date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220890/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekidea-jotzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekidea jotzeagatik | Udaltzainek atzo goizean atxilotu zuten 35 urteko gizonezkoa, indarkeria matxistako delitua leporatuta. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekidea jotzeagatik. Udaltzainek atzo goizean atxilotu zuten 35 urteko gizonezkoa, indarkeria matxistako delitua leporatuta. | Udaltzaingoak 35 urteko gizonezko bat atxilotu du Gasteizen, indarkeria matxista leporatuta. Emandako informazioaren arabera, erasoa atzo gertatu zen, Errementari kaleko etxebizitza batean. Bizilagun batek abisu eman zuen bikote bat eztabaidatzen ari zelako, eta, udaltzainak bertaratu zirenean, emakumeak kontatu zien senarrak eraso egin ziola. Udaltzainek etxe inguruan topatu zuten erasotzailea, eta atxilotu egin zuten. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220891/todas-mis-cicatrices-se-desvanecen-en-el-viento-filma-nagusitu-da-zinebi-jaialdian.htm | Kultura | ‘Todas mis cicatrices se desvanecen en el viento’ filma nagusitu da Zinebi jaialdian | Angelica Restrepo eta Carlos Velandia kolonbiarren animaziozko lanak irabazi du Bilboko 64. zinema jaialdiko Sari Nagusia. Fikziozko Film Labur Onenaren Mikeldia, berriz, Nikita Diakurren Backflip lanarentzat izan da. | ‘Todas mis cicatrices se desvanecen en el viento’ filma nagusitu da Zinebi jaialdian. Angelica Restrepo eta Carlos Velandia kolonbiarren animaziozko lanak irabazi du Bilboko 64. zinema jaialdiko Sari Nagusia. Fikziozko Film Labur Onenaren Mikeldia, berriz, Nikita Diakurren Backflip lanarentzat izan da. | Zinebik, Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiak, 64. aldiko saridunak jakinarazi ditu. Ekoizpen kolonbiar batek eskuratu du jaialdiko Sari Nagusia: Angelica Restrepo eta Carlos Velandiaren Todas mis cicatrices se desvanecen en el viento animaziozko lanak. Euskal Zinemaren Sari Nagusia, berriz, Karla Crncevicen Wild Flowers dokumental laburrak irabazi du. Eta Nikita Diakurren Backflip lanarentzat izan da Fikziozko Film Labur Onenaren Mikeldia.
Film laburren nazioarteko lehiak beste hainbat saridun ere utzi ditu. Esther Vital Garciak eskuratu du Animaziozko Film Labur Onenaren Mikeldia, Searching Heleny (Cadê Heleny?) lanari esker —Publikoaren EITB Saria ere eraman du filmak—; eta Film Labur Dokumental Onenaren Mikeldia, berriz, Gorana Jovanovicek, Balls (Lopte) lanagatik.
Heldu den urteko European Film Awards sariketan hautagai izateko, Jonatan Schwenken Zoon film laburra aukeratu du jaialdiak. Eta Espainiako Zinemaren Sari Nagusia Alba Esquinasen Olores filmari eman dio.
Zinemagile berriei aitortza
Film Laburren Nazioarteko Lehiaketarekin batera, ZIFF Zinebi First Film Nazioarteko Lehiaketa ere egin dute jaialdian. Bederatzi film luze izan dira lehian zinemagile berrien sailean, eta Theo Montoya zuzendari kolonbiarraren Anhell69 lanak eraman du ZIFF Sari Nagusia. ZIFF Aipamen Berezia, berriz, Diana Bustamantek eskuratu du, Nuestra película lanari esker. Eta ZIFF Gazte Epaimahaiaren Saria Marusya Syroetxkovskaia zinemagilearen How to Save a Dead Friend dokumentalak jaso du.
Hilaren 11n hasi zen jaialdia, eta gaur amaituko da —ohikoan bezala, saritutako filmen emanaldia antolatu dute biharko—. Hiru Ohorezko Mikeldi banatu ditu aurten Zinebik: Agnieszka Holland gidoilari eta zuzendari poloniarra, Albert Serra zinemagilea, eta berriki hildako Iñigo Salaberria zinemagile eta bideogilea omendu ditu. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220892/fagor-enpresaren-arloan-euskara-sendotzeko-lanean.htm | albisteak | Fagor, enpresaren arloan euskara sendotzeko lanean | Fagor Taldea aitzindaria da euskara enpresaren munduan eta industriaren sektorean lantzen. Urteak daramatza urratsak egiten euskararen normalizazioaren alde. Aurreko bi edizioetan bezala, Fagor Taldeko zortzi kooperatibek Euskaraldiarekin bat egin dute. | Fagor, enpresaren arloan euskara sendotzeko lanean. Fagor Taldea aitzindaria da euskara enpresaren munduan eta industriaren sektorean lantzen. Urteak daramatza urratsak egiten euskararen normalizazioaren alde. Aurreko bi edizioetan bezala, Fagor Taldeko zortzi kooperatibek Euskaraldiarekin bat egin dute. | Fagor Taldeko kooperatibak Euskaraldian parte hartzen ari dira. Guztira, 104 arigune sortu dira, eta kooperatibetako kideen artean 418 pertsonak eman dute izena ahobizi gisa eta beste 184k belarriprest gisa.
Euskaraldia Fagor Taldearentzat baliagarria izango dela azaldu du Leire Okarantza Ibabek, Fagor Taldeko Gestio Sozialeko arduradunak: «Euskaraldia guretzat oso lagungarria den ariketa bat da. Aurreko bi edizioetan ere horrela izan da, eta aurtengoa ere baliatu nahi dugu hainbat alorretan eragiteko, batez ere trebakuntza edo praktika falta daukagun hainbat egoeratan. Elkarrizketa elebidunetan trebatzeko, ulerrizketak praktikan jartzeko ere bai, eta, batez ere, hizkuntza ohiturak aldatzeko. Hiru helburu horiek jarriko genituzke, segur aski Euskaraldiak berak berez badituenak, eta guk, gure laneko testuingurura ekarrita, helburu horiek betetzeko ahalegina egingo dugu».
Euskalduntzearen aldeko apustua
Fagor Taldeak Euskaraldiarekin bat egiten du, eta sustatzaile ere bada, baina konpromisoa ez da berria, urteak baitaramatza euskararen normalizazioaren aldeko lanean, tresna edo ekinbide berriak sortzen, euskaraz egiteko aukerak sortzen, teknologiaren erabileraren eta hainbat metodologiaren bitartez. «Urte asko daramatzagu proiektu honetan, baina, egia esan, euskara oraindik ez dago erabat normalizatuta lan munduan. Datuak nahiko onak dira; ezagutza eta ulermen mailak oro har altu samarrak dira, baina baditugu erronkak, euskaldunon arteko elkarrizketa guztiak ez direlako euskaraz».
Kale neurketetan, Arrasateko (Gipuzkoa) datuen arabera, %26,3koa da ahozko erabileraren ehunekoa eta Debagoiena eskualdekoa, %42,4koa. Fagor Taldeko kooperatibetan aurten egindako neurketen arabera, berriz, elkarrizketen erdiak baino gehiago euskaraz izaten dira, %52. Beraz, aipagarria da Fagor Taldeko kooperatibetan euskararen erabilera Arrasaten baino bi aldiz handiagoa dela, eta Debagoienean baino handiagoa ere badela. Fagor Taldea, inguruko testuingurua kontuan izanik, arnasgune bat dela azpimarragarria da, eta aintzat hartu behar da euskararen alde egiten duen apustuaren eragina (inbertsioak, lana, baliabideak eskaintzea...).
Horrela, euskararen normalizazioaren aldeko urratsak egiten jarraitzen dute Fagor Taldean. «Ulermena ez daukaten pertsonak eta haiek zein gunetan kokatzen diren ikusita, taldekako ariketak egiten gabiltza. Hau da, talde bakoitzak, departamentu bakoitzak, negozio-sekzio bakoitzak bere azterketa egiten du kooperatiban, ikusteko zein den ulermen maila, ezagutza maila eta gaitasun maila, eta horren arabera zehazten dira helburuak». Horrela, Fagor Taldean aritu behar duen pertsona batek euskaraz ez badaki, pertsona horrek euskara erabil dezan zein prozesu egin behar duen zehazten da.
Gaur egun, euskara alor sozioekonomikoan erabiltzeko zereginean, erreferentzia garrantzitsu bat da Fagor Taldea. Izan ere, euskalduntzearen aldeko apustua egin du bere ibilbide osoan, eta enpresaren esparruan euskara lantzen aitzindaria da, euskarak tradizionalki presentzia murritza izan duen industriaren sektorean bereziki. «Urte askoan, Fagor Taldeak proiektu honetan jardun du, ulertu dugulako historikoki Fagorrek badaukala konpromiso bat gizarte erronka honetan eta lan mundura euskara txertatzea garrantzitsua eta posible ikusten delako, eta urratsak egiten ari gara norabide horretan».
Fagor Taldeko kooperatibetan dagoen euskara plan kopurua handia da, arlo sozioekonomikoko gainerako enpresekin alderatuta. «Trakzio lan hori egitea, euskara lan mundura ekartzea, bada gure kezketako bat. Horretarako parte hartzen dugu hainbat erakunderen batzorde eta foroetan, beste zenbait eragilerekin batera horretan eragiten saiatzeko».
Horren guztiaren ispilua da Gipuzkoako Foru Aldundiak Fagor Taldeari 2021ean eman zion Abbadia saria, lan munduan euskararen sustapenaren «adibide aurreratua» eta «zabaldu beharreko eredua» izanagatik. 1998an egin zuten lehen euskara plana Fagor Taldean, eta geroztik urratsez urrats aritu da lan munduan euskara bultzatzen.
Gizartearen beharrei erantzuten
Azken batean, Fagor Taldearen izaerari eta bere erantzukizun sozialari erantzuten dio euskararen normalizazioaren aldeko apustuak. «Fagor Taldeak beti eduki du errotuta dagoen lurraldearekiko konpromisoa, gizartearen beharrei erantzuteko sortu izanaren izaera hori, eta, hizkuntzari dagokionez, jarraitzen dugu izaera horri eusten. Ulertzen dugu gizartean euskara normalizatzeko urratsak egin ahal izateko esparru guztietara ekarri behar dugula asmo hori, ezin garela bakarrik hezkuntzan zentratu, edo kale erabileran, eta lan munduak badu hor egiteko garrantzitsu bat eta erantzukizun bat».
Hain zuzen, euskara eraldaketa sozialaren motorra da Fagor Taldearentzat. Kooperatibismotik, Fagor Taldea erabat murgilduta dago eraldaketa sozialean. Debagoieneko eraldaketa sozioekonomikoa euskaraz izango dela argi daukate. «Ez dugu esango euskara hutsean garatuko direnik hor garatzen diren proiektu guztiak, baina hizkuntza nagusia euskara izatearen aldeko apustua egingo du Fagorrek, parte hartzen duen esparru guztietan. Aukera dagoen neurrian eta aukera hori erreala izan dadin beharrezkoak diren baliabideak jarrita. Finean, etorkizuna hobetzeko lanean gabiltza, eta, hor, euskarak badu funtziorik».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.fagor.eus. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220893/urkullu-laquoduela-85-urteko-irudiek-berresten-digute-elkarrizketa-dela-bidearaquo.htm | Politika | Urkullu: «Duela 85 urteko irudiek berresten digute elkarrizketa dela bidea» | 1937an erbesteratutako euskal haurren ebakuazioa gogoratzeko ekitaldia egin dute gaur Santurtzin. 36ko gerran ebakuatutakoen omenezko eskultura bat jarri dute portuan. | Urkullu: «Duela 85 urteko irudiek berresten digute elkarrizketa dela bidea». 1937an erbesteratutako euskal haurren ebakuazioa gogoratzeko ekitaldia egin dute gaur Santurtzin. 36ko gerran ebakuatutakoen omenezko eskultura bat jarri dute portuan. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak 36ko gerran Euskal Herritik atzerrira ebakuatutako haurrak gogoratu ditu gaur, Santurtzin, gertaera historiko horri erreparatzen dion oroigarriaren inaugurazioan. «Duela 85 urteko irudiek, gaurko irudiek, gerrari ezetz esatera garamatzate», esan du. «Berriz ere berresten dugu indarkeriarik eza eta elkarrizketa direla gatazkak konpontzeko metodoa; berresten dugu printzipio eta balio etiko eta demokratikoekin konprometituta gaudela», erantsi du.
Euskal haurrak erbestera eraman zituzteneko 85. urteurrena oroitzeko ekitaldian, 80 pertsona ingururen aurrean hitz egin du Urkulluk; horietatik dozena bat 1937an ebakuatu zituzten, haurrak zirenean, Eusko Jaurlaritzak gerratik urruntzeko egindako ahaleginean. Haiekin batera, ebakuatuen ondorengoan ere izan dira, eta Santurtziko arrantzaleen kofradia bete dute.
Urkulluk eskerrak eman dizkie haur horien harrera erraztu eta hartan parte hartu zuten pertsona, erakunde, erkidego eta herrialdeei. «Euskadik ez du ahaztu eta ez du inoiz ahaztuko zuen gizatasun keinua eta gure umeekin izandako elkartasuna: gure memoria kolektiboaren parte da».
Gainera, Euskal Herriaren «espiritu abegitsua» nabarmendu du, herri emigrantea izateaz gain, «harrera lurraldea ere» izan delako. Gaur egun Saharako haurrak eta Txernobyl ingurukoak hartzen dituzten familiei erreparatu die, eta, bereziki, Errusiaren inbasioaren biktima diren haurrei: «85 urte geroago, inbasioaren historia errepikatu egin da, baina alderantziz».
36ko gerraren zartadatik bizirik atera zirenei hitz egin die, eta familiatik banandu behar izan zutenean jasan behar izan zuten sufrikarioa azpimarratu; era berean, gurasoentzat haiengandik banantzea zein gogorra izan zen aipatu du. «Sendotasun adibide bat da». Halaber, Urkulluk gogoan izan ditu ebakuazio espedizioetan lagundu zuten guztiak: irakasleak, apaizak eta osasun langileak.
Santurtziko Udalak eta Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak antolatu dute gaurko ekitaldia. Santurtziko Udalaren izenean, Aintzane Urkijo alkateak hitz egin du ekitaldian. «Duela 85 urte, familiak banatu ziren gure portuan, seme-alabak Frantziara, Erresuma Batura, Errusiara edo Belgikara bidaltzeko», esan die gonbidatuei. «Horietako batzuk hemen zaudete gaur, eta hori zer izan zen gogorarazten diguzue, gure historiak egiten gaituelako garen bezalakoak. Izan ere, kontatzen ez dena ez da existitzen, eta zuen historia existitzen da». |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220894/igandeko-egunkariarekin-batera-irulegiko-eskuaren-lamina-doan-banatuko-du-berriak.htm | Kultura | Igandeko egunkariarekin batera, Irulegiko Eskuaren lamina doan banatuko du BERRIAk | Aranzadi zientzia elkartearekin eta Arangureneko Udalarekin elkarlanean, lamina bat diseinatu du BERRIAk. | Igandeko egunkariarekin batera, Irulegiko Eskuaren lamina doan banatuko du BERRIAk. Aranzadi zientzia elkartearekin eta Arangureneko Udalarekin elkarlanean, lamina bat diseinatu du BERRIAk. | Irulegiko antzinako etxe bateko sarreran bezala, aurki esku bat zintzilikatu ahal izango duzu zure etxean ere. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena lamina batera eraman du BERRIAk, Aranzadi zientzia elkartearekin eta Arangureneko Udalarekin elkarlanean. Doan eskuratu ahal izango da, igandeko egunkariarekin batera.
Gehiago ere bada: BERRIAk eta Aranzadik elastikoetara eta poltsa batera ere eraman dute Irulegiko Eskua. BERRIA dendan eskuratu daitezke bai trixertak –bi koloretan– eta bai poltsa. Irabazien erdiak Irulegiko indusketetarako izango dira.
Irulegiko indusketa babestu nahi izanez gero, aukera bat da trixerta edo poltsa erostea, baina Aranzadiren webgunean ekarpen ekonomikoak egiteko aukera ere badago. |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220895/euskaraldi-iraunkorra.htm | albisteak | Euskaraldi iraunkorra | ELA sindikatuak Euskaraldi iraunkorra egingo du urriaren 7tik abenduaren 2ra arte, ELAldaketa dinamikaren bidez. ‘Nik euskaraz’ txapa soinean eramango dute sindikatuko kideek. | Euskaraldi iraunkorra. ELA sindikatuak Euskaraldi iraunkorra egingo du urriaren 7tik abenduaren 2ra arte, ELAldaketa dinamikaren bidez. ‘Nik euskaraz’ txapa soinean eramango dute sindikatuko kideek. | ELA sindikatuak, bestelako desberdintasun sozialak bezala, euskaldunen hizkuntza eskubideak ahalegin kolektiboen baitan eta eskubide guztiak errespetatuko dituen gizarte baten testuinguruan kokatu nahi ditu, «hizkuntza eskubideen aldeko borroka berdintasunaren eta demokraziaren aldeko borroka delako, gure ustez», ELA sindikatuko kideek azpimarratu dutenez.
Horrela, Euskaraldiaren testuingurua baliatuta, euskararen erabilera benetan sustatzea dute xede nagusi eta, horren bitartez, hizkuntza ohiturak, ahal den neurrian, errotik aldatzea espero dute. «Tarte horretan, hizkuntza ohituretan, euskararen erabilerak parte hartzaileen hasierako egoeratik proiektua amaitzen denerako %20 gora egitea nahi dugu». Gainera, sindikatuaren barruan euskararen gaia ideologikoki landuko da, eta, bide batez, sindikatuko egunerokotasunean zehaztutako euskararen erabilera irizpideak gogora ekarriko dituzte.
Kanpora begira, sindikatuak ordezkaritza duen esparruetan euskara planen kopurua nabarmen haztea espero dute, ehun bat plan berri martxan jarrita lau urteko epean. ELAk ordezkatzen dituen enpresei arigune bezala izena emateko eskatu zaie, eta ondoren euskararen normalizazioarako planak martxan jar ditzaten.
Euskaraldia azaroaren 18an hasi bada ere, ELAk lehenago ekin dio euskararen erabilera bultzatzeko ekimenari, ELAldaketa dinamika martxan jarrita. ELAldaketa Euskaraldi iraunkorra da. Urriaren 7tik abenduaren 2ra arte izango da. Dinamika horren adierazgarria da ELA sindikatuko kideek soinean eramango duten Nik euskaraz txapa. Horrela, txapa daramanak euskaraz hitz egin beharko du ulertzen duen ororekin, nahiz eta besteak euskaraz ez hitz egin. «Epe luzean, gure lan esparruko hizkuntza ohiturak aldatzeko. Nik euskaraz mezua apropos aukeratutakoa da; izan ere, euskaraz hitz egin ez baina ulertzen duten pertsonekin gaztelaniara jotzeko ohitura dugu; zergatik ez batek euskaraz eta besteak gaztelaniaz, elkar ulertzen baldin badute?».
Lehenengo fasean, ibilbidea egin duten lehenengo hogei kideak hautatu dira —boluntarioak dira—, eta urriaren 7an hasita euskara hutsean hitz egin dute, Nik euskaraz txapa soinean. Hamabost egun pasatuta, boluntario bakoitzak beste pertsona bat hautatu du, guztira berrogei lagun aritzeko zeregin horretan, eta beste hamabost egunen ondoren berrogei lagun horiek beste berrogei hautatu dituzte. Beraz, guztira laurogei lagun aritu dira ELAldaketa egitasmoan. Azaroaren 18rako, Euskaraldia hasi den egunerako, ELAko laurogei lagun horiek euskaraz hitz egiteko konpromisoa betea dute, eta abenduaren 2ra arte ELAko guztiek Euskaraldian ohiko parte hartzea izango dute.
Euskaraz lan egiteko eskubidea
ELA eta LAB sindikatuek eta Euskalgintzaren Kontseiluak eremu sozioekonomikoaren euskalduntzean eragiteko elkarlanean jarduteko apustua egin dute. Lankidetza horren bidez, eremu sozioekonomikoaren euskalduntzean jauzia egiteko ekintza sindikala eta euskalgintzaren ekarpena bateratu nahi dituzte, langileen euskaraz lan egiteko eskubidea erdigunean jarri eta hori bermatzeko bidean urratsak egin daitezen. Horretarako, sindikatuek batera dihardute enpresaz enpresa Euskaraldiarekin bat egin eta arigune gisa parte har dezaten bultzatzeko, eta lantokiak euskalduntzeko konpromiso zehatzak har ditzaten.
Enpresek hartu beharreko konpromisoei begira, sindikatuen aldetik, «egiturazko neurriak» landu behar direla argi dute. «Alegia, ez zaigu iruditzen neurri xeheetan edo konkretuetan jarri behar denik arreta, baizik eta, orain arte esandakoak aintzat hartuta, normalizazio prozesu planifikatu, arautu, progresibo eta adostua garatzea edota horretako baldintza egokiak sustatzea da bilatu beharko litzatekeena».
Horri begira, egitasmo hori bultzatzen duten hiru eragileen artean konpromiso hauek aurreikusi dira: euskara batzordeak eratzeko baliabideak eskaintzea (langileen liberazio orduak), diagnostikoa egin eta langileekin partekatzea, langileek euskaraz ikasteko liberazio partzialak eskaintzea, Bai Euskarari Ziurtagiria hartzea, eta, bereziki, euskara planak abiatzea.
Nik euskaraz txapa. ELA
Administrazio publikoaren euskalduntzea
Hamabost urtean Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoak euskalduna izan behar duela uste dute ELAk, LABek eta Kontseiluak. Horregatik, sektore publikoaren euskalduntzeari epemuga ezarri diote eta helburu hori lortzeko proposamenak aurkeztu zituzten irailaren 26an. Horiek horrela, hiru eragileek aurkeztutako dokumentuak neurri zehatzak jasotzen ditu: lanpostu guztietan euskarazko gutxieneko ezagutzak bermatzea, helburu eta epe zehatzak ezartzea. euskarazko zirkuituak eta unitateak sortzea, langileak euskalduntzeko prestakuntza programa sendoak garatzea, edota zehaztea zein ondorio izango lituzkeen helburuak ez betetzeak.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ela.eus. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220896/gasteizko-udaleko-osoko-bilkurak-ez-du-babestu-tranbia-zabalganara-iristeko-jaurlaritzak-egindako-proiektua.htm | Gizartea | Gasteizko Udaleko osoko bilkurak ez du babestu tranbia Zabalganara iristeko Jaurlaritzak egindako proiektua | Udal gobernuaren barruko desadostasunak agerian geratu dira beste behin, PSE-EEk ez duelako ekinbidea babestu | Gasteizko Udaleko osoko bilkurak ez du babestu tranbia Zabalganara iristeko Jaurlaritzak egindako proiektua. Udal gobernuaren barruko desadostasunak agerian geratu dira beste behin, PSE-EEk ez duelako ekinbidea babestu | Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko Eusko Jaurlaritzak ondu duen proiektuak arrakala sortu du Gasteizko udal gobernuan. Jaurlaritzak landutako egitasmoaren aurkako ekinbidea onartu du gaur Gasteizko Udaleko osoko bilkurak EAJ, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Gasteiz taldeen babesarekin; PSE-EEk, baina, ez du proposamena babestu. Jeltzaleek eta sozialistek elkarrekin gobernatzen dute Gasteizko Udalean. Joan den ostiralean eman zuten Eusko Jaurlaritzak Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko ondutako azterlanaren berri. Gasteizko Udalak hasieratik baztertu zuen hiriaren erdigunea Zabalgana auzoarekin lotzeko Jaurlaritzak proposatu duen ibilbidea, hiria zatitzen zuelako eta herritarrengan eragin handia izango zuelako. Eusko Jaurlaritzak, ordea, ez du Gasteizko Udalaren iritzia aintzat hartu proposamena egitean, eta Gorka Urtaran alkatea kexu agertu da. Gaurko osoko bilkuran, PSE-EEk ez gainerako taldeek tranbiaren ibilbidea berriro aztertzeko eskatu diote Jaurlaritzari. EAJk, EH Bilduk, PPk eta Elkarrekin Gasteizek adostu dute Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailari premiazko bilera bat eskatzea, desadostasunak konpontzeko eta San Martin auzoan «eragin txikiena» izango duen ibilbidea aukeratzeko. Horretaz gain, talde guztiek baztertu egin dute tranbia gordeko duen biltegi berria Aretxabaleta auzoan egitea –PSE-EEk puntu horren alde egin du–. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220897/ekologistak-martxan-ek-jaurlaritzari-eskatu-dio-hondakinak-publikoki-kudeatzeko.htm | Gizartea | Ekologistak Martxan-ek Jaurlaritzari eskatu dio hondakinak publikoki kudeatzeko | Artxandako zabortegia berriro irekitzearen aurka agertu da Artxanda Parke Bai plataforma, Bilboko alkateak irekiera babestu duen arren | Ekologistak Martxan-ek Jaurlaritzari eskatu dio hondakinak publikoki kudeatzeko. Artxandako zabortegia berriro irekitzearen aurka agertu da Artxanda Parke Bai plataforma, Bilboko alkateak irekiera babestu duen arren | «Gardentasuna» eta hondakinen kudeaketa «publikoa» izatea eskatu dio Ekologistak Martxan elkarteak Eusko Jaurlaritzari, eta ez «gutxi batzuen onurarako negozio bat». Horrela adierazi du ohar baten bidez, Arantxa Tapiak Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen sailburuak hondakinen kudeaketarako bide orri berria aurkeztu ondoren.
Izan ere, aste honetan iragarri du Tapiaren sailak hondakinak kudeatzeko hurrengo urteetako proposamena, eta, esan duenez, industria hondakinetarako hiru zabortegi handituko ditu —Igorrekoa, Bistibietakoa eta Beteartekoa—, eta beste bi berriro ireki— Epelekoa eta Artxandakoa—.
«Zero isurketa»
Tapiaren planak trantsizio modura handitu nahi ditu zabortegi horiek. Izan ere, 2030. urterako isuritako hondakin kopurua gaur egungoaren %15 izatea aurreikusten du Jaurlaritzak, eta epe hori bete artean sortzen diren hondakinak kudeatzeko handitu nahi du hondakindegietako edukiera. Ekologistak Martxan-ek, ordea, uste du helburu hori «baikorregia» dela, eta ez dela «errealista», «egungo joera kontuan hartuta». Ondorio horri jarraituta, elkarteak uste du 2030. urtetik aurrera ere martxan jarraitu beharko dutela zabortegi horiek.
Kontrara, elkarteak uste du zabortegiak «desagertzea» eta «zero isurketa» lortzea izan beharko lukeela helburu nagusia. Horretarako, «erabateko bermeak» eskatu dizkio Jaurlaritzari, besteak beste zabortegien itxiera modu egokian egiten dela ziurtatuta: «Iraganeko herentzia kudeatzea, zabortegi itxiak eta erabileraz kanpokoak modu egokian eta beharrezko neurri zuzentzaileekin itxiz, kutsadurarekiko esposizioa saihesteko eta osasun publikoa eta ingurunearen babesa bermatzeko».
Amiantoa eta bestelako substantzia arriskutsuak zabortegi jakin batzuetara eramatea ere aurreikusten du Jaurlaritzak, besteak beste Gardelegira. Horri buruzko informazioa falta dela ere salatu du elkarteak.
Artxanda, berriro irekita
Artxandako (Bilbo) zabortegia ere berriz irekitzea aurreikusten du planak. 1986. urtetik itxita dago hondakindegi hori, eta Tapiak adierazi zuen lindanoz kutsatuta dagoela. Artxanda Parke Bai Plataformak ere salatu du itxi zutenetik Asua eta Nerbioi ibaiak kutsatzen dituela isurtzen dituen lixibatuekin, eta adierazi du Jaurlaritzaren planarekin kutsadura horrek 2030. urtera arte jarraituko duela.
Plataforma horrek ere informazio «argia eta gardena» eskatu dio Jaurlaritzari, eta Bilboko Udalari ere egotzi dio «Jaurlaritzaren erabakietara» makurtu izana. Izan ere, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak Jaurlaritzaren plana babestu du gaur goizean emandako elkarrizketa batean, eta adierazi du zabortegia berriro irekitzeak «hobetu» egingo duela Artxandako egoera: «Zabortegia berreskuratu, dituen hondakinak sailkatu eta beste zabortegi batzuetan sartuko dira. Ondoren, eraikuntzatik datozen hondakinak bertan sartuko dira, gero berreskuratu, ondo itxi eta naturalizatzeko». |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220898/argindarrak-urteko-tarifa-txikiena-izango-du-bihar-hego-euskal-herrian-56-euro-megawatt-orduko.htm | Ekonomia | Argindarrak urteko tarifa txikiena izango du bihar Hego Euskal Herrian, 56 euro megawatt-orduko | %51,1 jaitsiko da gaurko prezioarekin alderatuta. 2021eko ekainaren 20tik izan duen preziorik merkeena du argindarrak, 52,63 euro megawatt-orduko izan baitzen egun hartan. | Argindarrak urteko tarifa txikiena izango du bihar Hego Euskal Herrian, 56 euro megawatt-orduko. %51,1 jaitsiko da gaurko prezioarekin alderatuta. 2021eko ekainaren 20tik izan duen preziorik merkeena du argindarrak, 52,63 euro megawatt-orduko izan baitzen egun hartan. | Urteko preziorik merkeena izango du bihar argindarrak Hego Euskal Herrian: 55,98 euro megawatt-orduko batez beste. Gaurko prezioarekin konparatuz, %51,1 jaitsiko da prezioa. Duela urtebete baino gehiago izan zuen argindarrak prezio merkeagoa, 2021eko ekainaren 20an; megawatt-orduak 52,63 euroko prezioa izan zuen egun hartan.
Biharko prezio garestiena 21:00 eta 22:00 artean ordainduko da, 123 euro megawatt-orduko, eta merkeena, berriz, 13:00 eta 14:00 artean (22 euro).
Bi faktorek eragin dute batez ere prezioaren beherakada: lehenik eta behin, eguraldia dela eta, parke eolikoetan energia gehiago sortu da; bigarrenik, asteburua izanda, eskaria urriagoa da, eta, beraz, erregai fosil gutxiago erre behar da energia elektrikoa sortzeko. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220899/eusko-legebiltzarrak-bat-egin-du-euskaraldiarekin-eta-hainbat-egitasmo-antolatu-ditu.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak bat egin du Euskaraldiarekin, eta hainbat egitasmo antolatu ditu | Legebiltzarrak Euskaraldia babestea erabaki zuen maiatzaren 24ko bileran, baita ariguneak sortzeko egitasmoa ere | Eusko Legebiltzarrak bat egin du Euskaraldiarekin, eta hainbat egitasmo antolatu ditu. Legebiltzarrak Euskaraldia babestea erabaki zuen maiatzaren 24ko bileran, baita ariguneak sortzeko egitasmoa ere | Ostiraletik abenduaren 2ra arte, Eusko Legebiltzarrean ahobizi eta belarriprest ugari izango dira, euskaraz hitz egitea «are ohikoagoa izan dadin eta hizkuntza hori erabiltzeko aukera gehiago sor daitezen», ohar batean azaldu dutenez. Horretarako, Euskaraldiak irauten duen bi asteetan jarduerak antolatu dituzte, Legebiltzarrekoen eta Arartekoaren parte hartzearekin.
Aurtengo Euskaraldiaren leloa, Hitzez ekiteko garaia, oinarritzat hartuz, txio lehiaketa bat jarriko dute abian. Gainera, bi zuhaitz jarriko dituzte Legebiltzarreko sarrera nagusian, nahi dutenek bertan zintzilika ditzaten Euskaraldiarekin lotutako hitzak, gogoetak edo sentsazioak.
Azaroaren 29an kafedromo bat egingo da ganberako kafetegian, egitasmoaren inguruko esperientziak eta balorazioak trukatzeko. Gainera, txio lehiaketako sariak banatuko dira. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220900/talde-ekologista-batek-hainbat-kilo-irin-jaurti-ditu-warholen-erakusketa-batean-italian.htm | Kultura | Talde ekologista batek hainbat kilo irin jaurti ditu Warholen erakusketa batean, Italian | Azkenaldian, klima larrialdiaren aurka protesta egiteko halako hainbat ekintza egin dituzte ekologistek. Milanen izan da azkena, gaur: Andy Warholek apaindutako auto bat irinez estali dute. | Talde ekologista batek hainbat kilo irin jaurti ditu Warholen erakusketa batean, Italian. Azkenaldian, klima larrialdiaren aurka protesta egiteko halako hainbat ekintza egin dituzte ekologistek. Milanen izan da azkena, gaur: Andy Warholek apaindutako auto bat irinez estali dute. | Eskuak obretara itsastea, artelanetara tomate zukua jaurtitzea... eta, oraingoan, irina. Milanen (Italia) gertatu da talde aktibisten protesta egiteko azken saiakera. Zenbait pertsonak zortzi kilo irin bota dituzte Andy Warhol artistak diseinatutako auto batera.
Andy Warhol: La Pubblicita Della Forma erakusketan izan da, hain zuzen, Milaneko Fabbrica del Vaporen. Warholek apaindutako BMW markako autoa erakusketako pieza nagusietako bat da. Autoa irinez estali ostean, alboan eseri dira aktibistak; gero, arrastaka atera dituzte batzuk, bideoan ikusten den bezala.
Milanekoa ez da lehen aldia aktibistek Warholen obra baliatu dutena. Joan den astean, Canberran, bi emakumek Campbell zopa lata famatuen erreprodukzioak margotu eta obrara itsatsi zituzten eskuak.
Maiatzaren 30ean hasi ziren halako ekintzak, eta munduko hainbat museotan aktibista andanak protesta egin dute klima larrialdiaren aurka. Italian, kasurako: Ultima Generazione taldeko bi kidek euren eskuak itsatsi zituzten Botticelliren Udaberria lanera. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220901/mikel-laboa-katedrako-ikerketa-sariak-banatu-dituzte.htm | Kultura | Mikel Laboa Katedrako ikerketa sariak banatu dituzte | Maddi Soroaren gradu amaierako lanak eta Iñaki Viñasprek, Izar Mendigurenek, Oihane Pereak eta Ruben Sanchezek taldean aurkeztutako ikerketa proiektuak lortu dituzte sariak. | Mikel Laboa Katedrako ikerketa sariak banatu dituzte. Maddi Soroaren gradu amaierako lanak eta Iñaki Viñasprek, Izar Mendigurenek, Oihane Pereak eta Ruben Sanchezek taldean aurkeztutako ikerketa proiektuak lortu dituzte sariak. | EHUko Mikel Laboa Katedrak eta Bertsozale Elkarteak uztailean ireki zuten elkarlanean sustatzen dituzten ikerketa sarietarako deialdia, eta, epaimahaiak aurkeztutako lan guztiak aztertu ondoren, lan sarituen berri eman dute orain. Unibertsitateko gradu amaierako lan batentzat izan ohi da sarietako bat, eta Maddi Soroak eskuratu du hori, Bertsolariaren formazioan bertsoa sortzeko eta interpretatzeko konpetentzia arloak izeneko ikerlanarekin. Bai Soroarena eta bai aurkeztu diren besteak Xenpelar Dokumentazio Zentroan kontsultatu daitezke.
Beste ikerketa proiektu saritua taldean aurkeztutakoa izan da: Bertso-eskola Zaballako espetxean: presoen, espetxearen eta bertso mugimenduaren arteko elkarreragina. Iñaki Viñasprek, Izar Mendigurenek, Oihane Pereak eta Ruben Sanchezek sinatu dute, eta urtebete izango dute orain azterketa burutzeko. |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220902/hogei-bakegile-epaituko-dituzte-uztaileko-blokeoaren-harira.htm | Politika | Hogei ‘bakegile’ epaituko dituzte uztaileko blokeoaren harira | Trenbidea oztopatzeagatik bederatzi lagun epaituko dituzte abenduaren 15ean. Autobidea blokeatzeagatik, berriz, 11 lagun epaituko dituzte. | Hogei ‘bakegile’ epaituko dituzte uztaileko blokeoaren harira. Trenbidea oztopatzeagatik bederatzi lagun epaituko dituzte abenduaren 15ean. Autobidea blokeatzeagatik, berriz, 11 lagun epaituko dituzte. | Iragan uztailaren 23an Ipar Euskal Herria blokeatu zuten ehunka bakegilek. Prefetak ezarritako debekuen gainetik, zirkulazioa oztopatzea lortu zuten ekintzaileek. Horietako hogei epaituko dituzte datozen hilabeteetan: autobidean eta trenbidean Frantziako Poliziak atxilotutakoak. Auzien nondik norakoak emateko agerraldia egin dute egun Baionako geltokian.
Abenduaren 15ean, bederatzi kide pasatuko dira epailearen aitzinetik, Akizeko Auzitegian (Okzitania). Trenbidea oztopatu izana leporatzen diete. Auziaren egunean ekintzaileak sostengatzera deitu dituzte herritarrak; autobusak antolatuko dituzte Akizeko Auzitegira joateko. Gainerako 11 ekintzaileak Baionan epaituko dituzte ondoko urteko otsailaren 2an: autobidea blokeatzea eta debekatutako manifestazio batean parte hartu izana egozten diete.
Bestalde, Bake Bideko Anaiz Funosasek jakinarazi duenez, Miarritzeko (Lapurdi) aireportuko pistara sartu ziren sei ekintzaileek 350 euroko herritar ekarpen bat pagatu behar izan dute. Azkaineko (Lapurdi) eta Miarritzeko blokeatze puntuetan ziren herritar batzuei, berriz, 135 euroko isuna jarri diete debekatutako manifestazio batean parte hartzeagatik.
Dena dela, desobedientzia ekintza baikorki baloratu du Funosasek. «Ion [Parot] eta Jakes [Esnal] Euskal Herrian dira, eta hori zen lehen erronka. Bestalde, lortu dugu Parisko Dei Auzitegiak onartzea Euskal Herriko egoera politikoa aldatu dela». Hortaz, egindako ekintza «bururaino asumitzen» dutela erran du. Gogorarazi du desobedientzia ekintza «muturreko egoera» bati erantzuteko egin zutela, bake prozesua «oztopatua» ikusten baitzuten, eta Esnalen eta Paroten auziak ez baitziren aitzinatzen. Orotara, 1.700 herritarrek parte hartu zuten blokeatze egunean.
Harekin bat egin du Alice Leizeagezahar ekintzaileak. Trenbidean atzeman zuten hura uztailaren 23an, eta auzipetua da orain. «Auzipetze horrek politikoa izan behar du. Guk ez dugu gure plazerarendako egin blokeatze hori, baina gauzak ez baitziren gehiago aitzinatzen». |
2022-11-18 | https://www.berria.eus/albisteak/220903/gure-esku-k-itsasargia-prozesua-abiatu-du-tesia-eta-ildoak-gaurkotzeko.htm | Politika | Gure Esku-k Itsasargia prozesua abiatu du, tesia eta ildoak gaurkotzeko | Erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak «datozen urteetarako norabidea adostu» nahi du. Apirilaren 22an azalduko dituzte ondorioak, eta Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatuko dela baliatu nahi dute aldarriak zabaltzeko. | Gure Esku-k Itsasargia prozesua abiatu du, tesia eta ildoak gaurkotzeko. Erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak «datozen urteetarako norabidea adostu» nahi du. Apirilaren 22an azalduko dituzte ondorioak, eta Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatuko dela baliatu nahi dute aldarriak zabaltzeko. | Gure Esku-k 2013ko ekainaren 8an aurkeztu zuen bere burua publikoki, handik urtebetera giza kate batera deituta, eta, beraz, datorren urtean hamarkada bat beteko du dinamikak. Orain, «burujabetzaren bidean jauzi bat egiteko asmoz», eztabaida prozesu bat martxan jarri du, Itsasargia izenekoa, erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak datozen urteetan hartu beharreko norabidea adostu, eta «tesi eta lan ildo nagusiak zein antolaketa eredua birpentsatzeko». Dinamikak 11 puntu proposatuko ditu eztabaidarako; horien artean, nabarmenduko du Gure Esku «eragile subiranista» eta nazionala dela, «herri akordio zabalen alde» egingo duela, eta «ildo mobilizatzaile eta ahalduntzaile anbiziotsu bati» eutsiko diola.
Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileak atzo eman zuen eztabaida prozesuaren berri, Bilbon eginiko agerraldi batean. Zehazki, Itsasargia proposamen politikoa joan den larunbateko Bazkideen Batzar Nagusian aurkeztu zuten, eta ordutik martxoaren 5era bitartean, bazkide bakoitzak aukera edukiko du proposamenean eztabaidagai izango den puntu bakoitzaren inguruan adostasuna edo desadostasuna agertzeko eta ekarpenak egiteko, Gure Esku-ren webguneko Plaza plataformaren bidez. Era berean, eztabaida saioak antolatuko dituzte, Hego Euskal Herriko hiriburuetan gutxienez, eta, herrietako kideen ekimenez, nahi adina herri eta eskualdetan.
Martxoaren 25ean bazkideen ezohiko batzar bat egingo dute, eta orduan aurkeztuko dute proposamen politiko eguneratua. Batzar horretan zein Plaza online plataformaren bidez bozkatu ahalko dute kideek. Prozesuan, lau mahai inguru ere egingo dituzte, eta, azkenik, apirilaren 22an, nazioarteko konferentzia bat egingo dute. Konferentzia horretan gizarteratuko dituzte Itsasargia prozesuaren ondorioak.
Eztabaida abiatzeko agirian jaso dutenez, Gure Esku-ko kideak izango dira abiapuntua, baina «herri dinamikatik harago iristeko bokazioarekin» jarri dute martxan gogoeta: «Bidelagun izan nahi duen edonori zabalduko diogu atea, eta interesgarri iruditzen zaigun jendea berariaz gonbidatuko dugu». Erabakietan parte hartzeko orduan, baina, ezinbestekoa izango da Gure Esku-ko bazkide izatea: «Gogora dezagun bazkideen ekarpen ekonomikoak direla Gure Esku autofinantzatzeko oinarria, baina ez dugula nahi inolaz ere kuota inor bazkidetzeko oztopo izaterik».
Horrela, «Gure Esku-ren komunitate zabalari» proposatu diote bazkidetu dadin eta prozesuan parte har dezan, «eta aukera duenari norberak hauta dezakeen diru ekarpena egin dezan».
«Eragile subiranista»
Proposamen politikoari dagokionez, abiapuntuko testuan adierazi dute Gure Esku «eragile subiranista» dela eta erabakitzeko eskubidea dela haren «balio oinarrizkoena», eta «aurrerantzean ere» hala izaten jarraituko duela: «Burujabetza osoa nahi dugu gure bizitzen jabe izateko, gure komunitatean eragiten duten auziei buruz erabakitzeko, eta mundu garaikide honetan herri gisa aurrera egiteko. Honenbestez, Gure Esku eragile subiranista da, eta Euskal Herriaren subiranotasuna erdigunean kokatuko du».
Burujabetzari lotuta, «burujabetzaren aldeko eragileen arteko elkarlana» sustatuko du, eta «burujabetzen aldeko borrokekin bat» egingo du. «Edonola ere, eragile bakoitzak bere tokia eta ahotsa behar du izan, eta guk ere badugu geurea: Gure Esku-k subiranotasun politikotik egingo dio ekarpena gizarteari». Gaineratu du eragile «nazionala» dela eta Euskal Herria duela ardatz: «Euskal lurralde guztietan baliagarria izango den proposamen politiko bat garatzeko ahalegina egingo du, eta, era berean, lurralde bakoitzeko berezitasunak aintzat hartuz, proposamen berezituak eskainiko ditu. Alegia, erritmo ezberdinetako estrategiei dimentsio orokor bat emango die».
Aliantzak ere hizpide dituzte txostenean; «herri akordio zabalak» lehenetsiko dituzte: «Uste dugu gizarte eragileen eta herritarren hitza aintzat hartu gabe ez dagoela herri akordioez hitz egiterik». Horregatik, «gobernantza demokratikoa» aldarrikatuko dute, eta herritar, eragile, alderdi eta erakundeak aintzat hartuko dituzten «herri akordio zabalak josteko» lan egingo dute. Haatik, «herri dinamika bezala, jarrera aktibo eta proaktiboa» izango du, eta «gainerako aktoreen jarrera bat ala beste izan», ez du utziko «inork Gure Esku-ren jarduera baldintzatzerik». Bestalde, nazioartearen ildoan ere sakondu nahi du mugimenduak.
Ildo mobilizatzaileari dagokionez, Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatuko da datorren urteko uztailean, eta hori baliatuko dute, «ekintza deigarriak» eginda, dinamikaren aldarriak zabaltzeko.
GAKOAK Itsasargia agirian, Gure Esku-k ez- tabaidarako 11 puntu proposatu ditu, ildo politikoari eta antolaketari buruzkoak.
Subiranotasuna erdigunean. «Gure Esku eragile subiranista da. Eztabaida publikoan ahots propioa izango du, eta nortasun eta diskurtso subiranista berri bat eraikiko du».
Subiranotasuna eta burujabe-tzak. «Burujabetzen aldeko borrokekin bat eginda, Gure Esku-k subiranotasun politikotik egingo dio ekarpena gizarteari».
Euskal Herria ardatz. «Gure Esku eragile nazionala da, eta Euskal Herria du ardatz. Erritmo ezberdinetako estrategiei dimentsio orokor bat emango die».
Herri akordio zabalen alde. «Gure Esku-k herritar, eragile, alderdi eta erakundeak aintzat hartuko dituzten herri akordio zabalak josteko lan egingo du».
Munduko subiranistekin elkarlanean. «Gure Esku-k burujabetzarako bidean dauden herriekin elkartasunetik elkarlanera jauzi egiteko apustua indartu egingo du».
Nazioarteko aitortza baterantz. «Nazioartean erreferendumak egiteko joko zelaia arautzeko bidean egin litezkeen ahaleginak babestu eta sustatuko ditugu».
Gizarte aktibo eta ahaldundua. «Herritarron aktibazioa da garapen kolektiborako bermea».
Tokian tokiko antolaketa. «Orain arte ezagutu izan dugun egituraketatik sare izaera handiagoa izango duen antolaketa eredu baterantz joko dugu».
Zuzendaritza Kontseilua eta Idazkaritza. «Salbuespenik ezean, hauteskundeak bi urtean behin egitea eta Zuzendaritza Kontseiluko kideen erdia berritzea hobetsiko da».
Egitura juridikoa. «Bazkideon Batzar Nagusia izango da elkartearen organo gorena, eta bazkideok soilik izango dugu botoa emateko eskubidea».
Finantzaketa. «Gure Esku herri dinamika libre bat da, bere burua autofinantzatuz, burujabetza ekonomikoari eusteko gai delako». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220935/bi-gidari-hil-dira-bastidan-euren-ibilgailuen-arteko-talkan.htm | Gizartea | Bi gidari hil dira Bastidan, euren ibilgailuen arteko talkan | N-124 errepidean gertatu da istripua | Bi gidari hil dira Bastidan, euren ibilgailuen arteko talkan. N-124 errepidean gertatu da istripua | Turismo batek eta furgoneta batek talka egin dute goizean Bastidan (Araba). Istripuaren eraginez, bi pertsona hil dira. Zabaldu dutenez, hildakoak bi ibilgailuetako gidariak dira.
N-124 errepidean gertatu da ezbeharra. |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220936/xuti-gazte-dinamikak-baratzea-jarri-du-arrangoitzeko-golf-zelaian.htm | Gizartea | Xuti Gazte dinamikak «baratzea» jarri du Arrangoitzeko golf zelaian | Planeta berotzen parte hartzen duten aktoreen salatzeko egin dute ekintza | Xuti Gazte dinamikak «baratzea» jarri du Arrangoitzeko golf zelaian. Planeta berotzen parte hartzen duten aktoreen salatzeko egin dute ekintza | Xuti Gazte ekintza ikusgarria egin du gaur Arrangoitzen (Lapurdi). Golf zelaian sartu dira ekintzaileak, lasto fardelez horniturik, eta «baratzea landatu» dute han. Horren bidez salatu nahi izan dute «beroketa klimatikoan parte hartzen duten aktoreak». Mezu bat zabaldu dute: «Lurra lantzen duenarentzat da».
Egipton COP27 klima larrialdiari buruzko NBE Nazio Batuen Erakundearen goi bileraren amaierarekin batera egin dute ekintza.
Martxoan aurkeztu zuten gazteen mugimendu abertzale eta ezkertiarra, Uztaritzen (Lapurdi), eta «gero hobe baten alde» borrokatzera deitu zituzten gazteak.
Uztailean, berriz, Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu zuten, Irun eta Hendaia arteko mugan. Eta jende andana batu zuten Donibane Lohizunen (Lapurdi), Frantziaren besta egun nazionalaren harira eginiko protestan. |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220937/baratze-bat-golfaren-erdian-lurra-eta-ura-denendako-direla-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Baratze bat golfaren erdian, lurra eta ura denendako direla aldarrikatzeko | Arrangoitzeko golfean lasto fardo batzuk eta ongarria barreiatu ditu Xuti Gazte! dinamikak goiz honetan, «baratze bat eginez», eta gisa horretan, lurra eta ura denenak direla aldarrikatuz, ez ordea aberats «gutxi batzuenak». | Baratze bat golfaren erdian, lurra eta ura denendako direla aldarrikatzeko. Arrangoitzeko golfean lasto fardo batzuk eta ongarria barreiatu ditu Xuti Gazte! dinamikak goiz honetan, «baratze bat eginez», eta gisa horretan, lurra eta ura denenak direla aldarrikatuz, ez ordea aberats «gutxi batzuenak». | Arrangoitzeko (Lapurdi) golfa berde dirdiratsuz beztitu da egun ere. Uda osoan egin duen bezala. Udako idorteak ez dio higatu soinekoaren kolorea, inguruko paisaia guziari egin dion gisan. Begietara jauzi egiten du beraz kontrasteak: larre erreak, belar pikatu freskoaren parean. Isla bat balitz bezala. Lehorteari aitzi egiteko ur murrizketek, nonbait, ez dute zeharkatu golfa inguratzen duen hesia. Horrek gaitziarazi ditu Xuti Gazte! kolektiboko gazteak eta larunbat goiz honetan lasto fardo batzuk bizkarrean Arrangoitzeko golfean sartu dira eta barreiatu dituzte, eta gainetik ongarria. Horrekin batera banderola landatu dute:«Guztiondako lurra eta ura vs aberatsen aisialdia». «Gaur baratze bat landatu dugu, lurrak lantzen dituenarenak direla aldarrikatzeko», leitu dute komunikatua.
Aiala Urteaga bozeramaileetako bat da, galtzak eta zapatak lasto puskez beteak ditu: «Etorri gara egoera bat salatzera, udan nabari izan da, izan delako ur murrizketa franko, gehienbat laborariek pairatu dutena, hemen gara egoera bera salatzeko, holako luxuzko aisialdi zentroek murrizketa gutiago pairatu baitute laborariek baino, jakinez gutiengo bati zuzendua zaiela Ipar Euskal Herrian, aldiz, laborantza funtsezkoa da denentzako. Laborantza herrikoia aldarrikatzen dugu, masibotik aldenduta eta industrialetik ere bai».
Ez dute entelegatzen ahal laborariak haien «lan tresnez» gabetzea, urez hots, «guti batzuen luxuzko aisialdia lehenetsiz».
