date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221142/a-25a-mobilizazio-feministen-eta-adierazpen-instituzionalen-artean.htm | Gizartea | A-25a, mobilizazio feministen eta adierazpen instituzionalen artean | Mugimendu feministak deituta, manifestazioak eginen dituzte Euskal Herriko hiri eta herrietan. Elkarretaratze instituzionalak goizean izanen dira. | A-25a, mobilizazio feministen eta adierazpen instituzionalen artean. Mugimendu feministak deituta, manifestazioak eginen dituzte Euskal Herriko hiri eta herrietan. Elkarretaratze instituzionalak goizean izanen dira. | Indarkeria matxistaren aurkako aldarriak Euskal Herriko herri eta hiriburuetako karrikak hartuko ditu bihar. Alde batetik, Euskal Herriko Mugimendu Feministak kaleak hartzera deitu du: Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude! lelopean, indarkeria matxistaren «hamaika formak» salatuko dituzte, eta autodefentsa feminista aldarrikatuko dute. Gizonei ere mintzatu zitzaizkien herenegun Bilbon eginiko agerraldi nazionalean: «Dagokizuen ardura hartzeko exijitzen dizuegu. Utzi erasotzaile eta konplize izateari. Azaleko diskurtsoek ez dute balio praktikan ezer ez bada aldatzen».
Hegoaldeko hiriburuetako protestak bihar iluntzean eginen dituzte; Baionakoa, berriz, larunbatean. Donostiako manifestazioa Bulebarretik aterako da, 19:00etan; Gasteizkoa, San Anton plazatik, 19:00etan; Iruñekoa 20:00etan hasiko da, Gazteluko plazatik abiatuta; Bilbokoa, 19:00etan, Jesusen Bihotzetik; Baionakoa, azkenik, hilaren 26an eginen dute, 19:00etan, Herriko Etxeko plazatik aterata.
Adierazpen instituzionalak
Mugimendu feministaz gainera, Euskal Herriko erakunde, indar politiko, sindikatu eta gizarte eragile ugarik ere bat egin dute emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko nazioarteko egunarekin.
Eusko Jaurlaritzak eta Emakundek, adibidez, 10:00etan eginen dute elkarretaratzea, Lehendakaritzako eskaileretan. Han izanen dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Miren Elgarresta Emakunderen zuzendaria.
Nafarroako Gobernuak, bestalde, adierazpen instituzional bat onartu du gaur, eta iragarri du elkarretaratzea eginen duela bihar, 12:00etan, Nafarroako Jauregiaren aurrean. Idazkian, Maria Txibite lehendakariaren gobernuak nabarmendu du helburutzat daukala «etorkizunean indarkeria desagerraraztea, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasun eraginkorra lortzea». Horrez gain, sentsibilizazio kanpaina bat ere abiatu dute, indarkeria matxista kasuetan emakumeen jarritako salaketak zalantzan jar ez daitezen: «Herritarrak bultzatu nahi ditugu norberaren sinesmenei eta jarduerei buruz hausnartzera: zergatik jartzen ditugu zalantzan emakumeen salaketak? Zergatik jartzen ditugu askotan arreta eta susmoa biktimarengan, eta zergatik saiatzen gara erasotzailea errugabetzen? Gizarte demokratikoa garenez, pentsamendu eta iritzi horiek aldatu behar ditugu, jarrera eta delitu matxistak justifikatzen baitituzte».
EAEko Arartekoak ere agiri bat argitaratu du, azaroaren 25ean «generoagatiko bereizkeria irmoki gaitzesteko». Ohar horretan, arartekoak gogorarazi du emakumeen aurkako indarkeria «giza eskubideak erabat eta larriki urrazea dela, mundu osoan hedatua dagoela eta euskal gizartean ere bizirik dirauela». Azken urteetan, indarkeria mota horri aurre egiteko legezko tresnak ugaritu eta hobetu direla uste du erakundeak, baina hala ere, azpimarratu du «emakume eta neska-mutil gehiegik jasaten dituzten indarkeria matxistako egoerak ezingo direla irauli, baldin eta pertsonen berdintasunaren aldeko borrokan gizonen eta mutilen konpromiso eta lankidetza aktiboa sustatzen ez bada».
Euskal Herriko hiriburuetako udalek ere adierazpen instituzionalak argitaratuko dituzte azaroaren 25aren karira. Donostiako Udalak bihar eginen du horren irakurraldi ofiziala, 12:00etan, udaletxean. Eudel Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalen elkarteak ere adierazpena ondu du, zeinean aldarrikatzen baitu «emakumeen eskubidea espazio publikoa berdintasun baldintzetan erabiltzeko eta horiez gozatzeko, herritartasun osoari dagokien eskubideak bermatze aldera eta, hitz batez, norberaren askatasun indibidual eta kolektiboaren garapena bermatzeko». Eudelen irudiko, toki administrazioei dagokie, beren politika publikoen eta hiri plangintzaren bidez, espazio publikoak emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko leku lagunkoi bihurtzea».
Alderdiak eta sindikatuak
Erakunde publikoez harago, talde politikoek, sindikatuek eta eragile sozialek ere deialdiak eta adierazpenak egin dituzte, indarkeria matxistaren aurka. LAB sindikatuak, adibidez, elkarretaratzea eginen du bihar 11:00etan, Iruñean, Nafarroako Gobernuaren egoitza nagusiaren aurrean, Enpresetan indarkeria matxistarik ez. Protokoloa orain! lelopean.
Geroa Bai koalizioak ere «konpromiso sendo eta tinkoa» agertu du «benetako berdintasunarekin eta indarkeria matxistaren edozein moduren deuseztapenarekin». Koalizioaren arabera, «emakume eta neska gazteen aurkako indarkeria oinarrizko eskubideen urraketa da, bai eta diskriminazioaren adierazpenik krudelena ere, emakumeengan neurrigabeko eragina duelarik, emakume izate hutsagatik». Ohar bidez, Geroa Baik gogora ekarri ditu aurten indarkeria matxistagatik hildako emakumeak; «bereziki Sara Pina, urtarrilaren 7an Tuteran (Nafarroa) labankadaz hildako emakumea». Elkartasuna adierazi die, halaber, biktima guztien senitarteko eta lagunei.
Zurekin Nafarroak [Nafarroako Ahal Dugu-k, NEB Nafarroako Ezker Batuak, Batzarrek eta independente talde batek osatutako koalizioak] idazkia kaleratu du. Sentsazio «gazi-gozoa» dutela nabarmendu dute oharrean: «2000. urtean, NBE Nazio Batuen Erakundeak azaroaren 25a ofizialki izendatu zuen mundu osoan emakumeen aurkako indarkeria salatzeko eguna, eta hura erauzteko politikak aldarrikatu zituen herrialde guztietan. Hogei urte geroago, arazoaren tamaina jasanezina da oraindik, emakumeen giza eskubideak larriki urratzen ari baitira». Hori dela eta, esan dute koalizio ezkertiarraren ardatz nagusietako bat berdintasuna lortzea dela: «Mugimendu feministaren urratsak jarraitu nahi ditugu. Eztabaida mediatiko interesatuengandik urrunduta, ekintza instituzional transformatzaileak sustatu nahi ditugu: 2022-2025 aldian indarkeria matxistei aurre egiteko estrategia edo 10/2022 Lege Organikoa, sexu askatasun integrala bermatzeko. Eta Nafarroan, Berdintasunaren Nafarroako Institutuaren sorrera, eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko plan estrategikoa».
Itaiak ere mobilizaziora deitu du gaurko. Hainbat herritan egingo dituztenez gain, protestak antolatu dituzte Bilboko Indautxu plazan (19:00), Donostiako Trinitate plazan (19:30), Iruñeko Udaletxe plazan (19:00) eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan (18:30).
Azkenik, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, Oneka Euskal Emakume Pentsiodunen Plataformak, Blanca de Navarra elkarteak eta Prostituzioaren Abolizioaren aldeko Emakumeen Nafarroako Plataformak ere babesa adierazi diete mugimendu feministak antolatutako protesta eta mobilizazioei. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221143/garraioetako-kenkariei-urtebetez-eusteko-eskatu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Garraioetako kenkariei urtebetez eusteko eskatu du Eusko Legebiltzarrak | Vox ez beste talde guztiak bat etorri dira eskaerarekin. | Garraioetako kenkariei urtebetez eusteko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. Vox ez beste talde guztiak bat etorri dira eskaerarekin. | Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio 2023an ere eutsi diezaiola garraio publikoetako txartelei aplikatzen dieten %50eko kenkariari. Neurri hori indarrean dago egun, eta 2022ko abenduaren 31ra arte iraungo du, baina orain Legebiltzarrak eskatu du urtebetez luzatzeko.
Proposamena Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk adostu dute, eta Vox ez beste talde guztiak horren alde agertu dira. EAJk ere bat egin du eskaerarekin, baina nabarmendu du beharrezkoa dela Espainiako Gobernuak ere neurriari eustea hori aurrera atera ahal izateko. Izan ere, garraio publikoetako txartelei aplikatzen zaien %50eko hobari horretatik %30 Espainiako Gobernuak hartzen du bere gain, eta %20 Eusko Jaurlaritzak ordaintzen du.
Onartutako eskaeraren arabera, sei hilabete igarotakoan neurria berriro aztertuko litzateke, beharrezkoa izaten jarraitzen ote duen ikusteko. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221144/abortu-eskubidea-konstituzioan-sartzeko-lehen-urratsa-egin-dute-frantzian.htm | Gizartea | Abortu eskubidea Konstituzioan sartzeko lehen urratsa egin dute Frantzian | Ipar Euskal Herria ordezkatzen duten hiru diputatuek, Vincent Bruk, Florence Lasserrek eta Iñaki Etxanizek, lege proposamenaren alde egin dute. | Abortu eskubidea Konstituzioan sartzeko lehen urratsa egin dute Frantzian. Ipar Euskal Herria ordezkatzen duten hiru diputatuek, Vincent Bruk, Florence Lasserrek eta Iñaki Etxanizek, lege proposamenaren alde egin dute. | Frantziako Asanblea Nazionalaren gehiengo zabal batek abortatzeko eskubidea Konstituzioan sartzearen alde egin du gaur. Frantzia Intsumisoa alderdiak proposatu du ekinbidea, eta Errepublika Martxan Emmanuel Macronen alderdiarekin adostu du gero. Asanbleako 337 diputatuk eman dute aldeko botoa, eta 32k kontrakoa.
Ipar Euskal Herria ordezkatzen duten hiru diputatuek, Vincent Bruk, Florence Lasserrek eta Iñaki Etxanizek, lege proposamenaren alde egin dute.
«Egun historikoa da, abortatzeko eskubidearen aldeko etapa garrantzitsua, emakumeak beren gorputzaren jabe izan daitezen», esan du Eric Dupond-Moretti Justizia ministroak. Frantzia Intsumisoko buru Mathilde Panotek ere txalotu egin du emaitza, eta adierazi du «omenaldi bat» ere badela, Poloniako eta Hungariako emakumeei begira, «herrialde horietan oso mugatua baita haurdunaldiaren borondatezko etetea».
Konstituzioa aldatzeko prozesu luzea
Frantziako Konstituzioa aldatzeko prozesua luzea eta konplikatua da: beharrezkoa da lehendakaritzaren onespena izatea eta parlamentuko bi ganberek aldaketa babestea —Asanblea Nazionalak batetik, eta Senatuak bestetik—. Horren ostean, gainera, Kongresuak —bi ganberetako diputatu eta senatarien ezohiko batzar batek— hiru bosteneko gehiengo zabal batez berretsi behar du behin betiko testua. Beste aukera bat da erreferendum bat egitea, baina bi ganberek lege proiektuaren alde bozkatu behar dute aurretik.
Horrek esan nahi du testua Asanblea Nazionalak onartuta ere bide luzea egin beharko duela erreformak abortatzeko eskubidea Frantziako Konstituzioan sartu aurretik. Orain arte, hori egiteko mozioak atzera bota izan ditu Frantziako Senatuak.
1958an onartu zenetik, 24 aldiz aldatu da Frantziako egungo Konstituzioa; azkena, 2008an. Besteren artean, moldaketak egin izan dira sufragio unibertsalerako eskubidea legez aitortzeko —1962an—, eta errepublikako presidentearen agintaldiak elkarren segidako bi legealdira mugatzeko. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221145/bardeako-sutea-espainiako-armadaren-bonba-batek-piztu-zuela-baieztatu-du-madrilek.htm | Gizartea | Bardeako sutea Espainiako armadaren bonba batek piztu zuela baieztatu du Madrilek | Bardeako Europa mailako kontserbazio bereziko eremuari eragin zion suak, eta lau hektarea erre zituen. | Bardeako sutea Espainiako armadaren bonba batek piztu zuela baieztatu du Madrilek. Bardeako Europa mailako kontserbazio bereziko eremuari eragin zion suak, eta lau hektarea erre zituen. | Susmoa baieztatu da: Poligonoaren Aurkako Asanbleak urrian 5ean salatu zuen Espainiako armadak lehergailuekin eginiko maniobrek sortu zutela Bardean hiru egun lehenago pizturiko sua. Nafarroako agintariek ez zuten esan nola piztu zen sua, baina Espainiako Gobernuak baieztatu egin du Espainiako armadako hegazkin batetik botatako bonba batek eragin zuela sutea.
EH Bilduko diputatu Jon Iñarriturik emaniko erantzun laburrean ez dute ia beste informaziorik eman. Suteak lau hektarea erre zituela azaldu du Madrilgo Gobernuak, «tiro eremuaren mugen barruan».
Urriaren 3ko astean, tiro eta bonbardaketa praktikak programatu zituen Espainiako armadak Bardean.
Egun horretan bertan piztu zen sua, eta, arratsaldean, haizea aldatu egin zen, eta horrek sua zabaldu zuen. Orduan, beste helikoptero bat jarri behar izan zuten itzaltzeko lanetan. Azkoiengo (Nafarroa) suhiltzaileekin indartu behar izan zuten taldea. 22:00etarako amatatutzat eman zuten sua. Besteak beste, zuhaixkak erre ziren sutean.
«Hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak», adierazi zuen taldeak orduan, gertaera salatzeko zabalduriko agiri batean. Horien arabera, ez da ulertzekoa kontserbazio bereziko eremu batean tiro ariketak egitea. Suteak ingurumenean eragin dituen kalteak azaldu zituen. Gogoratu zuten ingurune horretan dagoela Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti) hegaztiaren Nafarroako populazio bakarrenetako bat. Horrez gain, adierazi zuten landarediak, intsektuek eta anfibioek kalteak pairatuko zituztela.
Espainiako armadak benetako munizioa erabili izana salatu zuten. «Leherkaririk gabeko maniobrak arriskutsuak badira, are arriskutsuagoak dira benetako munizioarekin eginikoak». Horrez gain, erakunde militarraren «erabateko isiltasuna» deitoratu dute, ez baitu informaziorik edo azalpenik eman gertatutakoaren inguruan.
Konponbidea eskatu zieten Bardeako batzarrari eta Espainiako Defentsa Ministerioari, eta lan gehiago egiteko Nafarroako Gobernuari eta Aragoikoari (Espainia), «populazioak pairatzen duen arriskuarengatik». |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221146/euskadiko-zazpi-kirol-federaziok-eskatu-dute-nazioarteko-erakundeetan-ordezkaritza-izatea.htm | Kirola | Euskadiko zazpi kirol federaziok eskatu dute nazioarteko erakundeetan ordezkaritza izatea | Igeriketakoak, piraguismokoak, squashekoak, xakekoak, mahai tenisekoak, eskrimakoak eta automobilismokoak egin dute eskaera. | Euskadiko zazpi kirol federaziok eskatu dute nazioarteko erakundeetan ordezkaritza izatea. Igeriketakoak, piraguismokoak, squashekoak, xakekoak, mahai tenisekoak, eskrimakoak eta automobilismokoak egin dute eskaera. | Espainiako Kongresuak Kirolaren Legea onartu zuen azaroaren 3an. EAJk baiezkoa eman zion legeari, PSOErekin ituna egin ostean. Bertan, selekzioek nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.
Itunaren berri eman zen egunean bertan jakinarazi zuten gutxienez bi kirolek betetzen zituztela nazioartean lehiatzeko baldintza horiek: pilotak eta surfak. Bi kirol horietako Euskadiko federazioek aspaldi egina dute eskaera nazioarteko federazioan ordezkaritza izateko, baita futbolekoak, mendiko kiroletakoak, herri kiroletakoak, boxeokoak eta halterofiliakoak ere. Batzuk ezezkoa jaso dute jada, eta beste batzuk, ordea, zain daude oraindik.
Beste zazpi gehitu zaizkie. Euskal Kirol Federazioen Batasunak (EKFB) jakinarazi duenez, Euskadiko beste zazpi kirol federaziok egin dute eskaera nazioarteko erakundeetan ordezkaritza izateko eta haiek antolatutako txapelketetan parte hartzeko. Hauek dira eskaera egin duten kirol federazioak: igeriketakoa, piraguismokoa, squashekoa, xakekoa, mahai tenisekoa, eskrimakoa eta automobilismokoa.
