emaile gehiago erakarri dituela, eta gehiengo kontserbadorea duen Auzitegi Gorenak uda hasieran abortatzeko eskubideari emandako kolpeak —abortatzeko eskubide konstituzionalean atzera egin zuen– milaka herritar mobilizatzeko balio izan duela.
Gainera, hautagai errepublikanoen soslaiek —ohi baino muturrekoagoak eta ez hain sendoak— ere kalte egin diete arrakastarako aukerei, batez ere Senaturako bozetan baitute garrantzi handia aurkezten direnen profilek. Horietako asko esperientzia politiko gutxikoak dira, eta badirudi hori guztia ere erabakigarria izan dela milaka herritarrentzat.
Horri lotuta, Trumpek kanpainan izandako protagonismoak —iradoki du datorren asteartean iragarriko duela 2024ko presidentetzarako bozetarako hautagaitza— ez dio mesede egin Alderdi Errepublikanoari, presidente ohiak babestu dituen hautagaietako askok ez baitute irabazi, edota galtzear baitira; besteak beste, Trumpek hilabeteotan izan dituen eskandaluengatik eta haren aurkako ikerketengatik.
Gainera, Ron DeSantis errepublikanoak Florida estatuko gobernadore izateko hauteskundeak berriz ere irabazi izana albiste txarra da Trumpentzat eta haren aldekoentzat, lehiakide bat izan baitaiteke Alderdi Errepublikanoaren presidentegaia aukeratzerakoan. DeSantis aukera horretaz aritu da, zeharka bada ere: «Borrokan hasi baino ez naiz egin».
Demokraten kasuan, berriz, baliteke aurreikusi baino emaitza hobeak lortu izanak Biden konbentzitzea bi urte barru berriz aurkezteko estatuburutzarako hauteskundeetara.
Ikusi gehiago: Lau estatuk abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220491/osasunak-azken-txanpan-galdu-du-bartzelonaren-aurka.htm | Kirola | Osasunak azken txanpan galdu du Bartzelonaren aurka | Nafarrak 1-0 jarri dira aurretik, eta 30. minututik jokalari bat gehiagorekin aritu dira. Buruz buruz lehiatu dira Bartzelonaren kontra, baina bigarren zatian bi gol sartu dituzte kataluniarrek, eta hiru puntuak eraman ditu Sadarretik. | Osasunak azken txanpan galdu du Bartzelonaren aurka. Nafarrak 1-0 jarri dira aurretik, eta 30. minututik jokalari bat gehiagorekin aritu dira. Buruz buruz lehiatu dira Bartzelonaren kontra, baina bigarren zatian bi gol sartu dituzte kataluniarrek, eta hiru puntuak eraman ditu Sadarretik. | Osasunak eskura izan du Bartzelonaren kontra punturen bat lortzea, baina, azkenerako, ezinezkoa izan da. Kataluniarrek 1-2 irabazi dute, eta hiru puntuak urratu dituzte. Jagoba Arrasateren taldeari oso alde jarri zaio neurketa hasieran. Izan ere, 5 minutuan David Garciak gola sartu du buruz, korner batean.
Nafarren plana argia zen: Bartzelonari presio estua egitea baloia irteeran. Hala, baloia Ter Stegenen atetik ahalik eta gertuen berreskuratzeko eta bizi jokatzeko. Apustu ausart hori ondo atera zaio, eta hurrengo jokaldi batean bigarrena egitear egon da Chimy Avila. Aurrelariak hiru gol zeramatzan azken bi partidetan, baina errematea kanpora joan zaio. 30. minutuan Bartzelona jokalari bat gutxiagorekin geratu da, epaileak Lewandowski egotzi baitu, bigarren txartel horia aterata.
Neurketa maldan gora izan arren, Xavi Hernandezen taldeak ondo eutsi dio, eta, aparteko arriskurik sortu ez duen arren, pixkanaka baloi jabetza gehiago izaten joan da, eta horrek lagundu egin dio. Partida atsedenaldira iristear zela, gertu izan du berdinketa. Jordi Albak erdiraketa on bat egin du, eta Ferran Torresek gola sartu du Osasunako atzelariei aurre hartuta. Epaileak balio gabe utzi du, jokoz kanpo baitzegoen.
Bigarren zatia antzera hasi da, Bartzelonaren gol batekin. Oraingoan, epaileak ez du baliorik gabe utzi. Lehen zatiko jokaldian bezala, Albak egin du erdiraketa, Ferran Torresek ondo eutsi dio baloiari, eta Pedriri iritsi zaio. Erdilariak ez du barkatu. Bartzelona jakitun zen partidaren garrantziaz; irabaziz gero, lider joango zen etenera. Hala, hamarrekin egon arren, partidaren bila joan da. Osasuna ere ez zegoen atzera egiteko prest. Bi taldeek sortu dituzte aukerak, baina asmatu duena Bartzelona izan da. 85 minutuan izan da. De Jongek pase luze neurtua egin du, eta Rapinhak buruz sartu du gola. Hala garaipena kataluniarrentzat izan da. Osasuna 23 punturekin doa etenera. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220492/amaia-egana-etxegabetzeen-biktima-gogoratu-dute-barakaldon.htm | Gizartea | Amaia Egaña etxegabetzeen biktima gogoratu dute Barakaldon | Hamar urte bete dira bere buruaz beste egin zuela, etxetik kaleratu behar zuten unean. Salatu dute murrizketak egin dituztela larrialdi egoeran dauden familiei laguntzeko zerbitzuetan. | Amaia Egaña etxegabetzeen biktima gogoratu dute Barakaldon. Hamar urte bete dira bere buruaz beste egin zuela, etxetik kaleratu behar zuten unean. Salatu dute murrizketak egin dituztela larrialdi egoeran dauden familiei laguntzeko zerbitzuetan. | Barakaldoko (Bizkaia) gizarte taldeek eta hainbat sindikatuk Amaia Egaña gogoratu dute, hil zeneko hamargarren urteurrenean, hiri horretako justizia jauregiaren aurrean. 2012ko azaroaren 9an bere buruaz beste egin zuen, kaleratu behar zutenean, kendu zioten etxebizitzatik salto eginda.
Ekitaldiaren antolatzaileek salatu dutenez, azken hamar urteotan 2.027 familia etxegabetu dituzte Barakaldon bakarrik. Gaineratu dute larrialdi egoeran dauden familiei laguntzeko zerbitzuetan eginiko murrizketek zaildu egin dutela egoera.
Ekitaldia hauek antolatu dute: Argitan emakumeentzako aholkularitza zentroak, pobreziaren aurkako Berri-Otsoak plataformak, eta ELA, LAB, ESK, Steilas, CGT eta CNT sindikatuek.
Azaldu dutenez, hirian lau familia ari dira pairatzen arazo hori, batez beste, eta horietako %87k alokairuan zuten etxea. Horietako batzuek gela bakar bat zuten errentan, familia osoarentzat.
«Etxegabetzeen aurkako protokoloa ezartzeko eskatzen dugu», adierazi dute, eta gogoratu dute hori indarrean jarri zutela Egañaren heriotzaren ostean, 2013. urtean. Protokolo horren arabera, gizarte zerbitzuek «berehalako erantzuna» eman behar diete halako egoeretan daudenei, eta «gizarte alokairuko etxebizitza bat eskuratzea bermatu». «Egiazko inplikazioa» eskatu diete erakunde publikoei. Arazoak «pertsona zaurgarrienei» eragiten diela azaldu dute: besteak beste, andreei. Gogoratu dute etxebizitza «oinarrizko eskubidea» dela, eta herrian asko daudela hutsik.
Arartekoak eta nazioarteko justiziak eta erakundeek gaiaren inguruan emaniko ebazpenak aintzat hartzeko eskatu diete erakundeei.
Amaia del Campo Berasategi (EAJ) buru duen Barakaldoko udal gobernuari eskatu diote «atzera egiteko larrialdi laguntzak murrizteko politikan». Horrez gain, gizarte alokairua bultzatzeko eta udal etxebizitza gehiago prestatzeko eskatu dute, kaleraturiko familiak berehala aterpetzeko. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220493/etruskoen-eta-erromatarren-garaiko-24-estatua-aurkitu-dituzte-italian-kaltetu-gabe.htm | Kultura | Etruskoen eta erromatarren garaiko 24 estatua aurkitu dituzte Italian, kaltetu gabe | Etruskoen eta erromatarren garaiko 24 estatua aurkitu dituzte Italian, kaltetu gabe. | Sienako San Casciano dei Bagni termetan atzeman dituzte, lohi azpian. Estatuak brontzezkoak dira, K.a. II. eta K.o. I. mendeen artekoak. Bestelako objektuak ere topatu dituzte: urrezko, zilarrezko eta brontzezko 5.000 txanpon inguru tartean. «Historia berridazteko moduko aurkikuntza da», adituen iritziz.
Antzinaroari loturik sekula egindako aurkikuntza inportanteetariko bat da. Brontzezko 24 estatua etrusko eta erromatar atzeman dituzte Sienan, indusketa lanetan ari zirela. Estatuak lohiz estalirik ziren, eta kaltetu gabe atera dituzte azalera. Hala, estatuak hain ongi kontserbaturik direnez, horietan zizelkaturiko esaldi batzuk irakurtzea ere badago; etruskoz eta latinez.
Etruriaren barrenaldean bizi ziren familia boteretsuenen izenak ageri dira idatzirik: Velimna de Perugia eta Marcni, esaterako. Beste mezu esanguratsurik ere irakur daiteke: «aquae calidae». Adituek eginiko kalkuluen arabera, estatuek K.a. II. mendearen eta K.o. I. mendearen artekoak behar dute izan. Gainera, litekeena da hango artisauek eginak izatea.
Hain zuzen, atzemandako 24 piezen eta horietan zizelkaturiko idazkien balioa nabarmendu dute azterlanetan aritutako ikerlariek. «Historia berridazteko moduko aurkikuntza da hau», Jacopo Tabolli indusketen zuzendariak adierazi duenez. Halaber, zehaztu du hirurogei aditu dagoeneko ikerlanetan dabiltzala horren gainean. Dioenez, Italian sekula ez da topatu garai etruskoari dagokion halako ondarerik.
«Santutegi hau ikerketarako laborategi gisako toki bat bihurtu zaigu. Antzinako aniztasun kulturala ikertzen ahalko dugu, eta giltzarri izanen da etruskoen eta erromatarren arteko mugimenduei buruzko informazioa eskuratzeko», zehaztu du Tabollik. | |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220494/benat-lizasok-ez-du-gehiago-eginen-bertsotan-plaza-publikoan.htm | Kultura | Beñat Lizasok ez du gehiago eginen bertsotan plaza publikoan | Haren aita Sebastian Lizasoren eta aitona Joxe Lizasoren «itzaletan» aritzeak eragindako zamak bultzatu du, batik bat, plaza uztera. 'Bertsolari' aldizkariaren 'Makarrizketak' podcastean jakinarazi du erabakia. | Beñat Lizasok ez du gehiago eginen bertsotan plaza publikoan. Haren aita Sebastian Lizasoren eta aitona Joxe Lizasoren «itzaletan» aritzeak eragindako zamak bultzatu du, batik bat, plaza uztera. 'Bertsolari' aldizkariaren 'Makarrizketak' podcastean jakinarazi du erabakia. | Konparazioak pisutu dizkio pausoak, abizenaren zamak nekatu bidea. Eta gelditzea erabaki du, hala. Beñat Lizaso bertsolariak iragarri du utzi eginen diola plaza publikoan kantuan aritzeari. Bertsolari aldizkariaren Makarrizketak podcastean eman du erretiroaren berri, eta iradoki du etenaldia ez dela izanen behin-behinekoa. «Iritsi da garaia atea ixteko, eta giltzaz ixteko gainera. Mila esker oholtzakide eta bertsozale guztiei».
Beñat Lizasok bost minutu eskaseko ahots mezu batean aletu ditu plazari agur esatea erabakitzeko arrazoiak. Dena dela, bakar batean bildu litezke denak, kontatu duenaren arabera: konparazioek ekarri dute haren agurra.
«Gorroto ditu konparazioak. Konparazio bat dagoen bakoitzean beti dagoelako bat bestea baino hobea, bat bestea baino gehiago», azaldu du Lizasok, eta ziztuan onartu du berak etenik gabe sentitu dituela halakoak bertsolari ibilbidean. Itzulingururik gabe aitortu du gertatua: dioenez, jendeak beti alderatu izan du aitarekin, baita aitonarekin ere. «Neure larruan bizi izan dut konparazioen zartailu mingarri hori. Lizaso abizena izate hutsak nire aurretik izan diren bi bertsolari handiren itzalera narama».
Gainera, Beñat Lizasok zehaztu du ez duela uste denboraren joanak konparazioak etengo dituenik. «Hala izan da, eta hala izango da», adierazi du, eta hainbat alditan gertatu zaizkionetako batzuk zerrendatu ditu ondotik. Kontatu duenez, sarri aditu ditu bertsozale batzuen iruzkinak, zuzenean berari eginak. Era berean, askotan sentitu du «abizenagatik» deitu izan diotela bertso saio batzuetarako. «Abizenak ate asko ireki dizkit, aukera asko, baina jendeak Lizaso entzun nahi du, eta ez Beñat». |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220495/bruselak-lau-urteko-planak-negoziatu-nahi-ditu-zorra-60tik-behera-jaisteko.htm | Ekonomia | Bruselak lau urteko planak negoziatu nahi ditu zorra %60tik behera jaisteko | Egonkortasun Ituna erreformatzeko proposamena aurkeztu du Europako Batzordeak. Zigor arinagoak nahi ditu betetzen ez dutenentzat, baina errazago jartzea. | Bruselak lau urteko planak negoziatu nahi ditu zorra %60tik behera jaisteko. Egonkortasun Ituna erreformatzeko proposamena aurkeztu du Europako Batzordeak. Zigor arinagoak nahi ditu betetzen ez dutenentzat, baina errazago jartzea. | Egonkortasun Ituna izozkailutik ateratzeko prestatzen ari da Europako Batasuna. 2024an gertatuko da hori, Ukrainako gerra dela medio, zeren EBk ordura arte luzatu baitu COVID-19aren aurkako borrokan eskuak libre izateko arauak ez betetzeko bere buruari emandako eskubidea.
Eraldatuta itzuliko da Egonkortasun Ituna, «garaia aldatu egin baita», Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak onartu duenez. Itun berritua malguagoa izango da, «sinpleagoa», eta estatu kideetako erakundeek zeresan handiagoa izango dute beren kontuak orekatzeko moduak erabakitzeko tresnetan.
Hori da behintzat Europako Batzordearen asmoa. Gaur aurkeztu ditu bere proposamenak, azken hilabeteetan gobernuetako ordezkariekin bilera sorta izan ondoren. Aurrekontuetan zorroztasuna eskatu dutenak entzun ditu, baita arau zorrotzak jartzeak ezertarako balio ez duela esan dutenak ere. Azken hitza estatu horiek berek dute, Batzordearena ez baita eztabaidarako oinarri bat baizik.
Egonkortasun Ituna 1997an hitzartu zuten EBko orduko hamabost kideek eta hurrengo urtean hasi zen indarrean jartzen. Horren bitartez, EBko kideek beren kontu publikoak orekatzeko konpromisoa hartu zuten, bi zenbaki oinarri gisa hartuta: defizit publikoak beti egon beharko du %3tik behera, eta zorrak ezingo du gainditu BPGaren %60ko muga. Alemania eta Frantzia izan ziren defizitaren muga hausten lehenak, eta orduz gero ia guztiek hautsi dituzte noiz edo noiz. Pandemiaren aurretik, defizita beheranzko bidean zegoen herrialde guztietan —askok superabita zuten—, baina COVID-19ak dena aldatu zuen: osasun gastua izugarri handitu zen, eta koronabirusak eragindako krisia gastu publikoaren bidez borrokatzea erabaki zuen EBk.
Espainia eta Frantzia, gaizki
Eurostaten azken datuen arabera, gaur egun EBko 27 kideetatik hamarrek gainditu egiten dute BPGaren %3ko muga —Espainia (%4,2) eta Frantzia (%3,9) barne—. Zorrari dagokionez, EBk berak BPGaren %86,4ko zorra du, eta hamalau herrialdek dute %60tik gorakoa.
Muga horiek arbitrarioak diren arren, Europako Batzordeak ez aldatzea erabaki du. «Oro har, ongi funtzionatu dute», ziurtatu du Valdis Dombrovskis lehendakariordeak. Baina ez aldatzeko beste arrazoi bat ere badago, pragmatikoagoa: muga horiek ukitzeak itunak aldatzea ekarriko luke, eta hori urte eta neke askoko lana da. Horren ordez, bigarren mailako arauen bitartez erreformatu nahi du Egonkortasun Ituna.<br />Kontu publikoak orekatu behar direla dioen ideiari eutsi dio Bruselak, baina sistema malguago bat proposatu du horretarako, zorra gradualki murrizteko aukera eman beharko lukeen sistema bat.
Hiru taldetan banatu ditu estatuak, haien zorraren neurriaren arabera. Zor handia dutenek lau urte izango dituzte hura beheranzko bide jarraitu eta jasangarri batean jartzeko, eta defizita %3tik behera uzteko. Hiru urteko luzapena eskatu ahal izango dute, erreforma gehiagoren truke. Bruselarekin negoziatu ondoren, gobernuek beren planak aurkeztu beharko dituzte, eta hor zehaztu zer erreforma eta inbertsio egingo dituzten helburua lortzeko. Beste gobernuen oniritzia jaso beharko dute. Talde horretan egongo dira Grezia (%182,1), Italia (%150,2) eta Portugal (%123,4), baina ziur aski baita Espainia (%116,1) eta Frantzia ere (%113,1).
Zor moderatua dutenentzat, epea hiru urtekoa izango da, eta zor txikia dutenek, berriz, defizit publikoak %3tik behera jarraitzen duela ziurtatu beharko dute.
Kontrol gehiago
Malgutasunaren eta gradualtasunaren trukean, Europako Batzordeak indartu egin nahi du zorra murrizteko planak betetzen ez dituzten herrialdeen gaineko kontrola. Zigorrak, berriz, orain indarrean egon bai baina inoiz ezarri ez direnak baino txikiagoak izango dira, baina errazago inposatu ahal izango dira.
Ekonomikoak izango dira —isuna zuzen pagatzea eta funtsak galtzea—, baina baita zigortuaren izen ona zikintzekoak ere: plana betetzen ez duenak Europako Parlamentuan azaldu beharko du zergatik ez duen hala egin, eta, horrekin, merkatuen erantzuna arriskatuko du. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220496/bizkaiko-metalgintzako-enpresak-irabaziak-metatzen-ari-direla-gogoratu-diote-fvemi.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako enpresak «irabaziak metatzen» ari direla gogoratu diote FVEMi | CCOOk, LABek eta UGTk ofizialki erregistratu dituzte azaroaren 28tik aurrerako greba egunak. Lan ituna berritzeko aukera on bat alferrik galdu dela iritzi diote. | Bizkaiko metalgintzako enpresak «irabaziak metatzen» ari direla gogoratu diote FVEMi. CCOOk, LABek eta UGTk ofizialki erregistratu dituzte azaroaren 28tik aurrerako greba egunak. Lan ituna berritzeko aukera on bat alferrik galdu dela iritzi diote. | Ofiziala da: CCOO, LAB, UGT eta ESK sindikatuek astebeteko greba deialdia erregistratu dute azaroaren 28tik aurrera Bizkaiko metalgintzan, eta, bide batez, pixka bat gehiago tenkatu dute korapiloa. Astelehenera arte mehatxu zena errealitate bilakatu da, eta hiru asteko erlojupekoa hasi da hura eragozteko. Deitzaileen arabera, FVEM patronalak «alferrik galdu du» lan hitzarmenaren inguruan akordioa lortzeko aukera bat, haren azken eskaintzak hobekuntza txikiak egiten dituelako erosahalmenaren inguruan, eta akordioko beste esparru batzuk ez ditu ukitu ere egin. Besteak beste, subrogazio eskubidea eta aldi baterako enpresen erabilera.
Sindikatuek «etekinak metatzen» ari diren enpresei egotzi diete eta eredu bezala FVEMeko zuzendaritzan ordezkarien aurtengo mozkinak esan dituzte. Haien arabera, Tecunik 3 milioi euro baino gehiagoren irabaziak ditu, Artechek ia 9 milioi eurorenak, Sidenor taldeak 25 milioi euro baino gehiagorenak, Ormazabal taldeak 11 milioi inguruko irabaziak, eta Elduk 6 milioi eta erdiren irabaziak. Iratxe Azkue LABeko ordezkariak onartu du datu horiekin ez dute ulertzen patronalaren jarrera: «Grebara deitzera behartzen gaituzte. Gatazka gogortu egingo da; FVEMen jarrerak eskatzen duena da».
Patronalak bere aurreko eskaintza hobetu zuen astelehenean, lau urterako KPI igoera aurreikuspena bi puntu hobetuz. Sindikatuentzat, baina, eskaintza horrek ez du erosahalmena bermatzen, eta, era berean, patronalak mantendu egin ditu malgutasunean, gutxieneko bermean eta osagarrietan emaniko atzerapausoak. Aldi baterako enpresen mugan eta azpikontrataturiko langileen kontratuen subrogazioan ere urrun daude jarrerak.
FVEMek esan zuen ez duela ulertzen greba deialdi hau, antzeko baldintzekin itunak berritu direlako beste lurralde batzuetan, eta sindikatuei leporatu zien enpresetako hauteskundeei begira eginiko mugimendua dela. Sindikatuek, baina, gezurra dela esan dute, eta «batasun sindikalak» erakusten duela banakako interesen gainetik daudela; nabarmendu dute ELAk «atea irekia» duela haiekin itzuli nahi badu.
Sindikatuek Jaurlaritza ere gogor kritikatu dute, duela bi asteko grebetako azken egunean Ertzaintzak izandako jarrerarengatik. Bi langile ospitalean artatu behar izan zituztela eta asko jipoitu zituztela salatu dute. Era berean, azaldu dute isun gehiago hasiak direla iristen. Hurrengo greba deialdia hilaren 28an hasiko da, eta abenduaren 2an amaituko, eta piketeekin jarraitzeko asmoa dute. Greba eskubidea errespetatzeko eskatu diote Jaurlaritzari.
Greba mahai gainean dago, baina aurretik bilera bat egingo dute gutxienez, eta litekeena da bakarra ez izatea. Heldu den asteartean dute hitzordua. Aurten dagoeneko hiru eguneko hiru grebaldi egin dituzte; abendukoa, baina, jauzi kualitatiboa litzateke protestetan. Are gehiago kontuan izanda abenduaren 5eko astean bi jai egun daudela Hego Euskal Herrian eta ekoizpen etena asko luzatu daitekeela. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220497/aebetako-lau-estatutan-abortatzeko-eskubidearen-alde-bozkatu-dute.htm | Mundua | AEBetako lau estatutan abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute | Kalifornian, Michiganen, Vermonten eta Kentuckyn baiezkoa gailendu da; Montanan, behin-behineko emaitzek ere aldeko garaipena iragarri dute. Presoen esklabotzaz galdetutako bost estatutan zuzenketak egitearen alde azaldu dira. | AEBetako lau estatutan abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute. Kalifornian, Michiganen, Vermonten eta Kentuckyn baiezkoa gailendu da; Montanan, behin-behineko emaitzek ere aldeko garaipena iragarri dute. Presoen esklabotzaz galdetutako bost estatutan zuzenketak egitearen alde azaldu dira. | AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak ekainaren 24an 1973ko Roe v Wade —abortu eskubide konstituzionala— baliogabetu ondorengo lehen hauteskundeak izan ziren atzo. Hain zuzen, Ordezkarien Ganbera eta Senatuaren herena berritzeaz gain, galdeketak egin dituzte zenbait estatutan, eta, bostetan, abortatzeko eskubideari buruz galdetu dute. Bada, Michiganen, Vermonten, Kalifornian eta Kentuckyn haurdunaldia etetea babestu dute. Montanan, berriz, behin-behineko emaitzek ere aldeko garaipena iragarri dute.
Michiganen —gobernadore demokrata nagusitu da—, AEBetako mendebalde erdian, abortatzeko eskubidea estatuko konstituzioan sartzea lortu dute, eta, beraz, blindatuta geratu da etorkizunean abortua ezabatzeko ahalegin kontserbadoreen aurrean. Haurdunaldia etetea legezkoa den estatu horretan, hori guztia egin dute erabat debekatuko lukeen 1931ko lege bat indarrean sar ez dadin, salbu eta amaren bizitza «arriskuan» badago.
Mendebaldeko kostaldean, Kaliforniako herritarrek —han gobernadore demokratak irabazi du— ugalketa askatasuna «beren erabaki intimoetan» babesteko proposamenaren aldeko botoa eman dute, abortatzeko eskubidea eta antisorgailuak barne. Era berean, ipar-ekialdean, Vermonten —gobernadore errepublikanoa gailendu da—, Ugalketa Askatasunaren Zuzenketa deiturikoa onartu dute, bere estatuko konstituzioan aldaketa bat egiteko, estatuko herritar guztiek ugalketa eskubideak dituztela ziurtatzeko, abortatzeko aukera barne.
Kentuckyn (hegoaldea) debekatuta dago abortatzea, salbuespen gutxi batzuetan izan ezik, hala nola amaren bizitza «arriskuan» dagoenean. Bada, behin betiko emaitzen arabera, hautesle gehienek ezezko botoa eman diote estatuko konstituzioaren 2. zuzenketari. Errepublikanoek proposatutako ekinaldi horrek konstituzioan jaso nahi zuen, esplizituki, ez zegoela abortatzeko eskubiderik.
Bitartean, behin-behineko emaitzen arabera, Montanak, abortua are gehiago murriztu nahi duten estatuak, errefusatu egin du haurdunaldiaren edozein unetan «bizirik jaiotako» edozein haur legezkotzat joko zukeen lege bat promulgatzea.
Joan den ekainean herrialdeko Auzitegi Gorenak abortuaren aurkako babes federala ezabatu ostean egin dira abortuari buruzko bozketa horiek, eskubide hori legeztatu zuen 1973ko Roe v Wade epaia indargabetu baitzuen.
Planned Parenthood erakundeak AEBetako sexu eta ugalketa osasuneko kliniken sarerik handiena du, eta, haren datuen arabera, abortua guztiz debekatuta dago herrialdeko hamabi estatutan. Alexis McGill Johnson erakundeko presidenteak ohar batean azaldu duenez, «Kentuckyk, Michiganek, Vermontek eta Kaliforniak erakutsi dute ugaltze askatasuna galdeketen bidez erabakitzen denean boto emaileek beti aukeratzen dutela beren gorputzen, bizitzen eta etorkizunen gaineko kontrola». Jarraian, hau erantsi du: «Abortatzeko eskubidea garaile».
Sei estatutatik hiru, kalamuaren alde
AEBetako sei estatutan, kalamua aisialdian kontsumitzeari buruzko galdeketak egin zituzten, eta hirutan bakarrik babestu dute legeztatzea: Marylanden, Missourin eta Coloradon. Aldiz, ezetza nagusitu da Arkansasen —gobernadore errepublikanoa—, Ipar Dakotan eta Hego Dakotan —gobernadore errepublikanoa—.
Bost estatutan jada baimenduta zegoen kalamua «sendabelar» gisa erabiltzea, eta Marylandeko eta Missouriko herritarrek soilik egin dute apustua beste urrats bat egiteko eta aisialdirako babesteko —gobernadore demokrata izango dute—. Coloradon, berriz —gobernadore demokratak irabazi du—, 21 urtetik gorakoentzat landare eta onddo psikodeliko jakin batzuen jabetza eta erabilera despenalizatzearen alde bozkatu dute. Hiru lurralde horiekin, dagoeneko 21 estatuk dute legeztatua kalamua aisialdian kontsumitzea.
Esklabotza
Esklabotzari buruz ere galdetuko dute. Izatez, 1863an utzi zuten bertan behera esklabotza AEBetan. Oraindik badirau, ordea, espetxeetan. Estatu gehienetan, epaituak eta zigortuak izan diren presoak lana egitera behartuta daude. Alabaman —gobernadore errepublikanoa—, Louisianan, Oregonen, Tennesseen —gobernadore errepublikanoa— eta Vermonten lan horiei buruz galdetu diete herritarrei, eta bost estatuetako konstituzioak zuzentzearen alde bozkatu dute.
Alabamak, herrialdearen hego-ekialdean, bere konstituzioko «hizkera arrazista oro» aldatzearen alde bozkatu du, baita zenbait senideren morrontza babesten duen salbuespen klausula kentzearen alde ere, Tennesseeren gisan.
Bestalde, Vermontek, esklabotza debekatu zuen lehen estatuak (1777), aldaketa konstituzionalaren aldeko apustua egin du. Aldaketa horrek esplizituki baieztatuko du estatu horretan «esklabotza eta nahi gabeko morrontza betiko debekatuta daudela».
Oregonek proposatutako aldaketak (ipar-mendebaldean dago estatu hori) beste aukera batzuk ematen dizkie errudunen esklabotza edo bortxazko lana gainditzen ez duten auzitegiei. Louisianan onartutako oinarrizko gutunak jasotzen duenez, berriz, «esklabotza eta nahi gabeko morrontza debekatuta daude, baina hori ez zaio aplikatzen justizia penalaren administrazioari, gainerakoan legezkoa baita».
Nolanahi ere, oraingoz proposamenetako batek ere ez luke behartuko estatu horietako kartzeletan berehalako aldaketak egitera, baina ekar litzake espetxeetan lana erabiltzeko moduarekin lotutako lege erronkak. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220498/galdakaoko-ospitaleko-larrialdietan-ere-medikuak-falta-direla-salatu-dute.htm | Gizartea | Galdakaoko ospitaleko larrialdietan ere medikuak falta direla salatu dute | Zerbitzuaren eskaera %20 handitu arren sei mediku kaleratuko dituztela berretsi dute ELAko ordezkariek; haietako batzuei kontratu mistoak eskaini izana gaitzetsi dute | Galdakaoko ospitaleko larrialdietan ere medikuak falta direla salatu dute. Zerbitzuaren eskaera %20 handitu arren sei mediku kaleratuko dituztela berretsi dute ELAko ordezkariek; haietako batzuei kontratu mistoak eskaini izana gaitzetsi dute | Galdakao-Usansoloko ospitaleko (Bizkaia) larrialdi zerbitzuaren «prekarizazioa» jendaurrean salatzeko pausoa eman dute gaur bertako medikuek, ELA sindikatuaren egoitzan egin duten agerraldian. Osakidetzako lehen mailako arretan ez ezik, erietxeetan ere sendagileak falta direla nabarmendu dute, eta lan taldea osagilez hornitzea galdegin dute: «Nahitaezko zerbitzua gara urteko 365 egunetan». Izan ere, urrian larrialdietako asistentzia eskaera pandemia aurrekoa baino %20 handiagoa izan zen, baina aurki langile gutxiagorekin egin beharko diote aurre lan zama horri: 65 mediku daude Galdakaoko larrialdietan, eta seiri kontratua etengo diete.
Kaleratzear diren medikuetako bik hartu dute hitza agerraldian, eta azaldu dute azken egunetan kontratu misto deituriko bat eskaini diela Osakidetzako zuzendaritzak: lanorduen erdiak erietxearen larrialdietan egingo lituzkete, eta beste erdiak lehen arretako zentroetan, ESIaren eremu osoan, «Ondarroatik Amurriora». Ez dute onartu kontratu hori, Nuria Calderon osagileak arrazoitu duenez: «Egun bakoitzean leku batean lan egiteak desegonkortasun handia dakar, eta bi egutegi paralelo eramateak izugarrizko zailtasunak sortzen ditu, bai guretzat, bai antolatzaileentzat».
Erantsi du sistema horrek arretaren kalitatea murriztea dakarrela, bi zerbitzuotako lan mota oso desberdina delako: «Ospitaleko larrialdietan lan egitea ezin da estrapolatu lehen mailako arretan lan egitera: zeregin bat edo bestea betetzeko behar diren ezagutzak guztiz desberdinak dira. Paziente kritiko eta ezegonkorrak daude batean, eta patologia kronikoak bestean; ez du zerikusirik. Larrialdietan aritzeko, ezinbestekoa da eguneroko praktikak dakarkigun ezagutza eta segurtasuna; ordu horiek kentzen badizkigute, esperientzia kenduko digute, eta horrek asistentzia kalitatea gutxitzen du. Berdin gertatzen da lehen arretan: egunero aritu ezean, trebetasunak herdoildu egiten dira».
«Hutsuneak betetzeko fitxak»
Etsita mintzatu dira sendagileok: «Hutsuneak betetzeko balio duten fitxak besterik ez garela iruditzen zaigu, kontuan hartu gabe lanpostu baterako edo besterako gaitasun nahikoa dugun edo eroso sentitzen garen». Halere, ulergarri jo dute profesionalak lehen arretara bideratu nahi izatea: «Gure formakuntza Familia Medikuntzaren eremukoa da, baina profesional faltaren arazoa larrialdietara ere hedatu da. Eta gure formakuntza sisteman ez dago aitortua larrialdietako espezialitatea».
Ildo horretan, Maitane Gallarreta larrialdietako medikuak berretsi du asistentzia maila bateko arazoek beste mailei eragiten dietela, eta gaitzetsi du larrialdiak «komodin» bihurtu direla beste zerbitzuetan langileak falta direnean: «Ospitaleetako larrialdietako osasun eskaria handitu egiten da, lehen arretako edo EAG etengabeko arreta guneetako kontsultak ixten direnean; paziente kronikoak lehen arretan beharrezko denboretan artatu ezin direnean, gaixoek larrialdietara jotzen dute».
Osakidetzan pertsona gehien artatzen dituen larrialdi zerbitzuetako bat da Galdakaokoa: 310.000 herritar dauzka bere eragin eremuan. Gainera, Gernikako ospitaleko larrialdietako arreta ere bere gain hartzen du, besteak beste. «Langile berberak izanda, asistentzia karga handiagoa hartzen ari gara, eta horrek dakar pazienteek denbora gehiago itxarotea, asistentzia kalitatea murriztea eta pazienteekiko segurtasun arazoak areagotzea». Beraz, Gallarretak ezinbesteko jo du langile kopurua handitzea, baina gogora ekarri du 65 medikuetatik erdiak behin-behinean daudela. Ez da Galdakao-Usansoloko erietxeko arazoa soilik: «Osakidetzako beste ospitale batzuetan antzera edo okerrago daude».
Lan baldintzak, arazo
Arkaitz Herreros ELAk Bizkaiko Osakidetzan duen arduradunak «lan baldintzei» egotzi die profesional faltaren arazoa: «Ikusi izan dugu lehen arretako medikuek erabaki dutela asistentzia maila hori uztea, baina orain ikusten ari gara hori larrialdietan ere gertatzen ari dela. Asko erabakitzen ari dira atzerrira joatea, lana Osakidetzatik kanpo bilatzea edo medikuntza uztea». Herrerosek uste du Osakidetzako zuzendariak hainbat neurri har ditzakeela egoera iraultzeko, baina ez du «borondate politikorik» antzeman. Behin-behinekotasuna jarri du horren adibide: «Osakidetzan 24.600 langile daude behin-behinean, eta 3.700 postuko lan eskaintza publikoa egingo dute. Familia medikuentzat 336 leku eskaini dituzte, eta 1.320 lagun aurkeztu dira. Arazoa ez da profesionalik ez dagoela, baizik eta ez dituztela Osakidetzaren lan baldintzak onartzen». |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220499/gurasosek-manifestaziora-deitu-du-zubietako-erraustegiaren-aurka.htm | Gizartea | GuraSOSek manifestaziora deitu du Zubietako erraustegiaren aurka | Errauste planta ixteko eskatu dute, eta «kontrol demokratiko zorrotza» egiteko ere bai. Hainbat eragile eta norbanakok babestu dute deialdia. | GuraSOSek manifestaziora deitu du Zubietako erraustegiaren aurka. Errauste planta ixteko eskatu dute, eta «kontrol demokratiko zorrotza» egiteko ere bai. Hainbat eragile eta norbanakok babestu dute deialdia. | Azaroaren 27rako manifestaziora deitu du GuraSOSek, beste hainbat eragileren babesarekin, Zubietako erraustegia ixteko eskatu eta «kontrol demokratiko zorrotza» aldarrikatuz. Donostiako Kursaaletik hasiko da, 12:00etan, Orain bai, gelditu! Elkarrizketa konponbidea lelopean. Horrez gain, hurrengo asteetan «atxikipen gehiago lortzeko kanpaina bat» abiatuko duela esan du GuraSOSek, eta hezkuntza arloan ere «eztabaida pizteko proposamena» egingo duela. Dagoeneko, babes zabala jaso du deialdiak; besteak beste, Eguzki, Ekologistak Martxan eta Greenpeace talde ekologistak, CCOO, ELA eta LAB sindikatuak eta Ulia eta Gros auzoko bizilagunen elkarteak batu dira.
Gaur egin duten agerraldi batean aurkeztu dute deialdia, eta adierazi dute erraustegia egin baino lehen ere «Gipuzkoako gizartearen gehiengo zabala» kezkatuta ageri zela proiektuarekin. Era berean, gogorarazi dute agintariek bi gauza agindu zituztela erraustegia eraiki aurretik: «Airera isurtzen diren zabor kutsatzaileen muga gaindituz gero sistema automatiko bat izango zela hondakinen erretzea gelditzeko» eta «kutsadura parametroak betetzen ez baziren erraustegia gelditu egingoko zutela, eta arazoa konpondu arte ez zutela berriro martxan jarriko».
Salatu dute baldintza horiek ez direla bete, eta horrek zenbait arazo ekarri dituela: «Suteak noiznahi; transformadore nagusia erre egin dute eta berria ekarri behar izan dute; arazoak dituzte labeetan; arazoak elektrizitatea ekoizteko eta, okerrena, arazoak kutsadurarekin». Izan ere, azaldu dute erraustegian ez dutela labea eteteko sistema automatikorik jarri kutsadura atzematen denerako. Horrez gain, Arkaitzerrekan, airean eta inguruko lurretan agertu den kutsaduraren larritasuna ere azpimarratu dute.
«Oso kezkatuta»
Arazo horiei, azken asteetan piztu den kezka gehitu zaio, GuraSOSek salatu baitzuen GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak kutsatutako ur hori Zurriolako hondartzara isurtzeko asmoa zuela. Hori dela eta, gizarteko zenbait eragile eta norbanako «oso kezkatuta» daudela adierazi du, eta «kutsadura arazo larri horien jatorria» identifikatu eta konpondu arte hondakindegia ixtea galdegin du. Horrez gain, «kontrol demokratiko zorrotza» ere eskatu dute: «Agintariek emandako hitza bete behar dutela aldarrikatu beharra daukagu».
Deialdia egiteko bideo bat ere zabaldu dute sare sozialetan: |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220500/eh-bilduk-450-milioi-euroko-balioa-duen-proposamen-sorta-bat-aurkeztu-dio-jaurlaritzari.htm | Politika | EH Bilduk 450 milioi euroko balioa duen proposamen sorta bat aurkeztu dio Jaurlaritzari | Azpiazu gaur hasi da oposizioko talde parlamentarioekin biltzen. Elkarrekin Podemos-IUk eskatu du aurrekontuak 511 milioi euro handitzeko. | EH Bilduk 450 milioi euroko balioa duen proposamen sorta bat aurkeztu dio Jaurlaritzari. Azpiazu gaur hasi da oposizioko talde parlamentarioekin biltzen. Elkarrekin Podemos-IUk eskatu du aurrekontuak 511 milioi euro handitzeko. | «Konbultsio ekonomiko handiek ezaugarritutako garai historikoa» da egungoa, EH Bilduren ustez, eta horri erantzutera bideratutako 30 proposamen aurkeztu dio Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburu Pedro Azpiazuri, sei atal nagusitan banatuta. Konpromiso politikoak zein ekonomikoak dira, eta denera, 450 milioi euroko aldaketak eragingo lituzkete aurrekontuetan. Maddalen Iriarte eledunak adierazi du bi aldeen arteko lehen bilera «arina» izan dela, eta ez direla «xehetasunetan» sartu.
Koalizio subiranistak kritikatu du Eusko Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuak «egiturazko gabeziak» dituela, «erantzun estruktural ausartak» emateko unean. Halere, proposamen sorta bat egin du, «errealismotik», aurrekontuetan eta datorren urteko politikagintzan zenbait aldaketa sustatzeko asmoz. Iriartek adierazi du Azpiazu horiek aztertzeko prest agertu dela.