Lasto fardoen desegitearekin berdeak eta idorraren horiek talka egiten dute, irudikatu dute horrekin baratze bat, ura eta lurrak «denendako» direla aldarrikatzeko, beraz. Ekintza puntual hau, dinamika zabalago baten baitan kokatzen dela argitu du Elaia Borda Uhalde, bertze bozeramaileak: «Bideo batzuk argitaratu ditugu Instagramen, argi batzuk itzaltzen ikusten: enpresek ez baitute egiten, legez egin beharko luketelarik. Haiek itzaltzen ez dituzten bitartean, besteek behar dituzte gutiago erabili. Beraz, hortik landa, ekimen potoloagoa egitera eraman gaitu, eta segituko dugu».
Izan ere, larrialdi klimatikoak arranguratzen dituztela aitzinerat ezarri dute eta «klimaren aldeko engaiamendu handia» dutela, haien «etorkizuna jokoan» baita. Gauzak hola, galde bat egin dute: «Galdegiten diegu instituzioei egiazko neurriak hartzeko oraino eten daitezkeen kalteak eteteko, baina bereziki, bizi dugun egoera ekonomikoan, gazteok, ikasleok, langileok, gehiago pairatu ez dezagun. Nehork ez dezan amesgaizto gehiagorik izan energia fakturak ordaintzeko momentua iristean. Esku aberats gutxi batzuen eskutan da energia egun, eta egoera nehoiz baino larriagoa den honetan, haien irabaziak ere nehoiz baino handiagoak dira. Honek ezin du horrela segitu».
COP27aren testuinguruaz baliatu dira errateko herrialde aberatsei dagokiela «onartzea eta konpontzea» haiek beraiek sortutako «hondamendi» klimatikoa: «Greenwashingari eta inposaketari aurre eginez, guk sortutako kaltea sufritzen ari diren herrialdeak indemnizatu eta lagundu behar ditugu, behar dituzten baliabideak eskainiz eta sor daitezkeen migrazio klimatikoei harrera eginez».
Bukatu dute salatuz Hiriburuko (Lapurdi) ikastolak negua abiatuko duela berogailurik gabe, eta ogena leporatu diote "sistema kapitalistaren astakeriari". Burujabetza energetikoaren aldeko pausuak eskatu dituzte: «Ekoizten dugun gutxia bertan kudeatzea ezinbestekoa da, baina bereziki, energiaren banaketa justu eta eskuragarri bat behar da». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220938/eako-biltzar-nazionalak-idazkari-nagusiaren-kudeaketa-onartu-du.htm | Politika | EAko Biltzar Nazionalak idazkari nagusiaren kudeaketa onartu du | Estatutu berriek eta txosten politikoak biltzarkideen %90ren babesa jaso dute. Epaitegiek hura ez egiteko sektore kritikoaren salaketa baztertu ondoren egiten ari da biltzarra bihar arte. Sektore horrek salatu du «afiliatuei bozkatzeko eskubidea ukatu» egin zaiela. | EAko Biltzar Nazionalak idazkari nagusiaren kudeaketa onartu du. Estatutu berriek eta txosten politikoak biltzarkideen %90ren babesa jaso dute. Epaitegiek hura ez egiteko sektore kritikoaren salaketa baztertu ondoren egiten ari da biltzarra bihar arte. Sektore horrek salatu du «afiliatuei bozkatzeko eskubidea ukatu» egin zaiela. | Eusko Alkartasunak Ezohiko XIV. Kongresu Nazionala egin du Bilboko Euskalduna Jauregian, eta Eba Blancok idazkari nagusi gisa egindako kudeaketaren defentsa egin eta gero, aurkako botorik gabe onartu dute. Halaber, biltzarkideek estatutu berriak onartu dituzte botoen %89,9arekin, eta ponentzia politikoak %89aren babesa lortu du. Blancok ekitaldi osoa normaltasunez egin dela azpimarratu du: «Ponentzia politikoa onartzeak erakusten du proposamen osoa dugula Euskal Herrirako. Eta, bestalde, estatutuen aldeko gehiengoak erakutsi du berme demokratiko handienak dituen funtzionamendu-araudia dugula».
Maiorga Ramirez buru duten EAko kritikoek Biltzar Nazionala bertan behera uzteko egindako eskaera ez du aintzat hartu epaileak asteon, eta biltzarra bere bidea egiten hasi da. Bihar izango da zuzendaritza eta ordezkaritza organoetarako bozketen txanda. Batzorde Nazionala, (idazkaritza nagusia barne), Kontseilu Nazionala, Batzar Nazionalaren eta Bermeen Batzordea osatuko dituzte.
«Botere kontu bat da»
«Hau ez da auzi politiko bat EH Bildun dugun enkajearen inguruan, botere kontu bat baizik», esan du Blancok, kritikoei erreparatuz. Ramirez buru duen taldeak agerraldi bat egin du Gasteizen, izan ere, biltzarra egiten ari zen bitartean, eskatzeko «atzera bueltarik ez duen elkarrizketa prozesu bat». Akordio bat nahi dute alderdiaren barruan, eta afiliazioak hura bozkatzea. Eusko Alkartasuna «lotsaren zulo beltzetik» atera nahi dutela adierazi dute. EAko tokiko koordinatzaile batzuek irakurri dute kritikoen manifestua, «norbanako bezala» EAk zehaztu duenez gero, «eta ez tokiko erakundeak ordezkatzen, ez baitituzte tokiko batzarrak deitu». Edonola ere, alderdian «barne demokrazia falta» dagoela salatu dute.
Kritikoek alderdi horren Biltzar Nazionala bertan behera uzteko egindako eskaera ez du aintzat hartu epaileak asteon, eta biltzarra bere bidea egiten hasi da. Epaileak ebazpenean esplikatu du kongresuan hartzen diren erabakiek ez dutela zertan betiko izan, eta, hortaz, haiek atzera botatzeko bideak badituztela salatzaileek. Kritikoek esplikatu dute Batzar Nazionaleko kide izateko aukera galduko dutela kongresu hori eginez gero, eta, hortik, 2023ko udal hauteskundeetako hautagaitzak aterako direla. Baina epaileak ez du aintzat hartu arrazoi hori.
Joan den ekainean, ordea, otsailaren 19an eta 20ean EAk egindako kongresuan hartutako erabakiak baliogabetu egin zituen Gasteizko epaitegi batek, kautela neurriaren eskaera kontuan hartuta. Han onartu ziren estatutuak eta izendatzeak bertan behera utzi zituen epaileak, tartean Eba Blancorena idazkari nagusi gisa. Azkenerako, bere biltzarra egiten ari da EA gaur eta bihar, Hemen erabaki, hemen burujabe lelopean, aurrera egiteko exekutiba nazionalak ezarritako bide orriarekin.
Kritikoen eskaera
157 biltzarkide ari dira parte hartzen Biltzar Nazionalean, aukeratu zitezkeen guztien %63, alderdiko zuzendaritzak azaldu duenez. Parte hartzaile horiek alderdiko estatuak onartu dituzte, eta, horrekin batera, ildo politikoa eta hura gauzatzeko kargudunak datozen lau urteetarako (bihar). Kritikoen agerraldian Ramirez, EAko afiliazioa lau urterako galdu duen alderdikide ohia egon da; harekin batera galdu dute afiliazioa Iratxe Lopez de Aberasturik, Miren Aranoak eta Mikel Goenagarekinek. Esan dute EAko afiliatuen %10ek baizik ez dutela parte hartu biltzar aurreko tokiko batzarren prozesuan.
Epaitegiek agindutakoa ez betetzea egotzi diote EAko idazkari nagusiari, «primarioen prozesua errepikatzeko agindu diotelako». Idazkari nagusia berriro hautatzeko saiotzat jo dute Euskadunako kongresua, «afiliatuei bozkatzeko eskubidea ukatuta»: «Eba Blancok galarazi nahi du kosta ahal kosta idazkari nagusiaren kargua gu aukeratu gaituzten moduan aukeratzea: pertsona bat boto bat». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220939/eh-bildu-kalera-atera-da-gaur-etsipena-esperantza-bihurtzeko.htm | Politika | EH Bildu kalera atera da gaur, «etsipena esperantza bihurtzeko» | «Ongizate Hitzarmena modu masiboan gizarteratzeko», jendearekin komunikazio zuzena izaten ari dira alderdiko kideak hiri eta herri askotan. | EH Bildu kalera atera da gaur, «etsipena esperantza bihurtzeko». «Ongizate Hitzarmena modu masiboan gizarteratzeko», jendearekin komunikazio zuzena izaten ari dira alderdiko kideak hiri eta herri askotan. | EH Bilduk bere mezuak «modu zuzenean» helarazi nahi dizkio jendeari, kalean, eta, xede horrekin, alderdiko kide ugari helburu horretan daude gaur, kalean. Koalizio abertzaleko legebiltzarkide Nerea Kortajarenak azaldu du Donostian «etsipena esperantza bihurtu» nahi dutela, eta beren politika egiteko modua «masiboki» komunikatu nahi dutela.
Eta zein diren EH Bilduk gauzatu nahiko lituzken politikak? Koalizioak uste du «aberastasuna banatu» behar dela, «energia merkatuan esku hartu, etxebizitza merkatuan bezala, alokairuari muga ezartzeko». Horrez gain, «osasun sistema publikoa indartu» behar dela argi dauka EH Bilduk.
«Erronka bat ezarri diogu geure buruari: 250.000 pertsonari eskuorri baten laguntzaz gure mezua helaraztea, eta, horretarako, EH Bilduren komunitateko kide bakoitzari aktibismora jauzi egiteko eskatu nahi diogu». Herri, auzo eta hiri bakoitzeko «baldintza eta errealitateari egokitutako ekimenak» planteatzen ari da koalizioa.
Madrilen ere bai
Kortajarenak azaldu du Donostiako Bulebarrean «gaur inflexio puntua» izatea nahi dutela, «zerbait berriaren hasiera», «herritarrentzat» lan egitea delako koalizioaren helburua, «baina haien alboan egon da, kalean». Kortajarenak esan du «denen ongizatea» xede duten politikan ari dela koalizio abertzalea, eta, horretarako, akordioak bilatzen dituela, «edukietan oinarriturik».
Aste honetan Madrilen egindako akordioa ekarri du gogora: «EH Bilduk ituna egin du Espainiako Gobernuarekin euskal ogasunek bil ditzaten bankuen eta enpresa elektriko handien zerga berriak. Hori da EH Bilduk politika egiteko duen modua, eta herritarrek jakin behar dute». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220940/euskal-gazteriaren-ispilu-bihurtzeko-esan-die-ortuzarrek-egiko-gazteei.htm | Politika | «Euskal gazteriaren ispilu» bihurtzeko esan die Ortuzarrek EGIko gazteei | EAJko Euzkadi Buru Batzarraren presidenteak parte hartu du Euzko Gaztedi- EGIk Sopelan egin duen Bilera Nagusian. | «Euskal gazteriaren ispilu» bihurtzeko esan die Ortuzarrek EGIko gazteei. EAJko Euzkadi Buru Batzarraren presidenteak parte hartu du Euzko Gaztedi- EGIk Sopelan egin duen Bilera Nagusian. | «Erabateko konpromisoa eskatzen dizuet egun eraikitzen ari garen Euskadirekin; atsedenik gabeko lana eskatzen dizuet, Euskadiren burujabetzan aurrera egin dezagun», esan die EAJko presidente Andoni Ortuzarrek alderdiko gazte erakunde EGIko kideei, gaur, Sopelan egin duten Bilera Nagusian. «Konpromisoa» ere eskatu die euskal gizartea «giza garapenaren abangoardian» kokatzeko. Hala, Ortuzarrek nahi du EGIko gazteak izatea «euskal gizartearen ispilua». «Ez gaitezen erori pankarta eta zalapartarekin Euskadira iraultza ekarri nahi duten talde horien mende», animatu ditu jeltzaleen buruzagiak.
Alderdirik edo erakunderik aipatu gabe, «orain arte txosnetan baino ez» direla ibili esan du «iraultza ekarri nahi duten talde» horiei erreparatzean. «Diruagatik elkarren arteko borrokan» ere ibili direla erantsi du. Hori izan da Ortuzarrek helarazi dien mezu nagusia Sopelan VIII. Bilera Nagusian parte hartu duten EGIko kideei. EAJko presidenteak esan di, halaber, «harrotasunez» aldarrikatzeko Euzko Gaztediko eta EAJko kideak direla, «gazte erakundea bera eta alderdia herri honetako erreferente abertzale eta demokratikoa izan direlako, direlako eta izango direlako».
Termino biak, abertzale eta demokrata «elkarrengandik banaezinak» direla azaldu du. «Demokrazia sozial eta zuzenbidezko batetik eraiki ahal izango dugu emakume eta gizon askeen aberri askea», esplikatu du; «giza eskubide guztiak errespetatuko dituen demokraziatik baino ez dugu eraikiko Euskadi izatea nahi dugun emakume eta gizon askeen aberri askea». biribildu du bere tesia Ortuzarrek. Beren burua abertzaletzat dutenekin, «baina iraganean porrot egin duten horiekin», aldeak ezarri ditu, era berean: «Gure bidea beste bat da: demokratikoa, herrikoia, auzolan zalea, instituzionala da eta euskal herritarrak jardun politikoaren hasiera eta helburu dituena».
40 urteko lana eta kupoa
Eredu hori 40 urtean gauzatu du EAJk, haren presidentearen esanetan, «eta gainditu behar izan diren zailtasun guztien gainetik», alderdi jeltzaleak balantze ona aurkez dezakeela uste du.« Euskadi aro moderno osoan ez da sekula orain baino nazio indartsuagoa izan», aldarrikatu du. Azken bi mendeetan Euskal Herriak ez duela gaurko gaitasun politikoa izan helarazi die EGIko kideei: «Harro egon zaitezkete egin dugun lanarekin».
Lan horren erakusle gisa, Espainiako Gobernuarekin EAJk egin berri duen Kupoaren akordioa aipatu du. «Kupoaren Legea hurrengo bost urteetan finkatzea, pilota eta surf selekzioak nazioarteko esparruan lehiatzea.... Pausuz pausu goaz eta gero eta mendekotasun maila txikiagoa dugu. Egunez egun Euskadiren nazio askatasuna lortzetik hurbilago gaude». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220941/berangoko-auzipetuak-askatzeko-eskatu-dute.htm | Politika | Berangoko auzipetuak askatzeko eskatu dute | Hemezortzi lagun daude auzipetuta, Ibai Aginaga euskal presoaren ongietorrian parte hartzea egotzita. | Berangoko auzipetuak askatzeko eskatu dute. Hemezortzi lagun daude auzipetuta, Ibai Aginaga euskal presoaren ongietorrian parte hartzea egotzita. | Ibai Aginaga euskal presoaren ongietorrian parte hartzea egotzita auzipetutako herritarrei babesa agertu diete gaur eguerdian Berangon (Bizkaia). Dozenaka lagunek parte hartu dute auzipetuei sostengua adierazteko eta haiek askatzea eskatzeko agerraldian.
Espainiako Auzitegi Nazionalak, denera, hemezortzi lagun deitu ditu deklaratzera, martxoaren 13an Berangon bertan Aginagaren harreran parte hartzea egotzita. «Terrorismoa goratzea» egozten diete. Lehen hiru auzipetuek abuztuan deklaratu zuten. Ekitaldia pribatua izan zela defendatu zuten. Atzo eta herenegun deituta zeuden gainerako hamabostak.
Auzipetuek ohar bat plazaratu dute asteon gertakizunak salatzeko: «Sumario honen nondik norakoak norbanakoen aurkako eraso judizial bat baino askoz ere urrunago doaz. Ertzaintzaren, Espainiako Poliziaren eta, batez ere, Guardia Zibilaren txostenetan, militantzia eta antolakunde politiko ezberdinen aurkako jazarpena antzeman daiteke». Jarraipenak eta antolakunde politikoen gaineko kontrola ere salatu zituzten. Errepresioak «kolektiboki» jotzea bilatzen duela ere gaineratu zuten, eta, hortaz, horri eman beharreko erantzunak ere halakoa izan beharko duela aldarrikatu: «Deklaratzera deituak izan garenok askatasun politikoaren defentsa egitearen beharra azpimarratu nahi dugu. Hortaz, euskal langile klaseari gonbita egin nahi diogu martxan jarriko ditugun salaketa dinamiketan parte hartzeko», amaitu dute.
Espetxean ia hogei urte igarota geratu zen aske Aginaga. Haren ongietorriaren harira, salaketa jarri zuten Vox-ek, Villacisneros fundazioak eta Dignidad y Justicia erakundeak, eta orduan zabaldu zuen ikerketa Espainiako Auzitegi Nazionalak. Berangoko Udalak (EAJ), bestalde, isunak ezarri zizkien ekitaldiaren antolatzaileek. |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220942/bizitzaren-garestitzearen-aurka-batu-dira-milaka-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Bizitzaren garestitzearen aurka batu dira milaka Hego Euskal Herrian | Eskubide Sozialen Gutunak manifestazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, Soldata, pentsio eta zerbitzu publiko duinak! Pobretzearen aurrean, aberastasuna banatu! lelopean. | Bizitzaren garestitzearen aurka batu dira milaka Hego Euskal Herrian. Eskubide Sozialen Gutunak manifestazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, Soldata, pentsio eta zerbitzu publiko duinak! Pobretzearen aurrean, aberastasuna banatu! lelopean. | Soldaten eta prezioen arteko arrakala gero eta handiagoa da Hego Euskal Herrian. Horretaz jabetuta, langileek eta pentsiodunek gogor kritikatu dute «egungo krisi sistemikoa» Gasteizen egin duten manifestazioan. Milaka pertsona batu dira Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten eragileek deitutako mobilizazioetara. Gasteizko manifestazioa 12:00etan abiatu dute, Artium museotik. Beste hirurak 17:30ean izan dira; Donostiakoa Bulebarretik hasiko da, Jesusen Bihotzetik Bilbokoa, eta Baluartetik Iruñekoa.
Puntuan abiatu da Gasteizko manifestazioa. Txistulariek eman diote hasiera, eta haien atzetik atera dira mezu nagusia daraman pankartari eusten duten pertsonak. Soldata, pentsio eta zerbitzu publiko duinak! Pobretzearen aurrean, aberastasuna banatu! da eguneko leloa. Horrez gain, borroka sozial desberdinetako hainbat mezu irakur daitezke: etxebizitza duinaren aldekoak, zerbitzu publikoa defendatzen dutenak... jende gehienak bandera edo kartelen bat darama, gainera.
Arabako Pentsiodunen Mugimenduko kideak dira protestan dauden gehienak. Eta, duda barik, gehien oihukatzen dutenak ere badira. Haiek gidatu dituzte gainontzeko pertsona guztiak. «Terrorismoa hilaren amaierara ez iristea da» edota «Jo eta ke, irabazi arte» bezalako aldarriak entzuten dira.
Protesta oihuen artean iritsi dira manifestariak Maria Sortzez Garbiaren katedralera. Eraikinaren pareko eskaileren inguruan elkartu dira guztiak. Ana Tere Diaz Arabako Pentsiodunen Mugimenduko kideak irakurri du deitzaile guztien artean idatzitako adierazpen bateratua.
Amorruz hasi da hizketan: «Gaitzetsi nahi dugu egungo krisi sistemikoaren aurrean, botere publikoen alternatiba. Langile klasea pobretzen den bitartean, pertsona gutxi batzuek gero eta aberastasun handiagoa metatzen dute».
«Banaketa justua»
Zerbitzu publikoen murrizketak, «zainketen lan ikusezin eta aitortu gabeak» zein «ekosistemen eta biodibertsitatearen suntsipena» ere gogor kritikatu ditu Diazek, «eskubideen aurkako aurrez aurreko eraso» gisa definituz. Izan ere, horrek, etxebizitzen eta alokairuen prezio «neurrigabeak», «zerbitzu publikoen okertzea» eta «krisi klimatikoaren okertzea» dakarrela salatu du.
Arazoentzako premiazko konponbideak eskatu ditu ondoren. Soldata eta pentsioen erosahalmena berreskuratzea eta hauek KPIaren arabera igotzea; baita soldatetan eta pentsioetan dagoen genero arrakalarekin amaitzea ere. «Aberastasunaren banaketa justua» izatea, hain justu. Zifretan, 1.400 euroko gutxieneko soldata eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioa exijitu ditu.
Amaieran, protesten garrantzia azpimarratu nahi izan du Diazek: «Hau ez da manifestazio soil bat, gure aldarrikapen premiazkoenak lortzeko aukera historiko bat baizik». |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220943/akordioa-ixteko-atzerako-kontaketa-isurien-murrizketa-eta-kalte-ordainetarako-funtsa-korapilo-nagusiak.htm | Mundua | Akordioa ixteko atzerako kontaketa: isurien murrizketa eta kalte ordainetarako funtsa, korapilo nagusiak | Azken orduetan hurbilketak izan dira herrialde aberatsenen eta garabidean dauden estatuen artean. Aurretik, EBk salatu du estatuek ez dutela isurien murrizketarako konpromiso nahikorik hartu. | Akordioa ixteko atzerako kontaketa: isurien murrizketa eta kalte ordainetarako funtsa, korapilo nagusiak. Azken orduetan hurbilketak izan dira herrialde aberatsenen eta garabidean dauden estatuen artean. Aurretik, EBk salatu du estatuek ez dutela isurien murrizketarako konpromiso nahikorik hartu. | Amaitzear da COP27 klima aldaketari buruzko NBE Nazio Batuen Erakundearen biltzarra, Egiptoko Xarm el-Xeikh hirian. Ia 200 estatu parte hartzaileetako ordezkaritzak azken negoziazioetan murgilduta daude, eguna amaitu aurretik akordio bat lortu ahal izateko. Goi bilera atzo zen amaitzekoa, baina gaur arte luzatu dute, konpromiso bateratu bat adoste aldera. Elementu guztiak mahai gainean daude, eta horien artean badira bi korapilo nagusi: klima krisiak eragindako galeren eta kalteen ordainerako funts bat eratzea eta berotegi gasen isurien murrizketa azkartzea. Urrun egon dira estatu aberatsenen eta garabidean dauden herrialdeen arteko jarrerak gaur goizean, baina azken zirriborroan jarrerak hurbildu dira, eta akordio bat lortzea posiblea da oraindik. Wael Aboulmagd COP27ko presidentetzaren bozeramaileak esan duenez, «kontu txiki-txiki batzuk» adostea falta da akordioa lortzeko.
Ofizialki akordiorik iragarri ez bazen ere, zenbait ahotsek adierazi dute lortu dutela kalte ordainetarako funtsa eratzeko akordioa, eta eztabaida berotegi gasen isurien gainean dagoela azken unean. Hala adierazi du Wall Street Journal-ek, garabidean diren estatuetako zenbait ordezkari iturri gisa aipatuta. Informazio horien arabera, berotegi gasen isurien aferaz izan ziren akordiorako azken oztopoak.
Kalte ordainen funtsa sortzea da garabidean dauden herrialdeen lehentasuna COP27an. Orain arte egin diren halako biltzarretan, lehenengoz lortu dute estatu industrializatuenen erresistentzia gainditu eta puntu horren eztabaida gai zerrendan txertatzea. Argi utzi dute ez dutela onartuko halako funts baten eratzea jasoko ez duen testurik. G77 blokeak —garabidean dauden estatu ia guztiak biltzen ditu, Txina barne— aste honetan proposatu zuen funts horren oinarriak ezartzea 2023an Dubain egingo den COP28rako, eta argudiatu dute klima larrialdiaren erantzule nagusiek jarri beharko luketela dirua; hau da, herrialde aberatsenek.
EB Europako Batasuna halako funts bat sortzearen alde agertu zen atzo, nahiz eta egokiago ikusten zuen egun indarrean diren bestelako finantza baliabideak erabiltzea kalte ordainetarako, laguntza hori azkarrago emateko modua emango lukeela argudiatuta, funts bat eratzeak «urteak» beharko dituelako, Frans Timmermans EBko klima politiken arduradunaren esanetan. Timmermansek ohartarazi duenez, baina, EBk ez du onartuko funts hori garabidean diren herrialde guztientzako izatea, ez behintzat lehentasun berarekin. Batasuneko ordezkariaren iritziz, garabidean diren horien artean daude egun planetaren berotzean arduna esanguratsua duten herrialdeak eta funtsari ekarpena egiteko baliabidea nahikoa dutenak. Horien artean leudeke Txina, Errusia eta petrolio ekoizle handiak diren Saudi Arabia, Qatar eta Arabiar Emirerri Batuak.
Herrialde garatuen eta garabidean daudenen arteko sailkapena 1992an jaso zuen Klima Aldaketari Buruzko NBEren Hitzarmenak. Oraindik ere bigarren multzoan dago Txina, nahiz eta, munduko ekonomietan bigarrena izateaz gain, atmosferara karbono dioxido gehien isurtzen duen herrialdea den egun. «[Funtsak] oinarri hartu behar du herrialdeen 2022ko egoera ekonomikoa, ez 1992koa», adierazi zuen atzo Timmermansek.
Azken zirriborroak jasotzen du funtsa «garabidean dauden herrialde guztiei» egongo dela irekia, baina EBrentzat garrantzitsua den xehetasun bat ere jasoko duela: «bereziki zaurgarriak diren herrialdeak» lehenestea. Ikusi beharko da horrek G77ko bloke osoaren onarpena lortzen duen ala ez.
Xie Zhenhua Txinak COP27an duen ordezkariak gaur arratsaldean The Guardian egunkariari adierazi dionez, Pekinek ez du funts horri ekarpena egiteko betebeharrik, garabidean den herrialdea den neurrian, baina nabarmendu du bere borondatez ari dela beste herrialde batzuk laguntzen Latinoamerikan, Afrikan eta beste eskualde batzuetan. «Funts bat eratzen bada, ardura herrialde garatuena izango da. Beraien erantzukizuna eta betebeharra da. Garabidean dauden herrialdeek ekarpena egin dezakete, beraien borondatez». Gaineratu du diru poltsa horren hartzaileak garabidean dauden estatuak izan behar dutela eta espero duela «gehien behar dutenak» izango direla laguntza hori jasotzen lehenak.
Zirriborroak «atsekabe sakona» adierazten du baita ere, herrialde aberatsenek ez dutelako bete Funts Berderako hitzemanda zuten urteko ehun milioi dolarreko ekarpena. Funts Berdearen helburua da garabidean dauden herrialdeetara dirua bideratzea horiek klima krisira egokitzeko eta trantsizio energetikoa bultzatzeko behar duten laguntza jaso dezaten. Helburu hori «presaz» betetzera deitzen ditu zirriborroak.
Bestetik, berotegi gasen isuriak murrizteari dagokionez, EBk goizean salatu du akordio proposamena atzerapausoa zela, iaz, Glasgowko (Eskozia) COP26an hitzartutakoaren aldean. Glasgown erabaki zen estatuek isuriak murrizteko planak zehaztuko zituztela aurten, mende amaierarako 1,5 graduko berotzea ez gainditzeko helburua egingarria izan zedin. Estatu gehienek ez dituzte plan horiek aurkeztu oraindik. Herrialde aberatsenek konpromiso zorrotzagoak eskatu dituzte eremu horretan.
Baina azken akordio proposamenak ez dio aipamenik egin energia fosil guztiak baztertzeari, eta mugatu da Glasgown hartu zen konpromisoa berrestera: ikatz energia alboratzea eta energia iturri fosil «ez eraginkorretara» zuzendutako diru laguntzak etetea.
Erregai fosil guztiak baztertzeko proposamena Indiak sustatu du —munduko bigarren ikatz kontsumitzaile handiena Txinaren atzetik—, baina hori onartezintzat jotzen ari dira Errusia eta Saudi Arabia, negoziazioen azken unera arte. |
2022-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/220944/reala-nagusitu-da-euskal-futbolaren-festan.htm | Kirola | Reala nagusitu da euskal futbolaren festan | Talde txuri-urdinak nagusitasunez irabazi dio Athletici derbian, San Mamesen. Berdintasunaren eta euskararen aldeko festa izan da partida, eta 22.412 ikusle egon dira harmailetan | Reala nagusitu da euskal futbolaren festan. Talde txuri-urdinak nagusitasunez irabazi dio Athletici derbian, San Mamesen. Berdintasunaren eta euskararen aldeko festa izan da partida, eta 22.412 ikusle egon dira harmailetan | Derbia festa izatea nahi zuten, berdintasunaren eta euskararen aldeko festa. Eta halaxe izan da Athleticek eta Realak gaur gauean San Mames estadioan jokatutako derbia: festa, festa handia. 22.412 ikusle egon dira harmailetan. Behin bakarrik egon dira ikusle gehiago derbi batean: 28.367 ikusle egon ziren 2019ko urrian Anoeta estadioan jokatutakoan. Euriak zapuztu du gaur marka hori hobetzea. Eguraldiak lagundu izan balu, ziurrenik txiki geratuko zen errekorra. Hala ere, giro polita egon da egun osoan zehar, batez ere, San Mamesko zabalgunean, etxeko klubak egunerako apropos jarritako zaleen gunean: Athletic Plazan.
Norbaitentzat egun biribila izan baldin bada, txuri-urdinentzat izan da. Irabazi egin du Realak, nagusitasunez: 1-3. Garaipenari esker, Natalia Arroyok entrenatutako taldeak eutsi egin dio azkenaldian bi taldeen arteko derbietan erakusten ari den nagusitasunari, azken lauak irabazi baititu: hiru Espainiako Ligan, eta bat Euskal Herria kopako finalerdietan.
Gaur irabazita arindu egin du ere Espainiako Ligako azkeneko jardunaldian Zubietan Madrilen aurka galtzeak eragindako mina. Sailkapenean, seigarren postuan dago orain talde txuri-urdina: hamasei puntu ditu.
Sei gutxiago ditu Athleticek, eta bederatzigarren postuan dago. Bolada onean iritsi zen Iraia Iturregik entrenatutako taldea derbira, aurreko bi partidak irabazita, baina eten egin zaio susperraldia. Halere, gero eta hobeto ari da.
Erabakigarria izan da Gaby
Derbi ederra izan da, hasi eta buka bizi jokatutakoa. Berehala hasi da ikuskizuna: Amaiur Sarriegik aukera ederra izan du laugarren minutuan, baina ez du asmatu Mariasun Quiñonesen aurrean bakarrik zegoela. Berehala atera du arantza, bi minutu eskas geroago. Nerea Eizagirrek pase zehatza eman dio area barrura, eta aurrelariak baloia sareratu du. Nekez has zitekeen hobeto partida txuri-urdinentzat.
Baina ez dira kikildu etxekoak, eta gogotsu joan dira berdinketaren bila. Helburua lortzear izan dira gola jaso eta segituan, baina Oihane Baldezatek langara bidali du baloia, buruz, korner batean. Bigarren ahalegina, ordea, balekoa izan da. Hamaseigarren minutuan, kale egin du Realaren defentsak, eta Jone Amezagak bikain aprobetxatu du korrikaldi luzea eginda gol ederra sartzeko.
Nor baino nor gehiago ari ziren bi taldeak, ausart. Edozein unetan gerta zitekeen zerbait. Eta gertatu da: Realaren bigarren gola, jokaldi ederrean. Alejandra Bernabek pase bikaina eman dio Gaby Garciari area barruan, eta hark Baldezate gainditu, eta gogor jaurtiz gola sartu du: 1-2. Halaxe amaitu da lehen zatia. Bisitariak nagusi ziren, baina etxekoak bete-betean sartuta zeuden lehian.
Baina partida hasieran egin bezala, Realak berehala eman du kolpea. 48. minutuan, Nerea Eizagirrek kornerra bota du eskuinetik, eta Gabyk berriz ere hartu dio aurre hura zaindu behar zuen atzelariari, oraingoan, Bibiane Schulzeri, eta bikain errematatu du buruz. Bigarren gola zuen erdilari venezuelarrak. Minutu asko falta ziren jokatzeko, baina txuri-urdinek bideratuta zuten partida. Gainera, lehen golak ez bezala, hirugarrenak min handia egin dio etxeko taldeari.
Iturregik aldaketak egin ditu taldea suspertzeko, eta lortu du, batez ere, azken minutuetan. Ane Azkona gola sartzear egon da 85. minutuan, baina Adriana Nanclaresek gelditu egin dio jaurtiketa. Azkenean, Reala nagusitu da euskal futbolaren festan. |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220975/santi-eta-josu-konpromisoa-borroka-herria.htm | Iritzia | Santi eta Josu: konpromisoa, borroka, herria | Santi eta Josu: konpromisoa, borroka, herria. | Gaur 38 eta 33 urte betetzen dira Santi Brouard eta Josu Muguruza hil zituztenetik. Beraiek hil zituzten, baina bien gorputzetan sartu ziren balek herri oso baten esperantza itotzea zuten helburu. Ez zuten lortu. Hemen gaude, eta irabaztera goaz!
Garai hartan asko zuen jokoan Euskal Herriak. Gatazka politikoari konponbide demokratikoa emateko aukerak parez pare zabaltzeko lanetan ziharduen ezker abertzaleak. Herri oso bat zegoen kalean lanpostuen defentsan. Komunitate oso bat bere hizkuntza eta kulturaren aldeko lan nekaezinean, nuklearrik gabeko Euskal Herri baten alde borrokan. Beste herriekiko elkartasuna antolatzen, gerren logikatik at bakean eta elkarrizketan oinarritutako mundu justu baten defentsan, NATOri ezezko biribila emanez.
Orduko borrokek badiraute, baina perspektiba globala beste bat da. Gure herriarena ez ezik, munduaren etorkizuna dago jokoan. Zibilizazio eta kultura aldaketa oso bat eskatzen du momentu honek. Eta Euskal Herrian, bulkada komunitario sendo bat behar dugu, mundu global honetan korronteak eramango duen intxaur oskola anonimo bilakatu nahi ez badugu behintzat. Jada bizi dugun krisia ez delako krisi ekonomiko soila, zaintza krisia, krisi ekologikoa edota demografikoa. Sistema bera dago krisian, eta biziraupena bera dugu jokoan. Mundu berri bat sortzeko momentua da.
Egiten dugunaren araberakoa izango da mundu hori. Ez dezagun beraiek hasitako bidea galtzen utzi. Gaur borrokatzen dugunok ulertu behar dugu betiko asmo askatzaileek molde berriak hartu dituztela. Sistemak berak garatu ditu forma ezberdinak, gure bizitzaren eremu berriak kolonizatu dituen heinean, bidezkoa ez zen sistema bideraezin bilakatzeraino. Guri dagokigu, orduan erantzun baikor bat ematen jakin zuten moduan, gaur gauza bera egitea. Nazio askapen mugimenduaren ur emariari bestelako erreka batzuetatik datorren ura gehitzea, zapalkuntzarik gabeko Euskal Herria den amets konpartitua jende gehiagorekin eraikitzeko. Iparrorratz izanez konpromisoa, herria eta borroka.
Santi eta Josu herriaren alde dena emateko konpromisoa erakutsi zuten bi militante izan ziren. Herri mugimenduan inplikatuz, ardura instituzionalak bizkar gaineratuz, lan komunitario nekaezina garatuz. Horregatik dira herri honen askatasuna helburu dugun guztion eredu, konpromisorik gabe ez dagoelako etorkizunik. Ezker abertzalea izan behar den horren ispilu dira.
Borrokaren ispilu, borrokak merezi duenaren seinale. Borrokatzea delako gehiengoen beharrak asetzeko indarrak antolatu eta estrategia egokiak diseinatzea. Proposamen zehatzak egitea, eta baita ezinezkoarekin amestea ere. Gaur eta hemen, borrokatzea piketeetako lehen lerroan egotea da, bizitza duinen aldeko zaintza sareak antolatzea, udaletxetik komunitate energetikoen sorrera indartzea, erantzuleak seinalatu eta krisia kapitalak ordain dezan lehiatzea.
Eta ezin ehunka pultsu askatzaile zahar-berri horiekin bat egin, herriarekin berarekin bat egin gabe. Santi, Josu, herriari emanak zineten, eta jada herriarenak zarete. Horixe bera izan behar du egungo ezker abertzaleak, inoiz baino gehiago, eta beti bezala, herri. Interes kolektiboak gainjarriz, gure indarrak langileriaren eta sektore herritarren zerbitzura jartzeko. Boterea lehiatuz, berau demokratizatzeko.
Zuek egin bezala, Euskal Herri aske, sozialista, feminista eta euskaldun baten alde borrokan jarraituko dugu. Zuek egin bezala, herriaren zerbitzura jarriko ditugu indarrak, komunitatearen alde. Eta zuek bezala, hau guztia herriarekin batera egiteko konpromisoa hartzen dugu. | |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220976/kalte-ordainetarako-funtsa-eratzea-adostu-dute-cop27-bileran.htm | Mundua | Kalte ordainetarako funtsa eratzea adostu dute COP27 bileran | Garabidean dauden herrialdeei laguntzeko izango da funtsa, baina Txinak eta Indiak ere egingo dute ekarpena. Berotegi gasen isuriak murrizteko konpromisoetan ez dute akordiorik erdietsi. | Kalte ordainetarako funtsa eratzea adostu dute COP27 bileran. Garabidean dauden herrialdeei laguntzeko izango da funtsa, baina Txinak eta Indiak ere egingo dute ekarpena. Berotegi gasen isuriak murrizteko konpromisoetan ez dute akordiorik erdietsi. | Amaitu da COP27 klima aldaketari buruzko NBE Nazio Batuen Erakundearen biltzarra. Eta akordio batekin, gainera: «aldaketa klimatikoarekiko zaurgarriak» diren herrialdeen kalte ordainetarako funts berezi bat sortzea adostu dute. Akordio historikoa dela nabarmendu dute Egiptoko Xarm el-Xeikh bildu diren herrialdeetako ordezkariek, eta txalo zaparrada batekin hartu dute ituna.
Bart, azken negoziazioetan murgilduta ibili dira 200 estatu parte hartzaileak, eta aldeek lortu dute eztabaidan geroz eta eremu partekatu handiagoa finkatzea. Estatu aberatsenen eta garabidean dauden herrialdeen arteko jarrerak hurbildu egin ziren egunak aurrera egin ahala. Azken orduan, mahai gainean ziren akordioak josi beharreko elementu guztiak. Bi korapilo ziren askatu beharrekoak, nagusiki: klima krisiak eragindako galeren eta kalteen ordainerako funts bat sortzea, eta berotegi gasen isuriak murrizteko konpromisoetan sakontzea. Askatu dute bat; bestea, ez.
Kalte ordainen funtsa sortzeari dagokionez, hura izan da garabidean dauden herrialdeen lehentasuna COP27n. Lehenengoz lortu dute COP batean estatu industrializatuenen erresistentzia gainditu eta puntu horren eztabaida gai zerrendan txertatzea. G77 blokeak —garabidean dauden estatu ia guztiak biltzen ditu, Txina barne— aste honetan proposatu zuen funts horren oinarriak ezartzea 2023an Dubain egingo den COP28rako, eta argudiatu zuen klima larrialdiaren erantzule nagusiek jarri beharko luketela dirua; hau da, herrialde aberatsenek.
Akordio horren bidez, garabidean dauden herrialdeei berehalako baliabide ekonomikoak ematea adostu dute, «larrialdi klimatikoak sortzen dituen eragin ekonomiko eta ez ekonomikoei aurre egiteko». Bloomberg-ek azaldu duenez, gehien kutsatzen duten herrialdeek ere funtsera ekarpenak egitea adostu dute, tartean, Txinak eta Indiak. Dena den, xehetasun asko zehazteke daude oraindik; besteak beste, zenbat diru bilduko duen funtsak.
EB Europako Batasuna halako funts bat sortzearen alde agertu zen herenegun, nahiz eta hasieran esan egokiago ikusten zuela egun indarrean diren bestelako finantza bide batzuk erabiltzea kalte ordainetarako, laguntza hori azkarrago banatzeko modua emango lukeela argudiatuta. Frans Timmermans EBko klima politiken arduradunak, baina, ohartarazi zuen garabidean diren herrialde horien artean badirela egun planetaren berotzean ardura esanguratsua duten estatuak eta funtsari ekarpena egiteko baliabidea nahikoa dutenak. Horien artean leudeke Txina, Errusia eta Saudi Arabia, besteren artean.
Herrialde garatuen eta garabidean daudenen arteko sailkapena 1992an jaso zuen Klima Aldaketari Buruzko NBEren Hitzarmenak. Bigarren multzoan dago Txina, munduko ekonomietan bigarren handiena izan arren eta atmosferara karbono dioxido gehien isurtzen duen herrialdea bada ere. «[Funtsak] herrialdeen 2022ko egoera ekonomikoa hartu behar du oinarri, ez 1992koa», adierazi zuen herenegun Timmermansek.
Akordiorako azken zirriborroak jaso zuen funtsa «garabidean dauden herrialde guztiei» egongo dela irekia, baina «bereziki zaurgarriak diren herrialdeak» lehenetsiko zituela. Erdibideko formulazio horren inguruan saiatu ziren adostasuna lortzen EB eta G77 blokea.
Xie Zhenhua Txinak COP27 bileran duen ordezkariak The Guardian egunkariari adierazi zion Pekinek ez duela funts horri ekarpena egiteko betebeharrik, garabidean den herrialdea den neurrian, baina nabarmendu zuen bere borondatez ari dela beste herrialde batzuk laguntzen Latinoamerikan eta Afrikan, esaterako. «Ardura herrialde garatuena izango da. Beraien erantzukizuna eta betebeharra da».
Glasgowtik, atzerapausoa
Bestetik, berotegi gasen isuriak murrizteari dagokionez, ez dute akordiorik itxi. EBk atzo goizean salatu zuen akordio proposamena atzerapausoa zela, iaz Glasgowko (Eskozia) COP26 bileran hitzartutakoaren aldean. Glasgown erabaki zen estatuek isuriak murrizteko planak zehaztuko zituztela aurten, mende amaierarako 1,5 graduko berotzea ez gainditzeko helburua egingarria izan zedin. Estatu gehienek ez dituzte plan horiek aurkeztu oraindik. Herrialde aberatsenek konpromiso zorrotzagoak eskatu zituzten eremu horretan, eta ohartarazi zuten ez zutela kalte ordainetarako funts bat onartuko isuriak murrizteko konpromisoetan sakondu gabe.
Akordio proposamenak ez zion aipamenik egin energia fosil guztiak baztertzeari, eta mugatu zen Glasgown hartu zen konpromisoa berrestera: ikatz energia alboratzea eta energia iturri fosil «ez eraginkorretara» zuzendutako diru laguntzak etetea.
Erregai fosil guztiak baztertzeko proposamena Indiak sustatu zuen —munduko bigarren ikatz kontsumitzaile handiena Txinaren atzetik—, baina hori onartezintzat jo zuten Errusiak eta Saudi Arabiak azken unera arte. |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220978/egiari-zor-ek-santi-brouard-eta-josu-muguruza-oroitu-ditu-bilbon.htm | Politika | Egiari Zor-ek Santi Brouard eta Josu Muguruza oroitu ditu Bilbon | Ametzola parkean lore eskaintza egin diete ezker abertzaleko kideei. Gaur bete dira 38 urte Brouard hil zutenetik, eta 33 urte Muguruza hil zutenetik. | Egiari Zor-ek Santi Brouard eta Josu Muguruza oroitu ditu Bilbon. Ametzola parkean lore eskaintza egin diete ezker abertzaleko kideei. Gaur bete dira 38 urte Brouard hil zutenetik, eta 33 urte Muguruza hil zutenetik. | «ETAkoek gerra bat zela zioten. Nik ezin nuen nire lubakikoen aurka egin, tiroren bat oker jotzen bazuten ere». Jose Barrionuevo Espainiako Barne Ministro ohiaren (1982-1988) hitzen oihartzuna oraindik entzuten dela, Santiago Brouard eta Josu Muguruza ezker abertzaleko kideak oroitu dituzte gaur eguerdian Bilboko Ametzola parkean. Gaur bete dira 38 urte Brouard hil zutenetik, eta 33 Muguruza hil zutenetik.
Edurne Brouard eta Ane Muguruza izan dira krabelin gorriak uzten lehenengoak; Santi Brouarden eta Josu Muguruzaren alabak. Gogoratu dute, ordea, gaurkoa ez dela izan bi horiei soilik egindako omenaldia: «Santi eta Josu ez ziren izan estatuaren ez lehen ez azken biktimak», esan dute, estatuaren indarkeriak hildako beste hainbat lagun aipatu aurretik. Txalo zaparrada eskaini diete bertaratutakoek, eta ohorezko aurresku bat ere egin diete.
Geroago egin dute ekitaldi politikoa, Errekalde plazan. Pilar Garaialdek hartu du hitza, Triple Ak hildako Paulo Garaialderen alabak. Hark, Egiari Zor-en izenean, esan du Espainiako Gobernuarekin lotutako talde armatuek «min, sufrimendu eta zigorgabetasun arrasto luzea» utzi zutela Euskal Herrian.
Mina aitortu
Barrionuevoren adierazpenak ere izan ditu hizpide: «Adierazpen horien maltzurrena da ez dituela biktimen sufrimendua arintzeko asmoz egin, ezta argitu gabeko gertakari ilunak argitzeko asmoz ere. Egin behar zutena egin zutela berresteko esan zituen hitz horiek», esan du Garaialdek.
Horiek horrela, estatuaren inpunitateari aurre egiteko, esan du «hausnarketa orokor bat» egin beharko litzatekeela euskal gatazkaren testuinguruan ezarri zen justizia ereduaren inguruan. Ezarritako modeloa «erabat desorekatua» dela azpimarratu du, «bere buruari demokratiko deitzen dion estatu baterako baliogabea».
Azkenik, azaroaren 11n egin zuen moduan, Egiari Zor-ek Espainiako Gobernuari eskatu dio erantzukizunak onartu eta eragindako mina aitortzen duen adierazpen argi bat egiteko.
Ikusi gehiago: Santi eta Josu: konpromisoa, borroka, herria |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220979/qatarrek-irudi-txarra-eman-du-munduko-kopako-lehen-neurketan.htm | Kirola | Qatarrek irudi txarra eman du Munduko Kopako lehen neurketan | Ekuadorrek, Enner Valenciaren bi goli esker, lehen zatian utzi du partida erabakita. Milaka zalek zelaia utzi dute bigarren zatian. | Qatarrek irudi txarra eman du Munduko Kopako lehen neurketan. Ekuadorrek, Enner Valenciaren bi goli esker, lehen zatian utzi du partida erabakita. Milaka zalek zelaia utzi dute bigarren zatian. | Zelaian eta harmailetan. Bietan irudi txarra eman du Qatarrek, gaur hasi den Munduko Kopako lehen neurketan. Diruak ez du dena posible egiten. Zelaian, Ekuador jaun eta jabe izan da 90 minutuetan, eta Enner Valencia kapitainaren bi golek partida erabakita utzi dute atsedenaldirako. Okerragoa izan da zaleek harmailetan eman duten itxura.
Neurketa hasi aurretik, hainbat adituk faboritotzat zeukaten Qatar. Parean zuena, ustez, A multzoko talderik apalena zen. Printzipioz, Ekuador baino talde indartsuagoak dira multzoa osatzen duten taldeak, Senegal eta Herbehereak. Hegoamerikarrek, ordea, lehen minututik erakutsi dute Qatar baino gehiago zirela.
Neurketa hasi bezain pronto sartu du lehen gola Valenciak, baina baliogabetu egin du VAR-ak, jokoz kanpoko bategatik. Oso eztabaidagarria izan da erabakia, eta azkar hedatu da Qatarren aldeko interesak zeudela zioen mamua. Valenciak berak, ordea, azkar uxatu du: penalti bat eragin du 15. minutuan, eta maisuki bota du Fenerbahçeko jokalariak berak. 30.ean sartu du bigarrena, burukada bikain bati esker.
Qatar ez da Ekuadorren areara gerturatu ere egin. Are gutxiago bigarren zatian. Horretan, ez dute lagundu etxekoen zaleek ere.
Dirua eta irudia
Emirerriak hamabi urte igaro ditu Munduko Kopa prestatzen; selekzioak 26 lagunarteko jokatu ditu 2022an, eta nahi beste baliabide izan ditu gaurko egunera prestatuta iristeko. Mundu osoa begira zuela, ordea, oso eskas aritu da taldea, eta zer esanik ez afizioa: atsedenaldiaren ostean, taldeak erreakzionatzen ez zuela ikusita, Al-Bayt estadioa bete duten 60.000 zaleen parte handi bat alde egiten hasi da.
Harmailetan isiltasuna nagusi zela jokatu dute azken minutuetan, eta nabaritu da hori jokalarien intentsitatean ere. Qatarrek ez du erakutsi markagailua iraultzeko ez indarrik ez asmorik.
Seguru gaurkoa ez zela Qatarko agintariek eman nahi zuten irudia. Hango biztanleek, bederen, erakutsi dute ez dutela Munduko Kopan izugarrizko interesik. Mundu osoan zehar ere izan dira gaur Munduko Kopa Qatarren egitearen aurkako protestak. Emango du zeresana gaur gertatutakoak.
Ikusi gehiago: LOTSAREN MUNDUKO KOPA |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220980/sekulako-finala.htm | Kirola | Sekulako finala | Joseba Ezkurdiak hirugarren aldiz jantzi du lau t'erdiko txapela, final gogoangarri bat irabazita. Aspaldiko finalik onena izan da Altuna III.aren aurka jokatu duena. | Sekulako finala. Joseba Ezkurdiak hirugarren aldiz jantzi du lau t'erdiko txapela, final gogoangarri bat irabazita. Aspaldiko finalik onena izan da Altuna III.aren aurka jokatu duena. | Munduko Futbol Txapelketan izango zuten askok arreta jarria atzo, baina pilotak eman zuen benetan ikuskizun distiratsua. Besteak beste, final gogoangarria jokatu baitzuten Ezkurdiak eta Altuna III.ak, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Distira soberan izan zuen finalak, gutxitan gertatzen den bezala, egun bikaina egokitu baitzitzaien bi protagonistei. Biribila izateko emozioa soilik eska zekiokeen lehiari, eta hori ere ez zen falta izan. Izan ere, tanto bakar batez irabazi zuen Ezkurdiak, eta hirugarrenez jantzi du lau t'erdiko txapela. Biek merezi izan zuten irabaztea, baina azkenean Nafarroara joan da garaipena.
Hasi eta buka, elkarren gurpilean ibili dira bi pilotariak. Inork ez du lortu alde handirik markagailuan, baina azken txanpara bitartean Ezkurdia ibili da beti aurretik. Hots, 2-3 aurretik egon da amezketarra, baina beste momentu guztietan Ezkurdia ibili da gainetik. Tanto guztiak hain gogorrak eta azkarrak izaki, fisikoki nekea suma zitekeen, baina ematen zuen Ezkurdia osoago ote zegoen. Haren aurpegiak hori adierazten zuen, behintzat. Gainera, Altuna III.ak arazoak izan ditu eskuin eskuan, eta horrek guztiak Ezkurdiaren aldera eramaten zituen pronostikoak. Ihes egitea lortu ez arren, nafarrak itxura hobea eman du une oro.
Esaterako, lehen atsedenaldi luzera 12 eta 11 heldu da aurretik Arbizukoa. Ordura arte gehiago asmatu du sakearekin, eta harritzekoa izan da biek zein opari gutxi egin dioten elkarri. Ezker-eskuin ongi bilatu dituzte pilotalekuko bazterrak, eta zaleak behin baino gehiagotan jarri dira zutik txaloka. Irekita zegoen lehia, baina tanto bolada batek partida hauts zezakeen, eta Ezkurdiak aukera gehiago zuen horretarako, fisikoki osoago zegoelako.