Gaur eman dute horren berri, Bilboko Itsas Museoan egindako agerraldian. EKFBk sustatutako Basque Sport ekimenaren barruan egin dute. Han izan dira Gorka Iturriaga Eusko Jaurlaritzako Jarduera Fisikoaren eta Kirol zuzendaria, Angel Gurrutxaga EKFBko presidentea, Leire Gerenabarrena EKFBko kudeatzailea eta eskaera egin duten zazpi federazioetako ordezkariak.
«Bide luze baten hasiera»
Iturriagak azaldu duenez, zazpi federazio horien eskaerak «bide luze baten hasiera» besterik ez dira, baina erantzun egiten dio euskal gizartearen zati handi batek duen nahiari: kirol jardueran nazioartean ordezkaritza izateari. Azpimarratu duenez, eskaera horiek ez doaz ez inoren, ez zerbaiten aurka: «Gure kirolaren eta kirolarien alde doaz. Gure kirolak nazioartean ordezkaritza izatearen bidea hasia zegoen, eta Eusko Jaurlaritza bide horretan ari diren federazioen bidelagun izango da».
Gurrutxagak, berriz, esan du EKFBren helburua dela Kirol Legea betetzea, eta horrek diola EKFBk «euskal kirol selekzioak sortzea eta garatzea babestu eta sustatu» beharra duela, baita horiek «txapelketa nazionaletan eta nazioartekoetan lehiatzea ere».
Basque Sport ekimenaren barruan dago zazpi federazio horiek egindako eskaera. Horri erreparatu dio Gerenabarrenak. «Ona da euskal kirolarentzat eta kirolarientzat: haietako gehienei aukera eman diezaieke nazioarteko kirol esperientziak bizitzeko; haien kiroletan dagoen lehiakortasunagatik, agian, ez lukete halakorik bizitzeko aukerarik izango». |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221147/ebk-bosgarren-bilera-bat-beharko-du-gasaren-prezioari-muga-jartzeko.htm | Ekonomia | EBk bosgarren bilera bat beharko du gasaren prezioari muga jartzeko | Europako Batzordearen proposamena baztertu dute kide gehienek, eta Espainiak dio «adostasun zabala» dagoela muga aldakor bati buruz. | EBk bosgarren bilera bat beharko du gasaren prezioari muga jartzeko. Europako Batzordearen proposamena baztertu dute kide gehienek, eta Espainiak dio «adostasun zabala» dagoela muga aldakor bati buruz. | Ezohiko lau bilera egin dituzte Europako Batasuneko Energia ministroek gasari gehienezko prezio bat ezartzeko sistema adosteko, eta lauek porrot egin dute. Bosgarrena abenduaren 13an egingo dute, eta EBko jarduneko lehendakaritza baikor azaldu da horri begira. «Ez dugu xanpain botila ireki, baina hozkailuan sartu dugu», esan du Josef Sikela Txekiar Errepublikako Energia ministroak.
Baikortasun horretarako arrazoiak zeintzuk diren, ordea, ez dago batere argi. EBko gobernuak oso zatituta agertu dira gaiaren inguruan, eta gaurko bileraren atarian egindako adierazpenetan ez da inolako aldaketarik azaldu beren jarreretan.
Alde batetik daude gasari gehieneko prezio bat ezartzea defendatzen duten gobernuak. Hamabosten bat dira, eta horien artean Espainia eta Frantzia daude. Beste aldetik daude, berriz, defendatzen dutenak gasari muga bat jarriz gero gasontziak Europara beharrean Asiara joango direla.
Batzuek zein besteek Europako Batzordeari pasatu zioten pilota: muga zenbatekoa izango zatekeen eta zein baldintza izango zituzkeen zehazteko eskatu zioten, eta asteartean aurkeztu zuen bere proposamena. Argi eta garbi, eszeptikoen alde agertu da Brusela. «Zuhur jokatu dugu», argudiatu zuen atzo Kadri Simson Energia komisarioak.
Zuhurtasun horrek kritika gogorrak eragin dizkio komisarioari. «Adar jotzea», «txiste bat», eta antzeko erreakzioak eragin ditu gasari muga jarri nahi dizkiotenen aldetik, Simsonek jarritako baldintzekin oso zaila dirudielako inoiz gasaren prezioa muga bat jartzea.
Izan ere, komisarioak hiru baldintza proposatu ditu: gasaren megawatt ordua 275 eurora iristea TTF erreferentziazko merkatuan, maila horretan bi astez egotea, eta GNL gas natural likidotuaren prezioa baino 58 euro baino handiagoa izango balitz hamar egunez.
Inoiz bete ez diren baldintzak
Ideia bat egiteko, abenduan entregatu beharreko gasa 130 eurotik behera zegoen atzo TTF merkatuan, Bruselak proposatutako mugaren erdi prezioan. Abuztuan baizik ez zuen gainditu 270 euroren muga, eta hiru baldintza bete ziren horretarako: Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi zuen, EBko herrialdeak gasa erruz erosten ari ziren beren biltegiak betetzeko, eta gasa erretzen duten zentral termikoek lana lepo zuten, haize ahulak energia eolikoaren ekarpena txikitu zuelako.
Kritikei erantzun nahian, Simsonek azaldu du prezioen hurrengo gorakadak beste baldintza batzuk izango dituela. Hurrengo udaberrirako eta udarako espero du Bruselak, orduan bete beharko baitira berriro neguan hustutako biltegiak, eta, 2022an ez bezala, Errusiako gasaren ekarpenik ez da izango orduan. Une hori iristen denean, EBk beste gas kontsumitzaile handiekin —Asiako herrialdeak— lehiatu beharko du gasontziak erakartzeko, eta horrek prezioen gorakada ekarri beharko luke.
Ribera ere, baikor
Batzordearen proposamenaren aurrean, gasari gehienezko prezio aldakor bat ezartzeko «adostasun nahiko zabala» dagoela ziurtatu du Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikorako ministroak. Baina adostasun hori erabatekoa izan aurretik, Riberak eta beste ministro batzuek geratu egin dute atzoko bileran mahai gainean zeuden beste bi gairen onarpena: energia berriztagarriak ezartzeko baimenak erraztea eta elkartasun neurriak. Abenduaren 13ko bileran onartuko dituzte, haiei buruzko eztabaida bukatutzat eman baitute.
Beste gai bat oraindik ez da iritsi Energia ministroen mahaira, estatu kideek EBn dituzten ordezkari edo enbaxadoreen esku jarraitzen baitu: Errusiako petrolioari gehienezko prezio bat jartzea. Asteazkenean eztabaida luzea izan zuten gai horren inguruan, baina adostasunik ez zen izan. 65-70 dolar arteko muga eztabaidatu zuten, baina txikiegia da Errusia zigortu nahi dutenentzat (Polonia), eta handiegia petroliontzi asko dituztenentzat (Grezia eta Zipre). |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221148/ela-nagusitasunez-gailendu-da-mercedesen-hauteskunde-sindikaletan.htm | Ekonomia | ELA nagusitasunez gailendu da Mercedesen hauteskunde sindikaletan | Bederatzi ordezkari lortu ditu, lehen zituenak baino bi gehiago. LAB eta ESK sindikatuek ere emaitzak hobetu dituzte, ordezkari bana irabazita. Gehiengoa izango dute langile batzordean. | ELA nagusitasunez gailendu da Mercedesen hauteskunde sindikaletan. Bederatzi ordezkari lortu ditu, lehen zituenak baino bi gehiago. LAB eta ESK sindikatuek ere emaitzak hobetu dituzte, ordezkari bana irabazita. Gehiengoa izango dute langile batzordean. | Aldaketa nabarmena izan da Mercedes-Benzen Gasteizko lantegiaren panorama sindikalean. ELA nagusitasunez gailendu da bozetan, bederatzi ordezkari lortu baititu, orain arte zituenak baino bi gehiago. Hazkunde hori ez da bakarrik iritsi, ordea, LAB eta ESK sindikatuek ere lortu dutelako etekinaren zati bat: ordezkari bat gehiago lortu dute biek ala biek. Gauzak horrela, langile batzordearen kontrola erdietsi dute hiru sindikatuek, ez dutelako beste inoren babesik beharko.
Bi ordezkari galdu ditu UGT-k, eta ez du lortu uztailean zuzendaritzarekin eta beste sindikatuekin egindako akordioari etekina ateratzea. Ekintzak ere bi ordezkari galdu baititu, eta ez du ordezkaritzarik lortu PIM Plataforma Independenteak. Orain arte zituen lau ordezkariei eutsi die CCOOk, bestalde. Aurreko hauteskundeetan giltzarri izan zen CCOO, UGT-rekin zuen aliantza historikoa hautsi eta sindikatu abertzaleekin lerratu baitzen gehiengoa osatzeko. Lan hitzarmenaren negoziazioetan, ordea, blokez aldatu eta itunaren alde egin zuen.
Hain zuzen ere, uztaileko bozketak zauri bat ireki zuen sindikatuen eta langileen artean, aurrez aurre jarri baitzituen bi bloke. Baietzaren aldekoek irabazi zuten erreferendum hura, baina 600 botoko aldea baino ez zen izan elkarren artean. Bada, ukaezina da bozketa hark (eta gatazkak, oro har) hauteskundeotan izan duen eragina, ezezko blokeak babes handiagoa izan baitu. Edo bestela esanda, akordioaren aldekoen erabakia zigortu dute. Baiezkoaren blokeak (UGT, CCOO, Ekintza eta PIM) 11 ordezkari izango ditu, eta 18 izango ditu ezezkoarenak.
Bada, langile batzordearen presidentetzari eutsi egingo dio Igor Gebarak (ELA). 2016An hartu zuen agintea. BERRIAri azaldu dionez, «irauli historikoa» eman da, eta argi adierazten du langileak ez daudela konforme lan itunan berriarekin, eta batez ere, orduan gehiengoa zuten sindikatuek negoziazioa kudeatzeko izan zuten moduarekin. «Langileak ez zituzten kontutan hartu, eta hori salatu dute orain: aintzat hartu ez ezik, parte hartzea nahi dute». Gogorarazi du haiek hasieratik izan zutela jarrera hori, informazio emanez eta batzarrak deituz, eta uste langileek hori «eskertu» egin dutela.
Gebararen ustez, agertokia «konplikatua» da orain Mercedesen. 2026ra bitarte lan baldintzak finkatuta badituzte ere, lan itun hori sinatu zutenak gutxiengoan daudelako orain. Bada «hausnarketa» egitera behartuko du zuzendaritza, haren esanetan. «Zuzendaritzak erabaki beharko du orain ELA, LAB eta ESK alboratzen jarraitu nahi duen, edo gurekin kontatu eta negoziatu nahi duen».
Boto telematikoa, gako
Ia 5.000 langile zeuden botoa ematera deituta, eta %87 inguruk egin dute azkenean. Azken urteetan Gasteizko plantako langile kopurua zertxobait gutxitu denez, bi ordezkari gutxiago izango ditu langile batzordeak hurrengo lau urteetan: 31 izan ordez 29 izango ditu. Ekoizpen lerroan kendu dituzte bi ordezkari horiek. Gune horretan sindikatu abertzaleak gehiago izan dira azken urteetan, baina aldaketak ez die eragin, bistan denez.
Boto telematikoa zen beste berrikuntza. Bigarren aldia zen botoa emateko sistema hori zutela, baina uztailean ez bezala, gutxik egin dute horren aldeko hautua oraingoan: 550 inguru izan ziren lan itunaren bozketan modu hori erabili zutenak, eta 60 inguru izan dira orain. Sindikatuek abertzaleek irregulartasunak salatu zituzten orduan, eta hauteskunde hauetan ere erabiltzeko eskatu zuten. |
2022-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/221149/mondragonen-presioak-salatu-ditu-oronak-ere.htm | Ekonomia | Mondragonen «presioak» salatu ditu Oronak ere | Abenduaren 16ko ezohiko batzarrean erabakiko dute igogailu enpresako kooperatibistek Mondragon taldean jarraitu nahi ote duten. | Mondragonen «presioak» salatu ditu Oronak ere. Abenduaren 16ko ezohiko batzarrean erabakiko dute igogailu enpresako kooperatibistek Mondragon taldean jarraitu nahi ote duten. | Orona kooperatibak abenduaren 16rako deitu du ezohiko batzar bat, bere bazkideek erabaki dezaten Mondragon taldean jarraitu nahi duten. Egun horretan ere egingo dute batzarra Ulmakoek, asmo horrekin berarekin.
Oronako kontseilu errektoreak taldetik ateratzeko eta «subiranotasun osoa berreskuratzeko» proposamena aurkeztu du, baina bazkideek dute azken hitza. Kooperatibista horiei beraiei «presio» egitea egotzi dio Oronako kontseiluak, agiri baten bidez. «Esku hartze onartezina» iruditu zaio. «Oronak beti defendatu du kooperatiben eta hura osatzen duten bazkideen subiranotasuna, eta horregatik arbuiatu nahi dugu kooperatibismoan oinarrietan lekurik ez duen edozein esku hartze».
Hernaniko kooperatibak azaldu du azaroaren 15az geroztik berrogei saio egin dituela bere proposamena bazkideei azaltzeko, eta batzarraren aurretik beste hainbat egingo dituela.
Oronaren aurretik, asteartean, Ulmako kontseilu errektoreak ere oso agiri gogorra plazaratu zuen Mondragon taldearen aurka. Kooperatibaren autonomiari «eraso» egin eta erabakitzeko eskubidean «eskua sartu» izana leporatu zion. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221182/atzerako-eragina-izango-dute-bortxa-matxistak-umezurtz-utzitakoei-jaurlaritzak-emandako-laguntzek.htm | Gizartea | Atzerako eragina izango dute bortxa matxistak umezurtz utzitakoei Jaurlaritzak emandako laguntzek | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak jakinarazi du 2023ko lehen seihilekoan onartuko dutela dekretua. Urtean 5.000 eurorainoko laguntzak jasoko dituzte onuradunek. | Atzerako eragina izango dute bortxa matxistak umezurtz utzitakoei Jaurlaritzak emandako laguntzek. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak jakinarazi du 2023ko lehen seihilekoan onartuko dutela dekretua. Urtean 5.000 eurorainoko laguntzak jasoko dituzte onuradunek. | Auzitegiek eta administrazioak babesik gabe utzi dituen indarkeria matxistaren biktimei arreta eskaintze aldera, Berdintasunerako Legearen barruan, indarkeria matxistagatik umezurtz gelditurikoei laguntzak jasotzea erabaki zuen Jaurlaritzak duela hilabete batzuk. Gaur, indarkeria matxistaren kontrako eguna dela-eta, elkarrizketa eman du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Radio Euskadin, eta, han jakinarazi duenez, diru laguntza horiek martxan jartzeko lanean ari da bere departamentua. Esan du dekretu bat prestatzen ari direla bortxa matxistaren ondorioz umezurtz geratutakoei diru laguntzak emateko, eta espero duela 2023ko uda aurretik martxan jartzea. Dekretuaren bitartez, onuradunek urtean 5.000 eurorainoko diru laguntzak jaso ahalko dituzte, eta laguntza horiek atzerako eragina izango dute. Ez du zehaztu, ordea, zenbatekoa izango den atzerako eragin hori, baina argi utzi du umezurtz gertatutakoei «ahalik eta babesik handiena» emateko helburuarekin ari direla lanean.
Ikusi gehiago: 115 emakume eta 11 ume hil ditu indarkeria matxistak 2003tik
Indarkeria matxistaren aurkako egunari dagokionez, berriz, Artolazabalek ezinbestekotzat jo du lan egitea andreen aurkako bortxaren kontra, «hurrengo belaunaldia berdintasunarena» izan dadin. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221183/artxiboetan-barna-sartzeko.htm | Kultura | Artxiboetan barna sartzeko | Baionako mediatekak zutik eman 'Bilketa.eus' ataria berritu dute. 26.000 dokumentu biltzen ditu digitalizaturik, eta ikerketa bide berriak eskaintzen ditu. Bilatu nahi den hitz oro kausi daiteke edozein dokumentutan. Liburu zaharrak, ikonografiak, prentsa zaharra… denetarik atzeman daiteke. | Artxiboetan barna sartzeko. Baionako mediatekak zutik eman 'Bilketa.eus' ataria berritu dute. 26.000 dokumentu biltzen ditu digitalizaturik, eta ikerketa bide berriak eskaintzen ditu. Bilatu nahi den hitz oro kausi daiteke edozein dokumentutan. Liburu zaharrak, ikonografiak, prentsa zaharra… denetarik atzeman daiteke. | Bilketa.eus ataria osoki arraberritu dute. Baionako mediatekak akuilatu Interneteko leiho horrek euskal funtsa deitzen den artxibotik dokumentu aldi handia biltzen du digitalizaturik, eta nornahik aise miatzeko gisan dira. Artxibategi anitzetako bildumen bateratze bat bezala egin du.