Zerbitzu publikoen hobekuntza da EH Bilduk nabarmendu duen alorretako bat. Zehazki, osasun sistema, babes politikak eta zaintza jarri dituzte erdigunean. Osasungintzaren arloan, konpromiso politikoak dira nagusi. Besteak beste, eskatu dute espezialitateetako egoiliarrak formatzeko eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko urratsak egiteko eta Osakidetzako ratioak ezartzeko lege bat adosteko. Horiekin batera, Osasun Mentaleko Plan Estrategikoa garatzeko 500.000 euroko diru sail bat, eta elikadura nahasmenduak dituztenak artatzeko programa bat definitzeko milioi bat euroko beste bat proposatu dituzte.
Babes politiketara 55 milioi euro gehiago bideratzeko eskaera ere egin du koalizioak, bi helburu handirekin. Batetik, seme-alaben hezkuntzara bideratutako 200€ko laguntza haiek 18 urte bete arte zabaltzea. Bestetik, diru sarrerak bermatzeko errentara bideratutako inbertsioari «eustea». Zaintza arloan, berriz, zahar etxeak eta etxez etxeko laguntza zerbitzuak nabarmendu ditu, gutxieneko arreta bermatzeko asmoz.
Gazteen egoera sozioekonomikoari erreparatuz, haien lan prekarietateari eta emantzipatzeko zailtasunei aurre egiteko bi proposamen egin ditu EH Bilduk. Batetik, kontratazioa sustatzeko 30 milioi euroko diru sail bat proposatu du. Bestetik, emantzipaziorako oinarrizko errenta bat ezartzeko plan pilotu bat martxan jartzea. Etxebizitzari lotuta, alokairu sozialeko parke publikoa handitzeko 50 milioi euro bideratzea ere eskatu du.
Trantsizio energetikoaren alorrean, bi konpromiso politiko hartzeko proposatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari: proiektu handietan herritarren parte hartzea bermatzeko modua arautzea eta Energiaren Euskal Erakundeen elektrizitate merkaturatzaile publiko bat sortzea. Horrekin batera, batez besteko errentaren azpitik dauden familiei bideratuta bonu energetiko bat ere eskatu du.
Sektore ekonomikoei dagokionez, lehen sektorean, merkataritzan eta ostalaritzan, eta, batez ere, industrian jarri dute begia. Kopuruei dagokionez, ondorengoa da handienak: Finkatuz Funtsa handitzeko ehun milioi euro. Era berean, liburuaren sektorearen eta hedabideen errealitateari erantzuteko programa propio bat sortzeko konpromisoa eta euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko hiru milioi euroko diru saila proposatu ditu.
Horiei, iaz adostu eta bete ez diren konpromisoak gehitu dizkiete: Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako gutxieneko soldata propio bat ezartzeko asmoa «publikoki defendatzea eta sustatzea», eta alokairu pribatuen prezioari mugatzea
Akordio «zaila»
Elkarrekin Podemos-IUk ere aurkeztu ditu bere proposamenak. Denera, 511 milioi euroko balioa duten inbertsioak proposatu dizkio Jaurlaritzari. Halere, Miren Gorrotxategi eledunak adierazi du akordioa «zaila» dela eta espazio «txikia» sumatu duela negoziatzeko. Izan ere, Azpiazuk ez du «egingarritzat» jo kontuak hainbeste zabaltzea.
Gorrotxategik gaineratu du sailburua ez dela «guztiz prest» azaldu aurrekontuetara mugatzen ez diren proposamenen inguruan hitz egiteko. Jarrera hori kritikatu du, ez duelakoan bat egiten EAJk Madrilen duen jarrerarekin.
EP-IUk osasungintza, hezkuntza eta gizarte politika alorretan jarri du begirada. Osasun arloan, besteak beste, Osakidetzako itxaron zerrendak murrizteko 30 euroko diru sail bat proposatu du, eta beste horrenbesteko bat Osakidetzak bere zerbitzuak zabaltzeko. Azkenik, 90 milioi euro bideratu nahi ditu Bidasoan osasun zentro berri bat eraikitzeko, Durangaldean ospitale bat egiteko eta Onkologikoa bultzatzeko.
Hezkuntza arloan, berriz, Eusko Legebiltzarrean adostutako ituna «betetzea» bermatzeko neurriak ere eskatu ditu; tartean, eremu guztietan eskaintza publiko «nahikoa» bermatzeko ikastetxe berriak eraikitzeko eta beste batzuk publiko egiteko deia egin du. Era berean, 90 milioiko diru sail bat proposatu du eskola publikoa indartzeko plan estrategiko bat sustatzeko.
Finkatuz eta Bilakatuz ordezkatzeko funts publiko berri bat ere eskatu du, enpresa estrategikoetara bideratutako inbertsioa sustatzeko. Konpromiso politikoei dagokionez, berriz, EP-IUk energia berriztagarrien enpresa publiko bat eratzeko eskaera berretsi du, baita energia mota hori sustatzeko plan sektorialak garatzeko ere, eremu babestuetan «azpiegitura erraldoiak» jartzea eragozteko.
Garraio publikoko deskontuak mantentzeko eskatu dio koalizioak Jaurlaritzari, eta tasa turistikoa ezartzeko erraztasunak emateko udalei.
Fiskalitatea
EH Bilduk eta EP-IUk fiskalitatearen gaia ere jarri dute mahai gainean. EH Bilduk «progresibitatean eta aberastasunaren birbanaketan sakontzeko» ezinbestekotzat jo du aldaketa bat, eta eztabaida publiko bat abian jartzeko konpromisoa eskatu dio Jaurlaritzari. EP-IUk, berriz, hartzen diren neurrietan «proportzionaltasuna» lortzeko urratsak eskatu ditu; hala nola, pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren deflatazioan. Biek, baina, Azpiazuren ezetza jaso dute. Hark argudiatu du ez dela horretarako unea.
Kontrako aldera tiraka heldu dio gaiari PP+Ciudadanos talde parlamentarioak. «Aringarri fiskalak» proposatu ditu Carlos Iturgaiz koalizioko buruak, eta Azpiazuri eskatu dio aztertzeko zenbateko ondorio ekonomikoak izango lituzkeen halako erreforma fiskal batek. Zehazki, Kontzertu Ekonomikoa zergak txikitzeko erabiltzeko deia egin dio. Hori litzateke akordio bat lortzeko bidea, Iturgaizen esanetan, nahiz eta gehitu duen «marra gorririk» gabe negoziatuko dutela. Hortik aurrera, PP+Cs-k ez du sailburuari igorritako proposamenen inguruko xehetasunik eman. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220501/meta-konpainiak-langileen-13-kanporatuko-ditu.htm | Bizigiro | Meta konpainiak langileen %13 kanporatuko ditu | Facebook, Instagram eta Whatsappen jabeak 11.000 langile gutxiago izango ditu, Mark Zuckerberg buruak iragarri duenez. | Meta konpainiak langileen %13 kanporatuko ditu. Facebook, Instagram eta Whatsappen jabeak 11.000 langile gutxiago izango ditu, Mark Zuckerberg buruak iragarri duenez. | «Hau da Metaren historian egin dugun aldaketarik zailena». Hitz horiekin iragarri du Mark Zuckerberg konpainiako buruak langileen %13 kaleratuko dituela. Besteak beste, Facebook, Instagram eta Whatsapp plataformen jabea da Meta, eta 87.000 langile ditu orain, baina horietako 11.000 kanporatuko ditu.
Zuckerbergek argudiatu duenez, koronabirusaren izurrian kalkulaturiko hazkuntzan oinarrituta langile asko kontratatu zituen konpainiak. Izan ere, konfinamenduetan jende askok Interneteko sare sozialetara jo zuen, aurrez aurreko harremanak galarazita zeudenean, eta horrek asko handitu zituen konpainiaren diru sarrerak.
«Jende askok esan zuen azelerazio hau etengabea izango zela», adierazi du Zuckerbergek, eta uste horretan oinarrituta erabaki zuela inbertsioak asko handitzea.
Baina esan du «makroekonomia okertuta» diru sarrerak espero baino askoz txikiagoak izan direla. «Gaizki kalkulatu nuen, eta horren ardura neuregan hartzen dut».
Ikusteko dago zer eragina izan duen egoeran Zuckerbergek mundu birtualetan inbertitzeko duela urtebete iragarritako erabakiak. Iazko urrian, Facebook konpainiak izena aldatu zuen, Meta bihurtzeko, buru-belarri aritu nahi zuelako metabertsoa deiturikoa sortzen; hau da, unibertsoaz harago joango den mundu birtual batean.
Uztailean, zenbaki txarrak aurkeztu zituen Metak: errealitate birtualeko atalak 2.800 dolar galdu zituen urteko bigarren laurdenean, nahiz eta horren inguruko gailuak eta softwarea gero eta gehiago saldu.
Halere, Zuckerbergek eutsi zion asmoari, eta, egitasmoa oso garestia zela onartu arren, denborarekin metabertsoak bilioiak mugituko dituela agindu zien akziodunei eta langileei.
Kaleratzeak iragartzeko gaurko mezuan ere, arreta metabertsoan, adimen artifizialean eta publizitatean jartzen jarraitzeko asmoa duela azaldu du Metako buruak.
Eraikinetan ere, gastuak aurrezteko asmoa duela gaineratu du. Laster posta elektronikoz jakinaraziko diete langileei lanpostua galduko dutela.
Metabertsoa Interneten hurrengo urrats gisa azaldu zuen Zuckerbergek iaz. Errealitate birtualarekin eta errealitate areagotuarekin loturiko kontzeptua da. Lehenean, mundu erabat artifizialak sortzen dira. Bigarrenean, mundu erreala eta birtuala nahasten dira, duela lau bat urte boladan egon zen Pokemon Go jokoan bezala. Metabertsoak unibertso paralelo bihurtuko luke Internet, eta gizakiak, besteak beste, horretan bildu eta lan egin ahalko dute.
Unibertso horretan sartzeko betaurrekoak garatzen 10.000 pertsona ditu lanean Facebookek. Zuckerbergek Oculus VR konpainia erosi zuen 2014. urtean. Errealitate birtual eta areagoturako betaurrekoak egiten ditu, eta 2015ean hiru dimentsioko munduak eta errealitate mistoak sortzen dituen Surreal Vision erosi zuen, telepresentzia lantzeko; hau da, leku fisiko berean ez dauden pertsonek elkarrekin aritu ahal izateko, bertatik bertara baleude bezala. Gaurko bideo bileretan bezala, esaterako, baina hiru dimentsioan eta espazio birtual berean murgilduta. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220502/araban-gizarte-inklusiorako-plazak-sortzeko-akordioa-lortu-dute-eh-bilduk-eajk-eta-pse-eek.htm | Gizartea | Araban gizarte inklusiorako plazak sortzeko akordioa lortu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk | 2023ko aurrekontuak gorabehera, Arabako Foru Aldundiak eguneko zentro bat eta gaueko harrera zentro bat sortzeko tramiteak hastea adostu dute hiru alderdiek | Araban gizarte inklusiorako plazak sortzeko akordioa lortu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk. 2023ko aurrekontuak gorabehera, Arabako Foru Aldundiak eguneko zentro bat eta gaueko harrera zentro bat sortzeko tramiteak hastea adostu dute hiru alderdiek | Arabako Batzar Nagusietako osoko bilkuran, sozialki baztertuta dauden kolektiboentzako hainbat plaza sortzeko lanak hastea eskatu diote EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk foru aldundiari. Hiru alderdiek bat egin badute ere, Claudia Venceslao EH Bilduko batzarkideak gobernuaren azken urteetako jarrera kritikatu du: «Zortzi urte daramazue gizarte-bazterketa egoeran dauden pertsonentzat plaza bakar bat ere sortu gabe». Jarrera hori, gainera, «gizarte politikak blindatzeko borondaterik ezaren beste adibide bat» dela salatu du.
Inklusiorako plazak sortzeko konpromisoak gobernuak 2023rako aurkeztuko dituen aurrekontuekin zerikusia izateak kezkatzen du Venceslao. Bazterkeriaren aurkako plaza horiek, hain zuzen, aurrekontuei esleitzea planteatu dute. Venceslaok adierazi duenez, EH Bildu adi egongo da konpromisoan jasotakoa bete dadin. «Ez dugu onartuko diru sail sinbolikorik datorren astean ezagutuko dugun aurrekontu proiektuan; beraz, baliabide horiei dagokien diru saila edo diru sailak zuzentzeko gordeko ditugu». |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220503/artea-zientzia-eta-kultura-hizpide-global-innovation-day-ekitaldian.htm | Ekonomia | Artea, zientzia eta kultura hizpide Global Innovation Day ekitaldian | Industriaren, kulturaren eta hezkuntzaren arloko zenbait enpresak aurrera eramandako berrikuntzak aurkeztu dituzte. «Talentu gaztea» erakartzea ezinbestekotzat jo dute. | Artea, zientzia eta kultura hizpide Global Innovation Day ekitaldian. Industriaren, kulturaren eta hezkuntzaren arloko zenbait enpresak aurrera eramandako berrikuntzak aurkeztu dituzte. «Talentu gaztea» erakartzea ezinbestekotzat jo dute. | Talentua, berrikuntzaren motorra lelopean egin dute, gaur goizean, XI. Global Innovation Day. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak antolatu du jardunaldia, Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren XXII. Astearen barruan.
Donostiako Kursaalean elkartu dira joera zientifiko, teknologiko, sozial eta kultural nagusien protagonistak. Oro har, euskal ekonomiaren hainbat sektoretan berrikuntza sustatzeko gakoez aritu dira, eta berrikuntza kasu praktikoak aurkeztu dituzte.
Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eman dio hasiera ekitaldiari: «Berrikuntza da gure herriak dituen erronka nagusietako bat», adierazi du. Haren iritziarekin bat egin du Innobasqueko presidente Manuel Salaberriak, eta esan du berrikuntza sustatzeko ezinbestekoa dela «talentu gazteak bultzatzea». Hizlarien arabera ere, garapen ekonomiko berritzailerako ezinbestekoak dira «talentua, teknologia, artea, kultura eta zientzia».
Arlo industrialean, bost berrikuntza kasu praktiko aurkeztu dituzte I+MED, Iparlat, Savvy Data Systems eta Fagor Automation eta Zunibal enpresek. Abian jarritako proiektuen artean aipatu dituzte nanohidrogel bidez farmakoak garraiatzea; baliabide urriak dituzten familiei menu solidarioak eskaintzea, ekonomia zirkularraren bidez elikagaiak birsortuz; landare produktuekin proteina alternatiboak, osasungarriak eta iraunkorrak ekoiztea; industria datuak analizatuz ekoizpenaren eraginkortasuna eta kalitatea erraztea; eta atunaren arrantzari adimen artifiziala aplikatzea, hautemate sistemen bidez.
Kulturaren sektorean, berriz, hitza hartu dute Arkikus, Dantz eta Recreakult dinamiketako ordezkariek. Hurrenez hurren, aurkeztutako berrikuntzak hauek izan dira: iraganera salto egiteko plataforma bat, errealitate birtualaren bidez kultura eta natura ondarearen sorberritze birtualak bisitatzekoa; negozio ereduak sendotzeko musika elektronikoa formatu eta espazio berrietan eskaintzea; eta antzerki konpainiek beren ikuskizunetarako sortutako materiala berrerabiltzea.
Azken hiru kasu praktikoak hezkuntzaren eremuan kokatzen dira. Emakumeak Zientzian proiektua aurkeztu dute CICek, Nanogunek eta Polymatek, eta, ondoren, parte hartu dute Barrutialde Bigarren Hezkuntzako Institutuak eta Ikaslan, Hetel eta Euskadiko Parke Teknologikoen Sareak.
Bestalde, artearen eta zientziaren arteko berdintasunei eta desberdintasunei buruz hitz egin dute Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendariak eta Pedro Miguel Etxenike DIPC Donostia International Physics Center fundazioko presidenteak.
Sarri kontrajartzen dira artea eta zientzia, baina bai Etxenikek eta baita Zugazak ere uste dute bi alderdiak kontuan hartzen dituen «ikuspegi holistiko bat» garatzea dela gakoa: «Artea eta zientzia osagarriak dira», iritzi dio Zugazak. Aitzitik, hizlarien ustetan, «talentu gazteak» erakartzeko ezinbestekoa da sektore guztietan aldaketa berritzaileak egitea. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220504/itxasok-galen-existentzia-gaitzetsi-du-biktimen-oroimenerako-ekitaldi-batean.htm | Politika | Itxasok «GALen existentzia» gaitzetsi du biktimen oroimenerako ekitaldi batean | «izugarrikeria handia izan zen, eta Estatuari kreditua eta zilegitasuna kendu zizkion». | Itxasok «GALen existentzia» gaitzetsi du biktimen oroimenerako ekitaldi batean. «izugarrikeria handia izan zen, eta Estatuari kreditua eta zilegitasuna kendu zizkion». | Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritzak aurrea hartu nahi izan dio Terrorismoaren Biktimen aldeko Memoriaren Egunari, eta ekitaldia antolatu du Portugaleteko udaletxean (Bizkaia). Espainiako Barne ministro izandako Jose Barrionuevok egindako adierazpenen ostean jakin-mina zegoen ordezkaritzaren izango zuen erreakzioa jakiteko, eta Espainiako Gobernuaren ordezkari Denis Itxasok aukera baliatu du «GALen existentzia» gaitzesteko, «izugarrikeria handia izan zelako, eta Estatuari kreditua eta zilegitasuna kendu zizkiolako».
Itxasok gaineratu du GAL ez zela inoiz gertatu behar, eta «nahigabea eragiten eta Talioaren Legea elikatzen» baino ez zuela lagundu: «Inoiz ez zen izan behar begia begiaren ordainaren doktrina gaiztoaren bidezidorrik edo justifikaziorik. Demokrazia ahuldu egiten da biolentoei txanpon berarekin erantzuten duenean, eta ezin da onartu batzuen edo besteen biktimak egotea».
Ekitaldia Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroarekin eta Portugaleteko Udalarekin batera antolatu du Gobernuaren ordezkaritzak, eta GALen inguruko aipamenak gorabehera, ETA izan da erakunde horien ordezkarien hitzaldietako jomuga ia bakar. Portugaleteko alkate Mikel Torresek esan du «ETAren terrorismoaren porrota askatasunaren, demokraziaren eta zuzenbide estatuaren garaipena» dela. Biktimen Oroimenerako Zentroko zuzendari Florencio Dominguezek, berriz, esan du ETA garaitua izan zela, «baina hark utzitako ondorioek irauten dute oraindik».
Hiru biktimak ere hitz egin duten ekitaldian: ETAk 1988ko irailean hildako Jose Luis Barrios ostalariaren alaba Nerea Barriosek, Celso Recio guardia zibilak –haren aita Guardia Zibilaren kaboa zen, eta ETAk 1985ean hil zuen– eta Veronique Caplannek, GALek 1985ean hildako Robert Caplanneren alabak. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220505/cabezudoren-biktimen-abokatuak-60000-euroko-kalte-ordaina-eman-beharko-dio-epaile-bati.htm | Gizartea | Cabezudoren biktimen abokatuak 60.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio epaile bati | Kote Cabezudo argazkilariaren kasuan epaile lanak egin zituen Ana Isabel Perez Asenjoren aldeko epaia eman du Irungo epaitegi batek, hedabideetan eta sare sozialetan abokatuak haren «ohorearen eta irudiaren aurkako adierazpenak» egin zituela argudiatuta. | Cabezudoren biktimen abokatuak 60.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio epaile bati. Kote Cabezudo argazkilariaren kasuan epaile lanak egin zituen Ana Isabel Perez Asenjoren aldeko epaia eman du Irungo epaitegi batek, hedabideetan eta sare sozialetan abokatuak haren «ohorearen eta irudiaren aurkako adierazpenak» egin zituela argudiatuta. | Kote Cabezudoren biktimen abokatu Mario Diezek 60.000 euroko kalte ordaina eman beharko dio Ana Isabel Perez Asenjo epaileari, hedabideetan eta sare sozialetan haren «ohorearen eta irudiaren aurkako adierazpenak» egiteagatik. Irungo lehenengo instantziako bigarren instrukzio epaitegiak eman du epaia, eta, kalte ordainaz gain, interes legalak ere ordaindu beharko ditu, «eragindako kalte moralengatik», eta prozesu judizialaren kostuak ere bere gain hartu.
Bestelako zigorrak ere ezarri dizkio Diezi: epaia finkoa denean —oraindik errekurtsoa aurkezteko aukera dauka abokatuak—, 33 orriko sententzia «bere osotasunean» irakurri beharko du Diezek Perez Asenjori buruzko adierazpen horiek egin zituen lekuetan: 2018an Youtubera igo zituen hiru bideotan, Intereconomia TV hedabideko El Gato al Agua saioan, Radio 4G irratiko La Jungla irratsaioan eta Twitterren. Horrez gain, sarera igotako bideo horiek ezabatzeko agintzen du sententziak, eta etorkizunean Perez Asenjoren inguruko «gisa horretako ekintzak» egitea ere debekatu dio abokatuari.
Perez Asenjok 2018an jarri zuen salaketa, eta argudiatu zuen Mario Diezek egindako adierazpenak «mespretxuzkoak eta iraingarriak» zirela. Izan ere, sententziak biltzen duenez, Diezek adierazpen horietan Perez Asenjori leporatu zion «etengabeko prebarikazioa egitea, funtzio jurisdikzionala arbitrarioki betetzea, delituetan inplikatzea, eta auziaren tramitazioa maltzurkeriaz atzeratzea».
Horrez gain, epaiak dio Diezen adierazpenak ezin direla «defentsa eskubidean, informazio eta adierazpen askatasun eskubideen barruan» ulertu, Diez ez delako «informazioaren operadore bat», eta zabaldu zuen informazioa ez zelako «egia».
'Cabezudo auzia'
2018an Gipuzkoako Auzitegiak Ana Isabel Perez Asenjo epailea Kote Cabezudo argazkilariaren kasutik kanporatu zuen, biktimek haren kontra aurkeztutako kereila bat tramiterako onartu zelako. Gerora, ezerezean geratu zen salaketa hori. Cabezudoren auzia berriro Perez Asenjok hartzeko eskatu zuen fiskalak, baina horren aurka jo zuen akusazioak. Arrazoia eman zioten, eta, azkenean Julian Garcia Marcos epaileak hartu zuen auzia.
Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo, eta haren modeloek jarritako salaketengatik epaitu dute. Iruzurra, intimitatearen aurkako delituak, haurrekin egindako pornografia eta sexu erasoak egotzi dizkiote, besteak beste. 2013an jarri zuten akusatuaren kontrako lehen kereila. Hedabideetan-eta isilpean gelditu ziren haren kontrako lehen salaketak, eta justiziak ez zuen neurririk hartu akusatuaren kontra. 2018ko udaberrian kasuari buruzko albisteak oihartzuna lortzen hasi ziren, eta, urte hartako maiatzean, preso sartu zuten. Martuteneko espetxean dago geroztik, Donostian.
2022ko martxoaren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31n, fiskaltzak 250 urtera handitu zuen eskaria. Azkenean, 28 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Cabezudori, bortxaketa, sexu abusua eta haur pornografiako eta iruzurreko delituak leporatuta. Erabaki horren aurka helegitea aurkeztua dute defentsak eta akusazio partikularrak Espainiako Auzitegi Gorenean. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220506/unibertso-urruneko-supernoba-baten-hiru-irudi-lortu-ditu-ehuko-ikertzaile-baten-taldeak.htm | Bizigiro | Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak | Galaxia bat lente gisa erabilita lorturiko irudiei esker jakin dute izarra Eguzkia baino bostehun aldiz erradio handiagoko supererraldoi gorri bat zela eta duela 11.500 milioi urte lehertu zela. | Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak. Galaxia bat lente gisa erabilita lorturiko irudiei esker jakin dute izarra Eguzkia baino bostehun aldiz erradio handiagoko supererraldoi gorri bat zela eta duela 11.500 milioi urte lehertu zela. | Teleskopioak espazioko begiak badira, galaxia batzuk betaurrekoak izan daitezke. Fenomeno horri esker, EHUko eta DIPC Donostia Physics Centerreko Tom Broadhurst ikertzaileak partaide duen talde batek espazio urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ahal izan ditu, eta, horren bidez, haren inguruko informazio zehatza lortu.
Bizialdia leherketa erraldoi baten bidez amaitzen dute masa handiko izar batzuek. Leherketa horiei supernoba esaten zaie. Eztandak eragindako talka uhina ikertuta, astrofisikariek jakin dezakete izarra zerez eginda zegoen eta nolakoa zen. Hori egin dute Broadhurstek eta haren taldekideek, eta ikerketaren berri argitaratu du Nature aldizkariak, zientzian erreferentziazkoa denak.
Izan ere, supernobaren hiru irudi lortu dituzte, hiru koloretan. Ez da erraza izan, supernoba espazio urrunean dagoelako. Urrun distantzian, eta, berez, denboran ere bai: duela 11.500 milioi urte lehertu zen supernoba, Esne Bidea galaxia ustez sortu zen garai berean, eta, beraz, Lurra jaio baino askoz ere lehenago.
Trikimailu bat erabili dute irudiak lortzeko. Askoz hurbilago dagoen galaxia bat erabili dute lente gisa. Masa handiko objektuek, galaxiak kasu, deformatu egiten dute espazio-denbora, eta deformazio hori lente gisa erabil daiteke askoz urrunago dauden gauzak handituta ikusteko. Horren bidez, supernobaren hiru argazkiak lortu dituzte, bakoitza une batekoa.
Eztandaren gasa hoztu ahala, kolorez aldatzen da: hasieran, oso beroa da, eta urdinagoa da; gero, gorriagoa izaten da, tenperatura jaitsi ahala.
Broadhursten taldeak argi urdina antzeman ahal izan du, leherketa gertatu eta ordu gutxira jaurtitakoa. Gero, argi berdea, bi egun geroagokoa. Eta, azkenik, argi gorria, eztandaren ondorengo zortzigarren egunekoa. Bat beharrean hiru irudi edukitzeak askoz informazio gehiago ematen du, eta aukera ematen du askoz xehetasun handiagoz jakiteko zer gertatu zen.
Irudi horiei esker jakin ahal izan dute leherturiko izarra Eguzkia baino bostehun aldiz handiagoa zela, esaterako.
Hubble espazio teleskopioak harturiko irudiak erabili dituzte ikerketan.
Broadhurst EHUko Fisika Teorikoko departamenduko kidea da, Leioako campusean (Bizkaia). Galaxien formakuntza ikertu du; besteak beste, grabitateak eragindako lente efektuaren bidez. Esperientzia handia du teleskopio handiak eta sateliteak erabiltzen, eta Hubbleeko kamera aurreratuko taldeko kidea izan da. NASAk sari bat eman zion horregatik. Ingalaterrako Durham Unibertsitatean egin zen doktore. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220507/statkraft-enpresak-parke-eolikoaren-proiektua-aurkeztuko-du-aramaion.htm | Gizartea | Statkraft enpresak parke eolikoaren proiektua aurkeztuko du Aramaion | «Herritarren zalantzak argitzeko» asmoarekin antolatu du enpresak aurkezpena. | Statkraft enpresak parke eolikoaren proiektua aurkeztuko du Aramaion. «Herritarren zalantzak argitzeko» asmoarekin antolatu du enpresak aurkezpena. | Aramaio eta Eskoriatza artean parke eoliko bat eraikitzeko daukan proiektua aurkeztuko du Statkraft enpresak azaroaren 16an Aramaion, herritarren «zalantzak» argitzeko. Itsaraz deitu diote proiektuari, eta egun horretan herritarrei parkearen nondik norakoak azaltzeko asmoa duela ere iragarri du enpresak. Azaldu duenez, «energiaren sozializazioa, euskal industriarentzako zero kilometroko hornidura eta lankidetza publiko-pribatua» dira proiektuaren oinarriak.
Norvegiako Statkraft enpresak bi parke eoliko eraikitzeko asmoa du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azpeitia, Errezil eta Zestoa artean eraiki nahi du lehena, Piaspe izenekoa, eta 32 milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. 32 megawatteko potentzia izango du, eta urtean 84,7 gigawatt-ordu produzituko ditu. 24.000 etxe ingururi emango dio energia. Bigarren parkea da Aramaion aurkeztuko dutena, eta Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren arteko mugan eraiki nahi dute. Piaspe baino potentzia handiagoa izango du, 52,8 megawatt. Urtean 153,8 gigawatt-ordu sortuko ditu parke horrek, eta 44.000 etxe inguru hornituko ditu. 60 milioi euro inguruko inbertsioa beharko du, 92 milioi euro bi proiektuek.
Bi proiektuen nondik norakoak publiko egin zirenetik, aurka dauden herritarrak erantzuna antolatzen hasi ziren, eta irailaren 21ean egin zuten Piaspe parke eolikoaren aurkako lehen herri batzarra. Aramaioko udalak duela aste batzuk atera zuen idatzi baten bidez, adierazi zuen «informazio kontrastatua eta hausnarketa kolektibo sakona» behar dituela gaiak, udalak iritzi bat kaleratu aurretik. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220508/tropak-dnieper-ibaiaren-ekialdeko-aldera-erretiratzeko-agindu-du-errusiak.htm | Mundua | Tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko aldera erretiratzeko agindu du Errusiak | Mugimendu hori aintzat hartuta, Kherson hiri estrategikoa galtzear da Errusia. Kremlinek argudiatu du anexionatu zuen eskualdeak ezin duela «guztiz funtzionatu» ezin denez hornitua izan. | Tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko aldera erretiratzeko agindu du Errusiak. Mugimendu hori aintzat hartuta, Kherson hiri estrategikoa galtzear da Errusia. Kremlinek argudiatu du anexionatu zuen eskualdeak ezin duela «guztiz funtzionatu» ezin denez hornitua izan. | Ukrainako Kherson hirian Errusiako armadak dituen tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko ertzera erretiratzeko agindu du Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak. Hori jakinarazi du TASS Errusiako berri agentziak. Horrek esan nahi du Kherson hiri estrategikoaren kontrola galtzear dela Kremlin. «Kherson ezin da hornitua izana, eta, hortaz, ezin du guztiz funtzionatu. Errusiak bere esku zegoen guztia egin du Khersongo herritarren ebakuazioa ziurtatzeko», adierazi du Errusiako armadaren Ukrainarako buruzagi Sergei Surovikinek, telebista batean egindako adierazpenetan. Aintzat hartu behar da Kherson dela, hain zuzen, Moskuk urri hasieran anexionatu zuen Ukrainako eskualdeetako bat, Zaporizhia, Donetsk eta Luhanskekin batera.
«Dnieper ibaiaren ekialdeko aldean defendatzeko erabakia ez da erraza. Modu horretan gure militarren bizitzak salbatuko ditugu», nabarmendu du Surovikinek. Errusiak milaka zibil ebakuatu ditu Khersonetik azkeneko hiru asteetan, Dnieperren mendebaldeko ertzetik ekialdekora: 115.000 pertsona, Moskuren arabera. Inbasioa hasi eta gutxira okupatu zuen Kremlinek hango hiriburua, izen berekoa. Ukrainak probintzia hori ere berreskuratzeko kontraerasoa hasi zuen iraileko aurreneko egunetan, eta bi aldeen arteko borrokak laztu egin dira han.
Nolanahi ere, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliaken ustez, azkarregi da esateko Errusiako tropak Khersonetik erretiratu direla. «Ukrainako bandera Khersonen ikusten ez dugun bitartean, erretiratzeaz hitz egiteak ez du zentzurik», adierazi dio Reuters berri agentziari. Eta Twitterreko bere kontuan idatzi du ez dagoela zantzurik pentsatzeko Errusiak borroka egin gabe alde egingo duela.
Ikusi gehiago: Putinek are gehiago estutu du gatazka, gerra legea ezarriz anexionatutako lurretan
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herriek emandako laguntza militarrari esker ari da Ukraina kontraerasoan, eta, hain zuzen, Mendebaldeko aliantza militarreko zuzendari nagusi Jens Stoltenbergek adierazi du «pozgarria» dela ikustea Ukrainako armada nola den gai lurralde gehiago «askatzeko». Halere, zuhurtziaz jokatu nahi izan du, eta gehitu du ikusi behar dela, «noski», ea zer gertatzen den «eremuan bertan». Londresen egin ditu adierazpenok, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroarekin bildu eta gero, eta mezu bat bidali nahi izan dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari. «Putinek bi akats egin zituen inbasioa hastean. Batetik, ukrainarrak gutxiestea; eta, bestetik, NATOko aliatuek Ukrainari laguntzeko gaitasuna gutxiestea».
Leku estrategikoa da Kherson eskualdea, Errusiak partzialki okupatuta daukana. Batetik, handik igaro behar delako lurretik heltzeko Errusiak 2014ean anexionatutako Krimeako penintsulara. Bestetik, Errusiaren inbasioaren asmoa bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—, hura kontrolpean edukitzea ezinbestekoa delako. Azkenik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnieper ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.
Ikusi gehiago: Ukrainan okupatutako lurraldeak anexionatu ditu Errusiak
Kiril Stremusov Errusiak Kherson ezarritako agintari militarrak iragarri zuen, atzo, espero zuela hurrengo egunetan «gertakariak amaitzea». Esan zuen Ukrainako indarrek Errusiakoek baino soldadu gehiago dituztela eskualdean, baina erasoei aurre egiten ari zirela. Gaur ere hori bera jakinarazi du. Stremusov ordu batzuk geroago hil da auto istripu batean, TASS berri agentziak baieztatu zuenez.
Ukraina gero eta lur eremu gehiago berreskuratzen ari da Khersonen, eta, hori eragozteko ahaleginean, Errusiako indarrek zubiak txikitu dituzte Dnieper ibaiaren mendebaldeko ertzean. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220509/gal-costa-kantari-brasildarra-hil-da.htm | Kultura | Gal Costa kantari brasildarra hil da | Brasilgo herri musikaren ikurretako bat izan da, eta hainbat musika mota landu ditu bere ibilbide luzean. 77 urterekin hil da. | Gal Costa kantari brasildarra hil da. Brasilgo herri musikaren ikurretako bat izan da, eta hainbat musika mota landu ditu bere ibilbide luzean. 77 urterekin hil da. | Brasilgo musikaren historian lorratz nabarmena utzi duen belaunaldi bateko kide izan da Gal Costa; mugimendu tropikalistaren barruko ahots handienetako bat, Caetano Veloso, Gilberto Gil eta Maria Bethaniarekin batera, besteak beste. Bossa novaren ondotik mamitu zen Brasilgo herri musikaren ordezkarietako bat izan da, hala, Costa, eta sanba eta rock doinuetara ere jo zuen aurrerago. Ibilbide oparo horri egindako aitortza heldu zaio azken urteotan —2011n, Grammy Latino saria eman zioten—, eta gaur zabaldu da haren heriotzaren berria: 77 urterekin hil da, Sao Paulon.
Bahia estatuko hiriburuan jaio zen Costa, Salvadorren, 1945ean. Musikazale handia zuen ama, eta gazte galdu zuen aita. Disko denda batean lortu zuen bere lehen enplegua, eta umetako lagun baten bitartez ezagutu zuen Veloso, zeina kantariaren konplize estua bihurtuko baitzen denborarekin. 20 urte bete gabe zituen Veloso, Gil, Bethania, Tom Ze eta garaiko beste puntako zenbait musikariren ingurura batu zenean. Haiekin egin zuen debuta, 1964an, Nós, por exemplo emanaldian, eta hiru urtera kaleratu zuen Domingo albuma, Velosorekin batera —hartan dator bere kanturik ezagunenetako bat, Coraçao vagabundo—.
1968an, Tropicália ou Panis et Circencis album enblematikoan parte hartu zuen, eta urtebetera kaleratu zituen bakarkako bere lehen bi lanak. Diktadura militarraren garaiko egoera politikoak estututa, hainbat artista eta musikarik herrialdetik alde egin zuten —Gilek eta Velosok, besteak beste—, baina Costak Brasilen geratzea erabaki zuen; zentsurari izkin egiten ahalegindu zen, ezkutuko emanaldiekin. 1970ekoa izan zen haren arrakastaren hamarkada; ordukoak dira, esaterako, Veloso eta Gil Londresen bisitatu ostean idatzi zuen Legal kantua (1970) eta Fa-Tal - Gal a todo vapor (1971) zuzeneko diskoa. Orduan bihurtu zen Costa erreferentziazko musikari, eta, hurrengo hamarkadan, nazioartera ere hedatu zen haren musikaren oihartzuna; urtean behin lan berri bat aurkezten segitu zuen ia-ia.
Duela bi hilabete ebakuntza bat egin zioten nodulu bat kentzeko, eta, horregatik, kantariak bertan behera utzi zuen urtea amaitu artean Europan egitekoa zen bira. Pandemiaren ostean, baina, agertokietara indarrez itzulita zebilen Costa, Las varias puntas de una estrella emanaldiarekin, zeinetan 80ko urteetan arrakasta handia izan zuten abestiak ere jotzen zituen; Açai, Nada mais, Sorte eta Meu Nome é Gal, besteren artean.
Kantariaren heriotzaren berri izan eta berehala azaldu dute atsekabea askok sarean, hala nola Lula da Silva Brasilgo presidente hautatu berriak. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220510/gasteizko-epaitegiak-baztertu-egin-du-maiorga-ramirezen-kaleratzea-etetea.htm | Politika | Gasteizko epaitegiak baztertu egin du Maiorga Ramirezen kaleratzea etetea | EAk lau urtez eten zion afiliazioa, otsailean. Ramirezek kautelazko neurriak eskatu zizkion epaitegiari. | Gasteizko epaitegiak baztertu egin du Maiorga Ramirezen kaleratzea etetea. EAk lau urtez eten zion afiliazioa, otsailean. Ramirezek kautelazko neurriak eskatu zizkion epaitegiari. | Gasteizko epaitegiak ez du tramitera onartu Maiorga Ramirez EAren ildo kritikoko buruak aurkeztutako eskaera, eta, beraz, ez du kautelazko neurririk ezarriko hura eta beste lau kide kritikori militantzia eten izana behin-behinean eteteko.
EAko Nazio Batzorde Eragileak otsailean adostu zuen Ramirez, Miren Aranoa, Iratxe Lopez de Aberasturi, Esther Korres eta Mikel Goenaga alderdikideen kidegoa lau urtez etetea, eta erabakia indarrean dago alderdiaren XIII. Nazio Biltzarreko kongresuaren biharamunetik. EAren arabera, «frogatuta geratu da Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».
Ramirezek «bidegabekeriatzat» jo zuen erabakia, eta kritikatu zuen afiliazioak aukeratutako pertsonak kanporatu zituztela. Izan ere, Lopez de Aberasturi, Goenaga eta Aranoa Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileak ziren, eta Korres, Iruñekoa. Hala, kritikoek irailean eskatu zioten epaitegiari kautelazko neurriak hartzeko, erabaki hura behin-behinean eten zezan. Orain, baina, hark uko egin dio tramitera onartzeari. Argudiatu du eskaera hori orain egitea ez dagoela justifikatuta, eta eskatzaileei leporatu die EAren aurkako beste prozesu bat baliatu izana harekin zerikusirik ez duten beste afera batzuk tratatzeko.
Alderdiak sare sozialen bidez adierazi du egia gailendu dela «lawfare estrategiaren» eta EAren jardunaren «une oroko judizializazioaren» aurrean. Era berean, salatu dute Ramirezek eta kritikoek «afiliatuen gehiengoak» hartutako neurrien aurka egin izana.
Egungo zuzendaritzaren eta ildo kritikoaren arteko gatazka ez da berria. Jatorrira jotzeko, bost urte egin behar da atzera, 2017ko ohiko kongresura. Ordutik, okerrera egin du bi ildoen arteko harremanak; besteak beste, EH Bilduren barruan izan beharreko rolaren inguruko desadostasunak tarteko.