Dena den, Altuna III.a zerbait bada, hori artista da, eta borrokalaria. Horri esker ez du inoiz etsi, eta, eutsi eta eutsi aritu ondoren, azken txanpan ederki atera ditu babak eltzetik. Sakez gehiago asmatu du, eta tantoak amaitzen ere fin ibili denez, ataka estuan jarri du aurkaria. Besteak beste, 16-19 aurretik jarri da amezketarra. Zurbil zegoen, baina zoragarri ari zen pilotan, tantoa bukatzen batez ere. Garai horretan bazirudien gertu zuela txapela, baina Ezkurdia ez zegoen amore emateko. «Garai horretan anaiarekin hitz egin dut, eta erabaki dugu kale edo bale jokatzea. Hiru tantoren aldea asko da garai horietan, eta nolabait eten beharra zegoen bolada hori. Fisikoki oso ondo sentitu naiz bukaeran, eta horrek lagundu dit partida bere onera ekartzen», adierazi du Arbizukoak. Horri esker, kontuak ezin estuago iritsi dira bukaerara.
Gaurko finalak 21na egin behar zuen zoragarria izateko, eta halaxe gertatu da. Hamar pilotakadako tantoa jokatu dute, eta Altunari txapara ihes egindako pilotakada batek erabaki du finala. Pozarren entzun du txapa hotsa Ezkurdiak. «Final ikaragarria izan da, eta oso pozik nago. Egunero babesten nauten guztiei eskaintzen diet txapela. Gutxitan jokatu izan dut hain partida gogorrik, eta nire gorputzak hain ondo erantzuteak harro sentiarazten nau. Lan asko dago txapelaren atzean, eta izugarri kontentu nago». Galdu arren, Altuna III.ak ere merezi zuen txapela. «Lehen zatian izugarri sufritu dut fisikoki, eta horrek eragina izan du gero. Halere, kastari esker, sufritzen jakin dut, eta detaile txikiengatik ez dut irabazi. Penatuta nago, baina egia da baloratu beharra dagoela 26 urterekin lortzen ari naizena».
Gelditzeko betarik gabe, lau t'erdikoa amaitu orduko hasiko da Binakako Txapelketa. Bihar aurkeztuko dute, eta bi finalistak bertan izango dira. |
2022-11-20 | https://www.berria.eus/albisteak/220981/eba-blanco-hautatu-dute-eako-idazkari-nagusi-hirugarrenez-sektore-kritikorik-gabeko-biltzarrean.htm | Politika | Eba Blanco hautatu dute EAko idazkari nagusi, hirugarrenez, sektore kritikorik gabeko biltzarrean | Botoen %92,3k berretsi dute Blancoren gidaritza. Aurreko bi aldietan, epaitegietan eten dute izendapena. Sektore kritikoa ere elkartu da; besteak beste, sektore ofizialari elkarrizketa eskatzeko. | Eba Blanco hautatu dute EAko idazkari nagusi, hirugarrenez, sektore kritikorik gabeko biltzarrean. Botoen %92,3k berretsi dute Blancoren gidaritza. Aurreko bi aldietan, epaitegietan eten dute izendapena. Sektore kritikoa ere elkartu da; besteak beste, sektore ofizialari elkarrizketa eskatzeko. | Eba Blancok berak onartu du: Eusko Alkartasuna «baldintza nazkagarrietan» iritsi da alderdiaren ezohiko hamalaugarren biltzarrera. Gaur Bilbon bildu direnen %92,3k bozkatu dute Blancok alderdiko idazkari nagusi izaten jarraitzearen alde; han ez zeuden, ordea, sektore kritikokoak. Gasteizen bildu dira haiek, ordu berean, sektore ofizialari elkarrizketa bat eskatzeko.
Blancok kritikoei eskatu die «faltsukeriak» alboratzeko, lana egiten uzteko eta gehiengoaren erabakiak errespetatzeko: «Badakit, ordea, eskatzen diedan hori ezinezkoa dela», gehitu du, tonu etsian.
Sektore kritikoko Eguzkiñe Agirrek, berriz, boterean kosta ahala kosta jarraitu nahi izatea egotzi dio Blancori: «Helburu bakarra da alderdian duten boterea mantentzen jarraitzea». Han izan dira, besteak beste, Maiorga Ramirez eta Carlos Garaikoetxea. Konponbide demokratikoa bilatzeko eskatu dute. Dena den, bi aldeek azpimarratu dute ematen ari diren irudia kaltegarria dela alderdiarentzat. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220982/laquogau-iluna-argitu-zuenaraquo-itzali-da.htm | Mundua | «Gau iluna argitu zuena» itzali da | Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko presidentea zen Hebe de Bonafini. Videlaren diktaduran bi seme desagertu zitzaizkion; 1970eko hamarkadatik gaur egun arte, Buenos Airesko plazan bildu zen ostegunero. | «Gau iluna argitu zuena» itzali da. Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko presidentea zen Hebe de Bonafini. Videlaren diktaduran bi seme desagertu zitzaizkion; 1970eko hamarkadatik gaur egun arte, Buenos Airesko plazan bildu zen ostegunero. | Ostegun honetan ere elkartuko dira hainbat ama Buenos Airesko Maiatzeko Plazan, 1977tik egiten duten moduan, Jorge Videla diktadoreak seme-alabak desagerrarazi zizkiela salatzeko. Ostegun hau, ordea, desberdina izango da. Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko presidente eta giza eskubideen aldeko borrokaren ikur izandako emakumearen falta sumatuko dute. Atzo zendu zen Hebe de Bonafini, 93 urte zituela. «Diktadura militarraren gau iluna argitu zuen, eta demokrazia berreskuratzeko bidea urratu», adierazi du Argentinako Gobernuak, ohar baten bidez. Hiru eguneko dolu nazionalera deitu du, «gau iluna argitu zuenaren» omenez.
Ikusi gehiago: Negu Gorriak taldekoak Hebe de Bonafinirenekin Argentinan egon zirenekoa
Maiatzeko Plazako Amen Elkarteak eman du Bonafiniren heriotzaren berri, amaren batek bizitza galtzean hark erabiltzen zituen hitz berberekin: «Etxez aldatu da». Argentinako Subiranotasun Nazionalaren Egunean itzali zen Bonafini, gaixotasun kroniko batzuk okertuta.
Videlaren diktaduran (1976-1983) bi seme desagertu zitzaizkion —Jorge Omar, 1977ko otsailaren 8an, eta Raul Alfredo, abenduaren 6an; haren errain Maria Elena, Jorgeren emaztea, hurrengo urtean desagertu zen—. Beste hainbat ama eta etxekoandre Bonafiniren egoera berean zeuden, eta bakoitza bere aldetik aritu zen seme-alaben bila, harik eta ostegun batean —1977ko apirilaren 30ean— elkarrekin borrokatzea erabaki zuten arte.
Buenos Airesko Maiatzeko Plazan elkartzen hasi ziren, seme-alabak etxean bizirik nahi zituztela aldarrikatzeko. Poliziak ukatu egiten zien manifestariei plazan bertan plantatzea; ondorioz, Maiatzeko Piramidearen bueltan ibiltzen ziren. Emakumeen asteroko ibiliak giza eskubideen aldeko eta diktaduraren aurkako sinbolo bihurtu ziren. Ilea zapi batekin estalita, ostegunero joaten zen Bonafini plazara. «Oinez irakatsi zenigun; orain zure pausoei jarraituko diegu guk», adierazi du desagertuen amen elkarteak.
1979an sortu zuten elkartea, eta Bonafini izan zen elkarteko presidentea sorreratik. 1983an demokrazia berreskuratu zutenean, elkartea bitan banatu zen. Hainbat kidek Madres Linea Fundadora elkartea sortu zuten; estatuari pentsioak eskatzeari eman zioten garrantzia, beren seme-alabak itzuliko ez zirelakoan. Bonafinik Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko buru izaten jarraitu zuen, eta beren seme-alabak etxera bizirik itzultzearen alde borrokan jarraitu zuten elkarteko kideek. «Borrokalari nekaezina» izan zen Bonafini, Alberto Fernandez Argentinako presidentearentzat.
Semeak eta erraina etxean izan gabe hil da Hebe de Bonafini. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220983/xabier-goienetxea-euskal-presoaren-bikotekideak-istripua-izan-du-espetxeko-bisitatik-bueltan.htm | Politika | Xabier Goienetxea euskal presoaren bikotekideak istripua izan du espetxeko bisitatik bueltan | Ez du «kalte fisikorik» izan, Etxerat-ek zehaztu duenez. Urrunketaren ondorioz aurten izandako bigarren auto istripua da, baina laurehun bat «ezbehar» izan dira denera, presoen senideen elkartearen arabera. | Xabier Goienetxea euskal presoaren bikotekideak istripua izan du espetxeko bisitatik bueltan. Ez du «kalte fisikorik» izan, Etxerat-ek zehaztu duenez. Urrunketaren ondorioz aurten izandako bigarren auto istripua da, baina laurehun bat «ezbehar» izan dira denera, presoen senideen elkartearen arabera. | Lannemezango espetxetik (330 kilometro) bueltan istripua izan zuen Ihintza Bidarte Xabier Goienetxea euskal presoaren bikotekideak larunbat iluntzean, Etxerat-ek jakinarazi duenez. A-64 autobidean gertatu zen, Hastinga aldean. Ez zuen «kalte fisikorik» izan, eta taxi batean itzuli zen etxera. «Orkatz handi bat gurutzatu zen bat-batean autoaren aurrean, eta, talkaren ondorioz, aurreko txapa kaltetuta gelditu zen, eta motorrari ere eragin zion talkak», zehaztu du presoen senideen elkarteak.
Kolpea izan eta gero ere aurrera jarraitu zuen Bidartek, harik eta kilometro batera zegoen gasolindegi batean «istripuaren osteko kudeaketa» egin zuen arte, Etxerat-ek azaldu duenez. Atzo, ospitalera joan zen, aztertu zezaten.
«Ihintza Bidarterena urteko bigarren auto istripua izan da, baina iaz lau auto istripu gertatu ziren, eta, orotara, laurehun bat ezbehar izan dira urrunketa politika indarrean denetik. Kaltetutako senide eta lagunak mila inguru izan dira, eta, tamalez, hamasei senide eta lagunen bizitzak bidean geratu dira. Ezin da horrelakorik errepikatu», salatu du Etxerat-ek, eta gehitu «garaia» dela preso guztiak Euskal Herriratzeko eta preso, iheslari eta deportatuen «etxerako bideari oztoporik ez jartzeko». |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220984/kapitainek-ez-dute-jantziko-ostadarraren-besokoa-fifaren-mehatxuz.htm | Kirola | Kapitainek ez dute jantziko ostadarraren besokoa, FIFAren mehatxuz | Txartel horia atera diezaiekete Munduko Kopako partidetan ostadarraren besokoarekin jokatzen dutenei. Zazpi futbol taldek hura jantzi asmo zuten. | Kapitainek ez dute jantziko ostadarraren besokoa, FIFAren mehatxuz. Txartel horia atera diezaiekete Munduko Kopako partidetan ostadarraren besokoarekin jokatzen dutenei. Zazpi futbol taldek hura jantzi asmo zuten. | «Maizenik, zigor [ekonomiko] bat egongo litzateke; hori ordainduko genuke, eta kontent egongo ginateke». Mark Bullingham Ingalaterrako selekzioko presidente exekutiboaren hitzak dira. Qatarko Munduko Kopako partidetan Harry Kane kapitainak kosta ahala kosta ostadarraren besokoa eramateari buruz ari zen. Ingalaterrakoa ez da besoko hura janzteko asmoa «argi eta garbi» utzi zuen selekzio bakarra. Zazpi izan dira: Ingalaterra, Gales, Belgika, Suiza, Alemania, Herbehereak eta Danimarka.
Ingalaterrako selekziokoek bazekiten FIFAren protokoloaren aurka zihoala erabakia, baina prest ziren isunen bat ordaintzeko. Zalantzarako tartea ere bazen: zigorrak patrikari ez baizik jokoari eragiten bazion, «pauso bat atzera» egin beharko zuten. Eta, azkenean, hala izan da.
Ikusi gehiago: LOTSAREN MUNDUKO KOPA
FIFAk zuhurtziaz hartu zuen Europako zazpi selekziok LGTBI kolektiboaren besokoa janzteko asmoa. Aurretik ere, FIFAk «Futbolak mundua batzen du» edo antzeko esaldiren bat duten besokoak eramateko eskatu die selekzioei. Azken hilabeteetan, ordea, Qatarko giza eskubideen urraketen harira, zenbait selekziok adierazi dute uko egingo ziotela eskaera horri. Baina jarrera horrek ez du asko iraun. Gaur jokatuko dute Ingalaterrak (14:00) eta Galesek (20:00), FIFAk nahi bezala azkenean: mezudun besokoekin.
LGTBI kolektiboaren aldeko mezuak, hala, isilarazi egin ditu FIFAk. Horretarako, txartel horiaren mehatxua erabili du azken orduan. Ingalaterrako selekzioak, lehendik iragarri bezala, atzera egin du segituan: «Gure jokalariak ezin ditugu jarri kargu hartuko dieten edo kanporatuko dituzten egoera batean».
Oraingoz, Ingalaterrak eta Herbehereek, biek ala biek jakinarazi dute ez dutela ostadarraren besokoarekin jokatuko. Hala adierazi du Herbehereetako selekzioak: «Sentitzen dugu arrazoizko irtenbiderik lortu ez izana. OneLove mezua defendatzen dugu, eta zabaltzen jarraituko dugu [ostadarraren besokoetakoa], baina Munduko Kopan gure lehentasuna partidak irabaztea da. Ez dugu nahi kapitainak txartel hori batekin hastea partida». Futbolaren «izpirituaren aurka» doa FIFAren erabakia, eta, aurrerantzean, jarrera «kritikoa» izango dute futbol federazioarekin. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220985/confebask-laquoenpresen-enplegu-eskaintza-gehienen-profila-lanbide-heziketarekin-lotuta-dagoraquo.htm | Ekonomia | Confebask: «Enpresen enplegu eskaintza gehienen profila lanbide heziketarekin lotuta dago» | Euskal Enpresa eta LH Ekitaldiaren 29. aldian, Isabel Busto enpresaburu elkarteko presidenteak nabarmendu du iragan ikasturtean 14.000 ikaslek lortu zutela titulua «derrigorrezko praktikak» egin ostean | Confebask: «Enpresen enplegu eskaintza gehienen profila lanbide heziketarekin lotuta dago». Euskal Enpresa eta LH Ekitaldiaren 29. aldian, Isabel Busto enpresaburu elkarteko presidenteak nabarmendu du iragan ikasturtean 14.000 ikaslek lortu zutela titulua «derrigorrezko praktikak» egin ostean | Lanbide heziketaren garrantzia azpimarratu du Confebask enpresaburu elkarteak Euskal Enpresa eta Lanbide Heziketa Ekitaldiaren 29. aldian. Bilboko Euskalduna jauregian elkartu dira lanbide heziketako ikastetxe eta elkarteetako 600 gazte eta Jorge Arevalo Eusko Jaurlaritzako arlo horretako sailburuordea.
Isabel Busto Confebaskeko presidentearen arabera, talentuen «gero eta eskasia handiagoa» dute euskal enpresek, eta behar duten eskariari aurre egiteko iturri nagusia lanbide heziketan topatzen dute. Patronalak egindako azken inkestaren arabera, «enpresen enplegu eskaintza gehienen profila lanbide heziketarekin lotuta dago». Bustok bertan bildutako gazteei azaldu die «oso aukera ona» hautatu dutela: «Enpresek zuen prestakuntzan inbertitzen jarraitu behar dugu».
Hamar urte
Datuei begira, iragan ikasturtean 14.000 gaztek lortu zuten titulua «derrigorrezko praktikak egin ostean», Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan. Bustok azpimarratu du gero eta garrantzi handiagoa duela orain dela hamar urte abian jarritako lanbide heziketa dualaren sistemak. Geroztik, 16.000 gaztek egin dituzte praktikak, 10.000 enpresatan. «Euskadin ezaugarri bereizgarri garrantzitsu bat dugu. Orain dela hamarkada bat, lehen egunetik enpresaren kontu izan da ikasleen ordainsaria».
Era berean, euskararen «presentzia gero eta handiagoa» nabarmendu nahi izan du Bustok. Arlo horretan, Lanekik lanbide heziketan euskara sustatzeko elkartearen lana goraipatu du, ikastetxeei «euskarazko testuak eta materialak eskaintzen» baitizkie.
Sariak
Ekitaldian, Confebaskek prestakuntzan gehien nabarmendu direnak saritu nahi izan ditu. Enpresen atalean, aitortza jaso dute Entech Maquinas a Medida, Vda de Candido Gastelurrutia eta Transnatur Norte enpresek. Prestatzaileei dagokienez, Michelineko prestakuntza taldea, Finanzautoko Felix Perez eta Lemu Group taldeko Victor Dominguez saritu ditu. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220986/iruneko-udala-erdaraldi-betean.htm | Gizartea | Iruñeko Udala, 'erdaraldi' betean | Iruñean euskara «zokoratuta» dagoela salatu du euskalgintzak. 'Udalak nirekin euskaraz' kanpaina aurkeztu dute, hizkuntza eskubideen urraketak jasotzeko. | Iruñeko Udala, 'erdaraldi' betean. Iruñean euskara «zokoratuta» dagoela salatu du euskalgintzak. 'Udalak nirekin euskaraz' kanpaina aurkeztu dute, hizkuntza eskubideen urraketak jasotzeko. | Euskaraldia izanagatik, Iruñeko Udalak ohiko hizkuntza poiltikari eutsi dio: gaztelaniari nagusitasun osoa emateari, alegia. Urtean 365 eguneko erdaraldi betean da Navarra Sumaren udal gobernua. Hori salatu dute gaur Iruñeko euskalgintza osatzen duten elkarteek —AEK-k, Administrazioan Euskaraz Taldeak, ELAk, Haur Eskoletako Gurasoek, IKAk, LABek, Sortzenek, Steilasek eta Zaldiko Maldiko elkarteak— eta Hizkuntza Eskubideen Behatokiak.
«Iruñean ere hasiera eman zaio Euskaraldiari, eta, euskararen erabileraren inguruko ariketa kolektiboa egiteaz gain, erakutsi nahi dugu nola dagoen mugatua erabilera hori, administrazioarekin ditugun harremanetan», azaldu dute euskalgintzako kideek, Iruñeko Laba elkartean egin duten agerraldian. Gogorarazi dute hiriburuko euskararen ordenantzan bertan euskara ez dagoela gaztelaniaren pare: «Udalaren egunerokoan, euskara bigarren lerrora zokoratzen dute; ez dira zerbitzuak euskaraz berdintasunean bermatzen; euskarazko albiste gutxiago zabaltzen dira; aisia eta kultur eskaintzetan euskarazko aukerarik ez dago ia; udalaren argitalpen eta euskarrietan ia ez da euskarazko alerik argitaratzen; ekitaldi eta jarduera publikoetan euskarari ia ez zaio presentziarik ematen...». Horren guztiaren oinarrian «euskaraz bizi nahi duten herritarrekiko gutxiespena» dagoela salatu dute eragileek.
Hori dela eta, beste ariketa kolektibo bat proposatu diete Iruñeko herritarrei: udalak hizkuntza eskubideak urratzen dituen aldiro, horiek erregistratzea eta salatzea telefonoa@behatokia.eus helbide elektronikoaren bidez, 623 363 811 zenbakira whatsapp-a bidaliz, 948-14 61 72 telefono zenbakira deituz edo sare sozialetan #UdalakNirekinEuskaraz traola erabiliz.
«Zertaz ari gara hizkuntza eskubideen urraketak aipatzen ditugunean? Bada, adibidez, udaleko telefono batera deitu eta, euskaraz artatzea nahi badugu, geroago deitzeko erantzutea, edo gaztelaniaz egitera behartzea; udalaren ekitaldi batera joan eta dena gaztelania hutsean izatea; udalaren iragarki gehienak gaztelaniaz egotea; udalaren jakinarazpen edo gutunak gaztelania hutsean jasotzea; udalaren aisialdi eskaintzan euskarazko egitasmoak askoz urriagoak izatea; edo ikastaro batean izena eman eta gaztelaniaz baino ez egitea».
Administrazio publiko eta erakundeek hizkuntza eskubideekin duten konpromisoa gogorarazi diote euskalgintzako kideek Iruñeko Udalari: «Administrazio eta erakundeek ezin dute euskararen alde agertu eta euskara errespetatzen dela esan baldin eta gero, egunerokoan, euskaraz bizi ahal izateko neurrien kontra egin edo hizkuntza eskubideak bermatzeko neurririk hartzen ez badute».
Euskalgintzak 2023ko urtarrilaren 31ra arte jasoko ditu hizkuntza eskubideen urraketa guztiak, eta Hizkuntz Eskubideen Behatokira igorriko ditu, txosten berezi bat presta dezan, «Iruñeko Udalean gertatutakoak idatziz jasota utzi eta udal arduradunei aurkezteko». Herritarrei, berriz, eskatu diete «euskara erabiltzeko pausoa» eman dezatela, «ahaldundu daitezela» eta eskubide urraketak salatzen jarrai dezatela. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220987/kazetaritza-automatizatua-softwarea-erredaktore.htm | Bizigiro | Kazetaritza automatizatua: softwarea erredaktore | Programa batek datuak albiste bihurtu ditzake. ‘Kazetaritza automatizatua’ deritzo, eta datu asko eragiten dituzten gertaeren berri emateko balio dezake. Horri esker, albisteak azkarrago sareratzen dira, eta hartzaile gehiagorengana heltzeko bidea ematen du, Jessica Kunert irakasleak EHUko Ziberkazetaritza Kongresuan azaldu duenez. | Kazetaritza automatizatua: softwarea erredaktore. Programa batek datuak albiste bihurtu ditzake. ‘Kazetaritza automatizatua’ deritzo, eta datu asko eragiten dituzten gertaeren berri emateko balio dezake. Horri esker, albisteak azkarrago sareratzen dira, eta hartzaile gehiagorengana heltzeko bidea ematen du, Jessica Kunert irakasleak EHUko Ziberkazetaritza Kongresuan azaldu duenez. | Teknologia kazetaritza aldatzen ari da, eta hamaika baliabide jarri ditu profesionalen esku: are, softwareak testuak idatz ditzake jada. Kazetaritza automatizatua deritzo horri. Aldez aurretik molde bat zehazten da askotariko aldagaiekin, eta, halaber, sinonimoak txertatzen dira, esaterako, testu denak ez daitezen berdinak izan. Eredu hori erabilita, eta hura eguneratutako datuekin hornituta, programak albistea idatz dezake, hasi eta buka, Jessica Kunert Mainzko (Alemania) Unibertsitateko irakaslearen arabera. Alegia, datuak narrazio bilakatzen ditu.
EHUk kazetaritza automatizatuari eta algoritmoei eskaini die aurtengo Ziberkazetaritza Kongresua, hamalaugarrena, eta teknologia horren onurez eta arriskuez jardun du Kunertek gaur, Bilboko Bizkaia aretoan. Azaldu duenez, tresna hasierako urratsak egiten ari da oraingoz, eta interesa eta errezeloa pizten ditu hala profesionalengan nola irakurleengan.
Datu mordoa sortzen duten gertakarien berri emateko balio du kazetaritza automatizatuak, hala nola finantzetarako eta delituetarako. Kunertek, zehazki, futbol partidetarako izan dezakeen erabilera ikertu du, eta Alemaniako tokiko erredakzioak izan ditu aztergai. Haren iritziz, erredakziook ez dute ez denborarik ez baliabiderik maila erregionalean jokatzen diren partida guztiez informatzeko; automatizazioarekin, ordea, ahal izango lukete. Eskaria badago, jendea ez baita inoiz asetzen informazioaz, irakaslearen irudiko. Bestelako alde positiboak ere ikusten dizkio Kunertek. «Ekitaldien emaitzak inork baino azkarrago argitaratu daitezke. Gainera, erreportaje sakonagoak egin daitezke, kazetariak ez baitu dena idatzi behar. Eta hartzaile berriengana heltzeko aukera ematen du».
Tresna berri horrek eragile berriak eskatzen ditu, dena den: kazetariak software eta datu hornitzaileekin lan egin beharko du, programa berria ezagutzeko eta datu andana bat aukeratu eta egiaztatzeko, hurrenez hurren. Baina ez da komeni eragile horiek kazetariaren figura ordezkatzea, Kunerten esanetan. Izan ere, softwarea 250 euro kostatzen da hilean, eta, futbolaren kasuan, inbertsio errentagarria izan daiteke elkarte batzuentzat, irakaslearen aburuz. «Esate baterako, Alemaniako Fussball.de atariak futboleko datu baserik handiena du. Albisteak ateratzen dituzte, baina ez zaie iruditzen kazetaritza egiten ari direnik; halere, kazetariak ordezten ari dira».
Ez da alde negatibo bakarra, ordea. Automatizazioak testuen kalitatea ere baldintzatu dezake, datuetan dagoena baino ez baita agertuko artikuluetan; alabaina, datuok mugatuak dira batzuetan, edo zeresana dute ekitaldiko gainontzeko elementuek ere: ikusleen jokaerak, esaterako. «Batzuetan, automatizazioa oinarri bat da, eta, gero, kazetariak garatu egiten du testua; elkarrizketekin, kasurako».
Etorkizuneko kazetaria
Kazetarien lana programa batek egin badezake, zein izango da etorkizunean kazetarien egitekoa? Kazetaririk gabeko kazetaritza al da norabidea? Kunertek irmo esan du ezetz. «Kazetaritza ez da zaharkituko, baina aldatu egin beharko du. Gaitasun berriak garatu beharko dira, eta ikuspegi zabala izan: zer egin dezakegu guk algoritmo batek baino hobeto?». Horrek ez du esan nahi kazetariek informatikari edota programatzaile ere izan beharko dutenik, baina profesional horiekin lan egiten ikasi beharko dute. Estatistikaren inguruko interesa izango da gakoa, irakaslearen ustez. «Hibridaziora» joko du ofizioak.
Dena den, kazetariak beti izango du tokia erredakzioetan, Kunerten hitzei erreparatuta: besteak beste, hari baitagokio datuak egiaztatzea, irudimentsua izatea, testuinguruari erreparatzea eta zer kontatuko den aukeratzea. «Kazetariak erabakiko du zer den garrantzitsua eta zer ez, zein datu agertuko diren eta zein ez. Ahalegindu behar du kazetaritza ona eskaintzen». Eta, halaber, hark bermatuko du ikuspegi etikoa. «Kazetariak hartuko ditu erabaki etikoak. Kazetaritzaren forma aldatu egingo da, baina kazetariaren etikak eta idealek bere hartan iraungo dute». |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220988/gizonei-laquoardura-hartzekoraquo-exijituko-die-mugimendu-feministak-ostiraleko-mobilizazioetan.htm | Gizartea | Gizonei «ardura hartzeko» exijituko die mugimendu feministak ostiraleko mobilizazioetan | ‘Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude!’ lelopean aterako dira kalera indarkeria matxistaren aurkako egunean. Olatu feminista geldiarazteko asmoa salatu dute, Bilbon egindako agerraldian. | Gizonei «ardura hartzeko» exijituko die mugimendu feministak ostiraleko mobilizazioetan. ‘Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude!’ lelopean aterako dira kalera indarkeria matxistaren aurkako egunean. Olatu feminista geldiarazteko asmoa salatu dute, Bilbon egindako agerraldian. | Emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko nazioarteko eguna izango da ostiralean, eta aurten ere kalera ateratzeko deia egin du Euskal Herriko Mugimendu Feministak, gaur Bilbon egindako prentsaurreko nazionalean. Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude! lelopean, indarkeria matxistaren «hamaika formak» salatuko dituzte azaroaren 25ean, eta autodefentsa feminista aldarrikatuko dute. Gizonei ere mintzatu zazizkie agerraldian: «Dagokizuen ardura hartzeko exijitzen dizuegu. Utzi erasotzaile eta konplize izateari. Azaleko diskurtsoek ez dute balio praktikan ezer ez bada aldatzen».
Feministek deitoratu dute indarkeria matxistak mekanismo berriak asmatzen dituela «etengabe», eta horren adibide jarri dute udako jai giroan ziztaden inguruan gertatutakoa: «Kontrol sozial etengabea, beldurrean oinarritutako mezuak eta neurriak, Poliziaren presentzia neurrigabea... Eta dena, berriz ere, fokua emakumeongan jartzeko. Sistema heteropatriarkal kapitalista modu gordinagoan azaleratu zaigu; esplizituki, inolako lotsarik gabe». Ildo horretan, salatu dute erreakzio bat izan dela: «Feministok sortzen dugun olatu bakoitzean, sistemak hori geldiarazteko mekanismoak jartzen ditu martxan».
Hori dela eta, ostiralean, indarkeria matxistaren molde guztien aurka mobilizatuko dira: «Indarkeria instituzionala, lan esparruan jasaten duguna, etxean pairatzen duguna, heteroarautik ateratzeagatik jasaten duguna... Aski da! Nazkatuta gaude!». Dena den, ohartarazi dute mugimendu feminista antolatuta dagoela eta bortxa horiei aurre egiten ari zaiela: «Badakigu zein den bidea: gure arteko sareak eraiki, elkar zaindu, borroka komunak martxan jarri, ardurak hartu, gizonak interpelatu eta sistema errotik aldatzeko moduak eraiki. Autodefentsa feminista da tresna eraginkorrena; antolakuntza feministaz boteretuko gara».
Hego Euskal Herrian eta Espainian sexu askatasunari buruzko legearen harira sortutako polemikaz galdetuta, mugimendu feministako kideak ez dira auzi teknikoez mintzatu, baina adierazi dutenez, «zigor handiagoa edo txikiagoa jartzean» baino, «eragindako mina onartzean eta onbideratzean» jarri nahi dute arreta. Aurtengo leloari erreparatuta, «egiazko justizia feminista» aldarrikatu dute: «Kontzeptua eraikitzen ari gara oraindik, baina ez datza soilik bide penalean. Mugimendu feministak beti salatu du indarkeria instituzionala eta legeen aplikazio patriarkala».
Mobilizazioak
Hala, hilaren 25ean mugimendu feministak antolatutako mobilizazioetan parte hartzera deitu dute, hiriburuetan zein herrietan. Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 19:00etan abiatuko dira manifestazioak, Jesusen Bihotzetik, Bulebarretik eta San Anton plazatik, hurrenez hurren; Iruñean, 20:00etan aterako da Gaztelu plazatik. Baionan, berriz, larunbatean egingo dute protesta, 19:00etan, herriko etxeko plazatik. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220989/erdoganek-ohartarazi-du-pentsatzen-ari-direla-siriaren-menpeko-kurdistani-eta-iraken-menpekoari-lurretik-eraso-egitea.htm | Mundua | Erdoganek ohartarazi du pentsatzen ari direla Siriaren menpeko Kurdistani eta Iraken menpekoari lurretik eraso egitea | Gutxienez 29 pertsona hil ziren atzo Siriaren menpeko Kurdistanen Turkiaren bonbardaketen ondorioz. Ankararen arabera, milizia kurduek suziriak jaurti dituzte Turkiara, eta pertsona bat hil dute. | Erdoganek ohartarazi du pentsatzen ari direla Siriaren menpeko Kurdistani eta Iraken menpekoari lurretik eraso egitea. Gutxienez 29 pertsona hil ziren atzo Siriaren menpeko Kurdistanen Turkiaren bonbardaketen ondorioz. Ankararen arabera, milizia kurduek suziriak jaurti dituzte Turkiara, eta pertsona bat hil dute. | Turkiak erasoaldia hasi du Siriaren menpeko Kurdistanen kontra. SDF Siriako Indar Demokratikoak jakinarazi zuen, atzo, Turkiako armadaren hegazkinek egindako bonbardaketen ondorioz gutxienez 29 pertsona hil zirela Siriaren menpeko Kurdistanen; Ankarak eraso horiek baieztatu zituen, eta nabarmendu Kobane hiria zutela helburu, argudiatuta han YPG milizia kurduaren indarguneetako bat dela. Ankararen arabera, talde horrek bost suziri jaurti ditu gaur Turkiako Gaziantep eskualdera, eta gutxienez bi pertsona hil eta sei zauritu. Horrekin guztiarekin lotuta, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak ohartarazi du pentsatzen ari direla Siriaren menpeko Kurdistani eta Iraken menpekoari lurretik ere eraso egitea. «Hau ez da mugatzen aireko operazio batera».
Kontuan hartu behar da joan den igandean —hilaren 13an— Istanbulen atentatu bat gertatu ondoren iritsi dela erasoaldia. Sei lagun hil ziren leherketa bategatik, eta 81 zauritu, eta Ankarak PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPG Herriaren Babes Unitateetako milizia kurduei leporatu zien erantzukizuna. Bai PKKk eta baita YPGK, ordea, ukatu egin dute erasoarekin loturarik eduki izana.
Ikusi gehiago: PKK-k ukatu egin du Istanbulgo erasoan parte hartu izana
Turkiako Defentsa Ministerioak atzo plazaratutako ohar batean zehaztu zuenez, «89 helburu» suntsitu zituzten bonbardaketen bidez, eta Erdoganek, gaur, kopuru hori bera berretsi du, Qatarretik bueltan kazetariei adierazi dienez. Jakinarazi du ez duela bere asmoez hitz egin ez Vladimir Putin Errusiako presidentearekin, ez Joe Biden AEBtakoarekin, baina nabarmendu du gertatutakoak ez zituela ezustean harrapatuko. «Badakite edonoiz egin ditzakegula halakoak eskualdean».
Iranen erasoak
Irango Gobernuak Iraken menpeko Kurdistango hiru alderdi kurduren egoitzak bonbardatu ditu gaur, eta, eskualde autonomo hartako administrazioaren arabera, gutxienez pertsona bat hil da, eta zenbait zauritu. Arbil hirian izan da erasoa, eta, Irakeko INA berri agentziak alderdi kurduetako iturriak aipatuz kaleratu duenez, misilak eta droneak erabili ditu Irango Guardia Iraultzaileak. Teheran ari da Iraken menpeko Kurdistan bonbardatzen, Masha Amini gazte kurdua hil eta gero irailaren erdialdean protestak hasi zirenetik.
Horiek horrela, eskualde autonomo hartako administrazioak eskatu die nazioarteari eta NBE Nazio Batuen Erakundeari «jarrera argia» erakuts dezatela jasaten ari diren erasoen inguruan. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220990/emakume-batek-sexu-eraso-bat-salatu-du-ormaiztegin.htm | Gizartea | Emakume batek sexu eraso bat salatu du Ormaiztegin | Larunbat gauean gertatu zen erasoa. Itaiak elkarretaratzera deitu du gaur arratsalderako, herriko plazan. | Emakume batek sexu eraso bat salatu du Ormaiztegin. Larunbat gauean gertatu zen erasoa. Itaiak elkarretaratzera deitu du gaur arratsalderako, herriko plazan. | Emakume batek sexu eraso bat jasan duela salatu du Ormaiztegin (Gipuzkoa), Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera. Asteburuan gertatu zen erasoa, larunbat gauean, emakumeak salatu duenez. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du.
Itaia Emakumeen Antolakunde Sozialistak elkartzera deitu du gaur arratsaldeko 19:30erako, Ormaiztegiko herriko plazan.
Atxilotu bat Gasteizen
Udaltzainek 42 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo Gasteizko Zabalgana auzoan, indarkeria matxista egotzita. Biktimak bizilagun baten etxean hartu zuen babesa; haren garrasiak entzutean, eskailera burura atera eta emakumeari lagundu zion. Bertatik salatu zuen biktimak erasoa. 32 urteko beste gizonezko bat ere atxilotu zuten atzo; ibilgailu batean ikusi zuten, haren aurka urruntzeko agindua zuen emakume batekin. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220991/gainkostu-energetikoari-aurre-egiteko-20-milioiren-laguntzak-banatuko-dituzte-nafarroan.htm | Ekonomia | Gainkostu energetikoari aurre egiteko 20 milioiren laguntzak banatuko dituzte Nafarroan | Baldin eta otsailaren 1etik irailaren 30era bitartean iragan urteko epe berean baino 2.000 euro gehiago ordaindu badituzte energiaren fakturan, enpresek aukera izango dute laguntza jasotzeko. | Gainkostu energetikoari aurre egiteko 20 milioiren laguntzak banatuko dituzte Nafarroan. Baldin eta otsailaren 1etik irailaren 30era bitartean iragan urteko epe berean baino 2.000 euro gehiago ordaindu badituzte energiaren fakturan, enpresek aukera izango dute laguntza jasotzeko. | Bihartik aurrera eska dezakete laguntza Nafarroan jarduten duten enpresek. Nafarroako Gobernuak aurkeztutako laguntza deialdiaren arabera, gehienez milioi erdi euro jasotzen ahalko ditu konpainia bakoitzak. Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariaren hitzetan, laguntzok «guztiz beharrezkoak» dira, eta sektore guztiekin izandako elkarrizketaren emaitza dira.
Energiaren garestitzea leuntzea du helburu laguntza deialdiak, eta gobernuak baldintzen berri eman eman du gaur, Nafarroako Aldizkari Ofizialean. Zehaztutakoaren arabera, baldin eta otsailaren 1etik irailaren 30era energiaren kostua iazko epe berekoa baino 2.000 euro garestiagoa izan bada, gainkostuaren %100 emango zaie enpresei.
Besteak beste, argindarraren eta gas naturalaren tarifa hartuko da kontuan, baina baita beste kostu energetikoak ere: hala nola ontziratu gabeko petrolioaren likidotutako gasak eta azpiegitura komunen zentral batean sortutako isuri termikoak. Enpresak plaka fotovoltaikoen, energia eolikoaren edo gas naturalaren bidez sortutako argindarra saldu badu, horren bidez jasotako dirua kendu egingo zaio gainkostuari, laguntzaren zenbatekoa kalkulatzeko orduan.
Laguntza jaso ahal izateko, beharrezkoa izango da enpresek beren jarduera ekonomikoa Nafarroan egin izana iazko otsailaren 1etik. Deialditik at geratuko dira finantza erakundeak, baita energia elektrikoa eta gasa garraiatzen eta banatzen duten enpresak ere.
Urte amaierarako prest
Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak azpimarratu du laguntza deialdi horren beste helburuetako bat dela laguntza «ahalik eta azkarrena» iristea onuradunei, eta asmoa da urte amaierarako jaso ahal izatea. Saizek gogora ekarri du legealdi berezia izan dela egungoa: «Zoritxarrez, gobernuak plan bereziak eta presazko laguntza neurriak ezarri behar izan ditu, hiru urte eta erdian azaleratu diren bat-bateko egoeren eraginpean egon diren sektoreetarako». |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220992/nagusitasuna-galtzen-du-euskarak-eskolatik-kanpo-udalerri-euskaldunetan-ere.htm | Gizartea | Nagusitasuna galtzen du euskarak eskolatik kanpo, udalerri euskaldunetan ere | Haurren profiletan eta hizkuntza praktiketan aldaketa «nabarmenak» ari dira gertatzen. Horretan eragiten duten 148 faktore identifikatu dituzte Soziolinguistika Klusterrak, Uemak eta EHUko DREAM taldeak. | Nagusitasuna galtzen du euskarak eskolatik kanpo, udalerri euskaldunetan ere. Haurren profiletan eta hizkuntza praktiketan aldaketa «nabarmenak» ari dira gertatzen. Horretan eragiten duten 148 faktore identifikatu dituzte Soziolinguistika Klusterrak, Uemak eta EHUko DREAM taldeak. | Udalerri euskaldunetako haurrek «askotariko loturak» dituzte inguruko hizkuntzekin, baina badira patroiak. «Haurrek kontzientzia eleaniztuna garatuta dutela esan genezake. Eleaniztasun horren barruan, baina, euskara eta gaztelania dira hizkuntza nagusiak, eta, eremu elebiduna izanik, haurrengan hizkuntza batek duen dominantzia marraztutako erretratuetan islatzen da». Hala dio Udalerri euskaldunetako haurrak eta euskara ikerlanak, Soziolinguistika Klusterrak, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak eta EHUko DREAM ikerketa taldeak egindakoak.
Udalerri euskaldunetako haurren hizkuntzaren atxikimenduan eragina duten faktoreak kuantifikatu dituzte hirurek, elkarlanean, eta «euskararen bizi-indarrean eta erabileran eragiten duten» 148 faktore identifikatu dituzte. «Horietatik 33 eskola-mailan kokatzen dira, 25 herrietan, 53 Euskal Herriko fenomenoak dira, bederatzi orokorrak eta, bukatzeko, 28 faktorek ikus-entzunezkoekin daukate lotura», egileek azaldu dutenez.
Zazpi ikastetxetako hezkuntza komunitateak aztertuta osatu dute lana. Proiektuan parte hartu dute ikastetxe horietako Lehen Hezkuntzako 5. mailako ikasleek, eskola horietako irakasleek, zuzendaritzako kideek, gurasoek eta herriko eragileek; 139 haurrek eta 43 helduk, denera. Bizkaiko —Dimako Ugarana eskola eta Bermeoko San Frantzisko eskola—, Gipuzkoako —Ikaztegietako herri eskola eta Azpeitiko Iraurgi— eta Nafarroako —Berako Ricardo Baroja eskola eta Etxarri-Aranazko Andra Mari ikastola— zenbait ikastetxetan egin dute ikerketa, eta Arabako bakarrean —Aramaioko San Martin eskola—, herrialde horretan Uemako herri bakarra dagoenez gero.
Hizkuntzarekiko harremana determinatzen duten faktoreak aldatzen dira herri batetik bestera. Errepikatzen direnak multzokatu egin dituzte ikerlariek, eta banatu ere bai, horien atzean egon daitezkeen arrazoien arabera. Herri guztietan errepikatzen direnen artean, eskola mailako faktore argi bat da euskarak lotura duela ikasgelarekin. Hizkuntza nagusia da eremu horretan, baina handik kanpo behera egiten du erabilerak. Joera hori ez da ikasleetan soilik antzematen, baita helduengan ere. Ikerketak agerian uzten du, horrez gain, herriko egoera soziolinguistikoaren bilakaerak zuzeneko eragina duela haurretan. Eskolan gertatzen dena handik kanpokoaren «isla» da, ikerketaren arabera.
Kontzientziazioa, beheraka
Euskal Herri mailakoak dira beste faktore batzuk. Esaterako, ikerketak berretsi duenez, «gaztelaniak izugarrizko erakarpen eta presentzia du, baita udalerri euskaldunetan ere». Gainera, gaztelania geroz eta «azkarrago eta indartsuago» sartzen ari dela ikusi dute. Adibidez, zenbaitek azaldu dute belaunaldi berberean gaztelaniaren ezagutza eta erabilera handiagoa dela egun lehen baino. Euskararekiko kontzientzia ere erasan egin dela erakusten dute emaitza orokorrek: «Euskararen biziberritze prozesuak nekea eta ezkortasuna eragiten ditu». Hala ere, behatutako herrietako euskararen erabileran ez da ikusten elkarrizketatuen ezkortasunetik erator litekeen tamainako beherakadarik. Haurrengan baino ezkortasun handiagoa sumatzen da, edonola ere, helduengan. Denean da kezka iturri, bestalde, atzerritar jatorrikoen hizkuntza integrazioa. «Euskarara bideratuko duen hizkuntza harrera baten faltan» herritar horiek gaztelaniarako bidea egiten dutela diote elkarrizketatuek.
Faktore orokorragoen artean, ikerketak hizpide du haurtzaroak eta nerabezaroak «nortasunaren eraikuntzan» duten garrantzia: «Gaztelaniarako hizkuntza muda egiten da nerabezaroan, haien nortasunaren eraikuntzan jokoan sartzen diren beste eragile batzuek duten indarrarengatik». Identitatea garatzeko prozesu horretan, aintzat hartu beharrekoa da, ikerketaren arabera, aldatzen ari direla haurren hizkuntza dinamikak, eta aldatzen «mundura begirako bizitza ikuspegiak».
Hizkuntza komunitatearen kohesioak eta dinamikek ere badute eragina:. «Herriko eragileen artean elkarlanik ez dagoenean, hiztun komunitatea banatuta dago, eta horrek euskararen erabileran eta atxikimenduan eragiten du». Horri lotuta, aipatzen da ez dagoela nahikoa baliabide «euskararen erabilera bultzatu eta herrietako euskalgintza berraktibatzeko».
Argazkia egiteaz gain, lan ildo izan beharreko zenbait ere markatu dituzte ikerlanean. Eskolan, adibidez, «ikasle profil berriak integratzeak», atzerritar jatorriko ikasleen hizkuntza harrerari garrantzi handiagoa emateak eta «ahozkotasuna eta euskararekiko atxikimendua» erdigunean dituen metodologia garatzeak lehentasunezko izan beharko lukete. Herriko eta Euskal Herriko baldintzak aldarazteko lanean ere eragin daiteke, diotenez; hala nola tokian tokiko eragileen arteko koordinazioaren eta elkarlanari esker eta belaunaldien arteko desberdintasunak desagerrarazten.
Ikus-entzunezkoetan euskararen presentzia handitzea ere bada lehentasunezkoa. Eta bada nondik hazi: «Haurrek erakutsi dute, horretarako aukera egoki eta erakargarria dutenean, euskarazko eskaintza kontsumitzen dutela».
Hiru udalerri mota
Faktoreak aztertuta, hiru udalerri mota bereizita daude ikerlanean. «Haurrentzako arnasguneak» dira Azpeitia eta Dima. Horietan, haurrak asko aritzen dira euskaraz, eta lotura estua dute euskararekin, etxeko hizkuntza edozein dutela ere. «Ohiko udalerri euskaldunak» dira, sailkapen horren arabera, Aramaio, Etxarri-Aranatz eta Ikaztegieta. Haurrak asko aritzen dira euskaraz, batik bat ikasgelan, baina erabileran beherakada izan dute herri horietan, eta horrek zuzenean eragiten du. Halaber, ikerketaren arabera, herriotan ez dago egoerari aurre egiteko moduko «militantzia artikulaturik». Azkenik, «udalerri euskaldun erasanak» dira Bera eta Bermeo. Horietan, gaztelaniaren erabilera da nagusi haurren artean, baita ikasgelan ere. Erabilera orokorra beheraka ari da horietan ere. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/220993/kristau-eskolan-euskaraldia-sustatzen.htm | albisteak | Kristau Eskolan euskaraldia sustatzen | Kristau Eskolak, Euskaraldian parte hartu eta hura sustatzeaz gain, zenbait dinamika bideratzen ditu. | Kristau Eskolan euskaraldia sustatzen. Kristau Eskolak, Euskaraldian parte hartu eta hura sustatzeaz gain, zenbait dinamika bideratzen ditu. | Kristau Eskolak bat egiten du Euskaraldiarekin. Euskaraldian parte hartzeaz gain, hura sustatu ere egiten du. Halaber, Euskaraldiaren aurrean, eta prestakuntzaren garaian, hainbat dinamika bideratzen ditu: alde batetik, sarearen egoitza gisa, eta, beste alde batetik, sareko ikastetxeekin egiten duen sustatzeko lana. • Egoitzak berak, entitate gisa, izena ematen du egitasmoari begira, bere ariguneak sortuz, dituen lankide guztiak parte hartzen dutelarik. Langile bakoitzak bere rola aukeratzen du, eta horretan irautea bultzatzen eta babesten da. • Euskaraldiak irauten duen bitarterako komunikazio plana zehazten du, non sare sozialetan, hedabideetan eta web orrialde propioan egunez egun islatzen ari den: mezu laburrak, blogak, ikastetxeen esperientziak… • Horretaz gain, sormenari leku eginez, sortzen diren egitasmo txikiei bide ematen die Kristau Eskolan, kontuan edukita dagoeneko egoitzaren giroa guztiz euskalduna dela. • Halaber, hala eskatzen duten egoitzako langileei, formakuntza zehatza jasotzea errazten zaie, beren euskara maila sendotzeko, areagotzeko edota maila egokiago bat lortzeko. • Egoitzak parte hartzen du Euskaraldiaren inguruan antolatzen diren hainbat egitasmotan: informazio, formakuntza, aurkezpen, emanaldi eta bestelako jarduera guztietan. Eta, hezkuntzaren arloan kokatzen denez, Topaguneak egituratuta daukan Haur eta Nerabe Batzordean ere aktiboki egoten da.
Sareko ikastetxeen sustatzailea
Kristau Eskolaren sareko 123 ikastetxeetako irakasle guztiei informazioa zabalduz joaten zaie Euskaraldiaren prestaketa bitartean: • Ikastetxe bakoitza entitate gisa izena ematera gonbidatuz. • Sortzen diren azkeneko berriak elkarri jakinaraziz. • Ikastetxe bakoitza kokatzen den lekuan, lekuko batzordeekin edota erakundeekin parte hartzera ere bultzatuz. • Haur eta Nerabe Batzordetik sortzen diren baliabide didaktikoak elkarri bidaliz, kontuan izanik Euskaraldian 16 urtetik aurrera parte har daitekeela, baina gure ikastetxeetan dauden haur, nerabe eta gazte guztiak curriculum aldetik lanketa ezberdinak egiteko bitarteko ezberdinak eta ugariak dituztela jakinaraziz. Kontuan izanik, gainera, haurrek gurasoen duten eragina, baita hizkuntz ohiturei bultzada bat emateko ere. • Egitasmo sozialeko garaian burutzen ari diren guztia biralizatzea bultzatuz.
Laguntza guztia
Kristau Eskolaren egoitza hezkuntza formalaren barruan aritzen da, eta Kristau Eskolako ikastetxe guztiak Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren eskakizunetara egokitu behar dira, baita hizkuntzari dagokienez ere. Beraz, hor bide formala egin beharra daukate. Horren aurrean, egoitzatik behar duten laguntza guztia eskaintzen zaie, euskara, euskal kulturan txertaturik, ardatz izan dadin: formakuntzan, egitasmoak edota planak burutzeko orduan, zalantzak argitzeko eta erantzunak aurkitzeko…
Kristau Eskolako arduradunek azpimarratu dutenez, «gure ikastetxeentzako etengabeko bidelagun izan nahi dugu. Eta, bestalde, beraien praktika onak, emaitza garrantzitsuak agerian jarri, sare gisa ere indartuz eta elkar lagunduz».
Kristau Eskola bere lurraldean errotuta dago. «Sorreratik, hezkuntzan dugun gure izatea, eta zerbitzua gure herri honetan kokatzen da, herri honetan txertaturik, herri honetarako eta mundura begira eta zabalik. Guztian, errotik sendotu nahiaz. Horretan ari gara oraindik, gogoz eta konbentzimenduz. Eta, hortik ere, gure kulturarekiko —hizkuntzarekiko— konpromiso tinkoa eta zentzuzkoa».
Horregatik, Kristau Eskolak Euskaraldian parte hartzen du: «Euskaraldian parte hartzea eta sustatzea garbi daukagu, zaintzen saiatzea eta bultzatzea, eta bide berriak irekitzeko aukerak bilatuz joatea, komunikaziotik berarengatik hasita».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.kristaueskola.eus |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220994/erdizko-meategi-proiektuaren-inguruan-iritzia-eman-nahi-dutela-aldarrikatu-dute-baztandarrek.htm | Gizartea | Erdizko meategi proiektuaren inguruan iritzia eman nahi dutela aldarrikatu dute baztandarrek | Erdizko meategi proiektuari buruzko herri galdeketak egitea debekatu diete baztandarrei. Hori salatzeko, herri batzarrak eta elkarretaratzea egin zituzten atzo. | Erdizko meategi proiektuaren inguruan iritzia eman nahi dutela aldarrikatu dute baztandarrek. Erdizko meategi proiektuari buruzko herri galdeketak egitea debekatu diete baztandarrei. Hori salatzeko, herri batzarrak eta elkarretaratzea egin zituzten atzo. | Atzoko egunarekin egitekoak ziren Erdizko meategi proiektuaren inguruko herri galdeketak Baztanen (Nafarroa). Helburua herritarrek proiektuaren inguruan zuten iritzia jakitea zen. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak, baina, egitasmoa bertan behera uztera behartu zituen herrietako alkateak. Herritarrei erabakitzeko eskubidea ukatu izana argudiatuz, alkateek herri batzarrak antolatu zituzten atzo goizean eta larunbat arratsaldean. Atzo arratsaldean, berriz, elkarretaratze bat egin zuten Elizondon (Baztan, Nafarroa).