2015ean ireki zuten Baionako mediatekatik Bilketa.eus ataria. Aurten jauzi berria eman dute, goitik behera berriz eginez, Baionako mediatekako euskal saileko Marie-Andree Ouretek erran duenez: «Berriz egina izan da osoki, eta dituen edukiak ere aldatu dira. Gehitu zaizkio anitz, anitz dokumentu; bereziki, numerikoak». Aitzineko bertsioan ez ziren arras 1.500 dokumentu; oraingo honetan, 26.000 dokumentu inguru bildurik dira.
Dokumentu batzuen bistaratzeko jauzi teknikoa egin du atariak. Besteak beste, digitalizatua izan den prentsa zaharraren erakusteko. «Prentsa zaharra dokumentu berezia da. Atariak berak behar du gisa hartarat egina izan bistaratzeko. Egitura berezia du, liburu bat baino konplikatuagoa dena. Sarean sartzeko behar izan dugu beste atari bat ezarri». Halaber, irudi ikonografiko batzuekin, Ouretek zehaztu duenez: «Bereizmen handiko irudiak direlarik, ezin genituen sarean eman».
Ondorioz, ikonografia frankoz emendatu dute eskaintza. Horrez gain, Parisko BNF Frantziako Liburutegi Nazionalarekin duten partaidetza dela medio, han digitalizatu euskal funtsa guzia sartu dute. «Duela hamar urte ez zituzten eginak». Berriki arte, beraz, BNFk bere barneetan atxikitzen duen euskal literaturako lehenbiziko liburu argitaratua, ikur bilakatu dena —Bernat Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae—, ez zuen digitalizatua. Baionako mediatekarekin egin hitzarmenari jarraikiz, digitalizazio gastuen erdia bere gain du Parisko egiturak. BNFk duen Gallica atarian, Baionako funts numerizatua —mediatekakoa, Ikasena, Euskal Museokoa, nagusiki— ikusgai jarri dute, Bilketa.eus-ek Gallica-ko euskal funtsa jarri duen bezala. «Atari berriarekin aski urrun joan gara haien funtsa gure atarian emateko maneran».
Luzaz, euskal funtsa zerrendatu, lematizatu, sailkatu eta digitalizatu gabe egon da BNFn, beste hainbat artxibategitan bezala. Orain Parisen atxikia den gehiena egina dela dio Baionako mediatekan numerizazioaz eta Bilketa.eus atariaz partez arduratzen den Peio Jorajuriak: «BNFk egin du lan hori, eta baditugu andana bat sartuak. Gero, eskuizkribuetan bada oraindik lantzekoa». Jakinik, BNFk partaidetzak badituela beste mediateka eta artxibategi batzuekin. Hala nola Okzitania Tolosako liburutegiarekin. «Han badituzte Gallica-ren bidez ikusten ahal diren euskal funtseko 212 dokumentu», gehitu du Jorajuriak. Baina bada oraino miatzekorik, Ouretek dioenez: «Ezin dezakegu erran itzulia egin dugunik», nahiz Okzitania Bordelen, Pauen eta Tolosan, eta Parisen berean, badenaren berri handizki badakiten.
Beste ekarpen tekniko guztiz baliagarria dakar bertsio berriak erabiltzailearentzat: dokumentuetan beretan hitzak bilatzen ahal dira. Hitz bat joz, non agertzen den ikus daiteke. Konparazione, jende deiturak, leku izenak, edo beste.
‘LINGUAE VASCONUM PRIMITIAE’
Bernat Etxeparek 1545ean argitaratu liburuaren bertsio zaharrena osoki ikus daiteke Bilketa.eus atarian. «Guretako garaipen bat da», erran du Jorajuriak. Liburua argazkitan harturik ikusten ahal da hostoz hosto. Horrez gain, badu bulta bat atariko eramaileek dokumentuari datxekiola esplikazio artikulu bat argitaratua dutela. Etxepareren liburuari buruz, duela zenbait urte egin zutela oroitarazi du Jorajuriak: «Artikulu oso bat badugu esplikatzeko zergatik interesgarria den; testu zati batzuekin, itzulpenekin. Focusa egin genuen bakarrik Kontrapas-i buruz».
Azken xehetasun bat. Linguae Vasconum Primitiae-ren (LVP) bertsio zahar horren azala ageri da atarian. Azal horren gainean noble arma edo ikur bat bada. Aurelia Arkotxa euskaltzain eta unibertsitarioak aztertu zuen. Armarria, haren arabera, Bourbon Condeko Luis I.a kalbindarrarena da (1530-1569). Conde hori Joana Labrit Nafarroako erreginaren koinata zen. Joana, Margaritaren alaba zelarik. «Iduri luke LVP-k printze Condea baino lehenago beste jabe bat ukan zukeela. Norbaitengandik errezebi ote zuen oparitzat liburua? Joanarengandik? Eta Joanak berriz Margarita Heptameron-en autorea eta ebangelisten zaintzailea zenarengandik? Jakina da Margaritak liburutegi onak bazeuzkala Nafarroako bere lurretan», dio Aurelia Arkotxak liburuak ukan dukeen ibilibideaz.
Hori hala balitz ere, beste galdera bat utzi du zintzilik Aurelia Arkotxak berak bere ikerketan: «Noiz iritsi ote den liburua Bibliotheque Royalera, gaur Bibliothèque Nationale de la France deitzen den lekura?». Barneko titulu orrian agertzen den kolore gorriko zigulutik, Arkotxak dio erran daitekeela LVP 1735. urtearen inguruan sar zitekeela Bibliotheque Royale errege-liburutegian.
DONIBANE LOHIZUNEKO ARRADA
Zortzi mapa dira. Mende eta aro desberdinetakoak. Zortziek Donibane Lohizuneko arrada eta portu ingurua irudikatzen dute. Lehenbizikoa 1.600. urtekoa da. Azkena, gaur egungoa.
Mapek Donibane Lohizune eta Ziburu arteko arradak izan duen bilakaera agerian ematen dutela dio Jorajuriak: «Herri baten historia kontatzen ahal da hauekin. Donibane Lohizunen, itsasoan desagertu diren auzoak badirela, adibidez. Zubia ere, mende guztiz urrunago ematen dute».
Mapa gehienak BNFko bilduman atzemanak izan dira.
MOURGUIART BIHI SALTZAILEA
Eskualduna kazetaren 1922ko hazilaren [azaroa] 17an, ortzirale egunez atera zen zenbakiko iragarki bat aipatu dute Ouretek eta Jorajuriak, egin dituzten hautaketa adierazgarrien artean. Dokumentu digitalizatuetan nahi den hitza jorik intereseko den gauza oro atzeman daitekeela erakusteko. «Dena interesgarri da, hondarrean. Behar da hautatu», dio Ouretek.
Baionako «Mourguiart» bihi saltzailearen publizitate bat da. Molde eta hiztegiarendako azpimarratu du Ouretek. Hazi mota zerrenda bat dakar: Ogi garbitua hazitako, trefla, luzerna, paucha, zingila, allubria, ilhar-chehe, baba eta lore mota orotarik saltzen da saltegian. «Jada, hiztegiaren aldetik, bikaina da. Eta jende batzuendako egun guzitako gauza zen». Oureti ohargarria zaio Baionako saltegia zela, eta ez bakarra Eskualduna-n iragarkia ezartzen zuena. «Bazen, beraz, publiko euskaldun hori. Bazen harreman bat hizkuntzaren barna egiten zena. Pentsa daiteke Baionako karriketan, orduan, euskara gehiago entzuten zela gaur baino; ez zuten Ahobizi txapa ematearen beharrik…».
Beste xehetasun franko eta ikerketa gai agertzen dira kazetetan: ferietako kabala primetako sari eramaileak nor ziren, eskoletako emaitzak, enkantean saldu etxaldeak edo lurrak. «Anitz jende izen ateratzen da; toponimia bada —etxe, auzo izenak—. Anitz gauza ikasten ahal da pertsona eta bizimoldeei buruz», dio Ouretek.
Arlo berean, baina ez hizkuntza berean, Je Journal de Saint-Palais frantsesezko kazeta digitalizaturik da, osoki. 1902tik. Ez zen bakarrik Donapaleuko eta Amikuzeko berriez osatua, Jorajuriak gogorarazi duenez: «Kontatzen du barnealdeko bizi osoa: Amikuze, Zuberoa eta Baxenafarroa kasik osoki». Bilatuz kausi daitezke denborako Donapaleuko auzitegiko epaiak, besteak beste.
ELIZANBURU, CERQUAND, WEBSTER
Beste perla franko agertzen dira digitalizaturik. Dokumentu zaharren bitxikerietan barna ibiltzea gustuko duen zalearen doi.
Bilketa.eus atariko arduradunek Jamattitt Elizanbururen (1828-1891) eskuko kaiera azpimarratu dute. Elizanburuk eskuz idatzi bertsoak eta partizioak ikus daitezke.
Halaber Jean-François Cerquand (1816-1888) ikerlari frantsesak XIX. mende hondarrean argitaratu euskal ipuin bildumak ikus daitezke, lehenbiziko bertsioan.
Wentworth Webster (1828-1907) linguista ingelesaren eskuizkribuak ere bistaratzen ditu atariak. Hor ere ipuinak dira bildurik, Julien Vinson hizkuntzalari frantsesak (1843-1926) egin euskarazko zuzenketak agertzen direlarik dokumentuan. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221184/itoiz-musika-taldearen-lehen-zantzuak.htm | Kultura | Itoiz musika taldearen lehen zantzuak | Doxa ekoiztetxea Itoiz musika taldeari buruzko ikus-entzunezko bat prestatzen ari da, eta pelikularen azken zatia grabatzen ari dira: fikziozko atala. Indar Trabes zirela jotako lehen kontzertua fikzioan irudikatu dute Mutrikuko (Gipuzkoa) Venezia diskotekan. | Itoiz musika taldearen lehen zantzuak. Doxa ekoiztetxea Itoiz musika taldeari buruzko ikus-entzunezko bat prestatzen ari da, eta pelikularen azken zatia grabatzen ari dira: fikziozko atala. Indar Trabes zirela jotako lehen kontzertua fikzioan irudikatu dute Mutrikuko (Gipuzkoa) Venezia diskotekan. | Denboran atzera egin; 1970eko hamarkadara, zehazki. Kartel bat: Ikasbidaia. Ibiza. 50 peseta. Indar Trabes rock kontzertu. Bost gazte Mutrikuko Venezia diskotekako oholtzan, gitarra, piano eta bateria artean, fokupean. Parean, zaleak, kantari eta gorputzak dantzan. Eta elkarren arteko sintonia inguruabarrean. Hotz da kalean, goxo barruan. Bat, bi, hiru, lau makilakada, eta hasi da kontzertua, musikak blaitu du aretoa. Gogoz dira ikusleak; lotsati hasieran musikariak. Txalo eta aupa arteko harrerak eman die hauspoa, eta askeago sumatzen dira orain. I will sing kantaren doinuek hartu dute lokala. «Primeran egin duzue, berriro egingo dugu». Doxa ekoiztetxea Itoiz taldeari buruzko ikus-entzunezko bat prestatzen ari da, eta pelikularen azken zatia ari dira grabatzen: fikziozko atala. Taldearen kontzertu bat irudikatu dute; Venezia diskotekan jotako aurrenekoa, hain zuzen.
«Itoiz izan baino arinago, Indar Trabes izan zen, gazte-gaztetxoak zirenean. Eta, gaur [atzo], Indar Trabesek jo zuen lehenengo kontzertua grabatuko dugu. Ondarroako [Bizkaia] institutuak antolatutako jaialdi bat izan zen, ikasbidaiarako dirua lortzeko», azaldu du Larraitz Zuazo zuzendariak. Kontzertua «berreskuratu» dute, Juan Carlos Perezen laguntzaz, eta orduan jo zuten lehen abestia «berregin», Mutrikuko hainbat gazterekin. «Prozesua oso polita eta ilusionagarria izaten ari da».
Filmatu aurretik, jende andana dabil diskotekan, hara eta hona. Kamerak zer eta nola grabatu debatitzen ari dira; halako planoak, hortik enfokatuta, kolore honekin. Soinu probak ere egin dituzte, eta argia egokitu. Musikariak eta zaleak garai hartan bezala karakterizatzeko ahalegina bistakoa da: jantziak, makillajea… 70eko hamarkadako ukitua, giroa, hartu du diskotekak. Aktoreei azalpenak eman, eta hasi dira; eztanda egin du aretoak.
«Abesti hau inon grabatu gabekoa da; instrumentuen artean ditugun bi gitarrak orduan erabili zituztenak dira», adierazi du Zuazok. Taldearen aurreneko urratsak fikzioan irudikatu nahi izan dituzte, «lehenengo garaikoak, gutxiago ezagutzen direnak». Igandean amaituko dituzte grabaketa lanak, eta, elementu guztiak bilduta, muntatzeari ekingo diote. Ainhoa Andraka eta Zuri Goikoetxea produktoreen arabera, espero dute pelikula maiatzerako edo ekainerako amaitua izatea.
Jon Galarraga Mutrikuko gaztea ari da Juan Carlos Perezen rola antzezten, eta harentzat «ohorea» dela nabarmendu du. «Niretzat, Itoiz beti izan da talde inportantea; beti egon da nire bizitzan». Musika talde bat du, eta azaldu du kontzertua amaitzeko beti jotzen dutela Itoizen kanta bat.
Haren osabaren bidez jakin zuen pelikularen berri —Antton Fernandez, Itoiz taldeko piano jolea izandakoa—, eta castingera apuntatzea erabaki zuen. «Prozesu berri bat izan da niretzat, baina oso gustura nabil».
Hiru zati
Pelikulak hiru linea narratibo izango ditu; taldeko kideei eta inguruko jendeari egindako elkarrizketa «sakonak», dokumentalaren grabaketa eta fikziozko zatia. Horretarako, artxiboko materiala inguratzen ibili dira. Zuazo: «Artxiboan bilatzea ez da batere erraza izan. Batez ere, dokumentalak hasierako urteetara egiten duelako bidaia bat, eta ez zegoelako ezer. Bilaketa lan handia egin da, eta lortu ditugu argitaratu gabeko abesti, argazki eta abarrak. Pozik gaude, baina ez da erraza izan».
Dokumentalean Itoiz taldearen «esentziarako» bidaia bat proposatzen dute, Juan Carlos Perezen eskutik, eta bilatutako artxiboetan barrena. Tartean, kasete bat ere badago, Perezek Jose Garate Foisis lagunarekin grabatutakoa, 15 urte zituztela: «Bertsioak dira hor, baina baita gero Itoizekin joko zituzten kanta arrakastatsuak ere», esplikatu du Andrakak. Kasetean «Udako Sesioak» ageri da idatzita, eta hortik dator dokumentalaren izena: Itoiz. Udako Sesioak.
Produktoreen arabera, prozesua «inspiratzailea» ari da izaten. «Azkenean, konexio bat dago Juan Carlosen eta esentziaren artean. Sormen pultsio bat dago, geldiezina. Hori guztia ikus daiteke daukagun artxiboan. Birsortzea oso polita eta inspiratzailea da».
1988ko maiatzaren 10ean eman zuen azken hatsa musika taldeak, Bordelen, Eysines kulturgunean emandako kontzertuarekin. Euskal rockak ordura arte izandako talde estimatu eta arrakastatsuenetako baten amaiera izan zen. Eta taldeak arrasto handia utzi du euskal musikan. Badago, ordea, gutxiago ezagutzen den garai bat, eta istorio hori kontatzea izan da filmaren helburua: taldearen hastapen faseen berri ematea. |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221185/sustrai-colina-lanketa-guztiak-abiatzen-dira-pertsona-gisa-zaren-horretatik.htm | Kultura | Sustrai Colina: «Lanketa guztiak abiatzen dira pertsona gisa zaren horretatik» | Sustrai Colina Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalista izan da azken bost aldietan. Aurten, finalerdien lehen itzuliko saioa irabazi du, eta gaur Baionan kantatuko du, bigarren itzulian. Gogo «handiz» ariko da. | Sustrai Colina: «Lanketa guztiak abiatzen dira pertsona gisa zaren horretatik». Sustrai Colina Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalista izan da azken bost aldietan. Aurten, finalerdien lehen itzuliko saioa irabazi du, eta gaur Baionan kantatuko du, bigarren itzulian. Gogo «handiz» ariko da. | Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean 2001ean sartu zen lehen aldiz Sustrai Colina (Urruña, 1982). Beste lau final jokatu ditu geroztik. Aurtengo txapelketan, finalaurrekoen lehen itzulian, lehen postua erdietsi zuen. Bigarren itzulia Baionako Laugan jokatuko du, gaur, 17:00etan.
Gaztetik hasi zinen Bertsolari Txapelketa Nagusian. Zer garaitan heldu zaizu txapelketa hau?