Alderdiak otsaileko Nazio Biltzarrean eman nahi zion amaiera aferari. Bilkura hartan, txosten politikoa eta estatutu berriak onartu zituzten, eta zuzendaritza berria aukeratu. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte, ildo kritikoko kideek uko egin baitzioten parte hartzeari; bilkura propio bat egin zuten. Halere, epaitegiek ebatzi zuen Eusko Alkartasunak Kongresu Nazionalean hartutako erabakiak etetea, eta datorren asteburuan ezohiko batzar bat egingo dute haiek berresteko. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220511/pintaketa-transfoboak-egin-dituzte-irunean-trans-legearen-harira.htm | Gizartea | Pintaketa transfoboak egin dituzte Iruñean, trans legearen harira | Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'Stop trans legea' mezua idatzi. Atzo, trans legea «berehala» onartzeko eskatu zuten Euskal Herriko hainbat LGTBI taldek | Pintaketa transfoboak egin dituzte Iruñean, trans legearen harira. Ortzadarraren koloreekin margotutako banku bat pintatu dute, eta 'Stop trans legea' mezua idatzi. Atzo, trans legea «berehala» onartzeko eskatu zuten Euskal Herriko hainbat LGTBI taldek | Oraindik ere tramitean da trans legea Espainiako Kongresuan. Gatazkatsua izaten ari da horren onarpena; besteak beste, PSOE trabak jartzen ari baita genero autodeterminazioari dagokionez. Ezinegonez, legea «berehala» onartzeko eskatu zuten Hego Euskal Herriko LGTBI eskubideen aldeko hainbat taldek. Egun bakarra behar izan da lege haren kontrako mezuak kaleetan ikusteko: pintaketa transfoboak egin dituzte Iruñeko Runa parkeko banku batean, ortzadarraren koloreekin margotutako batean. Stop trans legea irakurri daiteke bertan.
Iruñeko Udalak «erabat gaitzetsi» du pintaketa transfoboa, eta «sexu eta genero aniztasuna askatasunean bizitzeko eskubidea» aldarrikatu. Era berean, LGTBI kolektiboko pertsonek hirian pairatzen dituzten erasoen eta LGTBIfobiaren aurka agertu da. «Iruñea hiri plural eta errespetuzkoa izan dadin lagunduko dugu, pertsona guztiek beren bizi proiektua garatu ahal izateko, beren sexu orientazioari, genero adierazpenari edo sexu eta genero identitateari erreparatu gabe».
Tuteran ere bai
Joan den irailean, pintaketa homofoboak egin zituzten Tuterako banku batean —hori ere LGTBI banderaren koloreekin margotuta zen—. Maricones (maritxuak) idatzi zuten bertan. Ekintza ez zen oharkabean pasatu, eta herriko zenbait eragilek sare sozialen bidez adierazpenak egin zituzten, erasoa gaitzesteko. Apirilean ere antzeko pintaketak egin zituzten, Tuteran bertan. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220512/jendetza-elkartu-da-iturramako-auzo-batzarrean-ezpala-tabernako-erasoa-gaitzesteko.htm | Kirola | Jendetza elkartu da Iturramako auzo batzarrean, Ezpala tabernako erasoa gaitzesteko | Iruñeko Iturramako auzokideek manifestatzera deitu dute ostiralerako, 18:30ean, auzoko bulebarrean. | Jendetza elkartu da Iturramako auzo batzarrean, Ezpala tabernako erasoa gaitzesteko. Iruñeko Iturramako auzokideek manifestatzera deitu dute ostiralerako, 18:30ean, auzoko bulebarrean. | Osasunak eta Bartzelonak elkarren aurka jokatu zuten atzo Sadarren; 1-2 galdu zuen Jagoba Arrasateren taldeak. Partidaren aurretik, Bartzelonako Boixos Nois taldearen zaleak Ezpala tabernara sartu ziren, eta istiluak eragin zituzten; hala salatu zuten Indar Gorriko zaleek eta Osasuna taldeak. Erasotzaileek, txanoa jantzita, bengalak jaurti eta kalteak eragin zituzten tabernan. Hiru zauritu izan ziren; horietako bi ospitaleratu egin zituzten. Horiek horrela, arratsaldean Iruñeko Iturramako hainbat auzokide batzartu dira Ezpala taberna inguruan, eraso hori gaitzesteko.
Eta ez dira horretan bakarrik geratu: auzoko bizilagunek eta eragile zenbaitek manifestaziora deitu dute ostiral honetarako, Faxismoari ez goiburupean. Iturramako bulebarrean elkartuko dira, eta bertatik abiatu, 18:30ean.
Lekukoen arabera, alokatutako hiru furgonetatan eta hainbat autotan iritsi ziren Ezpala ingurura, eta gizon andana bat hara zuzendu zen, makilekin eta bateekin armaturik. Iruñeko Udaltzaingoa tabernara joan zen, baita anbulantziak ere, eta sokaz hesitu zuten. Geroago agertu zen Espainiako Polizia. Erasoa ikertzen ari dira, baina oraingoz ez dute inor atxilotu. |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220513/munduko-harresiak-suntsitzeko-eskatu-dute-harresien-aurkako-nazioarteko-egunean.htm | Gizartea | Munduko harresiak «suntsitzeko» eskatu dute Harresien Aurkako Nazioarteko Egunean | Bizkaiko SOS Arrazakeria, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta BDS Bizkaia elkarteek galdegin dute «hesi fisiko eta mental guztiak» erauztea, eta errespetatzea herriek eta pertsonek beren etorkizuna erabakitzeko duten eskubidea. | Munduko harresiak «suntsitzeko» eskatu dute Harresien Aurkako Nazioarteko Egunean. Bizkaiko SOS Arrazakeria, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta BDS Bizkaia elkarteek galdegin dute «hesi fisiko eta mental guztiak» erauztea, eta errespetatzea herriek eta pertsonek beren etorkizuna erabakitzeko duten eskubidea. | Harresien Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur, eta Bizkaiko SOS Arrazakeria, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta BDS Bizkaia elkarteek protesta ekintza bat egin dute Bilboko Atxuri auzoan, munduan dauden harresiak «suntsitzeko» eskatzeko. Agiri bat kaleratu dute hiru taldeek, salatzeko «60 harresi baino gehiago» daudela munduan okupatuta dauden lurraldeetan eta mugetan, eta munduko buruzagi politiko boteretsuenak harresi gehiago eskatzen dabiltzala. Horregatik, planetan dauden «horma eta hesi fisiko eta mental guztiak» suntsitzeko eskatu dute, eta herriek eta pertsonek beren etorkizuna erabakitzeko eta «bizitza duina» bermatzeko duten erabaki askearen errespetua eskatzeko. «Egitura fisikoez gain, herrialde batzuek beren mugak militarizatu dituzte tropak, itsasontziak, hegazkinak, droneak eta zaintza digitala hedatuz; eta lurra, itsasoa eta airea patruilatuz», salatu dute. Gainera, ohartarazi dute mugak ez ezik lurralde eta hiri handietako periferiak ere «kontrol sozial neurrien» menpe daudela. «Horrek erakusten du mundu harresitu batean bizi garela». Salatu dute gotorleku horiek eraikitzen ari diren bitartean pertsonak banatzen ari direla eta haien giza eskubideak eta duintasuna ukatzen ari direla. Ohartarazi dutenez, harresi eta hesi horiek, sarritan tokiko eraikuntza enpresek eraikitzen dituzten arren, etekin ugari ematen dizkiete industria militarrari eta segurtasun industriari, eta gogora ekarri dute Euskal Herrian ere badirela harresi eta «muga fisiko arrazistak» eta «kolonizatzaileak» eraikitzen laguntzen duten enpresak. CAF enpresa jarri dute adibide gisara: Palestinako lurralde okupatuetan tranbia linea bat eraikitzen ari da, «Israelgo estatuaren apartheid proiektu arrazistari babesa emanez». |
2022-11-9 | https://www.berria.eus/albisteak/220514/reala-haizea-alde-duela-iritsi-da-etenaldira.htm | Kirola | Reala haizea alde duela iritsi da etenaldira | Realak irabazi egin dio Sevillari haren zelaian, eta Europako postuetan igaroko du ligako etenaldia. Txuri-urdinek hasi eta gutxira hartu dute aurrea, eta epaileak etxeko bi jokalari kanporatu izanak erraztu egin die garaipenerako bidea | Reala haizea alde duela iritsi da etenaldira. Realak irabazi egin dio Sevillari haren zelaian, eta Europako postuetan igaroko du ligako etenaldia. Txuri-urdinek hasi eta gutxira hartu dute aurrea, eta epaileak etxeko bi jokalari kanporatu izanak erraztu egin die garaipenerako bidea | Realak egin ditu Espainiako Ligako lanak abendura artean. Talde txuri-urdinak sasoi hasiera ederra osatu du, eta sailkapena da horren erakusle: hamalau jardunalditan 26 puntu batuta, Europako postuetan kokatuta dago. Gaur Sevillaren zelaian irabazita osatu du Munduko Koparen aurreko aldia; oraindik sasoiaren zatirik handiena geratzen zaio, baina urrats garrantzitsuak egin ditu lehen hilabeteetan.
Desiragarria zen geldialdira garaipen batekin joatea, eta Realak ez du huts egin. Egiari zor, haizea alde izan du gaurko norgehiagokan. Garaiz egindako gol batek eta epailearen erabakiek erraztu diote garaipena.
Donostiarrentzat jokaleku makurra da Ramon Sanchez-Pizjuan estadioa. Sei urte eta erdi behar izan ditu berriz irabazteko, baina gaur eskura jarri zaio irabaztea. Lehen minutuek traza eskasa izan dute; batez ere, Carlos Fernandezek hasi orduko min hartu duelako.
Ordea, Realak berehala bideratu du garaipena. Su txikian ondutako gola izan da, harik eta Mikel Merinok area ertzean baloia jaso duen arte. Gorputza jiratu du iruindarrak, Alexander Sorlothekin jokatzeko, eta norvegiarrak Bono atezainaren gainetik loratu du baloia. Sasoiari dagokionez, Merinoren bosgarren goleko pasea izan da.
Partidak itxura ona hartu du ordu laurdena igaro orduko, eta egoera are gehiago edertu da epaileak Ivan Rakitic kaleratu duenean. Brais Mendezi egindako sarrera bat VAR-ean berrikusi, eta hasierako txartel horia gorri bilakatu da, 28. minutuan.
Sevillaren zorigaitza areagotu egin da bost minutu geroago, Del Cerro Grande epaileak Tanguy Nianzou kanporatu duenean. Sevillako jokalariak sarrera gogorra egin dio Braisi, eta VAR-aren laguntzaz erabaki du bigarren txartela ere. Erabakiaren egokieraz landa, agerikoa da tresna hori laguntzeko ez ezik, jokaldiak berriz epaitzeko baliatzen dutela. Aritz Elustondori gertatu zitzaion aurreko igandean, eta Sevillakoei gaur.
Realak alde zuen haizea, eta segituan probestu du hori, bigarren gola eginda. Brais Mendezek sartu du, Merinok David Silvari emandako pasea probestuta. Galiziarrak sei gol egin ditu sasoi honetan.
Hortik aurrera, Realak errenta kudeatzen igaro ditu minutuak, baloia alderik alde mugituta. Zirrikituak bilatzen pasatu du denbora, eta jokoak itzaltzera egin du. Hein handi batean, Sevilla izan da aldea murriztu duen taldea. Atsedenaldiaren atarian eta jada galtzekorik gabe, Alex Tellesek egindako erdiraketa bat bikain errematau du Rafa Mirrek. Erosotasunaren gaztelua hondarrezkoa zen.
Zalantza bat markagailuan
Etxekoen golak urratu egin du patxada erabatekoa. Bi goleko aldea beti da oparoa, baina bakarrekoak atea zabaltzen dio zalantzari. Gaur ere hala izan da; nahiz eta, hasiera batean, kezkatzeko arrazoirik izan ez, adi egon behar zuen Realak.
Txuri-urdinak saiatu dira bigarren zatian jokoa moteltzen. Aldaketak ere egin ditu Imanol Alguacilek, oreka bilatuz. Ordea, Sevillaren aldian-aldiko saialdiek estutu egin dituzte bisitariak. Oro har, neurketa kontrolpean izan dute, baina espainiarren gol batek hankaz gora jar zezakeen iluntzea. Saiatu dira, baina nekeak erasanda, ez zdute lortu. Hartara, Reala garaipenaren bidera itzuli da, eta gozotik joan da etenaldira.
Pozik zen Imanol, partida amaieran: «Bi gehiagorekin aritu arren, zaila da hemen irabaztea. Oso gustura nago, 26 puntu ditugulako». Oriotarrak baditu horretarako arrazoiak, sasoiaren lehen zatia ikusita. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220534/egunean-behin-jokoaren-galesezko-bertsioa-egin-dute.htm | Bizigiro | Egunean Behin jokoaren galesezko bertsioa egin dute | Jokoaren bi bertsioek mekanika eta itxura berdinak dituzte, baina hizkuntza eta galdera jakin batzuk aldatzen dira. | Egunean Behin jokoaren galesezko bertsioa egin dute. Jokoaren bi bertsioek mekanika eta itxura berdinak dituzte, baina hizkuntza eta galdera jakin batzuk aldatzen dira. | S4C telebista galestar publikoak eskatuta, Codesyntax euskal enpresak eta Tinopolis Galesko ekoiztetxeak elkarlanean garatu dute Cwis Bob Dydd jokoa (proba bat egunean). Telebista publikoak berak eta Galesko Gobernuak finantzatu dute proiektua.
S4C telebistak atzo iragarri zuen ofizialki, ohar baten bidez. Honela mintzatu zen telebistaren eduki digitaleko arduraduna, Rhodri ap Dyfrige: «Espero dugu euskaraz aplikazioak izan duen arrakastatik ikastea, eta eragin bera edukitzea hemen Galesen». Jeremy Miles gobernu erregionaleko Hezkuntza eta Hizkuntza ministroak, berriz, erran zuen «Galeseraren erabilera areagotu» nahi bada jokoa «aukera atsegina» dela horretarako.
Bi bertsioak berdinak dira mekanikan eta itxuran, hizkuntza eta galdera jakin batzuetan izan ezik. Zenbait galdera bertsio batetik bertzera pasatu badituzte ere –eragiketak edo munduko banderak, adibidez–, bertze batzuk gehiago egokitu behar izan dituzte. Batez ere, Galesko historia, kultura edo hizkuntzako datuak biltzen dituztenak. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220535/gatazkaren-ondoriozko-biktimak-izan-dituzte-gogoan-memoriaren-eguneko-ekitaldietan.htm | Politika | Gatazkaren ondoriozko biktimak izan dituzte gogoan Memoriaren Eguneko ekitaldietan | Eusko Legebiltzarrean bi minutuko isilunea egin dute PP, Ciudadanos eta Vox ez beste alderdi guztiek. Etxerat-ek ere elkarretaratzea egin du, kartzelan hildako 35 euskal presoak eta sakabanaketak eragindako istripuen ondorioz hildako hamasei senideak ere biktima gisa aitor ditzatela eskatzeko. | Gatazkaren ondoriozko biktimak izan dituzte gogoan Memoriaren Eguneko ekitaldietan. Eusko Legebiltzarrean bi minutuko isilunea egin dute PP, Ciudadanos eta Vox ez beste alderdi guztiek. Etxerat-ek ere elkarretaratzea egin du, kartzelan hildako 35 euskal presoak eta sakabanaketak eragindako istripuen ondorioz hildako hamasei senideak ere biktima gisa aitor ditzatela eskatzeko. | Memoriaren Egunaren harira, bi minutuko isilunea eta lore eskaintza egin dute Cristina Iglesiasek biktimen omenez egindako Gauerdiko iparrorratza eskulturaren aurrean, Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea izan ditu buru ekitaldiak, eta alderdi guztietako ordezkariak izan dituzte alboan, PP, Ciudadanos eta Vox kenduta.
Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkide eta Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen batzordeko buruak indarkeriaren analisi kritikoa egitera deitu du, eta ez ahaztera: «Denok gaude interpelatuta, baina, batez ere, helburu politikoekin indarkeria erabili zuten edo erabiltzea justifikatu zuten pertsonak». Biktima guztien aitortza aldarrikatu du, eta bide horretan Eusko Legebiltzarrean jorratzen ari diren lege egitasmoa ekarri du gogora: «Terrorismoaren biktimak aitortu eta erreparatzen dituen legea onartu eta hamalau urtera, Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea izapidetzen ari da Eusko Legebiltzarrean, estatu kolpearen, gerraren eta ondorengo diktaduraren biktima guztiak aintzatesteko eta erreparatzeko».
Etxerat-ek ere elkarretaratzea egin du Gasteizen, legebiltzarraren alboko Loma Jeneralaren plazan. Euskal presoen sakabanaketaren ondorioz izandako istripuetan hildako hamasei senideak eta espetxean hildako 35 euskal presoak izan ditu gogoan, eta haiek ere biktima gisa aitortzeko eskatu dute. Salatu dute erakundeek «ahaztu» egin dituztela biktima horiek, eta ahaztura hori bakardadean jasan behar izan dutela. EH Bilduk bat egin du elkarretaratze horrekin. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220536/hasi-dira-euskararen-ezagutzaren-unibertsalizazioari-buruzko-jardunaldiak-gasteizen.htm | Gizartea | Hasi dira euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak Gasteizen | Hezkuntzaz, hizkuntzaren transmisioaz eta sozializazioaz, eta helduen euskalduntzeaz ariko dira Kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatutako jardunaldietan, bi egunez. | Hasi dira euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak Gasteizen. Hezkuntzaz, hizkuntzaren transmisioaz eta sozializazioaz, eta helduen euskalduntzeaz ariko dira Kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatutako jardunaldietan, bi egunez. | Jauzirako prest lelopean hasi dira Gasteizen euskararen ezagutzaren unibertsalizazioari buruzko jardunaldiak, Euskalgintzaren Kontseiluak eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak antolatuta. Hain justu, antolatzaileek uste dute badirela helburu horretarako bidean «jauzia» egiteko baldintzak, eta horretarako «bideak, aukerak, tresnak eta estrategiak» hizpide izango dituzte gaur eta bihar. Hiru gairen bueltan ibiliko dira batez ere: hezkuntza, hizkuntzaren transmisioa eta sozializazioa, eta helduen euskalduntzea.
Atzerriko bi adituren hitzaldiak izan dira goizean. Batetik, Flandriako Ann de Moor irakasleak Flandrian hezkuntza sistemak nederlanderaren berreskurapenean egindako ekarpenaz aritu da. Bestetik, Avel·li Flors Bartzelonako Unibertsitateko irakasleak hitz egin du, gazteen artean katalanaren erabilera areagotzeko dituzten erronkez.
Hurbilago jarriko dute lupa datozen orduetan. Ikastetxeetako hizkuntza proiektuez jardungo dute Karmele Perez Huheziko irakasleak, Donostiako Aitor ikastolako Julen Etxeberriak, Dimako Ugarana eskolako Zefe Ziarrustak eta Iruñeko Iparralde DBHIko kide Fertxu Izquierdok. Horrez gain, «testuinguru berezietan euskararen presentzia eta erabilera bermatzeko» zer estrategia garatu dituzten azalduko dute Gasteizko Mariturri eskolako, Irungo Belaskoenea eskolako eta Lapuebla de Labarcako Assa ikastolako zuzendariek.
Aisialdiak haur eta gazteen hizkuntza gaitasunetan duen eraginean ere jarriko dute arreta, duela bi urte egin bezalaxe. Maite Asensio Hezten taldeko kideak azalduko du nola eragiten dieten aisialdi antolatuek hizkuntzaren gaitasunari eta jarrerei. Bestalde, ingurune erdaldunetan sortutako «euskarazko arnasguneen» bi esperientzia ere jasoko dituzte: Uda Leku Ipar Euskal Herriko eta Hego Euskal Herriko haurrak elkartzen dituen udalekua eta Ebete elkarteak sortutako Ele-meleka proiektua, bigarren hezkuntzako ikasleen hizkuntza sozializazioan laguntzeko egindakoa.
Bihar, berriz, ikasgelatik kanpoko haurren sozializazioaz eta helduen euskalduntzeaz hitz egingo dute, besteak beste. Horrez gain, Kontseiluaren barruan antolatutako euskaltegiek euskaraz ikasteko beharra sustatzeko garatu duten proposamena aurkeztuko dute. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220537/txibite-laquogobernu-honek-hitza-bete-duraquo.htm | Politika | Txibite: «Gobernu honek hitza bete du» | Nafarroaren egoerari buruzko osoko bilkura berezian, Nafarroako Gobernuko lehendakariak azpimarratu du legealdi hasieran egindako akordio programatikoan jasotako neurrien %89 bete dituela, eta «zailtasunen gainetik» hitza bete dutela. | Txibite: «Gobernu honek hitza bete du». Nafarroaren egoerari buruzko osoko bilkura berezian, Nafarroako Gobernuko lehendakariak azpimarratu du legealdi hasieran egindako akordio programatikoan jasotako neurrien %89 bete dituela, eta «zailtasunen gainetik» hitza bete dutela. | Foru hauteskundeak egiteko sei hilabete falta diren honetan, foru komunitatearen egoerari buruzko parlamentuko osoko bilkura berezia aukera ona izan ohi da gobernuak eta alderdiek euren posizioak azaltzeko eta unean uneko argazki politikoa ateratzeko. Urtero legez, ikusmina piztu du komunikabideen artean. Gonbidatuen artean izan dira UPNko Alberto Catalan senataria, PSNko Santos Cerdan diputatu eta PSOEko antolamendu idazkaria, eta EH Bilduko Bel Pozueta diputatua eta Joseba Asiron hautetsia.
09:15ean ekin dio bere hitzaldiari Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, eta, ordubete eta 40 minututan, gobernuaren egitasmoen eta planen berri eman du. Hitzaurrean, gogora ekarri nahi izan du pandemiaren eta Ukrainako gerrari lotutako ondorio ekonomikoen legealdia izan dela. Gaineratu du «zailtasun guztien gainetik» pobrezia tasa eta desberdintasun sozial apaleneko lurraldea dela Nafarroa, eta urrian Gizarte Segurantzan afiliazioaren datuak marka guztiak hautsi zituztela, 302.000 pertsona baitzeuden bertan izena emanda.
Ikusi gehiago: Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren»
Politikoki, gobernua babesten duten alderdiek ez dute gehiengorik, eta, hala ere, Txibiteren arabera, elkarrizketarako eta entzuteko ahalmena erakutsi dute: «Egonkortasunaren eta zentralitatearen argazki horretan, gutxiengoan den gobernua egitasmo gehienak aurrera ateratzeko gai izan da». Hala, nabarmendu du akordio programatikoan jasotako neurrien %89 «bete» direla edo «betetzeko bidean» direla. Era berean, goraipatu du legealdiko hiru aurrekontuak onartu direla eta laugarren onartuko dela, iragan astean EH Bildurekin lortutako akordioari esker.
«Gobernu honek hitza betetzen du, eta lidergoa erakutsi». Hala ere, Txibitek azaldu du lurrak oinean dituztela. «Errealitatean bizi da, eta egunero galderak egiten ditu ikuspegi kritiko batekin». Kezkatuta azaldu da krisi ekonomikoaz. «Hilabete zailak datoz: prezio energetikoak, hipotekak, hornidura kateak, inflazioa… Esku hartzeko tartea apala da. Ezin dugu esku hartu diru politikan, baina gugandik kanpo diren neurrien bidez ondorioei aurre egin diezaiokegu, eraldaketan lagunduz gizarteari, eta Nafarroa lehen mailako lurraldea izan dadin Europan».
Izan ere, haren hitzetan, testuinguru ekonomiko zaila eta pandemia «eraldaketa ekonomikorako aukera gisa» planteatu behar da, eta horren adibide jarri ditu Europako Next Generation funtsak. Orain arte jasotako diruaren %60 inguru erabili da. Nabarmendu du finantzaketa hori egunerokoan eragiten duten jarduera askotara iritsi dela. Asteotan, Espainiako Gobernuak onartutako autogintzaren ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko plan estrategikoari dagokionez, Nafarroako enpresek 58 milioi euro jasoko dituzte, Txibiteren esanetan. Uste du VW eta sektoreko ehun ekonomikoa toki onean daudela mugikortasunaren eredu aldaketa horretan.
Autogobernuaren kasuan, 2001etik lehen aldiz bi eskumen Nafarroara eskualdatu dira: bai espetxeetako osasun zerbitzua, bai eta bizitzeko gutxieneko diru sarreren errentarena ere. Txibitek goraipatu du Hitzarmen Ekonomikoa ere berritu dela, eta merkataritza elektronikoko BEZa eta egungo errealitateari lotutako Tobin eta Googlen zergen bilketa bere gain hartuko duela Nafarroak. Hala ere, onartu du trafikoaren eskumena oraindik ez dela itzuli —Pedro Sanchezek 2019ko maiatzerako egingo zela ziurtatu zion aurreko lehendakari Uxue Barkosi, 2018ko azaroan—. Eskumen horren transferentzia atzeratuz joan da etengabe legealdian, eta orain «legealdia amaitu baino lehen» egingo dela ziurtatu du Txibitek. Halaber, 2020-2024ko eperako ekarpenaren kalkulua hitzartzeko dagoela onartu du, eta hori ere legealdia amaitu baino lehen egitea dutela helburu.
Azpiegituren arloan, Nafarroako Ubidea «estrategikoa» dela iritzi dio, klima aldaketak agerian utzi duelako uraren beharra. Aurten bigarren fasea hasiko dela azpimarratu du, eta espero du Canasa sozietate publikoak 2023 amaierarako bigarren fase horren lizitazio guztia amaitzea. AHTari dagokionez, gaineratu du obrek finantzaketarik handiena jaso dutela aurten: 35 milioi.
Departamenduz departamendu joan da gobernuaren planak eta asmoak xehatuz. «Noski dagoela asko hobetzeko», arrapostu du ordubete eta 40 minutuko diskurtsoaren amaieran. Dena den, haren iritziz, gauza bat da hobetzeko proposamenak egitea, eta bestea «hondamendia iragartzea». Navarra Sumako Javier Esparzaren diskurtsoari aurre hartuz, salatu du errealitateak bizkarra ematen diela «apokalipsiaren iragarleei». |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220538/laquojustizia-feministaraquo-aldarrikatuko-du-aurten-euskal-herriko-mugimendu-feministak-azaroaren-25ean.htm | Gizartea | «Justizia feminista» aldarrikatuko du aurten Euskal Herriko Mugimendu Feministak azaroaren 25ean | Azaroaren 25ean da Indarkeria Matxistaren Kontrako Eguna. «Beldurra eta kontrolaren aurrean, justizia feminista» aldarrikatzeko deialdiak egingo dituzte Donostian, Gasteizen, Iruñean, Bilbon eta Baionan. | «Justizia feminista» aldarrikatuko du aurten Euskal Herriko Mugimendu Feministak azaroaren 25ean. Azaroaren 25ean da Indarkeria Matxistaren Kontrako Eguna. «Beldurra eta kontrolaren aurrean, justizia feminista» aldarrikatzeko deialdiak egingo dituzte Donostian, Gasteizen, Iruñean, Bilbon eta Baionan. | Euskal Herriko Mugimendu Feministak hiriak, herriak eta auzoak hartuko ditu aurten ere azaroaren 25ean, indarkeria matxista salatzeko. Adierazi dute «nazkatuta» daudela urtero «salaketa eta aldarri berdinak» egiteaz, eta argi utzi dute «borroka», «saretzea» eta «antolakuntza» direla indarkeriarik gabe bizitzeko bide bakarrak.
Beldurra eta kontrolaren aurrean, justizia feminista izango da aurtengo leloa. Hain zuzen ere, Mugimendu Feministako kideek azaldu dutenez, nabarmena izan da aurten Poliziak eta instituzioek mugimendu feminista «kriminalizatzeko» egin duten «saiakera sistematikoa». Era berean, salatu dute saiakera horren helburua dela «emakumeen eta sexu genero disidenteen borroken eta bizitzen kontrola lortzea». Eraso horiei aurre egiteko, beraz, elkarren arteko zaintza eta babesa da «bide bakarra»: «Justizia gure gain hartuko dugu, eta autodefentsan jarraituko dugu».
Emakume eta sexu genero disidenteen aurkako «indarkeria anizkoitzak» amaitzeko ordua dela adierazi dute, bai eta ardura «denona» dela ere. «Kolektiboki borrokatzen» jarraitu behar dutela adierazi dute, eta, horretarako, antolakuntza feministaz baliatzeko deia egin dute. Indarkeria Matxistaren Kontrako Egunean, azaroaren 25ean, hain zuzen, lau deialdi egingo dituzte: 19:00etan Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eta 20:00etan Iruñean. Baionakoa azaroaren 26an izango da, 17:00etan. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220539/karabakh-garaian-laquogune-desmilitarizatu-bat-sortzearaquo-proposatu-dio-armeniak-azerbaijani.htm | Mundua | Karabakh Garaian «gune desmilitarizatu bat sortzea» proposatu dio Armeniak Azerbaijani | Paxinian lehen ministroak ziurtatu du Erevan «leiala» zaiola lurraldeko bake elkarrizketari, eta «lehenbailehen» sinatu nahi duela Azerbaijango muga finkatzeko akordioa. | Karabakh Garaian «gune desmilitarizatu bat sortzea» proposatu dio Armeniak Azerbaijani. Paxinian lehen ministroak ziurtatu du Erevan «leiala» zaiola lurraldeko bake elkarrizketari, eta «lehenbailehen» sinatu nahi duela Azerbaijango muga finkatzeko akordioa. | Armeniako eta Azerbaijango gobernuen arteko tentsioa baretzeko asmoz, Erevanek Bakuri proposatu dio «gune desmilitarizatu bat» sortzea Karabakh Garaia eremuaren inguruan, «nazioarteko bermeekin». Hala baieztatu du gaur Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak, bere kabinetearekin egindako bilera baten ostean egindako agerraldian. Azaldutako proposamenaren arabera, gune desmilitarizatuak hiru kilometroko zabalera izango luke, 1991n zehaztutako bi herrialdeen arteko mugak aintzat hartuta, Armenpress albiste agentziak jaso duenez.
Paxinianek nabarmendu duenez, Karabakh Garaiko eremua desmilitarizatzen badute, bertako karabakhtarrek ez dute «defentsarako» indar handirik erabili beharko. «[Azerbaijanen] Genozidioa jasateko mehatxuagatik bakarrik dute armada Karabakh Garaiko armeniarrek», zehaztu du. Era berean, Armeniako lehen ministroak ukatu egin ditu Bakuren salaketak; izan ere, Azerbaijanek leporatzen dio soldaduak dituela Karabakh Garaian, eta gogorarazi du, halaber, Azerbaijanek berak uko egin diola gai hori argitzeko misio bat hara bidaltzeko proposamenari. Haren esanetan, Bakuren ekintzak «mehatxu» dira Hego Kaukasoko eskualdeko «segurtasunarentzat».
Bestalde, Paxinianek ziurtatu du Erevan «leiala» zaiola lurraldeko bake elkarrizketari, eta «lehenbailehen» sinatu nahi duela Azerbaijango muga finkatzeko akordioa, bi errepubliken arteko bake hitzarmenean «aurrera egiteko». Halere, kritikatu egin ditu Bakuk haizatzen dituen «gerra kutsuko erretorikak» eta bi aldeen artean adostutako su etenaren «ia eguneroko urraketa» salaketak. «[Azerbaijango agintariek] diote Karabakh Garaia ez dela existitzen, eta hori 2020ko azaroaren 9ko hiruko adierazpenaren aurka doa [lurraldeko gerrari amaiera eman zion akordioa da]. Adierazpeneko laugarren puntuak, hain zuzen, Karabakh Garaia aipatzen du», baieztatu du Paxinianek.
Joan den urriaren 31n, Errusiako Sotxin (Itsaso Beltza) egindako bileran, Armeniako eta Azerbaijango buruzagiek adostu zuten ez zutela «indarrik erabiliko», Hego Kaukasoko eskualdeko «arazoa» konpontzeko eta «mugen subiranotasuna, lurralde osotasuna eta bortxaezintasuna» errespetatzeko, Nazio Batuen Gutunarekin eta 1991ko Alma-Ataren adierazpenarekin bat etorrita.
Horrez gain, bi aldeek berretsi egin zuten aldez aurretik lortutako akordioak «zorrotz» betetzeko konpromisoa, «Azerbaijanen eta Armeniaren arteko harremanen normalizazio integrala lortzeko, bai eta Hego Kaukasoko bakea, egonkortasuna, segurtasuna eta garapen iraunkorra ere». Era berean, Erevanek eta Bakuk nabarmendu zuten Moskuk «funtsezko ekarpena» egin duela Karabakh Garaiaren aferan Armenia eta Azerbaijanen arteko gatazka konpontzeko, «bake kontingente bat» hedatuz; lurralde horretan dago, 2020ko udazkeneko azken borroken amaieratik.
Karabakh Garaiaren kontrolak asko areagotu du bi herrialdeen arteko tentsioa. Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. 2020an, sei aste iraun zuen gerra bat izan zen han. Geroztik, aldiro izan ohi dituzte borrokak mugan. Azkena, joan den irailean; Armeniako 105 soldadu eta Azerbaijango 71 hil ziren ia hiru egunez izandako borroketan. Irailaren 15ean, bi aldeek su etena hitzartu zuten, eta, horren bidez, Armeniak eta Azerbaijanek bestearen lurralde osotasuna eta subiranotasuna onartzen dute. Dena dela, menia urratzea egotzi diote elkarri azken egunotan. Hain justu, Armeniako Defentsa ministerioak gaur salatu duenez, Azerbaijango armadak soldadu bat «larri» zauritu du mugako «kokaleku baten» aurkako eraso batean. Armenpress agentziak jaso du albistea. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220541/esparza-laquopsnk-bizkarra-eman-die-bere-balioei-bildurekin-ituna-egitearrenraquo.htm | Politika | Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren» | Osasungintzaren egoeraz, zergen igoeraz eta euskarari emaniko «diru parrastaz» hitz egin du Navarra Sumako buruak. | Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren». Osasungintzaren egoeraz, zergen igoeraz eta euskarari emaniko «diru parrastaz» hitz egin du Navarra Sumako buruak. | Apokalipsiaren iragarlearena egin du, beste behin ere. Javier Esparzak, UPNko presidente eta Navarra Sumako buruak, kritika gogorra egin dio Nafarroako Gobernuak legealdi honetan eginiko lanari eta, batez ere, «kezkagarritzat» jo du EH Bilduk duen eragina.
Maria Txibiteren gobernuak eta EH Bilduk aurrekontuen inguruan lortutako akordioa izan du hizpide Esparzak bere hitzaldiaren hasieratik, baina, itunaren edukia aipatu beharrean, ETAren biktimez hitz egin du: «Ez da nahikoa biktimen sufrimendua errespetatzea edo horiei elkartasuna adierazte hutsa, Txibite andrea. Guk gogoan ditugu beti, eta horien alde eginen dugu aurrerantzean ere».
Navarra Sumako buruak aitortu du COVID-19aren izurriak eta Ukrainako gerrak «baldintzatu» egin dutela gobernuaren jarduna, baina gaineratu du Txibitek «haizea alde» izan duela, Espainiako eta Europako diru funtsei eta arauen malgutzeari aipamena eginda: «Espero baino baliabide publiko handiagoak izan dituzue: aurreko legealdian baino 3.900 milioi euro gehiago, eta, hala ere, erkidegoa egoera okerragoan dago, eta ez da lehen bezain lehiakorra».
Ikusi gehiago: Txibite: «Gobernu honek hitza bete du»
Zehazki, Osasun sistemaren «gainbeheraz» hitz egin du Esparzak: «Osasun publikoa hondatu duzue: itxaron zerrendak inoiz baino luzeagoak dira, 38.000 emakume nafarri atzeratu egin diete mamografia, telefono bidezko arta gehiegizkoa da, profesionalek ez dute motibaziorik eta herritarrak haserre daude».
Pobreziak gora egin duela aipatu du UPNko presidenteak: «95.000 nafar daude pobrezian jausteko zorian, eta 22.000, berriz, pobrezia larria pairatzeko arriskuan. Ez dakit nola ez zareten lotsagorritzen».
Zerga politika ere aipatu du Esparzak, eta Gipuzkoan egiten denarekin alderatu du: «Gipuzkoan, familiek askoz gutxiago ordaintzen dute zergetan». Haren esanetan, Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk lortutako akordioa dago horren gibelean: «PSNk uko egin die bere betiko balioei, bizkarra eman die, Bildurekin sinatu duen itunari eusteagatik». Euskara, Skolae eta Eliza
D eredua, Skolae eta AHTa aipatu ditu Esparzak, Txibitek EH Bilduren aurrean «men» eginiko auzien adibide gisara. «Zuen printzipioetan atzera egin duzue; aurrera, berriz, inposizioarekin lotutako auzi ideologikoetan: Skolae programaren zabaltzean, Eliza Katolikoaren jazarpenean edo ikastetxeetan Erlijio eskolak murrizteko ahaleginean, besteak beste». Horrez gain, Nafarroako Gobernuak euskarari «diru parrastadak» eman dizkiela salatu du koalizio eskuindar espainiazaleko buruak: «Bilduk D eredua inposatu nahi izan du hainbat herritan: Mendigorrian, Larragan... Eta zuek men egin diozue horretan ere. Dirutza eman diozue Euskarabideari ere».
Azpiegiturei buruz, berriz, ezer ez egin izana leporatu dio Txibite lehendakariari: «AHTaren eta Nafarroako ubidearen lanetan, ez duzue lurren metro kubiko bat ere mugitu, aurreko legealdietan UPNk adostu zituen horiek kenduta».
Azken urteetan bezala, aurtengoa Txibiteren agintaldiaren «azken urtea» dela iragarri du Esparzak bere hitzaldiaren bukaeran, eta bere burua jarri du alternatiba gisa. «Erabakigunea Bilbon edo Madrilen izanen ez duen gobernu bat behar dugu», esan du, heldu den urteko hauteskundeei erreferentzia eginez. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220542/siemens-gamesako-buruak-ez-du-baztertu-kaleratze-gehiago-egotea.htm | Ekonomia | Siemens Gamesako buruak ez du baztertu kaleratze gehiago egotea | Jochen Eickholtek ez du azalpenik eman nahi izan Asteasuko eta Mungiako lantegiak saltzeko asmoei buruz. Zamudioko konpainiak 640 milioiren galerak izan ditu. | Siemens Gamesako buruak ez du baztertu kaleratze gehiago egotea. Jochen Eickholtek ez du azalpenik eman nahi izan Asteasuko eta Mungiako lantegiak saltzeko asmoei buruz. Zamudioko konpainiak 640 milioiren galerak izan ditu. | Siemens Gamesak ez du baztertzen kaleratze gehiago egitea Zamudioko taldea Siemens Energyn erabat integratzean. Jochen Eickholt Alemaniako multinazionalaren kontseilari ordezkariak aitortu duenez, hori gertatzean litekeena da «harmonizazio jardueraren bat» egotea, baina azpimarratu du ez dela erabat ziurra, eta, kaleratzeak egotekotan, ez duela aurreikusten kopuru handia izatea. Irail amaieran jakinarazi zuen konpainiak berregituraketa prozesu bat abian jarri duela: mundu osoan duen lantaldearen %10 murriztuko duela, Euskal Herrian eta Madrilen dituen 350 langile inguru. Baliteke integrazioak kopuru hori are gehiago handitzea.
Horrez gain, zenbait informazio zabaldu dira azken egunetan Siemens Gamesak Asteasun (Gipuzkoa) eta Mungian (Bizkaia) dituen lantegiak saltzeko asmoen inguruan, baina zurrumurru horiei izkin egin die Jochen Eickholt kontseilari ordezkariak. «Ez dugu nik jakinaraz dezakedan azken erabakirik hartu. Guk ez dugu informazio hori zabaldu».
Hala mintzatu da Eickholt konpainiaren azken urteko emaitzak azaltzeko ostegun honetan emandako prentsaurrekoan. Siemens Gamesako buruak berretsi du berregituratze prozesuak «aldaketa sakonak» ekarriko dituela orain arteko funtzionatzeko moduan, barne antolaketan, eta hornitzaileekin eta erosleekin dituzten harremanetan. Eickholtek azaldu duenez, azken helburua da Siemens Energy taldearen antolamendua hobetzea, «egitura sinpleagoa eta zuzendaritza bateratua ezarriz», kostuak murrizteko.
Galerak, beste behin
Prozesu hori abiatu du aurrera begira sektoreak dituen erronkei eta, bereziki, taldeak azken urteetan pilatutako galerei buelta emateko. 2022ko urte fiskala ere zenbaki gorriekin amaitu du Siemens Gamesak, 940 milioi euroren galerekin, iaz baino %50 gehiago. Eta, aurreko bi urteetakoak zenbatuta, 2.385 milioiko zuloa pilatu du. Hala, Mistral deituriko programa estrategikoa jarri du martxan. Eickholtek azaldu dutenez, «lehen fasean daude», eta bi urte beharko dituzte prozesua amaitzeko.
Lantaldea murriztea izan da lehenengo erabakietako bat. Irail amaieran iragarri zuten moduan, enpresako buruak berretsi du %10 inguru gutxituko dutela mundu osoan: 2.900 behargin guztira, bulegoetako langileak bereziki. Horietatik 350 izango dira Zamudioko egoitza nagusian, Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan (Eguesibar, Nafarroa) eta Madrilen. Bakoitzean zenbat izango diren ez du zehaztu nahi izan prentsaurrekoan.