Batzarrak Baztango herri guztietan egin ziren, Almandozen izan ezik –galdeketak egitekoak ziren herrietan, zehazki–. Antolatzaileek adierazi zutenez, orotara 500 lagun inguru hurbildu ziren batzarretara. Bilera horien helburua herritarrak informatzea zen, galdeketekin gertatutako guztia azaltzea. Hala, alkateek zabaldutako idatziaren arabera, joan den azaroaren 10ean Guardia Zibilak kuartelera deitu zituen, errekerimendu bat jasotzera. Dokumentu horrek galdeketak egitea debekatzen zuen: «Baztango alkateok gure herrikoei galdetzeko eskumenik ez genuela adieraziz eta herrietako galdeketak eginen bagenitu ondorio administratibo edota zibilak pairatzen ahalko genituzkeela jakinaraziz».
Arratsaldean, baztandar guztiak Elizondora deitu zituzten euren erabakitzeko eskubidea aldarrika zezaten. Ixabel Aleman Amaiurko alkateak egin zituen bozeramaile lanak. «Iduri duenez, baztandarron hitzak ez die axola Belaten bertze aldetik gobernatzen gaituztenei; parte hartzeaz eta herritarren interesez ahoa betetzen duten mandatariei, hain zuzen», erran zuen Alemanek. Herritarrek beren iritzia eman nahi dutela adierazi zuen, eta Nafarroako Gobernuari galdera bat egin zion: «Ez Batzar Nagusiak, ez eta herrietako alkateok ere ezin badugu herri galdeketarik egin, nola egin behar du Gobernuak baztandarrok Magnaren meategi egitasmoaz dugun iritzia jakiteko?».
Irakurketaren ostean, bildu ziren herritar guztiek sinbolikoki bozkatzeko aukera izan zuten. Alkateak izan ziren bozkatzen lehenak, eta, jarraian, Elizondoko plazan zegoen jendea hasi zen banan-banan bozka ematen. Antolatzaileen erranetan, 750 lagun inguruk parte hartu zuten. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220995/langabezia-tasa-9tik-behera-denean-frantziako-gobernuak-laurden-bat-laburtuko-du-saria.htm | Ekonomia | Langabezia tasa %9tik behera denean, Frantziako Gobernuak laurden bat laburtuko du saria | Olivier Dussopt Lan ministroak esan du 2023an 100.000 eta 150.000 lagun itzuliko direla horrela lan merkatura. Sindikatuek esan dute erreforma «onartezina» dela; patronala, ordea, gustura dago. | Langabezia tasa %9tik behera denean, Frantziako Gobernuak laurden bat laburtuko du saria. Olivier Dussopt Lan ministroak esan du 2023an 100.000 eta 150.000 lagun itzuliko direla horrela lan merkatura. Sindikatuek esan dute erreforma «onartezina» dela; patronala, ordea, gustura dago. | Langabezia saria jasotzeko eskubidea egoera ekonomikoaren arabera luzatuko edo laburtuko da Ipar Euskal Herrian. Langabezia Frantzian %9tik gora dagoenean ez da alderik izango oraingo sistemarekin, baina kopuru horretatik behera dagoenean orain baino laurden bat laburragoa izango da saria jasotzeko denbora.
Frantziako Gobernuak gaur aurkeztu die bere proposamena gizarte eragileei. Sindikatuak haserre irten dira bileratik; «eskandalu bat da! Onartezina da», esan du Denis Gravouil CGT sindikatuko ordezkariak. Pozik, ordea, patronala: «Norabide onean doa», adierazi du Hubert Mongon Medefeko ordezkariak.
Izan ere, Frantziako Gobernuak bere egin du enpresaburuen kexuetako bat, hau da, langabezia saria jasotzen dutenetako askok langabezia saria agortzera doan arte itxaroten dutela enplegu bat bilatzeko.
Gainera, enpresaburuak kexu dira gero eta arazo gehiago dituztela enplegu batzuk betetzeko, eta uste dute langabezia sariaren ondorio dela hori. Eric Courpotin CFTC sindikatuko kideak ukatu egin du salaketa: «Eskulana ez da aurkituko [langabezia saria] laburtuta; enpleguaren kostuei heldu behar zaie: lanera joateko gastua, haurren zaintza, etxebizitza...».
Egoera gorria eta berdea
Olivier Dussopt Lan ministroak ziurtatu du aldaketei esker 2023an 100.000-150.000 lagunek lana izango dutela berriz. Erreforma otsailean jarriko da indarrean, eta abuztutik aurrera hasiko da haren eragina. Berritasun nagusia da lan merkatuari bi kolore emango dizkiola: gorria eta berdea.
Lehenengoan, gaur egungo sistemak indarrean jarraituko du. Lan egindako egun bakoitzari, langabezia sariko egun bat dagokio, baina muga batekin: 53 urtetik beherakoek gehienez 24 hilabetez jaso dezakete saria; 53-54 urtekoek, 30 hilabetez; eta 55 urtetik gorakoek, 36 hilabetez.
Lan merkatuak kolore berdea duenean, berriz, %25 laburtuko da guztientzat langabezia saria jaso dezaketen epea. Hots, gaur egungo arauekin hamabi hilabeteko eskubidea duen batek, gehienez bederatzi hilabetez jasoko du saria. Gutxieneko denbora bat izango da, sei hilabetekoa. Lan merkatua gorrian egoteko bi baldintza hauetako bat bete beharko da: langabezia tasa %9tik gora egotea, edo azken hiruhilekoan 0,8 puntu portzentual emendatzea.
Gaur-gaurkoz, ez dira betetzen ez baldintza bat, ez bestea. Urteko hirugarren hiruhilekoan langabezia tasa beste hamarren bat jaitsi da, %7,3raino. Azken urteetako tasarik txikiena da, eta beste batekin osatzen da: 15 eta 64 urtekoen artean enplegu tasa %68,3koa da, handiena Inseek estatistika hori biltzen hasi zenetik, 1975. urtean.
Ipar Euskal Herrian, Baionako Merkataritza Ganberaren arabera, biztanle aktiboen %6,2 zeuden lanik gabe lehen hiruhilekoan.
2023an, beste erreforma bat
Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteak ziurtatu du bere asmoa dela bere bigarren agintaldian 2022-2027 langabezia tasa %5era apaltzea. Dussoptek ziurtatu du Frantziako langabezia saria «Europako eskuzabalenetako bat» izango dela erreformaren ondoren ere. Hori argudiatzeko, aipatu du aldaketarik ez dela egin saria eskuratu ahal izateko bete beharreko baldintzan: 24 hilabeteko epean sei hilabetez lan egitea.
Gobernuak dekretu bidez onartuko ditu aldaketak, eta ondoren negoziazioak zabaldu nahi ditu gizarte eragileekin 2024ko urtarriletik aurrera indarrean egongo diren arauei buruz. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220996/negu-gorriak-taldekoak-hebe-de-bonafinirenekin-argentinan-egon-zirenekoa.htm | Kultura | Negu Gorriak taldekoak Hebe de Bonafinirenekin Argentinan egon zirenekoa | 1994. urtean kontzertu bira eman zuen taldeak Argentinan, Txilen eta Uruguain, eta egonaldiaz baliatu ziren Maiatzeko Plazako Amei bisita egiteko, haien borrokaren berri bertatik bertara ezagutze aldera | Negu Gorriak taldekoak Hebe de Bonafinirenekin Argentinan egon zirenekoa. 1994. urtean kontzertu bira eman zuen taldeak Argentinan, Txilen eta Uruguain, eta egonaldiaz baliatu ziren Maiatzeko Plazako Amei bisita egiteko, haien borrokaren berri bertatik bertara ezagutze aldera | Atzo heldu zen albistea: Hebe de Bonafini hil zen, 93 urte zituela. Argentinako Gobernuak hiru eguneko «dolu nazionala» deklaratu zuen, Maiatzeko Plazako Amen Elkarteko buru historiko eta giza eskubideen aldeko ekintzailearen omenez. 1977. urtetik, Buenos Airesko plaza horretan bildu dira diktadurak desagerrarazitakoen amak eta amonak, senideen berri eman dezaten eskatzeko. De Bonafiniri bi seme eta erraina bahitu eta desagerrarazi zizkion Jorge Videlaren diktadurak (1976-1983).
Ikusi gehiago: Hebe de Bonafini. «Gau iluna argitu zuena» itzali da
Euskal Herriko gazte batzuek bisita egin zieten amei 1994. urtean: Negu Gorriak taldeak eta haiekin bira antolatzen joandakoek. Julen Arregi ekoizlea egon zen han, eta argazkiak egin zituen.
Kontzertuetarako argiak muntatzen zituen orduan Arregik bere enpresarekin, eta biran joan zen musikariekin, Argentinan, Txilen eta Uruguain kontzertuak ematera. «Argentinan hiru emanaldi egin genituen, gauerdietan. Izan ere, kaleak arriskutsuegiak ziren gero gauean itzultzeko, eta jendeak kontzertu aretoan geratu behar izaten zuen, garraio publikoa 06:00etan berriz martxan jarri arte».
Todos Tus Muertos talde argentinarrarekin batera jo zuten. Harreman estua zegoen bi taldeen artean. Izan ere, urte horretan bertan, argentinarrek Dale Aborigen diskoa argitaratu zuten, eta, horretan, Negu Gorriak-en Lehenbiziko bala kantaren bertsio bat egin zuten, zeinetan Fermin Muguruzak berak parte hartu zuen.
Kontzertuak argiztatzeaz gain, bideoan grabatzeko ardura zuen Arregik bira hartan, eta hainbat argazki egin zituen. Horietako batzuetan ikus daitezke Muguruzatarrak —Fermin eta Iñigo—, eta taldeko beste kideak —Kaki Arkarazo, Mikel Kazalis eta Mikel Abrego— Bonafinirekin, Maiatzeko Plazako Amen bulegoan, Buenos Airesen. Horiez gain, bisitaldian egon ziren, besteak beste, Angel Katarain soinu teknikaria, Andres Kamio managerra, eta kontzertuetarako talde teknikoko kideak.
«Geu joan ginen haiengana, ezagutu nahi genituelako, eta elkartasuna adierazi», azaldu du Arregik. Argentinarrek jasandako errepresioaren berri izan zuten musikariek. Horrez gain, Bonafinik eta harekin zeuden beste amek eta amonek —«nafar bat tartean, baina ez dut gogoratzen izena», esan du Arregik— informazio zehatza eman zieten Txilen eta Uruguain ezagutu beharreko jendearen inguruan. «Izan ere, inguru hartan rocka kontu underground bat zen orduan».
Baina Bonafinik euskal musikan izaniko eragina ez zen bisita hartan amaitu. Izan ere, argentinarra Euskal Herrian egon zen bisitan bueltan, 1996. urtean, eta harekin elkartu zen Fermin Muguruza Donostiako Artzain Onaren katedraleko sotoko aretoan. Euskal presoen sakabanaketaren aurkako gose greba egiten ari ziren han herritar batzuk.
Bonafinik hainbat hitzaldi eman zituen orduan Euskal Herrian. Selektah Kolektiboa hip-hop taldeak haren hitzak jaso zituen 2000. urtean argitaraturiko izen bereko diskoan. Pobreziaren aurkako emozioz beteriko hitzaldi bat zen.
Lotura bazegoen Fermin Muguruzaren eta kolektiboaren artean, azken horrek Andoaingo gaztetxean emaniko kontzertu batean zuzenean jotzera gonbidatu zituelako, eta Negu Gorriak-en Esan Ozenki zigiluak argitaratu zuelako hip-hoplarien lehenengo lan hura.
1996, urtean bertan berriz elkartu zen, Mexikon Negu Gorriak-ek eginiko biraren harira. «Gu Lakandonara etorri berriak eta bera beste batzuekin joatekotan, denok Hotel Isabelen geunden» Mexikoko hiriburuan.
Geroztik, Argentinara eginiko bisitaldi guztietan egon zen musikaria ekintzailearekin; azken aldiz, 2012an.
Azkenekoz, urriaren 20an egon zen Muguruza Buenos Airesen, eta orduan ere Maiatzako Plazako Amen Elkartearen egoitzan egon zen, han aurkeztu baitzuen Black is Beltza II: Ainhoa filma. «Baina jada Hebe oso gaixorik zegoen, eta ezin izan nuen agurtu».
Maiatz asko pasatu dira 1994 hartatik. Baina ahotsak eta argazkiak geratzen dira, desagertutakoak gogoratzeko. Muguruzak atzo egin zion omenaldia Bonafiniri, Twitterren bidez. «Galtzen den borroka bakarra bertan behera uzten dena da». |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220997/greba-eta-zaintza-lanak-uztartzearen-beharra.htm | Gizartea | Greba eta zaintza lanak uztartzearen beharra | Bost greba egun ezarri dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk deituta. Erresidentzietan, langile gehienak emakumeak dira. Grebaren ekintzetan parte hartzeko, etxeko zaintza lanak kudeatu behar dituzte. | Greba eta zaintza lanak uztartzearen beharra. Bost greba egun ezarri dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk deituta. Erresidentzietan, langile gehienak emakumeak dira. Grebaren ekintzetan parte hartzeko, etxeko zaintza lanak kudeatu behar dituzte. | «Guk argi daukagu, gu funtsezkoak gara, patronala ez. Bizkaiko erresidentzietako langileak greban, gora emakumeon borroka!». Ozen entzun zitekeen gaur goizean Ibaizabal-Nerbioi eskualdean erresidentzietako langileen aldarrikapena. Bost eguneko greba hasi dute, ELA sindikatuak deituta. Bost kotxe erresidentziaz erresidentzia ibili dira, auto karabanarekin. Lehenengoak zeraman bozgorailua. «Ikus dezatela zahar etxe guztietatik igaro garela, hori da helburua», azpimarratu du Soraya Garcia ELAko ordezkariak. Bizkaiko beste lau eskualdetan ere auto karabanak antolatu dituzte. Greba egunetan parte hartzeko, emakumeek maila pertsonalean dituzten zaintza lanak kudeatu behar dituzte.
Ibaizabal eskualdeko grebalariek Basauriko ELAren egoitzaren aurrean egin dute hitzordua. Bizkaiko erresidentziak borrokan! lelodun kamiseta berdea jantzita, sindikatuaren banderak autoetan banatu, leihoetan kartelak jarri eta Basauriko Bizkotxalde zahar etxera jo dute. Klaxona jotzeari utzi gabe, kartelak jarri dituzte sarreran, eta Berdintasun plana, Enplegu egonkortasuna edota bestelako mezuak zituzten papertxoak bota dituzte. Herri bereko Alai eta Bidebieta zahar etxeetan berdina egin dute, eta San Miguel auzora abiatu dira gero. Bertan, erresidentzian zegoen egoiliar batek agurtu ditu barrutik, langileekin bat zetorrela argi utzi nahian.
Urte eta erdi baino gehiago daramate langileek hitzarmen barik. Hamar negoziazio mahai egin dituzte baina patronalaren «proposamen bakarra» soldata izoztea izan da. «Soldata egoitza publikoetako langileenekin parekatzea eskatzen dugu», aldarrikatu du Sorayak. Horrez gain, lanaldi osoko kontratazioak, langile gehiago kontratatzea eta langileak lehen egunetik ordezkatzea exijitu dute.
Sektore feminizatua
Basauritik Ugaora bidean, emakumeek hurrengo egunak errepasatu dituzte. «Ni ezin izango naiz goizeko zazpietan joan, haurrak eskolara eraman behar ditut», esan du grebalari batek. Sektore feminizatua da zahar etxeetako langileena. Greba egunetan, etxeko zaintza lanekin uztartu behar dituzte antolatzen dituzten ekintzak. «Metalaren sektoreak goizeko seietan piketeak antolatzen dituenean, gizonek ez dituzte horrelako buruhausteak izaten», salatu du Garciak. Izan ere, zaintza ez ezik, zaintzaren antolaketa ere emakumeen gain geratzen da, kotxean zihoazen kideek adierazi dutenez: «Hori karga mental bat da, guk pentsatu behar dugu dena nola antolatu».
Ugaoko zahar etxea pegatinaz, kartelez eta zarataz bete dute, eta alboko herrira mugitu dira gero, Arrigorriagara. Aurreko greba gogoratu dute bidean. «2017an, 5.000 langile baino gehiagoren lan baldintza hobetzea lortu genuen, 368 eguneko greba eta gero», azaldu du Garciak. Greba horretan, patronalaren aldetik jasotako erantzunak azalarazi zituzten, besteak beste, «zuen hobekuntzak nire potroetatik irtengo dira» bezalako esaldiak entzun behar izan zituzten. «Hori da sektore feminizatua delako; gizon bati hori ez zioten esango».
Arrigorriagan zerbitzu minimoetako langileak leihoetara atera dira, grebalariekin batera, zarata egitera. Galdakaon, Plazakoetxe erresidentziako egoiliarrak izan dira leihoetatik grebalariak agurtu dituztenak.
Galdakotik Usansolora, eta Usansolotik Bediara. Tartean, Garciak gogoratu du azken urteetan patronalek 255 miloi euro publiko jaso dituztela, «baina enpresarentzat onurak baino ez direla izango». Horrez gain, zehaztu du langileek %16,5eko galera metatu dutela erosteko ahalmenean. Gaur egungo inflazioa kontuan hartuta, ehuneko handia suposatzen du horrek. «Gailetak 50 zentimo baino gehiago garestitu dira supermerkatuan!», adierazi du gidatzen duen emakumeak. «Zer gertatzen da hemen? Galdera hori egiten diot neure buruari supermerkatuko prezioak ikusten ditudanean», gehitu du gidariaren alboan, bandera eusten duen emakumeak. Bitartean, klaxonaren zaratak errepidea bete du. Eta bozgorailutik aldarrikapenak entzun dira: «Zaintzak esku pribatuetan jarraitzen du».
Azken geralekua Galdakaoko Zuhatzu auzoa izan da. Kale oso bat erresidentziaz beteta dago han. Eskualdeko erresidentzietan ikusgarritasuna bermatuta, lehenengo greba eguna amaitutzat eman dute emakumeek. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220998/joseba-arregi-berriz-espetxeratu-dute-gradu-aldaketa-baliogabetuta.htm | Politika | Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, gradu aldaketa baliogabetuta | Arregik 76 urte ditu, eta horietatik 31 egin ditu espetxean | Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, gradu aldaketa baliogabetuta. Arregik 76 urte ditu, eta horietatik 31 egin ditu espetxean | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Joseba Arregi preso oñatiarraren (Gipuzkoa) gradu progresioari jarritako errekurtsoaren alde egin du Espainiako Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak, eta Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, bigarren graduan. Arregik 76 urte ditu, eta horietatik 31 espetxean igaro ditu. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak otsailean onartu zuen hari hirugarren gradua ematea, espetxeko tratamendu batzordeak haren alde egin ostean. Arregiren aurkako erabakiarekin, sei dira Espainiako Auzitegi Nazionalak aurten atzera botatako gradu progresioak.
Etxerat-ek «etxera itzultzeko bidea» oztopatzea leporatu dio Auzitegi Nazionalari, eta «haserrea eta gaitzespena» adierazi ditu. Izan ere, jakinarazi dute hainbat patologia dituela «hainbeste urteko espetxeratzearen ondorioz», eta 2019ko ekainean bete zituela zigorraren hiru laurdenak. Are gehiago, Frantziako espetxeetan egindako hamar urteak zenbatuz gero, jada aske egongo zela adierazi du elkarteak. Hala, Arregiren askatasunaren alde deituko diren mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du.
Arregi 1992tik dago preso; 2000. urtean Espainiaratu zuten, eta 30 urteko espetxe zigorra betetzen ari da. 2019ko abenduan gerturatu zuten Villenako (Herrialde Katalanak) kartzelatik Villabonakora (Asturias), eta 2020ko urrian Euskal Herriratu zuten. Aurtengo otsailetik, berriz, etxean ari zen zigorra betetzen. Martxoan jarri zuen Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gradu progresioaren aurkako helegitea, eta orain berriz espetxeratzeko agindu diote.
Seigarrena
Orain arte, fiskaltzak gutxienez hemeretzi gradu progresioren aurka egin du, eta Auzitegi Nazionalak hamar ebazpen eman ditu oraingoz. Etxerat-en arabera, sei kasutan —Arregi, Aitor Esnaola, Mikel San Argimiro, Xabier Atristain, Gorka Martinez eta Iñaki Bilbao Gaubeka— aintzat hartu du fiskaltzaren eskaera, eta presoek kartzelara itzuli behar izan dute. Beste lau auzitan, berriz, hirugarren graduaren aldeko erabakia hartu du.
Halere, fiskaltzak bereari eusteko aukera du, eta hala egin du Gorka Vidal euskal presoaren kasuan, esaterako. Espetxe zaintzako epaitegiak gradu progresioaren alde egin arren, errekurtsoa jarri du. Presoek ere badute euren aurkako erabakiari helegitea jartzeko aukera. Bi kasuetan, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Salak du azken hitza. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/220999/eajk-espainiako-aurrekontu-proiektua-babestuko-du.htm | Politika | EAJk Espainiako aurrekontu proiektua babestuko du | Sagastizabalek jakinarazi du jeltzaleek gobernua babestuko dutela osteguneko bozketan | EAJk Espainiako aurrekontu proiektua babestuko du. Sagastizabalek jakinarazi du jeltzaleek gobernua babestuko dutela osteguneko bozketan | EAJk Espainiako 2023ko aurrekontu proiektuaren alde egingo du osteguneko bozketan. Hala iragarri du Idoia Sagastizabal diputatu jeltzaleak, proiektuaren inguruko eztabaidaren lehen egunean, Espainiako Kongresuan.
EAJko kideak azaldu duenez, Espainiako Gobernuarekin «konfiantza giroa» berreskuratu dute jeltzaleek. Izan ere, uste du «nabarmen» hobetu dutela adostutako akordioen betetze maila. Negoziazioetan, Kupoa bost urtez berritzeko hitzarmena adostu zuten, eta «euskal agenda garatzeko» beste 49 zuzenketa ere txertatu dituzte; denera, 72 milioi euroko balioa duten inbertsioak Hego Euskal Herrirako. Halere, Sagastizabalek ez ditu itxitzat jo negoziazioak, eta adierazi du ostegunera bitarte zuzenketa gehiago txertatzen saiatuko direla.
Espainiako Gobernuak 176 boto behar ditu gehiengo osoa eskuratzeko, eta, oraingoz, aldeko 165 boto ditu bermatuta: PSOE, Unidas Podemos, EAJ, Coalicion Canaria, Mas Pais, Compromis eta PRC. Oraindik botoa zehazteke dute, berriz, EH Bilduk, ERCk eta PDeCATek, besteak beste. Osteguneko osoko bilkuran egingo dute bozketa, eta, baiezkoak irabazten badu, testua Senatura pasatuko da, han eztabaidatu dezaten. |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/221000/astebeteko-greba-deialdiak-mugimenduak-eragin-ditu-bizkaiko-metalgintzan.htm | Ekonomia | Astebeteko greba deialdiak mugimenduak eragin ditu Bizkaiko metalgintzan | Patronalak eta sindikatuek eskaintza berriak egin dituzte. Hurrengo bilerak ez du datarik, baina FVEMek greba indargabetzeko eskatu du. | Astebeteko greba deialdiak mugimenduak eragin ditu Bizkaiko metalgintzan. Patronalak eta sindikatuek eskaintza berriak egin dituzte. Hurrengo bilerak ez du datarik, baina FVEMek greba indargabetzeko eskatu du. | Bizkaiko metalgintzak erlojupekoa hasi du bost eguneko greba deialdia eragozteko. Sindikatuek eta FVEM patronalak eskaintza berriak eraman dituzte lan hitzarmena berritzeko gaurko bilerara, eta jarrerak duela astebete baino gertuago daudela dirudi. Mugimenduak badaude, baina oraindik ez hurrengo asterako deituriko lanuzteak bertan behera uzteko modukoak. Hurrengo bilerak ez du datarik, baina ez litzateke harritzekoa aste honetan bertan berriz ere elkartzea. Patronalak greba deialdia indargabetzeko eskatu du.
Sindikatuek eta FVEMek ia bi orduko bilera egin dute gaur Lan Harremanen Kontseiluak Bilbon duen egoitzan. Negoziazio epe honetako hemeretzigarrena izan da. Kontuan hartuta aurreko bi juntadizoak ez zirela ordu erdira iritsi, aurrerapausotzat har daiteke. Izan ere, bi aldeek beren azken eskaintzak aldatu dituzte. FVEMek kendu egin ditu sindikatuek «baldintza atzerakoi» gisa hartzen dituen batzuk, baina oraindik ez du bermatu KPIaren araberako igoerarik.
Alde horretatik, sindikatuek berretsi dute ez dutela onartuko langileen erosketa ahalmena murriztuko duen eskaintzarik. CCOOk, LABek eta UGTk osatzen duten plataformak —gehiengoa dira %59ko ordezkaritzarekin—, berriz, bi puntu kendu ditu azken eskaintzatik, eta lanaldia murrizteko eskaera leundu du. Hori bai, KPIaren araberako soldata eguneraketak mantendu ditu. Patronalak, baina, ez du onartu, eta orduan erabaki dute mahaitik altxatzea. ELAk eskaera plataforma propioa du.
Azaroaren 28tik abenduaren 2ra
Langileen ordezkariak eta patronala hurrengo asteko greba deialdiaren itzalpean bildu dira. Sindikatuek azaroaren 28tik abenduaren 2ra arteko deialdia egina dute, eta oraingoz indarrean dirau. Bi aste barru langile askok zubi luzea hartzeko aukera izango dute, eta sindikatuek ekoizpenean eragin handia izateko asmoz egin dute deialdia. Egitekotan, aurtengo hirugarren greba deialdia litzateke sektorean. Udaberrian bi greba egun egin zituzten, eta urri-azaroetan beste hiru. Bi deialdiek erantzun zabala izan zuten, eta sindikatuek indartsu ikusten dute beren burua.
Ikusteke dago bi aldeak aste honetan berriz bilduko diren ala ez. FVEMek, orain arte, 2022ko KPI osoa igotzea onartu du, eta %9,5erainoko igoera eskaini du hurrengo hiru urteetarako. KPIaren lehen aurreikuspenak, baina, hortik gorakoak dira, eta sindikatuek, besteak beste, aldi baterako lan enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzeko eskatu dute, eta subrogazio eskubidea azpikontrata gehiagotara luzatzeko.
Arabakoa, sinatuta
Bizkaiko lan hitzarmenaren negoziazioa luzatzen doan bitartean, SEA Arabako patronalak, UGTk, CCOOk eta LABek Arabako metalgintzako lan ituna sinatu dute gaur. Lau urteko negoziazio baten ondoren, irailean lortu zuten akordioa. ELAk du ordezkaritzarik handiena, eta ez du sinatu, baina haren pisua ez da akordioa eragozteko modukoa.
Itunak hiru urteko indarraldia du, eta haren amaieran KPIaren araberako soldata eguneraketa bermatuta dago gutxieneko soldata tauletan. Dena den, Arabako enpresa gehienek tauletatik gorako soldatak dituzte. Sektoreko gutxieneko soldata 20.455 eurokoa da. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221001/ahots-bi-baina-ez-bi-ahotsetara-prostituzioaz.htm | Gizartea | Ahots bi, baina ez bi ahotsetara, prostituzioaz | Amelia Tiganus eta Aurora Iturrioz prostituzioaz solastatu dira. Abolizionismoa du helburu lehenak; legez arautzea, berriz, bigarrenak. Zenbait adostasun badira mezuetan. | Ahots bi, baina ez bi ahotsetara, prostituzioaz. Amelia Tiganus eta Aurora Iturrioz prostituzioaz solastatu dira. Abolizionismoa du helburu lehenak; legez arautzea, berriz, bigarrenak. Zenbait adostasun badira mezuetan. | Jendea erruz joan zen asteazkenean Tolosara (Gipuzkoa), Tolosako Asanblada Feministak prostituzioaz jarduteko antolatu zuen hitzaldira. Feminismoan ezagunak dira gaiaren inguruko bi korronte nagusiak, eta biek izan zuten ordezkaritza: Amelia Tiganusek abolizioaren aldeko jarrera defendatu zuen, eta Aurora Iturriozek prostituzioan ari diren andreen egoera arautzearen aldeko argudioak eman zituen. Alde eta kontra, jarrera sutsuak pizten dira usu gai horren inguruan, eta bi korronteen arteko dema nabarmendu egiten da. Baina, pentsamenduak soseguz aurkezteko guneetan, errazagoa izaten da adostasunak ikustea, eta argitu ziren hitzaldian ere halako printza zenbait. Ezin bestela, zuztarreko adostasunak ere izan ziren, biek bat egiten baitute feminismoaren oinarrizko printzipio askoren inguruan. Ez ziren ahots bitara aritu, baina, zenbait konpasetan, doinuak bat zetozen. Ez zuten elkarrekin eztabaidan jardun: bakoitzak bere argudioak eman zituen, banakako solasaldietan. Entzuleek biak eskertu zituzten, txaloekin, ekarpenekin. Han jasotakoak dira hitzok.
Amelia Tiganus. Abolizioaren alde ari da
«Emakumeok ez gara jaio gizonen eiakulazioetan lan egiteko»
Prostituta izana da Amelia Tiganus. «Sexualki esplotatua izan eta gero berriro jaiotakoa» dela kontatzen du. Abolizionismoaren inguruan egun dauden ahots ezagunenetako bat da. La revuelta de las putas liburua argitaratu berri du (puten matxinada), eta hura esku artean zuela mintzatu zen solasaldian. Gogora ekarri zuen zein diren prostituzioaren «zuztarrak». «Prostituzioa esaten dudanean, instituzio patriarkal bati buruz ari naiz. Gizakiek nomada izateari utzi eta jabego pribatuaren araberako araubideak ezarri zituztenean hasi zen: patriarkatua gailendu zenean. «Ezkontzaren» instituzioa ere orduan eratu zen, eta zitalki banatu ziren andreak: emakume «pribatuak» batetik, «publikoak» bestetik. «Gizon bakoitzak bazuen bere andrea, eta, gero, baziren andre batzuk gizon guztientzat: andre publikoak». Banaketak izen gehiago ere izan ditu. «Santak, eta putak». «Andre onak, eta txarrak». Ez zen ausazkoa izan banaketa. «Prostituzioa klase sozialen auzi bat izan zen hasieratik; klase pobreetako alabek amaitu zuten prostituzioan». Hitzak ez dira neutroak, eta etengabe erabili zuen Tiganusek esateko modu hori; andreak ez dira prostituzioan aritzen, prostituzioan «amaitzen» dute. «Inork esan diezadake horiek orain dela 7.000 urteko kontuak direla, ederki aldatuta daudela ordutik». Larriagotu besterik ez direla egin uste du, ordea. «Kapitalismoak eta patriarkatuak eskua eman diote elkarri, prostituzioaren instituzioa indartzeko eta, gainera, sistema bat bihurtzeko». Eta guztiz hanpatuta ikusten du egun «sistema» hori. Usu andreen artean entzuten duen txantxa honetan, adibidez: «Dena gaizki ateratzen bazait, puta lanetan hasiko naiz». Arranguraz entzuten du esapide hori: «Horrek esan nahi baitu guztiz barneratua dugula diskurtso misogino bat, eta guretzat onartuta daukagula inoiz izan beharko ez genukeen bukaera bat. Nik argi dut: emakumeak ez gara jaio gizonen eiakulazioetan lan egiteko». Guztion arazoa Argi du prostitutei buruz hitz egiteko usu erabiltzen den modua ere «sistema» horren osasun onaren sintoma dela: «Zenbatetan esaten da: 'Haiek hitz egin dezatela prostituzioari buruz: putek hitz egin dezatela. Erabaki dezatela zer nahi duten, bakoitzak bere gorputzarekin nahi duena egiten baitu'. Alabaina, sexu askatasunari buruzko gaietan, legeak egitean-eta, adibidez, inoiz ez litzaiguke burutik pasatuko esatea: 'Andre bortxatuek hitz egin dezatela sexu askatasunaz, jar daitezela hor aurrean, eta erabaki dezatela zer nahi duten'. Zergatik ez dugu hala egiten? Ulertzen dugulako horrek zerikusia duela gu guztiokin». Argi du ikuskera hori prostituzioaren gaira ere zabaldu behar dela. Pobreziaren aldagaiak prostituzioan duen garrantziaz ohartarazten jarraitzea bakarrik ez, atzean dauden beste hainbat aldagai erakustea ere beharrezkoa dela nabarmendu zuen Tiganusek. Horra bat, funtsezkotzat daukana: «Umetan sexu indarkeria pairatzen duten emakume guztiek ez dute prostituzioan bukatzen, baina prostituzioan amaitzen dugunon %99,9k pairatu dugu sexu indarkeria umetan edo nerabezaroan. Hori nabarmendu egin nahi dut: ni fabrikatu egin ninduten puta izateko. Nik sortzez DNAn ez nuen horretarako ezaugarririk; nire ametsa ez zen denen puta izatea». Hain justu, «jaurtia» sentitu zen mundu horretara, 13 urte zituela.«Eta, ordutik aurrera, ez dizute uzten inozentzia apur bat izaten ere». Familia barruan sortzen da usu indarkeria hori guztia, eta ezinbestekotzat jo du horren gainean eragitea: «Familia ukitzea izango da feministen hurrengo borroka». Haren iritziz, ozen salatu behar da prostituzioaren atzean «multinazional kriminal» bat dagoela. «Eta suntsiketa gurpil hori elikatzen jarraitzeko» ahalegin etengabean ari dela, gainera. «Pornoa» da horretarako tresna bat. Tiganusen ustez, «sexu indarkeria sexualitatearekin» lotzera daramatza milaka nerabe, negozioaren gurpila gera ez dadin. Horiek horrela, horra haren ustez zer behar den horren aurka egiteko: «Prostituzio sistema abolitzeko lege integral bat, emakumeen eskubideak aintzakotzat hartuko dituena: laguntza ekonomikoak, etxebizitzarako sarbidea, trebakuntza, terapia, aholkularitza juridikoa, paperak, lana...». Beste xede bat ere izan behar luke legeak: «Proxenetismo mota guztiak pertsegitzea». Uste du ez dagoela beste biderik; prostituzioa «lan gisara arautzen» hasita, alegia, «jarduera sexual bat merkatuan prezioa duen zerbitzu bat» dela onetsita, atzean dagoen «indarkeria sexuala hutsaldu» egiten da sarri, haren aburuz, eta irizten dio horrelakorik ezin dela onartu. «Diru premian dagoen andre batek sexurik nahi izan gabe sexua izatea gaizki dago; tartean billete bat egon edo ez egon». Jarduna «beste edozein lanekin» parekatzeko egiten diren ahaleginak ere «friboloak» iruditzen zaizkio, eta halakoak hauspotzeko bidetzat dauzka prostituzioa arautzeko neurriak: «Nola hitz egingo dugu sexu esplotazioaz, prostituzioa normalizatzen eta hutsaltzen duten kontzeptuez hitz egiten badugu, eta lan bat dela esaten badugu?».
«Hainbat andrerentzat, bizirik irauteko estrategia bat da» Aurora Iturrioz. Prostituzioa legez arautzearen alde ari da Tiganus izan zen mintzatzen lehena. Aurora Iturriozek haren hitzaldia «asko gustatu» zitzaiola onartuta hasi zuen jarduna, gaiari buruzko «posizio ezberdinetan» dauden arren: «On egin dit zu entzuteak». Gero, «nondik mintzatzen den» azaldu nahi izan zuen Iturriozek, zein ikuskerak zedarritu duen feminismoan igaro hamarraldietan egin duen bidea. «Praktika feminista batetik ari naiz. Lesbiana gisa, ez nintzen identifikatuta sentitzen feminista, zuria eta heterosexuala zen subjektu feministarekin: bazterrean sentitzen nintzen; kide arrazializatuekin topo egin nuen hor, bollerekin, eta baita sexu langile ari diren kideekin ere». Hor aipatu zituen lehen aldiz prostitutak, eta diskurtsoen arteko alde bat agerian utzi: sexu langile kontzeptua erabili zuen usu prostitutez aritzeko. Gizarteko fenomeno orotan bezala, prostituzioa aztertzeko ere «testuingurua» ezinbestekoa dela nabarmendu zuen. «Sistema heteropatriarkalean» kokatu zuen hark ere prostituzioa: sistema horretan bizirik irauteko errotuta dauden «sozializazio» sistema orohartzaile eta indartsuetan. Hain sendoa da sistema, hein handi batean, indarkeria delako haren atzeko «kontrol mekanismoa». «Horrek egiten du emakumeok egon behar dugun toki horretan egotea», gogoratu zuen. Bortxa hori askotan familietan gertatzen dela gogoratu zuen, eta «guztiz ados» azaldu zen Tiganusek aurrez adierazi zuen ideiaren muinarekin: «Berrikusi egin behar da familiaren instituzioa». Iturriozentzat, «instituzio patriarkal bat» da «prostituzioa ere»: «Beste bat gehiago». Eta kontrolerako tresna boteretsua. «Putaren estigmak ez die eragiten soilik prostituzioan ari diren andreei; batez ere, sexualitatearen gain ezarritako aginduari segitzen ez dioten andreei eragiten die, eta, esaterako, sexualitate libreagoa dutenei». Baina patriarkatuaren barruko beste instituzio askok ere xede hori dute: «Ez dut ukatuko sexu lanean sufrimendua dagoenik: ez dut hori egingo. Baina ez dut esango sufrimendurik handiena hor dagoenik ere». «Indarkeria» eremu gehiago Sistema heteropatriarkalaren «indarkeria» eremuak asko direla uste du Iturriozek: bikotea eta familia aipatu zituen, esaterako, eta haur askok sendi barruan bortxa pairatzen dutela ohartarazi zuen. «Europako Batzordearen arabera, bost umetik batek». Horiek guztiak «abolitzeko» urratsik ez da egin, ordea: «Eraldatzea izan da joera». Horiek horrela, argudiatu zuen ezin direla «umetzat hartu» prostitutak ere, eta arta egokiarekin egin dezaketen bide propioa sustatu behar dela. «Hainbat emakumerentzat, egoera jakin batzuetan, alternatiba bat da prostituzioa: bizirik irauteko estrategia bat», esan zuen. Hor dauden andreei laguntze aldera, argi du oso ondo erreparatu behar zaiola haien bizitza egoerari. Gehienak migratzaileak direlako, adibidez. «Eta, askotan, gizapetiko egoeretara bultzatzen dira migratzaile gisa heltzen diren andreak: legez kanpoko egoeratara, inolako eskubiderik gabe». Hortik dator abolizionismoaren inguruan ozentzen diren mezuek usu Iturriozi eragiten dioten kezka. «Prostituzioa mugatuko duten legeen bila gabiltza, adibidez, Atzerritarren Legea ukitu gabe?», galdetu zuen. Uste du horrek egoera oso «zaurgarrian» dauden andreak oraindik egoera bazterrekoagoetara eramango dituela. «Politika publiko osoetan» ikusten du erantzuna. «Gainerakoan zer? Egoera zailetan dauden emakumeei oraindik ere zailago jarriko diegu dena?». Elkarrekin nola jardun Uste du adostasunak ehundu daitezkeela feminismoan prostituzioaren inguruan dauden korronteen artean. «Gustatuko litzaidake elkarrekin esertzea, eta esatea: 'Agenda politiko feminista eta bateratu bat onduko dugu? Atzerritarren Legearen kontra egingo dugu? Umeek pairatzen duten sexu indarkeriaren kontra? Agerraraziko dugu familia dela erakunderik patriarkalena, emakumeen kontrako indarkeria gehien sortzen duena? Hor, bidean topo egingo dugu», azaldu zuen. Prostitutengana doazen gizonen «boterea» apaltzean ikusten du xederik behinena: «Bada, esaterako, sexu langilea ez dagoelako paperik gabe, sala dezakeelako tratu txar bat, negozia dezakeelako norainokoa den ematen duen zerbitzua, edota erraztasunak dituelako esplotatuta dagoela esateko...». Ulertzen du «sinbolikoki» prostituzioa auzitan jartzea, baina horra galdera: «Nola gauzatzen da hori?». Hortik hautua: «Prostituzioa inork nahi ez duen lan bat da? Halabiz. Bada, sor ditzagun egiturazko baldintzak hori posible izateko». |
2022-11-21 | https://www.berria.eus/albisteak/221002/indartsu-hasi-dira-ingelesak.htm | Kirola | Indartsu hasi dira ingelesak | Ingalaterrak nagusitasun handiz irabazi dio Irani. Bellingham eta Saka nabarmendu dira. Multzoko beste neurketan, AEBek eta Galesek berdindu egin dute. | Indartsu hasi dira ingelesak. Ingalaterrak nagusitasun handiz irabazi dio Irani. Bellingham eta Saka nabarmendu dira. Multzoko beste neurketan, AEBek eta Galesek berdindu egin dute. | Ingalaterrak etxeko lanak egin ditu gaur; aise irabazi dio Irani, eta gol festarekin hasi du txapelketa: 6-2. Multzoko faborito nagusia da Gareth Southgateren taldea, eta nagusitasun hori erakutsi du. Ingelesek eraginkortasuna baliatu dute garaipena erdiesteko, eta lehen zatiko azken hogei minutuetan neurketa kasik errematatua utzi dute, Bellinghamek, Sakak eta Sterlingek sartutako golekin. Iran, berriz, saiatu da tartea murrizten, baina Taremi aurrelariak sartutako bi golak ez dira nahikoa izan Ingalaterra kikiltzeko.
Partida espero moduan hasi da: Ingalaterrak izan du ia une oro baloia, eta Iran atzean itxi da, kontraerasora ateratzeko zain. Egoera horretan, Ingalaterrak baloia bazuen ere, kostata gerturatu da aurkariaren area ertzera; paseak eman bai, baina ez du arriskurik sortu.
Joko geldoa egiten aritu dira ingelesak, harik eta 34. minutuan Mountek baloia zelai erdian jaso, Shawi hegalera pasea eman, eta haren erdiraketa Bellinghamek buruz sareratu duen arte. Borussia Dortmundeko 19 urteko jokalaria estreinakoz ari da Munduko Kopan. Hura da Michael Owenen atzetik Ingalaterrarekin Munduko Kopan gola sartu duen jokalaririk gazteena.
Ingelesek belaunaldi berri bikaina dute, eta txapelketako lehen partidan jada arrastoa utzi dute. Bellinghamek ez ezik, Sakak ere distira egin du. 43. minutuan alboko sake batean iritsi da Arsenaleko jokalariaren gola, boleaz jaurtiketa indartsua egin ostean. Lehen zatiaren hondarrean heldu da hirugarrena, ingelesek hobekien egiten dakiten modura: trantsizio azkar batean, Kanek baloia jaso du hegalean, eta erdiraketa zehatza egin du Sterlingek baloia sareratu dezan.
Epaileak hamabost minutu luzatu du lehen zatia, Beyranvan Irango atezainak taldekide batekin talka egin eta sudurrean min hartu duelako. Beyranvandek zelaian jarraitzeko ahalegina egin badu ere, azkenerako, ohatilan eraman behar izan dute.
Bigarren zatian, neurketa irauli nahian, Carlos Queiroz Irango entrenatzaileak bi aldaketa egin ditu, baina partidak bere horretan jarraitu du: Ingalaterra, baloiarekin nagusi, eta Iran, kontraerasora noiz aterako zain. 60. minutuan Sakak laugarrena sartu du, beste jaurtiketa indartsu bati esker. Ematen zuen Ingalaterrak beste bizpahiru gol sartuko zizkiola Irani, baina Taremiren lehen jaurtiketa saretara joan da, eta tartea murriztu du.
Neurketa iraultzeko esperantza, ordea, azkar utzi du ezerezean Ingalaterrak. Rashford bigarren zatian atera da, eta ukitu duen lehen baloia ate barrura bidali du, aurkariari izkin egin ostean. Azken minutuetan Grealishek sartu du ingelesen seigarrena, eta Iranek, astindua arindu nahian, penaltiz sartu du bigarrena; Taremik egin du berriro.
B multzoko liderra da Ingalaterra, hiru punturekin. Bat dute AEBek eta Galesek, bana berdindu baitute. Weahk sartu du estatubatuarren gola, 36. minutuan, eta Balek banakoa lortu du penaltiz, 82.ean.
Herbehereen garaipena
A multzoan ere jokatu dute lehen jardunaldia, eta Herbehereak eta Ekuador berdinduta daude aurreneko postuan. Biek irabazi dute lehen partida: 2-0; herbeheretarrek Senegali, gaur, eta ekuadortarrek Qatarri, atzo.
Europako selekzioak sufritu du gehien. Senegalek deseroso sentiarazi du, eta zenbait huts eginarazi dizkio. Baina Afrika kopako txapeldunak ez ditu aukerak baliatu.
Azken minutuetan erabaki da neurketa. Mendyren bi akats probestu dituzte Herbehereek. 84. minutuan, Frenkie de Jongek erdiraketa paregabea egin dio Gakpori, eta hark buruz sartu du lehen gola. Bigarrena, berriz, Klaasenek sartu du, 99. minutuan. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221027/pablo-milanes-kantari-kubatarra-hil-da.htm | Kultura | Pablo Milanes kantari kubatarra hil da | Kubako ahots ezagunenetarikoa izan zen Milanes, troba berriaren sortzaileetako bat. Minbiziak jota hil da, Madrilen. 79 urte zituen. | Pablo Milanes kantari kubatarra hil da. Kubako ahots ezagunenetarikoa izan zen Milanes, troba berriaren sortzaileetako bat. Minbiziak jota hil da, Madrilen. 79 urte zituen. | Pablo Milanes kantautore kubatarra hil da bart (Bayamo, Kuba, 1943 - Madril, 2022). Minbiziak jota zendu da, 79 urterekin. Hain zuzen, abeslaria Madrilen bizi zen 2017az geroztik, eritasunaren kontrako tratamendua jasotzeko. Azken hiru hilabeteetan okerrera egin zuen haren osasunak, eta duela hamar egun ospitaleratu egin behar izan zuten. Ondorioz, bertan behera utzi zituen hainbat kontzertu; tartean, Iruñeko Baluartekoa. Azaroaren 13an zen egitekoa.
Milanes Kubako troba berriaren aitzindari eta sortzaileetako bat izan zen, Silvio Rodriguezekin eta Noel Nicolarekin batera. Yolanda, El breve espacio edo Ámame como soy abesti ezagunak idatzi zituen, besteak beste. Denera, 40 albumek osatzen dute haren diskografia. Egindako ibilbidea ere aitortu zioten hainbatetan: 2005ean, Kubako Musikaren Sari Nazionala eman zioten; 2006an, bi Grammy Latino irabazi zituen; eta, 2015ean, Bikaintasun Musikalaren estatuatxoa eman zioten, hura ere Grammy Latinoetan.
Milanesen itzala luzea izan da, eta lehendabizi bere herrialdean, baina gero mundu osoan egin zen ezagun. Gainera, Kubarekin zuen nazioarteko elkartasunak, batetik, eta AEBen inperialismoaren aurka ezkerreko mugimenduetan zabaldutako jarrerak, bestetik, nolabaiteko ikono ere bilakatu zuten Milanes —Silvio Rodriguezekin batera—, baita Euskal Herrian ere. Askoren esanetan, bere garaiaren kronikagile fina zen Milanes, kantuen bidez.
BERRIAk 2013ko martxoan elkarrizketatu zuen abeslaria azkenekoz. Ordurako, Milanesek izanak zituen zenbait osasun arazo, zilbor eten bati lotuak. Gaixoaldi eta errekuperazio garai artean ari zen jadanik. Hala eta guztiz ere, traba horiek ez zuten ezkutuan uzten haren grina. Politikaz ere mintzatu zen orduko hartan, Mikel Lizarralderen galderei segika. «Nik uste dut iraultzek ismo-etan pentsatzeari utzi behar diotela eta soilik iraultzetan pentsatu, besterik gabe», aitortu zion, besteak beste.
Ikusi gehiago: «Trobadoreari bere garaiaren kronikagilea izatea dagokio»
Aldarri ugari egin zuen Milanesek bere musikaren bidez. Iraultza politikoa gertatzeko aldarrikapena ez ezik, arrazismoaren, matxismoaren eta homofobiaren borroka ere izan zituen ahotan sarri. Hala, asmo argi batekin egin zuen urrats oro musika ibilbidean: musikarekin «elkar elikatzea» zuen desio. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221028/elma-saiz-izango-da-psnren-iruntildeeko-alkategaia.htm | Politika | Elma Saiz izango da PSNren Iruñeko alkategaia | Gaur egun Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilari denak Maite Esporrin ordezkatuko du. Irailean, gobernuaren bozeramaile izendatu zuten. | Elma Saiz izango da PSNren Iruñeko alkategaia. Gaur egun Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilari denak Maite Esporrin ordezkatuko du. Irailean, gobernuaren bozeramaile izendatu zuten. | Maite Esporrin ez da izango PSNren alkategaia Iruñean. Elma Saiz Nafarroako Gobernuaren bozeramaile eta Ekonomia eta Ogasun kontseilariak ordezkatuko du. Santos Cerdan PSOEko antolakuntza idazkariak iragarri du gaur goizean, Ser irrati kateak antolatutako foro batean. Cerdanek esan du gaur amaituko dela hautagaitzak aurkezteko epea, eta Iruñeko alkategaia ere gaur jakinaraziko dutela. Zehatzagoa izaterik bazuen galdetuta, Cerdanek aurreratu du Saiz izango dela alkategaia. Saiz hautagai «bikaina» izango dela gehitu du Cerdanek, eta Iruñeko hurrengo alkatea izango dela.
Azken udal hauteskundeetan, PSNren zerrendan bigarrena izan zen Saiz, baina kontseilari izendatu zuten gero. Irailean izendatu zuen Nafarroako Gobernuak bozeramaile. Gobernuak azaldu zuen «arlo ekonomikoak legegintzaldiaren azken txanpan hartuko duen lehentasun publikoa» zela aldaketa egiteko arrazoia: «Nafarroako 2023ko aurrekontu orokorrak onartzea eta Europako funtsak jaso eta kudeatzea izango baitira berehalako erronkak». Horrekin batera, baita egungo egoera ekonomikoari eta energetikoari aurre egitea ere. Hala ere, gaurko iragarpenak ere azal dezake, hein batean, orduko mugimendua, proiekzio publiko handiagoa emango baitio eledun karguak.
Foroan bertan izan da Elma Saiz, eta, Cerdanek iragarpena egin ostean, primarioetara aurkezteko asmoa iragarri du ele bitan, Twitterren.