Uste dut orain duela 21 urte kantatu nuela lehen finalean; geroztik, nahi ala ez, gehiago ala gutxiago, bizitza markatuz joan zaidan zerbait da Txapelketa Nagusia, aldi oro eskatu baitit lan egin beharra, aitzinekoa hobetu nahia. Nire bertsolari bizitzan pauso bat aitzina emateko aitzakia ere izan da. Aldiro halako inarrosaldi bat ekarri dit. Pertsonak ere bagara, eta, batzuetan, zure bizitza pertsonalak beste lehentasun batzuk jartzen dizkizu, eta kemen handiagoa edo txikiagoa ematen dizu Txapelketa Nagusi baten ahaleginari aurre egiteko. Horiek erranda, berrogei urterekin harrapatzen nau, pandemia bat pasatu berri, esperientzia pixka batekin, eta gogo eta gose handiarekin. Azken urteetan, oso gustura nabil plazan; iruditzen zait gero eta hurbilago nagoela bertsotan ukitu nahi nituzkeen gauzak ukitzetik, eta horrek motibatzen nau lan gehiago egiteko.
Batzuek txapelketan deskubritzen dituzte belaunaldi berriak. Zuretzat ere berriak dira?
Gazteetan ere, bereiziko nituzke belaunaldiak: Alaia [Martin], Nerea [Elustondo], Oihana [Iguaran], Julio [Soto], Saioa Alkaiza…; belaunaldi hori gurekin dabil plazetan astero-astero. Horien iritsiera uste dut aurrekoan ere antzeman zela, baina plazetan aspaldi gertatua zen. Alde horretatik, txapelketak notario lana baizik ez du egin: ebidentea zen egoera bat instalatu du. Gero, bada benetan gaztea den belaunaldi bat, agian berriagoa dena: Joanes Illarregi eta Aitor Bizkarra…; 25 urtez azpiko jende hori bada berriagoa plazan, nahiz eta badabilen. Txapelketan bai, salto handi bat ematen ari dira publikoari begira, baita bertso mailaren aldetik ere. Lehen itzuliaren ondoren, Joanes Illarregi finaleko postuetan dago, eta, bigarren itzulia hasi berritan, Aitor Bizkarrak aukera izugarria du borroka horretan egoteko. Holako emaitzak dituzten bertsolarien defentsa ez da egin beharrik.
Azken finaletan egon zinen. Maila horretako gazteak ikusteak presioa eragiten dizu?
Niretzat motibazio bat da. Belaunaldi batek ikusteko modu bat, gauzak egiteko modu bat ekartzen du. Haien kezkak, haien bertsoa ulertzeko moduak, eta batzuetan zuretzat baliagarriak diren gakoak atzematen dituzu haiengan. Bestalde, uste dut beren mundua, ideologia eta bizipenak ekartzen dituztela, eta horrek aukera paregabea ematen dizu konektatua egoteko munduari eta datorrenari. Askotan erraten da transmisioa goitik beherakoa dela, baina nik uste dut transmisioa behetik gorakoa ere badela, eta gazteagoek guri ere gauza asko erakusten dizkigutela. Niretzat sekulako motibazioa eta, nonbait, ohore puntu bat ere bada jende horrekin oholtzan egotea. Xantza badugu atzetik ostikoak jotzeko prest datozen belaunaldiak datozelako; uste dut hobeak egiten gaituela bertsolari bezala eta pertsona bezala.
Lanketa feministaren fruituak agerikoak dira bertsolaritzan ere. Gizon batzuen bertsoetan ere agerikoa izan da. Zuk lanketa berezi bat egin duzu?
Jakina! Hitz egiten da bertsoaz, baina esango nuke bizitzako kontu bat dela. Nik emakume batzuk baditut ondoan, eta saiatzen naiz haiengandik ikasten eta haien kezkak zeintzuk diren ikusten. Horren arabera ere, nire jarrerak eta egin moldeak berrikusten saiatzen naiz. Ez da bertsolari baten zeregina bakarrik; gizon guztien edo gehienen obligazioa dela esanen nuke. Irrigarria iruditzen zait, beste alde batetik: ematen du iraultzailea dela bakarkako lan batzuetan gizonezko batzuek negarrari buruz kantatzea. Hori berrikuntzatzat hartzen bada, nire ustez erakusten du zein urrun geunden eta nondik abiatzen garen, eta zein zurruna eta zein estankoa izan den bertsolaritza edo gizontasuna ulertzeko manera. Baina lanketa guztiak abiatzen dira pertsona gisa zaren horretatik, edo izan nahi duzun pertsona horretatik, edo zure baitan dituzun korapilo horietatik. Munduan gizonekin soilik bizi ez naizen heinean, noski, feminismoak zer pentsatu handia ematen dit, aurrera egiteko tresnak ematen dizkidan bezala. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221186/europako-parlamentuak-esan-du-puigdemontek-segur-aski-legez-kanpo-eskuratu-zuela-eserlekua.htm | Mundua | Europako Parlamentuak esan du Puigdemontek «segur aski legez kanpo» eskuratu zuela eserlekua | Generalitateko presidente ohiaren defentsak adierazi du sedizio delituaren erreformak «agerian» uzten duela buruzagi independentistek «jazarpen politikoa» pairatzen dutela. | Europako Parlamentuak esan du Puigdemontek «segur aski legez kanpo» eskuratu zuela eserlekua. Generalitateko presidente ohiaren defentsak adierazi du sedizio delituaren erreformak «agerian» uzten duela buruzagi independentistek «jazarpen politikoa» pairatzen dutela. | Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidente izandakoaren eta Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako Gobernuko kontseilari ohien immunitateari buruzko auzi saio erabakigarria egiten ari da EB Europako Batasuneko Auzitegi Orokorra. Europako Parlamentuko abokatu Norbert Lorenzek hartu du lehen hitza, eta esan du ganberak «behar bezala» tratatu dituela auzi jartzaileak. «Europako Parlamentuak eserlekua izateko baimena eman zien [eurodiputatu katalanei] 2020ko urtarrilean, ziur asko legez kanpo eskuratzeko aukera emateraino, EBko Auzitegi Orokorraren epai baten arabera», zehaztu du Lorenzek saioaren hasieran, eta erantsi Europako Parlamentuak ez duela «inoiz» jaso buruzagi independentistak Espainian parlamentari «izendatzeko edo hautatu izanaren jakinarazpenik».
Talde komunitarioko Auzitegi Orokorraren 2022ko uztailaren 6ko epaiari lotzen zaio EBko ganberaren defentsa. Epai horrek atzera botatzen zuen Puigdemontek Europako Parlamentuaren aurka aurkeztutako helegitea, eurodiputatu gisa ez onartzeagatik. Horrela, EBko Auzitegi Orokorrak iritzi zion Europako Parlamentuak ez zuela «beste erremediorik» buruzagi independentistei europarlamentari izaera ukatzea baino, Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralak ez zituelako sartu Espainian hautatutako ordezkarien zerrendan.
Ikusi gehiago: Puigdemonten immunitateari buruzko auzi saio erabakigarria gaur
Hala ere, epai horrek ez zuen ondorio juridikorik izan; izan ere, 2019ko abenduaren 19a baino lehen, EBko Justizia Auzitegiak adierazi zuen ERC Esquerra Republicanako presidente Oriol Junquerasek eurodiputatu gisa aitortua izan behar zuela, Espainiako Hauteskunde Batzordeak Europako azken hauteskundeetako emaitzak ofizialki argitaratu zituenetik, hau da, aurreko ekainaren 13tik.
Gonzalo Boye presidente ohiaren abokatuak Puigdemont, Comin eta Ponsati eurodiputatu izateko bidea urratzen duen epaian oinarritu du bere hitzaldia. EBko Auzitegi Nagusian argudiatu du sedizio delituaren erreformak «agerian» uzten duela buruzagi independentistek «jazarpen politikoa» pairatzen dutela, Espainian prozesu subiranistaren aurka epaitu ahal izateko. «Agerikoa eta nabarmena da Espainiako hainbat ministrok eta gobernuko presidenteak berak, [Pedro] Sanchez jaunak, esan dutela Zigor Kodearen erreforma Puigdemont Espainiaratzea lortzeko dela», adierazi du Boyek, eta, jarraian, auzia aztertzen ari diren magistratuei galdera hau egin die: «Ezagutzen duzue Zigor Kodea aldatzearen truke euroagindua lortzea helburu duen EBko kide den estaturik? Nik hau [Espainia] bakarrik ezagutzen dut».
Boyek argudio hori azpimarratu du, esanez bai bera bai Puigdemont Pegasus programarekin «zelatatu» zituztela. Zehazki, nabarmendu du ekintza hori Europako Parlamentuak «ezagutzen» duela, auziaren inguruan sortu duen ikerketa batzordean aztertzen ari baita. Hain justu, Europako Parlamentuko Ikerketa Batzordeak txosten bat egin berri du Pegasus softwarearen bidezko espioitza auziari buruz, eta lehen zirriborroak zehazten du ez dutela egiaztatu zelataturiko Kataluniako buruzagi independentistak «mehatxu» zirenik Espainiako Estatuaren segurtasunarentzat. Bide horretan, Sophie in 't Veld Herbehereetako eurodiputatu liberalak idatzitako zirriborroaren arabera, ez dirudi espioitza kasuek «berehalako eragina izan zutenik edo segurtasun nazionalerako edo estatuaren integraziorako berehalako mehatxua izan zitezkeenik».
Ikusi gehiago: Europako Parlamentuak ez du egiaztatu zelatatutako kataluniarrak «mehatxu» zirenik Espainiaren segurtasunarentzat
Eurodiputatuek immunitate parlamentarioari eutsi behar diotela babesteko, politikari katalanen aurkako «jazarpen politikoaren» argudioa babesteaz gain, Puigdemonten defentsak sedizioaren indargabetzea azaldu du, EBko estatu kide guztietan tipifikatuta ez dagoen delitu bat delako, eta, beraz, Boyeren arabera, horrek ez luke baliozkoa izan behar atxilotzeko eta bere burua entregatzeko Europako agindua betetzeko.
Ondorioak aztertzeko beharra
Espainiako Zigor Kodearen erreforma gauzatzen bada, hiru eurodiputatuek izango lituzketen ondorioak «aztertu» beharko liratekeela esan du, bereziki Ponsatirenak, Boyeren esanetan: sedizio delitua egozten diote hari; Puigdemonti eta Comini, berriz, delitu horrez gain, diru publikoa bidegabe erabiltzea leporatzen diete.
Bestalde, defentsak zalantzan jarri du Espainiako Auzitegi Gorenak judizial eskuduna izatea Europako Parlamentuak 2021eko martxoan hiru politikari independentistak Espainian epaitu ahal izateko onartu zituen erregu eskaerak tramitatzeko. Aldi berean, Boyek Europako Parlamentuari leporatu dio Puigdemont eta Junts Per Catalunyako beste bi eurodiputatuei immunitatea kendu aurretik ebaluatu ez izana. Azkenik, defentsak zalantzan jarri du immunitateen etendura bermatu zuten txostenak idazteko ardura duen Europako Parlamentuko Auzi Juridikoen Batzordearen «inpartzialtasuna». |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221187/hizkuntza-jasangarriak.htm | Kultura | Hizkuntza jasangarriak | Busturiko Urdaibaiko Ekoetxeak erakusketa batean bildu ditu 11 hizkuntzatan emandako testu batzuk eta haien euskarazko itzulpenak: 'Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen'. Abenduaren 18ra bitartean bisitatu ahalko da. | Hizkuntza jasangarriak. Busturiko Urdaibaiko Ekoetxeak erakusketa batean bildu ditu 11 hizkuntzatan emandako testu batzuk eta haien euskarazko itzulpenak: 'Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen'. Abenduaren 18ra bitartean bisitatu ahalko da. | Ardatza izan daiteke artaburua, bi buruko arranoa, arbola garai bat; izan daitezke jainkotiar edo lurtar; izan daiteke su sakratu bat ere, komunitateari aterpe eta babes ematen diona, eta kideen arteko loturak, iragana eta etorkizuna baldintzatzen dituena. Mitoak askotarikoak dira, unibertsalak, eta, aldi berean, tokian tokikoak; gizarteen bizkarrezurra dira, eta helaraz daitezke; are, kontatu eta idatz daitezke baita hizkuntza gutxituetan ere, jatorri eta mintzaira mordoa baitituzte istoriook. Horietako 11 bildu dituzte Busturian, Urdaibaiko Ekoetxean: maputxe, guarani, huni kui, kichwa, nasa, q’eqchi’, k’iche’, kaqchikel, mayata’an, nawat eta euskal herritarren ele zaharrak ezagutu ahalko dira abenduaren 18ra bitarte, Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen erakusketan.
Liburu batek hauspotu zuen mostra. Garabide elkarteak eta Munduko Hizkuntza Ondarearen Unesco Katedrak ikastaroak egiten dituzte indigenekin, hizkuntzen biziberritzea ardatz, eta, tarteka, hango lider batzuk etortzen dira Euskal Herrira horietan parte hartzeko, Ines Garcia Azkoaga EHUko irakasleak azaldu duenez. 2018an, Mondragon Unibertsitatean antolatutako Kultur Ekoizpenaren Tailerrean, hogei indigena egon ziren hiru hilabeteko ikastaroa egiten. Tarte horretan, besteak beste, marrazki eta kontakizun sorta bat egin zuten, «irudikatzeko euren komunitatearentzat adierazgarria zen zerbait, euren ohiturei, kulturari eta mitoei lotuta, euren mundu ikuskera islatzeko».
Lan «eder» horiei erreparatuta, erabaki zuten kontakizun eta ilustrazioak liburu batean biltzea, parte hartzaileen lanari aitortza egiteko asmo hutsarekin, hasieran. Istorioak jatorrizko hizkuntzan argitaratu zituzten, eta, parean, euskarazko itzulpena ipini zuten. Baina iruditu zitzaien proiektuak merezi zuela aparteko lanketa bat, istoriook erakusten baitute «zer-nolako hizkuntza aberastasuna dagoen munduan, eta denek ez dutela mundua berdin ikusten». Hori hala, «apustu pedagogikoa» gehitu zioten aurreneko helburuari: helarazteko ez ezik, irakasteko asmoa bildu zuten.
Erakusketa izan zen horren emaitza. Liburuko kontakizunak eta marrazkiak hainbat paneletan islatu dituzte, eta, horiekin batera, eskoletarako fitxa didaktiko batzuk ari dira lantzen, eta tarteka egiten dituzte ikastaroak eta bisita gidatuak. Horrez gain, mostra ibiltaria denez, kontakizunotan gordetako informazioa zabaltzen ari dira. Iaz ekin zioten erakusketari, eta Euskal Herriko zenbait lekutan egon da dagoeneko: Tolosan (Gipuzkoa) izan zen Ekoetxeak hartu baino lehen, eta Otxandion eta EHUren Donostiako campusean egongo da aurrerantzean, oraindik zehaztu ez dituzten datetan.
Askotarikoak dira kontakizunak, Garcia Azkoagak azaldu duenez. «Batzuek kontatzen dute euren herriko mito tipiko bat, herri guztietan dauden horietakoa; beste batzuek, ohiturekin lotutako kontakizunen bat; batek elikagaiei buruz hitz egiten du, eta haien garrantziaz… Oso desberdinak dira, ez dago ildo bakarra; ez dira gauza jakinak». Formaren aldetik ere, begi bistakoa da aniztasuna: parte hartzaile batzuek poesiara jo dute, bestetzuk prosara; badira xehetasunetan sakontzen dituzten ipuinak, baita motzak eta zuzenak direnak ere; badira literarioagoak, orobat, eta estilo soilagokoak. «Kontuan izan behar da sarritan hizkuntza horietan ez dagoela idazteko ohiturarik», nabarmendu du Garcia Azkoagak.
Hizkuntza eta ekologia
Proiektuaren izenburuan, hizkuntzaren atzetik Ama Lurra dator. Izan ere, estuki lotuta daude biak ala biak, Garcia Azkoagak aldarrikatu duenez. «Komunitate indigenentzat oso garrantzizkoa da hori: hizkuntza ekosistemari lotuta egotea, txertatuta». Baina da zerbait orokortua. «Gure kultura modernoentzat lausotuta dago harreman hori», irakaslearen irudiko. Alabaina, kultura indigenetan «oso-oso errotuta» dago. «Zure komunitatean bizi zara, zure hizkuntzan, eta hizkuntza horrek ematen dizu ikuskera bat, inguruan duzuna izendatzeko modu bat. Ikasi egiten duzu, gauzak transmititzeko modu bat ematen dizu».
Hori horrela, komunitate bakoitzak baditu berezkoak diren ohiturak, izendapenak, landaretza… «Hizkuntza bakoitzak bere garrantzia du, oreka hori mantentzea ere inportantea da. Hizkuntza asko izateak mundua aberatsagoa egiten du, elkarren artean aberastu egiten gara denok», Garcia Azkoagaren esanetan. Eta hori jasangarritasunarekin lotu du. «Hitz egiten dugunean ekologiari buruz, beti pentsatzen dugu naturan, kontserbazioan… Baina hizkuntzak eta kultura ere sistema horren parte bat dira».