Berregituratzen prozesu horren barruan kokatu du, halaber, Siemens Energy Gorupek Siemens Gamesa osorik xurgatzeko erabakia. Lehenengotik falta zaizkion akzioak (%33) erosiko ditu, eta burtsatik aterako du Zamudioko konpainia. Urte amaierarako amaitu nahi du erosketa.
Aurrera begira ere horrek kaleratze gehiago ekar ditzakeela zabaldu da azken egunotan, baina, horri buruz galdetuta, esan du ez dela ziurra eta ez duela «inpaktu handirik» aurreikusten. «Ez dugu behin betiko plan bat; prozesu honen hasieran gaude. Ez dugu egituraren optimizaziorik aurreikusten. Ziurra den gauza bakarra da egitura ezberdin bat izango dugula, egitura bikoiztu batzuk harmonizatu egin beharko ditugula». «Ez gara lantegiak saltzen ari»
Prentsaurrekoan, Eickholt deseroso agertu da lantegien salmentei buruz galdetu dioten bi aldietan, eta esaldi labur batekin laburbildu du esan beharrekoa. «Egia esan, ez gara saltzen ari. Ez dut gogoratzen nik inoiz halakorik esan dudanik».
Urri amaieran zabaldu zen Siemens Gamesak erroten osagai batzuk ekoizteari utzi nahi diola, beste batzuen eskuetan utzita, eta Eusko Jaurlaritzak berretsi zuen konpainiaren asmoa zela orain arte pieza horiek egiten zituzten lantegi batzuk salgai jartzea, tartean Euskal Herrian geratzen zaizkion azken bi fabrikak —Asteasukoa eta Mungiakoa— eta Espainiako beste sei. Balizko erosleen inguruan ere zurrumurruak egon dira egunotan, baina Eickholtek ez du azalpenik eman nahi izan horren inguruan, nahiz eta ez duen erabat ukatu aukera hori. «Dena aztertzen ari gara».
Zabaldu denez, lantegi horietan ekoizten diren osagaiak erosten jarraitzeko konpromisoa hartuko luke Siemens Gamesak, planta horien etorkizuna bermatu ahal izateko. Asteasuko lantegian 250 beharginek egiten dute lan, eta Mungiakoan, 70 inguruk. Asteasuko lantegian urriaren hasieran egin zuten hitzarmena berritzeko akordioa, eta, horren arabera, lantegia salduz gero, lanpostuak, lan baldintzak eta lan kargak bermatu beharko lirateke. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220543/errusiako-tropak-khersondik-ateratzen-hasi-dira.htm | Mundua | Errusiako tropak Khersondik ateratzen hasi dira | Ukrainak Kremlini leporatu dio Kherson hiria minaz betetzea. Putinek eskatu du ekipamendu militarra fronteko «benetako beharretara» egokitzeko. | Errusiako tropak Khersondik ateratzen hasi dira. Ukrainak Kremlini leporatu dio Kherson hiria minaz betetzea. Putinek eskatu du ekipamendu militarra fronteko «benetako beharretara» egokitzeko. | Ukrainako inbasioa hasi zenetik okupatu duen hiri garrantzitsuenetik, Khersondik, ateratzeko agindua eman zion atzo Moskuk bere armadari, eta, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi duenez, tropak Kherson hiritik eta izen bereko eskualdearen iparraldeko eremutik erretiratzen hasi dira. Kremlinek erabaki hori hartu du, argudiatuta hiria ezin dela «hornitua» izan. Tropak Dnieper ibaiaren ekialdeko ertzera eramatekoak dira.
Nolanahi ere, iragarpena eta mugimenduak gorabehera, Ukraina zuhurtziaz jokatzen ari da oraindik. Volodimir Zelenski herrialdeko presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek atzo adierazi zuen ezin dela erretiratzeaz hitz egin Ukrainako bandera Khersonen ikusi arte. Eta Zelenskik berak gauero eman ohi duen diskurtsoan nabarmendu zuen Errusiako armadak, «etsaiak», ez duela «oparirik» egiten, eta «askatutako» lur eremu bakoitzeko jendea hiltzen dela. «Erne gehiegi poztearekin», ohartarazi zuen.
Ikusi gehiago: Tropak Kherson hiri estrategikotik ateratzeko agindu du Errusiak
Hortaz, gaur Podoliakek Errusiari leporatu dio Kherson «heriotzaren hiri» bilakatu nahi izatea, eta egotzi dio bai minak jartzea «apartamentuetatik hasi eta estoldetaraino», baita hiria bonbardatu nahi izatea ere Dnieper ibaiaren beste ertzetik, ekialdetik. Horregatik, Oleksi Hromov Ukrainako armadaren buruzagiak jakinarazi du erasoarekin jarraitzen dutela, nahiz eta Errusiak esan duen tropak ateratzen hasi dela. Buruzagitza militarraren arabera, azken orduetan Errusiak okupatu dituen hamabi kokagune berreskuratu ditu.
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeek bidalitako ekipamendu militarra erabiliz, Ukrainak kontraerasoa hasi zuen irail hasieran, eta, Gerra Ikertzeko Institutua AEBetako think tank-ak gerra frontearen egoeraz kaleratzen dituen mapak aintzat hartuta, esan daiteke Errusiak inbasioaren ondotik okupatutako lurren %15 inguru berreskuratu dituela Kievek; batez ere Kharkiv probintzian, eta azken asteetan Khersonen. Hain zuzen, Kherson da Kremlinek irail bukaeran anexionatu zituen eskualdeetako bat; besteak Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk dira.
Kherson eskualdea toki estrategikoa da, eta Errusiak partzialki okupatuta dauka. Batetik, handik igaro behar delako Krimeako penintsulara —Errusiak 2014an anexionatu zuen— lurretik heltzeko. Bestetik, Kherson kontrolpean edukitzea ezinbestekoa delako, baldin eta Errusiaren inbasioaren xedea bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—. Azkenik, Kherson hiritik igarotzen delako Dnieper ibaia —Ukraina bitan zatitzen du— Itsaso Beltzean itsasoratu aurretik.
Ikusi gehiago: Kontraerasoa zerk bultzatu duen
Eta ekipamendu militarrarekin lotuta, Vladimir Putin Errusiako presidenteak eskatu du Errusiako armadaren material militarra egokitu dadila gerra frontean sor daitezkeen «benetako beharretara». Kremlinek horri buruzko ohar bat kaleratu du gaur. Mobilizatutako soldaduek armamentuaren kalitateari buruzko kexak plazaratu dituzte azken asteetan.
Putin ez da joango G20koen goi bilerara
G20koen taldea osatzen duten herrialdeak goi bilera bat egitekoak dira asteartean eta asteazkenean Indonesian, eta Indonesiako Inbertsio Ministerioko bozeramaileak adierazi du Putin ez dela joango. Indonesiaren arabera, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa izango da Kremlinen ordezkaria. Zelenski ere gonbidatuta zegoen, baina telematikoki parte hartzekoa da munduko herrialde industrializatuenen foroan.
Bestalde, Irango Gobernuak iragarri du misil balistiko hipersonikoak egin dituela, eta «antzemanezinak» direla misilen kontrako defentsa sistementzat. Iranek lehengo astean aitortu zuen Errusia dronez hornitu zuela, baina inbasioaren aurretik gauzatu zutela operazioa. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220545/ekin-hitza-izango-da-2023ko-araba-euskaraz-ikastolen-jaiaren-ikur-eta-leloa.htm | Gizartea | 'Ekin' hitza izango da 2023ko Araba Euskaraz ikastolen jaiaren ikur eta leloa | 2023ko ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, baina urte osorako ere antolatu dituzte bestelako ekintzak. | 'Ekin' hitza izango da 2023ko Araba Euskaraz ikastolen jaiaren ikur eta leloa. 2023ko ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, baina urte osorako ere antolatu dituzte bestelako ekintzak. | Unai Mendizabal Arabako Ikastolen Elkartearen presidenteak eta Salome Martinez de Ilarduya Lautada ikastolako zuzendariak 2023ko Araba Euskaraz ikastolen jaialdia aurkeztu dute gaur, Gasteizen. 2023ko ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, eta zortzi ikastolak hartuko dute parte.
Ardatzak aurtengo ereduari jarraituko dio, eta, auzolanaren eta elkarlanaren bidez, elkarri irakatsiko diote, elkarren arteko harremanak aberasteko helburuarekin. Batzordeak antolatuko dituzte ikastoletan, eta haien artean koordinatuko dira ekitaldia aurrera eramateko: material salmenta, txartel salmenta, egitarauen taxuketa...
Aurtengo ikur eta leloari dagokienez, Ekin hitzak osatuko ditu biak: «Ekinaren ekinez iritsi garelako ikastolak honaino, ekinaren ekinez iritsi delako Araba Euskaraz honaino». Bestalde, eta «elkarrekin» egin duten bidea izan denez, aditza deklinabide atzizki bihurtuko dute ikurrean eta, modu horretan, bi esanahi hartuko ditu hitzak.
Horrez gain, eta iaz egin zuten moduan, Araba Euskaraz urte osoko jaialdi bihurtuko dute aurten ere. «Araba Euskaraz urteari ekingo diogu», esan dute antolatzaileek. Hala, Arabako eskualde bakoitzean antolatuko dituzte egitasmoak, betiere euskara lurralde osoan zabaltzeko helburuarekin. «Euskal kulturak behar duelako Araba Euskaraz jaiean agertokia, ikusia eta entzuna izan dadin».
Oraingoz, bi ekitaldiren berri eman dute: «Kalejira erraldoi bat» eta «Go!azen kontzertua». Agurainen izango da lehenengoa, azaroaren 18an, eta Asier Burguete DJ-a, malabaristak, hanka luzeak, photocall-a eta txosnak egongo dira bertan. Bigarrena, berriz, abenduaren 4an izango da, Euskararen Egunaren ostean, eta bi emanaldi emango ditu Go!azen taldeak Gasteizko Europa Biltzar Jauregian. 17:00etan bata, eta 19:00etan bestea.
Lautada ikastola
2023ko Araba Euskaraz jaiarekin lortuko duten dirua Lautada ikastolaren proiektua laguntzeko erabiliko dutela jakinarazi dute. 2008. urtean sortu zuten Lautada ikastola, Arabako Lautadan «kalitatezko hezkuntza euskalduna» eskaintzeko xedez. Agurainekin harreman estua dute, eta, Araba Euskaraz jaiak aldarrikatzen duen moduan, elkarlana eta auzolana dituzte ikastola horretan «lanabes nagusi». Kooperatiba bat da, eta 250 ikasle ditu guztira.
Araba Euskaraz festaren bitartez, proiektuari bultzada eman nahi diote, eta xedeak zabaltzen jarraitzeko indarrak lortu nahi dituzte. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220546/gatibuk-disko-berriko-lehenengo-kanta-eta-bideoklipa-argitaratu-ditu.htm | Kultura | Gatibuk disko berriko lehenengo kanta eta bideoklipa argitaratu ditu | 'EHdistopikala' lanean, tropikoetako erritmoetara hurbildu da taldea. | Gatibuk disko berriko lehenengo kanta eta bideoklipa argitaratu ditu. 'EHdistopikala' lanean, tropikoetako erritmoetara hurbildu da taldea. | Afrobeat kutsua eman dio Gatibu taldeak EHdistopikala disko berriko lehenengo abestiari. Ikusi beharko bildumako gainerako kantetara ere zabaldu ote den sukar tropikala.
Ezin disimulatu kanta eta haren bideoklipa argitaratu ditu gaur eguerdian taldeak. Harremana galdu zuten bi pertsonaren artean oraindik disimulatu ezinezko sua dagoela kontatzen du kantak. Beraz, ohi bezala, erotismo kontuak landu ditu Gatibu taldeak.
Jep Jorbak zuzendu du bideoklipa, eta su hori kolore gorrixken bidez irudikatu du. Kataluniako Poca Broma ekoiztetxeak sortu du lana.
Aurreko lana 2020. urtean plazaratu zuen taldeak, 20 urte bete zituenean: Musikak salbatuko gaitu. Pandemiak eragindako egoeraren harira «baikortasuna» zabaldu nahi izan zuten harekin. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220547/badator-pantailaldia-non-ikus-daitezke-euskarazko-edukiak-sarean.htm | Bizigiro | Badator Pantailaldia: non ikus daitezke euskarazko edukiak sarean? | Azaroaren 11tik azaroaren 18ra bitarterako, Pantailaldia antolatu du Pantaila Euskaraz mugimenduak. Aste osoan euskarazko edukiak kontsumitzera deitu dute. Baliabideen zerrenda, albiste barruan. | Badator Pantailaldia: non ikus daitezke euskarazko edukiak sarean?. Azaroaren 11tik azaroaren 18ra bitarterako, Pantailaldia antolatu du Pantaila Euskaraz mugimenduak. Aste osoan euskarazko edukiak kontsumitzera deitu dute. Baliabideen zerrenda, albiste barruan. | Astebete. Hori besterik ez da falta aurtengo Euskaraldia has dadin. Aurki ikusiko dira barra-barra kaletik ekinbidearen txapak eta banderatxoak, eta, zer esanik ez, euskara bera. Itxaron ezin duenak, baina, badu pantailak berotuz joateko aparteko planik: Pantailaldia. Azaroaren 11tik azaroaren 18ra bitartean, Pantailak Euskaraz taldeak euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzeko egitasmoa abiatuko du. Telebistak, streaming plataformak, zinema, bideojokoak... Pantailaldiak lau ertz artean euskaraz ikusi eta entzun daitekeen guztia hauspotzeko asmoa du. Zertarako? Batetik, eduki horien kontsumoa areagotzeko; eta, bestetik, hautsak harrotzeko. Pantaila artean euskarak dituen «gabeziak» agerian utzi nahi ditu taldeak, erakundeek pauso bat eman dezaten hizkuntzaren alde.
Oraindik bada ekinbidean izena emateko aukera. Berrehundik gora pertsonak eman dute izena; tartean, badira «konpromiso berezia» hartu duten bost boluntario —Andoni Solorzano hizkuntza aholkularia, Itziar Luri kazetaria, Mitxel Elortza irakaslea, Nagore Irizar bikoiztailea eta Ioritz Gonzalez irakaslea—. Aste osoan, euren bizipenen berri emango dute egunero sare sozialetan, eta tokiko komunikabideek gertuko jarraipena egingo dute.
«Mota guztietako pantailetara» zabaltzeko asmoa dute Pantailaldia. Zer-nola ikusi, beraz, sarean diren euskarazko edukiak? Nondik hasi? Zerrenda luze bat ondu du Pantailak Euskaraz taldeak, eduki horiek eskaintzen dituzten plataforma gehientsuenekin. Hona hemen:
Filmak, telesailak, dokumentalak
Bada non aukeratu: Netflix, Amazon Prime Video, HBO Max, Vimeo, Filmin... Streaming plataforma horiek euskarazko audiodun zein azpitituludun edukiak eskaintzen dituzte. Aplikazioetan bertan topatzea, baina, ez da hain erraza. Dena dela, zernonikusi.eus webguneak bilatzaile bat sortu du, plataforma horietan eta beste hainbatetan diren edukiak klik batean topatzeko. Azpidatzien, audioaren, generoaren edo eduki motaren arabera iragazi daitezke bilaketak.
Euskal Encodings da beste aukeretako bat: datu base bat da, euskara bikoiztutako eta azpidatzitako edukiak biltzen dituenak —deskargatuta edo sarean ikus daitezke—. Ikusi nahi duzun ikus-entzunezkoa bilatu, ikusi botoiari sakatu, eta segituan has zaitezke edukiez gozatzen.
Bestalde, Nafarroan zein Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan badira liburutegi publikoak sarean: Nafarroako Liburutegi Publikoak bata, eta eLiburutegia bestea. Dagokion liburutegiren bateko txartela behar da. Astean, gehienez bi eduki hartu daitezke maileguan, eta 72 ordura arteko epea dago nahi adina aldiz ikusteko.
Telebista kateak
Fikzioa ez da Pantailaldiaren funtsa bakarra; hura alde batera utzita, euskarazko telebista kateak kontsumitzera ere deitu du Pantailak Euskaraz taldeak. Bai irismen handikoak —Hamaika Telebista, ETB1, eta ETB3—, bai tokian tokiko telebistak: Kanaldude, Ipar Euskal Herrikoa; Xaloa Telebista, Nafarroa, Baztan, Bertizarana eta Malerrekakoa; Erlo Telebista, Urola Kostakoa; 28 kanala, Tolosaldekoa; GITB, Goierrikoa; eta Oizmendi Telebista, Lea-Artibaikoa eta Busturialdekoa.
Telebista nahieran
Zuzenean ez ezik, telebista nahieran ikusteko aukera ere bada. Dela erreportajeren bat, saioren bat, elkarrizketaren bat... Euskal Herri mailako hedabideek edukiak edonoiz kontsumitzeko parada eskaintzen dute —baita goian aipatutako tokian tokikoek ere, haien webguneetan—. Lehen horiek dira, esate baterako: Berria TB, Argia-ren Multimedia atala, Hamaika Telebistaren Nahieran orrialdea eta EITBren Nahieran zerbitzua.
Haur, nerabe zein gazteentzat
Etxeko gazteenek —eta ez hain gazteek ere— bideo sorta zabala dute eskuragarri, bai disfrutatzeko, baita ikasteko ere. Lehengorako, EITBren 3kluba aplikazioan hamaika bideo dira txikienentzat. Orain gutxi estreinatutako Loa eta Laia marrazki bizidunak ere. Bi sorgin dira protagonistak, eta helburu du haurrak musikara zaletzea eta balioak transmititzea. Lehen atala argitaratu dute gaurdaino, eta hilean saio bat argitaratzeko asmoa dute.
Entretenimenduaz gain, eduki didaktikoak ere badira euskaraz. BERRIAk iaz abiarazi zuen Berria Ikasgela. 12 eta 18 urte bitarteko ikasleei zuzendutako edukiak dira, ikasgaiak osatzeko aproposak izan daitezkeelako aukeratuak. Ikusi hemen bertan diren bideoak.
Nafarroara begira, bertako toki entitateetako 28 euskara zerbitzuk era.eus webgunea sortu dute, euskaraz ikasten duten haurren gurasoei laguntza eta baliabideak eskaintzeko eta seme-alaben ikasketa prozesua osatzeko. Filmen eta marrazki bizidunen zerrenda bat ere badu.
Gookapi euskaraz haurrentzako euskarazko eduki interaktiboak biltzen dituen lehen proiektua da. Animaziozko iratxoak ditu protagonista, eta atal guzti guztiak interaktiboak dira; hau da, denek dituzte bide eta amaiera ezberdinak, eta haurrak aukera dezake unean une zein bide hartu.
Bestalde, Ikusgela proiektua duela ez asko abiarazi du Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak. Orain arte, filosofiaz, euskaraz eta ekonomiaz mintzatu dira bertan: Simone De Beauvoir, Descartes; Bernart Etxepare, Axular; BEZa, soldata garbia eta gordina, besteak beste.
Bideo bidezko eskolez gain, gogoetarako tarterik ere bada. «Gazteen eguneroko kezka eta galderetatik abiatuta», Geruzak proiektuak feminismoa, soziolinguistika, kultura eta pentsamendua lantzen ditu, nola ez, euskaraz eta euskaratik. Sei atal ditu, oraindik bakarra argitaratu badute ere. Aurki ikusi ahal izango da bigarrena, Sormena; azaroko bigarren hamabostaldian estreinatuko dute, Tuteran. Hirugarrena, Askatasuna, berriz, abenduaren 9an, Durangoko Azokan—. Gainontzeko hiru atalak zehazteko daude: Boterea, Ondo bizitzea eta Taldetasuna.
Youtubeko beste kanal batzuk
Haurrentzako azken proposamenak: batetik, Ene Kantak Youtubeko kanala, behar bezainbeste kantu eta koreografiekin. Bestetik, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen abesti, dantza eta ikuskizunak gogoratu nahi? Haien Youtubeko kanalean, KatxiporretaTBn, nahi adina bideo dira eskuragarri, noiznahi ikusteko.
Bere aldetik, Euskal Encounterrek ere sareratu ditu euskarazko hainbat marrazki bizidun haren Youtubeko kanalean. Gainera, tutorial bat ere argitaratu zuen, Youtube Kids aplikazioan haurrek euskarazko edukiak soilik ikus ditzaten.
Bideojokoak
Ikusi eta entzuteaz gain, baina jokatzea ere. Game Erauntsiaren helburua euskarak bideojokoetan duen presentzia areagotzea da. Haren webgunean, euskaraz gozatu daitezkeen 101 joko bildu dituzte egun arte. |
2022-11-15 | https://www.berria.eus/albisteak/220548/gaur-gauean-abiatuko-da-artemis-misioa-etorkizunean-emakume-bat-ilargira-eramateko-helburuarekin.htm | Bizigiro | Gaur gauean abiatuko da Artemis misioa, etorkizunean emakume bat Ilargira eramateko helburuarekin | Artemis misioaren helburua da bidaia bat antolatzea Ilargira, emakume baten zuzendaritzapean. Horretarako, 'SLS' espaziontziaren eta 'Orion' ontziaren gaitasunak neurtu behar dira, eta hori eginen da lehenbiziko misioan. | Gaur gauean abiatuko da Artemis misioa, etorkizunean emakume bat Ilargira eramateko helburuarekin. Artemis misioaren helburua da bidaia bat antolatzea Ilargira, emakume baten zuzendaritzapean. Horretarako, 'SLS' espaziontziaren eta 'Orion' ontziaren gaitasunak neurtu behar dira, eta hori eginen da lehenbiziko misioan. | NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak joan den astean jakinarazi zuenez, gaur gauean abiatuko da Artemis I misioa. Atzo abiatzekoa zen, baina «langileak lanera itzultzeko baldintza seguruak izan ditzaten itxaroten» egon dira. Izan ere, Nicole izeneko «ekaitz tropikala» herrialdera iritsi zela iragarri zuten joan den astean. Eta, antza denez, urakan bilakatu zitekeela uste zuten. Laugarren aldia da misioa atzeratzen dutena: bitan arrazoi teknikoengatik izan zen, eta bertze bitan, arrazoi meteorologikoengatik.
Artemis misioaren helburua da Ilargira bidaia bat antolatzea, emakume baten zuzendaritzapean –tripulatutako bidaia 2024 urterako aurreikusita dago–. Baina, ibilaldi hori egin baino lehenago, SLS suziriaren eta Orion ontziaren gaitasunak neurtu behar dira, eta hori eginen du lehenbiziko misioak.
Lehenbiziko saiakeran hiru bidaiari'egonen dira Orion ontzian, benetako astronautekin eginen diren misioetako informazioa biltzeko. Lehenbiziko bidaiaria Moonikin Campos izeneko maniki bat izanen da, eta komandantearen lekuan egonen da. Hegaldian tripulazioak zer sentituko duen aztertzeko balioko du maniki horrek. Bertze bi eserlekuak Zohar eta Helga izeneko bi gorputz enborrek beteko dituzte. Emakume heldu baten hezurrak, organoak eta ehun bigunak antzeratzen dituzten materialekin eginak daude. Zohar manikiak erradiazioaz babestuko duen elastiko bat eramanen du, baina Helgak ez. Ikerketa horren bidez, astronautek aurre egin behar dieten erradiazio mailen inguruko informazioa lortzea espero da.
Ikusi gehiago: NASA: emakumeei neurria hartu ezinean
NASAk zabaldutako informazioaren arabera, Orion ontzia propio diseinatuta dago astronautak espazio sakonera eramateko. Ontzi bakarra da hori egiteko gai dena, baita Ilargitik abiadura handian itzultzeko gai dena ere. Hiru elementuz osatuta dago ontzia: tripulazioaren modulua, non tripulazioa bizi den; zerbitzu modulua, zeinak indarra, propultsioa eta kontrol termikoa eskaintzen dituen; jaurtiketako ihes sistema, zeinak larrialdi egoera batean tripulazioa atera dezakeen. SLS suziria, berriz, Orion ontzia Ilargira arriskurik gabe bidal dezakeen suziri bakarra da. 30 solairuko eraikin bat baino altuagoa da: 98 metro baino gehiago ditu. Gainera, eurite handiak jasateko prestatuta dagoela adierazi du NASAk, eta ateak ura ez sartzeko diseinatuta daudela. 136 kilometro orduko haizeak jasateko ere gai da.
NASAk adierazi duenez, misioan bazkide komertzialekin eta nazioartekoekin lan eginen dute, eta lehenbiziko aldia izanen da ilargian egonaldi luze bat eginen dena. Bidaia horretan ikasitakoa hurrengo pausoa emateko erabiliko dute: Martera lehenbiziko astronautak bidaltzeko, zehazki.
Misioa Kennedy Space Center kokalekutik irtenen da, zeina gaur egun HURCON III izeneko alerta egoeran dagoen. Protokolo horrengatik, guneko instalazioak eta ekipamendua babestu egin behar dira. Horretarako, talde bat osatzen da, eta haren egitekoa da beren burua instalazioetan babestea eta eremuaren egoera monitorizatzea –espaziontzia eta Artemis misioko bertze material batzuk barne–. Edozein dela egoera klimatikoa, SLS suziria eta Orion ontzia 39B jaurtiketa plataforman egonen dira. Duela bi aste mugitu zituzten bi egiturak Vehicle Assembly Building kokalekutik plataformara. Ia zazpi kilometroko ibilbidea izan bazen ere, bederatzi ordu behar izan zituzten lekualdaketa egiteko.
Emakumeak espazioan
Artemis misioaren berezitasuna da emakumeek protagonismoa izanen dutela. Arlo horretan emakumeek diskriminazioa jasaten dutela frogatzen duten adibide andana baitaude. 2019an, erraterako, espazio ibilaldi delako batean emakumez osaturiko talde batek aritu behar zuen, baina ez zen hala izan, emakumezkoentzako astronauta jantzi bat falta baitzen.
Hautagaiak
2024rako aurreikusita dagoen misioan parte hartzeko, astronauten zerrenda bat argitaratu du NASAk. Honako hauek dira hautagai posibleak:
Kayla Barron Sistemen Ingeniaritzako lizentziaduna da, Ameriketako Estatu Batuetako Ontzigintza Akademian. Astronauta izateko entrenamendua bi urtez egin du, baina oraindik ez da espaziora joan.
Christina Koch Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Zientzietako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Elektrikoko Zientzietan maisutza du. Honako leku hauetan egin du lan: NASAn ingeniari elektriko gisa, Johns Hopkins Unibertsitatean, eta Antartikan eta Groenlandian ikerlari gisa.
Nicole A. Mann Ingeniaritza Mekanikoen Zientzietako lizentziaduna da, eta maisutza bat du arlo berean. Itsas infanteriako teniente koronela da. 2013an NASAn lan egiteko hautatu bazuten ere, oraindik ez da espaziora joan.
Anne McClain Ingeniaritza Mekanikoen/Aeronautikoen Zientziako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Aeroespazialen Zientzietan eta Nazioarteko Harremanen Zientzietan maisutzak ditu. Nazioarteko Espazio Estazioan hegaldi ingeniari izendatu berri dute.
Jessica Meir Biologiako lizentziaduna da, Espazioko Ikasketen Zientzietako maisutza bat du, eta Itsas Biologiako doktoretza. Lockheed Martin ikergunean lan egiten du, eta Harvardeko Medikuntza Fakultatean irakasle laguntzaile gisa ere bai.
Jasmin Moghbeli Ingeniaritza Aeroespazialeko Zientzietako lizentziaduna da, eta arlo berean maisutza bat du. Ameriketako Estatu Batuetako itsas armadako kide izan da, eta duela bost urtetik NASAko kide da.
Kate Rubins Biologia Molekularren Zientzietako lizentziaduna da, eta Minbiziaren Biologiako doktoretza bat du. Astronauta lanetan hasi baino lehenago, baztangagatiko birusak kutsatzeko lehen eredua garatu zuen taldeko kide izan zen. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220549/agenda-proposamena-pantailaldirako.htm | Agenda proposamena Pantailaldirako | Agenda proposamena Pantailaldirako. | Pantailak Euskarazek agenda bat antolatu du aste osorako, nahi duenak jarraitu ahal izateko. Goiko zerrendako zenbait edukirekin osatu du egunean eguneko proposamena, ikus-entzulea gal ez dadin. Dena dela, eskura izango dira edonon, edonoiz eta edonola baliabide guztiak. Astean zehar ere, #pantailaldia traolarekin ekimeneko bizipenak sare sozialetan partekatzera animatu ditu parte hartzaileak.
Hona hemen proposamena:
Azaroak 11. BERRIAren podcastak zein Berria TBko eta Berria Ikasgelako edukiak ikus-entzutea.
Azaroak 12. Game Erauntsiak Jokoteknia euskarazko bideojokoen jardunaldia antolatu du (10:00).
Azaroak 13. Protesta egingo dute inoiz euskaraz ezer eskaintzen ez duten zinemetan (17:00-17:30), Zinema euskaraz, gure eskubidea! goiburupean. Usurbilen (Cinesa Urbil), Gasteizen (Cines Yelmo Boulevard), Baionan (CDR Bayonne), Bilbon (Cinesa Zubiarte), eta Uharten (Cines Yelmo Itaroa).
Azaroak 14. Argia-ren multimedia ataleko dokumental bat ikustea.
Azaroak 15. Hamaika Telebistaren saio bat ikusi Nahiera atalean.
Azaroak 16. Euskalencodings.eus plataforman euskarazko film bat gozatu.
Azaroak 17. Pantailaldiko boluntarioekin elkarrizketa Twitch plataforman (19:00), Eneko Oroz twitchlariarekin, ekintaekin kanalean.
Azaroak 18. Goazen!-en denboraldi berriaren lehen atala estreinatuko dute ETB1en (21:00).
Pantaila txikian ez ezik, asteburu honetan bada pantaila handietan ere euskarazko zinema ikusteko: Nire zirkua filma eskainiko dute Gasteizko Gorbeia eta Florida zinema aretoek. Larunbatean, bi emanaldi egingo dituzte Gorbeian: bata, 17:00etan, eta bestea, 18:10ean. Igandean, beste bi: 1:00etan eta 17:00etan. Floridakoan, berriz, ostiralean (17:15), larunbatean (11:45 eta 16:45) eta igandean (11:45 eta 16:45). Donostian, Antiguo Berriko zinema aretoan ere, hiru egunez emango dute filma, ostiraletik igandera bitartean, egunero 16:30ean. Zumaiko Aita Mari aretoan ere Nire zirkua ikusteko aukera egongo da, azaroaren 20an. | ||
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220552/emakume-bat-hil-da-caparroson-traktore-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Caparroson traktore batek harrapatuta | 15:20an jazo da ezbeharra, N-121 errepideko biribilgunean. Istripua gertatu den unean bertan hil da emakumea. | Emakume bat hil da Caparroson traktore batek harrapatuta. 15:20an jazo da ezbeharra, N-121 errepideko biribilgunean. Istripua gertatu den unean bertan hil da emakumea. | Emakume bat hil da Caparroson (Nafarroa) traktore batek harrapatuta. 15:20 aldera gertatu da ezbeharra, N-121 errepideko biribilgunean. Galtzadan zen emakumea, eta bertan harrapatu du Tuterarantz zihoan traktore batek. Ibilgailuaren atoia irauli egin da.
Osasun zerbitzuak eta Nafarroako Polizia Forala hara joan dira, baina ezin izan dute emakumea salbatu; istripua gertatu den unean hil da. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220553/elhuyar-50-urte-euskara-eta-zientzia-uztartzen.htm | Gizartea | Elhuyar: 50 urte euskara eta zientzia uztartzen | 50 urte bete dituela ospatzeko, Elhuyar fundazioak ekitaldi bat antolatu du gaurko, Donostiako Kursaalean. | Elhuyar: 50 urte euskara eta zientzia uztartzen. 50 urte bete dituela ospatzeko, Elhuyar fundazioak ekitaldi bat antolatu du gaurko, Donostiako Kursaalean. | Zientzia euskaratik eta euskaraz lantzea, eta horretarako prosa eta lexiko zientifikoa sortzea. Helburu horrekin sortu zen Elhuyar, duela 50 urte. Hain zuzen, 50. urteurrena ospatuko du gaur Elhuyar fundazioak, Donostiako Kursaalean.
Gaurko ekitaldiaz gain, Elhuyarrek hainbat ekintza egin ditu urte osoan mende erdia ospatzeko, eta guztiak kutxa bakar batean bilduko ditu: kutxa horretan, urte guztiko lekukotza, objektu eta oharrak gordeko dira, eta itxi egingo da, 2070. urtera arte, garai horretako herritarrek gaur egungo lekukotza bat izan dezaten.
Mende erdiz, euskaratik abiatuta
2002. urtean sortu zuten fundazioa bera, baina 1972an hasi ziren haren bidea eraikitzeko lehen urratsak egiten. Hain zuzen, ikasketa guztiak erdaraz egin zituzten Luis Mari Bandres, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna, Kepa Zalbide, Iñaki Azkune, Felix Azpiroz, Xabier Larrea eta Mikel Zalbidek, eta, ikasitakoa euskaraz landu ahal izateko, Donostiako San Martzial kaleko lokal batean biltzen hasi ziren, larunbatero, hogei urtez. Talde hark kultura elkarte egitura hartu zuen, eta fundazio bihurtu zen gero.
Egun, zientzia euskaraz lantzen jarraitzen badute ere, beste arlo batzuetara ere zabaldu da Elhuyar fundazioa: hizkuntza zerbitzuak, adimen artifiziala, hizkuntza teknologiak eta gizarte aholkularitza eskaintzen ditu. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220554/lesarriko-tuneleko-estalduraren-parte-bat-erori-da-maltzaga-eta-bergara-artean.htm | Gizartea | Lesarriko tuneleko estalduraren parte bat erori da, Maltzaga eta Bergara artean | AP-1 autobidean izan da, Gasteizerako noranzkoan. Ingurabide baten bidez bideratu dute trafikoa, Maltzagarako noranzkoko tunelean. | Lesarriko tuneleko estalduraren parte bat erori da, Maltzaga eta Bergara artean. AP-1 autobidean izan da, Gasteizerako noranzkoan. Ingurabide baten bidez bideratu dute trafikoa, Maltzagarako noranzkoko tunelean. | AP-1 autobideko Lesarriko tuneleko sabaiaren estaldura erori da arratsaldean, Maltzaga (Eibar) eta Bergara artean. Gasteizerako noranzkoko tunelean izan da. Luiziak ez du ibilgailurik harrapatu, baina hiru autok elkar jo dute. Oraingoz, itxita dago tunela, eta ingurabide batekin bideratu dute trafikoa; alboko tunelean noranzko bakoitzeko bide bat ireki dute.
Tunela konpontzeko lanek datorren astelehenera arte iraungo dute, Bidegik jakinarazi duenez. |
2022-11-10 | https://www.berria.eus/albisteak/220555/memoria-eraikitzeko-giza-eskubideak-eta-balio-etikoak-toki-komuna-izatea-proposatu-dute.htm | Politika | Memoria eraikitzeko, giza eskubideak eta balio etikoak «toki komuna» izatea proposatu dute | Gogora institutuak eskatuta hiru historialarik eta hiru biktimak osaturiko gogoeta txostena aurkeztu dute, memoriaren eguneko ekitaldien barruan. Jarrera «eraikitzailea eta inklusiboa» hartzea aldarrikatu dute, eta autokritika egitea eskatu. | Memoria eraikitzeko, giza eskubideak eta balio etikoak «toki komuna» izatea proposatu dute. Gogora institutuak eskatuta hiru historialarik eta hiru biktimak osaturiko gogoeta txostena aurkeztu dute, memoriaren eguneko ekitaldien barruan. Jarrera «eraikitzailea eta inklusiboa» hartzea aldarrikatu dute, eta autokritika egitea eskatu. | «Memoria da bermerik onena indarkeria eta terrorismoa ez errepikatzeko. Memoria da bermerik onena aniztasun politikoan eta sozialean bizikidetzarako eredu sendo bat eraikitzeko». Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzeko lehendakariak adierazi duenez, iraganera zein etorkizunera begira antolatu zuen Gogora institutuak gaur memoriaren eguna. Eta abagune horretan tresna bat eskaini nahian, Begiradak. Euskadin memoriaren gizarte eraikuntzarako oinarri partekatuak txostena aurkeztu dute, arratsaldean Bilbon eginiko ekitaldi nagusian. Hiru historialarik eta hiru biktimak jorratu dute, ikuspegi zientifikoa eta bizipenak uztartuta, eta lan «koral» hori sentsibilitate diferenteetatik osatu duten arren, «gutxieneko harmonia bat» bilatu nahi izan dute memoriaz aritzeko: «Giza eskubideen nazioarteko esparrua eta balio etiko eta demokratikoak dira toki komun hori».
Ikusi gehiago: Memoria eraikitzeko, giza eskubideak eta balio etikoak «toki komuna» izatea proposatu dute
Gogoraren enkarguz landu dute memoriari buruzko gogoeta hori Unai Belaustegi, Eider Landaberea eta Viriginia Lopez de Maturana historialariek, Josu Elespe eta Maria Jauregi ETAren biktimek, eta Axun Lasak GALen biktimak. Testua osatzeko, 23 lagun elkarrizketatu dituzte; besteak beste, Jose Antonio Ardanza lehendakari ohia, Pako Etxeberria antropologoa, Sara Buesa eta Karmen Galdeano biktimak, Jon Mirena Landa Zigor Zuzenbideko katedraduna, Emilio Majuelo eta Maider Maraña historialariak, Carlos Martin Beristain psikologoa, Txema Urkijo abokatua, Maria Jose Olaziregi Euskal Literaturako katedraduna, Sabino Ormazabal eta Xabier Euzkitze kazetariak, Julen Mendoza Errenteriako alkate ohia edota Naiara Vicent Didaktikako doktorea.
Ahotsen «aniztasuna» nabarmendu dute egileek, eta horrek ekarri dien «aberastasuna». Memoriaren eraikuntzari buruzko adostasunak jasotzea izan da proiektuaren xedea, eta, beraz, ez da lan erraza izan, testuaren sarreran aitortu dutenez: «Aurkezten duguna ez da banakako iritzien batura [...]. Aitzitik, guztiok komunean duguna abiapuntu hartuta eraiki dugun zerbait da, batzen gaituena azpimarratzen duena [...]. Desberdintasunak egon badaude, noski, eta desberdintasunak daudelako eta azken emaitza iritzien batura hutsa ez delako, dokumentuak, banaka, ez gaitu guztiz gogobetetzen».
«Memoriadun etorkizuna»
«Ahanzturarik gabeko etorkizuna» aldarrikatuz abiatu dituzte lan horren ondorioak: «Euskal gizarteak baietz esan dio memoriadun etorkizunari». Giza eskubideen urraketa ugariz mintzo da testua: ETAren, Komando Autonomo Antikapitalisten, eskuin muturreko taldeen zein GALen «terrorismoa», tortura eta «Poliziaren legez kontrako indarkeria». Bortxa horiek ez dituzte «errebantxa edo mendeku gosez» berraztertu nahi, baizik eta jarrera «eraikitzaile eta inklusiboarekin».
Ildo horretan, «norbere burua justifikatzea helburu duten kontakizunak gainditzera» deitu dute: «Instrumentalak dira, alderdikoiak, norbere jarreran gotortuak, besteak aintzat hartzen ez dituztenak». Horren aurrean, iraganaren berrikuste «kritikoa eta autokritikoa» aldarrikatu dute: «Autokritikak zuzenean galdegiten die terrorismoaren eta motibazio politikoko indarkeriaren adierazpenetan eta giza eskubideen urraketetan zuzeneko eta zeharkako erantzukizuna izan zutenei». Egileen ustez, berriskuste lan hori dimentsio etiko batetik egin behar da, «giza eskubideen urraketa guztiak bidegabeak izan direlako, direlako eta izango direlako beti; ez gatazka politikoek ez estatu arrazoiek ez dute justifikatzen, inolaz ere, indarkeria erabiltzea».
Biktimen lekukotzak ezinbesteko jo ditu txostenak «norbere kokalekutik atera eta bestearengana irekitzeko». Ohartarazi du, halere, biktimei ez dagokiela iragana ikuspegi zientifikotik berrikustea: «Biktimek ez dute gainerako herritarrek baino arrazoi politiko handiagorik, biktimak izateagatik bakarrik». Guztiei aitortza egitea «funtsezkoa» izanik ere, biktima identitatean ez betikotzeko mekanismoak jorratzera deitu dute egileek.