PSNk ohar batean baieztatu du dena. Iruñeko hautagaiaz gain, Eguesibarko udal hauteskundeetan Mikel Bezunartea egungo hautetsia izango da hautagai, eta Burlatan, Sergio Barasoain. Ramon Alzorriz PSNko Antolamendu idazkariaren esanetan, «urrats bat gehiago da» udal hauteskundeetarantz, eta udal horietarako «hautagai onenak» direla uste du. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221029/garcia-danboreneak-diputatu-ohi-gisa-jasotzen-duen-pentsioa-eteteko-eskatu-du-unidas-podemosek.htm | Politika | Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen pentsioa eteteko eskatu du Unidas Podemosek | Koalizioaren ustez, estatuaren krimenen «inpunitatearen» erakusle da 2.063,75 euroko laguntza ekonomikoa. | Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen pentsioa eteteko eskatu du Unidas Podemosek. Koalizioaren ustez, estatuaren krimenen «inpunitatearen» erakusle da 2.063,75 euroko laguntza ekonomikoa. | Unidas Podemosek Espainiako Kongresuko presidente Meritxell Bateti eta Senatuko haren homologo Ander Gili eskatu die eteteko Ricardo Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen laguntza ekonomikoa. PSE-EEren Bizkaiko idazkari nagusi ohia 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketagatik. Hala, koalizioaren esanetan, «terrorismoaren biktimen duintasunaren eta memoriaren aurkako erasoa da» jasotzen duen diru laguntza.
UPko Pilar Garrido, Roberto Uriarte eta Juantxo Lopez de Uralde diputatuek aurkeztu dute idatzia, eta gogoratu dute GALekin lotura izateagatik zazpi urteko espetxe zigorrera kondenatu zutela Garcia Danborenea; handik hiru urtera, indultua eman zion Jose Maria Aznarren gobernuak. Hala, UPko kideek salatu dute halako laguntza ekonomikoak jasotzea estatuaren krimenen «inpunitatearen» adibide dela, eta «ahalik eta azkarren» atzera egiteko eskatu dute. «Konpromiso demokratikoa» ere exijitu diete botere publikoei, justizia «biktima guztientzat» izan dadin. Horretarako, oinarrizkotzat jo dute Sekretu Ofizialen Legea aldatzea, GALen ingurukoak argitzeko.
PSE-EEko Bizkaiko idazkari nagusi ohiak hilabetean 2.063,75 euro jasotzen ditu, 1982tik 1989ra Kongresuko diputatu izategatik. Izan ere, 2006ko Pentsio Parlamentarioen eta bestelako Prestazio Ekonomikoen Araudiaren arabera, ganberetan pentsio bat jasotzeko adina denbora egin ez duten diputatu eta senatari erretiratuek laguntza bat jasotzeko aukera dute hala eskatzen badute.
Eskaerak Kongresuko eta Senatuko mahaien babesa izan behar du; kideen hiru bostenen aldeko botoa. Kide horiek ezartzen dituzte diru kopurua eta baldintzak ere. Gaur egun, 39 dira halako laguntzaren bat jasotzen duten parlamentari ohiak, eta, horien artean, Garcia Danborenea da diru gehien jasotzen dutenen artean bigarrena. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221030/eh-bilduk-aurrekontuak-babesteko-ituna-egin-du-espainiako-gobernuarekin.htm | Politika | EH Bilduk aurrekontuak babesteko ituna egin du Espainiako Gobernuarekin | Nafarroak 2023ko martxoaren 31 baino lehen jasoko du Trafiko eta Bide Segurtasunari dagokion eskumena, akordioari esker. Itun zabalean jaso dute, besteak beste, 300.000 euro jarriko direla Aranguren ibarreko Irulegi mendian (Nafarroa) Aranzadi elkarteak bultzatutako indusketa lanekin jarraitzeko eta horiek finantzatzeko. | EH Bilduk aurrekontuak babesteko ituna egin du Espainiako Gobernuarekin. Nafarroak 2023ko martxoaren 31 baino lehen jasoko du Trafiko eta Bide Segurtasunari dagokion eskumena, akordioari esker. Itun zabalean jaso dute, besteak beste, 300.000 euro jarriko direla Aranguren ibarreko Irulegi mendian (Nafarroa) Aranzadi elkarteak bultzatutako indusketa lanekin jarraitzeko eta horiek finantzatzeko. | PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuaren hirugarren aurrekontuak ere babestu egingo ditu Euskal Herria Bilduk, BERRIAk goizean aurreratu duen moduan. Aurreko ostegunean, energia konpainien eta bankuen gaineko tasa berriak euskal ogasunek kudea ditzaten lortu zuen koalizio subiranistak, neurri hori Madrilekin hitzartu ondoren. Gaur, berriz, kongresuko diputatuek berretsi dute negoziazioak ongi bideratuak zeudela, eta akordioa iragarri dute Espainiako Gobernuaren 2023ko aurrekontuak babesteko.
Edukiak
Autogobernua indartzeari dagokionez, akordioan jaso dute trafikoaren eskumena martxoaren 31 baino lehenago eskualdatuko dela Nafarroan, Mertxe Aizpurua diputatuak azaldu duenez. Horretarako, abenduaren 31 baino lehen bildu beharko da eskualdatzeez arduratzen den batzordea, eta egungo arazo teknikoak konpontzeko behar adina bilera egin beharko ditu akordioan jasotakoa betetzeko.
Gainera, memoriari lotutako zenbait eduki lotu ditu EH Bilduk: Martxoaren 3ko biktimak oroitzeko memoria gunea sortzea Gasteizen, Irulegiko indusketa lanei bultzada ematea, eta Ezkabako Gotorlekua memoria gune bihurtzea, hain justu. Martxoaren 3ko biktimak oroitzeko memoria gunea sortzeko 600.000 euro bideratuko dira. «Ekarpen horri esker, 1976an hildako bost grebalariak omentzeko proiektua martxan jartzeko falta zen ekarpen ekonomikoa gehitu du EH Bilduk», Aizpuruaren esanetan. Halaber, 300.000 euro bideratuko dira Aranguren ibarreko Irulegi mendian (Nafarroa) Aranzadi elkarteak bultzatutako indusketa finantzatzeko.«Irulegiko Eskua izena eman dioten idazkuna mugarri historikotzat jo dute arkeologo eta hizkuntzalari entzutetsuek, eta ezinbestekoa da babes instituzionala areagotzea euskararen jatorriaz ikertzen jarraitzeko», esan du Aizpurua diputatuak, aurrekontuen berri ematean.
Horrez gain, hiru milioi euro jasoko dituzte 2023ko aurrekontuek Ezkabako Gotorlekua (Iruñea, Nafarroa) memoria gune bihurtzeko lehen ekarpen gisa, Memoria Demokratikoaren Legearen esparruan lortutako akordioari jarraipena emanda. «Hitzarmen horri esker, egungo azpiegitura militarraren erabilera Nafarroako Gobernuaren esku geratuko da, 1938ko ihesaldian fusilatuta hil zituzten presoen omenezko memoria gunea sortzeko», Aizpuruaren hitzetan. «Ilusio berezia egiten digute memoriari lotutako neurri hauek, sinbolismo handia dutelako euskal herritarrentzat».
Akordio zabalak beste alor batzuetan ere badu isla. Babes sozialari dagokionez, alokairuen eguneraketak %2ra mugatzeko neurriaren indarraldia 2023ko abenduaren 31ra arte luzatuko da. Pentsioen atalean, kotizaziorik gabeko pentsioek %15eko igoera mantenduko dute 2023ko abenduaren 31ra arte. «Abenduan Espainiako Gobernuak onartuko duen Errege Dekretuan txertatuko da neurri hori, eta 420 milioi euro baino gehiagoko finantzaketa jasoko du», esplikatu du Aizpuruak. Era berean, itunean kalte ordainak jaso dituzte talidominak eragindakoentzat: 12 milioi euro gehiago jarriko ditu Madrilek talidomida botikak kalte egin dietenentzat.
Osasunari dagokionez, barruko 200 mediku egoiliar gehiago kontratatzeko dirua jartzea lotu du koalizioak; guztira, 1.200 postu gehiago egongo dira 2023an. Aurreikusitako barruko mediku egoiliarrak ugaritzeko, bi milioi euro gehiago bideratuko dira aurrekontuetan.
Euskarari bultzada emango dio, halaber, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak egindako akordioak. Milioi bat euro jarriko dira euskarazko irratien digitalizazioa errazteko, eta beste 250.000 euro euskarazko zirkua sustatzeko. Unibertsitateei dagokienez, milioi bat eta erdi izango dira EHUrentzat, milioi bat euro NUPentzat, eta bi milioi Mondragon Unibertsitatearentzat, akordioan zehaztu dutenez.
Aurreko urteko akordioak
2022ko aurrekontuak ere babestu zituen, pandemia zela-eta Madrilek zabaldutako ezkutu sozialeko neurriak egonkortzearen truke. Mertxe Aizpurua diputatu bozeramaileak nabarmendu zuen «euskal gehiengo sozialak babestutako eskakizunei» erantzungo zieten hiru konpromiso hitzartu zituztela: pandemiaren ondorioz martxan jarritako hainbat neurri sozial modu iraunkorrean ezartzea adostu zuten, amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa onartu, eta ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan emititzea hitzartu.
Espainiako Gobernuaren 2021eko aurrekontu orokorrak ere babestu zituen EH Bilduk. Oinarriek bozkatu ondoren hartu zuen azken erabakia koalizioak. Izan ere, ezker abertzaleak lehenengoz babestu zituen Espainiako gobernu baten aurrekontuak. «Gu ez gara ibiltzen bueltaka, edo atzetik, edo azpijokoekin: oso argiak gara hitz egiten dugunean. Uste dut errespetu bat lortu dugula», esan zion BERRIAri Aizpurua diputatuak, akordio hori azaltzeko elkarrizketa batean.
Edukien inguruko azalpenak bukatzean, Aizpuruak garbi utzi du «euskal errepublika bat» nahi duela EH BIldu koalizioak, eta ez diotela uko egiten «jendearen gehiengoaren bizitza hobetzeko tresna» izateari ere.
EAJ ere bai
EAJk ere Madrilgo gobernuaren 2023ko aurrekontu orokorrak babestuko dituela iragarri du azken orduetan. Espainiako Gobernuarekin «konfiantza giroa» berreskuratu dute jeltzaleek, Idoia Sagastizabal diputatuaren arabera. Izan ere, uste du «nabarmen» hobetu dutela adostutako akordioen betetze maila. Negoziazioetan, kupoa bost urtez berritzeko hitzarmena adostu zuten, eta «euskal agenda garatzeko» beste 49 zuzenketa ere txertatu dituzte; denera, 72 milioi euroko balioa duten inbertsioak Hego Euskal Herrirako. Halere, Sagastizabalek ez ditu itxitzat jo negoziazioak, eta adierazi du ostegunera bitarte zuzenketa gehiago txertatzen saiatuko direla.
Espainiako Gobernuak 176 boto behar ditu gehiengo osoa eskuratzeko, eta, oraingoz, aldeko 170 boto dauzka bermatuta: PSOE, Unidas Podemos, EAJ, EH Bildu, Coalicion Canaria, Mas Pais, Compromis eta PRC. Oraindik botoa zehazteko dute, berriz, ERCk eta PDeCATek, besteak beste. Osteguneko osoko bilkuran egingo dute bozketa, eta, baiezkoak irabazten badu, testua Senatura pasatuko da, han eztabaidatu dezaten. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221031/ikastolek-hezkuntza-euskalduna-integratzailea-eta-zentroen-autonomia-erreala-bermatuko-duena-eskatu-dute.htm | Gizartea | Ikastolek hezkuntza euskalduna, integratzailea eta zentroen autonomia erreala bermatuko duena eskatu dute | Ikastolek azken hilabeteetan egindako eztabaidaren ondorioak aurkeztu dituzte Donostian. «Lege esparru berri bat» eskatu dute, ikastolen «indargune diren ezaugarriak mantentzeko eta zabaltzeko». | Ikastolek hezkuntza euskalduna, integratzailea eta zentroen autonomia erreala bermatuko duena eskatu dute. Ikastolek azken hilabeteetan egindako eztabaidaren ondorioak aurkeztu dituzte Donostian. «Lege esparru berri bat» eskatu dute, ikastolen «indargune diren ezaugarriak mantentzeko eta zabaltzeko». | Euskal Herri luze-zabaleko 113 ikastolak. Agerraldi bat. Eta hiru eskaera: zehaztea zer baldintza bete behar dituzten ikastetxeek Hezkuntza Itunean eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuan ageri den Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan parte hartzeko; hezkuntza sistema «euskalduna, integratzailea eta ikastetxeen autonomia erreala bermatuko duena» bultzatzea; eta, horretarako, «orain arte egon diren esperientzia eta errealitate desberdinak batzea». Ikastolen Elkarteko ikastola guztietako ordezkariek prentsaurreko bat egin dute gaur goizean, Donostian, gaur egungo egoeraren eta hurrengo urteetako erronken berri emateko.
Atzera eginez hasi dira. Gogorarazi dute begi onez ikusi zituztela EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk lortu zuten hezkuntza akordioaren ideia batzuk: besteak beste, ikasleek eskuratu beharreko hizkuntza mailak zehaztea; Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortzea, hura definitzea eta parte izateko betekizunak zehaztea; eta segregazioari aurre egiteko neurriak jartzea.
Ordea, Ikastolen Elkartearen esanetan, bazituzten «kezka edo ardura» sortzen zieten beste hainbat puntu ere, hala nola Euskal Herria ez aipatzea, eskolatze batzordeak nola sortuko dituzten ez zehaztea, euskal curriculuma, hizkuntzen trataera ez zehaztea, eta 0-3 zikloaz egindako proposamena. «Azpimarratzen genuen hitzarmenak jasotzen zuen legeak zehaztapen handiagoa izan beharko zuela eta idazketa prozesuan gorabeherak egongo zirela». Eta Ikastolen Elkartearen irudiko, heldu da une hori: «Momentu gorabeheratsu horiek iritsi dira, baina ziur gaude orain arte erakutsitako jarrera eraikitzaileari eusteko gai bagara aukera dugula abagune historiko hau arrakastaz gauzatzeko».
Akordioaz geroztik, argitara atera dute Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa ere. Elkartearen esanetan, dokumentu hori irakurrita beren iritzia berretsi zuten; hau da, legearen zehaztapenetan «desadostasunak eta, ondorioz, gorabeherak» izango zituztela.
Bidean, Ikastolen Elkarteak eztabaida prozesu bat ere zabaldu du bere komunitatearekin, zirriborroaren nondik norakoak aztertzeko eta ikastolen premiak eta nahiak biltzeko. Gaur goizean, prozesu horren emaitza aurkeztu dute jendaurrean, zortzi puntutan banatuta.
Lehenik eta behin, uste dute Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak «Euskal Herriko hezkuntza sistema eraldatzen» lagundu behar duela. Nabarmendu dutenez, «euskal lurralde» osorako proiektu bakarra da ikastolena: «Administrazioek bete ezin dituzten hainbat hutsune betetzen ditugu ikastolok gure jardunarekin». Eta lan horretan segitzeko ideia dute: «Euskal hezkuntzari egin diogun ekarpena egiten jarraitzeko asmoa dugu».
Ikusten dute, baina, aldaketen beharra dagoela. Hortaz, «publiko-pribatu dikotomia» gainditzea eta «Euskal Hezkuntza Zerbitzua ardaztuko duen sistema arautzea» nahi dute. Ikastolek «eredu herritar bat» defendatu dute: «Zerbitzu publikoa ardatz, baina herritarra, udalen parte hartze zuzenarekin. Eta erabakietan komunitateak parte hartuko duen eredu baten alde egiten dugu».
Salatu dutenez, orain arte erakundeek ez diete eskaini «lege esparru egokirik», eta, ondorioz, «Espainiako eta Frantziako eskema dualean» sartu behar izan dute. Alabaina, Ikastolen Elkartea ez dago konforme: «Beste eredu bat izan nahi dugu, eta gogor egin dugu lan horretarako. Gaur egun, garaiak erabat aldatu diren arren, Euskal Herriarekin dugun konpromisoari eutsi eta gure ezaugarriak gizarte osoari eskaini nahi dizkiogu». Bereziki aipatu dute euskara dutela ardatz, euskal kulturaren transmisioan aritzen direla, euskal curriculuma lantzen dutela eta material propioa egiten dutela, besteak beste. Baina harago joan nahi dute: «Gure indargune diren ezaugarri hauek mantentzeko eta zabaltzeko, lege esparru berri bat aldarrikatzen dugu». Orain, legearekin, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aukera ikusten dute «esparru dual hori» apurtzeko, baita Euskal Herriko ikastetxeen arteko proiektuak bideratzeko ere. Dena den: «Argi adierazi nahi dugu ez dugula inolaz ere alde batera utziko Iparraldean eta Nafarroan euskarazko irakaskuntzan ari diren ikastolekin dugun konpromisoa».
Euskararen eta euskal kulturaren transmisioaren eta segregazioaren erronkei «herri moduan» erantzutera ere deitu dute: «Denok gara beharrezkoak; ez da gure artean liskarrak sortzeko garaia, herri gisara pentsatuz elkarrekin ekiteko unea baizik». Gainera, gai horietan «handira» jokatzeko eskatu dute.
Orokorrean ere bide beretik egin dituzte eskaerak. Batasuna: «Euskal hezkuntza sistema berri, desberdin eta eraldatzaile batean sinisten badugu, batu gaitezen denok, hartu dezagun esperientzia desberdinetatik bakoitzaren onena». Eta zehaztasuna: «Uler dezagun legea euskal hezkuntza sistema propio baterako bidean egiteko urrats garrantzitsu moduan. Ezar diezaiogun zoru sendoa, zehaztasun handienarekin. Eta trantsizio horretan, bide horretan, ikastolok hor egongo gara, laguntzeko eta eztabaidatzeko prest, zintzo eta leial». |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221032/preso-dutenetik-lehenengoz-bisitatu-du-pablo-gonzalez-bere-bikotekideak.htm | Gizartea | Preso dutenetik lehenengoz bisitatu du Pablo Gonzalez bere bikotekideak | Pablo Gonzalez kazetari espetxeratua «fisikoki eta animo aldetik» ondo dagoela jakinarazi du haren bikotekide Oihana Goirienak, eta eskertuta dagoela jasotako babesengatik. Poloniako zerbitzu sekretuetako kide baten presentzian egin du bisita. | Preso dutenetik lehenengoz bisitatu du Pablo Gonzalez bere bikotekideak. Pablo Gonzalez kazetari espetxeratua «fisikoki eta animo aldetik» ondo dagoela jakinarazi du haren bikotekide Oihana Goirienak, eta eskertuta dagoela jasotako babesengatik. Poloniako zerbitzu sekretuetako kide baten presentzian egin du bisita. | Oihana Goiriena Pablo Gonzalez kazetariaren bikotekideak lehenengo aldiz ikusi ahal izan du bere bikotekidea otsailaren 28an Przemyslen (Polonia) atxilotu zutenetik. Goirienak berak eman du bisitaren berri, ohar bidez. Azaldu duenez, bi orduko bisita izan da, Randomeko espetxe agintaritzak baimendua, eta Gonzalo Boye abokatuarekin batera egin du. Une oro bertan izan da Poloniako zerbitzu sekretuetako kide bat. Goirienak jakinarazi du bi arrazoirengatik ez zutela aurrez iragarri bisita egingo zutela: egoera «intimo» batean egiteko, batetik, eta bisita ez egitea eragin zezakeen egoerarik ez sortzeko, bestetik.
«Pablo fisikoki eta animo aldetik ondo dago. Asko animatu du bisitak, intimitate falta izan arren. Hilabete hauetan guztietan bere haurrei eta senideei gertatutako guztiaren berri eman ahal izan diot, bai Espainiakoei eta baita Errusiakoei ere —ez baita ahaztu behar haren egungo egoera eragin duena, hein handi batean, nazionalitate bikoitza izatea eta haren ofizioa direla—», azaldu du Goirienak.
Kazetariaren alde jasotako babesak helarazi dizkio Goirienak, oharrean dioenez, baita Free Pablo plataforma osatzen duten pertsonek egindako «ahaleginen» berri eman ere. «Espresuki eskatu dit eskerrak emateko bere egoerarengatik kezkatuta dauden guztiei, eta jakin ezazue horrek energiaz betetzen duela borroka honetan irmo jarraitzeko, zeina ez baita ez motza ez erraza izango. Hala ere, denok batera egingo dugu borroka, askatzea lortu arte, etxera itzuli eta bere bizitzarekin jarraitzeko aukera izan dezan», azpimarratu du.
Behin bisita amaituta, Gonzalezen abokatuekin elkartu da Goiriena. Zehaztu duenez, haiek ahalbidetu dute bisita, eta esan du espero duela luze gabe beste bat egin ahal izatea. Halaber, Espainiak Polonian duen kontsularekin ere elkartu direla azaldu du: «Bisitaren, hortik sortutako berritasunen eta Pabloren defentsan izandako aldaketen berri eman diogu».
Atxilotu zutenetik, zortzi hilabetez inkomunikatuta eduki dute Gonzalez. Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela atxilotu zuten. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221033/azpeitian-egingo-dute-2023ko-bertso-eguna.htm | Kultura | Azpeitian egingo dute 2023ko Bertso Eguna | Urtarrilaren 28an izango da, larunbatez, eta, bi urteko egitarau mugatuen ondotik, «egun osoko plana» prestatzen ari direla aurreratu du Bertsozale Elkarteak. | Azpeitian egingo dute 2023ko Bertso Eguna. Urtarrilaren 28an izango da, larunbatez, eta, bi urteko egitarau mugatuen ondotik, «egun osoko plana» prestatzen ari direla aurreratu du Bertsozale Elkarteak. | Bertsolari Txapelketa Nagusiko zurrunbiloan bete-betean sartuta dago bertso mundua, abenduaren 18ko final handirako hilabete baino gutxiago geratzen den honetan. Hala izanik ere, «urte hasierako ohiko hitzordua» prestatzen ere ari direla adierazi du Bertsozale Elkarteak ohar bidez, eta data aurreratu dute oraingoz: urtarrilaren 28an izango da 2023ko Bertso Eguna, Azpeitian (Gipuzkoa).
Elkarteak urtero aldatu ohi du herriz hitzordua, eta aurten Azpeitiko Udalarekin eta herriko beste zenbait elkarterekin batera ari dira prestatzen egun osoko egitaraua. Xehetasunak aurrerago emango dituzte, baina aurreratu dute 11:30ean abiatuko dutela eguna, kalez kaleko poteo eta bertso saio irekiarekin. Ondoren, 14:30ean, bazkariak egingo dituzte zenbait elkartetan, formatu ugariko bertso saioekin; eta arratsaldeko poteoaren eta Elikagunean antolatuko duten afariaren ondotik, Elikagunean bertan egingo dute bertso ekitaldi nagusia.
Bertsolarien izenak eta afalosteko ekitaldiaren inguruko informazio gehiago aurrerago emango ditu Bertsozale Elkarteak, eta saioetarako txartelak urtea amaitu aurretik jarriko dituzte salgai.
1968. urtetik, aldaketak aldaketa
Egun Bertso Eguna dena, Bertsolari Eguna izan zen hasieran, eta garai hartako zenbait bertsolari omentzeko eguna izaten zen. 1968an ekin zioten hura antolatzeari, harik eta 1987an Bertsozale Elkarteak egitasmoaren gaineko ardura hartu —Donostiako Udalarekin elkarlanean—, 1995ean omenaldiak albo batera utzi, eta ospakizun zabalagoko traza duen Bertso Egun bihurtu den arte.
Donostian egin zen urte luzez, baina 2017ko etenaren ondotik eta 2018tik aurrera, Euskal Herri osoan zehar dabil egitasmoa gaur egun. Pandemiak eraginda, azken bi urteetan mugatuak izan dira egitarauak, baina urte berriarekin «egun osoko plana» berreskuratzeko asmoa berretsi dute antolatzaileek. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221034/auzitegi-nazionaleko-fiskaltzaren-laquoprebarikaziozko-jarreraraquo-salatu-du-sare-herritarrak.htm | Politika | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «prebarikaziozko jarrera» salatu du Sare Herritarrak | Plataformak jakinarazi du faltsuak direla gradu progresioen aurka fiskalak erabilitako argudioak. Sei presoren gradu aldaketak atzera bota ditu Auzitegi Nazionalak, eta beste 11 ebazpenaren zain daude. | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «prebarikaziozko jarrera» salatu du Sare Herritarrak. Plataformak jakinarazi du faltsuak direla gradu progresioen aurka fiskalak erabilitako argudioak. Sei presoren gradu aldaketak atzera bota ditu Auzitegi Nazionalak, eta beste 11 ebazpenaren zain daude. | Sare Herritarrak adierazi du 2022an «urrats garrantzitsuak» egin direla euskal presoen egoerari dagokionez, baina gogorarazi du oraindik ere «salbuespenezko espetxe politika» jasaten dutela: «Aurrera egin dugu gure helburuetan, baina oraindik bide luzea dugu egiteko». Hala, plataformak azaldu du lanean ari direla urtea amaitu aurretik urruntze politika behin betiko desagertu dadin, eta urratsak eskatu ditu gradu progresioei ezartzen dizkieten «oztopoak» saihesteko. Hala, abenduaren 10ean mobilizatzeko deia egin dute, Durangon, Etxerako bidean oztoporik ez! Gradu erregresiorik ez! lelopean.
Sareren arabera, zigorraren erdia betea dute 110 euskal presok (EPPKko kideen %64); beraz, hirugarren gradua eskuratzeko moduan leudeke. Hala, gradu progresioen aldeko txosten teknikoak daudenean aldaketak babesteko eskatu du, argudiatuta «salbuespenezko espetxe politikarik» ezarri ez balitzaie horiek guztiak baldintzapean aske egongo liratekeela «seguruenik»: «Pribilegiorik ez, baina mendekuzko jarreretan oinarritutako salbuespenak ere ez».
Argudio gisa, Espainiako Espetxeen Lege Organiko Orokorreko 72.3 eta 72.4 artikuluak aipatu ditu. Izan ere, haien arabera, ez da presorik eduki behar bigarren graduan hirugarrenean egon badaiteke. «Espetxe Administrazioak badaki euskal preso horietako batek ere ez duela erabiliko erdi askatasuna delituak egiteko edo ihes egiteko», azaldu du plataformak.
Errealitatea, baina, bestelakoa da. Sareren datuen arabera, 2022ko otsailetik hona 32 presok jaso dute hirugarren gradura aldatzeko baimena, eta zenbaitek horma bat topatu dute Madrilen. Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak zenbait errekurtso aurkeztu ditu, horiek atzera botatzeko. Sei kasutan —azkena, atzo—, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak bat egin du harekin, eta bigarren gradura itzuli dira presoak. Beste lautan, berriz, gradu progresioaren alde egin du epaitegi hark. Era berean, beste 11 preso ebazpenaren zain daude.
Gradu progresioen aurka egiteko, fiskaltzak behin eta berriz argudiatu du euskal presoek ez dutela damurik adierazi, ez dietela biktimei barkamena eskatu eta ez diotela justiziari lagundu. Sareren ustez, ordea, argudio horiekin «gutxietsi» eta «mespretxatu» egiten dituzte euskal presoek «eragindako kaltea aitortzeko» aurkeztu dituzten idazkiak.
Era berean, fiskaltzak erabilitako beste zenbait argudioren berri ere eman du plataformak. Besteak beste, adierazi izan du presoei «oraindik denbora asko» falta zaiela zigorra betetzeko, eta zenbaitek ez dituztela aurrez espetxe baimenak jaso. Lehen kasuan, hirugarren gradua lortzeko baldintza da zigorraren erdia beteta edukitzea, eta hori gradu progresioa eskatu duten guztiek betetzen dute. Gainera, Sarek gogorarazi du gomendio bat dela aurrez espetxe baimenak izatea, eta nabarmendu du fiskaltza dela haiek eskuratzea «boikotatzen» duena, «sistematikoki» baimenen aurka eginda.
«Muturreraino eraman dituzte beren prebarikaziozko jarrera judizialak, eta errekurtsoetan argudiatzen dute preso hauek ez dutela ETA erakundearekiko lotura hautsi», adierazi du Sarek fiskaltzaren jarreraz. Gogorarazi du erakunde armatua duela 11 urte desagertu zela, «ultraeskuin politiko eta judiziala etengabe bestelakoak argudiatzen ari bada ere». Izan ere, plataformak uste du fiskaltza «ultraeskuin politikoaren arma juridikoa» bihurtu dela, irizpide juridikoak albo batera utzita.
Hori ikusita, bi bide landu behar direla adierazi du. Batetik, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio berriz onartzeko Madrildik ukatu diren hirugarren graduak. Bestetik, 5/2003 Lege Organikoa aldatzea exijitu du, tokian tokiko espetxe zaintzako epaitegiek hartu ditzaten baimenen eta gradu progresioen inguruko erabakiak: «Onartezina da 500 kilometrotik gorako distantziara dauden epaileek eta fiskalek erabakitzea zer dagokien preso horiei».
Hemeretzi, urrun
Zenbait hilabeteko geldiunearen ostean, Sarek uste du uztailetik aurrera «aurrerapen handia» egin dela presoak Euskal Herriratzeko prozesuan. Oraintxe, Euskal Preso Politikoen Kolektiboko hemeretzi kide daude Espainiako kartzeletan preso —beste hamabi daude Frantziaren menpeko espetxeetan—, eta Espainiako Barne Ministerioak aurreko astean iragarri zuen horietatik bost Euskal Herriratuko dituztela.
«Cadizen ETAko 190 preso izango bagenitu, legea urratuko genuke», adierazi zuen duela gutxi Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak, eta hitz horiek erabili ditu Sare Herritarrak Madrilek martxan duen espetxe politikaren aurka egiteko. «Argi baduzue urruntze politikak legea urratzea dakarrela, zergatik eutsi diozue 30 urte luzez?», galdetu dute plataformako kideek. Are gehiago, larritzat jo dute legearen kontrakotzat jota ere «mendekuan oinarritutako espetxe politikari» eustea, eta oraindik ere euskal presoak egotea Espainiako espetxeetan.
Egoera kontuan izanda, Sarek adierazi du «astiro bada ere» helburuak betetzen ari direla espetxe politika arrunta aplikatzeko bidean. Hala, mobilizatzen jarraitzeko deia egin du: «Haiek konfrontazioren alde egin dute; guk bizikidetza defendatzen jarraituko dugu».
Hurrengo protesta handia urtarrilaren 7an izango da, Bilbon. Herritarrei bertan parte hartzeko deia egin die Sarek, ez dezaten isiltasuna erabili bi hamarkada preso daramatzatenen «sufrimendua luzatzeko»: «Giza eskubideen defentsa guztion ardura da». |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221035/peio-etxeberriak-eta-elordik-lehen-aldiz-jokatuko-dute-binakako-nagusia.htm | Kirola | Peio Etxeberriak eta Elordik lehen aldiz jokatuko dute binakako nagusia | Aspek txapelketatik kanpo utzi ditu Irribarria eta Elezkano II.a. Baikon, aurreko aldiko pilotari berberak ariko dira txapelketan. Ostiralean hasiko da lehia, Azkoitian, eta apirilaren 2an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arenan. | Peio Etxeberriak eta Elordik lehen aldiz jokatuko dute binakako nagusia. Aspek txapelketatik kanpo utzi ditu Irribarria eta Elezkano II.a. Baikon, aurreko aldiko pilotari berberak ariko dira txapelketan. Ostiralean hasiko da lehia, Azkoitian, eta apirilaren 2an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arenan. | Peio Etxeberriak eta Aitor Elordik denbora zeramaten Aspe enpresako arduradunen atea jotzen; toki eske zebiltzan aurreneko aldiz Lehen Mailako Binakako Txapelketa jokatzeko. Arrazoi zuten: oso ondo aritu ziren enpresak onenekin jokatzeko aukera eman zien aldiro. Txapelketak jokatu ahala, are eta hobeto ari ziren, eta are eta ozenago aldarrikatzen zuten beren burua.
Aldarriak goia jo du azkeneko lau eta erdikoan. Horren ondo aritu dira —finalaren atarian geratu dira—, Aspek ez baitu izan binakako nagusian tokia egin beste aukerarik. Gaur aurkeztu dute txapelketa, Iruñeko Baluarten, eta han izan dira biak.
Enpresak atzelari indartsuak jarri dizkie biei aurreneko aldirako: Peio Etxeberriak Beñat Rezusta izango du bikotekide, eta Elordik, Jose Javier Zabaleta. Aspek, halaber, banatu egin du azkeneko bikote txapelduna, Jokin Altunak eta Julen Martijak osaturikoa. Altuna III.a Xabi Tolosarekin ariko da oraingoan, eta Martija, Joseba Ezkurdiarekin. Bigarrenez jokatuko dute bi horiek elkarrekin. Oroitzapen ederra dute lehen aldiaz, txapeldun izan baitziren 2020an.
Batzuek tokia izateko, beste batzuk geratu behar gabe. Aspek Iker Irribarria eta Danel Elezkano utzi ditu kanpoan. Biek jokatu zuten azken binakakoa. Hain zuzen, Peio Etxeberriak eta Elordik bikotekide izango dituzten bi atzelariekin aritu ziren biak: Irribarria, Rezustarekin, eta Elezkano II.a, Zabaletarekin. Biak finalerdietako ligaxkan geratu ziren lehiatik kanpo.
Ez da Irribarria eta Elezkano II.a binakakoa jokatu gabe geratu diren aurreneko aldia: Aspek kanpoan utzi zuen Aramakoa (Gipuzkoa) duela bi denboraldi, eta beste horrenbeste egin zuen Zaratamokoarekin (Bizkaia) urtebete lehenago. Zeresan handia eman zuen Elezkano II.a kanpoan utzi izanak, aurreko ekitaldian txapeldun izan baitzen Rezustarekin.
Ez da egoera samurra Irribarriarena, azken bi txapelketa nagusietatik kanpo geratu baita: lau eta erdikotik eta binakakotik, hain zuzen ere. Lau eta erdikoa ez zuela jokatuko jakin berritan esan zuen berak egin ziola uko jokatzeari, ez baitzuen «nahi bezain ondo» eskuineko belauna. Ebakuntza egin zioten iazko martxoan, eta orduz geroztik txapelketa bakarra jokatu du, buruz burukoa, eta kanpoan geratu zen lehenbiziko partidan, Jakaren aurka galduta.
Baikon, pilotari berberak
Baikok ez du aldaketarik egin pilotarien zerrendan. Aurreko aldiko berberak ariko dira. Ordea, bikoteetan bada aldaketarik. Unai Lasoren eta Ander Imazen artekoa da berdin ariko den bakarra. Gainerakoan, Mikel Urrutikoetxeak Jon Ander Albisurekin jokatuko du; Jon Ander Peñak, Jon Mariezkurrenarekin; eta Erik Jakak, Aitor Arangurenekin.
Sistemari dagokionez, berrikuntza bat dakar aurtengo aldiak. Finean, partida bat erantsi diote txapelketari; 66 jokatuko dira, hortaz. Honelakoa izango da sistema: lehenbizi, hamalau jardunaldi jokatuko dituzte, bi itzulitan banatuta. Lehen bi bikote sailkatuak zuzenean pasatuko dira finalerdietako ligaxkara. Hurrengo lau sailkatuek, berriz, kanporaketa jokatuko dute; hor dago aldaketa aurten. Hirugarren sailkatua laugarrenaren aurka ariko da, eta bosgarrena, seigarrenaren kontra. Hirugarrenaren eta laugarrenaren arteko neurketan garaile aterako dena zuzenean sailkatuko da ondoko faserako. Dena dela, partida hori galtzen duenak beste aukera bat izango du: bosgarrenaren eta seigarrenaren artekoan irabazi duenaren kontra jokatuko du. Hortaz, orduan erabakiko da zer beste bikote sailkatuko den.
Altunak mina du eskuin eskuan
Aurrera egingo duten lau pilotariek zain izango dituzte aurretik sailkatutako beste bi bikoteak. Lau bikoteek hiru jardunaldiko ligaxka bat jokatuko dute, eta bi onenak finalerako sailkatu dira. Apirilaren 2an jokatuko dute finala, Iruñean, Nafarroa Arena pilotalekuan. Aurreneko aldiz jokatuko dute Nafarroan maila nagusiko binakakoaren finala. Bilboko Bizkaia pilotalekuan jokatu dituzte azkeneko hamabiak.
Txapelketa ostiralean hasiko da, Azkoitian (Gipuzkoa). Ezkurdia-Martija eta Peio Etxeberria-Rezusta ariko dira elkarren aurka. Larunbatean, berriz, Laso-Imaz eta Jaka-Aranguren bikoteek jokatuko dute, Bartzelonan; igandean, Tolosan (Gipuzkoa) Urrutikoetxea-Albisuk eta Peña II.a-Mariezkurrena II.ak, eta asteazkenean, Eibarren (Gipuzkoa), Altuna III.a-Tolosak eta Elordi-Zabaletak.
Lehenbiziko jardunaldiari so, bada zalantza sortzen duen neurketa bat: Eibarkoa. Altunak jokatzea espero da orduan. Ordea, joan den igandean, amezketarrak eskuin eskua minduta bukatu zuen lau eta erdiko txapelketako finala Joseba Ezkurdiaren aurka. Minez da oraindik ere, eta ikusteko dago, beraz, binakako lehenbizikoa jokatzeko gai izanen den.
Lehen aldiaren ilusioa
Peio Etxeberriak eta Elordik bereganatu dute arreta gehien aurkezpenean. Biek esan dute «izugarri pozik» daudela eta «ilusio handia» piztu diela lehen aldiz binakako nagusia jokatzeak. «Egin dudan lanak saria izan du, eta negu osoan onenekin jokatu ahal izango dut. Ikaragarria da. Nigan izan duen konfiantza eskertu nahi diot enpresari, baita Beñatekin jarri izana ere: oso harreman ona dugu. Partidaz partida joan nahi dut, eta ahal dudan lan onena egin», esan du Peio Etxeberriak.
Iritzi bera du Elordik. «Oso berezia izan da aurkezpenera etortzea: denok jokatu nahi dugu binakakoa, baina ez da batere erraza, lehia handia baitago. Luzea izan da bidea, eta lan asko egin dut. Lau eta erdiko oso ona egin dut, eta horri esker eman didate aukera. Orain, aprobetxatzeko gogoz nago. Atzelari onenetako bat jarri didate. Gutxitan jokatu dut Joserekin. Horregatik, ilusio handia pizten dit. Jardunaldiz jardunaldi joan nahi dugu, eta ahal dugun lan onena egin; oso luzea da hau».
Bestelako egoeran dago Martija: egungo txapelduna da, Altuna III.arekin batera. «Oso oroitzapen politak ditut azken urteetaz, eta Josebarekin irabazitako txapelaz. Pena izan zen ikuslerik gabe jokatzea. Ea berriz ere finalera irits gaitezkeen. Behetik gora egin dut azkenaldian, eta gustura ari naiz; prest nago. Indartsu hasi behar gara, garaipenak pilatzeko».
Laso ere «ondo» dago, «beste txapelketa bati ekiteko gogoz». Badaki azken partidetan ez dela oso ondo aritu, baina «aurrera» egin behar dela azpimarratu du. Begi onez hartu du berriro Imazekin aritzea. «Gustura aritzen naiz Anderrekin. Oso ondo ari da, eta ni bezala, hura ere oso lehiakorra da; gustatzen zait. Oso ondo aritu ginen, eta finala jokatu genuen; horrek motibatu egiten gaitu berriro lan ona egiteko. Finalerdietako ligaxka jokatu nahi dugu, ahal bada, kanporaketa saihestuta».
Helburu bera du Albisuk, baina «partidaz partida» joanda. Azken bi ekitaldietan Peña II.arekin aritu eta gero, Urrutikoetxearekin jokatuko du. «Atzelariok txapelketa honen zain egoten gara. Eskuetatik larri ibili nintzen, baina azken hilabetean gustura ari naiz; behetik gora egin dut. Pozik nago Mikelekin jokatzeagatik: esperientzia eta maila handia du, eta azken urtean gora egin du. Gurea egiten badugu goian egon gaitezke». |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221036/hipoteka-izoztu-ahal-izango-dute-29400-eurorainoko-errenta-dutenek.htm | Ekonomia | Hipoteka izoztu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek | Euriborraren igoera bortitzari aurre egiteko neurri sorta bat adostu dute Espainiako Gobernuak eta bankuek. Maileguak itzultzeko epea zabalduko diete estu dabiltzanei. | Hipoteka izoztu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek. Euriborraren igoera bortitzari aurre egiteko neurri sorta bat adostu dute Espainiako Gobernuak eta bankuek. Maileguak itzultzeko epea zabalduko diete estu dabiltzanei. | Hipotekaren garestitzeari aurre egiteko zailtasunak dituzten herritarrek aukera izango dute beren kuotak urtebetez izozteko. Hori da Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin negoziatutako neurrien artean deigarriena, eta 750.000 bat familiari lagun diezaieke, Madrilen kalkuluen arabera.
Bigarren aldia da Espainiako Gobernuak eta bankuek hipoteken inguruko neurriak hitzartzen dituztela, baina egoera desberdina da. 2012an, Praktika Onen Kodea izenekoa adostu zuten, Atzeraldi Handiak Espainiako langabezia tasa berriro %20tik gora eraman eta hipotekak ordaintzeko zailtasunak hedatu zirenean. Kode hori, ordea, oso jende gutxik baliatu ahal izan zuen, baldintzak oso gogorrak zirelako.
Oraingoan, ordea, arazoa ez da langabezia handitu dela, baizik eta interes tasak oso bizkor ari direla igotzen inflazio handiari aurre egiteko, eta hori igoera bortitzak eragiten ari da Euriborrean.
Tasa aldakorreko maileguen kuota kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea da hamabi hilabeteko Euriborra, eta, urte hasieratik, hiru puntu portzentualetik gora handitu da: urtarrilean, -%0,477an zegoen; apirilean, maila positibora itzuli zen (%0,013); eta urrian, %2,629ra heldu zen. Azaroan, gora egiten ari da, baina askoz motelago: %2,81 da oraingoz batezbestekoa.
Horrek berekin ekarri du hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek 200 eurotik gorako igoera izan dutela hilero. Inoiz izandako garestitzerik handiena da, eta inflazioa familia gehienen patrika gogor astintzen ari den garai batean iritsi da.
«Erdiko klasearentzako» neurria
Horregatik, oraingo neurrien helburua da familia gehiagori eragitea. Laguntza jasotzeko muga 29.400 euroko errentara igo dute, «zaurgarritasun arriskuan dauden erdiko klaseko familiei» ere laguntzeko, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak azaldu duenez.
Hiru dira hipoteka ordaintzeko zailtasuna dutenei bankuek eskaini beharko dizkieten laguntzak: kuota izoztea urtebetez, hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea, eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak ordaintzea. Gainera, ez dute interesik ordainduko mailegua aldez aurretik amortizatzen badute edo tasa aldakorretik finkora igarotzen badira.
Bi baldintza bete beharko dituzte hori eskatzen dutenek: hipoteka ordaintzeak hileko diru sarreren %30etik gora hartzea, eta eguneratzeak %20tik gorako garestitzea eragin izana.
Praktika Onen Kodean ere aldaketak egingo dituzte. 25.200 eurorainoko diru sarrerak dituzten familientzat izango da, eta aukera gehiago izango dituzte interes tasak jaisteko —Euriborra -%0,1 jaso ahal izango dute, gehienez bost urtez—, tasa aldakorretik finkora aldatzeko eta mailegua ordaintzeko epeak luzatzeko. Azken urteetan eman diren lau mailegutik hiru tasa finkokoak izan diren arren, oraindik indarrean dauden mailegu hipotekarioen %73 tasa aldakorrekoak dira.
Borondatezkoa
Finantza erakundeak ez dira behartuta egongo akordioan parte hartzera, baina, hala ez egiteak eragin dezakeen irudi txarraren ondorioz, gehienek bat egitea espero da. «Nik espero dut guztiak batuko direla; herritarrei laguntzeko garaia da», esan du Calviñok. Haren asmoa da neurriak urtarrilaren 1ean indarrean jartzea, baina ikusteko dago dekretua berresteko nahiko babes lortuko ote duen, koalizioko kide txikienak, UPk, ziurtatu baitu neurriak «motz» geratu direla. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221037/turkiak-baieztatu-du-lurreko-eraso-bat-egingo-duela-kurduen-kontra.htm | Mundua | Turkiak baieztatu du lurreko eraso bat egingo duela kurduen kontra | Ankarak adierazi du 184 lagun «neutralizatu» dituela bi egunean Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen. Errusiarentzat «legitimoa» da erasoaldia, baina «arintzeko» eskatu dio Ankarari. | Turkiak baieztatu du lurreko eraso bat egingo duela kurduen kontra. Ankarak adierazi du 184 lagun «neutralizatu» dituela bi egunean Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen. Errusiarentzat «legitimoa» da erasoaldia, baina «arintzeko» eskatu dio Ankarari. | Gogortzen ari da Turkiako Gobernua Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen aurka egiten ari den erasoaldia. Oraingoz hegazkinekin ari dira oldartzen, baina Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak gaur baieztatu du Siriaren menpeko Kurdistani eta Iraken menpekoari lurretik ere eraso egingo dietela, «soldaduekin eta tankeekin». Nabarmendu du «ahal bezain laster» egingo dutela. Turkiako armada airetik egiten ari den oldarraldia ere indartzeko asmoa duela esan du Erdoganek.
Azken bi egunotan 184 lagun «neutralizatu» ditu Turkiako armadak Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen, Hulusi Akar Turkiako Gobernuko Defentsa ministroak gaur ohar baten bidez iragarri duenez. Kasu horretan, «neutralizatu» aditzarekin zera esan nahi du Ankarak: borrokatu ezinik geratu direla; hau da, hil, zauritu edo atzeman egin dituztela. Turkiako armadaren hegazkinek egindako bonbardaketen bidez «neutralizatu» dituzte 184 kurduak. Iraken menpeko Kurdistango Kandil, Asos eta Hakurk eskualdeetan eraso egin du Ankarak, eta SDF Siriako Indar Demokratikoen menpeko Manbij, Tell Rifaat, Cizire eta Derik eskualdeetan —Siriaren menpeko Kurdistanen—, besteak beste.
Gaur, YPG Herriaren Babes Unitateak milizia kurduek eta AEB Ameriketako Estatu Batuek Siriaren menpeko Kurdistanen EI Estatu Islamikoari aurre egiteko daukaten base militar bati egin diote eraso Turkiako hegazkinek, eta YPG milizia kurduetako bi kide hil dituzte, gutxienez, miliziek jakinarazi dutenez.
Hilaren 13an Istanbulen gertatutako atentatuaren ondoren ari da Turkia Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistani erasotzen. Sei lagun hil ziren leherketa batean, eta 81 zauritu. Turkiako Gobernuak PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPGei leporatu zien erantzukizuna. PKK-k eta YPGek, ordea, ukatu egin dute erasoarekin loturarik eduki izana. Gainera, atzo Turkiaren hegoaldean eroritako bost suzirik bi pertsona hil zituzten, eta sei zauritu. Ankarak PKKri eta YPG milizia kurduei leporatzen die erantzukizuna. Eraso horren harira, Erdoganek gaur esan du «isuritako odol tanta bat ere» ez dela «alferrik galduko».
Turkiako presidenteak gaineratu du «une honetatik aurrera» neurri bakarra duela bere gobernuak: «Gure herrialdearen segurtasuna bermatzea, eta gure herritarrena».
Turkiako Defentsa ministroak gaur ohartarazi du ez dutela oldarraldia gelditzeko asmorik: «Gure borrokak aurrera jarraituko du, azken terrorista neutralizatu arte». Ankarak nabarmendu du Kobane (Siriaren menpeko Kurdistan) hiria dutela helburu, argudiatuta hura YPGen indarguneetako bat dela. Turkiaren «defentsa legitimo» moduan justifikatu dute egiten ari diren erasoaldia.
«Ulertzen dugu Turkiak bere segurtasuna bermatzeko daukan ardura. Uste dugu Turkiaren eskubide legitimoa dela», adierazi du gaur Errusiako Gobernuko bozeramaile Dmitri Peskovek, Siriaren eta Iraken menpeko Kurdistanen aurkako erasoaldiaren harira.
Hala ere, Turkiako Gobernuari «moderazioa» eskatu dio Alexander Lavrentiev Vladimir Putin Errusiako presidenteak Sirian duen ordezkari bereziak, «tentsioa areagotu ez dadin, ez Siriaren iparraldean, ez Siria osoan». Lavrentievek esan du Errusiak «ahal zuen guztia» egin duela erasoaldia saihesteko, eta «auzi kurdua konpontzeko irtenbide bat» bilatzeko eskatu zion Ankarari. Gainera, Sirian soldadu estatubatuarrak egotea salatu du Errusiako presidentearen ordezkariak.
AEBek ere indarkeria arintzeko eskatu diote Erdogani. «Sirian erasoak arinduz joateko eskatzen dugu, zibilen bizitza eta EI garaitzeko helburu komuna babesteko», eskatu du gaur Ned Price AEBetako Estatu Idazkaritzako bozeramaileak.
AEBei mezua
PKK «terroristatzat» jotzen dute AEBek, baina YPGekin elkarlana dute, EIren aurka borrokatzeko. Erdoganek gaur ohartarazi du Turkiako Gobernuak badakiela «nork babesten dituen terrorista horiek», AEBei erreferentzia eginez.
Irakeko Gobernuak «irmoki» gaitzetsi ditu Turkiaren bonbardaketak. Gaur zabaldu duen ohar baten bidez nabarmendu du Iraken menpeko Kurdistanen aurkako erasoaldia «Iraken subiranotasunaren bortxaketa» dela gobernuarentzat.
Gauza bera helarazi dio Irakeko Gobernuak Irangoari. Izan ere, Irango armadak Iraken menpeko Kurdistango zenbait alderdiren egoitzak bonbardatu ditu gaur, baita atzo ere. Erasoak egiteko, Teheranek droneak erabili dituela salatu dute alderdi kurduek.
Eskualde autonomo hartako gobernuaren arabera, gutxienez pertsona bat hil zen atzo, eta zenbait zauritu. Arbil hirian izan zen erasoa. Teheran ari da Iraken menpeko Kurdistan bonbardatzen, Mahsa Amini emakume gazte kurdua hil eta gero irailaren erdialdean protestak hasi zirenetik. Eskualde autonomo hartako administrazioak eskatu dio Irango Gobernuari erasoaldia eten dezala. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221038/arabako-burgosko-eta-nafarroako-tren-sozialak-50-geltoki-lotuko-lituzke.htm | Gizartea | Arabako, Burgosko eta Nafarroako tren sozialak 50 geltoki lotuko lituzke | AHTaren proiektua tren sozialarena baino 1.954 milioi euro garestiagoa da, eta ez du kontuan hartzen merkantzien garraioa | Arabako, Burgosko eta Nafarroako tren sozialak 50 geltoki lotuko lituzke. AHTaren proiektua tren sozialarena baino 1.954 milioi euro garestiagoa da, eta ez du kontuan hartzen merkantzien garraioa | Tren publiko eta sozialaren proposamenak Atlantikoko trenbide ardatzean jada martxan dauden, eraikuntza fasean dauden edo azterketa fasean dauden proposamenez bertzelako trenbide aukera bat planteatzen du. Izan ere, Garraioetako Ministerioak martxan jarri duen planteamendua abiadura handiko trenaren bezeroendako planteatuta dago, eta ez du kontuan hartzen merkantzien garraioa. 4.328 milioi euroko kostua izanen luke, tren sozialaren alternatibak baino 1.954 milioi euro gehiago.
Tren publiko eta sozialaren ereduak, bertzeak bertze, eremu konplexuenetarako alternatibak planteatzen ditu, erakutsiz teknikoki eta ekonomikoki posible dela leku horietan bertze modu batera lan egitea. Hala, proiektuaren sustatzaileek azaldu dute 50 geltoki lotuko lituzkeela beren planteamenduak, eta AHTarenak, berriz, bost hiri soilik –Gasteiz, Iruñea, Burgos, Miranda Ebro eta Castello–.