Izan ere, Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen erakusketaren ardatza hizkuntza indigenak izan arren, bildumak badu loturarik euskararekin: batetik, euskal ele zaharrak ere ageri direlako; bestetik, orobat delako jasangarria euskararen sustapena, Garcia Azkoagaren hitzei erreparatuta. «Ekologia sustatu nahi badugu, tokian tokiko produkzioa sustatu nahi badugu, zergatik ez sustatu euskara? Tokian tokiko hizkuntza bat da ere bai, gure ekosistemaren parte da». Modu horretan ulertzen du berak. «Hizkuntza guztiak garrantzizkoak direla adierazteko modua da, bakoitzak baitu bere lekua munduan, eta tokian-tokian lotura eta garrantzia baitute».
Euskara izan da adibidea, baina baita akuilua ere. «Euskara izan da proiektuaren abiapuntu garrantzizkoena. Hau posible izan da euskararen biziberritzea egon delako, eta esperientzia hori esportatu ahal izan delako, nolabait. Euskararen izaera gutxitu horretatik ikasi dugunari esker iritsi gara hizkuntza indigenetara». Hain justu, ikastaroetan, marraztu eta kontatu ez ezik, lider indigenek euskararen biziberritzeaz ere solastatu zuten. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221191/herri-batzuk-asko-erdaldundu-dira-hor-egin-behar-dugu-lan.htm | Gizartea | «Herri batzuk asko erdaldundu dira; hor egin behar dugu lan» | Kezkak eraman ditu herritarrak Sakanako Euskaltzaleen Sarea osatzera. Erkuden Barandiaran da kideetako bat; nabarmendu du erabileran eta administrazioaren zerbitzuetan eragin nahi dutela. | «Herri batzuk asko erdaldundu dira; hor egin behar dugu lan». Kezkak eraman ditu herritarrak Sakanako Euskaltzaleen Sarea osatzera. Erkuden Barandiaran da kideetako bat; nabarmendu du erabileran eta administrazioaren zerbitzuetan eragin nahi dutela. | Sakanako herritarrek Euskaraldiaren bultzada baliatu nahi dute osatu berri duten euskaltzaleen sarea zabaltzeko. Kezkak jarri ditu martxan, Erkuden Barandiaran kideak nabarmendu duenez (Altsasu, 1975). Norbanakoen eta erakundeen ardura jarri du sareak erdigunean.
Nondik dator Sakanan euskaltzaleen sarea osatzeko asmoa?
Euskararen inguruko zenbait eragilek deialdi bat egin zuten, Sakanako Mankomunitatearen bidez, udaberrian, eskualdean zer egin zitekeen jorratzeko. Hasieran, asmoa ez zen talde bat osatzea; kontua zen, besterik gabe, ideiak mahai gainean jartzea.
Zergatik erabaki zenuten sarea sortzeko urratsa egitea?
Udaberriko esperientzia horretan batzuek pentsatu genuelako bazegoela beharra, ez zela nahikoa ideia batzuk zerrendatzea, eta, batez ere, ezin genuela besteen esku utzi ideia horiek gauzatzeko ardura. Ondorioz, lanean jarraitzea erabaki genuen. Herritarrak parte hartzera deitu ditugu, hasteko.
Sakana osoa hartu duzue lan esparru?
Bai, hori da helburua. Lehendabiziko bileretan, dozena bat pertsona inguruk egin genuen bat, eta, egia esan, eskualde osoko jendea bazen. Eta hori inportantea da.
Euskararen erabileraren inguruko kezka dago sarea osatzeko behar horren atzean?
Bai, kezka handia. Erabilerari buruzko kezka nabarmena da, zalantzarik gabe, baina ez da bakarra. Aztertu dugu egoeraren bilakaera, eta garbi esan beharra dago hizkuntza eskubideen eta zerbitzuen esparruan ere atzera egin dugula, zenbait arlotan. Beraz, bi hari mutur ditugu: batetik, norbanakook hizkuntza erabiltzeko dugun ardura; eta, bestetik, administrazio publikoen erabakiak eta eskaintza.
Erabilerari buruz, eskualde osoan dago kezka?
Udaberriko saioa egin baino lehen, euskararen kaleko erabilerari buruzko 2021eko datuak jaso genituen, eta ohartu ginen gure susmoak baieztatzen zituela azterketa horrek: herririk euskaldunenetan eta populatuenetan behera egin du erabilerak. Hori oso kezkagarria da; erabilerak behera egitea nabarmen, adibidez, Urdiainen gisako herri batean: Ueman dagoen udalerri bat da, arnasgune bat. Gaztetxoenak, baina, gaztelaniara jotzen ari dira. Etorkizuneko heldu horiek orain gaztelaniaz ari badira, ez da berri ona: kezkatzeko modukoa da.
Lan egin behar da Sakanak euskaldun izaten segi dezan?
Bai. Garbi izan behar dugu atzera egin dezakegula, arrisku hori hor dagoela. Herri batzuk oso euskaldunak dira, baina beste batzuk asko erdaldundu dira. Hor egin behar dugu lan, galdutako espazio horiek berriz euskaldundu ahal izateko.
Administrazioaren ardura aipatu duzu. Zein da egoera?
Espainiako eta Nafarroako gobernuen esku dauden zerbitzu publikoetan, gure hizkuntza eskubideak ez daude bermatuta. Baina udaletan ere bada zer hobetu. Altsasun, adibidez, Iortia kultur etxea erreferentziazko zentro bat da, eta oso toki txikia egiten dio euskarazko ekoizpenari. Aisialdirako eskaintzen zaiguna eskasa da. Bilatu behar dugu, beste tokiren batera mugitu, askotan.
Gazteen artean badu eraginik horrek?
Baietz uste dugu. Kulturaren arloan gertatzen dena gertatzen da kirolaren esparruan ere, gainera. Nire semearen adibidea aipatuko dut: futbol taldeko kide guztiak dira euskaldunak, baina entrenatzailea ez; zorionez, entrenatzaileak euskaraz ez egin arren, jokalariek euskaraz hitz egiten segitu dute beren artean, baina ez da beti gertatzen. Gehienetan, denek jotzen dute gaztelaniara, eta giroa erdalduntzen da. Oraindik hori ez da salbuespen bat.
Egoera horren aurrean, nola eragin nahi du Sakanako Euskaltzaleen Sareak?
Bidea hasi berri dugu, eta herritar gehiagok gurekin bat egitea nahiko genuke. Asmoa da gure hizkuntza eskubideak aldarrikatzeko ekinaldiak antolatzea. Eta euskararen erabilera sustatzea. Finean, euskaraz bizi nahi dugu, leku eta txoko guztietan, ez bakarrik ikastetxean. Administrazio osoari eskatuko diogu gure eskubideak berma ditzala, eta herritarrei egin dezatela euskararen aldeko apustua.
Euskaraldiak eman dizue horretarako aitzakia, ezta?
Bai, martxan jartzeko une egokia dela uste dugu, Euskaraldiak emanen digula bultzada bat. Ariketa polita da, burua altxa dezagun. Euskaraldikoa nahi dugu urte osoan.
Autokritikarako tokia ere baduzue?
Bai, zalantzarik gabe. Migratzaileen auzian, adibidez. Kanpotik heldu direnei ez diegu gure hizkuntzaren berri ematen. Haien lehentasuna aurrera egitea da, eta gu ez gara joaten haiengana, gure egoeraren berri ematera. Gainera, ez dute erraza hizkuntza ikastea. Mankomunitateak, adibidez, diru laguntzak ditu, baina ikasleak ordaindu behar du hasieran. Arlo horretan ere egin nahi dugu lan mankomunitatearekin eta udalekin.
Sarea handitzea da asmoa?
Bai, hori da asmoa. Sinergiak aprobetxatzea. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221193/arima-pixka-bat-falta-da-orain-bai-unibertsitatean-eta-bai-hedabideetan.htm | Bizigiro | «Arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan» | Bokazioz irakaslea dela aitortu du Joxerra Garziak, baina lan asko egindakoa da bai bertsolaritzan eta bai komunikabideetan. Erretiroa hartuta ere, ikastaroak eman eta eman ari da oraindik. | «Arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan». Bokazioz irakaslea dela aitortu du Joxerra Garziak, baina lan asko egindakoa da bai bertsolaritzan eta bai komunikabideetan. Erretiroa hartuta ere, ikastaroak eman eta eman ari da oraindik. | Bertsoak, kazetaritza, irakasle lana eta literatura. Gutxi-asko, lau erpin izan ditu Joxerra Garziaren (Legazpi, 1953) egunerokoak. Duela bederatzi urte erretiroa hartuta ere, «lanean-edo» jarraitzen du, batean eta bestean ikastaroak emanez. Aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiari ezin izan dio gertutik erreparatu orain arte, baina pozik eta natural hartu du abenduaren 18ko Iruñeko finalean, ondo bidean, gutxienez bi emakume egotea: Maialen Lujanbio eta Alaia Martin.
Idazlea, kazetaria, irakaslea, gai jartzailea… Edonork ez dauzka hainbeste deskribapen izen-abizenen atzetik. Baten bat falta al da hor?
Ez dakit… Neure burua deskribatzeko, «komunikazioan aritua» naizela esaten dut azkenaldian. «Aritua», r-rekin. Izatez, uste dut irakasle izateko dudala bokazio handia. Maila guztiak pasatu ditut ia; 22 urterekin hasi nintzen ikastolan, eta unibertsitatean aritu nintzen gero. EITBn sartu-irtena egin nuen ondoren, irratian eta telebistan, baina, unibertsitatera itzultzean, nire bokazioa berreskuratu nuela sentitu nuen. Kazetaritza, eta irratia bereziki, oso xurgatzailea da; gai bat hartu, landu eta hurrengo egunean jada ezin duzu gai horretaz jardun. Unibertsitateak intelektualki askoz gehiago ematen du, eta ikasleekiko harremana ere azpimarratuko nuke. Hori bai, formalizatu egin da dena; teknikoki asko hobetu da, baina arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan.
«Ohia» gehitu behar al zaie zure abizenaren ondorengo deskribapen gehienei?
Duela bederatzi urte, jubilatu nintzenean, HABEk [Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea] eta Asmoz-ek jendaurreko hizketei buruzko ikastaroak antolatu zituzten, eta, batzuetan, gehiegi ematera ere iritsi nintzen. Hortik beti sortzen zen beste ikastaro bat, eta horrela aritu izan naiz Hizkuntza Eskola Ofizialeko irakasleei eskolak ematen; Iralen [Irakasleen Alfabetatze Euskalduntzea] ere aritu izan naiz asko; LABeko zuzendaritzakoekin ere bai… Herri honetan, gainera, ez da egoten dei neutrorik; ikasle ohi batek Tuteratik [Nafarroa] deitzen dizu, eta, lagunekin egon beharrean, zeure burua Tuteran ikusten duzu ostiral arratsalde batean, euskararen salbazioa bermatzen.
Bertso konturik ez duzu aipatu oraindik, baina Txapelketa Nagusia sartua da azken txanpan. Saioak ikusten ari zara?
Ikastaro bat tokatu zait tartean, eta ez dut astirik izan saioetara joateko. Gerora, saiatzen naiz entzuten, baina galbahea pasatuta. Urte asko izan dira bertsoekin: irratian lehenengo, telebistan gero… Karabana horretatik pixka bat aldenduta nago. Jubilatu ondoren, bi aldiz egin dut ustez betirako erabat utzita neukan gai-jartzaile lana: 2014an, Getarian, Juan Sebastian Elkanoren lehorreratze ekitaldian, eta iaz, Donostian, Bilintxen Menda bertso saioan. Artean lanean ari nintzela joan nintzen uzten gai jartzaile lana, lortzen nuen plazeraren eta sortzen zitzaidan ezinegonaren arteko desorekagatik.
Ba al dago bertso epaile izatea baino lanbide desatseginagorik?
Beti izaten da zarata epaileen inguruan, baina nik ez dut hain gaizki eraman izan kontu hori. Euskal Herriko Bertsozale Elkartearen sorreratik, nire esku utzi zuten epaileen formakuntza, eta gustura egin nuen. Guri tokatu zitzaigun bertso bakoitzaren bukaeran besoa altxatuta puntuak ematea. Ordurako, hamar bat bilera eginda geunden Loiolan [Azpeitia]; erdipurdiko bertsoak eramaten nituen nik, eta puntuak alderatzen genituen; bertso berari 7koa ematen zion batek eta 4koa besteak, pentsa! Baina gure esku zegoen guztia egiten genuen; tentsio handia geneukan, baina oso oroitzapen onak dauzkat. Epaileak pertsonak izaki, subjektibotasun handia dago epaitzean.
Nolatan sartu zitzaizun bertsoa zainetan? Etxetik jaso al zenituen euskara eta bertsoa?
Gu erdi erdaldunak izan gara etxean; erdaraz ikasi genuen. Legazpin jaio arren, Renfen lan egiten zuen aitak, eta Irunen bizi izan ginen 8 urte nituenetik. La Salle kolegiora joan nintzen, eta, unibertsitatera joan arte, Irunen ibili nintzen; Irun eta Hondarribikoa dut kuadrilla. 15 bat urterekin hartu nuen euskararekiko kontzientzia, eta gogoan daukat hasieratik sentitu nuela lilura edo obsesio moduko bat bertsoarekin.
Kazetaritza eta Filosofia ikasketak egin zenituen. Nolatan?
Nahiko ikasle onak ginen, eta kolegioan zientzia arloan aritu ginen denok. 15 urterekin, ordea, batxilergoko 6. mailan, Filosofia irakatsi ziguten, nahiko gaizki, baina gustatu egiten zitzaidala jabetu nintzen. Unibertsitate aurreko ikasketetan, berriz, matematika, fisika eta kimika ematen genuen. Unibertsitaterako, Fisika eta Filosofia aukeratu nituen, zalantzan, eta, egun batean, amak esan zidan kolegioko zuzendaria joan zela gure etxera, niri Filosofia ikasten ez uzteko esanez, nesken ikasketak zirelako. Deustun egin nuen Filosofiako lehen urtea, EUTGn [Donostia], eta Bartzelonara joan nintzen gero. 3. mailan nengoela, Kazetaritza ikasketak sortu zituzten Vella Terran, Bartzelonan, eta bi ikasturte urte bakarrean egin nituen. Hasieran, bukatu gabe utzi nituen Kazetaritza ikasketak, baina irratian hasi nintzenean bukatu nituen. Arrasateko ikastolan hasi nintzen irakasle, 22 urterekin, 8 urteko neska-mutikoekin.
Politikoki, urte gorabeheratsuak izan ziren zuen gaztarokoak. Nola bizi izan zenituzten?
Non erortzen zinen, horren arabera zegoen asko garai hartan. 3.000 euskaldun elkartu ginen Bartzelonan, Euskal Herrian unibertsitaterik ez zegoelako, eta oso ondo bizi ginen han. Polimilien ingurukoak ziren nire ondoko gehienak, EIA [Euskal Iraultzarako Alderdia] etorri zen gero, eta ni Euskadiko Ezkerran jada ez nintzen aritu sekula; ez zitzaidan gustatu. Gauza askotan ez zen oso garai inbidiagarria, Arrasaten irakasle gisa igaro nituen lau urteetan egun bakar batean ere ez nintzelako sartu kontrolik pasatu gabe. Ikaragarria zen; oso gogorra, baina oso bizia. Dena hankaz gora jarriko genuen sinesmena geneukan orduan.
Giro horretan, Alemaniara joatea erabaki zenuen zuk.
Euskal Herrian ezinezkoa zitzaidan distantzia hartzea, eta, autoa salduta, Alemaniara joan nintzen bi urterako, Munster ingurura. Politikoki eta arlo denetan galduta ikusten nuen neure burua, eta desmarkatu beharra sentitzen nuen. Ez nuen eskatu eszedentziarik ere Arrasateko ikastolan; banekien Alemaniatik bueltan lana izango nuela. Eta hala gertatu zen. «Filosofia irakasle bat behar da Tolosan», irakurri nuen etxera itzulita; autoa hartu, Tolosan aurkeztu, eta lanean ari nintzen hurrengo egunean.
Testuinguru horretan, nola iritsi zitzaizun Euskadi Irratira jauzi egiteko aukera?
Iragarki bat ikusita animatu nintzen. Lehen urtean, Sorgin afaria kultur saioa egin nuen Pello Zabaletarekin, egunero. Erreferentzialtasuna lortu genuen, eta Joxemari Oterminek [Euskadi Irratiko zuzendaria 1982tik 1991ra] espresuki esan zidan bertso erreferentzia Herri Irratitik Euskadi Irratira pasatu behar genuela. Debaldeko festa lehiaketa moduko bat egin genuen lehenengo, eta 1984an antolatu genuen Pernando Amezketarra Herriarteko I. Txapelketa; 21 herri aurkeztu ziren. Pellok eta biok kultur programa egiten genuen egunero, eta tokatzen zen herrira joaten ginen asteburuan. 31 saio egin genituen bost hilabetean.
Zuk behin baino gehiagotan entzun behar izan zenuen bertsoa ez zela telebistarako egokia, baina bide luzea egin zenuen Hitzetik Hortzera saioarekin.