Era berean, egia bilatzeko prozesuan ikerketaren funtzioa aldarrikatu dute, gertatutakoa ulertzeko, baina justifikatu gabe: «Indarkeria politikoa zorroztasun zientifikoz aztertzen eta azaltzen ez badugu, gertakariak kontatzen jarraituko dugu, baina gertatutakoa ulertu gabe».
Ariketa «zintzoa eta ausarta»
Urkullu lehendakariak esker ona adierazi die txostenaren egileei: «Ariketa zintzoa eta ausarta egin duzue, balio sinboliko handikoa». Biktimen hitzaren garrantziaz mintzatu da, ildo horretan: «Biktimen bizipenetik begiratzea da aitortza ekintzarik onena». Testuari jarraikiz, lehendakariak ere autokritika galdegin du, eta ardura eskatu du zeregin horretan: «Iraganari egiten diogun begirada ezin da etikoki neutroa izan». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220582/eredu-berri-bat-euskal-hezkuntza-sistemarako.htm | Iritzia | Eredu berri bat Euskal Hezkuntza Sistemarako | Eredu berri bat Euskal Hezkuntza Sistemarako. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako Hezkuntza Lege berri bat izango dugu laster, eta horri begira itxaropenak bezala, zalantza eta kezkak sortu dira. Bakoitza bere lubakian jartzea da aukeretako bat; edo elkarlanean jardun eta gaiak perspektibarekin begiratu eta aztertzea beste bat. Ikastolok bigarren horretan kokatu gara. Azkeneko Hezkuntza Legea, erkidego honetan, 1993koa dugu, eta logikoa da pentsatzea hurrengoak ere urteak iraungo dituela. Beraz, burua hotz mantentzeko unea da, helburuak markatu eta horiek lortzeko hezkuntza sisteman non eta nola eragin behar dugun eztabaidatu eta erabakitzeko unea. Euskal Hezkuntzaren antolaketan sistema guztiak gara beharrezko eta elkarren osagarri, beti ere Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren parte izateko baldintzak zorrotz betetzen badituzte partaide diren ikastetxeek. Premisa horretatik abiatzen gara gu.
Legea onartu bitartean, Hezkuntza Itunaren baitan hainbat dekretu iragarri dituzte, eta Hezkuntza Sailak argitaratu berri du 23/24 ikasturterako ikasleen onarpenerako dekretua. Harritu egin gara, egoera honetan, aipatutako dekretua oso orokorra delako, helburu lauso batzuk besterik ez dituelako markatzen. Hezkuntza sisteman sartzeko eta irauteko berdintasun eraginkorra bermatu nahi izatearekin bat gatoz, baina ondoren argitaratuko den aginduan zehaztuko dira helburu horiek lortzeko neurriak. Hezkuntza eragileok informazio gutxi jaso dugu agindu horren inguruan, baina jaso dugunak zalantzak eragin dizkigu aipatutako helburua lortzeko estrategiaren egokitasunaz. Hala ere, ez gaitezen aurreratu, itxaron dezagun agindua ezagutu arte.
Aginduaren zain, beraz, dekretua bera aztertuko dugu. Beronen bitartez, gure sisteman dagoen arrakala gutxitzeko neurri batzuk ezarri nahi dira. Uste dugu denok partekatzen dugula helburu hori; ikasle eta familien segregazioa bukatu behar dugu denon artean, eta prest gaude behar diren pausoak emateko. Baina helburu horiek lortzeko, ikastetxe (eta sare) guztiok arau berdinak izan behar ditugu, herri apustu bat da eta. Gaia korapilatsua da, ez da erraza, eta ikastetxeen arteko bereizketak egiten baditugu ez da lortuko jarritako helburua, benetan integrazio politika serio eta eraginkorra egin nahi badugu denok saiatu behar dugulako, eta denok izan behar ditugulako baldintza berdinak. Azken finean, denok batera egin behar ditugu gauzak, begiratu gabe sare bat edo bestea kaltetuago edo hobeto ateratzen den. Lanak ondo egiten baditugu Euskal Hezkuntza Sistemak irabaziko du, eta horrekin gure jendarteak.
Garbi izan behar dugu, baina, hau ezin dela behin betiko neurria izan. Gaia korapilatsua eta dinamikoa da. Guk dakigunez, arazoa hau leku eta estatu askotan errepikatzen da, eta inork ez du aurkitu formula magikorik. Ziur aski ez da irtenbide perfekturik egongo, baina saiatu behar dugu.
Jaso dugu ere haurreskolen patzuergoa datorren urteko irailetik doakoa izango denaren berria. Eta balekoa iruditzen zaigu baldin eta euskal hezkuntza zerbitzu publikoa osatuko duten ikastetxe guztientzat neurri bera aplikatuko bada. Hala eta guztiz ere, amorru puntu bat ematen digu 0-2aren antolaketaren inguruko eztabaida eragile desberdinekin ez landu izanak.
Hezkuntza legearen zirriborroari ere aipamena egin nahi genioke. Ikasturte hasierako ekitaldian gure lehen balorazioa egin genuen, eta momentu honetan ikastolaz ikastola eztabaidatzen ari gara zirriborroa, eskualdeko bilerak antolatuz. Hil honen amaiera aldera bukatuko dugu prozesua eta hori izango da unea behin betiko balorazioa egiteko. Ikastolok euskal Hezkuntza sistema berri bat sortzeko jaio ginen. Ez bakarrik euskararen berreskurapena eta euskal kulturaren transmisioaren inguruan, baizik eta XX. mendeko ohiko eskolaren alternatiba izateko eta ikastetxeen kudeaketa berri bat bultzatzeko ere sortu ginen. Komunitate logiketatik, herritarren arteko lotura horizontaletatik abiatuta, eredu autogestionarioarekin, komunitateko kide guztiek erabakiak hartzeko prozesuan parte hartzeko aukerarekin.
Ikastolok beti aldarrikatu dugu eredu berri bat. Ez dugu ulertzen hezkuntza sistema bat administrazioaren agindupean bakarrik, bere titulartasunaren menpe bakarrik. Jendarte osoak era antolatuan hartu behar du parte. Are gehiago, gaitasuna izan behar du momentu batzuetan bere askatasunetik administrazioaren aurrean nor izateko. Eztabaidatzen ari den legeak aukerak ematen baditu eredua aldatzeko eta Euskal Herrirako sistema berri bat eratzeko, ikastolok bat egingo dugu. Hor egongo gara elkarlanean beste hainbat hezkuntza eragilerekin, beti egin dugun bezala. Badakigu eraldaketa ezin dela bi egunetan lortu. Badakigu urratsak egin beharko direla, baina badakigu ere iparra hor dagoela, horretarako eman behar direla pausoak eta gaur egun dagoen eredu administratibista zentralizatuak ez duela aukera ematen helburu hori lortzeko. Hezkuntza Lege berri bat, hezkuntza-sistema berri bat, Euskal Herrirako, sistema propio bat sortzeko nahi dugu; hura lortzeko pauso esanguratsu bat izatea nahi dugu.
Izan daiteke utopia bat, baina herri bat (are gehiago gu bezalako herri bat) ez da aurrera aterako irudimenik gabe. Momentua da, jar dezagun begirada helburu horretan eta hartu ditzagun behar diren erabakiak bide horretan. Horrela bada ikastolok bultzatuko dugu Legea, bestela, azken 40 urte hauetan bezala, ikastolok gure bidea jorratzen jarraitu beharko dugu, gure autonomiatik eta auzolanean lan eginez, erreferentzia nazionala izanez hezkuntzan eta euskaran. Euskal curriculuma bultzatzeko motore izaten jarraituko dugu, Euskal Herri osoko ikastetxe guztietarako ikasmaterial aurreratua egiten segituko dugu eta, noski, hezkuntza ereduaren eraldaketa pedagogikoa bultzatzen jarraituko dugu. | |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220583/aragonesek-esan-du-laquopauso-handiaraquo-dela-sedizio-delitua-espainiako-zigor-kodetik-kentzea.htm | Mundua | Aragonesek esan du «pauso handia» dela sedizio delitua Espainiako Zigor Kodetik kentzea | Horren ordez, «desordena publiko larriak» zigortuko dituzte, eta zigorrak hamabost urtetik bost urtera jaitsiko dituzte. Kataluniako presidenteak begi onez ikusi du aldaketa: «Esperantza eman digu, eta aurrera egiteko indarra». | Aragonesek esan du «pauso handia» dela sedizio delitua Espainiako Zigor Kodetik kentzea. Horren ordez, «desordena publiko larriak» zigortuko dituzte, eta zigorrak hamabost urtetik bost urtera jaitsiko dituzte. Kataluniako presidenteak begi onez ikusi du aldaketa: «Esperantza eman digu, eta aurrera egiteko indarra». | Espainiako telebista batean eginiko elkarrizketan eman du albistea bart Pedro Sanchez gobernuburuak: sedizio delitua kendu egingo dute Zigor Kodetik. Hamabost urteko zigorra dakar horrek, eta Kataluniako prozesuaren aurkako auzian hori egotzi zieten alderdi nazionalistetako buruei, eta hamahiru urteko zigorra ezarri. Horren ordez, «desordena publiko larriak» zigortuko dituzte, eta zigorrak hamabost urtetik bost urtera laburtuko dituzte. Sanchezek zehaztu duenez, inguruko estatuetako legedietara egokitzea izan da erabaki horren helburua. Proposamen hori ostiral honetan aurkeztuko dute PSOE Espainiako Alderdi Sozialista Langileak eta Podemosek, Diputatuen Kongresuan. Kataluniako Generalitateko presidente Pere Aragonesek, berriz, ongi iritzi dio erabakiari, eta «aurrerapausotzat» jo du.
Ikusi gehiago: Erantzun argirik ez duten galderak planteatu ditu Zigor Kodeko aldaketak
Izan ere, neurriak eragina izango du erbestean dauden buruzagi katalanengan: Carles Puigdemont presidente ohiarengan eta Marta Rovira ERC Esquerra Republicanako idazkari nagusiarengan, esaterako. Edonola ere, haiek epaitzeko eta zigortzeko arriskuak indarrean jarraituko du, zigor txikiagoekin bada ere. Sei eta zortzi urteko inhabilitazioa aurreikusten du lege berriak.
El País egunkariak jasotakoaren arabera, gaur erregistratuko duten Zigor Kodearen erreformaren 14. puntuak erabat ezabatuko du Zigor Kodearen XXII. tituluaren I. kapitulua, eta aldatu egingo du 557. artikulua, desordena publikoarena, hau esan dezan: «Sei hilabete eta hiru urte arteko espetxe zigorra ezarriko zaie taldean jardun eta bake publikoari eraso egiteko indarkeria edo larderia erabiltzen dutenei: pertsonen edo gauzen aurka eginez; bide publikoak oztopatuz, pertsonen bizitza edo osasuna arriskuan jarriz; edo instalazioak edo eraikinak indarrez hartuz». Artikulu berriaren arabera, «aurreko paragrafoan azaldutako egitateei hiru eta bost urte bitarteko espetxe zigorra ezarriko zaie, bai eta kargu publikorako inhabilitazioa ere. Egileak autoritate gisa eratuta badaude, inhabilitazioa erabatekoa izango da, sei eta zortzi urte bitartekoa».
Sanchezek ukatu egin du erabaki hori ERCk baldintzatu duela, trukean estatuko aurrekontu orokorrak onartzeko, eta gogorarazi du orain arte ez zegoela gehiengo nahikorik erreforma aurrera ateratzeko. Dena den, esan du azken asteetan hainbat alderdi prest azaldu direla aldaketa hori egiteko. Ziurtatu duenez, gobernuak ez du onartuko amnistia, alderdi independentistek eskatzen duten bezala, eta, beraz, Puigdemontek «azalpenak» ematen jarraitu beharko du Espainiako justiziaren aurrean. «2017an egindako delituak Zigor Kodean daude oraindik, ez sedizio delitu gisa, baizik eta delitu tipologia berri gisa», nabarmendu du. Nolanahi ere, gobernuburuak ohartarazi du estatua ez dela «ahulduta» geratuko konstituzioaren erronken aurrean. Haren esanetan, zigor berriak Europako «demokrazia nagusiekin homologatu daitezke».
Sanchezek egindako iragarpenaren ondoren, Aragonesek agerraldia egin du gaur goizean Generalitateko jauregiko galeria gotikoan, eta nabarmendu du sedizio delitua Zigor Kodetik kentzeak lotura zuzenena duela Katalunian indar demokratikoaren bidez eginiko ahaleginarekin. Are, esfortzuaren «fruitua» da zuzenean, haren iritziz. Batik bat, azpimarratu du legedian egitekoak diren moldaketa «berebiziko lorpena» dela, eta «gatazka politikoari soluzioa aurkitzen hasteko garrantzitsua». «Pauso handia eman dugu errepresioa amaitu dadin. Esperantza eman digu, eta energia kolektiboa ere bai, aurrera segitzeko», adierazi du, eta harago ere joan da: «Aurrerapauso bat da Kataluniako eskubideen eta askatasunen alorretan».
Generalitateko presidenteak agerian utzi nahi izan du Zigor Kodearen erreforma Espainiako Gobernuarekin izandako elkarrizketaren emaitza izan dela eta, aurrez iragarri bezala, urtea amaitu baino lehen «gatazka desjudizializatzeko» akordioak lortu dituela. Gainera, ziurtatu du Esquerrak negoziazioen bidearen alde egin izan ez balu «ezinezkoa» izango zela sedizioa berrikusi izana. Nolanahi ere, Aragonesek adierazi du oraindik ere kontu ugari falta dela argitzeko. «Gauza batzuk airean dira, baina horiek parlamentuko tramiteetan eztabaidatzen ahalko dira. Ikusiko da». Hala, Aragonesek nabarmendu du Kataluniako Gobernuak eta ERCk «konpromisoa» dutela amnistia posible egiteko, «errepresioaren amaiera ziurtatzeko».
Erreferenduma, begiz joa
Aurrera ere zuzendu du begirada Aragonesek. Sedizio delituari loturiko moldaketaren balorazioa egin ez ezik, Generalitateko presidenteak etorkizuneko asmoak berresteko baliatu du hiztekaldia. «Lanean segituko dugu Kataluniako herritarrek erreferendum batean bozkatzeko aukera izan dezaten. Eta, datorren aldian, inolako errepresiorik gabea izanen da, polizia indarren bortizkeriarik gabea, eta alde guztiek onartuko dituzte bozen emaitzak».
Hurrengo urrats logikoa izango litzateke errepublikanoek Espainiako Estatuko 2023ko aurrekontu orokorrak onartzea, azken bi urteetan egin duten bezalaxe. ERCk eta Sanchezen gobernuak agintaldi honetan egin duten idatzi gabeko ituna beti bera izan da, gorabeherak gorabehera: Espainiako Gobernuak gatazka politikoari buruzko negoziazio bat onartzen zuen, eta, trukean, Esquerrak PSOEren egonkortasuna bermatzen zuen kongresuan. Orain, sedizioaren erreformak beste aurpegi bat jarri dio negoziazio mahaiari, eta aurrekontuak onartzeak ziurtatuko luke Sanchezek boterean jarraitzea hurrengo hauteskundeetara arte.
Bada, Katalunian ere gauza bera gerta liteke; orain errepublikanoek bakarrik gobernatzen dutenez —Junts Per Catalunyako militanteek Kataluniako Gobernutik ateratzearen alde bozkatu zuten urriaren 7an—, aurrekontuak aurrera ateratzeko bazkideak behar dituzte. Hain zuzen, PSCk betoa kendu dio aste honetan aurrekontuak adosteko elkarrizketari. Halere, gai horri buruz galdetuta, Aragonesek ez du lotu nahi izan: «Hau ez da alderdien arteko akordio bat, gatazka politikoa konpontzeko aurrerapauso bat baizik», esan du, eta Palaukoek berresten dute JxC eta En Comu Podem direla Generalitatearen «lehentasunezko» bazkideak.
JxC eta CUP, kritiko
JxCko presidente Laura Borras kritiko azaldu da Sanchezek Espainiako Zigor Kodean egindako proposamenarekin. Twitterren idatzitako mezuan ziurtatu duenez, «desordena publiko larriaren konponbidea sedizioaren gaixotasuna baino okerragoa» izan daiteke. Bide horretan, Jordi Turull JxCko idazkari nagusiak ere hizpide izan du zigor aldaketa RAC irratiari emandako elkarrizketa batean, eta esan du erreforma hori «U-1a delitua izan zela esateko neurrira egina» dagoela. Carles Riera CUPeko diputatuak, berriz, errefusatu egin du Zigor Kodearen sedizio delitua kentzea, eta ERC kritikatu du Espainiako Gobernuko presidentearen «malabar jokoak garaipen politiko gisa saltzeagatik». Era berean, salatu du PSOE «iruzurgilea» dela.
Bestalde, Alderdi Popularreko buruzagi Alberto Nuñez Feijook gogor hitz egin du Espainiako gobernuburuaren aurka, sedizio delituaren erreforma iragarri ostean. «Sanchezek beti jartzen du interes politikoa Espainiaren gainetik. Arduragabekeria historikoa da Auzitegi Gorenaren lana zuzentzea; inozokeria hutsa da, independentismoa ez baita inoiz asetzen», idatzi du sare sozialetan. PPren egoitza nagusitik, Genovatik, gobernuari leporatu diote «traizioa egitea eta Espainia umiliatzea», baita alderdi independentistekin «txanpon trukea» egitea ere. Bide horretan, Ciudadanosek zentsura mozioa aurkezteko eskatu dio Feijori, baina alderdi eskuindarrak ez du PPko buruaren erantzunik jaso oraindik.
EH Bildu eta EAJ
EH Bilduk kongresuan duen diputatu Jon Iñarrituk ontzat hartu du sedizio delitua aldatzea, eta Espainiako Gobernuak «ekintza politikoa desjudizializatzeko» agenda betetzea galdegin du. Hala ere, ohartarazi du prozesu subiranistako buruzagi katalanen aurkako «Brunete judizial eta polizial» bat dagoela oraindik. EAJ Euzko Alderdi Jeltzaleko presidente Andoni Ortuzarrek ere begi onez hartu du erreforma hori, eta gogorarazi du EAJ ez dela «inoiz» sedizio delitua egotearen aldekoa izan, Europan eta demokrazia finkatuetan «beste zigor tipologia batzuk daudela» argudiatuta. Halaber, Ortuzarrek, Iñigo Urkullu lehendakariaren gisan, akordio bat eskatu du «Espainia Estatuko erkidegoek eskubidea izan dezaten euren etorkizuna erabakitzeko eta herritarrei zer nahi duten galdetzeko». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220584/hiru-zauritu-daude-lesarriko-tunelaren-erortzearen-ondorioz.htm | Gizartea | Hiru zauritu daude Lesarriko tunelaren erortzearen ondorioz | Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako Foru Diputatuak adierazi du astelehenera arte tunela itxita egonen dela. Alboko tunelean, bide bat jarri dute noranzko bakoitzean, trafikoa bideratzeko. | Hiru zauritu daude Lesarriko tunelaren erortzearen ondorioz. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako Foru Diputatuak adierazi du astelehenera arte tunela itxita egonen dela. Alboko tunelean, bide bat jarri dute noranzko bakoitzean, trafikoa bideratzeko. | Maltzaga (Eibar, Gipuzkoa) eta Bergara (Gipuzkoa) artean dagoen Lesarriko tuneleko sabaiaren estaldura erori egin zen atzo arratsaldean, AP-1 autobidean. Luiziak ez zuen autorik harrapatu, baina hiru autok elkar jo zuten. Gainera, hiru pertsona zauritu ziren, baina ez zituzten ospitalera eraman behar izan. Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako Foru Diputatuak gaur goizean adierazi duenez, astelehenera arte egonen da tunela itxita, baina, bitartean, alboko tunelean bide bat jarri dute noranzko bakoitzean. Oiarbidek erran du behin-behineko bideak «ongi» funtzionatzen duela orain arte, eta ez dagoela auto ilararik.
Ertzaintzak trafikoa gelditu behar izan zuen Gasteizerako noranzkoan hiru orduz, ingurabide bat ireki zuten arte: Gasteizera zihoazenek Eibarren (Gipuzkoa) autobidetik irten behar zuten, Bergarara (Gipuzkoa) GI-627 errepidetik joan, eta herri horretan berriz ere autobidera sartu. Bitartean, Bidegiko teknikariak gertatutakoa aztertzen hasi ziren, eta errepidea garbitzeko lanei ere ekin zieten. Oiarbidek adierazi duenez, teknikoak jada lanean ari dira gertatutakoa konpontzeko.
Bigarren aldia
Atzokoa ez zen Lesarriko tunela erortzen zen lehenbiziko aldia, orain dela zortzi urte ere erori egin baitzen. Lur jausi baten ondorioz, tunelaren estalduraren bost metro erori ziren, baina ez zuen auto bakar bat ere harrapatu, eta ez zen zauriturik egon. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220585/jaurlaritzak-100-euroko-laguntzak-emango-ditu-hilean-3-eta-7-urte-bitarteko-hirugarren-seme-edo-alabatik-aurrera.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 100 euroko laguntzak emango ditu hilean 3 eta 7 urte bitarteko hirugarren seme edo alabatik aurrera | Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikoetako Sailak dekretu zirriborro batean jaso ditu laguntza horiek. Neurri horri gehitu behar zaio Jaurlaritzak umeek 3 urte bete arte 2023tik hiru urtera arte emango duen 200 euroko laguntza. | Jaurlaritzak 100 euroko laguntzak emango ditu hilean 3 eta 7 urte bitarteko hirugarren seme edo alabatik aurrera. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikoetako Sailak dekretu zirriborro batean jaso ditu laguntza horiek. Neurri horri gehitu behar zaio Jaurlaritzak umeek 3 urte bete arte 2023tik hiru urtera arte emango duen 200 euroko laguntza. | Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak prestatu duen dekretu zirriborroaren arabera, gobernuak 100 euroko laguntzak emango ditu hilean, 3 eta 7 urte arteko hirugarren seme edo alabatik aurrera. Laguntzak unibertsalak izango dira, eta familia guztiei emango zaizkie, diru sarrerak edozein direla ere. Eusko Jaurlaritzak duela gutxi iragarri zuen hilean 200 euroko laguntza emango duela 3 urte baino gutxiago duen seme-alaba bakoitzeko, familiaren errenta aintzat hartu gabe. Orain, laguntza horri beste bat gehituko die gobernuak: hilean 100 euro emango dizkie familia ugariei. Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburuak adierazi duenez, familia horiek, gaur egun, «400, 500 edo 900 euro kobratzen ari dira urtean familia errentaren arabera, eta laguntza sistema berriarekin, berriz, hilean 100 euro kobratuko dituzte» . Hala, laguntza berriekin, urtean 1.200 euroko laguntza jasoko dute.
%33ko edo gehiagoko desgaitasunen bat eta mendetasun egoera aitortua duten haurren kasuan, laguntzak bikoiztu egingo dira. Dekretu berriarekin, familia horiek 400 euro jasoko dute hilean hiru urte arteko seme edo alaba bakoitzagatik, eta 200 euro hilean 3 eta 7 urte bitarteko seme edo alaba bakoitzagatik.
«Etorkizuneko inbertsioa»
Laguntza berri horiei buruz hitz egin du gaur goizean Artolazabalek Eusko Legebiltzarrean. Adierazi du bere sailak seme edo alaba bakoitzarentzat datorren urtean martxan jarriko dituen laguntzak «etorkizuneko inbertsioa» direla. Jakinarazi du 2023ko lehen hiruhilekoan argitaratuko direla laguntza horiek jasotzen dituzten dekretuak, baina, nolanahi ere, urtarrilaren 1etik aurrerako atzerako eragina izango dutela. «Laguntza zuzenen eta politika ausarten aldeko apustua egiteko unea iritsi da», defendatu du Artolazabalek, eta azaldu du ondorio horretara iritsi dela jaiotzak sustatzeko gaur egungo programak ebaluatu ondoren eta «arrakastarik ez» dutela izan egiaztatu ondoren. Sailburuaren iritziz, neurri hori positiboa izango da familiek nahi adina seme-alaba izan ditzaten; gogorarazi du unibertsalak direla eta bateragarriak beste laguntza, prestazio eta hobari fiskal batzuekin. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220586/hasi-dira-amatasuna-ikuspegi-feministatik-aztertzeko-bi-egunak.htm | Gizartea | Hasi dira amatasuna «ikuspegi feministatik» aztertzeko bi egunak | Iritzi eta sentitzeko era askotarikoei lekua egitea da asmoa: «Zalantza, zaurgarritasuna, sentiberatasuna eta arrarotasuna ondo etorriak dira». | Hasi dira amatasuna «ikuspegi feministatik» aztertzeko bi egunak. Iritzi eta sentitzeko era askotarikoei lekua egitea da asmoa: «Zalantza, zaurgarritasuna, sentiberatasuna eta arrarotasuna ondo etorriak dira». | Abian dira (Ez)amatasunak ikuspegi feministatik jardunaldiak, Donostiako Tabakaleran. Gaur eta bihar egingo dira. Badira jardunaldietan ezohikoak diren irudiak: ume txikiak, esaterako. Eta parte hartzaile guztiek jaso dute «elkar zaintzeko ituna». Hartan, jardunaldiak antolatu dituen elkarteak, Emaginek, argi utzi du jardunaldion asmoa ez dela inor «epaitzea», baizik eta «(ez)amatasunari» buruz «ikuspegi feminista batetik» gogoeta egitea, «errespetuz».
Hori aintzat hartuta ondu dute ituna: «Ondokoak dioena entzun, eta enpatia ariketa bat egingo dugu, bakoitzak berea pixka bat mugituz, zabalduz», adierazi dute antolatzaileek. «Zalantza, zaurgarritasuna, sentiberatasuna, ezegonkortasun, txikitasuna eta arrarotasuna ondo etorriak dira». Lehen hitzaldiaren aurretik, adierazi dute parte hartzaile guztiak «aberastea» dela asmoa, eta ama izateko era «askotarikoei» erreparatu nahi dietela; «arrakalak» ere bilatu nahi dituzte, egun ezarrita dauden hainbat sistematan. «Egin, desegin, berregin», hori da, hain justu ere, jardunaldiaren aldarria.
Lehen mahai ingurua bukatu da. Diana Oliver izan da hitza hartzen lehena. Kazetaria da, eta lan ugari egin du «prekaritateak» ama izateko egun eragiten dituen arazoen inguruan. Hain justu ere, azaldu du «prekaritateak» ama izateko prozesua baldintzatzen duela. Horrek egoera aski zailetan uzten ditu emakume asko. Horiek horrela, umeen «erritmoak» errespetatuko dituen mundu bat aldarrikatu du, haien zaintza aintzat hartuko duena. Feminismoari eskatu dio bideak irekitzeko «amatasun kontziente» bat bizi nahi duten andreentzat. Esan du amatasuna «esentzialismoarekin» lotzeko joera izan dela usu feminismoan, eta ez zaiola gaiari trataera ona eman. Amatasunak, era batera edo bestera, emakumeen bizitzak «ardazten» dituela onartu behar dela esan du, eta tokia egin behar zaiola. Finean, «patriarkaturen» garaipena emakumeek «aukeratu ezin dutenean» gertatzen dela argudiatu du, eta andreek hitza izatea lehenetsi behar dela.
Marina Sagastizabal soziologoak hartu du gero hitza. Nabarmendu du amatasunak emakumeak «zigortu» egiten dituela gehiegitan, «zaintzaren» arloan haiei egokitzen zaielako jardutea, batez ere. «Familia ereduak» aldatu direla esan du, baina «gizarte zerbitzuak» ez direla hein berean garatu, eta gizonek ez dituztela hartzen beren andreen pare zaintzarekin lotutako erantzukizunak.
Anna Molasek itxi du mahai ingurua. Obulu ematearen inguruko ikerketa bat egiten ari da, eta horren berri eman du. Horrek donazioa egiten duten andreentzat ekar ditzakeen «arriskuen» gaineko ikerketak falta direla esan du, eta ernalkuntza lagunduan diharduten klinikek usu ez dituztela emakume horiek era egokian informatzen. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220587/olga-tubau-segundo-mareyren-abokatua-laquonola-da-posible-estatu-batek-halako-izugarrikeriak-egitearaquo.htm | Politika | Olga Tubau, Segundo Mareyren abokatua: «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea?» | Jose Barrionuevok gerra zikina aitortzen duen adierazpenen harira, Segundo Marey GALen biktimaren abokatua elkarrizketatu du VilaWeb hedabideak. «Mina eta tristura handia eragin zizkidan Barrionuevoren indultuak». | Olga Tubau, Segundo Mareyren abokatua: «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea?». Jose Barrionuevok gerra zikina aitortzen duen adierazpenen harira, Segundo Marey GALen biktimaren abokatua elkarrizketatu du VilaWeb hedabideak. «Mina eta tristura handia eragin zizkidan Barrionuevoren indultuak». | GALi egotzitako lehenbiziko ekintza izan zen Segundo Mareyren bahiketa, 1983an. Handia izan zen ekintzak utzitako arrastoa. Luzea, ondotik ekarriko zuen guztia, auzibidea barne. Olga Tubau abokatuak hartu zuen kasua bere gain, Marey defendatzeko, eta, hain zuzen, Jose Barrionuevo, Rafael Vera eta beste kargudun batzuk kondenatzea erdietsi zuen 1998an, handik urte gutxira aske geldituko baziren ere. «Mina eta tristura eragin zizkidan». Horiek guztiak gogora ekarriz, eta Barrionuevok berriki eginiko adierazpenen harira, Vilaweb hedabideak elkarrizketa egin dio abokatuari. Aitortu duenez, Espainiako Gobernuko Barne ministro ohiaren hitzek ez dute batere harritu. «Tonuak, bai».
Mareyren bahiketari buruzkoak eta horren ondorioak errepasatu ditu Tubauk elkarrizketan. Gogorra ekarri dituzte ekintzak Mareyri eraginiko kalteak, bai eta auzitegietan egin zituen deklarazioetarako prestatzeko hitz egindakoak ere. Nabarmendu duenez, «agerikoa» zen Barne Ministerioak zerikusia zuela auzian.
Ikusi gehiago: «Maila instituzional goreneko adierazpen bat» eskatu dute GALen biktimek
Hain zuzen, Barne ministro ohiak esandakoei buruz, Tubauk adierazi du eginiko adierazpenek ez dutela harritu, «inondik ere». «Sententzia irmo bat dago, argi esaten duena Mareyren bahiketa antolatzen jardun zuela», zehaztu du. Ordea, aitortu du Barrionuevoren manerek harritu egin dutela. «Harrokeria puntu hori, eta egindakoa justifikatzeko darabilen legitimitate morala. Gainerako herritarrek hori babestuko eta txalotuko bagenu bezala hitz egiten du», azaldu du abokatuak.
Hala eta guztiz ere, Tubauk adierazi du gerra zikinari buruz esandakoek ez dutela eraginen ikerketa berriz zabaltzea, eta jadanik badagoela sententzia bat, 1998koa. «Irmoa da, eta frogak garbiak dira», zehaztu du.
Azaldu duenez, gainera, urteek aurrera eginda ere Tubauk GALen auzia «ezin sinetsirik» segitzen du. «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea? (...) Estatu demokratiko batean, non hitzematen dizuten estatuak babestu egiten zaituela, nola antola ditzakete bahiketak, hilketak?». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220588/atzeraldi-labur-bat-eurogunean.htm | Ekonomia | Atzeraldi labur bat eurogunean | Europako Batzordeak iragarri du BPGa txikitu egingo dela aurtengo azken hiruhilekoan eta 2023ko lehenengoan. Inflazioa apaldu egingo da datorren urtean, baina ez asko | Atzeraldi labur bat eurogunean. Europako Batzordeak iragarri du BPGa txikitu egingo dela aurtengo azken hiruhilekoan eta 2023ko lehenengoan. Inflazioa apaldu egingo da datorren urtean, baina ez asko | Atzeraldia iritsi da eurogunera. Hala diote Europako Batzordearen azken datu ekonomikoek eta datorren urterako egin dituzten aurreikuspenek. «Atzeraldi teknikoa» izango da, hau da, bi hiruhileko segidan uzkurtu egingo da Europako Batasuneko BPG barne produktu gordina: aurtengo azkenekoan eta 2023ko lehenengoan. Herrialde gehienetan izango dute atzeraldi teknikoa, guztiei eragiten baitie kontsumoa eta industriaren ekoizpena apaltzen dituen inflazio handiak. Salbuespenak izango dira, eta horien artean dago Espainia; ez, ordea, Frantzia.
Batzordeak atzo aurkeztutako udazkeneko aurreikuspenen arabera, laburra izango da atzeraldia: udaberrian egonkortu egingo da jarduera ekonomikoa, inflazioaren gorakada apaltzen denean, eta udatik aurrera pixka bat handituko da. Iaz bezala, herrialde turistikoek emaitza hobeak izango dituzte, baina kontuan hartu behar da horiek pairatu zutela gehien koronabirusaren krisia.
2023an, oro har, %0,3 baizik ez dira haziko EBko eta euroguneko ekonomiak, eta izango dira hazkunde negatiboa izango duten estatu kideak ere, horien artean Alemania eta Suedia (-%0,6). Herbehereak %0,6 haziko dira; Frantzia, %0,4; eta Italia, %0,3.
Espainian, atzeraldirik ez
Haren gainetik geratuko da Espainia (%1), eta hura izango da kiderik handienen artean orain atzeraldi teknikoari izkin egingo dion bakarra. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ere ez dute atzeraldirik iragarri hurrengo hilabeteetarako, motelaldia dagoeneko gertatzen ari dela onartu badute ere. Desberdintasun horren faktoreen artean Next Generation funtsak daude, milaka milioiren inbertsioak eragingo dituztelako. Bruselaren arabera, suspertze handiagoa etorriko da 2024. urtean. EBko ekonomia %1,6 da haztekoa urte horretan, eta %1,5, berriz, eurogunekoa. Azken kopuru horretara iritsiko da Frantzia, eta gainetik geratuko da Espainia (+%2).
Kontrako bidea egingo du inflazioak: beherakoa. Izan ere, prezioen igoera apaltzea ezinbesteko baldintza da herritarrek gehiago kontsumitu dezaten eta ekonomia haz dadin. Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak ziurtatu duenez, inflazioa goia jotzear da —dagoeneko egin du Espainian eta Frantzian eta, hortaz, baita Euskal Herrian ere—, eta poliki bada ere, apaltzen jarraituko du hurrengo urteetan. Eurogunean, esaterako, %8,5era helduko da aurten batez beste, %6,1era jaitsiko da 2023an eta %2,6ra 2024an.
Langabeziaren igoera txikia
Lan merkatuak aurreko krisi batzuetan baino hobeto eutsiko diola uste du Bruselak. Oraingo egoera «inoizko sendoena» da, eta langile falta nabaria da arlo batzuetan, baina eskasia hori desagertzen ari da, eta 2023an langabezia pixka bat handituko dela iragarri du: aurtengo %6,2tik %6,3ra 2023an eta %6,4ra 2024an.
Estatu kideen kontuetan ez du triskantza handirik eragingo atzeraldiak. Inflazio handiak BPG nominala puzten du, prezioak handitzean BPGa ere handitzen delako, eta, horregatik, defizitak eta zorrak ekonomian duten pisua ez da askorik aldatuko.
Eurogunean, %5,1era iritsi zen iaz defizit publikoa, gobernuek gastu publiko handia egin zutelako pandemiaren ondorioen aurka borrokatzeko, eta aurten %3,5era jaitsiko da; 2023an, %3,7ra helduko da, finantzaketaren truke ordaindutako interes tasak handitu egingo direlako eta Europako Batzordeak espero duelako gobernuek neurri gehiago hartzea energia garestiaren kalteak arintzeko. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220589/erabakiguneetara-heltzea-xede.htm | Gizartea | Erabakiguneetara heltzea xede | Alokairu apaleko bizitegien erakunde publikoetako bozak iraganen dira asteazkenetik abenduaren 5era. Alda elkartea lehen aldikoz aurkeztuko da, deliberoak hartzen diren guneetara heltzeko asmoz. | Erabakiguneetara heltzea xede. Alokairu apaleko bizitegien erakunde publikoetako bozak iraganen dira asteazkenetik abenduaren 5era. Alda elkartea lehen aldikoz aurkeztuko da, deliberoak hartzen diren guneetara heltzeko asmoz. | Alokairu apaleko bizitokietako bozak azaroaren 16tik abenduaren 5era iraganen dira. Bizitegi sozial publiko bat alokatzen duten biztanleek beren ordezkariak hautatuko dituzte, alokatzaile erakundeetako administrari izateko. Bi erakunde nagusi dira Ipar Euskal Herrian: EPPAB, Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoa eta Euskal Elkargoko HSA. Bien artean 13.664 bizitegi badituzte, nagusiki Lapurdin (ikus, mapa beherean eta herriz herriko banaketa taula, hemen). Bozetarako, bozkatzaileen %77 ordezkatzen dituzte. EPPABan, bederatzi ordezkari elkarte dira hautagai. HSAn, zazpi. Hautagaitza jin berria Alda mugimenduarena da.
FCL Adeic bizilagun elkartea sei bizitegi sozial erakundetan aurkeztuko da: HSA, EPPAB, XL Habitat, Domofrance, Erilia, Pau Bearn Habitat. HSA eta EPPABko administrari da aspaldian.
FLCko administrari izan da Roger Kubler, 2003tik orain arte. Alokatzaile erakundeetako bozetan aurkezteko Frantziako Estatu mailako elkarte edo sindikatu bati loturik izan behar denez, Adeic izenekoarekin aurkezten da FLC.
Bizilagunen ordezkariek erakundeko beste administrarien botere bera dutela dio Kublerrek: «Aurrekontua bozkatzen dugu, zuzendari nagusiaren hilabete saria, inbertsioak…; administrazio kontseiluko erabaki guziak».
Horrez gain, Alokatzaileekiko Hitzartze Batzordeetan ordezkariak badituzte biztanle elkarteek 2000. urteko SRU legeaz geroztik. «Batzorde horietan alokairu peko bizitegien kudeaketari lotu gai guziak aipatzen dira», erran du Kublerrek. «Biztanleen ordezkariek aipagaiak ekar ditzakete batzordera. Ez da hala administrazio kontseiluetan». Beste gauza batek inportantea egiten du elkarteentzat batzorde hori: hor dira adosten erakundeak elkarteei legez isuri behar dizkien sarien zenbatekoak. Hauteskundeetako emaitzen arabera kalkulatuak dira. FLC Adeic elkarteak, konparazione, urtean 15.000 euro altxatzen ditu. «Elkarteak sari horri esker bizi dira», dio Kublerrek.
Estatua xurgatzaile
Kublerrek uste du egungo desafioak politikoak direla biztanle elkarteentzat. «Alokatzaile erakundeek gobernuak finkatu bidetik ibili behar dute, eta gobernuak, orain, ez du gehiago inbertsiorik egiten bizitegi sozialetan». Gehiago dena, «gobernuak erakunde sozialen kutxetarik dirua xurgatzen du, 2018tik», salatu du. EPPAB bezalako erakundeari urtean 4 eta 5 milioi euro artean hartzen dizkio estatuak, Kublerren arabera.
Alokairu apaleko bizitegi berrien egiteko gastuak ere azkarki emendatu dizkie estatuak, hark dioenez; partikularki, obretako BEZan. «Izugarriko zuloa ekarri du erakundeen aurrekontuetan». Ondorio bat du beren kudeaketapean dituzten bizitegi sozialen mantentze betekizunetan. «Gauza anitz utziak dira. Ez dute isolazio termikorako lanik egiten ahal, baratze eremuak utziak dira. Garbiketa lanak ez dira gehiago publikoki kudeatuak; gero eta gehiago langileak gaizki pagatuak diren enpresa pribatuek egiten dituzte, eta gauzak ez dira ongi eginak».
Zaharkituak diren bizitegietan norbait bizi delarik zaharberritze lanak bere gain ditu, ontsalaz, erakundeak. Kublerrek dio ez dutela egiten.
FLC Adeiceko ordezkari ohiak oroitarazi du Francois Hollanden gobernuak kalte egin ziela bizitegi sozialen erakundeei, alokairua ordaintzeko laguntza ttipitu zuelarik. «Alokatzaileak behartuak izan ziren alokairuen apaltzerat, eta diru iturria ttipitu zitzaien».