Proiektu alternatiboa babesten duten Nafarroako, Arabako eta Burgosko zenbait plataformak agerraldia egin dute gaur, Gasteizen. Bertan, txosten bat aurkeztu dute, zeina plataformen eta Renfe eta Adif enpresetan ordezkaritza duten sindikatuen akordioen emaitza den. Dokumentua bide, ubide eta portuetako ingeniari batzuek egin dute, eta, guztira, 270 kilometroko ibilbidea ikertu dute proiektua osatzeko. Eremu horren gainean proposatu dute tren sozialaren alternatiba –Arabako, Burgosko eta Nafarroako eremuak zeharkatzen dituzte trenbideek–.
Ikusi gehiago: Tren sozialaren aldeko finantzaketa kolektiboa abiatu dute
Alternatiba sustatu duten eragileen artean daude honako hauek: Nafarroa Trenaren Alde, Lautada Trenaren Alde, Arabako Haranak Trenaren Alde, Plataforma Por el Ferrocarril de Miranda de Ebro eta Bureba es Futuro.
Proiektua babesteko, azaldu dute zein abantaila dituen alternatibak bertze planteamenduko ibilbideekin alderatuz: bertzeak bertze, haien aukerak inbertsio txikiagoa eskatzen duela, ibilbide berri bat eraikitzeak baino ondorio gutxiago dituela ingurumenean, lehenago jartzen ahalko dela martxan eta mantentze kostuak apalagoak izanen direla.
Eskakizuna
Agerraldian, beren proposamena azaltzearekin batera, AHTaren proiektua bertan behera gelditzeko eskatu dute plataformek. Espainian orain arte garatu den trenbide eredua ere kritikatu dute, bidaiari profil jakin bati begira egindakoa dela argudiatuz. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221039/saudi-arabiak-ezustekoa-eman-du-argentinaren-aurka.htm | Kirola | Saudi Arabiak ezustekoa eman du Argentinaren aurka | 36 neurketa zeramatzan jarraian Argentinak galdu gabe, eta Munduko Kopako debutean iritsi da porrota (1-2) | Saudi Arabiak ezustekoa eman du Argentinaren aurka. 36 neurketa zeramatzan jarraian Argentinak galdu gabe, eta Munduko Kopako debutean iritsi da porrota (1-2) | Ustekabean galdu du Argentinak Munduko Kopako lehen partida. 1-2 irabazi du Saudi Arabiak, Munduko Kopako talde apalenetako batek. Berehala aurreratu da Argentina, Messik penaltiz egindako gol bati esker, baina bigarren zatian miraria gertatu da. Saudi Arabiak hamar minutuan irauli du markagailua, eta defentsako lan bikain batekin hiru puntuak eskuratu ditu. 36 neurketa jarraian zeramatzan Argentinak galdu gabe (selekzio baten inoizko bigarren bolada onena), eta une okerrenean iritsi da porrota.
Garaiz iritsi da Argentinaren gola. Leo Messik ateratako korner batean penaltia egin du Saud Abdulhamidek, eta Messik berak bidali du baloia sareetara. Saudi Arabia, ordea, ez da kikildu, eta gola jaso ondoren baloiaren jabetza bereganatzen saiatu da. Emiliano Martinezen area ingurura iristea lortu dute, baina arrisku gehiago zeukaten Argentinaren kontraerasoek saudiarabiarren jokoak baino. Oso modu bertikalean jokatzera igaro da Lionel Scaloniren taldea, eta gertu izan du bigarrena.
Hala ere, oso ondo koordinatu dira Saudi Arabiako atzelariak, eta hainbat aldiz utzi dituzte jokoz kanpo Argentinako aurrelariak. Hiru gol gehiago sartu ditu Argentinak lehen zatian, baina denak baliogabetu ditu epaileak, jokoz kanpo baitzeuden. Argentinarren talentuaren aurrean defentsa gogorra egin du Saudi Arabiak, eta baloi geldian ere hainbat aukera izan ditu Argentinak bigarrena egiteko. Hala ere, lan ona egin dute saudiarabiarrek, eta 1-0ekoarekin iritsi dira atsedenaldira.
Bigarren zatiaren hasiera ikusgarria izan da. Herve Renarden taldeak ziurtasunez hasi du bigarren zatia, eta Argentinaren gol festa espero zitekeenean, hamar minutuan irauli du markagailua Saudi Arabiak. Lehenengo gola luze jotako baloi baten ostean iritsi da; Saleh Al-Xehri aurrelariari iritsi zaio baloia, eta Cristian Romero gainditu ondoren erremate gurutzatu batekin jarri du banakoa markagailuan. Hor hasi da arabiarren festa, baina ez da bertan amaitu; bost minutu beranduago magia egin baitu Salem Al-Dawsarik. Saudiarabiarrak arearen ertzean kontrolatu du baloia, eta bi atzelariri izkin egin ostean atezaina iritsi ezin zitekeen tokira bidali du baloia.
Zoramenaren erdian Nicolas Tagliaficok izan du bigarren zatiko aukera garbiena Argentinarentzat. Nicolas Otamendiren erdiraketa bat Lisandro Martinezek ukitu du, eta belaunarekin, posible zuen moduan errematatu du Tagliaficok. Baloia sareetara helduko zela zirudien, baina bertan agertu da Mohamed Al-Owais atezaina, eta kornerrera bidali du baloia.
105.minutura iritsi da partida, baina Saudi Arabiaren defentsa gogorraren aurrean Argentinak ez du lortu aukera garbirik egitea. Lusail Iconic estadiora hurbildu diren milaka zale argentinarrek ez zuten ikusitakoa sinesten, eta partidaren aurretik festa zena, hileta elizkizun bilakatu da bi orduren bueltan. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221040/eh-bilduk-itxitzat-jo-du-aurrekontuen-negoziazioa-eusko-jaurlaritzarekin.htm | Politika | EH Bilduk itxitzat jo du aurrekontuen negoziazioa Eusko Jaurlaritzarekin | Koalizioak osoko zuzenketa jarriko dio gobernuaren 2023ko aurrekontuen proiektuari, ez duelako ikusi exekutiboan «akordio batera gerturatzeko inolako asmorik». | EH Bilduk itxitzat jo du aurrekontuen negoziazioa Eusko Jaurlaritzarekin. Koalizioak osoko zuzenketa jarriko dio gobernuaren 2023ko aurrekontuen proiektuari, ez duelako ikusi exekutiboan «akordio batera gerturatzeko inolako asmorik». | EH Bilduk ez ditu babestuko Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuak. Koalizioak jakinarazi du itxitzat jotzen duela gobernuarekin zabalik zuen negoziazioa, aurrekontuen bozketan ezezkoa saihesteko. EH Bildun ez dute ikusi exekutiboaren aldetik «akordio batera gerturatzeko inolako asmorik».
Hirugarrenez elkartu dira koalizio subiranistaren batzorde bat eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren taldea 2023ko aurrekontuen inguruan negoziatzeko. Proiektua EAJren eta PSE-EEren gehiengoarekin aterako da aurrera, edonola ere, baina babes hori Jaurlaritza osatzen duten alderdiak ez beste taldeekin handitzeko saio batean dago Azpiazu.
Orduerdiko batzarra nahikoa izan da, ordea, EH Bilduko kideek azken erabaki bat hartzeko aurrekontuen inguruan. 2023ko proiektua ez du babestuko koalizioak, Maddalen Iriarte Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak azaldu duenez. «Ez dugu negozitzeko benetako asmorik ikusi, eta ez gara antzezteko ariketa batean egongo». Negoziaketa bukatutzat jo du.
«Eusko Jaurlaritzak ez dio erantzun EH Bilduk egindako proposamen bakar bati ere», azaldu du Iriartek. Osakidetza indartzea «ezin da atzeratu», haren arabera; ezta alokairuen prezioen arazoa, energiaren auzia eta politika fiskalaren aldaketa ere. Koalizioak «betetzeko erraza den eskaera» egin du zergen alorrean, Iriarteren hitzetan: «eztabaida irekitzea» dagokien erakunde eta eragileekin.
2022ko aurrekontu akordioaren herena
2023ko aurrekontu orokorrak Gobernu Kontseiluan onartu aurretik EH BIlduri deitu ez izana deitoratu du berriro koalizioko bozeramaileak. Jaurlaritzaren egungo bazkide bakarra aurrekontuetan EH BIldu dela gogoratu du Iriartek, eta esan du beste erakunde batzuetan bazkideekin elkartzen direla gobernuak aurrekontuak aurkeztu aurretik.
Diru kopuru zehatzak aztertzen ere hasi da Iriarte. Azpiazuren taldeak 54 milioi euroko balioko aldaketak eskaini dizkio koalizioari. Bada, kalkulatu du kopuru hori 2022ko aurrekontuetan EH Bilduk Jaularitzarekin egindako akordioaren balioaren herena dela. «Horrek argi uzten du gobernuaren asmoa zein den», esan du Iriartek. «Sailburua apur bat gerturatu izan balitz», koalizioak akordio bat lortzeko dena emango zuela helarazi du, «beste batzuetan gertatu izan den moduan».
Horrez gain, Iriartek onartu du koalizioak ez duela begi onez ikusi Azpiazuk PP+C's taldearekin izan duen hurbilketa hezkuntza alorrean haren babesa lortzeko. Elkarrekin Podemosen ere oso gaizki hartu dute Jaurlaritzaren saio hori. EH Bilduko bozeramaileak gobernuaren sailen arteko «komunikazio eskasari» egotzi dio saio hori gertatu izana.
Guzak horrela, «txiklea luzatzen» egotea izango litzateke negozitzen jarraitzea, Iriarteren ustez, «herritarrekin leialak ez izatea». Horregatik, negoziaketa itxitzat jo du koalizio subiranistak, eta kontu orokorrak bueltatzea eskatuko du Eusko Legebiltzarrean.
Ogasun Sailak, berriz, uste du EH Bilduren proposamenaren funtsean koalizio horren oinarrizko interesak jasotzen direla, eta Sailak ikusi du aurten «ez dela tarterik egon» akordio batera iristeko. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221041/iberostar-taldeak-eroski-bidaiak-erosi-du.htm | Ekonomia | Iberostar taldeak Eroski Bidaiak erosi du | Eroski Bidaiak-ek 300 langile inguru ditu 132 dendatan. Kooperatibak dio salmenta honekin bi helburu betetzea lortu duela: proiektua «sendotzea» eta lanpostuak mantentzea. | Iberostar taldeak Eroski Bidaiak erosi du. Eroski Bidaiak-ek 300 langile inguru ditu 132 dendatan. Kooperatibak dio salmenta honekin bi helburu betetzea lortu duela: proiektua «sendotzea» eta lanpostuak mantentzea. | Iberostar taldeko W2M World2meet enpresak Eroski Bidaiak erosi du, Eroski taldearen eskumeneko enpresa. Bidaia enpresaren %100 erosiko du W2Mek, eta urtarrilaren amaieran bukatuko dute operazioa. Hala ere, Eroski taldeak markaren erabilera utziko dio Iberostarri aldi baterako, trantsizioa egiteko tartea izateko. Ez dute operazioaren inguruko datu ekonomikorik eman. 1979. urtean sortu zen Eroski Bidaiak, eta egun 300 langile inguru ditu 132 dendatan.
BERRIAk Eroski taldeko komunikazio arduradunarekin hitz egin du, Kristian Prietorekin, eta hark adierazi du bi helburu bete dituela taldeak salmenta horrekin. Lehenik eta behin, operazioari esker, Eroski Bidaiak-en proiektua mantenduko dela dio, «nahiz eta gure eskuetan ez egon». Are gehiago, proiektua «sendotzen» dela uste du Prietok, bidaia agentzia enpresa handi baten eskuetan geratu delako. Bestalde, akordioarekin plantilla mantentzea lortu du Eroskik, taldearentzat «hil edo bizikoa», Prietok dioenez: «Lanpostuak mantentzea zen guretzat kezka nagusia, kooperatiba bat garelako. Hori zen baldintza nagusia: 300 lanpostuak mantentzea».
Salmenta erabaki «estrategikoa» izan dela dio Prietok: «Gaur egungo merkatuan inbertsio handiak egin behar dira lehiakorra izateko, eta gure bide orrian ez dago inbertsio handiak egitea. Gure negozio nagusia elikadura da, nahiz eta dibertsifikatuta gauden. Ikusi dugu une aproposa zela Eroski Bidaiak saltzeko. Ez da errentagarritasun kontua; ez da pandemiarengatik; ez da Eroskiren zorragatik». Prietok dio Eroski taldeak ez diola inoiz bizkarra eman enpresa saltzeari, eta eskaintzarik onena onartu dutela gehitu du.
Eroskiren zorra
Prietoren arabera, salmenta ez dute zorra kitatzeko hartu, baina garbi dago lagunduko duela. Egun 953 milioi euro zor dizkie Eroskik finantza erakundeei, baina aurten inoizko zor kitapen handiena egin du, 443 milioi euroan murriztu baitute zorra iazko salmenta onei esker.
Ez da Eroski taldeak halako salmenta bat egiten duen lehenengo aldia. 2017an 103 IF lurrindenda saldu zizkion kooperatibak Douglas enpresari.
World2meet
World to meet ingelesezko esaldiarekin egindako hitz joko bat da World2meet, eta ezagutzeko mundu bat esan nahi du. Iberostar taldearen eskumeneko enpresa bat da, bidaiei zuzendutakoa, eta etengabe hazten ari da; izan ere, 2021eko maiatzean Cruz Azul Viajes enpresa erosi zuen. Gabriel Subias mallorcarra da W2Meko kontseilari ordezkaria, eta adierazi du Eroski Bidaiak erosita «bultzada handia» eman diotela beren plan estrategikoari. Hamar enpresa baino gehiagoz osatutako taldea da W2M, eta turismoarekin lotutako hainbat negozio ditu: hala nola hotelak, bidaia agentziak, boutiqueak... |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221042/euskadi-irratia-kalera-aterako-da-bihar-40-urteurrena-ospatzera.htm | Bizigiro | Euskadi Irratia kalera aterako da bihar, 40. urteurrena ospatzera | Gasteizen, Iruñean eta Bilbon egingo dituzte zenbait saio. Bihar beteko dira 40 urte euskarazko irratiak lehen emankizunak hasi zituenetik. | Euskadi Irratia kalera aterako da bihar, 40. urteurrena ospatzera. Gasteizen, Iruñean eta Bilbon egingo dituzte zenbait saio. Bihar beteko dira 40 urte euskarazko irratiak lehen emankizunak hasi zituenetik. | Herritarrekin ospatu nahi du Euskadi Irratiak bere 40. urtemuga. Horrenbestez, bere programazioaren zati handi bat kalean egingo du bihar. Iñaki Guridik Gasteizko Azoka Plazan aurkeztuko du Faktoria albistegia, 07:00etatik 10:00etara; Maider Segurolaren gidaritzapean, Faktoria magazinea Iruñeko Geltoki aretoan egingo dute, 10:00etatik 13:00etara; eta arratsaldeko Baipasa programa Bilboko Azkuna zentroan gidatuko du Olaia Urtiagak.
Faktoria albistegian, egungo eta garai bateko langileak jarriko dituzte mikro aurrean: Irati Barrena eta Jon Aizpurua; Julen San Martin eta Joxelu Aranburu; eta Julian Beloki eta Ane Zuazubiskar. Gainera, Euskadi Irratiak izan dituen zuzendarien gogoetak bilduko dituzte: Jose Mari Otermin, Odile Kruzeta, Rosa Diez Urrestarazu eta Gorka Etxebeste. Arabak eta Gasteizek izan duten bilakaera soziolinguistikoaz mintzatuko dira Iñaki Martinez de Luna soziologoarekin. Miren Narbaizak kantatu egingo du, zuzenean.
Faktoria magazinean, gonbidatuen artean Bingen Amadoz Euskadi Irratiko beteranoa, Iosu Ganuza Euskalerria Irraiko esataria eta Bakarne Atxukarro kazetari eta idazlea egongo dira. Musika Burutik taldearen esku geldituko da.
Baipasa saioan, bestalde, Nora Inoriza desiinatzailea, Maite Albes elitista, Ane Zabala BIlbo Hiria irratiko esataria, Jabi Onaindia Bizkaia Irratiko zuzendaria eta Joseba Agirreazkuenaga historialaria gonbidatuko dituzte.
BERRIAko Mantangorri gehigarriak Euskadi Irratiari eskaini zion erreportaje bat joan den larunbatean. Bihar, berriz, urteurrenaren egunean, bi orrialdeko erreportaje bat argitaratuko du egunkariak Bizigiro sailean. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221043/ficoba-iparraldeko-euskarak-hegoaldeko-euskararekin-topo-egiten-duen-lekua.htm | albisteak | Ficoba, iparraldeko euskarak hegoaldeko euskararekin topo egiten duen lekua | Irungo Ficoba erakustazoka, duen eragin eremuagatik, Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko zubi bat da. Jatorri askotako jendea biltzen du, baina hizkuntza bera hitz egiten duena: euskara. | Ficoba, iparraldeko euskarak hegoaldeko euskararekin topo egiten duen lekua. Irungo Ficoba erakustazoka, duen eragin eremuagatik, Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko zubi bat da. Jatorri askotako jendea biltzen du, baina hizkuntza bera hitz egiten duena: euskara. | «Kaixo, Ficoba, poxpolo kaxa erraldoi, gris eta gorrixka. Gaur konbustio kolektibo bat bizi nahi dugu berriz ta…». Hala hasi zuen bertsoetako bat Markina-Xemeingo (Bizkaia) Nerea Ibarzabalek Irungo (Gipuzkoa) Ficobako pabiloietan egin berri den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoan.
Izan ere, Ficoba bada kaxa handi bat astero bizia hartzen duena askotariko ekitaldiak eginez: azokak, enpresa bilerak, ekitaldi erlijiosoak, dantza ikuskizunak, hitzaldiak, biltzarrak, azterketak, robotika lehiaketak, sari banaketak, kontzertuak, gala eta herri bazkari eta afariak, kirol eta magia jaialdiak... Ficobak, jarduera horien bidez, bere inguruko jarduera ekonomiko, sozial eta kulturalaren eragile izateko konpromisoa betetzen du.
Eta zein da haren ingurua? Ficoba, duen eragin eremuagatik, Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko zubia da. Jatorri askotako pertsonak elkartzen ditu, baina hizkuntza bera hitz egiten dutenak: euskara.
Euskaldunen topagunea
Kokapen geografikoagatik, iparraldeko eta hegoaldeko euskaldunen topagunea da Ficoba. Eta egitate horri 2003an jarduera hasi zuenetik eman dio balioa erakustazokak. Hasiera-hasieratik, Ficobak beti erabili du euskara elementu egituratzaile bat bezala barrura begira nahiz kanpora begira. Euskara, gaztelaniarekin eta frantsesarekin batera, Ficobaren hiru hizkuntza ofizialetako bat da. Mugaz gaindiko barruti bat, horrelako ezaugarriak dituen lehenengoa, eta hizkuntza desberdinen arteko bizikidetza naturaltasunez bizi duena.
Baina Ficobak beti jakin izan du euskara indartu eta maitasun bereziz tratatu behar zela elkarbizitza horretan, euskara hizkuntza minoritario bat baita eta gaztelania eta frantsesa, berriz, bi erraldoi. Horregatik, euskararen erabilera ez du mugatu eremu sinbolikoago batera edo ahozko eremu soilera, baizik eta komunikazio hizkuntzatzat hartu du.
Uhinak 2022 klima aldaketari eta itsasertzari buruzko kongresuaren bosgarren edizioa, Ficoban. AITOR IZAGIRRE ANSA
Euskara, egunerokoan
Euskara Ficobako taldekideen egunerokoan dago, komunikazio ofizialetan, kudeaketa agirietan, memorietan… Azken batean, Ficobaren egunerokoan. Baina Ficobak, azokak eta biltzarrak sustatzen dituen fundazio bat den aldetik, badu alde bat euskara komunikazio hizkuntza dela ikusgarriago egiten duena. Alde horretatik ere, Ficobak hasiera-hasieratik sartu zuen euskara irratian, prentsan, telebistan, sare sozialetan eta abarretan bere kanpo sustapenak egiteko kanpainetan. Euskara erabiltze hori ez da Euskadira mugatzen, Iparraldera ere zabaltzen baita, eta, horrela, indartu egiten du Bidasoaren alde bateko eta besteko euskaldunen arteko zubi irudi hori.
Euskaraldia berriz ere abian jarri den honetan, Ficobatik ez dute euskararen aldeko ekimen bereziez hitz egin beharrik. «Izan ere, hizkuntza normalizatzeko lan etengabearen hautua egin dugu, eta urteko 365 egunetan jarduten dugu belarriprest eta ahobizi gisa».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ficoba.org. |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221044/toure-detektibea-san-frantziskon-ostera.htm | Kultura | Toure detektibea, San Frantziskon ostera | Jon Arretxek Toure detektibe afrikarra protagonista duen bederatzigarren eleberria plazaratu du: Lyrica garaia. Bilboko auzo horrek izandako bilakaera erakutsi du haren bitartez. Ereinek plazaratu du. | Toure detektibea, San Frantziskon ostera. Jon Arretxek Toure detektibe afrikarra protagonista duen bederatzigarren eleberria plazaratu du: Lyrica garaia. Bilboko auzo horrek izandako bilakaera erakutsi du haren bitartez. Ereinek plazaratu du. | Dena hasi zen lekura itzuli da Toure sasi-detektibea. Bilboko San Frantzisko auzoan aurkeztu zien jatorri afrikarreko protagonista irakurleei Jon Arretxek, 2012an, 19 kamera nobelarekin. Horixe zen orduan auzoa zelatatzen zuten kameren kopurua, baina hamar urte geroago, Toure «Afrika txikira» itzuli denean, ezin daitezke kontatu ez puntako teknologia duten kamerak, ez egun eta gau auzoaren barruak zeharkatzen dituzten polizien joan-etorriak. Itzuleran detektibeak topatutakoa topatuko du, bada, irakurleak Arretxeren saga famatuaren liburuki berrian, bederatzigarrenean: Lyrica garaia.
«Izenburua entzunda, pentsa daiteke musikarekin zerikusia duela, baina, lyrica y-z eta c-z idatzita, hitz joko bat egin nahi izan dut», hasi ditu azalpenak Arretxek (Basauri, Bizkaia, 1963). «Lyrica da modan dagoen droga berri bat, aurten San Frantziskon jakin dudanez. Farmazietan saltzen dute normalean, piluletan, baina jonkiei ematen zaizkie, eta haiek gero beste batzuei saltzen dizkiete. ‘Ez dira garai onak lirikarako’ idatzi zuen Bertol Brechtek bere poemetako batean, duela urte asko, eta nire nobeletako pertsonaientzat ere ez da inoiz lirikarako garaia». Izatekotan, lyricarakoa. «Drogatzeko garaia, errealitatetik aldentzekoa; aurrera egitekoa, ahal den bezala».
Madrilen utzi zituen Toureren ibilerak Arretxek, Dortokaren begirada aurreko nobelan (2021). Hara heldu aurretik, Parisen ibili zen Mesfidatu hitzez eleberrian (2019); gogotik aberastu zen han, baina dena galdu zuen Madrilen gero, eta hutsetik ekiteko premiaz agertuko da ostera orain Bilbon. Irakurleak oroituko du, akaso, Sake Ne maitalearen bisita izan zuela Madrilen detektibeak, eta marka batzuk ikusi zizkiola neskari gorputzean, ubeldu batzuk. Horien gaineko kezka izango da, hain justu, Toure Bilbora itzularaziko duena eta trama berria martxan jarriko duena.
«Hortik aurrera, beti bezala, existentzia konplikatuko zaio Toureri», adierazi du Uxue Razkin Ereineko editoreak.
Auzoko ahotsak eta auzoko giltzak
Auzora itzultzean, besteak beste, prostituzioa arautzeko lege berriak eta hirian gertatzen ari den gentrifikazio prozesuak eraldatutako ingurune bat aurkituko du protagonistak. Arretxeren nobeletan ohikoak dira prostituzioan aritzen diren pertsonaiak, baina oraingoan inoiz baino hobeto dokumentatu dela esan du: «Askabide elkarteak laguntzen die kaleko prostitutei, eta haiekin ibilita entzun ditut prostituten ahotik euren kezkak. Askok paperik ere ez dauzkate, eta kezkatuta daude oso euren egoeraren gaineko eztabaidarekin». Gentifrikazioari lotuta, auzoan «jatetxe dotoreak» eta kanpoko bisitarientzat pentsatutako lekuak ugaritzearekin batera, bertan bizi direnak botatzeko ahaleginak aipatu ditu. «Bisitarientzat itsusia den hori desagerraraztea komeni zaie; baina berdin du, ze beste leku batera joango dira, berdin-berdin».
Sae Kaenez gain, Toureren aspaldiko lagunak ere azalduko dira bueltan eleberrian. Horiek berreskuratzeko gogoa zerabilela aipatu du idazleak. «Laukote bat ziren hasieran: Sake Ne, Toure, patera-pisuan lekua egiten dion somaliarra eta Berebar tabernako zerbitzaria». Euren arteko harremanetan, hain justu, umorea baliatu duela gogorarazi du editoreak, eta «ezinbesteko» osagaia dela azaldu du idazleak, are gehiago, bazterreko egoerez aritzean. «Nire nobeletan, gauza batzuk oso gordinak izaten dira, baina kontua ez da nobela negarrez pasatzea. Orekatu egin behar da, errealitatean gertatzen den bezala. Toureren profileko pertsonak milaka daude Bilbon, eta ez doaz kaletik negarrez. Gu berehala itotzen gara ur pixka batekin; haiek itsasoa irentsi dute, eta, hala ere, alaitasunez egiten diote aurre».
Kontakizuna oro har San Frantziskon garatuko bada ere, Bordele ere azalduko da. Bilborekin alderatu du egileak. «Bordele ere bada hiri bat gero eta turista gehiago erakartzen dituena, baina, aldi berean, ezkutuan, jende baztertu pila bat daukana; 2.000 etxebakotik gora, diotenez».
Estilo aldetik, Arretxeren lan berria «elkarrizketa biziek» ezaugarritu dutela aipatu du Razkinek —«Jonen marka da»—, eta deskribapenez gozatzeko eta hizpide dituen problemez hausnartzeko tarteak ere utzi dituela uste du. «Eta, kontatuko ez dudan arren, esango dut amaierak oso ongi ixten duela nobela».
Tourerengan ardaztutako lehen nobela idazteko, pisu bat alokatu zuen San Frantziskon Arretxek, baina hura utzi ondoren ere bertatik jarraitu du askotan idazten. «Ondoko pisuko andreak esan zidan bera apenas egoten zela etxean, eta giltzak hartzeko nahi banuen hara idaztera joan». Gaur egun, oraindik, baditu giltza horiek, eta handik idatzi du nobela berriaren parte handi bat ere. «Balkoitik begira egoten naiz, auzokoengana hurbiltzen naiz...». Iruditzen zaio Euskal Herrian ez dagoela parekorik duen tokirik, eta kritiko agertu da agintariek bertan aplikatzen dituzten politikekin. «Partxeak baino ez dira». |
2022-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/221045/bere-autonomian-eskua-sartzea-egotzi-dio-ulmak-mondragoni.htm | Ekonomia | Bere autonomian «eskua sartzea» egotzi dio Ulmak Mondragoni | Oñatiko kooperatibak «eraso» gisa hartu du korporazioaren jokabidea, eta uste du horrek berretsi egiten duela bere proiektua «babesteko» duen beharra. Abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzarra, korporaziotik irten edo ez erabakitzeko. | Bere autonomian «eskua sartzea» egotzi dio Ulmak Mondragoni. Oñatiko kooperatibak «eraso» gisa hartu du korporazioaren jokabidea, eta uste du horrek berretsi egiten duela bere proiektua «babesteko» duen beharra. Abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzarra, korporaziotik irten edo ez erabakitzeko. | Gogor erantzun dio Ulma taldeak Mondragoni. Oñatiko (Gipuzkoa) kooperatiba taldea haserre azaldu da korporazioaren jokabidearekin, eta hitzez nahiz asmoz gogor egin du haren aurka publiko egin duen lehen adierazpenean. Zehazki, egotzi dio Arrasateko saretik irteteko prozesua abian jarri zuenetik kooperatibaren erabakitzeko eskubidean «eskua sartu» eta bazkideen iritzian eragiteko «presio kanpaina» bat martxan jarri izana. Abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzarra, Mondragonetik irten edo ez erabakitzeko.
Mondragonek taldeko kooperatiba guztiei atzo bidali zien gutunak piztu du Ulmaren haserrea. Gutun horretan adierazten da Ulmak eta Oronak korporazioari ekaineko bileran egin zieten proposamena, zeinaren bitartez bi enpresek beste harreman bat izango luketen korporazioarekin, egungoaren aldean askoz ere malguagoa izango dena, eta desberdina gainerako negozioek dutenarekin alderatuta. Alta, Mondragonek uko egin zion proposamena kongresuan aurkezteari, nahiz eta eskera «araudiak ezarritako epe eta modu zurrunean» aurkeztu zuten.
Bada, Ulmak «erasotzat» hartu du korporazioaren dokumentu hori orain zabaldu izana. Izan ere, oharra proposamenaren aurkakoa izateaz gain, ez da «modu oso egokian eta egiazkoan» zabaldu, kooperatibaren irudikoz. Eta gainera, Mondragonen eta mugimendu kooperatiboaren printzipio nagusien aurka egiten duela uste du: «atxikimendu askatasunaren, parte hartze demokratikoaren eta lanaren subiranotasunaren» aurka, zehatzago.
Ulmak adierazi du barne eztabaida abiarazi zuenetik 38 informazio saio egin dituela bazkideekin bere proposamena azaltzeko, eta salatu du Mondragonek «hasiera-hasieratik», eta «hausnarketa prozesua amaitzen utzi gabe ere», bazkideen iritzian eragin asmo izan duela, eta horretarako «presio kanpaina bat» sortu izana egotzi die korporazioko arduradunei.
Horiek horrela, Oñatiko kooperatiba taldeak uste du esku sartzeko horrek berretsi baino ez duela egiten Ulmak bere autonomia babesteko duen beharra, bere industria proiektua «mehatxupean» ikusten duelako.
Erantzukizunerako deia
Ulmak azaldu Mondragonekin izan nahi duen harreman eredu berria ez dela «arriskutsua» korporazioaren bideragarritasunerako. Eta esan du Arrasateko saretik ateratzearen «ondorio ekonomiko bakarra» izango dela korporazioaren funtsei urtero egiten dien 1,85 milioi euroko ekarpena aurrerantzean taldearen fundazioaren esku geratzea izango dela.
Izan ere, ez du harremana osorik eten nahi; Mondragonekin «lankidetzan» aritu nahi du aurrerantzean ere. Ulmaren arabera, «zentzuzkoagoa» izango den loturak ahalbidetuko, besteak beste, egitasmo handiei baliabideak eskaintzen jarraitzea: hala nola Laboral Kutxari, Lagun Arori eta Mondragon Unibertsitateari.
Horregatik guztiagatik, Ulmak Mondragoni eskatu dio erantzukizunez jokatzeko, eta saihesteko mugimendu kooperatiboarentzat «kaltegarri bezain antzuak» diren eztabaidak. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221081/enrique-maiak-argitu-du-ez-duela-erabaki-alkatetzara-aurkeztu-ala-ez.htm | Politika | Enrique Maiak argitu du ez duela erabaki alkatetzara aurkeztu ala ez | Goizean zabaldu da Maiak politika uztea erabaki duela, baina hark argitu du ez duela erabakia hartu oraindik. Prentsaurrekoa eman du egoera argitzeko, eta esan du denbora behar duela erabakitzeko. | Enrique Maiak argitu du ez duela erabaki alkatetzara aurkeztu ala ez. Goizean zabaldu da Maiak politika uztea erabaki duela, baina hark argitu du ez duela erabakia hartu oraindik. Prentsaurrekoa eman du egoera argitzeko, eta esan du denbora behar duela erabakitzeko. | «Erabakia ez dago hartuta. Nire buruan sartu beharko zenukete jakiteko». Enrique Maiak gezurtatu egin du hautagai izateari utziko diola. Goizean goiz zabaldu da notizia: Enrique Maia ez da Iruñeko alkategai izanen 2023ko udal hauteskundeetan. Zenbait hedabidek plazaratu dute albistea, eta, ikusirikikusmin handia sortu dela eta komunikabideak atzetik zituela,Iruñeko udaletxean elkartu ditu kazetariak.
Maiak albistea baieztatzea espero bazen ere, oraingoz ez dago albisterik. Maiak ez du halakorik egin. Esan du erabakia hartu gabe duela eta denbora behar duela. Denbora horiek «errespetatzeko» eskatu du. Aurretik «Eguberriak aldera» iragarriko duela esan, eta gauza bera errepikatu du oraingoan.
Maiaren arabera, bere barne gogoeta horretan, arrazoi pertsonalak eta politikoak elkartzen dira, eta osotasun horretan «guztiak du bere pisua». Diario de Navarra-k albistea kaleratu zuenez, mundu guztiak pentsatu du erabakiak UPNren baieztapen ofiziala zuela. Hala, agerraldian, albiste hori kaleratzeak alderdi barruko mugimendu bati erantzuten dion galdetuta, Maiak erantzun du hori «politika fikzioa» dela eta ez duela pentsatzen. Haserre agertu da kaleratutakoarekin: «Errespetu falta handia izan da».
Zergatik bihurtu da orduan oraindik albiste ez den zerbait albiste? Astearte gauean, Noticias de Navarra-ko berri batean Maite Esporrin PSNko hautagaiak adierazi zuenez, Maiak iraganean esan zion ez zela berriz hautagai izanen. Halakorik jakinarazi ez zuenez, bart zuzenean Maiari galdetu zioten, eta, hark gaur esan duenez, ez zuen «ez baieztatu, ez gezurtatu».
Aukera hori irekita uzteak eta aurretik bere inguruneari ziklo politikoa burutu duela adierazteak bere agurra aurreratzea ekarri du, eta horrela handitu da elur bola. Haatik, UPNren gaur egungo zuzendaritza bidegurutze batean dago, eta Javier Esparza presidentearentzat kolpea izan daiteke Iruñearen moduko udal esanguratsu batean kapital politiko handiko hautagai hori galtzea. Esparzaren lidergoa ahuldurik dago, eta UPNko presidenteorde izanik, Maia haren konfiantzazko gizona da. Ematen du Maiak oso kontuan duela barne egoera hori.
Maiak hamabi urte eman ditu politikan. 1999tik 2011ra bitartean, Yolanda Barcina alkate zela, hirigintza arloko arduradun eta gerente izan zen, eta, Barcinak gobernurako urratsa egin zuenean, politikaren lehen lerrora jauzi egin zuen Maiak. Une hartan ez zen pertsona ezaguna, baina hiru legealditatik bitan alkate izan da. Iragan legealdian, oposizioburu izan zen.
Mugimendu gehiago
Hain justu ere, PSNn ere aldaketak izanen direlako albistea zabaldu eta biharamunean iritsi da Maiarena. Atzo, Santos Cerdan PSOEko antolakuntza idazkariak iragarri zuen gaur egungo Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilari Elma Saiz izanen dela PSNren Iruñeko alkategaia. Maite Esporrin ordezkatuko du.
Ikusi gehiago: Elma Saiz izango da PSNren Iruñeko alkategaia |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221082/bizkaiko-batzar-nagusiek-herri-izaera-onartu-diote-usansolori.htm | Politika | Bizkaiko Batzar Nagusiek herri izaera onartu diote Usansolori | Gaur egin dute bozka Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran: desanexioaren aldeko 39 boto izan dira, kontrako zortzi, eta bi abstentzio. Malkoak eta besarkadak ikusi dira Gernikako Juntetxearen kanpoaldean, emaitzaren berri izan ostean. | Bizkaiko Batzar Nagusiek herri izaera onartu diote Usansolori. Gaur egin dute bozka Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran: desanexioaren aldeko 39 boto izan dira, kontrako zortzi, eta bi abstentzio. Malkoak eta besarkadak ikusi dira Gernikako Juntetxearen kanpoaldean, emaitzaren berri izan ostean. | «Usansolo herria da!». Hori da gaur albistea, eta askoren poz iturria. Hain justu, Galdakaoren parte (Bizkaia) izateari utzi dio Usansolok. Eskaerak hainbat etapa gainditu ditu orain arte, baina gaur utzi du atzean handienetako bat. Desanexioaren inguruko eztabaida egin dute gaur Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran. Bozka egin dute, eta hau izan da emaitza: aldeko 39 boto, kontrako zortzi, eta bi abstentzio. Honela diote emaitzek: herria da jadanik, Bizkaiko 113.a.
Aldi berri bat hasi du, beraz, Usansolok. Urteetan aldarrikapena ahotan izan duten herritarrak pozez gainezka dira goiz-goizetik. Horren lekuko izan da BERRIAko kazetari Gotzon Hermosilla.
Hainbat herritar izan dira Usansolotik gaur Gernikara joan direnak, Batzar Nagusien saioa ikustera. Kanpoan geratu dira batzuk, eta barruan egon dira beste batzuk. Elixabete Etxanobe foru diputatuak orain arteko prozesua azaldu du lehenik, eta gero egin dute bozketa. Amaitzean, malko, besarkada eta deiadar artean atera dira barruan zeudenak. Guztiek argazki bat atera dute elkarrekin, eta xanpainarekin ospatu dute bozketaren emaitza. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221083/gorenak-ebatzi-du-eskoziak-ezin-duela-independentzia-erreferendumik-egin-erresuma-batuaren-baimenik-gabe.htm | Mundua | Gorenak ebatzi du Eskoziak ezin duela independentzia erreferendumik egin Erresuma Batuaren baimenik gabe | Epaileek aho batez argitu dute Eskoziako Parlamentuak ez duela eskumenik bigarren galdeketara deitzeko lege proiektua onartzeko, Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia duelako. | Gorenak ebatzi du Eskoziak ezin duela independentzia erreferendumik egin Erresuma Batuaren baimenik gabe. Epaileek aho batez argitu dute Eskoziako Parlamentuak ez duela eskumenik bigarren galdeketara deitzeko lege proiektua onartzeko, Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia duelako. | Kolpe gogorra hartu dute Eskoziako Gobernuak eta Eskoziako independentistek: Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak ebatzi du Eskoziako Parlamentuak ez duela eskumenik Londresen baimenik gabe independentzia erreferendum bati buruzko legeak egiteko. Edinburgok aurkezturiko lege proiektuak Erresuma Batuaren batasunarekin zerikusia duela argudiatuta, bost epaileek aho batez adierazi dute soilik Westminsterrek ahal duela afera horretaz erabaki eta, hortaz, Eskoziako diputatuek ezin dutela bozkatu bigarren independentzia galdeketara deitzeko testu horretaz.
Robert Reed Goreneko presidenteak eman du erabakiaren berri, eta argudiatu du Eskoziak, bere autonomia estatusaren bitartez, eskumen «mugatuak» dituela; hau da, ezin duela egin erreserbaturiko auzien inguruko legerik. Erreserbaturiko auziak soilik Erresuma Batuko Parlamentuaren esku dauden eskumenak eta aferak dira; batasuna, defentsa, atzerri politika eta moneta, esaterako.
Hori zen, hain justu, eztabaidaren funtsa: Eskoziako Gobernuak aurkezturiko lege proiektuak zerikusirik ba ote zuen Erresuma Batuaren batasunarekin. Kontsulta moduko eta ondorio legalik gabeko erreferendum batera deitzeko proposamena eginda, Edinburgok argudiatu zuen baiezkoak irabazita ere galdeketak ez zuela ondorio legalik eragingo, eta, hortaz, Erresuma Batuaren batasuna bere horretan mantenduko litzatekeela.
Goreneko epaileek, ordea, uste dute baietz, lege proiektu horren «asmoa independentzia erreferendum bat egitea eta batasuna amaitzea» dela eta, hortaz, batasunarekin zerikusia duela; hau da, erreserbaturiko auzi batekin. «[Galdeketak] Ondorio politiko garrantzitsuak izango lituzke erreserbaturiko auzi batean», Reedek epaileen izenean azaldu duenez.
Hori baitzen eztabaidako beste gakoetako bat: kontsulta moduko galdeketa horrek zer ondorio izango zituen. Erresuma Batuko Gorenarentzat, ezinbestekoa zen, «ondorio legalak» aintzat hartzeaz gain, «ondorio praktikoak» ere aztertzea, eta horregatik erabaki du Edinburgok aurkezturiko lege proiektuak ezin duela aurrera egin Eskoziako Parlamentuan.
Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak Twitter sare sozialaren bidez eman du lehen erantzuna, eta esan du erabakia «etsigarria» dela, baina «onartzen» duela. Hori bai, adierazi du Goreneko epaileek «soilik legedia interpretatu» dutela: «Westminsterren baimenik gabe Eskoziari bere etorkizuna aukeratzen uzten ez dion legeak agerian utzi du mito bat dela Erresuma Batua elkartze boluntario bat delako nozio oro, eta hori independentziaren aldeko argudio bat da».
Gerora, agerraldi batean, baieztatu egin du iragan ekainean jakinarazitako bide orria: Gorenak ezezkoa eman duenez, Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeak —printzipioz, 2024 amaieran edo 2025 hasieran egitekoak direnak— independentziari buruzkoak bilakatuko dituztela. Hau da, «de facto erreferendum bat» izango direla, «Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez duen erabakitzeko.
SNPren ezohiko kongresu bat 2023 hasieran
Eskoziako lehen ministroak esan du SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak ezohiko kongresu bat egingo duela 2023 hasieran, eta horretan erabakiko duela nola joko dituzten boz horiek de facto-ko galdeketatzat: «SNP ez da erreferendumaren bidea abandonatzen ari. Westminster ari da blokeatzen».
Hori bai, bien bitarterako, Sturgeonek esan du oraindik ere prest dagoela Erresuma Batuko Gobernuarekin erreferendum adostu bat lortzeko, eta berretsi du hori dela lehenesten duen bidea; halere, azaldu du jakitun dagoela zein den Londresen jarrera, eta horregatik prestatuko dutela bozen hauteskundeen araberako bide hori.
Gehiengo independentista bat nork eta zenbat botok osatuko luketen galdetuta, Eskoziako lehen ministroak ez du erantzun argirik eman, argudiatuta hori SNPk erabakiko duela ezohiko kongresuan. Eskoziako Parlamentuan Alderdi Berdeak ere ordezkaritza du, eta Eskoziako koalizio gobernuaren parte da, SNPrekin batera; horiez gain, Alex Salmond Eskoziako gobernuburu ohi eta Alba Alderdiak jasoko lukeen babesa ere kontuan hartu ala ez erabaki beharko du Sturgeonen alderdiak.
Gorenaren erabakiari buruzko erreakzioen artean, independentisten artean, Salmond bera agertu da kritikoen gertaturikoarekin. Eskoziako lehen ministroari egotzi dio Erresuma Batutik ateratzearen aldekoak «kale itsu batera» eraman dituela, eta ekintzaileak deitu ditu «ekintzarako eta protestarako herri kanpaina bat» abiatzera: «Eskoziaren etorkizuna berriz ere jarri behar da Eskoziaren eskuetan, ez Londresko parlamentu edo auzitegi baten eskuetan».
Horren inguruan, Time for Scotland eta Europe for Scotland independentziaren aldeko taldeek zenbait elkarretaratze antolatu dituzte gaurko; zehazki, Eskoziako hamabost hiri eta herritan —tartean, Edinburgo eta Aberdeen—, eta Europako sei hiriburutan —Bruselan, Parisen eta Berlinen, esaterako—. Gorenaren erabakia jakin aurretik antolatu zituzten, eta, epaileek esandakoa jakin ondoren, are gehiago ugaritu dituzte horietan parte hartzeko mezuak.
Unionisten artean, aldiz, poza da nagusi. Alister Jack Erresuma Batuaren Eskoziarako ministroak Eskoziako Parlamentuari eskatu dio alde batera uzteko independentziaren afera, eta herritarrei «gehien axola zaien» auzietan arreta jartzeko. Zehaztu duenez, Edinburgorekin elkarlanean jarraituko dute «erronka eta helburu komunei» aurre egiteko, gerora Erresuma Batuko Komunen Ganberan Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroak baieztatu duen modura. «Gorenaren iritzia argia eta behin betikoa da», adierazi du Sunakek.
Bide beretik, Anas Sarwar Eskoziako Alderdi Laboristaren buruzagiak esan du Eskoziako herritarrek «aldaketa bat» nahi dutela, baina «ez beste erreferendum bat, edo independentzia»; horregatik, argudiatu du orain arazoak konpontzeko garaia dela, eta adibidetzat jarri ditu osasun sistema hobetzea eta bizitzaren garestitzeari begirako erabakiak hartzea.
Edinburgok datorren urriaren 19an nahi zuen galdeketa
Sturgeonek ekainaren 29an eman zuen orain arteko bide orririk argienaren berri independentziaren auzian: bigarren erreferenduma 2023ko urriaren 19an egitea proposatu zuen, eta argitara atera zuen hori arautzeko eta antolatzeko lege proiektua. Horrekin batera, jakinarazi zuen Gorenari iritzia eskatuko ziotela aferaz, eta horren ondorio izan da gaur jakinarazitako erabakia.
Berez, Eskoziako lehen ministroak 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30 Sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari bigarren independentzia erreferenduma antolatzeko eskumenak. Baina orain arte ezezkoa eman dio Londresek, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss edo Sunak lehen ministro izanda ere.
Lehen galdeketa 2014ko irailaren 18an egin zuten, eta Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera gailendu zen, botoen %55,3 bilduta. «Belaunaldi baterako galdeketatzat» jo zuten denek, baina brexit-aren ondorioz egoera aldatu dela argudiatu dute independentistek, unionisten galdeketa hartako argudio nagusietako bat izan baitzen Eskozia Europako Batasunetik aterako zela herrialde independente bilakatuz gero. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221084/gutxienez-zazpi-pertsona-hil-dira-aebetan-tiroketa-batean.htm | Mundua | Gutxienez zazpi pertsona hil dira AEBetan, tiroketa batean | Virginia estatuko merkataritza gune batean gertatu da erasoa. Poliziaren lehen hipotesien arabera, denda bateko gainbegiratzaileak tiro egin die enplegatu batzuei, eta gero bere buruaz beste egin du. | Gutxienez zazpi pertsona hil dira AEBetan, tiroketa batean. Virginia estatuko merkataritza gune batean gertatu da erasoa. Poliziaren lehen hipotesien arabera, denda bateko gainbegiratzaileak tiro egin die enplegatu batzuei, eta gero bere buruaz beste egin du. | Hildakoak eragin dituen beste tiroketa bat gertatu da AEBetan. Virginia estatuko Chesapeake herrian izan da, goizaldean, merkataritza gune batean. Sei pertsona hil ditu merkataritza gune horretako langile batek, eta gero bere buruaz beste egin du, hango Poliziak jakinarazi duenez. Zaurituak lau dira, eta ospitaleratuta daude.
Poliziak agerraldi bat egin du gertatutakoari buruz hitz egiteko, eta adierazi du 22:12 zirenean —sei ordu beranduago Euskal Herrian— telefono dei bat jaso zuela gertatutakoari buruz ohartaraziz. Mark Soleski Chesapeakeko Poliziako buruak esan du minutu batzuk geroago heldu zirela, merkataritza gunea irekita zegoela artean, eta ustez tiro egin zuen pertsona hilda topatu zutela. Haien hipotesi nagusiaren arabera, ustezko erasotzailea suizidatu egin zen.
Zehaztu dute pistola bat erabili zuela tiro egiteko, baina ez dute baieztatu merkataritza guneko gainbegiratzaileetako bat ote zen. Lekuko batzuek hedabideetan adierazi dutenez, ordea, gainbegiratzaileetako bat zen, eta atseden hartzeko gune batera sartu zen, eta han egin zien tiro enplegatuei. «Ez zuen hitz bat bera ere esan. Sartu eta tiroka hasi zen», esan du lekuko batek, ABC telebista katean. «Munduak guztiak zuen, badakizu,zerbait esateko gainbegiratzaile horri buruz». Poliziaren buruak azpimarratu du, ordea, froga guztiak aztertu beharko direla eta lekukoekin hitz egin beharko dutela xehetasun gehiago emateko.
Chesapeake Virginia estatuaren hego-ekialdean dago, eta 250.000 bat biztanle ditu. Virginia Beachekin eta Norfolkekin batera, metropolialde bat osatzen du Ozeano Atlantikoaren kostaldean.
Joe Biden AEBetako Gobernuko presidenteak adierazi du «izugarria» dela gertatutakoa, «inongo zentzurik gabeko ekintza biolento bat». Ohar batean deitu du «nazio gisa» bat egitera gisa horretako gertakariei aurre egite aldera, eta gogorarazi du Ordezkarien Ganberak armen salmenta arautzen duen lege bat onartu zuela ekainean. «Ez da nahikoa. Neurri gehiago hartu behar ditugu», esan du.
Coloradoko erasoa
Joan den larunbatean bertan antzeko beste tiroketa bat gertatu zen Colorado estatuko Colorado Springs hiriko klub batean. LGTBI kolektiboko jendea joaten da batez ere hara, eta pertsona batek bost lagun hil eta beste zenbat zauritu zituen, tiroz. 22 urteko gizon bat atxilotu dute gertakariaren harira, eta bost hilketa egitea leporatzen diote.
Polizia indarrek bazuten atxilotuaren berri aurretik ere. Izan ere, iaz atxilotu egin zuten, haren amak salatuta; haren esanetan, mehatxu egin zion esanez bonba batekin edo beste arma batzuekin eraso egingo ziola. Orain, sare sozialetan bolo-bolo dabilen galdera da ea Poliziek zergatik ez zizkioten armak kendu. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221085/fifaren-zentsura-ahoa-estaliz-salatu-dute-alemaniako-jokalariek.htm | Kirola | FIFAren zentsura ahoa estaliz salatu dute Alemaniako jokalariek | Manuel Neuerrek ez du ostadarraren besokoa jarri; bai, ordea, Nancy Faeser Alemaniako Barne ministroak, harmailan. | FIFAren zentsura ahoa estaliz salatu dute Alemaniako jokalariek. Manuel Neuerrek ez du ostadarraren besokoa jarri; bai, ordea, Nancy Faeser Alemaniako Barne ministroak, harmailan. | Alemaniaren eta Japoniaren arteko partida hasi aurretik, ahoa itxiz egin dute protesta jokalari alemanek, FIFAk ez dielako utzi «One Love» dioen ostadarraren besokoa jartzen. Hori eramanez gero txartel horia aterako ziela mehatxu egin die taldeei. Manuel Neuer Alemaniako kapitainak, beraz, «No Discrimination» dioen besokoa jarrita hasi du partida. Hala ere, besokoa ezkutuan zuela irten da zelaira, eta, horregatik, Zachari Zeegelaar epailea atezain alemanarengana hurbildu da partida hasi aurretik, ostadarraren besokoa ez zuela egiaztatzeko. Hala, Neuer Herbehereetako, Galesko, Ingalaterrako eta Danimarkako kapitainei batu zaie, denek egin baitiote uko azkenean ostadarraren besokoa jartzeari.
Hala ere, Nancy Faeser Alemaniako Barne Ministroak jantzi du «One Love» besokoa harmailan, Gianni Infantino FIFAko presidentearen ondoan.
Alemaniako Futbol Federazioak protestaren zergatiak azaldu ditu Twitterren. Diotenez, ostadarraren besokoa eramatearen asmoa ez zen «adierazpen politiko» bat egitea; izan ere, haientzat giza eskubideak «ezin dira negoziatu». Hori dela eta, besokoa erabiltzea galaraztea haiei «ahotsa kentzea» dela esan dute, eta aurrerantzean ere jarrera bera izango dutela gehitu.