Bertsozale Elkartekoak aspalditik ari ginen EITBn bertsolaritzako programa bat behar zela esaten, eta pausoa gu isil gintezen eman zutela uste dut. Nik ez nekien bideo bat zer zen ere. Baliabide gutxi geneuzkan, eta telebista irizpideekin oso txarrak ziren programa haiek, baina gustatu egin zitzaion jendeari. Bertso saio bateko irudia edo soinua oso ona izan gabe ere, ni emititzearen aldekoa nintzen beti, baina gorabehera dezente izan genituen errealizadoreekin.
Bide hura ez zen ondo amaitu.
Ez… 1993ko krisi garaian, Amatiño [Luis Alberto Aranberri] etorri zitzaidan magazin bat egingo ote nuen galdezka, eta baietz esan nion. Andoni [Egaña] eta [Xabier] Amuriza ziren lehenengo saioan; Sebastian [Lizaso] eta [Jokin] Sorozabal bigarrenean; eta gazteak eraman genituen hirugarrenean: Maialen [Lujanbio], Igor [Elortza], Unai [Iturriaga] eta Jexux Mari [Irazu]. Bernardo Atxaga zen gonbidatua, eta, halako batean, Unaik bota zuen: «Desinformazio gehiago orduero Euskadi Irratian». Zuzenean ari ginela, berehala iritsi zen zuzendaritzaren abisua, programa mozteko. Hilabetez ezkutatuta bezala egon nintzen. Elkartea zegoen tartean, eta ez nuen ezer esan nahi. Hori bai, kontratua sinatuta zegoenez, sei hilabetean jarraitu nuen programa egiten.
Berriz txapelketara jauzi eginda, Maialen Lujanbio zain dago finalean, eta Alaia Martinek bidearen zati handi bat eginda dauka jada. Alde horretatik ere berritzailea izan daiteke finala.
Denok sumatzen genuen baino polikiago iritsi da aldaketa; kostatu zaio bigarren emakume bati finalean sartzea. Gustatuko zitzaidakeen Oihana Iguaran finalean sartzea, baina bidean geldituko dela dirudi. Dena den, ez diot askorik erreparatu txapelketari, eta ezin dut iruzkin zehatzik egin.
Euskararen erabilerari dagokionez, arduratuta hitz egin izan duzu sarritan. Euskararen kaleko erabilera %14 ingurutik %12 ingurura jaitsi da azken bi neurketetan. Ezagutza lehenetsi da erabileraren kaltetan?
Oso argi daukat guk eman diegun euskarak gazteei balio diela unibertsitatean aritzeko, baina ez musean aritzeko, ziria sartzeko… Hori onartzen ez dugun bitartean, euskara produktuan berean daukagu arazoa. «Hizkuntza batek ez badio hobeto bizitzeko balio, hiztunak aldi berean esango dizkio kaixo eta adio»; hori da nire hausnarketetako bat. Hizkuntza kontuetan kalkulu guztiak ez dira egin behar hizkuntzatik bakarrik, baizik eta hiztunetik. Gazteek erregistro bakarra daukate gurasoekin, irakasleekin eta lagunekin hitz egiteko. Hizkuntza erregistro informaletan ere landuko duen eskola bat behar dugu, aurrera egingo badugu.
Zer gehiago daukazu emateko komunikazioari, ahozkotasunari, bertsolaritzari…?
Obsesioa. Militantzia. Hori bizi izan dugu guk, eta Bertsozale Elkartean gozamena zen nola asumitzen zen modu naturalean bertsolaritzaz gain herrigintza ere landu behar zela. Ezinezkoak ziren gauza asko egin genituen guk, baina “ez etorri bazterrak nahastera!” pentsamendua zabalduta dago gaur egun, eta pena da. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221194/laquojantoki-sozial-bat-izan-daiteke-zerbait-duinaraquo.htm | Gizartea | «Jantoki sozial bat izan daiteke zerbait duina» | Kalean daudenen kopurua asko handitu da Donostian. Agus Rodriguez Donostiako Kaleko Afari Solidarioak egitasmoaren sustatzailearen esanetan, udalak bere gain hartu behar luke pertsona horien gaineko ardura, baina gaur egun eskaintzen dituen baliabideak ez dira aski. | «Jantoki sozial bat izan daiteke zerbait duina». Kalean daudenen kopurua asko handitu da Donostian. Agus Rodriguez Donostiako Kaleko Afari Solidarioak egitasmoaren sustatzailearen esanetan, udalak bere gain hartu behar luke pertsona horien gaineko ardura, baina gaur egun eskaintzen dituen baliabideak ez dira aski. | Donostiako Kaleko Afari Solidarioak egitasmoak bi urte bete ditu. Agus Rodriguez (Donostia, 1972) eta Parte Zaharreko beste zenbait auzotar jabetuta zeuden zenbait lagunek Konstituzio plazako arkupeetan egiten zutela lo. Zertan lagun ziezaieketen galdetu zieten, eta zerbait beroa eskatu zieten. Horrelaxe hasi ziren afariak banatzen. Bi urtean, gau bakar batean ere ez dute huts egin, eta Parte Zaharrean ez ezik Egian eta Amaran ere ematen dituzte afariak gaur egun. Boluntarioek ordaintzen dituzte jakiak, eta etxean kozinatzen dituzte.
Batez beste, 150 afari ematen dituzue egunero Donostiako Parte Zaharrean, Egian eta Amara Berrin. Ohartarazi duzue eskaera gero eta handiagoa dela. Zer ikusten duzue kaleko afari horietan?
Eskaeran goranzko joera ikusten dugu, bai. Etortzen direnen profil nagusia 20-30 urte bitarteko gizonezko magrebtarrena da, baina bestelakoak ere hasi dira etortzen: bertan jaioak, adinekoak… Kalean egon ez arren baliabide ekonomiko nahikorik ez dutenei ere ematen dizkiegu afariak. Adibidez, Parte Zaharrean hiruzpalau adineko etortzen zaizkigu, ez dutelako behar adinako diru laguntzarik. Horrez gain, aipatuko nuke mugimendu handia dagoela afarietara etortzen direnen artean: gutxi batzuk egunero etortzen dira, baina, oro har, aldatu egiten dira erabiltzaileak. Aurtengo neguan ere jende gehiago etorriko zaigula uste dugu, eta, tartean, Donostian bertan jaiotako gehiago ere bai.
Afari horietan zer esaten dizuete erabiltzaileek? Zer etorkizun aurreikusten dute?
Kasuistika ezberdinak daude. Badira itxaropentsu daudenak: hona iritsi dira, ari dira ikastaroak egiten, eta badute aurrera egiteko esperantza, baina, oro har, etsipena da nagusi. Batzuek nahi dute hemen geratzea, baina ez dute baliabiderik eskura. Aterpeetan plaza bat lortzea, adibidez, oso zaila da, eta kalean bizitzea oso gogorra da: alde batetik, fisikoki da gogorra, baina bestelako arazoak ere ugari dira, hala nola Poliziaren etengabeko identifikazioak, mespretxua jende arruntaren aldetik, ikusezin sentitzea… Horregatik, gure konpromisoa otordu bero bat ematea baino gehiago da: giza berotasuna ere eskertzen dute etortzen direnek, jakitea badirela beren egoeragatik kezkatzen diren pertsona batzuk herri honetan.
Kale Gorrian-ek urrian egindako zenbaketan, kalean bizi diren 220 pertsona zenbatu zituen Donostian, 2018an baino 119 gehiago. Migratzaileek, adibidez, uste baino errealitate gordinagoa aurkitzen dute iritsitakoan?
Laguntza eta baliabide asko dauden ideiarekin iristen dira, baina ez da hala. Afaltzera egunero etortzen diren bik hamar urtetik gora daramatzate hemen, baina lan egiteko baimenik ere ez dute oraindik. Aurten izango lukete lan bat bilatzeko aukera, baina paperik gabe daude. Kalean daudenen datuak argi erakusten du Donostiako Udalak jartzen dituen bitartekoak ez direla nahikoak.
Besteak beste, jangela sozial bat martxan jartzeko eskatzen diozue Donostiako Udalari.
Guk bi eskaera nagusi egiten dizkiogu udalari: batetik, pertsona horien ardura bere gain hartzeko, eta jantoki sozial bat martxan jartzeko; eskaera nagusia hori izan arren, hori egin ezean, eta ez dugu ikusten halakoren bat jartzeko borondaterik, nahiko genuke gutxienez instituzioei dagokien lana egiteko prest gauden hiritarroi laguntzea, eta horretarako toki bat eskaintzea. Bigarren eskaera da aterpea neguko egun guztietan irekitzea, ez izotz arriskua dagoenetan bakarrik.
Baduzue harremanik udalarekin?
Bai. Duela bizpahiru aste egin genuen azken bilera. Udalak ikerketa lan bat ere eskatu zion enpresa bati. Zenbait egunetan guk egiten genuen lana ikusten egon ziren, zenbatu zituzten erabiltzaileak, elkarrizketatu zituzten… Gehienak gizarte larrialdietarako udal zerbitzuan izena emanda zeuden. Udalak, ordea, esan du bere alternatiba Otorduak programa dela; hau da, hirurogei lagunentzako hiriko jatetxeetan eskaintzen duen otorduen programa. Guk jarraitzen dugu esaten hori ez dela nahikoa. Udalaren esanetan, jantoki sozialek estigmatizazioa dakarte, eta aitzakia bat iruditzen zaigu hori: jantoki sozial bat izan daiteke zerbait duina, eta lanpostuak ere sor ditzake.
Aipatu duzu gutxienez otorduak prestatu ahal izateko toki bat nahiko zenuketela. Egun, Afari Solidarioak egitasmoan, boluntarioek ordaintzen dituzte jakiak, eta etxean prestatzen dituzte. Bi urteren ondoren, igartzen duzue nekerik?
Noski, eta gorabeherak egon dira. Batzuek utzi egin dute askotariko arrazoiengatik —ekonomikoak, familiakoak edo bestelako konpromisoak—, baina, zorionez, hutsuneak bete ahal izan ditugu, eta bi urte hauetan ez dugu hutsik egin egun bakar batean ere.
Beste auzoren batera zabaltzeko asmorik baduzue?
Ongi etorria izango litzateke, baina ez gaitezen nahastu: helburua izan behar du instituzioek beren gain hartzea pertsona horien gaineko ardura.
Abenduaren 28a egun berezia izango da zuentzat. Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizunean zuen lanaren berri emateko aukera izango duzue, Donostian (Kursaalean, 19:30ean), Irungo Harrera Sarearekin batera, eta sarreren dirua ere bideratuko zaizue.
Oso eskertuta gaude, eta jendea animatu nahi dugu kontzertura joatera, migrazioaren gaiak protagonismo berezia izango baitu. Horrez gain, gure lana ezagutu nahi duen oro ere etor dadila edozein egunetan, 20:30ean, Donostiako Parte Zaharreko Plaza Berrira, Egiako Teresa Kalkuta plazara edo Amarako Atano III.a pilotalekuaren kanpoaldera. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221195/laquolehengo-futbolariak-naturalak-ziren-oraingoak-itxurak-kezkatuta-bizi-diraraquo.htm | Kirola | «Lehengo futbolariak naturalak ziren; oraingoak itxurak kezkatuta bizi dira» | Irratiko lankideen artean San Mamesera joan ohi zen bakarra zelako hasi zen Sara Estevez futbol kronikak idazten. Kirol kazetaritzaren aitzindaria izan da Bizkaiko irratigintzan. | «Lehengo futbolariak naturalak ziren; oraingoak itxurak kezkatuta bizi dira». Irratiko lankideen artean San Mamesera joan ohi zen bakarra zelako hasi zen Sara Estevez futbol kronikak idazten. Kirol kazetaritzaren aitzindaria izan da Bizkaiko irratigintzan. | Athleticen historiari eta Bizkaiko irratigintzari estu lotuta dago Sara Estevez Caparros Maraton kazetariaren ibilbidea (Bilbo, 1925). Hil hasieran bete zituen 97 urte, baina burua oso argi du: urteak, izenak, gertaerak…, ez du ezer ahazten. Badaki aitzindari izan zela, baina ez zaio iruditzen aparteko ezer egin duenik. Duela lauzpabost urtetik, Bilboko adinekoen zentro batean bizi da, eta hango bizilagunekin komentatzen ditu orain futbol partidak. Nostalgiaz egin du errepasoa.
Nondik datorkizu futbolerako halako zaletasuna?
Ez dakit futbolerako aparteko zaletasunik izan dudan. Athletic gustatzen zitzaidan. Bilbotarren DNAren parte da hori. Gure familiaren lagun batzuen edo auzokoen, ez dut ondo gogoan zer ziren, katuen izenak ere futbolarien izenak ziren. Ume-umetatik familiako bat izan zen Athletic.
Ez zenuen kazetari izateko ikasi. Zelan iritsi zinen irratira?
Orduan Radio Bilbao baino ez zegoen Bizkaian. Gazteen Fronteak irrati akademia bat sortu zuen [Falangeren gazte erakundeak], antzerki jarduerak eta halakoak egin ahal izateko. Handik sortu zen Radio Juventud [1951]. Han egin ginen gu irratigintzako profesional. Gaur egungo irratiarekin alderatuta, oso ezberdina zen. Orain, esatariak entzuten ditut, eta pentsatzen dut ez dutela behar den prestakuntza jaso. Ez dakite hitz egiten. Ez duzu ulertzen zer esaten duten. Guri eskatzen ziguten lehenengo geure burua barrutik entzuteko, jakiteko zelan hitz egin behar dugun. Gaur egun, oso azkar hitz egiten dute irratian. Jose Luis Balbin [TVEko] kazetariak esaten zuen bizitza ez dela halako abiaduran pasatzen. Akademia hartan, profesional asko sortu ginen, gero beste irrati batzuetan ibili direnak.
Zerk bultzatu zintuen irrati akademia hartara joatera?
[1936ko] Gerra hasi zenean, nik Viuda de Epalza saria irabazi nuen, eta harekin batxilergoan ikasi ahal izateko beka jasoko nuen. Nik eskola publikoan ikasi nuen. Gerra bukatu zenean, urte hartan saria lortu genuenok dagoeneko ez genuen batxilergoa ikasi ahal izateko adinik. Hasieran, bulegotxo batean egin nuen lan. Gero, Erandioko kimika fabrika batean hasi nintzen idazkari, Unquinesan. Zuzendaritzako idazkaria nintzen, eta horretan ibili nintzen 1972ra arte. [Lan biak uztartu zituen]. Burua alai mantentzeko, akademia horretara joaten nintzen. Radio Bilbaoko zuzendariak astero egun batez saio bat egiteko aukera ematen zigun. Han ibiltzen ginen gero Radio Juventud sortuko genuenok. Bakoitzak bere arloa zuen. Behin galdetu zuten: «Futbolera nor joaten da?». Gehienak mutilak ziren, baina ni nintzen futbolera joaten zen bakarra, abonatua nintzen eta. [Orduan emakumeak ezin ziren bazkide izan, soilik abonatuak]. Modu horretan hasi nintzen Athletic jarraitzen irratirako. Orduan ere Athleticek lan handia eskatzen zuen.
Orduan ere hainbeste informazio sortzen zuen futbolak?
Bai. Gure eguna Athleticen gora-beherak jarraitzea zen. Gaur egun, agian, gehiegizkoa da. Ordukoa gertukoagoa zen. Ingelesen Zelaian hasi zen Athletic. Guk entrenamenduetara joateko aukera izaten genuen. Orduan ez zegoen dena hain estu lotuta. Agian, arratsaldean joan eta Zarra [Telmo Zarraonandia] ikusten zenuen bera bakarrik entrenatzen.
Gogoan al duzu lehen partida?
Coruñako [Galizia] Deportivoren aurka izan zen, 1945ean. Athleticek galdu egin zuen, baina gero urte hartan Ligako txapeldun izan zen. Orduko San Mamesen hamar pezeta ordaindu behar izaten zenuen sarrera orokorra. Lehen jokalaria zelaian agertzen zenerako, jauzi egin eta lehen lerrora joaten ginen orduko ume edo gaztetxoak. Dena zen ezberdina; ezin dira orduko futbola eta oraingoa alderatu.
Zelan idazten zenituen kronikak? Orduan ez zen kazetarientzako lekurik egongo.
Bazkide izan aurretik, ahal nuen lekutik. Gero, nire eserlekutik idazten nituen, koadernotxo batean oharrak hartuta. Ezkutuan hartzen nituen, inork ez zekielako irratiko kronikak idazten zituena emakume bat zela, ni nintzela. Partida bukatu eta berehala joaten nintzen irratira, kronika idaztera, gero lankide batek irakur zezan zuzenean.
Zergatik ez zenuen zuk irakurtzen? Paco Blancok jartzen zien ahotsa zure kronikei.