Aldagai berria
Alda elkartea duela bi urte sortu zen, langile auzoetan gai sozial eta ekologikoen inguruan herritarrak antolatzeko asmoz. Turismorako alokatu bizitegiek eragin espekulazioa eta urte osorako etxebizitza beharrari ekarri kalteak salatzeko ekintzekin ezagun egin da. Alokairu apaleko bizitegi erakundeetako bozetan aurkeztea erabaki du. Frantzia mailan aurkezteko baimena duen DAL —Bizitegi Baterako Eskubidea— elkartearekin muntatu ditu zerrendak; HSA eta EPPAB erakundeetarako, bereziki.
Alda elkarteko Ainize Butronek esplikatu du Baionako Habas La Plaine eta Cam de Prats auzoetan sortu dituzten bizilagun taldeen segida gisa dela hautagaitza. «Laguntza eta aholku eske heldu zaigun jendearekin mintzatuz, ohartu gara anitz erabaki bizitegi sozialen erakundeetan hartzen direla». Bizitegi horien egunerokoari lotuak diren erabakiak aipatu ditu Butronek: «Adibidez, etxebizitza horiek berrantolatzeko». Halaber, alokairu apaleko bizitegi baten eskaera aspaldian egina duten jendeei begira: «Badira jendeak hamar urtez beha egoten direnak bizitegi sozial baten erdiesteko, alta baldintza guziak betetzen dituztelarik. Jakin nahi dugu bizitegi banaketak nola egiten dituzten». Aldak erabakigune horietan sartu nahi du.
Arazoak gertatzen dira bizitegia aldatu nahi dutenentzat ere, dutena ez delarik gehiago egokia. Carole Sermet-Bellet, Baionako Cam de Prats auzoko bizitegi sozial batean bizi da lau urte hauetan, eta Alda talde bat sortu du auzoan. Bozetarako hautagai da, HSAko administrazio kontseilurako. Sermet-Belletek aldaketa behar baten etsenplua eman du: «Bost gelako apartamentuan bakarrik bizi bazara, haurrak joanak direlako, eta ttipiagoa nahi baduzu, araberako batzordeetan erabakitzen dituzte lekualdatzeak. Ezin ulertua da erabakiak nola hartzen dituzten».
Sermet-Belletek dio bere auzoan ez dutela kasik sekula biztanle elkarte ordezkarien berririk. Duela lau urte hautagai zerrenda bat ukan zuen gutun ontzian. «Ez nuen bozkatu, ez bainekien zertarako ziren ordezkari horiek. Eta lau urtean aski bakartuak izan gara auzoan». Aldak atez ate jo zuen, auzotarren artean talde bat sortu eta kolektiboki antolatzea proposatuz. Lan horren ondorioz deliberatu du aurkeztea Sermet-Belletek. Biltzeko lokal bat eskatu zioten HSA jabeari, eta hilabete honetan ukanen dute. «Antolatu gara eta lortu dugu. Ez dugu gauza handirik eskatzen, joko eremu bat haurrentzat ez daitezen aparkalekuan egon; oinarrizko gauzak eskatzen ditugu».
Norbera erabakitzaile
Asteazkenean hasiko du kanpaina Aldak. «Laburra da kanpaina; beraz, intentsiboa izanen da», erran du Butronek. Aldaren aldizkaria banatua dute jada eraikinetan dituzten aldarrikapen eta ekintzen berri emateko. Atez ate ibiliko dira hautagaiak, eta afixak ezarriko dituzte denetan. «Aldaren estiloko ekintza bat ere eginen dugu, hain segur», salatu du Butronek. Azaroaren 21erako bizitegi larrialdiari buruzko mahai ingurua ere antolatu du Aldak, Baionako elkarteen etxean.
Bizitegien eta inguruen hobetzeaz gain, borroka politikoa ere eraman nahi luke Aldak, estatuari begira, jende xumeenaren erosahalmena beheiti doalako urtez urte. «Gastuak emendatuz doaz; energia sariak goiti joatearekin ondoko urteetako desafio bat da», adierazi du Butronek. Aldaren beste galde bat da alokairu ordaintzeko laguntzak berriz 2015eko heinerat ekartzea.
Butronen ustez, lehen lorpena auzo xumeetako herritarren antolatzea eta engaiatzea da. «Hautagaitza horiek garrantzitsuak dira, orain arte militantzia ezagutu ez duten jende anitz engaiatu baitira». Arrunt ados da Sermet-Bellet. Lehen aldia du militantzian eta boteretze baten gisa bizi du. «Ez dute gehiago bestek guretzat erabakitzen. Eragile izan gaitezen gure auzoetan». Beheretik, antolatzea funtsezkoa zaio: «Tokian toki antolatzen bagara, dena da posible. Indarra beherean da».
Bozetako emaitzak abenduaren 6an jakinen dira. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220590/aitor-mendiluzek-irabazi-du-durangoko-finalaurrekoa.htm | Kultura | Aitor Mendiluzek irabazi du Durangoko finalaurrekoa | 726,5 puntu eskuratu ditu Mendiluzek. Bigarren egin du Beñat Gaztelumendik (716,5). Haien atzetik geratu dira Julio Soto (686), Aitor Bizkarra (677,5), Saioa Alkaiza (662) eta Eñaut Martikorena (636). | Aitor Mendiluzek irabazi du Durangoko finalaurrekoa. 726,5 puntu eskuratu ditu Mendiluzek. Bigarren egin du Beñat Gaztelumendik (716,5). Haien atzetik geratu dira Julio Soto (686), Aitor Bizkarra (677,5), Saioa Alkaiza (662) eta Eñaut Martikorena (636). | Aitor Mendiluze Gonzalez gailendu da Bertsolari Txapelketa Nagusiko lehenengo itzuliko azken finalaurrekoan, Durangon. 726,5 puntu eskuratu ditu andoaindarrak, eta, haren ondotik, honela geratu da sailkapena: Beñat Gaztelumendi (716,5), Julio Soto (686), Aitor Bizkarra (677,5), Saioa Alkaiza (662) eta Eñaut Martikorena (636). 2.000 bertsozale elkartu dira Landako gunean, eta, saio amaieran, sei bertsolari hauek geratu dira bigarren itzulirako aukerarik gabe: Ane Labaka (631,5), Nerea Elustondo (628), Iñaki Apalategi (623), Asier Azpiroz (616,5), Haritz Mujika (615) eta Aitor Etxebarriazarraga (612). Aurrera egin duten bertsolariak, berriz, ez dira hutsetik hasiko: lehen faseko eta bigarren faseko puntuak batuta erabakiko da zein zazpi bertsolari sailkatuko diren final handirako.
Hauek izango dira bigarren itzuliko saioak:
Amurrio (azaroak 19):
- Agin Laburu - Aitor Bizkarra - Alaia Martin - Miren Artetxe - Oihana Iguaran - Onintza Enbeita
Baiona (azaroak 26):
- Beñat Gaztelumendi - Eñaut Martikorena - Julio Soto - Nerea Ibarzabal - Sustrai Colina - Unai Agirre
Bilbo (abenduak 3):
- Aitor Mendiluze - Amets Arzallus - Joanes Illarregi - Jone Uria - Maddalen Arzallus - Saioa Alkaiza Honela egin du BERRIAk Durangoko saioaren kontakizuna: |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220591/betikoak-baina-ez-betirako.htm | Ekonomia | Betikoak, baina ez betirako | Askotariko arrazoiak direla medio, historia luzeko zenbait saltokik eta jatetxek negozioa utzi dute azken hilabeteetan. Jabeak ez ezik, bezeroak ere hunkituta geratu ohi dira itxiera horien berri izaten dutenean. | Betikoak, baina ez betirako. Askotariko arrazoiak direla medio, historia luzeko zenbait saltokik eta jatetxek negozioa utzi dute azken hilabeteetan. Jabeak ez ezik, bezeroak ere hunkituta geratu ohi dira itxiera horien berri izaten dutenean. | Batzuek itxi eta besteek ireki. Alde horretatik, beste sektore batzuek baino mugimendu handiagoa izaten dute merkataritzak eta ostalaritzak. Badira, ordea, beti hor egon direnak, herriko paisaiaren parte izan direnak, eta harridura eragin ohi du haietakoren batek lanean ez jarraitzeko erabakia hartzeak. Alabaina, historia luzeko zenbait denda eta jatetxek itxi dituzte ateak azken hilabeteotan Gipuzkoan. Donostian bertan bakarrik, Txokolo jatetxea, Arakistain okindegia, La Esperanza arropa denda, La Dalia mertzeria, Ciprian ehungintza denda, Gurutz liburu denda, El Puerto itsaski denda, Eceiza altzari denda eta abar daude zerrenda horretan.
Legorretako dendarik zaharrena zen Arregi okindegia, eta aurreko astean izan zuen azken laneguna; Igeldoko (Donostia) Mendizorrotz jatetxeak irail amaieran zerbitzatu zituen azken otorduak; eta Donostiako Los Italianos kafetegi eta izozki dendak azken egunak ditu zabalik.
«Zorionez, bezero eta langile oso onak izan ditugu» (Arregi okindegia, Legorreta, Gipuzkoa)
Urriaren 31n izan zuen azken laneguna Legorretako saltokirik zaharrena zenak: Arregi okindegiak. «Hainbeste urtez irekita egonda, arraro samar egiten da itxita ikustea, bai», aitortu du Marivi Goiak. Urduritasun eta emozio handiko egunak izan direla kontatu du. «Zorionez, bezero eta langile oso onak izan ditugu. Herri txiki bateko denda bat izan gara. Herrian, batzuentzat panaderiakoak gara, eta, beste batzuentzat, denda zaharrekoak». Egunotan, jende asko joan zaie kalean, denda ixteak egundoko pena eman diela esatera, beren haurtzaroko denda guztiak itxita daudelako jada.
Haren aitona-amonek ireki zuten saltokia. Errezildarra zuten aitona, Juan Arregi, eta beizamarra amona, Tomasa Elosegi. Aitona, hasieran, Ordizian aritu zen okin. Okindegi propioa nahi zuten, ordea, eta, Legorretan ez zegoenez halakorik, hara jo zuten, Etxezarreta paper fabrikako nagusiak aholkatuta. Ez dakite ziur noiz izango zen, baina Goiak dio duela 90 urte baino gehiago jarriko zutela martxan Arregi okindegia.
Legorretan bertan, beste toki batean zegoen aurrena, baina uholdeek labea izorratu zuten, eta, 1955ean, gaur egun denda eta etxea duten eraikina egin zuten, labe berria jartzeko. Aitona gazte hil zen, eta amonak jarraitu zuen, Goiaren amaren, osabaren, izebaren eta langile batzuen laguntzarekin. «Badut horri lotutako anekdota bat. Aitona Baliarrainera joaten zen ogia banatzera. Egun batetik bestera hil zen, eta amona-eta oso kezkatuta omen zeuden, ez baitzekiten nola egin banaketa». Ezagun batek esan zien astoari kasu egiteko. «Eta hala egin zuten. Astoa kargatu, eta baserriz baserri joan omen ziren: astoa geratzen zen tokietan, ogia uzten zuten; beste baserri batetik pasatzean ez bazen geratzen, horrek esan nahi zuen han ez zutela utzi behar. Horrela moldatu omen ziren lehen egunetan».
Osaba hil ostean, 1997an, ogia egiteari utzi zioten, baina dendari eutsi zion Patxi Goiak, Marivi arrebaren laguntzarekin eta langile batekin. «Irakaskuntzan lan egin izan dut nik, baina ahal nuen guztietan lagundu diot anaiari. Familiako negozioetan badakizu nola izaten den…».
«Penagatik», itxiera atzeratuz joan dira, baina, dioenez, noizbait itxi beharra zegoen. Anaiak 70 urte ditu, eta Ticket Bairen kontua ere bazetorrenez, pentsatu zuten hauxe zela garai egokia. Ogia izan da dendako produktu nagusia hasieratik, baina saldu dituzte bestelakoak ere: janaria, edariak eta garbiketarako gauzak. «Lekaleak, fideoak, azukrea eta horrelako produktuak soltean saltzen genituen. Akordatzen naiz maionesa erosteko ere jendeak ontzia etxetik ekartzen zuela».
Bestelako ohitura aldaketei aurre egitea ere egokitu zaie; adibidez, saltoki handietan erosteko ohiturei. «Zorte handia izan dugu guk, eta bezero leialak izan ditugu». Dendaren bueltan egin dute bizitza; ogia saltzen zutenez, egunero irekitzen zutela azaldu du, baita jaiegunetan ere. Eskualdatzerik ez dute izan buruan amaieran. «Izan ere, denda gure etxearen barruan dago, ez dago pribatutasunik, eta ezin zen».
«Hainbeste lan etekinik ez izateko? Horretarako, hobe etxeko sofan» (Los Italianos izozki denda, Donostia)
Argi mintzo da Jose Mari Arin Donostiako Aldamar kaleko Los Italianos kafetegi eta izozki dendako nagusia. «Jada ez daukat borrokatzeko indarrik». Oporraldi labur bat egiten ari dira, eta asteazkenean itzuliko dira lanera, azken txanpa egitera: azaroaren 30ean itxiko dituzte ateak. «Dena gora eta gora eta gora doa. Egunero, prezio berrien zerrenda jasotzen nuen. Eta zuk 20 zentimo igotzen duzu izozkiaren prezioa, eta bezeroak kexaka, oso garesti dagoelako». Kito esatea erabaki du. Kontatu du pandemiatik «arrastaka» zetozela, baina aurtengo uda ondo joan dela, lan asko egin dutela. Itxiera ez du bezero faltak eragin. «Baina pagatu eta pagatu, eta pentsatzen duzu: 'Zer egin behar dut, kafea lehen halako bi kobratu? Hainbeste lan etekinik ez izateko? Horretarako, hobe etxeko sofan'».
61 urte egitera doa Arin, eta 46 egin ditu Los Italianosen lanean, azken hamarkadak nagusi moduan —saltokia Giuseppe Moncalvo eta Matilde Priamo bikoteak ireki zuen, 1939an—. 61 urte eginda ditu Antonio Jauregi langileak ere, eta 32 urte daramatza han lanean. Itxierak «izugarrizko tristura» ematen diola kontatu du Jauregik ere, haren nagusiak bezain hunkituta.
Jauregiren esanetan, argindarraren prezioa izan da «azken errematea». Izozkiaren osagai guztiak ere garestitu zaizkie: esnea, kakaoa, hurrak, azukrea… Aurreko bi urteak ere ez dira samurrak izan. «Pandemiagatik, arratsaldeko kafea utzi egin du jendeak. Herrietatik etortzen zen jendea ere gutxitu zitzaigun. Baina prezioen igoerak eragin du itxiera». Aurtengo udan, beste arazo bat gehitu zitzaien: ezin langilerik aurkitu. «Beste urteetan, ez dugu arazorik izan, baina orain gazteek ez dute lan egin nahi igandeetan. Ez dakit nondik ateratzen duten dirua. Nik 32 urte daramatzat igandeetan lanean».
Jauregik azaldu du ez dagoela laguntzarik saltoki txikientzat, erakundeek ez dituztela babesten. «Komertzio txikia pikutara doa, eta inguruko saltokiei begiratzea besterik ez dago: denak ixten ari dira». Bezero asko jarri dira haiekin harremanetan itxieraren berri izan orduko, azken izozkiak eskatzeko. Galdetzen diete nolako agurra egingo duten. «Ez dakit zer uste duten, baina ez gaude su festa egiteko. Despedida tristea izango da. Ez daukat hitzik daukadan tristura adierazteko».
«Gauza asko jasan behar izaten dira, baina bezero asko lagunak dira jada» (Mendizorrotz jatetxea, Igeldo, Gipuzkoa)
Igeldoko Mendizorrotz jatetxea irailaren amaieran itxi zuten. Erretiroagatik. Nekane eta Victor Etxebeste anai-arrebak eta Esperanza Remiro koinata izan dira negozioaren buru azken hogeiren bat urteetan. «Anaia eta ni erretiro adinera iritsita gaude, eta koinatari urtebete falta zitzaion. Leher eginda geunden, eta itxi eta bakea. Goza ditzagun geratzen zaizkigun urteak».
Hirugarren belaunaldia ziren. Ez dakite zehatz-mehatz noiz ireki zuten jatetxea. «Ni 1956koa naiz, eta ordurako martxan zegoen». Tabernan hazi dira anai-arrebak. «Umetan, etxean bezala izaten zen: eraman plater hau hara, edo ekarri hura… Eta, gero, serioago hasi ginen laguntzen». 1969-1970ean berritze lan handiak egin zituzten, jatetxea azkenaldian zen bezala jartzeko.
Aitak erretiroa hartu zuenean, negozioa jarraitzea eskaini zien, eta Etxebestek kontatu du ez zutela zalantzarik izan, eta anaiaren, koinataren eta hiruren artean aurrera egitea erabaki zutela. «Gustatzen zitzaidan tabernako lana. Gauza asko jasan behar izaten dira, baina bezero asko astero etortzen ziren, eta bezeroak baino gehiago, lagunak dira jada. Beti badaude mareatzen zaituzten bezeroak, baina beste horiengatik merezi zuen tabernako lanak».
Aste batzuk pasatu dira jatetxea itxi zutenetik, eta, oraingoz, oso pozik dagoela dio Etxebestek. «Oraindik nekea pilatuta dugulako izango da. Lanaren faltarik ez dugu nabarituko gero ere, baina tabernako saltsa horrena eta betiko bezero horiena bai, agian». Behin negozioa itxita, saltzea du buruan orain familiak. «Alokatzea baino nahiago dugu, eta ea norbait animatzen den erostera». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220592/maila-instituzional-goreneko-adierazpen-bat-eskatu-dute-galen-biktimek.htm | Politika | «Maila instituzional goreneko adierazpen bat» eskatu dute GALen biktimek | «Asko eta asko beren erantzukizunetatik salbuetsita uzten dituen kondena generikorik ez dugu behar» | «Maila instituzional goreneko adierazpen bat» eskatu dute GALen biktimek. «Asko eta asko beren erantzukizunetatik salbuetsita uzten dituen kondena generikorik ez dugu behar» | Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak biltzen dituen Egiari Zor fundazioak agerraldia egin du Espainiako Barne ministro ohi Jose Barrionuevoren adierazpenak baloratzeko. Haren izenean, GALek hildako Santi Brouarden alaba Edurne Brouardek eta Xabier Galdeanoren alaba Begoña Galdeanok Espainiako Gobernuari eskatu diote «adierazpen argi bat» egin dezala «erantzukizunak bere gain hartzeko eta eragindako mina aitortzeko». Era berean, «estatu terrorismoak eragindako krimenak ebaztea ahalbidetuko duen dokumentazio sekretua desklasifikatzeko» ere eskatu dute: «Asko eta asko beren erantzukizunetatik salbuetsita uzten dituen kondena generikorik ez dugu behar».
Brouardek eta Galdeanok esan dute Barrionuevoren hitzek ez dituztela ezustean harrapatu: «Ez dute lehendik ez genekien ezer berririk ekarri: zigorgabetasun osoz sentitzen denaren eta egindako terrorismoaz harro dagoenaren jarrera baino ez du erakutsi». Edonola ere, «paradigma aldaketa» ikusten dute biktimek ministro ohiaren hitzetan: esan dutenez, lehen «ukazioa» erabiltzen zuten, «ekintza terroristetan edozein parte hartze edo erantzukizun ukatzea»; orain, aldiz, estrategia «estatu aparatuek eragindako terrorismoa zuritu eta legitimatzen saiatzea» da, haien aburuz.
Ikusi gehiago: Olga Tubau, Segundo Mareyren abokatua: «Nola da posible estatu batek halako izugarrikeriak egitea?»
Egiari Zor elkarteko kideek uste dute fiskaltzak ofizioz jardun beharko lukeela adierazpen horien aurrean, eta berdin egin beharko zukeela Felipe Gonzalez presidente ohiak gerra zikinaren inguruko adierazpenak egin zituenean edo Jose Luis Corcuera barne ministro ohiak Antonio Cardosa postariaren hilketan izan zitzakeen erantzukizunen inguru informazioak plazaratu zirenean. «Ez dute egin, erabateko desoreka duen justizia eredua dagoelako: indarkeria eragin duten batzuengan legearen pisu guztia jartzen du, biziarteko kartzela zigorra ezartzeraino, eta beste batzuei, gure sufrimenduaren erantzule diren horiei, zigorgabetasuna oparitzen die». Egiari Zor fundazioko kideek iragarri dute Jose Maria Larretxea Goñiren senitartekoak aztertzen ari direla auzitara jotzeko aukera. |
2022-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/220593/laquoikus-entzunezko-oso-oso-eduki-gutxi-dago-euskarazraquo.htm | Gizartea | «Ikus-entzunezko oso-oso eduki gutxi dago euskaraz» | Ikus-entzunezkoen kontsumoa asko handitu den arren, euskarazko eskaintzak ez du neurri berean aurrera egin, Ioritz Gonzalez Lertxundi Pantailak Euskaraz mugimenduak sustatutako Pantailaldia egitasmoaren Gipuzkoako koordinatzailearen ustez. Dauden edukiak eta gabeziak ezagutarazi nahi dituzte Pantailaldian. | «Ikus-entzunezko oso-oso eduki gutxi dago euskaraz». Ikus-entzunezkoen kontsumoa asko handitu den arren, euskarazko eskaintzak ez du neurri berean aurrera egin, Ioritz Gonzalez Lertxundi Pantailak Euskaraz mugimenduak sustatutako Pantailaldia egitasmoaren Gipuzkoako koordinatzailearen ustez. Dauden edukiak eta gabeziak ezagutarazi nahi dituzte Pantailaldian. | Ostirala bitartean ikus-entzunezko edukiak euskaraz kontsumitzeko eskatzen ari da Pantailak Euskaraz mugimenduak sustatutako Pantailaldia egitasmoa. Ioritz Gonzalez Lertxundi da Gipuzkoako koordinatzailea (Azkoitia, 1980), eta, haren esanetan, ikus-entzunezkoen kontsumoak eragin handia du hizkuntza ohituretan, batez ere haurren artean. Belaunaldi berriek euskaraz «oso gutxi» kontsumitzen dutela ohartarazi du.
Ostiralean hasiko da Euskaraldia. Eta haren aurretik, ostirala bitartean, Pantailaldia egitasmoa antolatu duzue. Zer helburu ditu?
Egitasmoaren funtsa da astebetez ikus-entzunezkoak euskaraz kontsumitzen saiatzea. Horri lotuta, nahi dugu jendeak jakitea euskarazko zer eduki dauden eskuragarri, batzuetan ez baitugu jakiten euskaraz zer dagoen, non dagoen… Eta zer gabezia dauden ere erakutsi nahi dugu; hau da, gazte, ume nahiz helduek zer zailtasun dituzten euskarazko edukiak kontsumitzeko.
Zer egin behar da parte hartzeko? Izena ematea beharrezkoa da?
Konpromiso pertsonal bat izango da, norberak hartu beharrekoa, baina gure webgunean ere jarri dugu izena emateko aukera, eta nahiko genuke jendeak izena ematea. Horrez gain, jendea bultzatu nahi dugu Pantailaldiari lotuta egiten dituen gauza boluntario horiek sarera igotzera.
Euskal Herri osoko egitasmo bat izango da, baina zer berezitasun izango ditu herrialde bakoitzean?
Euskal Herriko probintzia bakoitzean boluntario bat edukiko dugu, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan salbu, han hiru herrialdeotarako boluntario bat izango baita. Boluntario horrek egunero euskaraz ikusi edo entzun duen edukiren bat jarriko du sarean: Interneten, telebistan, zineman, irratian eta edozein ikus-entzunezkotan ikusitako zerbait.
Igandean, zinemen aurrean ere izan zineten protestan. Zer salatu zenuten?
Donostiako Zinemaldian ere izan ginen irailean, euskarak zinemetan duen presentzia urria edo presentziarik eza salatzeko, zinema batzuetan ez baitago batere eskaintzarik. Areto batzuk aukeratu ditugu, eta protesta bat egin dugu horietan, eskaintza falta horretaz konturatzeko jendea.
Pantailaldiaren harira, egin duzue lanketa bereziren bat ikus-entzunezko sektoreko eragileekin egun horietan eskaintza areagotzeko edo?
Ikusten dugu behar-beharrezkoa dela euskarazko edukiak gehitzea, euskararen erabileran zuzenean eragiten duelako; batez ere, gazteen artean. Nahiko genuke instituzioak gehiago inplikatzea, euskarazko eduki gehiago izateko, eta ari gara lanean haiekin, baina printzipioz ez dute publikoki ezer argitaratu. Baina guk ez dugu nahi instituzioen inplikazioa bakarrik: nahi dugu jendea ere konturatu dadin zer garrantzitsua den gaur egun ikus-entzunezko horiek euskaraz kontsumitu ahal izatea.
Pantailei buruz aritzean, haur eta gazteengan jartzen da askotan arreta. Horretan ere, ordea, helduek egiten dutena eredu izango dute gazteek, ezta?
Argi dago helduok ere asko kontsumitzen dugula, eta helduen kontsumoak baduela eragina gazteagoengan. Hala ere, gazteekin eta umeekin gaude bereziki kezkatuta edo kontzientziatuta, asko kontsumitzen dutelako pantailetatik. Duela hamarkada bat edo bi, beste era batekoa zen kontsumoa, eta kontsumitzen genuen ikus-entzunezkoen portzentaje handi bat euskaraz izaten zen; beste datu batzuk zeuden. Teknologikoki egon den iraultza honekin, gazteek eta umeek askoz gehiago kontsumitzen dute pantailetatik, eta edukiek ez dute eduki proportzioan halako hazkunderik. Beraz, belaunaldi berriek gure aldean oso gutxi kontsumitzen dute euskaraz. Horrek zuzeneko eragina du haurren euskararen erabileraren datuetan.
Kontsumo urri hori zerekin lotzen duzue: edukien kopuru txikiarekin edo kalitatearekin?
Denetik pixka bat. Kalitatearen inguruan ere badago eztabaida, baina lehentasuna, agian, eduki faltak du. Ikus-entzunezko oso-oso eduki gutxi dago euskaraz; adibidez, harrigarria da duela 20-30 urte baino film gutxiago egotea bikoiztuta, askoz gehiago kontsumitzen ditugunean. Hala da marrazki bizidunekin ere. Kate gehiago daude, gehiago kontsumitzen da, aukera zabalagoa dago, baina euskarazko eskaintza berdin mantendu da edo gutxitu egin da.
Salatu izan duzue kostatu egiten dela euskarazko materiala plataformetara iristea. Zergatik?
Bai, promozio oso gutxi egiten delako dagoenari buruz. Azpidatziak sortu edo bikoiztu arren —adibidez, ETBn—, ikusten dugu alde handiak daudela erdarazko katean saio batzuekin egiten den promozioaren eta euskarazkoekin egiten denaren artean.
Pantailaldian, ahalik eta oihartzunik handiena lortu nahi duzue sarean, baina duela gutxi Twitterreko kontua hackeatu zizuetela jakinarazi zenuten. Zer gertatu da kontu horrekin?
Egun batetik bestera, hackeatu egin ziguten kontua, eta propaganda mezu batzuk zabaltzen hasi ziren gure kontutik. Propaganda hori kendu, eta pasahitzak aldatu genituen. Hurrengo egunean, kontua itxita geneukan. Twitterreko kontua kudeatzen dutenei idatzi genien azalpenak eskatzeko, baina ez digute erantzun, eta beste kontu bat zabaltzea erabaki dugu. 2.500-3.000 jarraitzaile genituen, eta ea berreskuratzen eta gehitzen dugun kopuru hori. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220594/eajk-eta-espainiako-gobernuak-70-milioi-euroren-neurriak-adostu-dituzte-aurrekontuetan.htm | Politika | EAJk eta Espainiako Gobernuak 70 milioi euroren neurriak adostu dituzte aurrekontuetan | EAJren 48 zuzenketa partzial onartu ditu Madrilek. Aitor Esteban EAJk Kongresuan duen bozeramaileak jakinarazi du negoziazioak ez daudela itxita eta zuzenketa gehiago onartzeko aukera dagoela. | EAJk eta Espainiako Gobernuak 70 milioi euroren neurriak adostu dituzte aurrekontuetan. EAJren 48 zuzenketa partzial onartu ditu Madrilek. Aitor Esteban EAJk Kongresuan duen bozeramaileak jakinarazi du negoziazioak ez daudela itxita eta zuzenketa gehiago onartzeko aukera dagoela. | Espainiako Gobernuaren aurrekontuei osoko zuzenketarik ez ziola aurkeztuko iragarri ondotik, akordiorako bidean beste urrats bat iragarri du EAJk. Aitor Esteban EAJk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak agerraldia egin du gaur, Bilboko Sabin Etxean, eta azaldu du azken bi aste hauetan «modu positiboan» negoziatu direla aurrekontuei egindako zuzenketa partzialak. Bide horretan, jakinarazi du atzo lortu zutela beren zuzenketen «kopuru handi bat» aurrekontuen proiektuan sartzea, zehazki 48, EAJren «zuzenketen %70». Denera, 70 milioi euroren neurriak adostu dituzte. Estebanek azaldu duenez, ekonomia bultzatzeko, azpiegiturak hobetzeko, kultura proiektuak garatzeko eta giza eskubideen defentsa babesteko dira diru sailak. Besteak beste, 25 milioi euro bideratuko dira Urdaibaiko Guggenheimen egitasmoa garatzeko, hamar milioi ur hondakinak garbitzeko Loiolako estaziorako, eta bederatzi milioi Arabako Zadorra ibaiaren inguruko hainbat jardueratarako. Estebanek azaldu duenez, EAJren zuzenketa bati esker, lehen aldiz giza eskubideen defendatzaileak aldi baterako babesteko programa bat sortuko da. Horrekin lotuta, portuetako tasak doan izango dira giza salbamenduan dabiltzan ontzientzat: adibidez, Aita Mari-rentzat.
Akordioa «oparoa» izan dela nabarmendu du Estebanek: «Balantze ona dela uste dugu, Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako herritarren bizitza hobetzeari eragingo dioten gai interesgarriak sartzea lortu dugu». Hala ere, zehaztu du oraindik ere negoziatzen jarraituko dutela eta zuzenketa gehiago adostea espero dutela. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220595/tokikomek-bere-bazkide-guztiak-saritu-ditu.htm | Bizigiro | Tokikomek bere bazkide guztiak saritu ditu | Elkarrekin egindako bidea ospatzeko eta aldarrikatzeko baliatu dute Oñatin (Gipuzkoa) egin duten ekitaldia. Hamar urte bete ditu Tokikomek, eta gaurkoa ez da izango ospakizun bakarra. '10 urte, hamaika ahots' ikus-entzunezko erreportajea zabalduko dute datozen egunetan. | Tokikomek bere bazkide guztiak saritu ditu. Elkarrekin egindako bidea ospatzeko eta aldarrikatzeko baliatu dute Oñatin (Gipuzkoa) egin duten ekitaldia. Hamar urte bete ditu Tokikomek, eta gaurkoa ez da izango ospakizun bakarra. '10 urte, hamaika ahots' ikus-entzunezko erreportajea zabalduko dute datozen egunetan. | Tokikomek, tokiko komunikabideak bateratzeko guneak, bere sariak banatu ditu gaur Oñatiko Arantzazulaben (Gipuzkoa). Aurreko aldietan ez bezala, komunikazio proiektu osoak aukeratu dituzte gaurko sarietarako, kazetaritza lan jakinen ordez. Baina hori ez da izan eguneko ezusteko bakarra: parte hartzaile guztiak ezustekoz hartuta, Tokikomek bere bazkide guztiak saritu ditu, «elkarrekin egindako bidea ospatzeko eta aldarrikatzeko».
Tokikomeko IKT eta Komunikazio zuzendari Joxe Rojasek zera adierazi du: «Perspektiban jarrita, espero genuena baino askoz ere gehiago aurreratu dugu Tokikom martxan jarri zenetik. Aurrerapen hori, oinarrian, bazkide guztiek denbora honetan egindako ahaleginari eta bultzadari esker izan da, eta iruditu zaigu gaurkoa aukera ezin egokiagoa zela ahalegin eta lorpen horiei benetan duten meritua aitortzeko».
Komunikabide taldetik, komunikazio taldera
Sariak banatzeaz gain, gaurko ekitaldian errepaso bizkorra eman diote Tokikomen historiari, 10 urte, hamaika ahots ikus-entzunezko lanaren bidez. Erreportaje labur hori hurrengo egunetan egongo da ikusgai Tokikomen webgune guztietan.
Bazkideak eurak protagonista izan dira goizeko mahai inguruetan; Tokikomek talde gisa hurrengo urteetarako dituen erronkak izan dituzte mintzagai. «Handienetako bat Tokikomen beraren izaera eraldatzea da», adierazi du Alaitz Artolazabal zuzendari nagusiak. «Gure hausnarketa estrategikoan onartuta daukagu Tokikom komunikabide talde izatetik komunikazio talde izatera pasatu behar dugula, eta horren inplikazioak zehaztuz joan behar dugu pixkanaka-pixkanaka».
Finantzaketa formula berriak
Bigarren erronka handi batek taldearen eta osatzen duten komunikabideen finantzaketan datza. Tokikomeko presidente Iban Arantzabalek bi ildo nagusi nabarmendu ditu: «Batetik, munduko beste komunikabide guztiek bezala, formula berriak bilatu behar ditugu gure komunitatearen sostengua handitzeko: kidetza formula berriak sortu, produktu berriak eskaini, harreman estuagoa garatu tokian tokiko merkatariekin... Eta, bestetik, diru laguntza publikoen gaian ere, erakundeekin azken urteetan landutako akordioetan sakondu eta formula berriak adostera jo beharko genuke, betiko laguntza lehiakorren eskematik atera eta hitzarmen egonkorragoak lortu, oraingo laguntzen ziurgabetasuna amaitzeko». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220596/elak-mobilizazioak-iragarri-ditu-sektore-publikoan-erosahalmena-galtzearen-kontra.htm | Ekonomia | ELAk mobilizazioak iragarri ditu sektore publikoan, erosahalmena galtzearen kontra | Sindikatuak salatu du Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak men egin diotela Madrilek ezarritako %2,5eko igoerari. | ELAk mobilizazioak iragarri ditu sektore publikoan, erosahalmena galtzearen kontra. Sindikatuak salatu du Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak men egin diotela Madrilek ezarritako %2,5eko igoerari. | ELAk mobilizazioak iragarri ditu sektore publikoan azaroaren 21erako, Espainiako Parlamentuan aurrekontuak bozkatuko diren egunerako. Sindikatuak ordura arteko epea eman die EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi aurrekontuen negoziazioan Espainiako Gobernuarekin akordio bat erdiesteko, Hego Euskal Herriko administrazioek aukera izan dezaten beren langile publikoen soldatak arautzeko.
ELAk gogoratu duenez, Madrilek CCOO eta UGT sindikatuekin adostu zuen datorren urtean soldatak %2,5 igotzea, eta horrekin bat egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, beren mendeko administrazioetako langileei igoera bera ezarrita. ELAren arabera, igoera hori inflazioaren oso azpitik dago, eta horrek langile publikoen erosteko ahalmenari eragiten dio; nabarmendu du «azken urteetan pilatutako galera» %20tik gorakoa dela.
Sindikatu abertzalearen ustez, Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua «aitzakia» moduan erabiltzen ari dira Madrilen erabakia, eta uste du badutela horri izkin egiteko aukera; adibidez, Espainiako aurrekontuen negoziazioetan alderdiek Madrilekin zuzenketa bat adostuta. Horretarako, «testu artikulatu bat» bidali die EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi. «Horri esker, Gasteizko eta Iruñeko gobernuek eta udal eta foru erakundeek aukera izango lukete Madrilek funtzionarioen soldatetan ezarritakoa baino igoera handiagoa adosteko, eta enplegu publikoaren beharrizanei buruz erabakitzeko».
«Eskumen inbasioa»
ELAren arabera, Madrilek Hego Euskal Herriko funtzionarioei eta Espainiakoei igoera bera ezartzea «eskumen inbasioa» da, eta Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak horrekin bat egin izana, berriz, «estatua negoziazio esparru gisa onartzea» eta «lan harremanen euskal esparruari» muzin egitea. Hori salatzeko eta konponbide bat bilatzeko deia egin die bere proposamenaren hartzaileei. «Diputatuen Kongresuko aritmetika parlamentarioa ikusita, badute aukera aurrekontuen negoziazioa baldintzatzeko».
Horrez gain, azpimarratu du sindikatuak ere ezin direla geldirik egon. Jakinarazi duenez, administrazio publikoan grebarako deia egiteko aukera proposatu du, baina, «aldarrikapenekin bat egin arren», beste sindikatuek ez dute babestu. «ELAk ez ditu ulertzen grebari uko egiteko emandako arrazoiak. Guretzat, mobilizazioa eta greba ezinbestekoak dira oraindik, eta lanean jarraituko dugu horiek gauzatzeko». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220597/agentzia-nazional-bat-sortzea-proposatu-du-kontseiluak-helduen-euskalduntzea-koordinatzeko.htm | Gizartea | Agentzia nazional bat sortzea proposatu du Kontseiluak, helduen euskalduntzea koordinatzeko | Euskaraz jakiteko beharra sustatzeko proposamen bat aurkeztu du Gasteizen. Euskaltegien zerbitzua doan izango litzateke, dirua aurreratu beharrik gabe eta tituluren bat lortzeko helbururik gabe. Sektoretik haragoko neurriak ere jasota daude. | Agentzia nazional bat sortzea proposatu du Kontseiluak, helduen euskalduntzea koordinatzeko. Euskaraz jakiteko beharra sustatzeko proposamen bat aurkeztu du Gasteizen. Euskaltegien zerbitzua doan izango litzateke, dirua aurreratu beharrik gabe eta tituluren bat lortzeko helbururik gabe. Sektoretik haragoko neurriak ere jasota daude. | Euskal Herri osoa aintzat hartuko duen egitura «egonkor eta iraunkor» bat sortzea proposatu du Euskalgintzaren Kontseiluak, helduen euskalduntzea eta alfabetatzea koordinatuko duena eta Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak, Euskararen Erakunde Publikoak, Euskaltzaindiak eta herri ekimeneko euskaltegiek osatua. Aize Otaño AEK-ko kideak eta Joxerra Olano IKAkoak aurkeztu dute proposamena, Gasteizen, euskararen jakintza unibertsalizatzeari buruzko jardunaldietan.
Euskaraz jakiteko beharra helduengan sustatzeko proposamen integralago bateko puntuetako bat da agentzia sortzearena. Egungo erronkei eta urteetako gabezia bati erantzun nahi die, Kontseiluaren arabera. Honela arrazoitu du beharra: «Bada, gure ustez, Euskal Herri osoa hartuko duen egitura egonkor eta iraunkor bakar baten premia, helduak euskalduntzea estrategikotzat joko duena, alor hori koordinatuko duena, euskal herritar heldu guztiek euskaraz jakitea helburu izan eta horretarako epeak ezarri eta behar adina bitarteko izango duena, aldian aldiko gorabehera politikoen menpe ibiliko ez dena, eta euskalduntzeari, zentzurik zabalenean ulertuta, bultzada atzeraezina emango diona».
Agentzia horrek finantzatuko luke «oso-osorik» helduak euskalduntzeko eta alfabetatzeko jarduna, eta «epeak» eta «bidea» finkatuko lituzke, «euskara Euskal Herri osoan bizitzaren alor guztietan nagusi izan dadin». Besteak beste, agentziak bermatuko luke Euskal Herriko herri eta hiri guztietan herritarrei zerbitzua doan emango dieten euskaltegiak izatea. Egungo sistema guztiz aldatuko litzateke, eta herritarrak ez luke dirurik aurreratu beharko zerbitzua jasotzeko. %75eko asistentzia izanez gero, doan jasoko luke ikastaroa. Ez luke ikasmailarik ezinbestean egiaztatu beharrik izango ere.
Egiteko gehiago ere izango lituzke agentziak; hala nola euskal herritarrei euskaraz jakitearen beharra helarazteko hizkuntza politika eraginkorrak eskatzea erakundeei, glotodidaktikan ikertzea, helduen euskalduntzean ari diren irakasleen formakuntza hobetzea eta Euskal Herri osorako baliagarria izango den azterketa batzorde bat sortzea, administrazioan lanean aritzeko hizkuntza eskakizunak finkatuko dituena.
Bi hankaren gainean
Euskalgintzaren Kontseiluak sustatutako Batuz Aldatu adostasunean —ehundik gora eragilek izenpetu dute— zehaztutako helburuetako bat da «euskara eroso erabiltzeko baldintzak sortu eta bermatzea». Hori lortzeko, ordea, aurretik bi baldintza beharrezkoak direla gogorarazi du Kontseiluak: «Alde batetik, hizkuntzaren ezagutzaren unibertsalizazioa bultzatu beharko da, herritar guztiek euskaraz aritzeko gaitasun egokia izan dezaten, eta, bestetik, euskara eroso erabiltzeko eremuak sortu, garatu eta elkarrekin lotu beharko dira, hala nahi duen inork ez dezan izan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik».