Alemania, auzitara
Qatarko Munduko Kopako polemika nagusiak bizirik jarraitzen du, Alemaniak KAA Kirolaren Arbitraje Auzitegira jo baitu FIFAren aurka. Izan ere, FIFAk txartel horia ateratzeko mehatxua egin zien «One Love» dioen ostadarraren besokoa eraman nahi zuten herrialdeetako kapitainei —Alemania, Ingalaterra, Gales, Herbehereak, Suitza, Danimarka eta Belgika—, eta selekzioek erabaki dute besokoa ez janztea. Hasieran, isunei aurre egiteko prest zeudela adierazi zuten zazpi herrialdeek, baina FIFAk, zigor ekonomikoen alde egin ordez, kirol zigorren alde egin du, eta atzera egin dute zazpiek. Horren ordez, «No Discrimination» dioen besokoa daramate.
Alemaniak, baina, ostadarraren besokoa eraman nahi du igandeko bigarren jardunaldian; horregatik jo dute KAAra. DFB Alemaniako Futbol Federazioaren bozeramaileak, Stefan Simonek, Bild hedabideari adierazi dio helegite horren bidez jakin nahi dutela ea FIFAren prozedura «zilegia» izan den ala ez. DFBren presidenteak ere FIFAren aurka hitz egin du: «Nire ustez, debekua FIFAren indar erakustaldi bat da. Frustragarria da, eta Munduko Koparen historian inoiz ez da halakorik gertatu».
Babesleak galtzen
«One Love» kanpainarekin bat egin duten zazpi herrialdeek amore egin dute FIFAren presioengatik, eta integritate falta hori emaitzak ematen ari da. Izan ere, REWE supermerkatu kateak bertan behera utzi du Alemaniako selekzioarekin duen babesletza akordioa. Orain KAAk erabaki beharko du Alemaniaren edo FIFAren alde egiten duen. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221086/aldekoak-esan-du-bizikidetzaren-errespetuagatik-kendu-zituztela-eitbren-webgunetik-ion-paroti-eskainitako-bertsoak.htm | Politika | Aldekoak esan du «bizikidetzaren errespetuagatik» kendu zituztela EITBren webgunetik Ion Paroti eskainitako bertsoak | Vox taldeak eskatuta azalpenak eman ditu EITBren zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean. Aldekoak esan du EITBko profesionalen «aniztasuna» oinarri hartuta, «balio etiko eta juridikoak» bermatuta lan egiten jarraituko dutela. | Aldekoak esan du «bizikidetzaren errespetuagatik» kendu zituztela EITBren webgunetik Ion Paroti eskainitako bertsoak. Vox taldeak eskatuta azalpenak eman ditu EITBren zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean. Aldekoak esan du EITBko profesionalen «aniztasuna» oinarri hartuta, «balio etiko eta juridikoak» bermatuta lan egiten jarraituko dutela. | Urriaren 14an Maddalen Arzallus bertsolari eta aurkezleak Ion Parot euskal preso ohia hizpide hartuta bertsoak kantatu zituen Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Eztabaida sortu zuen horrek: hainbat erabiltzailek salatu zuten «terrorismoari gorazarre» egiten ziotela bertso horiek, eta hedabide publiko batean ez litzatekeela hori onartu beharko. Baina ez zen hura izan polemika bakarra. EITBk bideoa bere webgunetik kendu zuen handik gutxira eta horrek ere kritika ugari eragin zituen; askok zentsuratzat jo zuten. Gertatutakoaren inguruan azalpenak eman ditu gaur Andoni Aldekoa EITBren zuzendari nagusiak Eusko Legebiltzarrean, Vox taldeak eskatuta. Aldekoak azaldu du Maddalen Arzallusen bideoa EITBren webgunera igo eta sare sozialetan zabaldu bezain pronto hartu zela hura erretiratzeko erabakia, bi arrazoirengatik: Terrorismoaren Biktimen legearen aurka zihoalako eta EITBk «bizikidetza sustatzeko» konpromisoa duelako. «Zuzendari nagusia naizen aldetik, ziur nago EITBk argi eta garbi jardun behar duela halako egoeratan eta ekintzaren batek biktimaren bat mindu dezakeela ikusiz gero, saihestu behar duela», azpimarratu du. Aldekoak behin baino gehiagotan esan du EITB engaiatuta dagoela «aniztasunarekin», baina beti «bizikidetzaren errespetua» oinarri hartuta. «Nire nahia da EITBko profesionalek euren lana askatasunez egiten jarraitzea, beti ere printzipio etiko eta juridikoak bermatuta». Horrez gain gaineratu du ezin duela bermatu horrelako kasuak ez direla berriro gertatuko, «EITB erakunde erraldoia» delako. Bertsoak kantatu dituzte Aldekoaren azalpenak amaituta, taldeek parte hartu dute. Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkideak hitza hartu duenean, Arzallusen bertsoa kantatzeari ekin dio eta une horretan Vox-eko ordezkari Amaia Martinezek esan du hori «errespetu falta» bat zela eta batzordetik alde egin du. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221087/bi-bonbak-eztanda-egin-dute-jerusalemen-eta-pertsona-bat-hil-da.htm | Mundua | Bi bonbak eztanda egin dute Jerusalemen, eta pertsona bat hil da | Bi autobus geltokitan gertatu dira erasoak. Inork ez du erasoa bere gain hartu. Hamasek «operazio heroikoa» txalotu du, eta nabarmendu «[Israelen] okupazioaren eta kolonoen krimenen ondorioa» dela. | Bi bonbak eztanda egin dute Jerusalemen, eta pertsona bat hil da. Bi autobus geltokitan gertatu dira erasoak. Inork ez du erasoa bere gain hartu. Hamasek «operazio heroikoa» txalotu du, eta nabarmendu «[Israelen] okupazioaren eta kolonoen krimenen ondorioa» dela. | Pertsona bat hil da eta gutxienez hamalau zauritu dira Jerusalemen, bi bonbak eztanda egin ondoren. Erasoetako bat hiriaren iparraldean gertatu da, 07:00etan —ordu bat gutxiago Euskal Herrian—, eta bestea ekialdean, lurralde okupatuan. Biak ala biak autobus geltokietan izan dira. Poliziaren lehen hipotesien arabera, «eraso terrorista bat» izan da; hau da, azken urteotan hirian gertatutako molde horretako aurrenekoa litzateke.
2000 eta 2005 arteko intifadan ohikoak izan ziren autobusen aurkako erasoak; gehienetan, ekintzaile suizidek egindakoak. Inork ez du gaurko erasoa bere gain hartu. Hamas mugimendu islamistak —Gaza kontrolatzen du 2007tik—, hori bai, «operazio heroikoa» txalotu du ohar batean, eta nabarmendu du gertatutakoa «[Israelen] okupazioaren eta kolonoen krimenen ondorioa» dela. Hamasek berak, hain justu, hamasei pertsona zauritu zituen 2016an Jerusalemen, autobus batean bonba bat leherrarazita.
Eta Israelgo armadak beste gazte palestinar bat hil du gaur Nablus hirian, Zisjordania iparraldean, tiroz. Hori jakinarazi du Palestinako Osasun Ministerioak. 2006az geroztiko urterik odoltsuena izaten ari da aurtengoa Israelen eta Palestinaren arteko gatazkari dagokionez. Iturri ofizialen arabera, 130 palestinar baino gehiago hil dira Zisjordanian eta Jerusalem okupatuan, eta 29 israeldar ere hil dituzte erasoetan. Gainera, beste 49 pertsona hil zituen Israelek, abuztuan, Gaza bonbardatu zuenean. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221088/kutxabank-euskaraldiarekin.htm | albisteak | Kutxabank Euskaraldiarekin | Euskaraldian parte hartzeaz gain, Kutxabankek euskararen alde lan egiten du urte osoan. Egunerokoan, bezeroek nahiz langileek bermatua dute euskaraz jarduteko aukera. | Kutxabank Euskaraldiarekin. Euskaraldian parte hartzeaz gain, Kutxabankek euskararen alde lan egiten du urte osoan. Egunerokoan, bezeroek nahiz langileek bermatua dute euskaraz jarduteko aukera. | Aurtengo Euskaraldia, euskararen erabilera aktibatzeko ariketa, azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo den arren, maiatzean hasi zen Kutxabanken ibilbidea. Izan ere, entitateek hilabete horretan izena eman zuten eta Kutxabankek, euskararen erabileraren aldeko konpromisoaren erakusgarri, ez zuen zalantzarik izan izena emateko.
Hortik aurrera, 2022ko Euskaraldiaren lehen taupadak hasi ziren Kutxabanken. Euskaraldiaren aurkezpen ekitaldietan parte hartzea egokitu zitzaion lehenik. Donostian izan zen aurkezpen ekitaldian, Birjiña Arzallus izan zen, Donostialdeko eskualde arduraduna. Eta herrietako batzordeek egin zituzten aurkezpen ekitaldietan, berriz, bulegoetako arduradunek hartu zuten parte.
Uztailean, Euskaltzaindiaren egoitzan, finantza etxeek Euskaraldiarekin bat egiteko ekitaldia egin zuten, eta han egon zen Jaione Lamy Kutxabanken Banka Instituzionaleko zuzendaria, bankuaren konpromisoa azaltzeko. Bertan parte hartu zutenek erronka berriei aurre egiteko konpromisoa azaldu zuten, bakoitzaren erakundeen baitan lehenik, ariguneen berritze eta identifikazio lanak abiatzeko, eta aurrerago, norbanakoen izen ematea sustatu eta Euskaraldia behar bezala egin ahal izateko.
Lankideek Intraneteko albistegiaren bidez izan dute emandako pauso horien guztien berri, eta udako hilabeteak pasata ekin zitzaien Kutxabanken ariguneen berritze eta identifikazio lanei, iraila abiatzearekin batera; eta hilaren amaieran, berriz, ariguneetan parte hartuko ez duten norbanakoen izen ematea sustatzeko lanei.
Hilabete hauetan kanpora begira ere konpromisoa erakusteko lanean jardun du Kutxabankek, ariketak dirauen bitartean, bulegoetako erakusleihoetako publizitatea eta kutxazainetan, webguneetan eta sare sozialetan jarriko diren euskarriak prestatzen. Izan ere, euskal gizartean gertatzen ari den ariketarekiko konplizitatea azaldu nahi du, euskararen biziberritzerako aurrerapausoak elkarlanean emateko.
Lankideak, bezeroak eta herritarrak ere parte hartzera animatzeko egindako lan hori guztia azaroaren 18tik abenduaren 2ra arte azaleratuko da Kutxabanken.
Euskararen aldeko apustua
Euskaraldiaz gain, Kutxabankek Euskararen aldeko lana egiten du urte osoan. Egunerokoan, bezeroek bezala langileek ere, hizkuntza hobetsia hautatzeko aukera tarteko, euskaraz jarduteko aukera bermatuta dute, goizero, lanpostura euskaraz konektatzeko aukerari esker, eta, ondorioz, lan egiteko tresna gehienak euskaraz erabil ditzakete.
Intraneta, eguneroko oinarrizko tresna eta barne albisteak argitaratzen dituen kanala, bi hizkuntzatan garatuta dago. Intranetean, gainera, Kutxabankek bulegoak dituen lurraldeetako hizkuntza ofizialen zein nazioarteko hizkuntzen egunak gogoratzeko albisteak eta erreportajeak argitaratzen dira, entitateak hizkuntzekiko duen sentsibilitatearen erakusgarri.
Langileek haiei eskainitako trebakuntzako ikastaro ugari euskaraz egiteko aukera dute, eta 2022an, gainera, Hizkuntza Politika Ikastaroa eskaini zaie langile guztiei, etxe barruko arauak ezagutu eta nola jokatu ikasteko.
Bezeroei begira, publizitatea, kanal eta ordainbide guztiak, zerbitzu-kontratuak, eta komunikazioak, orokorrean, bezeroak berak hobetsitako hizkuntza garatu eta eskaintzeko aukera dute eta horren inguruan etengabeko hobekuntza lanak egiten ditu entitateak.
Egunerokoaz gain, urtebete da urrian Kutxabankek akordioa sinatu zuela Uemarekin (Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea), 44 udalerritako alkateekin eta beste erakunde batzuekin batera, finantzen arloan euskararen erabilera sustatzeko.
Eduardo Ruiz de Gordejuela, Kutxabankeko Xehekako Negozioaren zuzendaria izan zen ordezkaria Uemarekin sinatutako akordio berrian. Akordio horren helburua bezeroek finantza-erakundeekin dituzten harremanetan euskararen erabilera areagotzea da, betiere haien hizkuntza eskubideak bermatuz.
Eduardo Ruiz de Gordejuelak bere hitzaldian azpimarratu zuenez, «Kutxabank, bere sorreratik, bezeroentzako zerbitzuaren kalitatea hobetzeko lanean ari da, eta gure ustez, zerbitzua euskaraz emateak zerbitzuaren kalitate maila gorenera eraman gaitzake». Gainera, azaldu zuen akordio hori ez dela aurrekoaren jarraipena, eraginkortasunean irabazteko garapena baizik. «Uemarekiko akordioak hizkuntza kudeaketako prozesuetan trakzio lana sortzen du, hobeak izatea eta neurri zehatzak martxan jartzea eskatzen digu, eta horrek eragin positibo ukaezina du zerbitzuaren kalitatean». Era berean, Eduardok adierazi zuen Kutxabanken helburua dela «arreta berezia jartzea eguneroko gauza txikietan, hala nola, bezeroei egin beharreko lehen agurrean, bulegoko kideen arteko elkarrizketetan eta online bankaren eta kutxazainen euskarazko erabileran».
Eduardok berak ere 2022ko martxoan euskararen erabilera sustatzeko Eusko Jaurlaritzarekin sinatutako lankidetza hitzarmena berritu zuen. Euskadiko Artxibo Historikoaren egoitzan egin zen ekitaldian, Bingen Zupiria, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikarako Sailburua, eta hitzarmenera atxikitako beste bost finantza erakundeetako ordezkariak izan ziren.
Hitzarmenak jarraipena ematen dio 2007an lehengo aurrezki kutxek Eusko Jaurlaritzarekin lehenengoz sinatutako hitzarmenari, eta Kutxabankek 2015ean finantza entitate gehiagorekin berretsitakoari. Hitzarmenean lankidetza esparrua ezartzen da eta bezeroarekiko ahozko, idatzizko eta telematikako harreman guztietan euskarazko arreta bermatzeko konpromisoa jasotzen da.
Uemarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin eguneratu dituen hitzarmenaz gain, Kutxabankek lankidetzan dihardu euskararen inguruan Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta Donostiako Udalarekin.
Lan asko egin da eta proiektu eta konpromiso asko daude martxan, dudarik gabe oraindik erronkak dauzka Kutxabankek eta ilusioz aurre egiten die.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.kutxabank.com |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221089/disney-plusek-ez-du-estreinatu-kote-cabezudo-auziari-buruzko-dokumental-saioa.htm | Bizigiro | Disney Plusek ez du estreinatu 'Kote Cabezudo auziari' buruzko dokumental saioa | Gaur zen estreinatzekoa En el nombre de ellas dokumental saioa. Lau ataletan, Donostiako argazkilariaren biktima izan zirenak mintzo dira. Disneyk ez du argitu zergatik atzeratu duen estreinaldia. | Disney Plusek ez du estreinatu 'Kote Cabezudo auziari' buruzko dokumental saioa. Gaur zen estreinatzekoa En el nombre de ellas dokumental saioa. Lau ataletan, Donostiako argazkilariaren biktima izan zirenak mintzo dira. Disneyk ez du argitu zergatik atzeratu duen estreinaldia. | Kote Cabezudo argazkilaria salatu zuten 22 emakumeetako batzuek baiezkoa eman zioten Sr. Mono ekoiztetxearen dokumental saio batean parte hartzeari. Eduardo Mendoza kazetariak zuzendutako En el nombre de ellas saioan jasotzen dira lekukotza horiek. Cabezudok nola bortxatu zituen kontatzen dute batzuek. Disney Plusek gaurko jarria zuen estreinaldi eguna, baina plataformak ez du bere zerbitzuan jarri.
BERRIAk artikulu bat argitaratu zuen joan den igandean dokumental saioaren inguruan, Mendozaren azalpenekin.
Ez dago argi zergatik ez duten estreinatu zegokion egunean. Mendozak ez du adierazpenik egin nahi izan horren inguruan. Eta Disneyko prentsa zerbitzuan aitortu dute estreinaldia ez dela gaur egin eta ezin dutela beste argibiderik eman.
Madrilgo egunkari baten arabera, «datozen egunetan» iritsiko da estreinaldia. Sr, Mono ekoiztetxeko ordezkari batek «arazo operatiboak» aipatu ditu kazeta horretan.
2018. urtean, Cuerdos de Atar ekoiztetxeak beste dokumental bat egin zuen Cabezudo auziaren inguruan. Mediaset komunikazio taldeari (Tele5) saldu zioten, baina ez dute oraindik eman. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221090/bigarren-ezusteko-handia-japoniak-eman-du.htm | Kirola | Bigarren ezusteko handia Japoniak eman du | Japoniak 1-2 menderatu du Alemania. Moriyasu hautatzaileak atsedenaldian egindako sistema aldaketa gako izan da. Take Kubok lehen zatia jokatu du. | Bigarren ezusteko handia Japoniak eman du. Japoniak 1-2 menderatu du Alemania. Moriyasu hautatzaileak atsedenaldian egindako sistema aldaketa gako izan da. Take Kubok lehen zatia jokatu du. | Ezustekoa Dohako Khalifa International futbol zelaian. Munduko Kopa honetako bigarren sorpresa handia Japoniak eman du, Alemania 1 eta 2 menderatuta. Hansi Flicken taldea lehen zatian nagusi izan bada ere, sistema aldatu ostean, bigarren zatian beste itxura bat eman du Hajime Moriyasuren selekzioak. Oldarkor aritu da, eta hamar minutuko tartean Gundoganek lehen zatian egindako gola irauli dute, Ritsu Doanen eta Takuma Asanoren golei esker. Aurrez, Alemaniak neurketa erabakitzeko hiru aukera on huts egin ditu, eta azken minutuetan Goretzkak berdinketa lortzeko baloi bat izan du.
Ondo eutsi dio Japoniak Hansi Flicken taldeari lehendabiziko minutuetan. Presioa zelai erditik atzera egin du Hajime Moriyasuren taldeak, baina, horren truke, barrutik jokatzea asko zaildu dio Alemaniari. Pixkanaka, ordea, bere burua are eta atzerago sartzera behartuta ikusi du Asiako selekzioak, eta alemaniarrak erraztasun handiagoarekin ailegatu dira area ingurura. Joshua Kimmichek izan du lehen aukera, baina Bayern Municheko erdilariaren jaurtiketari erantzun ona eman dio Gonda atezainak.
Ikusi gehiago: E multzoa: Japonia, fantasia egia bihurtzera
Jamal Musialaren eta Kimmichen mugimenduak ahaztu gabe, Daniel Raum ezker hegaleko jokalariak emandako sakontasunak eta anplitudeak sortu dizkio zailtasun gehien Japoniari. Halako batean, Kimmichen pase on bat aprobetxatuta, sukalderaino sartu da Leipzigeko atzelaria, eta Gonda atezainak penaltia egin dio. Gundoganek sartu du gola: 1-0, 32. minutuan. Alemaniarrak, aparteko erakustaldirik eman gabe, oso nagusi izan dira lehen zatian.
Partidaren norabidea aldatzeko asmoz, Moriyasu hautatzaileak sistema aldatu du atsedenaldian: Take Kubo kenduta, Alemaniaren gisara, hiru erdiko atzelarirekin jokatzera igaro da Japonia. Asmatu egin du, aldaketa horri esker, Japoniak nabarmen hobera egin baitu. Halere, Musialak, Gundoganek eta Gnabryk bigarrena egiteko aukera on bana izan dute.
Japonia, ordea, ez da kikildu, eta erasoan segitu du. Ahaleginak, gainera, sari handia izan du. Aurrena, 74. minutuan Itoren jaurtiketari erantzun bikaina eman dio Manuel Neuer atezainak, baina, ondoren, minutu eskas bat beranduago, ezin izan du ezer egin Ritsu Doanen golean: 1-1. Eta asiarrak ez dira horrekin konformatu. Takuma Asanok irauli du markagailua 83. minutuan, sakonean jasotako pase luze bat bikain aprobetxatuta. Sistema aldaketarekin ez ezik, Tomiyasu hautatzaileak zelairatu dituen jokalari guztiekin asmatu du. Azken minutuetan atzean sartu behar izan du Asiako selekzioak, eta Leon Goretzkak gertu izan du berdinketaren gola.
Kirol arlotik kanpo, giza eskubideen aldeko One Love kapitainaren besokoa eramateko debekua dela eta, partida hasierako argazkian, ahoa estaliz atera dira alemaniarrak, zentsura keinua eginez. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221091/paleoeuskaldunaren-lagunik-onena.htm | Bizigiro | Paleoeuskaldunaren lagunik onena | Txakurren historiaurreari ekarpen garrantzitsuak egin dizkiote azken urteotan Euskal Herrian topaturiko aztarnek. Urnietako txakurra duela bi urte, eta Zestoako txakurra oraingoan (Gipuzkoa). | Paleoeuskaldunaren lagunik onena. Txakurren historiaurreari ekarpen garrantzitsuak egin dizkiote azken urteotan Euskal Herrian topaturiko aztarnek. Urnietako txakurra duela bi urte, eta Zestoako txakurra oraingoan (Gipuzkoa). | Noski, izenburuko paleoeuskaldunarena anakronismo bat da. Adituak eztabaidan dabiltza duela 2.000 urteko baskoi zorionekoak euskaldunak ote ziren, eta ez daude ziurtatzeko paleolitoan gaurko Euskal Herrian bizi zirenak zein hizkuntzatan egiten zuten. Baina gauza bat ziurra da: haien etxeko zakurrek zaunka egiten zuten, gaurkoek bezala. Azken urteotan, bazterrotako zakur zaharrak protagonista izan dira munduan Canis lupus familiaris espeziearen historia biologikoa argitzeko eginiko ikerketetan.
«Europako etxe txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen», ondorioztatu du EHUko zientzialari talde batek, aste honetan bertan ScienceDirect atarian argitaraturiko ikerketan. Duela 17.000 urteko humero hezur bat (aurreko hankako hezurra da) aztertu dute, eta ondorioztatu dute etxeko txakur batena zela.
Zestoako Erralla kobazuloan (Gipuzkoa) aurkitu zuen hezurra Jesus Altuna arkeologoak zuzenduriko talde batek, 1985. urtean. Ia osorik zegoen, eta ikusi zuten kanido batena zela. baina orduko teknologiak ez zuen aukerarik eman bereizteko otso, azeri, edo txakurren aztarnen artean, denak Canis familiakoak direlako.
EHUren Giza Biologia Ebolutiboko taldeak berriz aztertu du orain hezurra, Conchi de la Rua irakaslearen zuzendaritzapean. Haren formari erreparatu diote, karbono-14aren teknikaren bitartez zehaztu dute horren adina, eta haren DNA aztertu dute. Ondorioak: etxeko txakur bat zen, duela 17.410–17.096 urtekoa. «Beraz, Errallako txakurra Goi Paleolitoaren Madeleine aldian bizi izan zen, eta, horrenbestez, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat dela esan daiteke», adierazi dute.
«Emaitza hauek ikusita, litekeena da otsoaren etxekotzea orain arte uste zen baino lehenago gertatu izana, Mendebaldeko Europan behintzat», adierazi du De la Ruak.
Txakur motak
Beraz, ordurako bazen txakurra gizakiaren lagunik onena, edo onenetakoa behintzat. Baina bazeuden ordurako txakur motak, gaur artzain txakurrak, labritak eta modako border collie-ak dauden bezala?
2020an, Historiaurreko txakurren jatorria eta ondare genetikoa nazioarteko ikerketaren emaitzak argitaratu zituen Science aldizkariak. Historiaurreko 27 txakurren DNA aztertu zuten, Europako, Ekialde Hurbileko eta Siberiako aztarnategietako hezurretatik ateratako laginetatik.
Ondorioztatu zutenez, bazeuden zenbait txakur mota Izotz Aroan, duela 11.000 urte baino gehiago, hau da, gizakiek beste animaliarik etxekotu baino lehen. Jatorri genetiko ezberdineko gutxienez bost txakur mota bazeudela frogatu zuten.
Azterketa egiteko, Urnietako Marizulo harpean topaturiko txakur baten aztarna erabili zuten, beste askoren artean. Jose Migel Barandiaranek 1962 eta 1967 bitartean induskatu zuen kobazulo hori. Marizuloko txakurra «ertaina» zen, 15-20 kg artekoa.
Baina txakur hori Zestoan topaturikoaren ondorengoa ote zen? Antza denez, ez. Izan ere, duela 4.000-5.000 urte baino lehen, Europan txakur mota asko zeuden, baina historiaren une batean, aniztasun hori galdu egin zen, eta gaurko Europako txakur guztiek aurrera egin zuen txakur mota azpitalde estu batetik datoz, ziurrenera kontinentera gero sarturiko gizataldeek eurekin ekarritakoak.
Beraz, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen, bai, baina, ziurrenera, Zestoako Errallako zakurra ez zen Pinttoren birramona. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221092/rocketik-harago-jo-du-gatibuk-eh-distopikala-diskoa-osatzeko.htm | Kultura | Rocketik «harago» jo du Gatibuk 'EH Distopikala' diskoa osatzeko | Besteak beste, erritmo latino eta afrikarrak, musika elektronikoa eta funk doinuak uztartu ditu taldeak bere estudioko hamargarren diskoa osatzeko. Etzi zabalduko dute osorik sareetan, eta martxoaren 18an aurkeztuko dute zuzenean, Bilbo Arenan. | Rocketik «harago» jo du Gatibuk 'EH Distopikala' diskoa osatzeko. Besteak beste, erritmo latino eta afrikarrak, musika elektronikoa eta funk doinuak uztartu ditu taldeak bere estudioko hamargarren diskoa osatzeko. Etzi zabalduko dute osorik sareetan, eta martxoaren 18an aurkeztuko dute zuzenean, Bilbo Arenan. | Surfistak Oñatiko plazan, marea noiz igoko, Muxikako sumendiak utzi berri dio sua jaurtitzeari, Maracuja sagardo denboraldia hasi berri Astigarragan, eskumuturrekodun oporlekuak Urdaibain, koalak Iratiko eukalipto basoetan, jatorrizko izendapena duten marihuana haztegiak Araban, abenduko zubi beroan Feria de Abril Durangon, eta elurte bat ikusi zuen azken euskal herritarraren heriotza. 2060. urteko Euskal Herria irudikatu du Gatibu taldeak bere estudioko hamargarren diskoari izena ematen dion kantan, eta horregatik izena: EH Distopikala. Erdi tropikala, eta erdi distopikoa baita diskoa bera ere. Hain zuzen ere, bi mutur horiekin osatu dituztelako zazpi abestiak. Gardenki «alaia» baita musika, taldekideen hitzetan, eta, poz horrekin kontraste eginez, maiz, «azidoak» direlako hitzak.
Rocketik «harago» jotzea izan da Gatiburen erronka, Haimar Arejita gitarra jotzaileak azaldu duenez, eta erabat itxi gabe utzi duen adjektibo zein estilo zerrenda luze batekin osatu du gero diskoaren aurkezpena. «Hau da EH Distopikala, disko dantzagarria, alaia, tropikala, baditu erritmo latino eta afrikarrak, pixka bat funkia da, erritmo beltzez osatutakoa..., besteak beste». Etzi zabalduko dute lan osoa sareetan, baina jadanik eman dute argitara Arejitak deskribatutako hibridatze horren lekukotza ematen duen lehen singlea: Ezin disimulatu.
CD eta kasete formatuan kaleratuko dute lana, Durangoko Azokan ere izango dira, biniloan ere aterako dute aurrerago, eta martxoaren 18an emango dute lehen aurkezpen kontzertua Bilbo Arenan. Udara bitartean, gainera, hori izango da Euskal Herrian emango duten emanaldi bakarra. 7.500 ikusle hartzen ditu aretoak, guztira, eta jadanik pistako sarrera guztiak salduta dituzte.
Kazetarientzako ere egin dute diskoaren entzunaldi berezi bat Bilbo Arenako prentsa aretoan, eta Gatiburen sinadura daramaten kantak izan arren, lehen kolpean identifika daiteke taldearen erritmo eta sonoritate berriak bilatzeko gogoa. Distortsio tanta bakar bat ere gabe doaz zazpi kantuak, esaterako, eta afrikar doinuko gitarra garbiekin eta erritmo latinoek daramatzate maiz abestiek. «Guk ez dugu estilo bat inoiz jorratzen era ortodoxo edo puru batean», azaldu du Arejitak. «Ez dugu nahi, ez zaigu gustatzen, eta gure erara egiten dugu, gure akatsekin, eta gure zigiluarekin. Horregatik errekonozitzen da Gatibu dela, nahiz eta beste diskoez oso bestelakoa izan».
Bi kolpetan
Uda aurretik grabatu zituzten lehen bi abestiak Gironako Music Lan estudioan (Katalunian). Diskoa zabaltzen duen Bizikleta hartu ta banoie izen zen haietako bata, eta single modura kaleratutako Ezin disimulatu izan zen bestea. Bi kanta horiek markatu diete disko osorako lerroa. Uztailean jo zuten bigarrenez Kataluniara gainerako bost abestiak grabatzera. Jordi Mora aritu da soinu ingeniari lanetan, eta Emili Bosch B1no talde elektronikoko kidea izan dute ekoizle.
Arejitak azaldu duenez, besteak beste, Kataluniako estudio horretan grabatu dituzte beren lanetako batzuk Fito y los Fitipaldis-ek, Shakira-k zein Jarabe de Palo-k. «Oso toki ona da», laburtu du. Eta, hasieratik, argi izan zuten Boschen izena ere ekoizpen lanetarako. «Nahi genuen jende gaztearen inplikazioa, esperientzia gutxiko ekoizle ilusionatu bat», azaldu du. Sintetizadore batzuk ere berak grabatu ditu, gainera.
Bederatziko handia
Alex Sardui abeslariak, Gaizka Salazar bateria jotzaileak eta Arejitak osatzen dute Gatiburen muina egun, baina musikari talde zabalagoa izan dute ondoan diskoa grabatzeko: Ekain Alzola baxu jotzailea, Marc Clos eta Elisenda Fabregas perkusio jotzaileak, eta Albert Costak, Marinu Feliuk eta Genis Bou haize hirukoteak ere hartu dute parte. Bestetik, Juantxo Skalari abeslariaren eta Nerea Reparaz kazetariaren kolaborazioa ere izan dute EH Distopikala kantuan.
Zuzeneko handietarako talde handi horrekin joatea da Gatibukoen asmoa. Bederatzi musikari izango dituzte, esaterako, Bilbo Arenan emango duten kontzertuan, baina zalantza dute kontzertu txikiagoetara ere talde osoarekin joaterik izango ote duten. Onartu dutenez, «fantasia guztiei» leku egitea izan baita haien asmoa diskoan, eta gerorako utzi baitute proposamen hori agertokietara nola eraman pentsatzea. Une honetarako, zehazki. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221093/tapiak-aitortu-du-zubietako-erraustegiak-ez-dituela-betetzen-ingurumen-baimen-bateratuak-eskatzen-dituen-baldintzak.htm | Gizartea | Tapiak aitortu du Zubietako erraustegiak ez dituela betetzen Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak | Adierazi du URAk zigor espediente bat zabaldu diola Zubietako erraustegia kudeatzen duen GHK-ri, Arkaitzerrekako kutsaduragatik | Tapiak aitortu du Zubietako erraustegiak ez dituela betetzen Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak. Adierazi du URAk zigor espediente bat zabaldu diola Zubietako erraustegia kudeatzen duen GHK-ri, Arkaitzerrekako kutsaduragatik | Duela aste batzuk Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak ziurtatu zuen Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintza guztiak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren. Arantxa Tapiak, ordea, horren kontrakoa esan zuen atzo Legebiltzarrean, Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidearen galderei erantzunez: aitortu zuen gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela sistemarik erretzea automatikoki geratzeko; GuraSOSek duela aste batzuk salatu zuen bezala.
Tapiak azaldu zuen ez dagoela isuri horiek gelditzeko sistema automatikorik, eta bertako langile baten esku geratzen dela isuri horien maila kontrolatu eta gelditzea. Azalpen bera eman zuen GHK-k 2020ko otsailean, sistema horri buruz galdetu zitzaionean. Hala eta guztiz ere, urte bereko ekainean Jaurlaritzako Ingurumen Sailak erraustegiari ingurumen baimena ematea adostu zuen. Horri buruz galdetuta, Arantxa Tapiak esan du orduko hartan «baimen hori arau guztiak beteta» eman zitzaiola erraustegiari.
URAren zigorra
Erraustegiaren ondoan dagoen Arkaitzerrekako errekastoaz ere hitz egin du Tapiak. Aitortu du errekasto horretan legezkoa dena baino kopuru handiagoetan aurkitu dituztela metal astunak, amonioa eta bestelako substantzia batzuk, eta, horregatik, URAk zigor espediente bat zabaldu diola GHKri. Arrasto horiek aurkitu dituztela erakusten dute GHKren aginduz egindako SGS eta IDOMeko txostenek 2019az geroztik, baina orain arte Tapiak ez du aitortu kutsadura hori dagoenik.
Bestalde, isuri arriskutsuak kanpora jariatzen dituen tuturik ez dagoela ere esan zuen Tapiak. BERRIAk, ordea, irailean argitaratu zituen Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko drainatze tutuak eraiki zituztela erakusten duten irudiak. Baimenik gabe eraiki zituzten gainera, eta lehen suzko probak hasi ostean. Baliteke horiek eragin izana erraustegiaren inguruan atzeman duten kutsadura. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221094/sexu-jazarpenaren-aurkako-neurriak-negoziazio-kolektiboan-txertatzea-galdegin-du-elak.htm | Gizartea | Sexu jazarpenaren aurkako neurriak negoziazio kolektiboan txertatzea galdegin du ELAk | Prekaritateari buruzko kanpainaren barruan egindako inkesta batean, 183 jazarpen kasu antzeman ditu sindikatuak. Enpresa gehienek protokolorik ez dutela salatu du. | Sexu jazarpenaren aurkako neurriak negoziazio kolektiboan txertatzea galdegin du ELAk. Prekaritateari buruzko kanpainaren barruan egindako inkesta batean, 183 jazarpen kasu antzeman ditu sindikatuak. Enpresa gehienek protokolorik ez dutela salatu du. | Lan eremuan sexu jazarpena pairatu duten emakumeei «ahotsa eta aitortza» emango die ELAk ostiralean, indarkeria matxistaren aurkako egunaren harira Agurainen (Araba) egingo duen ekitaldian. Sexu jazarpena lantokietan, sekretu kolektiboa lelopean, arreta berezia jarri nahi dio sindikatuak gaiari, besteak beste, datu kezkagarriak iritsi zaizkiolako eskuartera: prekaritatearen inguruko kanpainaren barruan egindako galdetegi batean, 183 jazarpen kasuren berri eman dute emakumezko langileek eurek. Enpresei eta erakunde publikoei neurriak eskatu dizkie ELAk, eta halakoak negoziazio kolektiboan txertatzea galdegin du: «Ezinbesteko aldarria izan behar du».
Izan ere, enpresetan ia ez dago bortizkeria molde hori atzemateko eta jorratzeko neurri loteslerik, sindikatuko Genero Ataleko kide Jone Bengoetxeak salatu duenez: «Ez dira martxan jartzen sexu jazarpenaren aurkako prebentzio eta aktuazio protokoloak, ezta horiek eskatzen dituzten baliabideak ere». Zehaztu du enpresak behartuta daudela halako protokolo bat izatera, baina ez erregistratzera, eta lan ikuskaritzak ez duela jardun hori kontrolatzen: «Ez diete isunik jartzen protokolorik ez daukaten edo betetzen ez duten enpresei».
Ondorioz, erasoetako asko «ezkutuan» geratzen dira. Deustuko Unibertsitateak egindako ikerketa bat ekarri du gogora Bengoetxeak: «Lantokiko sexu jazarpen kasuen %92 salatu gabe geratzen dira». Erantsi du bortizkeria horrek sarri eragiten duela emakumeek lana uztea: «Arrisku psikosozialengatik hartutako bajen edo lan baimenen atzean halako erasoak daude maiz».
Eremu soziosanitarioan
Datu fidagarririk ez dagoen arren, ELAk eskuratu dituen zenbakiek «izebergaren punta» adierazten dute, Leire Gallego Genero eta Gizarte Ekintzako arduradunaren hitzetan. 402 enpresetako langileei egindako inkestetan 183 kasu azaleratu dira, gehienak, eremu soziosanitarioan, hau da, zahar etxeetan eta etxez etxeko laguntza zerbitzuan. Gallegok onartu du datua ezin dela orokortu, justu sektore horretan egin dituztelako inkesta gehienak, baina uste du «arazoaren neurria» eman dezakeela: «Lan arlo guztietan gertatzen da sexu jazarpena». Eta erantsi du bereziki zaurgarriak direla zaintzaileak: «Eremu feminizatua da, eta prekarioa: langile ratioak oso txikiak dira, beraz, sarri bakarrik egon behar dira espazio itxietan». Gallegok zehaztu duenez, antzeman dituzten erasoak fisikoak, ahozkoak edo psikologikoak izan dira. «Denak dira larriak, eta denak dira ikusezinak».
Ikusezintasun horrek, era berean, zaildu egiten du jazarpenari aurre egitea. Nahia Fernandezek azaldu duenez, emakume batek sindikatura jotzen duenean laguntza eske, «kasuz kasu» aztertzen dute nola jardun: «Batzuetan lantokian kolektiboki antolatzea hobesten dugu, beste batzuetan auzitara jotzea gomendatzen dugu». Gaitzetsi du erantzun instituzionalak «berandutu» egiten direla, eta enpresek ez dutela beti zuzen jarduten: «Haien izen ona zikintzeko beldur izaten dira. Baina, gutxienez, kautelazko neurriak hartu beharko lituzkete, hala nola urruntzea, eta noski, emakumeen lan baldintzak okertu gabe».
Edonola ere, berretsi du biktimentzat oso zaila izaten dela salaketa egitea, bai juridikoki, bai sozialki. «Indarkeria matxista nahasten da lan eremuko indarkeriarekin: enplegua galtzeko beldurra, lan baldintzak arriskuan jartzekoa... Guretzat halako kasu bat bada greba egiteko arrazoia, baina erasoa jasan dutenentzat ez da erraza izaten, eta guk haien nahiak eta erabakiak errespetatu behar ditugu».
Neurriak, enpresei eta instituzioei
Oztopo horien aurrean, hainbat neurri ere eskatu dituzte ELAko ordezkariek: enpresei, «protokolo eraginkorrak» lantzeko, eta lanpostuen balorazioan arrisku psikosozialak ere jasotzeko; eta erakundeei, protokolorik ez duten enpresak zigortzeko. «Erregistro ofizial bat sortu behar luke Jaurlaritzak, berdintasun planekin bezala, eta ikuskaritzaren kontrola areagotu», adierazi du Gallegok. Jazarpena jasan duten langileei laguntza integrala eskaintzea ere galdegin dio Emakunderi. Sindikatu barrura begira, ELAk negoziazio kolektiboen «lehen lerrora» ekarri nahi du gaia, eta horretarako protokolo propioa landu du, «lantokiz lantoki eramateko», Fernandezek adierazi duenez. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221095/106-ikertzailek-txio-bidez-azaldu-dituzte-euren-ikerketak-vi-txiotesian.htm | Bizigiro | 106 ikertzailek txio bidez azaldu dituzte euren ikerketak, VI. Txiotesian | Hainbat gai jorratu dituzte, tartean euskara arkaikoa, angulak, eta Frantziako Tourra. Abenduaren 1ean jakinaraziko dute nortzuk diren lehiaketaren irabazleak. | 106 ikertzailek txio bidez azaldu dituzte euren ikerketak, VI. Txiotesian. Hainbat gai jorratu dituzte, tartean euskara arkaikoa, angulak, eta Frantziako Tourra. Abenduaren 1ean jakinaraziko dute nortzuk diren lehiaketaren irabazleak. | Udako Euskal Unibertsitatea 2013. urtean hasi zen Txiotesia lehiaketa antolatzen. Euskaraz ari diren ikertzaileek egiten ari diren tesien berri ematea da lehiaketaren helburua. Horretarako, Twitter sare soziala erabili behar dute, eta erronka da haientzat: izan ere, txio bakoitzak 280 karaktere ditu asko jota, eta halako sei txiotan sintetizatu behar dute beharbada ehunka orri dituen tesi bat.
Bi urtetik behin egiten da lehiaketa, eta atzo egin zuten seigarrena. Antolatzaileek emaniko datuen arabera, 106 ikertzailek hartu zuten parte, 58 emakumek eta 48 gizonek. Horietako gehienak doktoregaiak dira (%70), eta gainerakoak doktoreak dira jadanik. Hainbat unibertsitatetan ari dira prestatzen, Euskal Herrian zein atzerrian, Miamin tartean (AEBak).
Horrez gain, zenbait ikerketa zentrotan dabiltzan ikertzaileek hartu dute parte.
Euskal gatazkaren ertzetako biolentziak tesiaren berri eman du, esaterako, Maider Galardi F. Agirrek.
Ana Trakhtxeva kimikariak Ipar Mazedoniatik Euskal Herrira ikertzera etortzeko eginiko ibilbidea kontatu du, eta Sistema akrilikoetan erreakzio amaierako LOK-ak murrizteko estrategia berriak tesiaren nondik norakoak laburbildu zituen.
Iker Alvarez-Morak gai mamitsua aukeratu du: Aturri ibaiko kutsadurak angulei eragiten dien kaltea aztertzen ari da.
Eukene Franco Landa hizkuntzalaria Miamin ikertzen ari da, eta Zer da euskalduna izatea euskal-amerikarrentzat? lana aurkeztu du. «Diasporan euskal identitate berri bat sortzen ari dela» frogatu nahi du.
Frantziako Tourra frantziar, espainiar eta euskal prentsan (1903-2013): kazetaritza eta nazio-identitatea gaia lantzen ari da Xabier Fernandez Monje.
Eta azken egunotan denen ahotan egon den gai bat aspaldi ari da lantzen Borja Ariztimuño hizkuntzalaria: euskara arkaikoa. Horren aditza aztertzen ari da, hain zuzen ere.
Eibarren (Gipuzkoa) egingo dute sariak banatzeko ekitaldia, abenduaren 1ean. Markeskoa jauregian egingo dute, eta Aitor Cevidanes ikertzaileak bere esperientzia kontatuko du Euskara buruan eta ikertu munduan. Zientzialari euskaldun baten gorabeherak hitzaldian. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221096/garamendi-hautatu-dute-ceoeren-buru-izateko-beste-lau-urtean.htm | Ekonomia | Garamendi hautatu dute CEOEren buru izateko beste lau urtean | Botoen %83 eskuratu ditu. Nuñez Feijoo PPko buruzagitzara heltzearekin batera gogoratu egin du Sanchezen gobernuaren aurkako diskurtsoa. | Garamendi hautatu dute CEOEren buru izateko beste lau urtean. Botoen %83 eskuratu ditu. Nuñez Feijoo PPko buruzagitzara heltzearekin batera gogoratu egin du Sanchezen gobernuaren aurkako diskurtsoa. | Egunotan enpresa ugaritan egiten ari diren hauteskunde sindikalekin batera, Espainiako patronalean ere bozketa eguna izan dute asteazken honetan, eta aurreikuspen guztiak bete dira: Antonio Garamendi (Getxo, Bizkaia, 1958) aukeratu dute berriz ere CEOEko presidente, beste lau urterako. Aldeko 534 boto jaso ditu (%83) eta 87 haren arerioak, Virgina Guinda Kataluniako Foment de Treball patronaleko presidenteordeak. Hortaz, bigarren agintaldia izango du Garamendik.
2018an lortu zuen presidente kargua lehenengo aldiz, 2014an galdu ondoren, CEOEren orduko presidente Juan Rosellen aurrean; lau urte geroago, ez zen beste hautagairik aurkeztu. Orain hori gertatu izana erakutsiko luke, patronaleko sektore batzuen arabera, Garamendiren boterean higatzea bat gertatu dela; oso txikia, hala ere: «sinbolikoa».. Pandemiak markatutako agintaldia izan du Garamendik. Espainiako Lan ministro Yolanda Diazekin agerturiko sintonia onak eta harekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin eginiko hamasei akordioak —tartean lan eta pentsioen erreforma, eta aldi baterako enplegua erregulatzeko mekanismoa — ez ziren patronal guztien gustukoak izan.
Horrekin batera, Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik espetxeratutako buruzagi politikoei emandako indultuak babestu izanak ere arerio batzuk sortu zizkion; besteak beste, PPren aurreko buruzagi Pablo Casado.
Hauteskundeak —patronalekoak eta Espainiakoak— gerturatu ahala, baina, bertan behera utzi ditu azken hilabeteetan negoziatzen aritu den gai batzuk; hala nola, gutxieneko soldataren igoera eta bekadunaren estatutua. Gogortu egin du, halaber, Sanchezen gobernuari buruzko diskurtsoa eta, horrekin batera, hitz onak baino ez ditu izan Alberto Nuñez Feijoo PPren buruzagi berriarentzat.
Garamendi abizena beti egon da lotuta Neguriko oligarkiara eta Espainiako eskuinari. Ontzigintza sektoreko familia batean hazitakoa da Antonio Garamendi, Deustuko Unibertsitatean ikasitakoa, eta siderurgia eta finantza sektoreko enpresa batzuetako administrazio kontseiluetan aritutakoa — besteak beste, Red Electrica España, Bankoa, La Equitativa, Babcock & Wilcox eta Tubos Reunidos—. Dena den, erakundeetan eta bereziki patronaletan egin duen ibilbideagatik da ezagunagoa. Urtean 300.000 euroko soldata du CEOEko buru izateagatik. |
2022-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/221097/asteasuko-udalak-ueman-sartzeko-eskaera-egin-du.htm | Gizartea | Asteasuko Udalak Ueman sartzeko eskaera egin du | Uemak abenduaren 17ko batzar nagusian onartuko du erabakia, ondo bidean. Baliteke Hernaniko Udalak ere heldu den astean egitea eskaera, osoko bilkurak horren alde eginez gero. | Asteasuko Udalak Ueman sartzeko eskaera egin du. Uemak abenduaren 17ko batzar nagusian onartuko du erabakia, ondo bidean. Baliteke Hernaniko Udalak ere heldu den astean egitea eskaera, osoko bilkurak horren alde eginez gero. | Asteasuko Udalak (Gipuzkoa) Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide izatea erabaki du gaur iluntzean, aho batez, Asteasu Batuz taldeko eta EAJko zinegotzien aldeko botoekin. Eskaera abenduaren 17an aztertuko du Uemak, batzar nagusian. Eskaera onartzen badute, eta hala espero da, Uemako 95. herria bilakatuko da Asteasu, eta mankomunitateko kide diren Tolosaldeko herrietan 22.a.
Euskaldunen indizea (euskaldunak + ia euskaldunen erdiak) %86,75 da Asteasun, Eustatek urri amaieran ezagutarazitako datuen arabera. Uemako eta Tolosaldeko 93 herritan kale neurketa egin zuten iaz Soziolinguistika Klusterrak eta Uemak; tartean, Asteasun. Azterketa horren arabera, erabilera %73,30 da bertan. Hala ere, erabilerak nabarmen egin du behera azken urteetan: 2017an %86,40 aritzen ziren euskaraz. «Haurren eta gazteen artean datuak askoz hobeak dira, eta, horiek akuilutzat hartuta eta Uemako kide bihurtuta, Asteasuko Udalak euskararen biziberritzean hizkuntza politika aurreratu eta bateratuekin eragiteko asmoa du, elkarlanean, Tolosaldeko gainerako udalekin eta Uemarekin batera», adierazi du Uemak, udalaren erabakiaren berri emateko argitaratu duen oharrean.
Litekeena da mankomunitateak beste eskaera bat ere izatea mahai gainean abenduaren 17an egingo duen batzar nagusian. Izan ere, Hernaniko Udalak (Gipuzkoa) datorren asteartean izango du azaroko osoko bilkura, eta gai zerrendako puntuetako bat izango da Uemako kide izateko eskaera egin ala ez erabakitzea. Orain gutxira arte, Hernanik ez zituen baldintzak betetzen Uemako kide izateko —beharrezkoa da %70eko euskaldunen indizea gainditzea—. Eustaten azken datuen arabera, ordea, iritsi da langa horretara herria, eta, egun, %70 da Hernaniko euskaldunen indizea. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221128/azpiazu-oposizioak-ez-du-negoziatzeko-asmorik-izan.htm | Politika | Azpiazu: «Oposizioak ez du negoziatzeko asmorik izan» | Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak esan du aurten «alderdi bakar batek ere» ez duela izan aurrekontuak benetan negoziatzeko borondaterik. | Azpiazu: «Oposizioak ez du negoziatzeko asmorik izan». Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak esan du aurten «alderdi bakar batek ere» ez duela izan aurrekontuak benetan negoziatzeko borondaterik. | «Zoritxarrez, horrela dago politika», esan du Pedro Azpiazu sailburuak Radio Euskadiko elkarrizketa batean, Jaurlaritzaren aurrekontuen inguruko negoziazioak aztertzen hasi denean. Oposizioa ez du ikusi «benetan» negoziatzeko prest, «alderdi bakar bat ere ez». 2023ko aurrekontuak EAJk eta PSE-EEk osatzen duten legebiltzarreko gehiengoari esker aterako dira aurrera, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek negoziazioak bukatutzat eman ondoren. Haiei ere ez zaie iruditu Azpiazuren taldeak «inolako borondaterik» izan duenik akordio bat lortzeko.
Badirudi PP-C's taldeak ere ez duela babesik emango. Azpiazuk berak onartu du hori, talde horrek erreforma fiskal baten gaia eskatu eta gero. «Fiskalitatean ez gara sartuko. Urtarrilean hausnarketarekin hasiko gara. Alderdi guztiek dakite baldintza horren berri». Zergek EAJren marra gorria osatu dutela esan daiteke. EH Bilduk «eztabaidatzen hastea baizik» ez duela eskatu azaldu du asteon, eta gobernuarentzat erraza zela haien eskaera hori betetzea, baina Azpiazuk oso argi markatu du muga: fiskalitatearen txanda ez da orain.
Sailburuak gogorarazi du Jaurlaritzak gehiengo osoa duela aurrekontua aurrera ateratzeko, ez alferrik. «Hala ere, negoziazio horiek planteatu genituen uste genuelako laguntza gehigarriekin mezu positiboa emango zitzaiela herritarrei», azaldu du. «EH Bildu, 450 milioi euro planteatuta, lekuz kanpoko planteamendu bat egiten ari da», esan du. Aurtengo aurrekontua 2022koaren «antzekoa» dela esplikatu du, eta osasunaren eta hezkuntzaren arloko diru sailak «gehitu» egin dituztela. «Aurten bere diru sailak daude sartuta; adibidez, Osakidetzaren 30 milioi euro. Eta, hala ere, aurka bozkatuko dute». Elkarrekin Podemosi dagokionez, Azpiazuk uste du ez zegoela negoziatzeko prest: «Ideologiak errealitatearekin bat egin behar du». |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221129/glovok-rider-en-legea-betetzen-duela-bermatzeko-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrak-jaurlaritzari.htm | Ekonomia | Glovok 'rider'-en legea betetzen duela bermatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari | Glovoren jarduna kritikatu du Eusko Legebiltzarrak, EH Bilduk proposatutako legez besteko proposamen baten bitartez, eta Jaurlaritzari eskatu dio banaketa enpresak gehiago kontrolatzeko. | Glovok 'rider'-en legea betetzen duela bermatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. Glovoren jarduna kritikatu du Eusko Legebiltzarrak, EH Bilduk proposatutako legez besteko proposamen baten bitartez, eta Jaurlaritzari eskatu dio banaketa enpresak gehiago kontrolatzeko. | EH Bilduk, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Glovo kritikatu dute Eusko Legebiltzarrean. Alderdien ustez, Bartzelonako enpresak muzin egiten die langileekin duen erantzukizunari, haien eskubideak bermatzeari eta lan legeak eta ebazpen judizialak betetzeari, eta gehitu dute jarrera hori ez dela onargarria. Bestalde, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Lan Ikuskaritzaren jarduna «indartzen» jarraitzeko.