Orduan, mikrofonoan hitz egiteko ahotsak aukeratzen ziren, eta gizonenak izaten ziren normalean. Seguruenik ni ez nintzen gai hain ondo irakurtzeko nire testuak. Gaur egun ez zaio hainbesteko garrantzirik ematen horri, baina orduan, bai. Primeran irakurri behar zen. Ni erredaktorea nintzen hasieran. Urte asko igaro ziren ni hizketan hasi nintzen arte. UEFAko Kopan hasi nintzen gehienbat, baina ez askorik ere: kazetari batek egiten zuen partidaren kontakizuna, eta nik iruzkinak egiten nituen. Gero, futbolaz gain, gauza gehiago egin ditut, eta orduan bai. Radio Juventud Radio Nacional de Españaren parte izatera igaro zenean, erredakzioko burua izan nintzen, eta albistegiak egiten nituen: 08:00etakoa, hiru probintzietarako [Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa].
1973an jakin zuten entzuleek Blancok irakurtzen zituen kronika haiek zureak zirela, Sara Estevez zegoela Maraton ezizen haren atzean. Zergatik Maraton?
Eskolan kontatu ziguten Filipides soldadu greziarraren historia: Maraton hiritik Atenasera lasterka joan zela persiar armadaren garaipena iragartzera, eta albistea emandakoan hil egin zela. Kazetariok ere esfortzu hori egin behar izaten dugu askotan albisteak emateko, eta horregatik aukeratu nuen ezizen hori.
Bizkaiko Radio Juventuden arrakasta itzela izan zuen Stadium irratsaioko erredaktorea eta zuzendaria izan zinen. 1984an desagertu arte, herrialdeko irratigintzan gaueko saiorik entzunena izan zen.
Irratiko lehen zuzendariak erakutsi zigun oso bizkorra zela. Denek esaten zuten irratsaioak porrot egingo zuela, baina arrakasta itzela lortu zuen. Zergatik? Zuzendariak 22:00etan aireratzea erabaki zuelako, eta txikiteroak ordu horretan etxeratzen zirelako. Egin barre, baina horrek zer ikusi itzela izan zuen arrakasta hartan. Gure entzuleak gizonezkoak ziren; garai hartan, emakumeei ez zitzaien futbola hainbeste interesatzen.
Zelan egiten zenuten saioa?
Kolaboratzaile sare handia genuen. Athletic zen talderik erakargarriena, baina erregional mailako talde guztien informazioa ematen genuen, eta horrek erakartzen zuen jende asko. Partida pila baten berri ematen genuen domeka guztietan. Batzuetan gogorra egiten zen hainbeste emaitza entzutea, baina entzule bakoitzak bere taldeak egindakoa jakin eta entzun nahi izaten zuen, eta adi egoten zen.
Zelan lortzen zenuten informazioa? Orduan ez zegoen gaur egungo baliabide teknikorik.
Esaterako, ez dakit zer taldeko entrenatzailearen amaginarrebak konpromisoa hartua zuen gurekin suhiak esandakoa guri kontatzeko. Gaur egun dena oso mekanikoa da; gehiegi.
Aitzindariak izan zineten kirol tertulia egiten eta telefonoz jendea elkarrizketatzen.
Azkenerako kronika gehiegi ziren, eta ez genuen ez astirik egiteko, ez denborarik sartzeko, eta tertulia modura lantzen hasi ginen. Telefonoa asko erabiltzen genuen, erosoagoa zelako jendea elkarrizketatzea lortzeko. Ahalegintzen ginen talde guztiak berdin tratatzen, ez haserretzeko. Erregional mailako futbol partidak ere oso garrantzitsuak balira bezala hartzen genituen, entzule askorentzat Munduko Txapelketako finalaren parekoak zirelako. Noiz edo noiz arbitroa geure autoan eroaten genuen zelaitik, zaletuak jipoitzeko zain zituelako. Batez ere, Bermeon gertatzen zen hori, oso oldarkorrak ziren-eta hango zaletuak.
Askatasuna zenuten nahi zenutena egiteko eta esateko?
Oro har, bai. Gogoan dut behin esan nuela beste bati ostikoa eman zion jokalaria kaleratzea gehiegizkoa iruditu zitzaidala. Zuzendariak esan zidan hori ezin nuela esan. «Ez dut esandakoa aldatuko. Uste dut eskubidea duela huts egiteko. Debekatu ahal didazu nahi dudana esatea, baina ezingo nauzu behartu esan nahi duzuna esatera». Athleticek San Mamesera sartzea debekatuta zigortu gintuen irratietakook, nik esandako zerbaitengatik.
Futbolaz gain, beste kirol batzuk ere lantzen zenituzten irratsaioan. Esaterako, herri kirolak, eta euskaraz, gainera.
Aretxa I.a zen kronika horiek egiten zituena. Herri kiroletan aritzen zen. Oso ondo egiten zuen berba euskaraz eta gaztelaniaz, eta kronikak egitea proposatu genion. Hizkuntza biak txandakatzen zituen. Astelehenero bere tartea izaten zuen herri kirolez berba egiteko. Arrakasta itzela izan zuen tarte hark ere. Beste kirol batzuk ere sartzen genituen: eskubaloia, esaterako, ospea hartzen ibili zenean; gero ahuldu egin zen. Irratiak azkartasuna eta arintasuna zuen, eta askotariko kirolak lantzeko aukera ematen zigun. Prentsa idatziko lankideek arraro begiratzen gintuzten.
Futbola asko aldatu da ordutik, ezta? Zelan ikusten duzu egun?
Gaur egun jokalari batek tiroan huts egiten duenean, esaten dizute atzazkalak huts egin diola. Zelan atzazkalak huts egin? Gero ohartzen zara futbolariek hainbeste hobetu dutela teknika, non behatzak ere mugitzen dituzten, eskuetako atzamarrak bezala. Aldi berean, ikusi nahi nituzke egungo jokalariak ordukoen arropekin eta baloiekin jokatzen.
Athletic ere asko aldatu al da?
Izugarri. Lehengo jokalariak naturalagoak dira; oraingoak itxurak kezkatuta bizi dira, orrazkera arraro horiekin. Lehen jokalariak ezagutu egiten zenituen; egungo kazetariek kontatzen didatenez, oraingoek debuta egin eta aste bira ez dute elkarrizketarik eman gura izaten, euren burua ja izartzat daukatelako. Gaur egungo Athleticek asko kezkatzen nau. Hauteskundeek zur eta lur utzi ninduten. Jokalariei halako soldatak ordainduko badizkiezu, diru sarrerak handitu beharko dituzu ezinbestean. Adibidez, Williams anaiei ordaintzen zaiena gehiegizkoa dela iruditzen zait. Baina, tira, gero beste futbol talde batzuetako soldatak ikusten dituzu, eta izugarria da. Ez dut ulertzen.
Zer iritzi duzu gaur egun egiten den kirol kazetaritzaz?
Oihu egiten baino ez dakitela. Espektakulua bihurtu da. Uste dut esatariek pentsatzen dutela haiek direla protagonistak. Andreak ere badabiltza gaur egun zeregin horretan, eta gizonezkoen oihu berak egiten dituzte. Niri ez zait gustatzen. Gainera, ikusten dut oraingo kazetariak gehiago dabiltzala kirolarien hanka sartzeak bilatzen, haien arrakastak kontatzeko irrika izaten baino.
Andreak kirol esatari eta jokalari ere badira gaur egun.
Bai. Alde horretatik, aldaketa handia egon da. Baina, egia esan behar badut, ez dut askorik jarraitzen emakumeen futbola.
Orain ez zara zelaira joaten. Zelan jarraitzen dituzu partidak?
Telebistaz ikusten ditut, ez zaizkidalako irratiko oihuak gustatzen, baina soinua kentzen diot. Telebistak hori du ona: ikusi egiten duzunez, ez duzu behar norbaitek gertatzen dena kontatzea. |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221196/hitanoa-indartuz-tokiko-euskalkia-eta-euskara-bera-indartuko-ditugu.htm | albisteak | «Hitanoa indartuz, tokiko euskalkia eta euskara bera indartuko ditugu» | Oiartzunen, Euskaraldiarekin batera, Hikaldia ere egiten ari dira aurten, hitanoa sustatzeko eta indartzeko asmoz. | «Hitanoa indartuz, tokiko euskalkia eta euskara bera indartuko ditugu». Oiartzunen, Euskaraldiarekin batera, Hikaldia ere egiten ari dira aurten, hitanoa sustatzeko eta indartzeko asmoz. | Oiartzunen, Euskaraldiarekin batera, aurten ere Hikaldia egiten ari dira, hitanoa sustatu eta indartzeko asmoz.
Euskaraldian, Oiartzunen zenbat entitatetan sortu dira ariguneak? Zenbat lagunek eman dute izena ahobizi eta belarriprest gisa?
AITZOL PEREZ DE SAN ROMAN URIA: 83 enpresa, elkarte, eragile eta establezimenduk eman dute izena aurten. Aurreko edizioan bezalatsu. Herritarrekin ere pozik gaude. Ez dugu gainditu 2.000 partaide izateko erronka, baina mugimendu handia izan dugu egunotan.
AITZIBER ARNAIZ GARMENDIA: Ez dugu datu zehatzik, baina gure irudipena da aurrekoetan baino gazte gehiago hurbildu zaizkigula.
Oiartzungo Udalak eta herriak bat egiten dute Euskaraldiarekin. Bultzatu beharreko ekimena da.
A.A.G.: Euskaraldiaren 2018ko lehen edizio hura baino lehen, 2017an Konpromisotik aD/Ritzera ekimena izan genuen Oiartzunen. Egia, Lasarte-Oria, Hernani eta beste herri batzuen bidetik ekin genion, eta gure irudi propioa landu genuen, baina ahobizi eta belarriprest figurak ezagutu genituen lehen aldiz herrian. Euskaraldiaren proposamena jaso genuenean, argi izan genuen bide berari jarraituta udala eta Ttur-ttur Euskaltzaleon Bilgunea batera joango ginela, hainbat ekimenetan egiten dugun moduan.
Beraz, herritarren erantzuna ona da.
A.P.S.R.U.: Badakigu badirela aurreko edizioetan izena eman eta oraingoan berretsi ez dutenak; seguruenik, gehienek pentsatu dute aurrekoan izena emanda nahikoa zela. Gainera, aurreko txapa ongi gordea zutenez, ez dute bila etorri behar izan. Etorri direnak eta ez direnak ariketa egiten aritzea da guretzat garrantzitsuena.
A.A.G.: Gure datuen arabera, hiru edizio hauetan 3.000 herritarretik gora izan dira noizbait Euskaraldian parte hartu dutenak.
Euskaraldiarekin batera Oiartzunen antolatu den Hikaldian parte hartzaile bakoitzari eman dioten Oiartzungo hitanoaren eskuliburua eta txapa. OIARTZUNGO UDALA
Oiartzungo Euskaraldiaren berezitasunetako bat Hikaldia da. Txaparen ondoan pegatina bat itsatsi duzue, hika aritzeko prest zaudetela erakusteko. Gainera, Oiartzungo hitanoaren eskuliburua eman diozue parte hartzaile bakoitzari. Hitanoa sustatzea garrantzitsua da?
A.P.S.R.U.: Herri askotan, urteak daramatzagu kezkatuta euskalkien eta hitanoaren galerarekin. Euskara batuak arazoak izan ditu transmisioan, eta zer esanik ez hitanoak eta euskalkiek. Eskoletan hitano batuaren inguruko irakaspenak egon badira ere, argi ikus daiteke hitanoak lotura handiagoa duela euskalkiekin. Eta hauen transmisioak eten nabarmena izan duela ere begi bistakoa da, are nabarmenagoa nokaren kasuan. Hitanoa indartuz, tokiko euskalkia eta euskara bera indartuko dugu.
A.A.G.: Azken urteotan, Oiartzunen hainbat ekimen antolatu ditugu Ttur-ttur Euskaltzaleon Bilgunetik udalaren laguntzarekin hitanoa sustatzeko: Hitano ikastaroak, Hikalaguna, duela bi urte lehen Hikaldia, eta orain bigarrena.
A.P.S.R.U.: Euskaraldia euskararen erabilera areagotzeko ariketa masiboa denez, uste dugu une egokia dela euskararen beste erregistroak ere lantzeko, hitanoa barne. Euskaraldiak berak duen dimentsio eta babes sozial eta instituzionalak jokaleku ezin hobea eskaintzen digu ariketa kalera ateratzeko.
Hikaldian, txapa propiorik ez, rolik ez, konpromisorik ez.
A.P.S.R.U.: Pegatina baten bidez hitanoaren inguruko gogo bat adieraztea izango da, saiakera bat. Pegatina hori daramanak gogo bat adieraziko du, eta aukera duen guztietan hika hitz egingo luke gai bada, edo, berari hika hitz egitera animatuko luke parekoa.
Behin Euskaraldia bukatuta, abenduaren 3an, Euskararen Festa antolatuko duzue. Ekitaldiaren nondik norako nagusiak?
A.A.G.: Goizez, 11:30ean, Oiartzungo hizkera erabiltzeko gida aurkeztuko dugu, eta, segidan, 12:30ean 35. Xabier Lete prosa eta poesia lehiaketaren sari banaketa izango dugu, osoko bilkuren aretoan. Arratsaldez, herriko hainbat eragileren emanaldiak izango ditugu, 17:30etik aurrera (dantza, bertsoak, musikariak…), eta afalondoan, Kuluxka Klan taldearen kontzertua. Hala ere, egitaraua oraindik zabalik dugu, eta baliteke ekintza gehiago izatea asteburuan. Bezperan ere, Oarsoarrak euskararen sariak banatuko ditugu Pasai Donibaneko Juanba Berasategi kulturgunean. Aurten, Oreretako Xixilio Maritxalar eta Oiartzungo Zuberoa jatetxea izango dira sarituak, haien ibilbidearengatik.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oiartzun.eus. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221197/euskara-lan-munduan-sustatzen.htm | albisteak | Euskara lan munduan sustatzen | Bergarako 38 entitatek euskara lan munduan sustatzeko konpromisoa hartu dute, Harixa programako hitzarmena sinatuta. | Euskara lan munduan sustatzen. Bergarako 38 entitatek euskara lan munduan sustatzeko konpromisoa hartu dute, Harixa programako hitzarmena sinatuta. | Urriaren 25ean, Bergarako (Gipuzkoa) 38 entitatek euskara lan munduan sustatzeko Harixa programako hitzarmena sinatu zuten Miguel Altuna Lanbide Heziketako zentroan antolatu zen ekitaldian. 2021eko maiatzaz geroztik, hainbat eragile lanean aritu dira Harixa programaren barruan, eta lan-mahaiak egindako lanaren emaitzetako bat da hitzarmena.
Hitzarmenaren helburua da Bergarako enpresek euskara sustatzeko urratsak egitea, lan mundua ere euskarazko eremu bihurtzeko. Hitzarmenaren iraupena lau urtekoa da, eta Bergarako Udalak behar diren giza baliabideak jarriko ditu hitzarmenaren dinamizazioaz eta jarraipenaz arduratzeko.
Gorka Artola Bergarako alkateak ekitaldian azaldu zuenez, «askotariko eragileen arteko hitzarmen bat da. Elkarri esango diogu zer egiteko prest gauden, eta elkarri lagunduko diogu bidea egiten, Harixa programari jarraituz». Horrela, askotariko izaera eta egoera linguistikoa duten entitateak egonda, elkarri laguntzeko baliagarria izango da egitasmoa.
Artolak azpimarratu zuenez, Bergaran lan handia egin da lan munduaren euskalduntzean. «Hala ere, bizitzako beste esparru batzuekin alderatuta, lan munduarenean euskararen presentzia nabarmen ahulagoa da. Aipagarria da gaur egun 30 urte baino gutxiago dituzten eta Bergaran eskolatu diren herritar guztiek D ereduan egin dituztela Derrigorrezko Hezkuntzako ikasketak. Eskolaz kanpoko munduan (kulturan, kirolean, aisian...) ere aurrerapauso nabarmenak egin dira azken urteetan, eta nagusiki euskaraz funtzionatzen da».
Behar-beharrezkoa da, beraz, Artolaren esanetan, «eskolan egindako ahalegin horri jarraipena ematea, eta helduaroan euskaraz bizitzeko aukerak zabaltzea. Eta hor leku berezia izan behar du lan arloak, helduok bizitzan denbora tarte handiena igarotzen dugun eremuetako bat delako eta lan mundua gizarte harremanen (bikoteen, lagunen...) sorleku nagusietako bat delako».
Hitzarmena sinatu duten 38 entitateek oinarrizko konpromiso batzuk hartu dituzte. Halaber, entitate bakoitzak konpromiso propioak ere hartu ditu.
Oinarrizko konpromisoak
Hauek dira entitateek hartu dituzten oinarrizko konpromisoak:
• Enpresak Harixa programarako solaskidea izendatzea eta langileei hitzarmenaren berri zabaltzea.
• Enpresako hizkuntza egoeraren diagnostiko laburra egitea, talde teknikoak finkatutako ereduaren arabera eta haren laguntzarekin.
• Hitzarmeneko kideen arteko harremanetan euskara sustatzea eta gutxienez beste hitzarmenkideen euskarazko idatziak onartzea.