Oinarri horren gainean, ezagutza unibertsalizatzeko eta helduen euskalduntzearen sektoreari begirako hizkuntza politiken nolakotasuna zehaztu dute helduen euskalduntzearen sektorea osatzen duten Kontseiluaren barruko eragileek. Batetik, Euskal Herriaren zatiketa administratiboa gaindituko lukeen hizkuntza politika koordinatu bat galdegin dute: «Euskal Herri osoan bizitzaren alor guztietan euskara nagusi izatea ipartzat hartuta, hizkuntza politika koordinatu, bateratu eta bakarra behar dugu, erdaldun elebakarrari euskara ikastea gero eta beharrezkoagoa gertatuko zaiola argi sentiaraziko diona, helduen euskalduntzea eta alfabetatzea arnasberrituko dituena, euskaldunon hizkuntza eskubideak lehenbailehen bermatuko dituena». Bestetik, eta hizkuntza politika horren zutabeetako bat ezagutzaren unibertsalizazioa izanik, bi ardatzetan kokatu dituzte etorkizuneko erronkak: «Euskalduntze prozesu osoan euskara ikasteko eskubideari erantzuten dion doakotasuna ezartzea» eta «ezagutzaren beharra sozializatzea».
Helduen euskalduntze eta alfabetatzearen sektoretik harago ere hartu beharko dira neurriak, haien ustez, eta zerrendatuta daude gaur aurkeztutako dokumentuan. Administrazioa, hezkuntza ez-formala, eremu sozioekonomikoa eta ingurune digitala euskalduntzeko neurriak daude proposamenean, Kontseiluak aurrez alor horietako bakoitzean proposatutako neurrien ildokoak: administrazioko lan deialdietan euskara balioztatzeko merituen sistema amaitu, eta lanpostu guztietan euskarazko gaitasun «egokia» eskatzea; eremu ez-formalean diruz lagundutako eskaintza euskarazkoa izatea; langile guztiei lanorduetan euskara ikasteko eskubidea aitortzea, eta abar.
Etorkizunerako «ardatza»
Helduen euskalduntze alfabetatzea «estrategikoa» da Kontseiluarentzat, eta, dokumentuan jaso duenez, horrek izan behar du datozen hamarkadetan «herria euskalduntzeko prozesuaren ardatza». Izan ere, horrek ekarriko luke, haren arabera, «herritar guztiek euskaraz jakitea, euskararen erabilera nabarmen areagotzea, euskaltzaletasuna eta euskal kulturaren ezagutza hedatzea eta handitzea, euskal kultur produktuen kontsumoa haztea, euskarazko irakaskuntza Euskal Herri osoan nagusitzea, euskararen aurkako jarrerak neutralizatzea eta hizkuntza politika egokiak egitea erraztea».
Bide hori mailakatua izango dela aitortzen du, hala ere, Kontseiluak. Ulermena «unibertsalizatzea» da lehen urratsa, eta herritarrek euskaraz jakitea jomuga. Bi motibazio mota landu beharra ikusten du Kontseiluak horretara iristeko. «Pragmatikoa» batetik, «norbere garapen pertsonalean eta profesionalean euskara ikasteak edo euskaraz hitz egiteak ekarriko dizkion onurekin» lotutakoak. Horietan politika publikoek zeresan handia dutela nabarmendu du, hala ere. Eta, bestetik, motibazio «afektiboak», komunitatearen pertenentziatik, identitatetik eta euskararekin izandako bizi esperientzia positiboetatik eratortzen direnak. Azken horretarako, beharrezko ikusten du Kontseiluak «hizkuntzaren eta kulturaren arteko hariak egoki jostea» eta «motibazio hori lantzeko etengabeko sentsibilizazio eta komunikazio estrategia egokiak garatzea». |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220598/gasteizko-tranbia-zabaltzeko-egitasmoak-ika-mika-sortu-du-urtaranen-eta-jaurlaritzaren-artean.htm | Gizartea | Gasteizko tranbia zabaltzeko egitasmoak ika-mika sortu du Urtaranen eta Jaurlaritzaren artean | Tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko Jaurlaritzak landutako informazio azterlanak Gasteizko alkatea haserretu du, udalak aurrez egindako eskariari muzin egin diola iritzita. Urtaranek atzera egiteko eskatu dio Jaurlaritzari. | Gasteizko tranbia zabaltzeko egitasmoak ika-mika sortu du Urtaranen eta Jaurlaritzaren artean. Tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko Jaurlaritzak landutako informazio azterlanak Gasteizko alkatea haserretu du, udalak aurrez egindako eskariari muzin egin diola iritzita. Urtaranek atzera egiteko eskatu dio Jaurlaritzari. | Ika-mika sortu du Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko egitasmoak. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbideak haserretu egin du Gorka Urtaran alkatea, Gasteizko Udalak egindako eskariari muzin egin diolako. Eusko Jaurlaritzak Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko ondu duen azterlanak piztu du polemika. Hiriaren erdigunea Zabalgana auzoarekin lotzeko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbideak 5,8 kilometro ditu, eta 11 geltoki, eta Abendaño, Adriano VI.a eta San Martin kaleetatik igaroko da. Ibilbide hori hasieratik baztertu zuen Gasteizko Udalak, hiria zatitzen zuelako eta herritarrengan eragin handia izango zuelako. Eusko Jaurlaritzak, ordea, ez du Gasteizko Udalaren iritzia aintzat hartu proposamena egitean.
Haserre mintzatu da gaur Urtaran: «Gasteizko tranbiaren historian lehen aldia da hura zabaltzeko proposamen bat aurkezten dena udalarekin aldez aurretik adostu gabe. Hiria eta gasteiztarrak aintzat ez hartzea da hori». Hala, proposamena bertan behera uzteko eskatu dio Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuari. «Ez gaude ados proiektuarekin, ez mamian eta formetan. Proposamena bertan behera uzteko eskatzen diogu». Urtaranek gaineratu du Zabalaganeko tranbia proiektua lehentasuna dela udal gobernuarentzat, eta «adostasunez eta hiri plangintza egoki batean oinarrituta» jorratu beharko dela. Jaurlaritzak proposatutako ibilbidea ez da izan desadostasun bakarra. Tranbia gordeko duen biltegi berria Aretxabaleta auzoan egin nahi du Jaurlaritzak, baina udalak ez du gogoko aukera hori, uste baitu hiriaren hegoaldeko trafiko arazoak areagotu besterik ez duela egingo.
Zabalganeko tranbiaren informazio azterlanari alegazioak aurkezteko epea astelehenean zabalduko da. Aurreikusitakoaren arabera, 2024an hasiko dira lanak, eta 2027an amaitu. EH Bilduren kritikak
EH Bilduk Eusko Jaurlaritzako Garraio Sailaren azterlana baztertu du, halaber. Rocio Vitero zinegotziak azpimarratu du Zabalganeko tranbia Nazio Batuak kalearen amaieraraino iristeak agerian uzten duela linea hori Jundizko industrialderaino heda daitekeela, «EH Bilduk 2021eko maiatzean proposatu zuen bezala eta gerora gainontzeko instituzioetan defendatu duen bezala». Bestalde, kritikatu du «onartezina» dela tranbien biltokiak Aretxabaletan jartzea. Erabaki horrek presioa areagotu baino ez du egingo hegoaldean, haren iritziz. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220599/nahasian-doazen-estreinaldiak-eta-erbestealdiak.htm | Kultura | Nahasian doazen estreinaldiak eta erbestealdiak | Zinebi jaialdiak Agnieszka Holland zinemagile poloniarra omenduko du gaur, Arriaga antzokiko irekiera ekitaldian, eta zinemagintzaren kinkari buruz aritu da zuzendaria Bilbon | Nahasian doazen estreinaldiak eta erbestealdiak. Zinebi jaialdiak Agnieszka Holland zinemagile poloniarra omenduko du gaur, Arriaga antzokiko irekiera ekitaldian, eta zinemagintzaren kinkari buruz aritu da zuzendaria Bilbon | «Poloniako zinemagileak eta intelligentsia burbuila moduko batean bizi ziren, ez zuten nik ikusten nuen jendea ikusten, eta ikusleak astindu egin nahi nituen». 1981ean estreinatu eta nazioarteko sona eman zion Komieta samotna filmari buruz hizketan hasi (emakume bakarti bat), eta berehala nahasten dira biografia, filmografia eta historia Agnieszka Holland zinemagile poloniarraren kontakizunean (Varsovia, 1948). Haren ibilbidean, eskutik doaz estreinaldiak eta erbestealdiak, debekuak eta sariak, eta hala kontatu ditu Bilbon ere. Poloniako zinemagile handietako bat da, eta lau hamarkada baino gehiagoko ibilbide horregatik eman diote Ohorezko Mikeldi saria aurten, Zinebi Bilboko Film Laburren eta Dokumentalen Nazioarteko Jaialdian. «Norbanakoen askatasunen gainean izan duen begirada konprometituagatik eta Europako historiaren aldaketa handiak islatzeagatik». Polonia komunistan hasi zen lanean, Europa osoa gurutzatu zuen hamar urteko erbestealdian; AEBetara joan zen ondoren; aritu da telesailak sortzen, hiru aldiz izan da Oscar sarietarako hautagai, eta Europako Zinema Akademiako lehendakaria ere bada egun. Zinemagintzaren historia ez ezik, zinemagintzaren etorkizuna ere izan du ahotan horregatik Arriaga antzokian egin duen prentsaurrekoan.
Irauteko kinkan ikusten du zinema Hollandek. «Europako zinemaren historiako garai berezia da; izan ere, pandemiatik atera berri gara, eta zinemagintzaren banaketa, finantzaketa eta proiekzioa erabat aldatu ditu horrek. Ez dakigu zer datorkigun, beraz, eta ez da hori aurrean dugun krisi bakarra, Ukrainako gerra ere hor baitago, eta, herritarrei eragin dien kalteaz gainera, munduan izan duen eragina ere kontuan hartzekoa da. Klima krisia ere hor dago, eta, beraz, ezezaguna zaigun etorkizun bat dugu aurrean. Eta zinema ardura hartzera behartzen dute halakoek, haren egiteko bakarra ez baita publikoa entretenitzea; aurrean ditugun galdera handiak landu behar ditu». Eten labur bat egin du gero, eta itxaropentsu izateko asmoz hasitako azken puntu bat, ondoren, amaitzeko. «Nahi nuke gehitu zerbait dibertigarriagoa, baina ez dakit».
Gerrak eta «gerrilla filmak»
Historia da Hollanden zinemagintzaren konstante nagusietako bat. Bigarren Mundu Gerran emakume judu batek egindako ihesaldia kontatu zuen, esaterako, Bittere Ernte filmean (uzta mikatza) , eta ingelesez besteko film onenaren Oscar sarirako izendapena lortu zuen hari esker. Alemaniatik ihesi joanda, Sobietar Batasunak okupatutako Poloniako sektorera iristen den nerabe judu baten biografia du oinarri Europa, Europa filmak (1990), eta Urrezko Globoa eta gidoi egokiturik onenaren Oscar saria jasotzeko hautagaitza lortu zituen harekin. Eta W ciemnosci (iluntasunean) filmarekin heldu zitzaion hirugarren Oscar sarirako hautagaitza, 2011n, Poloniako juduek alemanen okupazioan bizitakoak kontatzen dituen lan batekin, hain zuzen ere.
Bi lan ditu esku artean orain. Franz Kafka idazleari eskainitako biografia «ia esperimental bat» da bata, eta Bielorrusiaren eta Poloniaren arteko mugako oihanean hiltzen ari diren errefuxiatuei buruzko film bat da bestea: «Gerrilla pelikula bat, aurrekontu txikikoa eta azkar egiteko modukoa».
Eta, kasu horretan ere, begirada historikoa hartu du azalpena ematean. «Politikoki oso gai konplexua da, baina Europaren etorkizuna dago hor jokoan, gotorleku bat bilakatuko ote garen edo krisiari aurre egin ahalko diogun».
Debekuak eta sariak
Ezinbestean bizi ditu uztartuta datu biografikoak eta historikoak. Hollandek Bilbon gogoratu duenez, esaterako, atzerrian bere lehen filma aurkezten zebilela ezarri zuten gerra legea Polonian, eta, hala, hamar urteko erbestealdi behartuaren hasierarekin egiten zuen bat Komieta samotna filmaren estreinaldiak, 1981ean. Debekatu egin zuten hura proiektatzea, eta aitaginarrebak asmatu behar izan zuen modua haren kopia bat lapurtzeko eta zinemagile konplizeren batzuen bidez hura herrialdetik ateratzeko. Garai hartako poloniarren miseriak erakutsi nahi zituen zinemagileak, orokorrean, eta kolpe modura heldu zitzaien lana horregatik lagun zituen askori.
Debekatu egin zuten lana sorterrian, baina bizkor mugitu zen modu underground batean, eta sari sorta bat ere jaso zuen. Eta, hain zuzen, biografikoki eta historikoki duen garrantzi horregatik hautatu du lan hori Zinebin proiektatzeko. Bihar emango dute, zehazki, Bilboko Guggenheim museoan, eta zuzendaria Angeles Gonzalez Sinde gidoigile, zinemagile eta Espainiako Kultura ministro ohiarekin arituko da hizketan, emanaldiaren ostean.
Telesailen bizitasuna
Filmak ez ezik, ordea, hainbat telesail ere zuzendu ditu Hollandek, eta Bilbon zehaztu duenez, alor horretara pasatu ziren ibilbide luzeko lehen zinemagileetako bat ere izan zen. The Wire sailean aritu zen lanean, esaterako, eta honela azaldu du jauzi horren zergatia Zinebin. «90eko hamarkadan ohartu nintzen amerikar zinema konbentzionalegia, zuhurregia eta alferregia bilakatu zela, eta energia sortzailea telesail anbiziotsuetarantz mugitu zela, HBO nagusiki. Hor zeuden gaiak, aktoreak, kontakizuna antolatzeko modua... Probatu egin nahi nuela sentitu nuen».
Urteak eman ditu geroztik zinemagintzatik telesailetara eta telesailetatik zinemagintzara saltoka, baina amaitu dela esan du Bilbon. «Ez dut uste gehiago egingo dudanik; batetik, zaharragoa naizelako jadanik, eta ez dudalako hainbeste denborarik, baina, bestetik, telesailak ere, urteekin, gero eta konbentzionalagoak bilakatu direlako, algoritmoaren menpekoago, eta galdu egin dute lehen izan zuten bizitasun hori». Eta muturrera eraman du azalpena gero: «Herrialdeak polarizatuta daude, eta esaten baduzu zerbait polemikoa, ikusleen %50 galduko duzu, eta, beraz, lan ausartak lagundu beharrean, errazagoa da beste detektibe film eskandinaviar bat egitea».
Hizkuntza txikiak
Kritiko azaldu da streaming plataformek zinema aretoetan duten eraginaz. «Pandemiaren aurretik, Poloniako zinemak merkatuaren %30 edo %40 hartzen zuen, eta, orain, bizirauteko borrokatzen ari da. Amerikar zinema da berriz ere arrakastatsuena, eta film poloniarrek oso emaitza txarrak dituzte. Netflixek oso era inteligentean jokatu du, hizkuntza txikien aldeko apustua eginez, eta, beraz, horrekin zinemagintza poloniarra ikusten dutela uste dute, eta lan ikusgarriak ikustera doaz gero zinemara».
Emakumezko zinemagileen egoera ere izan du ahotan Hollandek Bilbon, eta esku hartzearen alde azaldu da. «Duela urte batzuk, AEBetako zinemaren %97 gizonek sortutakoa zen. Europan, %80-%20. Aldaketa hasi da, baina berdintasunik ez dago inondik ere. Ingeniaritza lana ongi datorkigu. Norvegiako Zinemagintza Institutuak, 2020an, erabaki zuen finantzaketa gizonen eta emakumeen artean erdi eta erdi banatzea, eta berehalako eragina izan du horrek. Saritu egin dituzte emakumezkoen lanetako asko. Aukera dagoenean egin egiten baituzu. Normalduz joango da kontua, eta ekonomiak ere sustengatuko du bide hori. Duela hiru urte, AEBetan, adibidez, emakumezko protagonistak zituzten filmek diru poltsa handiagoa izan zuten gizonezko protagonistak zituztenek baino».
Gaur egingo dute Zinebi hasteko festa, Bilboko Arriaga antzokian, eta han emango diote Mikeldi saria Hollandi. Iñigo Salaberria bideogile eta zinemagile hil berria ere omenduko dute, eta haren senideek jasoko dute hari eskainitako Mikeldi saria, kasu horretan. Hilaren 18ra bitartean, 148 film proiektatuko ditu jaialdiak orain. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220600/erantzun-argirik-ez-duten-galderak-planteatu-ditu-zigor-kodeko-aldaketak.htm | Mundua | Erantzun argirik ez duten galderak planteatu ditu Zigor Kodeko aldaketak | Baliteke Espainiako Gobernuaren erabakiak Carles Puigdemonten eta Marta Roviraren egoerari eragitea, baita Oriol Junquerasen inhabilitazioari ere. | Erantzun argirik ez duten galderak planteatu ditu Zigor Kodeko aldaketak. Baliteke Espainiako Gobernuaren erabakiak Carles Puigdemonten eta Marta Roviraren egoerari eragitea, baita Oriol Junquerasen inhabilitazioari ere. | Sedizio delitua Espainiako Zigor Kodetik kentzeko Espainiako Gobernuak egindako proposamenak zenbait galdera planteatu ditu. Kasu batzuetan, erantzun argi samarra dute, eta beste batzuetan ez. Adibidez, hauek: Carles Puigdemonti zein delitu egotziko diote aurrerantzean? Marta Rovira Kataluniara itzuli eta ez kartzelatua izateko posizioan dago? Eta Kataluniako prozesu subiranistaren aurkako epaiketan zigortuak izan zirenek, Oriol Junquerasek adibidez, noiz bete ahal izango dute berriro kargu publiko bat? Galdera horiei erantzuterakoan, gainera, kontuan hartu beharko dira bai buruzagi subiranista izandakoen eta bai Espainiako Auzitegi Gorenaren hurrengo mugimenduak.
Pedro Sanchez buru duen gobernuak Espainiako Kongresura eramandako testuaren arabera, sedizio delitua ezeztatuko dute —Zigor Kodeko 544. artikulua—, eta, paraleloki, desordena publikoen delitua —557. artikulua— aldatuko dute, «taldean bake publikoaren aurka egiteko asmoa» eta «ordena publikoari larriki eragitea» zigortuak izan daitezen erreforma horren bidez.
Ikusi gehiago: Bederatzi eta hamahiru urte artera zigortu dituzte prozesu subiranistaren buruzagiak
Puigdemont Generalitateko presidente ohia Belgikan dago erbesteratuta 2017ko azarotik, eta, sedizioa egotzita, haren kontrako euroagindu bat eman zuen Pablo Llarena Auzitegi Goreneko epaileak 2019ko urriaren 14an; hain zuzen, buruzagi subiranistak zigortu zituzten egunean. Nolanahi ere, bere kabuz itzultzea erabakiz gero, Kataluniako Gobernuko presidente izandakoak ezinezkoa izango luke kartzelaldia saihestea. Batetik, diru publikoa bidegabe erabiltzea ere egozten diotelako, eta horregatik hamabi urtekoa ere izan daitekeelako zigorra. Eta, bestetik, ezin delako baztertu Goreneko fiskaltzak, atzera, matxinada leporatzea, epaitu zituztenekin egin zuen bezala. Hori bai, Gorenak nekez egingo luke aurrera bide horretatik, sediziogatik zigortu baitzituen lider independentistak.
Horrekin guztiarekin lotuta, Puigdemonti eta harekin batera Belgikara erbesteratutako Antoni Comin eta Clara Ponsati Generalitateko kontseilari ohiei immunitate parlamentarioa kentzeko suplikatorioari buruzko auzi saioa egitekoak dira Europako Justizia Auzitegi Nagusian, hilaren 25ean.
Ikusi gehiago: Ez delako gorrotoa
Rovira ERC Esquerra Republicanako idazkari nagusia 2018ko martxotik dago Suitzan erbesteratuta —Kataluniako Parlamentuko diputatua izan zen 2012tik 2018ra—, eta Llarenak ez zuen haren aurkako euroagindurik eman. Matxinada leporatzen diote; ez, ordea, diru publikoa bidegabe erabiltzea. Ikusteko dago, baina, ez ote dioten desordena publikoen delitua leporatuko. Delitu horrengatiko espetxe zigorra hiru eta bost urte artekoa izatea proposatu du PSOEren eta UP Unidas Podemosen arteko gobernuak, eta, aplikatua izateko, frogatu behar da «indarkeriaz eta larderiaz» jokatu duela auzipetuak.
Ikusi gehiago: Marta Rovira: «Prest gaude ziklo politiko berriaren erantzukizun osoa hartzeko»
Eta, Junqueras Generalitateko presidenteorde zenaren eta ERCko presidentearen kasuan, ez dago argi zer gertatuko den, sedizioa eta diru publikoa bidegabe erabiltzea egotzita hamahiru urteko inhabilitazio zigorra ezarri baitzioten. Soilik diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik ere, inhabilitazio zigorra handia da: hamar eta hogei urte artekoa izan liteke. Desordena publikoen delituagatik kargu publiko bat edukitzeko inhabilitazioa sei eta zortzi urte artekoa izan daiteke, baldin eta delituaren egilea goi kargudun bat bada. Hori bai, azkenean azken delitu horrengatik inhabilitatzen badute, 2025ean kargu publiko baterako hautagaia izateko moduan legoke kasurik onenean, lege aldaketetan atzerako eraginez jokatzen baita. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220601/mari-paz-jimenezen-inguruko-album-ilustratua-kaleratu-du-pamielak.htm | Kultura | Mari Paz Jimenezen inguruko album ilustratua kaleratu du Pamielak | Elena Olabek eta Irrimarrak ondu dute 'Mari Paz Jimenez eta pintura. Ahizpari gutuna' lana, artistak Rosario Escudero ahizpari bidalitako gutun bat itxuratuz. | Mari Paz Jimenezen inguruko album ilustratua kaleratu du Pamielak. Elena Olabek eta Irrimarrak ondu dute 'Mari Paz Jimenez eta pintura. Ahizpari gutuna' lana, artistak Rosario Escudero ahizpari bidalitako gutun bat itxuratuz. | Euskal Herrian pintura abstraktua jorratu zuen lehen artista izan zen. «Lehen artista, ez lehen artista emakumea». Eta hala ere, gaur-gaurkoz, justuan heldu zaio aitortza Mari Paz Jimenez artistari (Valladolid, Espainia, 1909 - Donostia, 1975). Aski motibo iruditu zaie hori Garazi Ansari eta Haizea Barcenillari eurek zuzentzen duten eta Pamielak argitaratzen duen Bagara sailaren barruko bigarren album ilustratua hari eskaintzeko. Elena Olabek idatzi du testua, Irrimarrak —Karmele Gorroño eta Irene Irureta— egin ditu irudiak, eta erabateko abstrakziora heldu aurretik artistak izandako garapenean jarri dute begirada. «Testuan asko kontatzen da esan gabe, eta saiatu gara irudietan ere hala izan zedin», aurreratu du Gorroñok.
Mari Paz Jimenez eta pintura. Ahizpari gutuna da lanaren izenburu osoa, artistak 1950ean bere ahizpa Rosario Escuderori bidalitako fikziozko eskutitz bat baitu ardatzean. Olabek bazekien Jimenezek gutun ugari bidali zituela bere bizitzan, eta aise etorri zitzaion ideia gogora. «Bere bizitzari eta bere ideia filosofiko eta artistikoei buruz jaso izan dudan informazio gordinena gutunetan topatu izan dut; hor ikusi nuen gutuna formatu egokia zela bere bide artistikoaren eta bizipenen inguruan berba egiteko».
Gutun bat idazteak aukera eman dio, halaber, irakurlea ez zen beste hartzaile bat txertatzeko testuan; Rosario Escudero, artistaren ahizpa. Flamenkoko dantzaria izan zen hura, Jimenez bera baino are ezezagunagoa, Olabek azpimarratu duenez. Esperimentazio gogoz jardun zuen beti, eta Frantzian topatu zituen bere lana erakusteko agertokiak, apenas aurkitu zuen halakorik Espainian. «Badakigu New Yorken ere egon zela Marta Grahamen eskolan, eta Mari Paz Jimenezek jantziak josi eta kartelak egin zizkiola». Hari ere bidali zizkion gutunak Jimenezek, ahizparen «sorkuntza elikatuko zuten» irakurketak aholkatuz.
Testuinguru bat eta ijito komunitatearen inguruko iruditegia partekatu zuten bi ahizpek, eta Jimenezek bere hasierako margolanetan islatu zuen hori, oihalen, jantzien eta dantzen aipamenekin eraman du testura orain Olabek. Haren koadernoetatik bildutako oharrak ere baliatu ditu. «Oso ondo islatzen dute existentzialismoarekiko, naturarekiko, geologiarekiko eta abarrekiko izan zuen interesa; batik bat, bere lan abstraktuarekin lotzen dena». Pinturaz arituta, akrilikoa baliatu dute teknika gisa Irrimarrakoek. Gorroñok kontatu du duda izan zutela non jarri arreta, artistaren lan figuratiboa ezagutaraztean edo haren ibilbidearen garapena irudikatzean; bigarrenaren alde egin dute azkenean. «Nolabaiteko porfolio bat balitz bezala; munduak ikus dezan nor izan zen bera, nolakoa bere lana».
Barcenillak, hain justu, garapen hori islatu izana ospatu du: «Mari Pazen lanean, ikusgarritasun handiagoa eman zaio beti alde abstraktuari, eta inportantea da ikertu gabe dagoen bere aurreko garaira eta emakume arrazializatu askoren errepresentaziora hurbilketa bat egin izana liburu honetan. Abstrakzioa inportantea izan da Euskal Herrian, baina figurazioa ere hor egon da beti; esperimentazio iturri handia izan da, eta Mari Pazen ekarpena oso inportantea izan da hor».
Ansak aipatu du, bestalde, haurrentzat ere pentsatuak daudela Bagarako albumak, eta garrantzitsutzat jo du haien iruditerian emakume artisten erreferentziak txertatuz joatea. Artistaren inguruan ikertzen segitzeko QR kode bat ere erantsi diote liburuari.
Hurrengoa, Rosa Valverde
Esther Ferrerren ingurukoa izan zen Bagara sailean kaleratu zuten lehen lana, eta, Jimenezenaren ondotik, Rosa Valverderi eskainiko diote hurrengoa. Maialen Lujanbiok (hitzak) eta Arrate Rodriguezek (irudiak) onduko dute, eta Valverdek landu zituen ehunka kaxak izango dituzte oinarrian. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220602/zaldibarko-auzian-jaurlaritzako-hiru-teknikarik-prebarikazio-delitua-egin-duten-ikertuko-dute.htm | Gizartea | Zaldibarko auzian Jaurlaritzako hiru teknikarik prebarikazio delitua egin duten ikertuko dute | LKS ingeniaritzak egindako zabortegi proiektua aldatu zuen Geyser enpresak, eta aldaketa garrantzitsuak egin zizkion. Prozesu horretan esku hartu zuten Ingurumen saileko teknikariek ikertu gisa deklaratu beharko dute epailearen aurrean, zuhurtziagabekeriazko prebarikazio delitua egin ote duten argitzeko. Horrez gain, 2017ko zabortegiaren ikuskaritza egin zuen teknikaria ere deitu dute deklaratzera. | Zaldibarko auzian Jaurlaritzako hiru teknikarik prebarikazio delitua egin duten ikertuko dute. LKS ingeniaritzak egindako zabortegi proiektua aldatu zuen Geyser enpresak, eta aldaketa garrantzitsuak egin zizkion. Prozesu horretan esku hartu zuten Ingurumen saileko teknikariek ikertu gisa deklaratu beharko dute epailearen aurrean, zuhurtziagabekeriazko prebarikazio delitua egin ote duten argitzeko. Horrez gain, 2017ko zabortegiaren ikuskaritza egin zuen teknikaria ere deitu dute deklaratzera. | Aurrera doa Zaldibarko zabortegiaren amiltzeari lotutako prozedura judiziala, eta horri dagozkion berriak jakinarazi ditu auzia daraman Durangoko Instrukzio 1. Epaitegiak. Epaileak erabaki du zabortegiaren hainbat fasetan esku hartu zuten Eusko Jaurlaritzako ingurumen teknikariak ikertzea, «zuhurtziagabeko prebarikazio» delitu bat egin dutela susmatuta. Ingurumen Saileko hiru teknikari ikertuko dituzte: Xabier Galdos Ezeolaza kuskaritza zerbitzuko teknikaria, Carlos Luengo Alonso hondakin ez-arriskutsuetako zerbitzukoa eta Idoia de la Vega Sarazibar ikuskaritza taldekoa. Lehenengo biak 2007tik 2011ra proiektuan egin zituzten aldaketen harira ikertuko dituzte. De la Vega Sarazibar, berriz, 2017an Verter Recycling 2002 SMren zabortegian egin zuten ikuskaritzarekin lotuta.
Horiek ez ezik, Geyser HPC Ingeniaritza enpresako bost arduradun ere ikertuko ditu instrukzioko epaileak, ingurumenaren aurkako delitua egin eta agiriak faltsutu ote dituzten. Jakina denez, ingurumen delituari dagokion atala ari dira ikertzen, instrukzio fasean, eta lekukoak eta frogak jasotzen ari dira epaileak.
Zaldibarko zabortegia 2020ko otsailaren 6an amildu zen, eta hondakinek harrapatuta hil ziren bi langile, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Geroztik, martxan jarritako ikerketak hainbat irregulartasun utzi ditu agerian. Nabarmentzekoa da Espainiako Gobernuko Herri Lanetako Mininsterioaren Esperimentazio Zentroak (Cedex) epailearen aginduz zabortegiaren amiltzeari buruz egindako peritu txostena. Ikerketa horrek agerian utzi zuen Verter Recycling 2002 SMk kudeatu zuen zabortegiaren ibilbide osoan izan zirela akatsak. Eta maila guztietan egin zituzten, gainera: proiektu teknikoetan, hondakindegiaren kudeaketan eta jardueraren kontrol publikoan.
Itxura guztien arabera, txosten horren ondorioei heldu die fiskalak Jaurlaritzako teknikarien eta Geyser HPCko arduradunen deklarazioak eskatzeko, eta, kasu honetan, auzia daraman Durangoko Instrukzio Epaitegiko epaileak aintzat hartu ditu eskaerak. Ikertu gisa deklaratzera deitu dituzten zortzi lagunek 2023ko otsailaren 23an agertu beharko dute epailearen aurrean.
Moldaketak proiektu aldatuan
Geyser HPC enpresak 2007an jaso zuen Verter Recycling 2002 SMren enkargua, zabortegiaren eraikuntza proiektuaren diseinua eta ustiatze prozesuaren aholkularitza egiteko. Horren ondorioz, Zaldibarko zabortegiaren proiektua —LKS ingeniaritzak 2004an egindakoa— aldatu zuen 2008an, eta Cedexen txostenak akats esanguratsuak topatu zituen Geyserren lan horretan. Besteak beste, zabortegia bakartzea bermatu behar zuen geomintza motaren inguruan. Izan ere, proiektuaren pleguetan bi aldeetatik geotestil zimurrak erabiltzeko betebeharra ezarri arren, Geyserren agirietan ez zen horren garbi azaldu betebehar hori.
Besteak beste, erreferentziak aurkitu dituzte Geyserren dokumentazioan, bai mota horretako geomintza jartzeari buruz, eta baita alde zimur bakarrekoei buruz ere. Areago, peritu txostenak nabarmendu zuen Geyserrek aurreikusitako aurrekontuan ez zela jasotzen bi aldeetatik zimurra den geotestil horren aipurik. «Litekeena da Proiektu Aldatua osatzen duten hainbat agiriren arteko koherentziarik ezak eragina izatea luizian, eta garrantzi handia izatea zabortegiaren hausturan», nabarmendu zuen perituak.
Atal horretan, Cedexek garrantzi handia eman zion segurtasun faktorearen kalkuluari. Izan ere, Geyserrek kalkulatu zuen instalazioaren segurtasun faktorea 1,30ekoa zela, baina Garapen Teknikoko zirriborroak gutxienez 1,50eko segurtasun faktorea eskatzen du, eta hori are eta txikiagoa da zabortegiaren jatorrizko proiektukoa baino.
Horretan eragin handia izan zuen geomintz zimurrak erabili ez izanak. Izan ere, Cedexek ondorioztatu zuen interfaze kritikoan —zabortegiaren punturik ahulena— bi aldeetatik zimurtutako geotestilak jarri izan balituzte zabortegiaren geometria «egonkorra» litzatekeela, 2,50eko segurtasun faktorea izango zukeelako. «Alde leun bat duen geomintza jartzeak 1,0eko segurtasun faktorea dakar; hau da, betetze kota ezberdinetan potentzialki ezegonkorra den egoera bat».
Aldaketa horiek guztiak egiteko, Verterrek ez zuen eskatu 2007ko proiektuari emandako ingurumen baimen bateratua berritzeko. Jaurlaritzak ebatzi zuen aldaketak ez zirela esanguratsuak, eta, beraz, ez zela beharrezkoa baimena berritzea. Horrek argi berdea eman zion zabortegia martxan jartzeari. Gobernuaren ebazpen horretan esku hartu zuten bi teknikariak dira, itxura guztiaren arabera, epaileak ikertuko dituenak.
2017ko ikuskaritzaren arduraduna
Bestalde, Cedexen txostenak ondorioztatu zuen lur mugimenduak ia hasieratik izan zirela zabortegian, eta haiei arreta handiagoa jarri beharko zietela. Ondorio hau atera zuen: lur mugimenduak neurtzeko ez zela behar beste makila jarri, eta, gainera, modu desegokian jarri zituztela. 2017an topografia azterketa bat egin zuten, eta lur mugimenduak atzeman zituzten. 2018an berriz egin zuten, eta lurra horizontalki mugitzen ari zela ondorioztatu zuten, baina ez zioten arriskurik ikusi. Bada, 2017ko ikuskatze programatuen Jaurlaritzako teknikaria ikertu nahi du epaileak orain.
Cedexek egindako ikerketak zioen kasu handigoa egin beharko zietela lur mugimenduei. Izan ere X-Y-Z planoan —plano horizontalean—, zabortegitik ertzetara, mugimenduak atzeman zituzten ustiaketa hasi eta aski berehala. 2018tik aurrera, maldan beherako mugimenduak ez ezik, behetik gorakoak ere atzematen hasi ziren. Mugimendu horiek «ezohikoak» direla ohartarazi dute adituek. 2017ko azterketan ere atzeman zuten ura pilatzeko joera zegoela zabortegian, eta Cedexek uste dut litekeena dela horrek ere eragina izatea zaborraren ezegonkortasunean. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220603/zer-musika-dakar-durangoko-azokak.htm | Kultura | Zer musika dakar Durangoko Azokak? | Lehen aldiz, Badok atariak egin du euskal musika taldeek Durangoko 57. Azokan aurkeztuko dituzten nobedadeen zerrenda. 75 lan baino gehiago bildu dituzte oraingoz. | Zer musika dakar Durangoko Azokak?. Lehen aldiz, Badok atariak egin du euskal musika taldeek Durangoko 57. Azokan aurkeztuko dituzten nobedadeen zerrenda. 75 lan baino gehiago bildu dituzte oraingoz. | Hilabete baino gutxiago falta da Durangoko 57. Azoka hasteko, eta dagoeneko entzuteko moduan dago musika zerrenda. Lehen aldiz, zerrenda Badok atarian dago aurten. Euskal musika taldeek azokan aurkeztuko dituzten nobedadeen lagin bat dago han: 75 lan baino gehiago, estilo askotakoak.
Talde batzuen lehen lanak jasotzen ditu zerrendak (Goxua’n Salsa, Esti Markez, Mirua, Kristonak, Benizze), baita musikazaleek ondo ezagutzen dituzten talde batzuen berritasunak ere (Gatibu, Zetak, Eñaut Elorrieta, Izaro, Ines Osinaga...).
Zerrenda astero eguneratuko da, taldeek euren abesti berriak argitaratzen dituzten heinean. Badok-en egoteaz gain, azken urteetan bezalaxe, azokak musika zerrenda bat sortu du Spotify plataforman.
Durangoko 57. Azoka abenduaren 7tik 11ra egingo dute aurten; eztanDA! leloa izango du, eta, aurrez aurreko plaza izateaz gain, Interneteko dendari ere eutsiko dio, hilaren 7tik 10era. Urtero bezala, hamaika kultur jarduera izango dira Durangon egun horietan: disko aurkezpenak, solasaldiak, proiekzioak, antzezlanak... Azokak azaro amaieran aurkeztuko du egitarau osoa.
Zerrendaz gain, Durangoko Azokak aurtengo iragarkia ere aurkeztu du. Landako gunea hutsik ageri da, harik eta gazte batek, musikaren laguntzaz, eztanda egiten duen arte. Uma Bracaglia aktore durangarra da protagonista. |
2022-11-11 | https://www.berria.eus/albisteak/220604/103-metroko-kargaontzi-hibrido-bat-uretaratu-du-muruetak.htm | Ekonomia | 103 metroko kargaontzi hibrido bat uretaratu du Muruetak | Erandioko ontziolan eraiki du 'Mundaka NM' kargaontzia. Bi tankerako motor ditu, diesel bidezkoak eta elektrikoak. | 103 metroko kargaontzi hibrido bat uretaratu du Muruetak. Erandioko ontziolan eraiki du 'Mundaka NM' kargaontzia. Bi tankerako motor ditu, diesel bidezkoak eta elektrikoak. | Murueta ontziolak Mundaka NM kargaontzia uretaratu du Erandioko (Bizkaia) ontziolan. 103 metro luze da ontzia, eta 8.050 metro kubikoko bodega du. Alegia, hiru igerileku olinpiar betetzeko adina ur hartu ahalko luke barnean, eta oraindik beste 500.000 litrorentzako tokia izango luke. Bodega neurtzeko litroak erabili arren, karga lehorra garraiatzeko erabiliko du Murueta Atlantico Alcudia Shipping konpainiak. Ontziak bi tankerako motor izango ditu, diesel bidezkoak eta elektrikoak, eta beharren arabera tartekatuko ditu.
Murueta ontziolak bere ibilbidean eraikitako 327. ontzia da Mundaka NM. Haren uretaratzeak ikusmin handia sortu du, eta azken hilabeteetan Europako armadore asko joan dira haren eraikuntza lanak ikustera. Motorren sistema hibridoa da ikusmin horren muina. Bi sorgailu elektriko nagusi eta laguntzarako beste bi izango ditu, eta horri esker energia kontsumoa optimizatu dezake une oro. Ontziolak teknologia hori erabiliko du hurrengo proiektuetan erabiliko.
Jabeak hurrengo urte hasieran jasoko du ontzia, eta Europako, Afrika iparraldeko eta Itsaso Beltzeko urtean ibiliko du. Mundaka ez da Muruetak aurten uretaratu duen ontzi bakarra. Besteak beste, apirilean Bahia Levante uretaratu zuen, Europan eginiko lehen petroliontzi hibridoa, eta urtarrilean, Tuugaalik arrainontzia. Horrek arraina izoztu eta biltzeko faktoria du barnean, eta jabeak 2023. urtean jasoko du. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220635/ehunka-bizilagunek-salatu-dute-irunean-ezpala-tabernaren-aurkako-erasoa.htm | Kirola | Ehunka bizilagunek salatu dute Iruñean Ezpala tabernaren aurkako erasoa | «Eraso faxista bat» izan dela azpimarratu dute, eta pentsaezina dela egun-argiz horrelako eraso bat gertatzea eta ezer ez gertatzea. | Ehunka bizilagunek salatu dute Iruñean Ezpala tabernaren aurkako erasoa. «Eraso faxista bat» izan dela azpimarratu dute, eta pentsaezina dela egun-argiz horrelako eraso bat gertatzea eta ezer ez gertatzea. | Ehunka lagun atera dira kalera ostiral arratsaldean Iruñeko Iturrama auzoan, aste honetan Ezpala tabernan izan den erasoa salatzera. «Eraso faxista bat» izan zela adierazi dute, eta manifestazioaren buruko pankartak Iturramak faxismoari ez zioen. «Ezpala, aurrera» eta «ez, ez, ez, faxismorik ez» oihuak entzun ziren.