Hala, adostu dute administrazio publikoak jarrera aktiboagoa izan behar duela jokabide horien aurrean, eta Espainiako Estatuko eta Euskal Autonomia Erkidegoko lan ikuskaritza publikoei eskatu diete banaketa sektoreko enpresak kontrolatzeko. Zehazki, eskatu dute egiaztatzeko lan legea eta «bereziki rider-en legea» betetzen dutela, banatzaileen kontratuaren egoera «behar bezala erregularizatzen dela», eta langileen eskubideak betetzen direla.
Azkenik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan sortu diren eta sortuko diren sektore digitaleko proiektu kooperatiboak bultzatzeko ere eskatu diote Jaurlaritzari, «2021-2024 Gizarte Ekonomiako Plan Estrategikoan ezarritakoarekin bat». |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221130/nafarroan-kenkaria-ezarriko-zaie-35000-eurotik-beherako-errentei.htm | Ekonomia | Nafarroan kenkaria ezarriko zaie 35.000 eurotik beherako errentei | PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerra babestu dute neurria, eta Navarra Suma abstenitu egin da. Ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko diola kalkulatzen da. | Nafarroan kenkaria ezarriko zaie 35.000 eurotik beherako errentei. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerra babestu dute neurria, eta Navarra Suma abstenitu egin da. Ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko diola kalkulatzen da. | Zergen inguruko eztabaida presente egon da Nafarroako Parlamentuko osoko bilkuran. 2023ko zerga neurriei Navarra Sumak aurkeztutako osoko zuzenketarekin hasi dute saioa; eta inflazioaren eta kostu energetikoaren igoerari aurre egiteko aurten soilik ezarriko den ezohiko laguntza berezi batekin amaitu dute.
PSNk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak proposatu eta babestu dute neurria, eta Navarra Suma abstenitu da. Aurten kenkaria berezia ezarriko zaie urtean 35.000 beherako errenta dutenei: zehazki 540 jasoko dituzte 18.000 eurotik beherakoek, eta errenta kopuru horregatik gora, apurka jaitsiz joango da kenkaria. Nafarroako Gobernuak kalkulatzen duenez, 297.000 nafarri egingo die mesede, eta ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko dio.
Duela bi aste, Nafarroako Gobernuak zerga neurrien lege proiektua aurkeztu zuen, eta pakete horren barruan sartu du proposamen hori. Irakurketa bakarrean eztabaida eta bozkatu da. Behin indarrean sartuta, bihar kaleratuko da Aldizkari Ofizialean eta indarrean sartuko da.
Goizean, 2023ko zerga neurrien tramitazioak aurrera egin du eta oztopo nagusietako bat gainditu du. Proposamenari Navarra Sumak aurkeztutako osoko zuzenketa atzera bota dute PSNk, Geroa Bai, EH BIlduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak.
Zerga neurri horiek eta 2023ko aurrekontua ahalbidetzeko akordioa erdietsi zuen azaroaren 4an gobernuak EH BIldurekin, eta, haren botoekin, ziurtatua du lege proiektua aurrera ateratzea datorren abenduaren 22an. Aurretik, bide luzea egin behar du, eta gaurkoa izan da mugarrietako bat. Behin osoko zuzenketa atzera botata, bihar arteko epea dute taldeek zatikako zuzenketak aurkezteko.
Lege proiektuaren edukia
Errenta zergan aitorpena egiteko betebeharraren muga igo da, eta, hala, lan arloko diru sarrerak aitortzetik salbu geratuko dira 14.500 eurotik beherako errentak 2023an —2022an, 12.600 euroko errentak zeuden salbuetsita—. Neurriak 15.400 nafarri egingo die mesede, eta 2 milioi euroko kostua izango du ogasunarentzat.
Gainera, 200.000 eurotik gorako kapital irabazia dutenei puntu bat igoko zaie zerga tasa, %27raino; eta 300.000 eurotik gorako kapital etekina izan dutenei bi puntu, %28raino. Neurri horrek 240 zergaduni eragingo die, eta 1,5 milioi euroko kostua izango du.
Ondare zergan ere, «gehien dutenei esfortzu handiagoa» eskatuko zaie, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariaren esanetan. Izan ere, hiru milioi eurotik gorako ondareei zerga tasa igoko zaie hiru zerga tartetan. Neurriak 380 zergadun ingururi eragingo die, eta 5 milioi euroko kostua izango du. Lege proiektuaren edukia laburbiltzeko orduan, Saizek nabarmendu du aurki zerbitzu digitalen tasa (Google tasa) eta finantza arloko mugimenduen tasa (Tobin tasa) ezarriko direla eta horiekin 5,3 milioi euro gehiago biltzea espero dute.
Sozietate zergan, galerak dituzten enpresei hurrengo urteetan hori konpentsatzeko baldintzak zorroztuko zaizkie; etxebitzak alokatzen dituzten enpresa handiei eta funtsei gaur egun dituzten kenkariak murriztuko zaizkie; eta, zergaren ordainketari begira, enpresa txikitzat hartuko dira 20 milioi eurotik beherako fakturazioa duten enpresak (orain arte, 10 milioi eurotik beherakoak sartzen ziren multzo horretan).
Parlamentuko eztabaida
Saizen hitzetan, lege proiektuak «Nafarroa bidezkoago, kohesionatuago eta sozialagoa» lortzea du helburu, eta, horregatik, kritiko azaldu da Navarra Sumarekin, «denari ezezkoa» ematen diolako eta «bizkarra eman diolako errealitatea objetiboki aztertzeari» bere proposamenetan. «Bakoitzak aukeratzen du zer oposizio mota egiten duen», kritikatu du.
Navarra Sumako Maria Jesus Valdemorosi egokitu zaio osoko zuzenketa defenditzea. Legealdi osoan egin bezala, «EH BIldu zuritzea» eta euren proiektuarekiko «maldan behera segitzea» egotzi dio PSNri. Zergei dagokienez, «bilketarekin obsesionatua izatea» aurpegiratu dio Nafarroako Gobernuari: «Zerga bilketa ez da azken helburua, bitartekoa baizik». Valdemorosen arabera, baliabide gehiago ditu gobernuak, baina zerbitzu publikoen kudeaketa okertu egin da.
Hala, Navarra Sumak proposatzen du «egoera ekonomikoa hobetzen denean» zerga erreforma sakon bat egitea. Jaitsiera orokor horren daturik ez du eman. «Ez dituzue babestu familiak eta enpresak», kritikatu du Valdemorosek, bere proposamena nori begira egingo duen iradokiz. Alta, beste taldeek kritikatu dute «gehien dutenei» egingo diela mesede, eta adibide gisa jarri dute seme-alabak edukitzeagatik Navarra Sumak proposatutako neurriak errenta handieneko familiei egingo liekeela batez ere mesede.
Fiskalitataren 'black friday'-a
PSNko Inma Jurioren arabera, «fiskalitatearen black friday bat» proposatu du Navarra Sumak: «Deflaktazioak, laguntzak, kenkariak eta abar nahi dituzue». Juriok kritikatu du maiatzean hauteskundeak izateak zerikusi zuzena duela Navarra Sumaren proposamenarekin.
Geroa Baiko Mikel Asiainek, berriz, gogorarazi dio Valdemorosi zerga jaitsiera orokor bat egin ostean oso gutxi iraun zuela Erresuma Batuko lehen ministro karguan Liv Strussek. «Jakin nahiko nuke zer gogoeta egiten duzun horri buruz». Asiainek gogorarazi dio UPNk gobernuan egindako azken urteetan eta batez ere azken urteko zerga jaitsieraren ondorioz 2016an Nafarroa «kiebra teknikoa jotzear» izan zela, eta, Nafarroako Kontuen Ganberaren arabera, laukoaren gobernuak egindako zerga erreformaren ondorioz onbideratu zela egoera. «Bide horrek aurrera dirau gaur egun, eta horregatik du gure babesa»
EH BIlduk aurpegiratu dio Navarra Sumari hark aurkeztutako zerga jaitsiera orokorrak 400 milioi euro inguruko kostua izan dezakeela ogasunarentzat. Ahal Dugu-ko Mikel Builek argi du horrek «murrizketak» eragingo lituzkeela baldin eta eskuinak babes nahikoa balu hori aurrera ateratzeko. Bi taldeak, dena den, nahikoa kezkatuta agertu dira sozietate zergaren bilketak atzerantz jarraitzen duelako eta gobernuaren lege proiektuan ez delako hartu hori zuzentzeko neurririk. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221131/hertzainak-en-azken-kontzertua-urtarrilaren-6ean-izanen-da-gasteizen.htm | Kultura | Hertzainak-en azken kontzertua urtarrilaren 6ean izanen da, Gasteizen | 'Azkena gure alde' lelopean eginen ditu Hertzainak taldeak bere azkeneko hiru kontzertuak. Asteartean jarriko dituzte salgai azken kontzertuko sarrerak. | Hertzainak-en azken kontzertua urtarrilaren 6ean izanen da, Gasteizen. 'Azkena gure alde' lelopean eginen ditu Hertzainak taldeak bere azkeneko hiru kontzertuak. Asteartean jarriko dituzte salgai azken kontzertuko sarrerak. | Hertzainak taldeak hiru kontzertu emanen ditu publikoari agur errateko. Lehenbiziko biak Barakaldoko (Bizkaia) BECen izanen dira, abenduaren 16an eta 17an. Azkenekoa, berriz, 2023ko urtarrilaren 6ean izanen da, Gasteizko Mendizabalan –karpa klimatizatua jarriko dute–. Azkena gure alde lelopean eginen dute biratxoa, eta ordutegi bera izanen dute hiru emanaldiek: 19:00etan irekiko dituzte ateak; 20:00etan, gonbidatuen kontzertuak izanen dira; eta 22:00etan, Hertzainak-en emanaldia. Lehenbiziko emanaldiko sarrerak amaituak dira, baina abenduaren 17rako badaude oraindik. Urtarrilaren 6rako sarrerak azaroaren 30ean jarriko dituzte salgai, taldearen webgunean.
2019an, Bilboko Kafe Antzokian eta Euskaldunan jo zuen Hertzainak-ek. Bi emanaldiak hain arrakastatsuak izan ziren, ezen bertze emanaldi batzuk antolatu zituzten kanpoan gelditu zirenek kontzertu batez goza zezaten. Kontzertuetako batzuk BECen egitea erabaki zuten, ahal bezainbertze jende sartzeko; Gasteizen zergatik joko zuen, berriz, honela azaldu zuen taldeak: «Bertan hasi zen dena, eta bertan bukatzea zor diogu».
Duela hiru urteko kontzertuekin alderatuta, berrikuntzak izanen dituzte azken hiru emanaldiek: Luis Javier Sainz Txanpi bateria jotzailea bertan egonen da, adibidez. Gainera, Gasteizko kontzertuan gonbidatuak zein izanen diren aurreratu dute: Peru Abarrategi, Manex Agirre, Paula Amilburu, Xabier Amuriza, Juantxo Arakama, Jon Basaguren, Dupla, Iñigo Etxezarreta (ETS), Xabi Igoa, Joseba Irazoki, Miren Narbaiza, Ruper Ordorika, Oihane Perea, Mikel Urdangarin eta Iñaki Viñaspre. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221132/serbiak-eta-kosovok-akordioa-lortu-dute-matrikulen-auzian.htm | Mundua | Serbiak eta Kosovok akordioa lortu dute matrikulen auzian | EBk jakinarazi duenez, «Serbiak utziko Kosovoko hirien izenekin matrikulak jaulkitzeari; eta Kosovok alboratuko ditu ibilgailuak berriro matrikulatzearekin lotura duten ekintzak» | Serbiak eta Kosovok akordioa lortu dute matrikulen auzian. EBk jakinarazi duenez, «Serbiak utziko Kosovoko hirien izenekin matrikulak jaulkitzeari; eta Kosovok alboratuko ditu ibilgailuak berriro matrikulatzearekin lotura duten ekintzak» | Tentsioaren «areagotzea» saihesteko eta bi herrialdeen arteko harremanak «normalizatzeko», Serbiak eta Kosovok akordio bat lortu dute matrikulen auzian. Hori jakinarazi du, goizaldean, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak. Bruselak bitartekari lanak egin ditu bi aldeen arteko negoziazioetan.
Akordioak zertan dantzan azaldu du Twitterreko bere kontuan idatzitako mezu batzuetan: «Serbiak utziko Kosovoko hirien izenekin matrikulak jaulkitzeari; eta Kosovok alboratuko ditu ibilgailuak berriro matrikulatzearekin lotura duten ekintzak». Borrellek adierazi du, gainera, hurrengo egunetan aldeekin mintzatuko dela harremanak normaltzeko «hurrengo pausoez» eztabaidatu ahal izateko.
Ikusi gehiago: Kosovok hilabete atzeratu ditu Serbiako mugan tentsioa handitu duten neurriak
Bi herrialdeen arteko harremanak normalizatzeko Bruselaren ordezkari Miroslav Lajcakek Serbiak eta Kosovok egindako «lana» nabarmendu du, eta Kosovoko lehen ministrorde Bislimi Besnikek elkarrizketekin jarraitzeko deia egin du. Borrell Serbiako presidente Aleksandr Vucic-ekin eta Kosovoko lehen ministro Albin Kurtirekin bildu zen astelehenean Bruselan, baina ezin izan zuten ados jarri. Akordio iragarpena bi egun geroago heldu da.
Kosovo Serbiaren eskualde bat zen 2008ra arte, Kosovok independentzia aldarrikatu zuen arte. Mendebaldeko herrialde gehienek aitortzen dute estatu gisa, baina aitortzen ez dutenen artean dago Serbia bera. Eta, horregatik, bere lurretan ez ditu baimentzen Kosovoko matrikula duten ibilgailuak.
Ikusi gehiago: Tentsioa baretzeko ahalegina |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221133/durangoko-azokak-930-nobedaderekin-berreskuratuko-du-ohiko-itxura.htm | Kultura | Durangoko Azokak 930 nobedaderekin berreskuratuko du ohiko itxura | Abenduaren 7tik 11ra 248 erakusmahai izango dira Landako Gunean, eta 250 kultur ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte. Pandemia aurreko datuen pare daude kopuru horiek Gerediaga elkartearen ustez, eta ohiko azoka bat espero dute. | Durangoko Azokak 930 nobedaderekin berreskuratuko du ohiko itxura. Abenduaren 7tik 11ra 248 erakusmahai izango dira Landako Gunean, eta 250 kultur ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte. Pandemia aurreko datuen pare daude kopuru horiek Gerediaga elkartearen ustez, eta ohiko azoka bat espero dute. | «Azoka berreskuratu nahi dugu, giroa berreskuratu nahi dugu, eta jaia berreskuratu nahi dugu». Leheneratze bat espero du aurten Gerediaga elkarteak Durangon (Bizkaia). Bi urteko gorabeheren eta murrizketen ostean, pandemiaren aurretik zuen itxura berreskuratuko du Durangoko Azokak abenduaren 7tik 11ra bitartean, eta Landako Gunean izango den erakusmahai kopurua, nobedade zerrenda eta zuzeneko emanaldien programa aipatu dituzte horren ikurtzat. 248 stand izango dira —264 izan ziren 2019an—, 930 nobedade aurkeztuko dituzte —689 liburu, 141 musika produktu, 46 aldizkari eta bestelako 54 lan—, eta 250 kultur ekitaldi antolatuko dituzte —200 izan ziren 2019an—. Eta, hain justu, horregatik hautatu dute Eztanda leloa aurtengorako, Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzaileak azaldu duenez. «Urte bi zailak pasatu ditugu, baina tunel ilun horren amaieran argi handi-handi bat ikusten genuen. Eta uste dugu hau izango dela pandemia aurreko azoka berreskuratzeko urtea, eta nahi dugu hau jai handi bat izatea».
Ikusi gehiago: Euskaraz argitaratzen diren liburu eta diskoen erakusleihoa
Gune guztiekin eta programa osoarekin itzuliko da Durangoko Azoka aurten, beraz, eta haren nondik norako nagusiak aurkeztu dituzte gaur. Webgunean ere kontsulta daiteke jada egitaraua, osorik. Zehaztu dutenez, gainera, Badok atariarekin elkarlanean, indar berezia egingo dute musikaren sektorea sustatzeko.
MUSIKAREN PLAZA
Gaztelurrutiak esan duenez, Durangoko Azokan «oraindik» saldu egiten dira diskoak, biniloak eta bestelakoak, baina bihurgune handi batean murgilduta irudikatu du sektorea. Musikagintza banatzeko egungo joerek bazterrean utzi dituztelako euskarri fisikoak, eta sortzaileentzako diru iturria murriztea ekarri duelako horrek. Eta horri erantzuteko hiru bide zabaldu ditu azokak.
Batetik, nabarmendu egingo dute musikariei eskainitako esparrua Landako gunean. Musikaren Plaza deituko dutena ikusgarriago egingo dutela zehaztu du Gaztelurrutiak. Horrez gainera, Badok atariarekin batera, azokan salgai diren nobedade guztien kasuan, diskoko kanta bat entzun ahal izateko aukera emango duen QR kode bana ere jarriko dute erakusmahaietan. Eta, azkenik, orain arte ez bezala, diskoak ez ezik, kamiseta, bisera edo boltsak saltzeko aukera ere izango dute musikariek.
AHOTSENEA
Hamabost urte beteko ditu aurten Ahotsenea guneak, Miren Narbaiza musikari eta gunearen koordinatzaileak gogoratu duenez .«2007 hartan hasi ziren Durangoko Azoka salerosketa gune bat baino zerbait gehiago izan zitekeela irudikatzen». Eta pozik azaldu da urteurrena ohiko azoka batean ospatu ahal izango dutelako. «Jendea nahieran sartu eta irtengo da, eta desiotan gaude normaltasun hori bizitzeko, egunetik egunera. Uste dut merezi dugula denok, hainbeste puzzle osatzen ibili eta gero».
Plateruena kafe antzokian egingo dituzte musikariek zuzeneko aurkezpenak. 47 talde igoko dira agertokira beren lanak aurkeztera, eta izen zerrenda bat ere aipatu du Narbaizak, Delirium Tremens, Xsakara, Merina Gris, Ines Osinaga eta Kokein tartean. Streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek. Literatur solasaldiak, berriz, Bartolome Ertzilla musika eskolan egingo dituzte.
IRUDIENEA
Guztira, 24 film luze, hamabost film labur, web-serie bat eta podcast bat eskainiko ditu Irudienea guneak, Durangoko Zugaza zinema aretoan, baina ezbairik gabe Irati filmaren emanaldi bereziak erakarriko du arretarik handiena. Abenduaren 10ean izango da hori, 12:30ean.
Antolatzaileek zehaztu dutenez, aurrez ere, Paul Urkijo zinema zuzendaria maiz izan da bertan bere lanak aurkezten, eta, urte horietan izandako harremanaren fruitu da emanaldi berezia. Hasieran, azoka egunak heltzerako areto komertzialetan egotekoa zen filma, baina estreinaldi komertziala otsailera atzeratu, eta, beraz, are bereziago bilakatu du horrek Durangoko emanaldia. Egunean bertan jarriko dituzte sarrerak eskuragai, Irudienean bertan, 10:30etik aurrera. Bi gonbidapen jaso ahalko ditu bakoitzak, eta ilarak sortzea ere espero izatekoa da, hortaz.
SZENATOKIA
San Agustin antzokia da Szenatokia gunearen egoitza. Bertan egingo dira irekiera ekitaldi ofiziala eta itxiera ekitaldia ere. Horrez gainera, ordea, antzerki eta dantza pieza laburrak ikusteko aukera ere eskainiko du abenduaren 8tik 11ra bitartean. Hamabi taldek hartuko dute parte programan, bakoitzak bi edo hiru pase eskainiko ditu egunean, eta, beraz, 29 saio izango dira agertokian. Komedia, drama, pole dantza ikuskizunak, antzerkia, dantza eta bestelakoak izango direla aurreratu dute. 12:30etik 20:00etara izango dira emanaldiak.
SAGUGANBARA
Pozik azaldu dira Saguganbara guneko antolatzaileak ere, bi urteren ondoren azkenik aretoa berriz ere osorik eta mugarik gabe baliatu ahalko dutelako. Haur, gazte zein helduentzako pentsatutako proiektuak hartzen ditu guneak, eta, aurkezpenez gainera, eguerdietan irakurketa librerako txokoa ere izango du bisitarientzat. Usue Egia ilustratzaileak diseinatuko du aurten gunearen dekorazioa.
TALAIA ETA KABI@
Ordu erdiko aurkezpenak antolatzen ditu Gerediagak Talaia izeneko aterkipean. Zabalkunde lanetarako espazioa da, eta Landako Guneko Areto Nagusia izan ohi du egoitza. Aurten, Kabi@ gunearekin batera erabiliko du, ordea, gune hori, eta txandaka baliatuko dute biek. Abenduaren 8an, 10ean eta 11n egingo dituzte Talaiako aurkezpenak eta mahai inguruak, eta abenduaren 7an eta 9an hartuko du Kabi@ multimedia gaiei buruzko guneak.
Kabi@ gunearen programazioak, beraz, 7an eta 9an hartuko du Areto Nagusia. Irakasleentzako eta ikasleentzako tailer eta aurkezpenak egingo ditu lehen egunean, eta «gamer villa» bat bilakatuko dute aretoa ostiralean. Bideo jokoetaran aritzeko eta rol jokoetan aritzeko aukera izango dute bisitariek goizez, eta arratsaldean ere bi alor horiei buruzko mahai ingurua antolatu dute.
TRANSMISIOA
Ikasle Eguna ere berreskuratuko du azokak abenduaren 7an. 1.500 ikasle hartuko ditu goizean azokak, eta haientzako tailer sorta bat antolatu du Gerediaga elkarteak, azoka osatzen duten guneekin elkarlanean. Horrez gainera, abenduaren 9an Gazte Eztanda ere antolatuko dutela iragarri du Gerediaga elkarteko kudeatzaileak. Gaztelurrutia: «Mundu aldrebes honetan euskal kultura transmititze ezak kezkatu egiten gaitu, eta gazteei dei berezia egin diegu azoka honetara etorri eta arakatu dezaten azokak dauzkan ertz guztietan». Horregatik, ahalegin berezia egin dute egun horretako programan gazteak bereziki kontuan hartzeko.
'DA! PRO'
Landako guneak abenduaren 7an zabalduko ditu ateak, baina izango da bestelako ekitaldirik ere lehenago. Abenduaren 5ean egingo dute DA! Pro, esaterako. Duela lau urte jarri zuten martxan proiektua, eta sortzaileek eta programatzaileek elkar ezagutu ahal izateko gune bat sortzea izan zuten buruan. Aurten, familientzako hamabi ikuskizun aurkeztuko dituzte batetik, eta musikari lotutako hamahiru proiektu ere bai bestetik.
AZOKA DIGITALA
Aurrez aurrekoa egiteko ezintasunak bultzatu zituen Gerediaga elkartekoak 2020an, lehenengoz, azoka digitala sortzera. Eutsi egin diote proiektuari geroztik, ordea, eta, aurten, abenduaren 7tik 10era eskainiko dute Durangoko Azokan aurtengo nobedadeak erosteko aukera. Aurten behintzat proba egin nahi dutela iradoki dute Gerediaga elkarteko ordezkariek. Gaztelurrutia: «Aurrez aurreko azoka oso-oso-osoa izango dugu, baina mantendu egin dugu online azoka ere, ikusi nahi dugulako ohiko azoka batean zer funtzio bete dezakeen».
'ZU NON, HAN DA!'
Pandemiak behartu zituen Zu non, han da! izeneko programa abiatzera, baina «oso arrakastatsua» izan da esperientzia, antolatzaileen hitzetan. Azoka egunak amaitu ostean, Euskal Herriko ehun liburu denda baino gehiagora helduko dira Durangoko Azokaren oihartzuna. Nobedadeak jarriko dituzte erakusleihoetan, eta, horrez gainera, aurten, lehenengoz, hainbat liburu eta disko aurkezpen ere egingo dituzte denda horietako batzuetan.
AURREKONTUA
Guztira, 670.000 euroko aurrekontua du azokak aurtengorako —675.450 eurokoa zen 2019koa—. Erakunde publikoen laguntzak, babesle pribatuen laguntza eta azokan erakusmahai jartzen duten partaideen ekarpena ere kontuan hartuta. Horiek dira diru azokaren iturri nagusiak, eta guztiei ematen dizkiete eskerrak Gerediaga elkarteko ordezkariek.
APARKALEKUAK
Azoka egunetarako, Landako gunetik urrunen dauden aparkalekuetarako autobus zerbitzua ere jarriko du Gerediaga elkarteak. Hogei minutuan behin egingo dute joan-etorria. Edonola ere, Durangora ahal dela garraio publikoz joateko deia egin dute. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221134/mariano-ferrerren-ondare-dokumentala-lazkaoko-beneditarren-fundaziora-eraman-dute.htm | Bizigiro | Mariano Ferrerren ondare dokumentala Lazkaoko Beneditarren Fundaziora eraman dute | Ferrerren familiak erabaki du dokumentazioa Lazkaoko fundazioan gordailutzea, «espektatibarik onenak eskaini dituelako dokumentazioa katalogatzeko eta digitalizatzeko». | Mariano Ferrerren ondare dokumentala Lazkaoko Beneditarren Fundaziora eraman dute. Ferrerren familiak erabaki du dokumentazioa Lazkaoko fundazioan gordailutzea, «espektatibarik onenak eskaini dituelako dokumentazioa katalogatzeko eta digitalizatzeko». | Mariano Ferrer (Donostia, 1939-2019) kazetaria eta irrati esataria izan zen. Artikulugile aritu zen, idatzizko hedabideetan iritzi emaile, irratian eta telebistan kazetari, eta unibertsitatean kazetaritza hizkuntzako irakasle. Haren bizitza profesional luzean landutako hainbat dokumentu biltzen ditu Ferrerren artxiboak: informazioa, analisia, azterketa eta teorizazioa. Familia arduratu da ondare hori guztia gordetzen —bereziki, Carmen Rizo alarguna—. Eta familiak ondare dokumental hori Lazkaoko (Gipuzkoa) Beneditarren Fundaziora eraman du gaur; Lazkaoko Beneditarrak, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Lazkaoko Udala dira fundazio horretako kideak.
Familiak adierazi du Lazkaoko fundazioari eskaini diotela kazetariaren ondarea, «proposamena jarrera onarekin hartu dutelako, eta konfiantza profesionala eta espektatibarik onenak eskaini dituelako dokumentazioa katalogatzeko eta digitalizatzeko».
Ferrerren familiak azaldu duenez, beste bi arrazoik ere izan dute eragina erabakia hartzeko orduan: «Lehenik, Ferrer donostiarra zela eta lan gehiena Gipuzkoan eta gipuzkoarrentzat egin zuela —adibidez, egunero irratian—; eta, bigarrenik, Lazkaora erraz hel daitekeela Euskal Herriko edozein txokotatik, eta kontsultak egin nahi dituztenen joan-etorriak erraztuko dituela horrek».
Datozen hilabeteetan, dokumentazio guztia katalogatu eta digitalizatuko dute Lazkaoko Beneditarren Fundazioan. Prozesu hori amaitu ostean, interesa duen edozein herritarrek, ikertzaileek eta ikasleek eskura izango dute Mariano Ferrerren artxiboa.
Artxiboa Lazkaora eramateko erabakia ekainaren 24an jakinarazi zuen Carmen Rizo alargunak, EHUren udako ikastaroetan. Bi eguneko ikastaro horretan, Ferrerren bizitza eta obra aztertu zuten hainbat adituk. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221136/bertsolaritza-ondare-immaterialeko-kultur-ondasun-gisa-onartu-du-frantziak.htm | Kultura | Bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa onartu du Frantziak | Frantziako Kultura Ministerioak bertsolaritza gehitu du bere kultura immaterialen katalogora. Bertsularien Lagunak elkarteak zuen horretarako galdea egin. Nafarroak jada hala du sailkatua, 2018az geroztik. | Bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa onartu du Frantziak. Frantziako Kultura Ministerioak bertsolaritza gehitu du bere kultura immaterialen katalogora. Bertsularien Lagunak elkarteak zuen horretarako galdea egin. Nafarroak jada hala du sailkatua, 2018az geroztik. | Bertsularien Lagunak elkarteak iragan primaderan galdaturik, kausitu du bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa sailkatzea Ipar Euskal Herrian. Frantziako Kultura Ministerioak du onartu elkartearen galdea, aste honetan berean, eta albistea Aritz Bidegain elkarteko lehendakariari helarazi diote: Ezagutu, praktikatu eta transmititu azpitituluarekin.
Gisa honetan, bertsolaritza bi katalogotan izendatua da ondare immaterialeko kultur ondasun gisa: Nafarroakoan, 2018az geroztik, babes mailarik gorena erdietsiz, eta orain, beraz, Frantziakoan.
Ainhoa Elizondo elkarteko kideak kontent hartu du berria: «Duen garrantzia eman behar zaio izendapenari, ez gehiago eta ez gutxiago: bertsolaritza mugimendu bizia da gaur egun, herriz herri eragile, sortzaile eta pertsona askok egindako lanari esker. Urteetako lanari egindako aitortza gisa hartu behar dugu izendapena». Izan ere, urte guziez 120 bat saio edota egitasmo antolatzen baitituzte, adin orotako 45 bat bertsolari dituzte, 70 bertso eskola dituzte ikastetxe mota guzietan, zeintzuetan 250 ikaslek parte hartzen baitute.
Jaso berri duten arrapostua urtebeteko lanketatik jin da. Izan ere, iaz abiatu baitzuen proiektua Bertsularien Lagunak elkarteak, Beñat Iturralde Agirre antropologoaren gidaritzapean. Thais Boukellak ere lagundu du bertsolaritza Frantziako ondare immaterialaren katalogoan sartzeko beharrezkoak diren ikerketak egiten. Ardura zientifikoa, berriz, Fabien Van Geert Parisko Sorbonne Nouvelle Unibertsitateko antropologoak hartu du, zeinak ukan baitu Euskal Kultur Erakundeko Terexa Lekunberri antropologoaren eta inauteri eta euskal tradizioetan aditua den Thierry Truffauten laguntza. Azkenik, Xenpelar Dokumentazio Zentroko kideen laguntza ere ezinbertzekoa izan da. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221137/zezenketak-debekatzeko-lege-proposamena-gaurko-saiotik-erretiratzea-erabaki-dute-frantziako-asanblean.htm | Gizartea | Zezenketak debekatzeko lege proposamena gaurko saiotik erretiratzea erabaki dute Frantziako Asanblean | Lege proposamenari 566 zuzenketa jarri dizkiote aurkariek, eta onartzeko aukera gehiago zuten gaiak lehenetsi dituzte France Insoumise taldeko ordezkariek | Zezenketak debekatzeko lege proposamena gaurko saiotik erretiratzea erabaki dute Frantziako Asanblean. Lege proposamenari 566 zuzenketa jarri dizkiote aurkariek, eta onartzeko aukera gehiago zuten gaiak lehenetsi dituzte France Insoumise taldeko ordezkariek | Zezenketak debekatzeko Aymeric Caron diputatuak sustatutako lege proposamena gaur bozkatzeko asmoa zuten Frantziako Asanblea Nazionalean. Baina, azkenean, gaia erretiratzea erabaki du France Insoumise taldeak, onartzeko aukera gehiago zituzten gaiei lehentasuna emateko. Izan ere, Errepublikanoek eta beste taldetako ordezkariek ahaleginak eta bi egin dituzte lege proposamena onar ez zedin, eta 566 zuzenketa aurkeztuta zituzten, onartzeko saioa zapuzteko.
«Testua ez bada aztertzen edo bozkatzen, lotsagarria izango da», esan du Caronek, aldaketaren berri jakin aurretik. Edonola ere, ohartarazi du «zezenketen aurkako borroka hurrengo egunetik jarraituko» duela, eta iragarri du beste egitasmo bat bultzatuko duela.
Caronek honela azaldu izan du bere lege proposamena: «Zezenketak debekatzea humanitate kontua da; animalia bat sufriaraztea ez da desiragarria gizarte zibilizatu batean». Gainera, nabarmendu du zezenketak ez direla ohitura frantses bat, espainola baizik. «Inkestek erakusten digute duela zenbait urtetik hona gero eta frantses gehiagok nahi dutela zezenketak ezeztatzea. Gaur egun, inkesten arabera, hamar frantsesetik 8-9k zezenketak amaitzea nahi dute», azaldu du Caronek.
Emmanuel Macron Frantziako presidentea, ordea, ez dago ados baieztapen horiekin, eta argi utzi du zezenketak ez direla debekatuko. Haren erranetan, Frantziako «tradizioen parte» dira. Gaur egun, Frantziako Zigor Kodeak animalien kontrako edozein krudelkeria ekintza debekatzen du. Hala ere, legean dagoen zirrikitu batek 50 hiritan zezenketak baimentzen ditu; Ipar Euskal Herrian, adibidez, zezenketak baimenduta daude oraindik. Leku horietan lege proposamenaren kontrako manifestazioak egin zituzten joan den asteburuan. Bertze aldean, zezenketen debekuaren aldekoek kontzentrazioak egin zituzten Parisen eta bertze zenbait hirietan.
Caronek dio lege proposamena onartzen ez bada Frantziako Asanbleak ez diola herriaren hitzari jaramonik egin. Hortaz, hurrengo pausoa herri galdeketa bat egitea litzateke: «Beharbada, erreferendum bat egiten badugu, herria entzutera behartuta egonen dira». |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221138/egia-bera-lubaki-denean.htm | Politika | Egia bera lubaki denean | Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeko presidente Juana Balmasedak Donostian adierazi du batzorde horren lanak «urrats kualitatiboa» eragin duela biktima horien aitortzan. Lan hori «auzitan jartzeko» mekanismoak martxan direla ohartarazi du. | Egia bera lubaki denean. Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeko presidente Juana Balmasedak Donostian adierazi du batzorde horren lanak «urrats kualitatiboa» eragin duela biktima horien aitortzan. Lan hori «auzitan jartzeko» mekanismoak martxan direla ohartarazi du. | «Aitortzarako bide bat» zabaldu du Eusko Legebiltzarreko Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak, Juana Balmaseda presidentearen arabera. «Urrats kualitatiboa» izan da, alde horretatik, harentzat lege baten babespean ari baitira lanean batzordean, eta horrek «egitura formalagoa» ematen baitio orain arte alor horretan egindakoari. Eusko Jaurlaritzaren Poliziaren Biktimen Legeak zedarritzen du lege markoa. Haren helburua da 1978 eta 1999 artean «motibazio politikoko indarkeria egoeran» gertaturiko giza eskubideen urraketak aitortzea eta urraketa horien biktimei ordaina ematea. Biktimen eskaerak baloratzen dituen batzordea gidatzen du Balmasedak, eta lan horrek egiaren eta aitortzaren bilaketan duen garrantziaz aritu zen atzo Donostian, Foro Sozialak eta Paz con Dignidad erakundeak antolatutako Egia bilatzeko tresnak jardunaldian.
Legea 2016an onartu zuten, baina batzordea lau urte geroago hasi zen lanean. Horrek ematen du, Balmasedaren arabera, hari jarritako «oztopoen» neurria. Traba horiek «konstanteak» izan direla azaldu zuen. Espainiako Gobernuak helegitea jarri zion, lehenik, Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gero, Pedro Sanchez Espainiako presidente izendatu zuen zentsura mozioaren ondoren, helegite hori atzera bota zuten, baina, hala ere, Konstituzionalak artikulu batzuk aldatzeko agindu zuen. 2019an moldatu egin zuten legea, agindu hori zela eta, baina Balmasedak gogorarazi zuen lege berriari ere helegiteak jarri zitzaizkiola. Eta, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren aurrean nabarmendu zuenez, gerora ere, behin batzordearen lana hasita, helegite administratiboak jarri izan zaizkio. «Etengabeko ahalegin bat dago lan hau auzitan jartzeko», salatu zuen.
Batzordeak emandako azken datuen arabera, 1.220 kalte-ordain eskaera jaso ditu denera. Hala ere, batzordeak ekainean azaldu zuen 573 espedienteetatik 523 ez zituztela onartu, eskatzaileak ez direlako Poliziaren eta estatu indarkeriaren biktimak. Espedienteetatik 473, esaterako, polizia agenteek aurkeztu zituzten, eta, horrez gain, ETAren zenbait biktimak ere eskatu zuten lege horrek kontuan har zitzan. Batzordearen lanari balioa kentzera bideratutako mekanismoak indarrean direla ohartarazi zuen Balmasedak, eta hala jarraituko dutela, saiatuz, besteak beste, biktimak «zatitzen», «elkarren aurka jartzen» eta eurek haizatutako diskurtsoek ondorio judizialak izan ditzaten.
Trabak traba, beharrezkotzat jo zuen batzordeak egiten duen lana: «Hau ahanzturaren kontrako borroka da, eta memoriaren aldeko lana. Ez dago duintasunik memoriarik gabe. Memoria beharrezkoa da, ez soilik hura guztia jasan zuten horientzat, baina baita gizarte osoarentzat ere».
Entzute ariketa
Isildutako ahotsak eta isiltasunean egotera ohitutakoak dira batzordean jaso dituztenak, Balmasedak nabarmendu zuenez: «Urte luzez ezin izan dute hitz egin, horrek izan zitzakeen ondorioak oso handiak zirelako». Geroago eta egun ere ondorioak izan ditzaketela ñabartu zuen.
Baina beste ezaugarri bat ere zamatzen dute biktima horiek, azaldu zuenez: instituzionala eta ofiziala den aitortza ororekiko konfiantzarik eza. «Batzuek jo dituzte beste ate batzuk ere, baina ez dira entzunak eta aitortuak izan». Oraingo prozesuan ere badute zalantza, azaldu zuenez, zerbaitetarako balioko ote duen, hortik zerbait jaso ote dezakeen ala instituzioak «zerbait egiten ari dela» erakusteko mekanismo bat baino ez ote den izango.
Eta zer jaso nahiko luketen, hori ere aipatu zuen: «Eskatzen dutena da gertatu zena ezagutzea». Haren arabera, gehiengoak ez du «erreparazio ekonomikorik» edo ibilbide judizialik abiatzea nahi, gertatu zena ezagutzea baizik, zeina, kasu askotan, eurek ere ez baitakite.
Aipamen berezia egin zien torturei, eta irmo defendatu zuen «inongo kasutan» ezin dela justifikatu: «Oso garrantzitsua da mezu hau barneratzea». Baita estatuaren indarkeria jasan duten emakumeei ere, eta nabarmendu zuen euren kasuan indarkeria «gehigarria» jasaten dutela. Horri lotuta, beharrezkotzat jo zuen euren lanean «genero perspektiba» txertatzea.
Borondate politikoaren menpe
Euskal Herritik kanpoko esperientziak ere eraman zituzten atzoko jardunaldira. Guztiek ere lotura zuten gatazka politikoen ondoren egia ezagutarazteko egindako ahaleginekin. Kolonbian garatutako Colombia nunca mas proiektuaren berri eman zuen Ivan Forero soziologo eta giza eskubideen aldeko ekintzaile erbesteratuak. Herrialde horretako hainbat erakundek giza eskubideen urraketak dokumentatzen egindako lanaren berri eman zuen, baita hori aitortua izan zedin egindako ahaleginak ezagutarazi ere. Brasilgo diktaduran izandako krimenen inguruan egiten ari den bilketa lana azaldu zuen, bestalde, Juliana Dal Piva kazetariak. Herrialde horretan egiaren batzordea eratua dute, baina azaldu zuen botere politikoak etengabe trabak jarri izan dizkiola horri. Indar harremanek eta borondate politikoak egiaren eta aitortzaren bidean duten garrantzia agerian utzi zuten haren hitzek. Besteak beste, gogora ekarri zuen Brasilgo diktadura militarrean parte hartu zutenen ondorengoen esku egotera iritsi zela egiaren batzordea. Egun, Lula da Silvaren agintaldian, duela hamarkada bat hasitako prozesua berrabiatzeko aukerak egon daitezkeela adierazi zuen. Halakorik ez egiteak dakartzan arriskuez ere ohartarazi zuen: «Ahanzturak arriskuan jartzen du demokrazia. Dena gerta daiteke berriz».
Begirada orokorragoa eskaini zion gaiari Felix Reategi Peruko egiaren batzordearen txostenaren egileetako batek. Biktimek egia jakiteko duten eskubidea bermatzeaz aritu zen, horretarako argudio mota desberdinak erabilita. Horretarako zer mekanismo diren eraginkorrak ere azaldu zuen, baita zein baldintza ere: gizartearen aldetik eskaera egotea, baliabide ekonomikoak eta intelektualak izatea, borondate politikoa eta hitz egiteko aukera egotea. Azken horri lotuta, gehitu zuen egiaren jabe den horrek esango duenaz «beldurra» duen bitartean ezingo dela ariketa hori egin. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221139/hizkuntza-ohituretan-eragiten.htm | albisteak | Hizkuntza ohituretan eragiten | Eroski kooperatibak eta Euskaraldiak lankidetza hitzarmen bat egin dute, herritarren hizkuntza ohituretan eraginez, euskararen erabilera sustatzen duen egitasmo hau bultzatzeko. | Hizkuntza ohituretan eragiten. Eroski kooperatibak eta Euskaraldiak lankidetza hitzarmen bat egin dute, herritarren hizkuntza ohituretan eraginez, euskararen erabilera sustatzen duen egitasmo hau bultzatzeko. | Eroski kooperatibak konpromiso sendoa eta iraunkorra du euskararekin, eta haren ezagutza eta hedapena sustatzen ditu. Horrela, aurten ere Euskaraldiarekin lankidetza hitzarmen bat sinatu du, herritarren hizkuntza ohituretan eraginez euskararen erabilera sustatzen duen ekimen hau bultzatzeko. Atxikimendu horren bitartez, Eroskik Euskaraldiarekin duen konpromisoa berritu du, eta bigarrenez egin du bat azaroaren 18tik abenduaren 2ra izango den euskararen erabilera sustatzeko ekimen honekin.
Eroskiren Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako saltokien sarean, Euskaraldiko banderatxoak izango dira. Antolatzaileek herritarrak animatzen dituzte banderatxo horiekin «kaleak, balkoiak eta erakusleihoak apaintzera, hizkuntzarenganako atxikimendua eta aldekotasuna agertzeko», Kike Amonarrizek azaldu duenez, Euskaraldia bultzatzen duen Euskaltzaleen Topaguneko presidenteak. Euskaraldiko Banderatxoen salmentarekin bildutako dirua osorik joango da antolatzaileentzat.
Euskararen zabalkundea
Izan ere, Eroskik euskara sustatzearen aldeko apustua egiten du. «Eroskik konpromiso sendoa eta jarraitua izan du euskararen zabalpenean. Kooperatiba fundatu zeneko aktan, euskararen koofizialtasuna jasotzen da, eta hala bultzatu izan dugu bai langileok eta bai kontsumitzaileek arlo guztietan. Era berean, zenbait ekimen garatu ditugu bezeroekin, langileekin eta hornitzaileekin dugun harremanean euskara normalizatzearen alde», azpimarratu du Eroskiko zuzendari sozialak, Iñigo Eizagirrek.
Eroskik hainbat ekinbide eta proiektu aurrera eramaten ditu —hala nola Euskara Plana—, ingurune elebidunak lortu eta euskararen erabilera erakunde barnean handitzeko. Kooperatiba aitzindaria izan zen bere markako produktuei euskarazko etiketa jartzen, eta banaketa arloko enpresetan hori egiten duen bakarra da gaur egun ere.
Arigune ugari
Partaidetza indibidualaz gain, aurten, Euskaraldiak berriz proposatuko du ariketa taldean ere egitea. Ariguneekin gauzatzen da hautu hori. Ariguneak, izenak dioen bezala, euskaraz lasai aritzeko guneak dira: enpresetan, elkarteetan, taldeetan, erakundeetan eta abarretan euskara erabiltzeko gune erosoak ahalbidetzeko. Eroskik arigune ugari eratu ditu bere saltokietan, plataformetan eta egoitzan, langile bazkideek beren borondatez ekimenarekin bat egiteko modua izan dezaten, eta lan eremuan ere ariketa masiboa burutzeko aukera izan dezaten.
Era berean, Eroskik aspalditik laguntzen du Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan, euskara sustatzearen arloan egutegian seinalatuena izaten den ferian. Hala, iaz, antolatzailearekin, Gerediaga Elkartearekin , bost urterako hitzarmena sinatu zuen. Ildo berean, hezkuntzaren sektorean euskara sustatzen duten jarduera nagusiekin kolaboratzen du lurraldez lurralde (Ibilaldia, Araba Euskaraz, Kilometroak eta Nafarroa Oinez).
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221140/twitterreko-ingeniarien-ihesaren-lehenengo-biktimetakoak-euskaldunak.htm | Bizigiro | Twitterreko ingeniarien ihesaren lehenengo biktimetakoak, euskaldunak | Ordenagailuan aplikazioaren interfazea euskaraz daukatenek ezin dituzte txioak kronologikoki ikusi beren denbora lerroan. Beta bertsioan dauden beste hizkuntzetan gauza bera gertatzen da. | Twitterreko ingeniarien ihesaren lehenengo biktimetakoak, euskaldunak. Ordenagailuan aplikazioaren interfazea euskaraz daukatenek ezin dituzte txioak kronologikoki ikusi beren denbora lerroan. Beta bertsioan dauden beste hizkuntzetan gauza bera gertatzen da. | Elon Musk milioidunak urriaren amaieran erosi zuen Twitter, 44.000 milioi euroren truke, «ez dut diru gehiago irabazteko egin, baizik eta gizateriari laguntzeko, maite dudalako» esanez. Astebeteko epean, konpainiaren langileen erdiak kaleratu zituen, 3.700 inguru, eta joan zen astean, ehunka ingeniarik eta bestelako langilek konpainia utzi zuten, Muskek lan baldintzak asko okertuko zizkiela jakin ostean.
Joan zen asteburuan bulegoak itxi behar izan zituen, kaleraturikoen edo alde egin behar zutenen «sabotajea jasateko» arriskua murrizteko, Musken hitzetan. Askok iragarri dute geroztik sare soziala bertan behera geratuko zela laster, hura mantentzeko ezinbestekoak diren ingeniari eta programatzaileen faltarengatik.
Erabiltzaile euskaldunak izan dira kaltea sumatzen lehenetarikoak. Ordenagailuko nabigatzailean Twitterren interfazea euskaraz duten hainbat erabiltzailek dagoeneko ezin dituzte jarraitzen dituzten kontuetako txioak kronologikoki ikusi beren denbora lerroan. Horren ordez, Twitterren algoritmoek erabakitako ordenan agertzen dira. Arazo bera dute, antza, konpainiak beta bertsioan dituen beste hizkuntzetako erabiltzaileek, hau da, proba gisa behin-behineko egoeran dauden mintzairekin, galiziera eta irlandera tartean.
Erabiltzaile batzuk adierazi dute sakelakoan ere ordena kronologikoa ez dabilela.
Sustatu.eus atariaren arabera, denbora lerroa lehengoratzeko, hizkuntzaz aldatu behar da, eta, noski, behin betikoen egoeran dauden hizkuntzen artean bat aukeratu.
Hori egin ezean, algoritmoak ordenatuko dio denbora lerroa erabiltzaileari. Sistema hori erabiltzen dute Facebookek, Instagramek eta Tiktokek, esaterako. Horrek ikusten duenaren inguruko kontrola kentzen dio erabiltzaileari, eta konpainiari errazten dio edukiak inposatzea.
Bestelako sistema batzuk ere ez dabiltza Twitterren.
Adituak kezkatuta daude mantenu ezak aplikazioaren eta erabiltzaileen zibersegurtasunean eragin dezakeen arriskuagatik. Izan ere, Muskek kaleratuen artean dago Lea Kissner, zibersegurtasun arloko arduradun nagusia.
Horrez gain, zerbitzariak eror daitezkeen beldur dira, horiek mantentzeak jende askoren lana eskatzen duelako.
Azken egunetan jende asko ari da Twitterretik bestelako sare sozialetara migratzen. Asko ari dira Twitterren urte luzez eginiko lana gorde nahian. Horretarako aukera ematen du plataformak. Eskatuz gero, zabalduriko mezuak, erantzunak, itsatsitako irudiak, bideoak eta abarrak .zip fitxategi batean bidaltzen dizkiote erabiltzaileari. Baina horretan ere arazoak daudela salatu dute hainbat erabiltzailek. Azaldu dutenez, lehen 24 orduko epean bidaltzen zituen fitxategiok Twitterrek. Orain astebete baino gehiagotik zain dago jende asko. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221141/beste-hiru-hilabetez-luzatu-dute-pablo-gonzalezen-espetxealdia.htm | Gizartea | Beste hiru hilabetez luzatu dute Pablo Gonzalezen espetxealdia | Aurki bederatzi hilabete beteko dira Polonian atxilotu zutenetik | Beste hiru hilabetez luzatu dute Pablo Gonzalezen espetxealdia. Aurki bederatzi hilabete beteko dira Polonian atxilotu zutenetik | Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak erabaki du Pablo Gonzalez euskal kazetariaren behin-behineko espetxealdia beste hiru hilabetez luzatzea. Auzitegiak ez du erabakiaren arrazoirik eman, auzia sekretupean dagoelako, eta fiskaltzari eta kazetariaren defentsari baino ez die emango horren berri.
Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten Gonzalez Polonian. Kazetaria Ukrainako gerratik ihesi zihoazen errefuxiatuei buruzko informazioa lantzen ari zen preso hartu zutenean. Hasieran, espioitza lanetan aritzea leporatu zion Poloniako Gobernuak, baina geroztik fiskaltzak ez du haren kontrako akusazio zehatzik aurkeztu, eta epaiketarako datarik ere ez diote jarri. Hala ere, jadanik hiru aldiz luzatu diote behin-behineko espetxealdia.
Hego Euskal Herriko sindikatuek, abokatu eta kazetari ugarik eta beste zenbait eragilek salatu dute Gonzalezen atxiloketa eta espetxean pairatzen duen egoera. Izan ere, inkomunikaturik atxiki dute, zenbait hilabetez ez du aukerarik izan senitartekoekin hitz egiteko, eta oraindik ez dauka egiten dizkioten akusazioen berri. Duela gutxi, haren bikotekide Oihana Goirienaren bisita izan du, estreinako aldiz zortzi hilabetean. Bi orduko bisitaldia izan zen, eta, Goirienak azaldu zuenez, Poloniako zerbitzu sekretuetako kide bat han egon zen, Gonzalezek bikotekidearekin eta Gonzalo Boye abokatuarekin hitz egiten zuen bitartean.
Datorren astean bederatzi hilabete beteko dira atxilotu zutenetik. Poloniako legeriak hamar urteko espetxealdia ezartzen die espioitza delituei. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.