Manifestazioaren amaieran erasotzaileen inpunitatea salatu dute deitzaileek, eta argudiatu dute pentsaezina dela burua estalita daramaten 40 faxistak egun-argiz taberna bati eraso egitea eta «ezer ez gertatzea». Aldiz, auzoan egin ohi den edozein herri ekimen Poliziak jazarria, kriminalizatua eta debekatua dela.
Aste honetako erasoa ez dela lehena ere azpimarratu dute, eta tabernan «hainbat sarekada» izan direla, «kikiltzeko». «Herri mugimenduaren aurka, Polizia. Eta faxismoaren aurka, auzo antolatu bat», adierazi dute. Horrelako erasoen aurka sendo erantzungo dutela ere gaineratu dute.
Ikusi gehiago: Jendetza elkartu da Iturramako auzo batzarrean, Ezpala tabernako erasoa gaitzesteko
Manifestariek elkartasuna adierazi diete Ezpalako langileei eta eraso egin zietenei. Manifestazioaren amaieran horietako hainbat tabernara joan ziren, berriro ireki baitute. Asteartean egin zioten erasoa Ezpala tabernari. Burua estalia zeramaten hainbat lagun tabernara sartu, eta txikitu egin zuten. Han zeuden lau laguni ere egin zioten eraso.
Egun horretan Osasuna-Bartzelona gizonezkoen futbol partida jokatu zen, eta erasoa Bartzelonako ultrek egin zutela uste da. Ezpala taberna Indar Gorriko kideen ohiko bilgune da. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220636/azaroaren-20ko-galdeketa-bertan-behera-uzteko-agindu-diete-baztango-alkateei.htm | Gizartea | Azaroaren 20ko galdeketa bertan behera uzteko agindu diete Baztango alkateei | EH Bilduk jakinarazi duenez, atzo Guardia Zibilaren kuartelera deitu zituzten erabakiaren berri emateko. Astelehenean bilduko dira alkateak, egoera aztertzeko. | Azaroaren 20ko galdeketa bertan behera uzteko agindu diete Baztango alkateei. EH Bilduk jakinarazi duenez, atzo Guardia Zibilaren kuartelera deitu zituzten erabakiaren berri emateko. Astelehenean bilduko dira alkateak, egoera aztertzeko. | EH Bilduk ohar batean jakinarazi duenez, Guardia Zibilak Baztango alkateak kuartelera deitu zituen atzo ostirala, eta jakinarazi zien bi eguneko epean bertan behera utzi behar dituztela azaroaren 20rako deituak dituzten galdeketak.
Magnesitas de Navarraren Erdizko proiektuari buruzko galdeketa bat da. Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du egitasmoa, eta galdeketa alkateek antolatu dute, Baztango herri lurrak kudeatzeko ordenantzak baliatuta. Baztango hamabost herrietatik hamalautan dira egitekoak.
Alkateak aztertzen ari dira egoera, eta astelehenean egingo dute batzar bat. Ordurako eman behar dute erabaki bat. Zenbait herritan aztertzen ari dira herriko batzarrak biltzea ere, egoeraren berri emateko.
Hirugarren debekatua
Antolaketa administratibo berezia du Baztanek: herriko batzarrek onarpen juridikoa dute, eta haiek izendatzen dituzte herrietako alkateak, bi urtean behin. Herri guztiak udal bakarrean biltzen dira, eta hori da Baztango Udala. Juntak ere baditu ibarrak, eta haien bidez saiatu dira galdeketa egiten beste bi alditan. Bietan debekatu diete.
Bestela ezinda, udal bakoitzeko alkateak egin du azaroaren 20ko galdeketarako deialdia, Baztango ordenantzek horretarako aukera ematen dietelako. Almandozen ez gainerako herri guztietan egiteko asmotan ziren.
Baina Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariak uste du herriek eta Baztango Udalak ez dutela eskumenik auzi honen gainean, Magnaren proiektua udalerriz gaindikotzat izendatu dutelako, bestez beste. Eta, horrenbestez, gai horri buruz galdeketa egiteko eskumena ukatu die.
Ordezkaritzak Guardia Zibilari bidali zion agindua; ostegunean jakinarazpenak bidali zituzten, eta atzo kuartelera joan behar izan zuten alkateek. Bi eguneko epea eman diete galdeketak bertan behera uzteko, eta epe hori astelehenean iraungiko da beraz.
EH Bilduren salaketa
EH Bilduk Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzari leporatu dio herritarrei hitza kentzea. Koalizioak azpimarratu du galdeketa bat egitea ariketa demokratiko dela, «ibarrarenak diren lursail batzuei eman nahi zaien erabileraz herritarrek duten iritzia entzuteko».
Gaineratu du legediaren arabera herritarrek eskubide hori dutela. Kritikatu egin du, gainera, udalerriz gaindiko eragina duen plan gisara aurkeztu izana proiektua, «herri kaltetuen autonomiaren gainetik eta Baztango Udalari Erdizko lursailei eman nahi dien erabileraren gainean erabakitzeko aukera kenduz». |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220637/hamabi-korapilo-identifikatu-dituzte-ezamatasunari-buruzko-jardunaldietan.htm | Gizartea | Hamabi «korapilo» identifikatu dituzte, (ez)amatasunari buruzko jardunaldietan | Horien gaineko gogoetetan jardun dute ehunka andrazkok, Donostian, Tabakaleran; arratsaldean ere ekitaldi sorta izango dute. | Hamabi «korapilo» identifikatu dituzte, (ez)amatasunari buruzko jardunaldietan. Horien gaineko gogoetetan jardun dute ehunka andrazkok, Donostian, Tabakaleran; arratsaldean ere ekitaldi sorta izango dute. | Hamabi puntu arbel batean idatzita. Atzotik Emaginek antolatuta Donostian egiten ari diren (Ez) amatasunak ikuspegi feministatik jardunaldien sinopsia dira, nolabait ere, hamabi puntu horiek. Atzo solaserako aukera eman zitzaien andreei, eta gogoeta horietan jasotako ideien emaitza dira hamabi puntu horiek; hamabi «korapilo» direla nabarmendu dute antolatzaileek, eta horien gaineko gogoeta sustatu nahi dutela orain. Gogoetara horretarako oinarriak jartze aldera, gaur puntu horien gainean hausnarrean jardun dute jardunaldietara bildutako andrazkoek.
Hona zein diren eztabaidagai izan dituzten hamabi «korapiloak», antolatzaileen hitzetan jasota. Bat: «Iruditeria berriak". Horren gainean hainbat galdera proposatu dituzte antolatzaileek. «Nolako erreferentziak behar ditugu? Nola indartu erreferentzia positiboak? (amatasunak, gurasotasunak, izeba biologiko eta ez-biologikoak, sareak...)!». Bi: «Mugimendu feminista eta hazkuntza prozesuak nola uztartu?» Hiru: «Erditzen diren gorputzen beharrak». Lau: «Gizonen absentzia». Bost: «Bakardadearen eta indibidualizazioaren aurrean, kriantza komunitarioa». Sei: «Ez-amatasun kontzienteak». Zazpi: «Erreprodukzio biologiko eta hazkuntza prozesuetan, zer utzi nahi dugu publikoaren/merkatuaren esku?». Justu horixe da eztabaida talderik gabe geratu den «korapilo« bakarra. Zortzi: «Nola aurre egin epai sozial, barne epai eta erruduntasun sentimenduei?» Bederatzi: «Gure desioak eta hautuak problematizatzen.» Hamar: «Denboraren antolaketa». Hamaika: «Mugimendu feministan zein espazio behar ditugu honi buruz eztabaidatzen segitzeko?» Hamabi: «Gurasotasun bolleroak».
Desira, eta beste
Aurretik, solasaldi bat egon da, eta desira izan dute hizpide bertan, beste behin. Hain zuzen, Uzuri Aboitizek, moderatzaile lanetan, zehaztu du ama izateko desira ez dela zerbait «naturala eta purua»: «Sistemaren baitan sortzen dugun desira bat da». Bat etorri da Lore Lujanbio ikerlaria ere: azaldu zuenez, «botere mekanismoek» arautzen dute desira, hura ekoiztu eta naturalizatuz, «patriarkatuaren eta kapitalismoaren mesedetan».
Marta Luxan demografian doktoreak, berriz, demografiaren arlotik begiratu dio gaiari: «Ugalkortasunaren ardura emakumeei egozten zaie; natalitatea jaisten denean, adibidez». Iosune Fernandez antropologoa ere bertan izan da, eta amatasun eredu ezberdinak ikusaraztearen garrantziaz aritu da: «Normatiboak ez direnak, eta ertzetan daudenak: ama bakarra izatea, aniztasun funtzionala duten haurren ama izatea, edo ama eta migrantea izatea, adibidez».
Metxi Bogino ikertzaile eta laugarren hizlariak, ordea, «ezinezko amatasunetan» arreta jarri beharra azpimarratu du: «Ama izan ezin direnak, hori onartzen dutenean, eta beraien identitatea hortik berreraiki behar dutenean».
Arratsalderako ere egitarau betea dute antolatua. Mireia Delgadok helduentzako narrazio bat aurkeztuko du, Amatasunaren itzal literarioak goiburupean solastatuko dira Uxue Apaolaza, Iratxe Retolaza, Danele Sarriugarte eta Arantxa Urretabizkaia. Mursegok amaituko du jardunaldia. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220638/neurriak-hartzeko-eskatu-dute-laquoamildegirako-bidearaquo-geldiarazteko.htm | Gizartea | Neurriak hartzeko eskatu dute «amildegirako bidea» geldiarazteko | Hainbat talde ekologistak eta sozialek «justizia klimatikoa» aldarrikatu dute Bilbon. «Premiazko neurriak» hartzea galdegin diete Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari. | Neurriak hartzeko eskatu dute «amildegirako bidea» geldiarazteko. Hainbat talde ekologistak eta sozialek «justizia klimatikoa» aldarrikatu dute Bilbon. «Premiazko neurriak» hartzea galdegin diete Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari. | «Denbora agortzen ari da, eta dena dugu jokoan borroka honetan». Klima larrialdia gelditzeko premiazko neurriak hartu behar direla ohartarazi dute gaur hainbat kolektibo ekologistak eta sozialek Bilbon. COP27 Nazio Batuen Erakundearen klima aldaketari buruzko biltzarra egiten ari da egunotan Egipton, eta hari begira mezua bidali dute gaurko protestan. Batetik, goi bileran bildutako gobernuei eskatu diete «modu justuan eta solidarioan» heltzeko trantsizio klimatikoari eta energetikoari. Bestetik, Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari galdegin diete «premiazko neurriak» har ditzaten «amildegirantz doan bidea» geldiarazteko. Kolektibo eta eragile ugarik deitu dute protestara; Bilboko Arriaga antzokiaren aurrean egin dute. Besteak beste, antolatzaileen artean izan dira Greenpeace, Ekologistak Martxan eta Fridays For Future Bilbao elkarteak, ELA, LAB, CCOO, Steilas eta CNT sindikatuak eta Mundubat fundazioa eta Mugarik Gabe taldeak. «Klima larrialdiaren eta muturreko bero lehorte eta sute fenomenoen aurrean, ekonomiaren eraldaketa, emisioen murrizketa eta justizia klimatikoa dira erantzunik egokienak», adierazi dute. Kolektiboek ohartarazi dutenez, berotegi efektuko gasen isuriek, beranduenez, lau urteren buruan goia jo beharko lukete, baina azken datuek erakusten dute emisio horiek goranzko joera «kezkagarria» hartu dutela, pandemiaren aurretik baino handiagoa. Protestara deitutako taldeek salatu dute Egiptoko gobernuak goi bilera sozial alternatiboa egitea debekatu duela, eta, horregatik, hango agintariei eskatu diete neurriak har ditzatela hango «giza eskubideen krisi sakonari» aurre egiteko eta gizarte zibilak espazio publikoan parte har dezan bermatzeko. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220639/milaka-lagun-batu-dira-bilbon-eh-bilduk-deitutako-manifestaziora.htm | Politika | Milaka lagun batu dira Bilbon EH Bilduk deitutako manifestaziora | Abante! Euskal Olatua geldiezina goiburua hartuta manifestazioa egin dute. 17:30ean abiatu da Bilboko Casilla plazatik, eta udaletxean amaitu da. Euskal olatua geldiezina zioen pankartaren atzean koalizio subiranistaren ordezkaritza zabala egon da, bai eta nazioarteko hainbat ordezkari ere. | Milaka lagun batu dira Bilbon EH Bilduk deitutako manifestaziora. Abante! Euskal Olatua geldiezina goiburua hartuta manifestazioa egin dute. 17:30ean abiatu da Bilboko Casilla plazatik, eta udaletxean amaitu da. Euskal olatua geldiezina zioen pankartaren atzean koalizio subiranistaren ordezkaritza zabala egon da, bai eta nazioarteko hainbat ordezkari ere. | Euskal Herriak bizi duen «krisialdiari» aurre egiteko «olatu herritarra» altxatu du gaur arratsaldean EH Bilduk Bilboko kaleetan. Abante! Euskal Olatua Geldiezina leloa hartuta, milaka lagunek bat egin dute koalizioak deitutako manifestazioarekin. Koalizioak emandako datuen arabera, 40.000 lagunetik gora bildu dira. 17:30ean abiatu da Bilboko Casilla plazatik, eta udaletxe ondoan amaitu da.
Euskal olatua geldiezina zioen pankartaren atzean koalizio subiranistaren ordezkaritza zabala egon da: Mertxe Aizpurua, Juan Karlos Izagirre, Bakartxo Ruiz, Iker Casanova, Maria del Rio, Laura Aznal, Arnaldo Otegi, Maddalen Iriarte, Rocio Vitero, Unai Urruzuno, Joseba Asiron eta Eva Lopez de Arroiabe. Manifestazioarekin bat egin dute nazioarteko hainbat ordezkarik ere, besteak beste, ERC, CUP. BNG. Ahora Canarias, Mes por Menorca, Mes por Mallorca, Andecha Asture, Puyalon eta ER-PVk.
Haiekin batera, Euskal Herri osotik milaka lagun batu dira manifestaziora. Antolatzaileen arabera, 60 autobus inguru iritsi dira Bilbora Euskal Herriko txoko ugaritatik.
Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak hitza hartu du manifestazioaren amaieran, udaletxe parean. |
2022-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/220640/osasunak-aurrera-egin-du-kopan-fuentesi-irabazita.htm | Kirola | Osasunak aurrera egin du Kopan, Fuentesi irabazita | Arenas, Sestao River eta Gernika ere hurrengo faserako sailkatu dira. | Osasunak aurrera egin du Kopan, Fuentesi irabazita. Arenas, Sestao River eta Gernika ere hurrengo faserako sailkatu dira. | Osasunak ez du hutsik egin Fuentesen aurka Kopan, eta 1-4 nagusitu da. Ligako hamaikakoetan ohikoak izan ez diren hainbat jokalarik jokatu dute hasieratik Fuentes de Ebron (Aragoi, Espainia). Arrasatek esana zuen ez zuela ezustekorik nahi, eta lehen zatian zailtasunak izan badituzte ere, bigarren zatian aise nagusitu dira gorritxoak. Darko Brasanacek, Nacho Vidalek eta Kike Garciak egin dituzte golak.
Aurreneko minututik erakutsi nahi izan du nagusitasuna Osasunak, eta aukera garbi ugari izan ditu markagailuan aurretik jartzeko. Buruz, boleaz, ezkerrez, eskuinez... era guztietako erremateak egin dituzte gorritxoek lehen zatian, baina lan bikaina egin du Borja Leon atezainak. Aukerarik garbienak Ante Budimirrek izan ditu, baina arratsalde beltza izan du kroaziarrak Munduko Kopara joan aurretik.
Neurketa atsedenaldira iristear zela iritsi da gorritxoen lehen gola. Ruben Peñak egindako erdiraketa bat Roberto Torresek ukitu du buruz, eta Brasanaci iritsi zaio baloia. Erdilariak ez du area barruan barkatu, eta sareetara bidali du baloia. Atsedenaldira markagailu horrekin iritsiko zirela zirudien, baina orduan etorri da ezustekoa. Leonek luze jaurti du baloia, kontraerasora ateratzeko helburuarekin, eta Requenori iritsi zaio. Osasunako atzelariak ez dira fin ibili, eta, Manu Sanchezi izkin egin eta gero, sareetara bidali du baloia erremate gurutzatu batekin. Bisitarien haserrearekin eta etxekoen pozarekin iritsi da partida atsedenaldira.
Arrasatek aldaketa bakarra egin du atsedenaldian. Nacho Vidal sartu da Ruben Peñaren ordez, eta ezin hobeto atera zaio erabakia, bigarren zatia hasi bezain laster gola sartu baitu Vidalek. Eskuin hegaletik egindako jokaldi batean, Torresek ondo ikusi du Vidalen barnekaldia, eta atzelariak, birritan pentsatu gabe, gogor jaurti du baloia. Leonek ezin izan du ezer egin, eta bigarren aldiz aurreratu da Osasuna.
Lehen zatian indarrez hustu da Fuentes, eta indarrik gabe gelditu da bigarren zatian. Osasunak, aldiz, berean jarraitu du, eta bost minutu geroago beste gol bat sartu du. Kike Barjaren pase bat Kike Garciak jaso du area barruan, eta, buelta erdia eman eta gero, sareetara bidali du baloia, Leon atezainaren gainetik. Aurrelaria golak sartzeko gosez zelairatu da bigarren zatian, eta gorritxoen laugarrena ere hark sartu du, 65. minutuan. Barjak bakarkako jokaldi ederra egin du ezker hegalean, eta area barruan egindako erdiraketa Kike Garciak errematatu du sareetara, buruz. Horrela amaitu zen neurketa San Miguel Berrian.
Ezustekoak, Bizkaian
Arenasek, Gernikak eta Sestao Riverrek irabazi egin dituzte euren partidak, eta hurrengo faserako sailkatu dira. Arenasek eta Gernikak eman dute ezustekoa, bigarren mailako bi talderi irabazi baitiete. Arenasek 1-0 irabazi dio Lugori, eta Gernikak, berriz, penaltietan hartu du mendean Leganes. Sestaok ere 1-0 irabazi du Racing Ferrolen aurka.
Beasainek eta Amorebietak gertu izan dute garaipena, baina ez dute sailkatzea lortu. Luzapenean galdu dute; Sportingen aurka Beasainek (2-3), eta Saguntinoren aurka Amorebietak (1-0). |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220673/demokratek-aebetako-senatuaren-kontrolari-eutsiko-diote.htm | Mundua | Demokratek AEBetako senatuaren kontrolari eutsiko diote | Bart baieztatu dute Catherine Cortez Masto demokratak irabazi duela Nevadan. Ordezkarien Ganberarako bozetan, errepublikanoak doaz aurretik. | Demokratek AEBetako senatuaren kontrolari eutsiko diote. Bart baieztatu dute Catherine Cortez Masto demokratak irabazi duela Nevadan. Ordezkarien Ganberarako bozetan, errepublikanoak doaz aurretik. | Asteartean egin zituzten agintaldi erdiko hauteskundeak AEB Ameriketako Estatu Batuetan, eta, horien bidez, Ordezkarien Ganbera eta Senatuaren herena berrituko dituzte. Sarritan gertatu da Etxe Zurian dagoen alderdia gutxiengoan geratzea Kongresuan. Are, Bigarren Mundu Gerraren ostean, bitan baino ez da gertatu estatuburuaren alderdiak irabaztea agintaldi erdiko bozak. Aurtengoa, ordea, hirugarren aldia izango da.
Bart baieztatu dute Nevada estatuko Clark eskualdean Catherine Cortez Masto hautagai demokrata gailendu dela; ondorioz, Alderdi Demokratak AEBetako Senatuaren kontrolari eutsiko dio. Euskal jatorriko Adam Laxalt errepublikanoa zen beste hautagaia.
Horrek mesede egingo dio Joe Biden AEBetako presidenteari, nabarmen. Izan ere, errepublikanoek behe eta goi ganberen kontrola lortuko balute, asko zailduko litzaioke Bideni agintaldiaren azken zatia. Horregatik da garrantzitsua demokratentzat Senatuaren kontrolari eustea: Ordezkarien Ganberan gehiengoa errepublikanoek lortuko balute ere, Bidenek alde izango du Senatua.
Demokratek hauteskunde kanpainan esan zuten Kongresuan errepublikanoak gailenduz gero demokrazia bera egongo dela jokoan. Donald Trump presidente ohiaren babesean aurkeztutako eskuin muturreko hautagai errepublikanoek irabazteak adieraziko luke sistema politikoa bera eta hauteskundeak ere zalantzan jarri izan dituzten ordezkariak egongo direla erabakiguneetan.
Ordezkarien Ganberako eserlekuen banaketan, errepublikanoak doaz aurretik, baina Bidenen alderdiak aukera handiak ditu Senatuaren kontrolari eusteko.
Goi ganberan ehun eserleku daude guztira; oraingoz, demokratek 50 eserleku lortu dituzte, eta errepublikanoek 49. Georgiako aulkia dantzan dabil oraindik.
Nevadakoarekin eskuratu ditu 50 eserleku Alderdi Demokratak, eta, ondorioz, Senatuaren gaineko kontrolari eutsiko dio. Izan ere, bi alderdien arteko berdinketa egonez gero —bakoitzak 50 aulki izanez gero—, AEBetako presidenteordeak dauka azken hitza legeak onartzeko orduan; kasu honetan, Kamala Harris demokratak. Georgiako aulkia errepublikanoek irabaziz gero gertatuko litzateke hori. Georgiakoa demokratek irabaziko balute, gehiengoa izango lukete, eta ez lukete Harrisen azken hitzaren beharrik izango goi ganbera kontrolatzeko.
Georgia, abenduan
Georgian, bigarren itzulian erabakiko dute Senatuko aulki horretan nor eseriko den, bi alderdi nagusietako hautagaietako batek ere ez baitu lortu botoen %50 biltzea, 2020an gertatu bezala. Abenduaren 6an egingo dute bigarren bozketa.
Ordezkarien Ganbera nola osatuko den jakiteko, denbora gehiago beharko dute AEBetan. Oraingoz, errepublikanoak gailentzen ari dira lehian, 211 eserleku eskuratu baitituzte jada; demokratek, berriz, 201. Guztira 218 diputatu lortzen dituenak izango du behe ganberaren kontrola, eta hemezortzi daude jokoan. Botoen zenbaketa amaitzeko, egunak —eta, agian, asteak— beharko dituzte, baina, inkesten arabera, Alderdi Errepublikanoak lortuko du Ordezkarien Ganberako gehiengoa. Demokratei alde oso handia ere ez diete aterako, aurreikuspenen arabera. |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220674/nan-oliveras-eta-cristina-silva-kataluniarrak-izan-dira-azkarrenak-behobia-donostian.htm | Kirola | Nan Oliveras eta Cristina Silva kataluniarrak izan dira azkarrenak Behobia-Donostian | Ia 30.000 lagunek hartu dute parte lasterketan. Chakib Lachgar eta Elena Silvestre izan dira lehen euskal herritarrak. Bi bihotzeko izan dira, eta larrialdi zerbitzuek 125 lagun artatu behar izan dituzte. | Nan Oliveras eta Cristina Silva kataluniarrak izan dira azkarrenak Behobia-Donostian. Ia 30.000 lagunek hartu dute parte lasterketan. Chakib Lachgar eta Elena Silvestre izan dira lehen euskal herritarrak. Bi bihotzeko izan dira, eta larrialdi zerbitzuek 125 lagun artatu behar izan dituzte. | Behobia-Donostia herri lasterketarekin lotuta, kataluniarrak albiste izan dira aste honetan: lehen aldiz, izena eman duten korrikalarien artean, gehiago izan dira kataluniarrak gipuzkoarrak baino. Gaur, gainera, erakutsi dute ez direla kopuruan soilik gailendu. Hangoak izan dira gizonezkoen zein emakumezkoen lasterketetako azkarrenak: Nan Oliveras (1.01.29) eta Cristina Silva (1.11.32).
Eguraldi onak lagunduta, ia 30.000 lagunek osatu dituzte Behobia (Gipuzkoa) eta Donostia lotzen dituzten 20 kilometroak (29.732 lagun zeuden izena emanda). Beroak sufriarazi egin die dozenaka lasterkariri.
Ez, ordea, Oliverasi eta Silvari. Lehia estuagoa izan da gizonezkoen lasterketan. Oliveras hasieratik izan da lasterketa buruan, eta Errenteria parean egin du ihes Artur Bossyrekin batera. Mirakruzera iritsi arte, ordea, ez du atzean utzi hura. Oliverasen lehen parte hartzea izan da Behobia-Donostia lasterketan; triatloilaria da izatez.
Amaitutakoan, azaldu du ez zuela irabazlea esprintean erabakitzerik nahi, eta argi zuela lehenago jo behar zuela erasoaldia. Bossyk nekea nabaritu du azken kilometroetan, eta, azkenean, hirugarren postuarekin konformatu behar izan du. Atzetik aurrerakoa eginda, bigarren amaitu duena Jesus Olmos izan da, irabazlearengandik 22 segundora. Laugarren izan da Chakib Lachgar errenteriarra, lehen euskal herritarra.
Emakumezkoen lehian, berriz, nagusitasuna erakutsi du Silvak. Bartzelonakoa ez zen hautagai nagusia, baina alde handia atera die gainontzekoei: Mireia Guarner izan da bigarren (1.13.16) eta Elena Silvestre, lehen euskal herritarra, hirugarren (1.14.02). Hasieratik egin du ihes garaileak, eta haren aurkariek onartu dute uneren batean edo bestean txakalaldiak emango ziola uste zutela.
Silvak, berriz, esan du «amets bat» bete duela Behobia-Donostia irabazita, gainera, «horrenbeste kataluniarren artean». Emakumezkoen lasterketak lehen hamarretatik sei izan dira hangoak.
Bi bihotzeko eta 125 arta
Lehen postuetatik atzera, Behobia-Donostiako ohiko beste irudia izan ohi dira osasun arazoak. Gaur, gainera, ezohiko beroari ere aurre egin behar izan diote korrikalariek. Iñigo Etxeberria lasterketako koordinatzaileak EITBri baieztatu dionez, bi bihotzeko izan dira lasterketan, eta larrialdi zerbitzuek 125 lagun artatu behar izan dituzte. Gehienak, bero kolpeengatik. Guztiak onik daude. |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220675/julen-alberdi-txikia-iva-eta-nerea-arruti-sherpa-ai-aizkolari-txapelketako-irabazleak.htm | Kirola | Julen Alberdi 'Txikia IV.a' eta Nerea Arruti, Sherpa Ai Aizkolari Txapelketako irabazleak | Biek aise hartu dituzte mendean euren aurkariak: Txikia IV.ak 2.41 atera dio Otañori, eta Arrutik 3.39 Astondoari. | Julen Alberdi 'Txikia IV.a' eta Nerea Arruti, Sherpa Ai Aizkolari Txapelketako irabazleak. Biek aise hartu dituzte mendean euren aurkariak: Txikia IV.ak 2.41 atera dio Otañori, eta Arrutik 3.39 Astondoari. | Sherpa Ai Aizkolari Txapelketak baditu txapeldun berriak: Julen Alberdi Txikia IV.a eta Nerea Arruti. Nagusitasunez gailendu dira biak, eta haiek hartu dute Iker Vicenteren eta Karmele Gisasola Zelai III.a-ren lekukoa .Lehia ofizialetatik kanpo egon arren, sona handiko jaialdia antolatu dute Bilboko Miribillan: besteak beste, Zea Mays, Zetak eta Sune musikariak izan dira han.
Gizonezkoen lehian hiru ziren faborito nagusiak: Alberdi, Mikel Larrañaga, eta Eneko Otaño. Lehen enborretan estua izan Alberdiren eta Larrañagaren arteko borroka, baina, denborak aurrera egin ahala, errenta hartu du irabazleak. Azkenean, Otañok ere aurrea hartu dio Larrañagari.
Alberdik 42 minutu eta 39 segundo behar izan ditu lanak amaitzeko, Otañok 45.15 eta Larrañagak 46.06.
Emakumezkoen txapelketan, berriz, faborito argia zen Nerea Arruti, eta ez du hutsik egin. Urnietakoak 12 minutu eta 16 segundo behar izan ditu lau enborrak mozteko, eta alde handia atera die bere bi aurkariei: 15 minutu eta 22 segundo behar izan ditu Irati Astondoak, eta 17.52 Uxue Ansorregik. |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220676/gutxienez-sei-lagun-hil-eta-81-zauritu-dira-istanbulen-izandako-eraso-suizida-batean.htm | Mundua | Gutxienez sei lagun hil eta 81 zauritu dira Istanbulen izandako eraso suizida batean | Fuat Oktay Turkiako presidenteordeak baieztatu du «emakume kamikaze batek» leherrarazi duela bonba. Istiklal hiribidean gertatu da leherketa, hiriko kalerik jendetsuenetako batean. | Gutxienez sei lagun hil eta 81 zauritu dira Istanbulen izandako eraso suizida batean. Fuat Oktay Turkiako presidenteordeak baieztatu du «emakume kamikaze batek» leherrarazi duela bonba. Istiklal hiribidean gertatu da leherketa, hiriko kalerik jendetsuenetako batean. | «Agian oker ibiliko naiz, baina lehen informazioen arabera, honek terrorismo usaina du». Hala esan du Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak gaur arratsaldean Istanbul (Turkia) astindu duen leherketaren inguruan, eta ustea baieztatu du ordu batzuk geroago Fuat Oktay presidenteordeak. «Emakume kamikaze batek» zartarazi du lehergailua.
16:20 aldera gertatu da leherketa, eta gutxienez sei lagun hil eta 81 zauritu ditu (larri daude haietako bi). Han bertan hil dira lau lagun, eta ospitalean beste bi.
Leherketa Istiklal etorbidean gertatu da. Istanbuleko kalerik garrantzitsuenetako bat da hura, jendetsuenetako bat; hainbat denda eta ostatu daude. Leherketa gertatu bezain laster bertaratu dira larrialdi zerbitzuak.
Istanbulgo epaitegi baten aginduz, protokolo antiterrorista jarri dute martxan hirian. Hori dela eta, «itzalaldi informatibo bat» ezarri dute. Istanbulgo fiskaltzak ere iragarri du ikerketa zabaldu duela.
Erdoganek, hasieratik, segurtasun kamerek atzemandako emakume bat egin du erasoaren ustezko arduradun: «Honetan guztian zeresana izan dezake. Dena den, ikertzen jarraitzen dugu», esan du. Irudietan, emakumea 40 minutuz ageri da banku batean eserita, eta altxatzean poltsa bat uzten du bertan. Minutu bat edo bi geroago gertatzen da leherketa.
Nazioartean, ugari dira Turkiari babesa helarazi dioten herrialdeak. Hainbatek, gainera, «terrorismoa» gaitzesteko baliatu dute parada; besteak beste, Frantziak eta Espainiak.
Gaurkoa ez da Istanbulen antzeko eraso bat gertatzen den lehen aldia. Istiklal etorbidean bertan, 2016an, eraso suizida bat egin zuen EI Estatu Islamikoko ustezko kide batek. Bost lagun hil zituen. |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/220677/realak-sufritu-egin-behar-izan-du-kanporaketa-gainditzeko-athleticek-ez.htm | Kirola | Realak sufritu egin behar izan du kanporaketa gainditzeko; Athleticek, ez | Real Unionek eman du eguneko ezustekoa: Lehen Mailako Cadiz kanporatu du (3-2). Alaves eta Eibarrek ere gainditu dute kanporaketa; Cirbonerok eta San Juanek, ez. | Realak sufritu egin behar izan du kanporaketa gainditzeko; Athleticek, ez. Real Unionek eman du eguneko ezustekoa: Lehen Mailako Cadiz kanporatu du (3-2). Alaves eta Eibarrek ere gainditu dute kanporaketa; Cirbonerok eta San Juanek, ez. | Garaiz suspertu da Reala. Gorabeheratsua izan da txuri-urdinek Errege Kopako lehen kanporaketan jokatu duten neurketa, Cazalegas apalaren aurkakoa (1-4). Bigarren minutuan hartu dute aurrea gipuzkoarrek, Robert Navarroren golari esker. Arratsalde lasaia izango zela zirudien, baina Alguacilen mutilek ez dute bigarrena sartzen asmatu, eta 20 minutu falta zirela berdindu du partida Cazalegasek.
Ametsak, ordea, gutxi iraun dio Espainiako taldeari: berehala sartu ditu bi gol Sorlothek, eta Merinok sartu du laugarrena. Azkar konpondu du egoera Realak, eta bigarren kanporaketa jokatuko du.
Athleticek, ordea, ez zuen sufritu sailkatzeko partidan, Alziraren kontra jokaturikoan, eta 0-2 irabazi zuen, Alex Berengerrek eta Nico Williamsek lehenengo zatian sarturiko golei esker.
Asier Villalibrek aukera eduki zuen gola sartzeko bosgarren minutuan. Ez zuen sartu, baina taldeak jo eta ke jarraitu zuen, eta saria hamaseigarren minutuan heldu zen, Berengerren bidez, Villalibrek emaniko baloi bati esker.
Atsedenaldiaren aurretik sartu zuen bigarrena Williamsek.
Bigarren zatian, lan egin behar izan zuen Athleticek, Alzira etengabe aritu zelako partidari buelta eman nahian.
Baita, besteak beste, Real Unionek, Eibarrek eta Alavesek ere. Irungoena izan da ezustekorik handiena: Lehen Mailako Cadiz kanporatu dute, eta nola gainera (3-2). Negredok 60. minutuan jarri ditu aurretik bisitariak, eta 2-2koa Ivan Perezek egin du, 79. minutuan. Garaipenaren gola, berriz, 93. minutuan iritsi da: Nacho Sanchezek sartu du bere bigarren gola, Galen bildu diren zaleen zoramenerako.
Lleida irabazi du, berriz, Alavesek. Taichi Harak 48. minutuan sartutako gola baliatu dute babazorroek kanporaketa gainditzeko. Ondo defendatu dute emaitza hurrengo minutuetan. Eibarrek, berriz, errazago irabazi du Las Rozasen, 0-3. Azken minutuetan iritsi dira golak: bi sartu ditu Leschukek, eta bat Javi Muñozek.
Cirbonero eta San Juan apalak izan dira helburua bete ez duten euskal taldeak. Zintruenigoko taldeak 0-1 galdu du Intercityren aurka, eta Iruñakoak, berriz, 0-2 Numantziaren aurka. |
2022-11-14 | https://www.berria.eus/albisteak/220678/pkk-k-ukatu-egin-du-istanbulgo-erasoan-parte-hartu-izana.htm | Mundua | PKK-k ukatu egin du Istanbulgo erasoan parte hartu izana | Turkiak PKKri eta YPG milizia kurduei leporatu die atzo Istanbulen sei pertsona hil zituzten leherketaren erantzukizuna. Turkiako Poliziak 46 pertsona atxilotu ditu atentatuaren harira, tartean ustez lehergailua jarri zuena. | PKK-k ukatu egin du Istanbulgo erasoan parte hartu izana. Turkiak PKKri eta YPG milizia kurduei leporatu die atzo Istanbulen sei pertsona hil zituzten leherketaren erantzukizuna. Turkiako Poliziak 46 pertsona atxilotu ditu atentatuaren harira, tartean ustez lehergailua jarri zuena. | Turkiako Gobernuak PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPG Herriaren Babes Unitateetako milizia kurduei leporatu die atzo Istanbulen gutxienez sei lagun hil eta 81 zauritu zituen leherketaren erantzukizuna. PKK-k, ordea, ukatu egin du erasoan parte hartu izana, Firat albiste agentziak jaso duenez: «Gure herriak eta herri demokratikoak ondo dakite ez gaudela gertakari horrekin lotuta, ez diegula zuzenean zibilei erasoko eta ez ditugula zibilen aurkako ekintzak onartzen», dio kaleratutako oharrak. YPGk, berriz, nahiz eta adierazpenik ez egin, ez dute inoiz ekintza armaturik bere gain hartu edo aldarrikatu Turkiako lurraldean.
Horiek horrela, alderdiak aldarrikatu du PKK «askatasunaren aldeko borroka zintzo eta legitimoa mantentzen duen mugimendua» dela, eta nabarmendu «Turkiako gizartean etorkizun komun, demokratiko, aske eta berdintasunezkoa sortzeko» jarduten duela. «Abiapuntu horretatik, biztanleria zibilari edozein modutan erasotzea erabat baztertuta dago», zehaztu du.
Dena dela, Turkiako Barne ministro Suleyman Soyluk adierazi du Turkiako Poliziak 46 pertsona atxilotu dituela erasoaren harira, tartean ustez lehergailua jarri zuena. Horrek nahasmena sortu du, hasieran zabaldu zelako eraso suizida izan zela. Baina Bekir Bozdag Justizia ministroak adierazi duenez, emakume bat leherketaren guneko aulki batean eserita egon zen 40 minutuz, eta eztanda baino minutu batzuk lehenago joan zen.
Segurtasun kamerek harturiko irudietan ikus daiteke lehergailua eserleku baten azpian zegoela eztanda egin zuenean.
Turkiako Poliziaren txostenaren arabera, Siriako herritartasuna du atxilotutako emakume hark, eta galdeketan aitortu duenez, «PKK, PYD [Batasun Demokratikoaren Alderdia] eta YPG erakunde terroristek inteligentzia bereziko ofizial gisa entrenatu» zuten, eta Siria iparraldeko Afrin hiritik sartu zen Turkiara, «ilegalki».
Barne ministroak gaineratu duenez, erasorako agindua Kobanin eman zuten. Siriaren menpeko Kurdistanen dago Kobani, eta YPG milizia kurduek kontrolatzen duten eremua da. Turkiako armadak gogor bonbardatu ditu kurdistandarrak han azken urteotan, eta herrialdeko presidente Recep Tayyip Erdoganek esana du Turkiak Sirian beste «operazio militar bat» egingo duela «berehala». Iragarritako operazio militar hori egiten bada, laugarren aldia izango da Turkia bost urtean auzoko herrialdean sartzen dena.
Hain zuzen, PPK-k esan du «Turkiak Kobani helburutzat jotzeak bere planaren zati bat agerian uzten duela», eta nabarmendu «Istanbulgo atentatuen egilea kurdua edo siriarra izateak» ez dituela «ondorioak aldatzen». Bestalde, Turkiako «errealitate mingotsa» izan du hizpide Kurdistango Langileen Alderdiak kaleratutako oharrean: «Turkiako erregimenak zailtasunak ditu borroka legitimo honen aurrean», bereziki «arma kimikoen erabilera eta bere soldaduen gorpuak erre zituztela frogatzen duten irudiak». Hori dela eta, Ankarak «egoera desitxuratzeko plan ilun bat garatzeko asmoa» duela salatu du PPK-k.
«Emandako babesaren ondorio»
Turkiako presidentetzako bozeramaile Fahrettin Altunek ohartarazi duenez, jazotako azken atentatuak «herrialde batzuek talde terroristei emandako babesaren ondorio zuzena eta zeharkakoa dira»; besteak beste, SDF Siriako Indar Demokratikoei «laguntza emateagatik», eta Suediak eta Finlandiak PKK ustez babesteagatik. Horregatik, Ankarak herrialde horiei eskatu die «zuzeneko eta zeharkako babesa» emateari uzteko «Turkiarekin adiskidetasuna nahi badute».
Turkiako agintarien adierazpenak adierazpen, inork ez du oraindik bere gain hartu erasoaren erantzukizuna.
Poliziak aldi baterako itxi du Istiklal etorbideko sarrera, 15:45ak arte —Euskal Herrian 13:45 zirenean—. Ireki ondoren, Turkiako hainbat alderditako ordezkariak leherketaren lekura bertaratu dira, eta loreak jarri dituzte biktimen omenez. Istiklal etorbidean bertan, 2016an, eraso suizida bat egin zuen EI Estatu Islamikoko ustezko kide batek. Bost lagun hil zituen.
AEB Ameriketako Estatu Batuek elkartasuna adierazi zioten atzo Turkiari. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kidea da Turkia, eta AEBen aliatu nagusietako bat Ekialde Hurbilean. Etxe Zuria Ankararekin «terrorismoaren aurkako borrokan eskuz esku» dagoela esan du hango prentsa idazkari Karine Jean-Pierrek. Turkiak, ordea, ez ditu AEBren doluminak onartu, YPGri ematen dioten «babesagatik», Soyluren esanetan.
«Zuen mina sentitzen dugu; zuekin gaude terrorismoaren aurkako borrokan», idatzi du Frantziako presidente Emmanuel Macronek. Elkartasuna agertu dute Espainiako, Italiako eta Greziako agintariek ere; baita NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek ere. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.