• Urterako egitasmoa zehaztea eta bertan, gutxienez, ekintza berri bat jasotzea.
Hitzarmena sinatu duten enpresa eta entitateen izaera eta hizkuntza egoera oso desberdina izanik, enpresa bakoitzak bere ibilbidea finkatuko du, urratsez urrats konpromiso berriak hartuz. Hona hemen erreferentzia gisa proposatzen diren konpromisoak:
• Lanbide Heziketako (LH) ikasleen egonaldiak euskaraz eskaintzea.
• Langileei zein LH dualeko ikasleei harrera egitean euskarazko baliabideen gida eskaintzea: euskara ikasteko aukerak, euskara praktikatzekoak...
• Hizkuntza paisaia euskaratzea.
• Langileei euskara ikasi edo praktikatzeko bideak eskaintzea: uler saioak...
• Ahozko erabilera sustatzea: Euskaraldiko ariguneak eta beste.
• Webgunea euskaratzea.
• Hizkuntza irizpideak finkatzea.
• Barne erabilerako dokumentazioa (kontratua, nomina...) euskaraz jartzea.
• Enpresak lana euskalduntzeko izandako esperientzia eta praktika onak zabaltzea.
Industria enpresa ez direnen konpromisoa
Industria enpresa izan gabe hitzarmena sinatu duten entitateek (ikastetxe, euskara elkarte, banketxe eta abar) konpromisoa hartu dute industria lantegiekin dituzten harremanetan euskara bultzatzeko, euren zerbitzuak euskaraz eskainiz, sustapen jardueretan lagunduz, eta abar.
Lazpiur enpresa da hitzarmena sinatu dutenetako bat. «Harixak eskaintzen diguna da pauso txiki eta irmoen bitartez berriz ere hartzea konpromiso hori, euskara dagokion lekura eraman eta ahalik eta gehien lanean txertatzea», Lazpiur enpresako Aroa Agirrezabalen hitzetan.
Enpresare enpresa bilguneko Alain Vivasek ere hitzarmenaren onurak azpimarratu ditu: «Euskara lan munduan sustatzeko egitasmoa izango da. Bestalde, gero, enpresen artean lagundu ahal izateko eta batak bestearekin ikasteko aukera edukiko dugu».
Ildo berean, Mujika burdindegiko Kristina Pozok argi dauka egitasmoa lantegietako giroa euskalduntzeko akuilu baliagarria izango dela: «Harixa programan sartu gara uste dugulako egunerokotasunean giro euskaldun bat lortzen lagunduko digula. Programak erdaraz ditugu, hornitzaile askorekin erdaraz lan egiten delako, eta lortu nahi dugu artikulu denak euskalduntzea, horrela eskarietan, albaranetan, fakturetan euskalduntzen joatea, poliki-poliki».
Azkenik, Miguel Altuna Lanbide Heziketa zentroan uste dute hitzarmenaren bitartez ikastetxeak enpresekin duen harremana euskaldunduko dela, Joxu Aranak nabarmendu duenez: «Harixa programarekin lortu nahiko genukeena da harreman hori formalizatzea eta ez bakarrik Miguel Altunako irakasle eta langileek enpresetako langileekin, baizik eta gure ikasleek, euskaraz ikasten duten ikasle guztiek eta euskaldunak diren ikasle guztiek, enpresetan euren egonaldiak euskaraz egiteko aukera edukitzea. Bai heziketa duala eta bai lan prestakuntza euskaraz egiteko konpromisoa hartuko dugu enpresen eta gure artean».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.bergara.eus |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221198/ene-kantak-taldeak-errigorarekin-egindako-abestiaren-bideoklipa-zabaldu-du.htm | Bizigiro | Ene Kantak taldeak Errigorarekin egindako abestiaren bideoklipa zabaldu du | 'Lurretik ahora, Errigora' izena du, eta egitasmo horren egitekoak eta balioak zein diren azaltzen du. | Ene Kantak taldeak Errigorarekin egindako abestiaren bideoklipa zabaldu du. 'Lurretik ahora, Errigora' izena du, eta egitasmo horren egitekoak eta balioak zein diren azaltzen du. | Ene Kantak taldeak atzo argitaratu zuen Errigorarekin elkarlanean egindako bideoklipa. Lurretik ahora, Errigora izena du abestiak, eta Nafarroa hegoaldeko herri egitasmoaren egitekoak eta balioak ditu hizpide. Nafarroa hegoaldeko produktuak Euskal Herri guztira zabaltzen ditu Errigorak, euskara ofiziala ez den eremuetan eragiteko; Nafarroa hegoaldean, adibidez.
Udaberrian, Eskutik eskura kanpaina antolatu zuten, eta oliba olio birjina estra eta kontserba sortak eskatzeko aukera izan zen. Udazkenean, berriz, Euskarari puzka kanpaina egin zuten, eta, haren bidez, Nafarroa hegoaldeko produktuz osatutako saskiak banatu zituzten.
Lurretik ahora, Errigora abestia taldearen Eragin, eragin! diskoan bilduta dago, bertze hamazazpi kantarekin batera. Taldeak dio «gorputzari, ahotsari, eskuei eta buruari eragiteko diskoa» dela. Diskoa salgai dago jada, eta bi formatutan eros daiteke: batetik, abestiak CDan eta bideoak DVDan; eta, bertzetik, abestiak eta bideoak USB giltza batean. Lehenbiziko formatuak 15 euro balio ditu, eta bigarrenak, berriz, 20.
Abestia zuzenean entzuteko aukera ere izanen da, Emozioen festa! ekitaldiaren emanaldi andana eginen baitu taldeak datozen hilabeteetan. Bihar, adibidez, Hondarribian (Gipuzkoa) izanen dira, 16:00etan eta 18:00etan. Abenduaren 17an, (Gipuzkoa) Tolosan ariko dira, eta bi emanaldi eginen dituzte: eguerdian lehenbizikoa, eta 16:00etan bigarrena. Abenduaren 23an eta 27an, Bilbon izanen da taldea ikusteko aukera; lau emanaldi eginen dituzte, 16:00etan eta 18:30ean. Azkeneko emanaldiak Iruñean izanen dira, urtarrilaren 2an, 12:30ean eta 17:30ean. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221199/pantailak-euskaraz-ek-laquoitsutasun-estrategiko-nabariaraquo-leporatu-dio-bingen-zupiriari.htm | Gizartea | Pantailak Euskaraz-ek «itsutasun estrategiko nabaria» leporatu dio Bingen Zupiriari | Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Hamaikan egindako adierazpenek «kezka eta ezinegon larria» sortzen dutela uste du Pantailak Euskaraz-ek. Zupiriak esan du bikoizketa baino gehiago, barne ekoizpena eta azpidatziak sustatu behar direla. | Pantailak Euskaraz-ek «itsutasun estrategiko nabaria» leporatu dio Bingen Zupiriari. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Hamaikan egindako adierazpenek «kezka eta ezinegon larria» sortzen dutela uste du Pantailak Euskaraz-ek. Zupiriak esan du bikoizketa baino gehiago, barne ekoizpena eta azpidatziak sustatu behar direla. | Asteazkenean, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua elkarrizketatu zuten Hamaika telebistan. Kazetariaren galderari erantzunez, Zupiriak esan zuen ikus-entzunezkoetan ekoizpen propioaren eta azpidatzien alde egin behar dela, bikoizketaren alde baino gehiago. Adierazpen horien harira, Pantailak Euskaraz mugimenduak hainbat kritika eta eskaera egin ditu.
Pantailak Euskaraz taldeari iruditzen zaio adierazpenek «itsutasun estrategiko nabaria» uzten dutela agerian. «Ikus-entzunezkoen eskaintza erraldoia dago, eta erakundeei dagokie euskarazko eskaintza sendo eta duina bermatzea». Hala ez egitea «arduragabekeriaz» jokatzea litzatekeela uste du Pantailak Euskaraz-ek. «Eta euskaldunoi hizkuntza eskubideak ez bermatzeaz gain, euskarari kalte konponezina eta itzulezina eragingo lioke».
Pantailak Euskaraz mugimenduak —Disney Plus Euskaraz, Netflix Euskaraz, Zinemak Euskaraz, Tinko euskara elkartea eta Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkartea dira eragileak— arazoaren muinera jotzeko eskatu dio Jaurlaritzako bozeramaileari. «Izan ere, herri honetan arazoa da euskara bigarren mailan dagoen hizkuntza dela, eta erakundeetatik ez dela euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko apustu irmoa egiten. Horren adierazle ukaezina da EITBtik eta Kultura Sailetik ikus-entzunezkoetara bideratzen diren aurrekontu eta diru partiden zatirik handiena gaztelaniazkoetara bideratzea».
Azpidatziak aipatu zituen herenegun Zupiriak Hamaikan, baina Pantailak Euskaraz taldeak ohartarazi du erakundeen aldetik ez dela azpidatzien aldeko apustu argirik egin. «Horren lekuko da ETB, zeinetan euskarazko azpidatziak ez dira telebista publikoan inondik inora; eta zinema eskaintza, bestetik, aretoetara filmak jatorrizko bertsioan ikustera doazenak pelikulak gaztelaniaz azpidatzita aurkitzen baititu soilik». Movistar Plusekin 2014an sinatu zuen eta egun indarrean dagoen akordioa da edukiak euskaraz azpidazteko Jaurlaritzak eman duen «urrats bakarrenetakoa». Baina hori ez dela nahikoa uste du talde euskaltzaleak, edukiak azpidatzi eta gero, azpidatzi horiei ez zaielako behar bezalako tratamendurik eman, eta ez zaielako ikusgarritasunik eta zabalkunderik eman. «Movistar Plus plataforman ez dago euskarazko azpidatziak bilatzeko modurik, eta, edukiak plataforma batetik bestera mugitzen direnez, galdu egiten dira bidean euskarazko azpidatziak».
Euskarazko ekoizpenari dagokienez, Pantailak Euskaraz taldeari iruditzen zaio Jaurlaritzak ez dituela ekoizpenak behar besteko irmotasunez lehenesten. Gogora ekarri du honako datu hau: azkeneko hamalau urteetan, ETBk parte hartu duen 208 ekoizpenetatik soilik 70 ziren euskaraz. «Hau da, EITBk lagundutako lanen heren bat izan da soilik jatorrian euskaraz ekoitzia». Pantailak Euskaraz-ek kritikatu du proportzio horretan egiten diotela euskarari ikus-entzunezkoetan tokia Jaurlaritzak eta EITBk. «Gaztelaniazko ikus-entzunezkoen ekoizpena da urteetan lehentasunez sustatu eta diruz lagundu dena».
Euskarazko bikoizketa, berriz, zutabe «ezinbestekoa» da Pantailak Euskaraz-entzat, «euskarazko ikus-entzunezkoen eskaintza osatzeko, euskararen erabilerak aurrera egiteko eta hizkuntza estandar informala eraiki, berrasmatu eta herritarren artean zabaltzeko». Taldearen arabera, euskaraz ekoizten diren lanek ezin dute bermatu euskarazko eskaintza «zabal, sendo eta duina». Talde euskaltzalearen arabera, «nahitaezkoa eta estrategikoa» da nazioarteko puntako edukiak euskarara bikoiztea, eta horiek ETBn astero eskaintzea, baita zinema aretoetan eta plataformetan estreinaldi garrantzitsuak euskarara bikoiztuta ematea ere. «Jaurlaritzari euskarazko bikoizketa berregituratzeko eta bikoizketa sektorera duintasuna itzultzeko deia egiten diogu».
Era berean, Pantailak Euskaraz-ek Jaurlaritzako sailburuari eskatu dio ez jartzeko bikoizketa azpidatzien eta ekoizpenaren aurka. «Osagarriak baitira hirurak, eta ez daude inola ere kontrajarrita. Hirurak dira ezinbestekoak euskarazko ikus-entzunezkoak era orekatuan eta osoan garatzeko, eta hizkuntza normalizazioan ekarpen integrala egiteko».
Azkenik, eskaera zehatzak egin dizkio Pantailak Euskaraz-ek Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politika eta Kultura sailburuari: «Aintzat hartzeko 2021eko abenduan Durangon sinatu zen manifestuaren eskariak; euskarazko zinemagintza sustatzeko eta diru laguntzetan euskarazko ekoizpenei lehentasuna emateko; Kultura Sailaren aurrekontu osoaren %2 lehen mailako nazioarteko edukiak euskarara bikoiztekoerabiltzea; edukien euskarazko azpidatzien erabilera orokortzeko; eta hiru ildoak —ekoizpena, bikoizketa eta azpidatziak bilduko dituzten politikak abian jarri eta baliabideak bideratzeko. Ikus-entzunezko Komunikazioaren lege propioa eskatu du taldeak, baina zinemaren lege propioa ere, «ikus-entzunezkoetan euskararen presentzia parekoa legez bermatuz». |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221200/azken-negoziazioak-huts-egin-ondoren-grebarako-deia-bizkaiko-metalgintzan.htm | Ekonomia | Azken negoziazioak huts egin ondoren, grebarako deia Bizkaiko metalgintzan | Sindikatuek ez dute onartu FVEMen azken proposamena. Patronalak salatu du CCOOk, LABek eta UGTk ez dutela Bizkaian onartu nahi Araban sinatu zuten ituna hobetzen duen eskaintza. | Azken negoziazioak huts egin ondoren, grebarako deia Bizkaiko metalgintzan. Sindikatuek ez dute onartu FVEMen azken proposamena. Patronalak salatu du CCOOk, LABek eta UGTk ez dutela Bizkaian onartu nahi Araban sinatu zuten ituna hobetzen duen eskaintza. | Huts egin du Bizkaiko metalgintzako bost eguneko greba eragozteko azken saioak. FVEM enpresaburuen elkartearen deiari erantzunez, Lan Harremanen Kontseiluaren Bilboko egoitzan elkartu dira gaur eguerdian patronala eta lau sindikatu nagusiak, baina gutxi iraun du bilerak: FVEMek esan die bere azken proposamena besterik ez duela eztabaidatu behar, eta sindikatuek erantzun diote ez dela nahikoa.
Akordiorik ez denez izan, Bizkaiko metalgintzako 56.000 langileak grebara deituta daude datorren astelehenetik ostiralera. Urteko hirugarren greba sorta da, eta aurreko biek erantzun zabala izan dute.
Berez, bi deialdi daude datorren asterako, lan hitzarmenaren negoziazioan bi taldetan banatu direlako sindikatuak: batetik ELA, (ordezkarien %40ekin) eta bestetik CCOO, LAB eta UGT (%59ekin).
Sindikatu «arduragabeak»
Hain zuzen ere, ELAk salatu du FVEMek ez duela haiekin negoziatu nahi, ordezkari gehien dituen sindikatua izan arren, eta, aurreko bileretan bezalaxe, FVEMek CCOO-LAB-UGT hirukoari soilik erantzuten diola. Baina horiekin ere ez da gustura azaldu patronala. «Arduragabe» deitu die bere azken proposamenari ezezkoa emateagatik eta «justifikaziorik ez duen» greba bati eusteagatik. «Akordioak lortu ahal izateko, sindikatuek eskaera errealistak egin behar dituzte, eta erreferentzia gisa aurkeztu dutenari eutsi». Erreferentzia hori Arabako metalgintzako lan hitzarmena da, aste honetan bertan CCOOk, LABek eta UGTk SEA Arabako patronalarekin sinatutakoa. FVEMek argudiatu duenez, bere azken proposamenak, ostegun arratsaldean iragarritakoak, hobetu egiten du Arabako ituna.
Enpresaburuen elkarteak auzitan jarri ditu horri uko egiteko arrazoiak. «Benetako helburua akordioak lortzea bada eta ez bada interes elektoral hutsa, ezin da ulertu nola esaten duten Bizkaiko proposamena ez dela nahikoa, Arabakoa baino hobea baita, eta han historikotzat jo dutenean». Haren arabera, soldatak %6,5 handituko lirateke 2022an, %3,5 2023an, %2,5 2024an, eta %1,5 2025ean.
Mugimenduak, «grebaren emaitza»
CCOOk, LABek eta UGTk onartu egin dute «aurrerapenak» daudela FVEMen azken eskaintzan, baina motz geratzen dela berretsi dute, eta espero dute protestak urrats gehiago egitera behartuko duela patronala. «Gehiengo sindikalak argi dauka patronalaren azken egunetako mugimenduak orain arte egindako mobilizazioen eta greba egun arrakastatsuen emaitza direla. Horrek erakusten du bide onetik goazela, eta deitutako bost egunetako greban tinko jarraitzeko unea dela».
Antzeko argudioak eman ditu ELAk ere: «Patronalak bere planteamenduak aldatu ditu, baina oso modu eskasean; sektore osorako KPIaren berehalako igoerarik bermatu gabe eta aplikatzeko bermerik eskaini gabe jarraitzen du». |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221201/20000-pakete-baino-gehiago-banatu-gabe-trapagarango-amazonen.htm | Ekonomia | 20.000 pakete baino gehiago banatu gabe Trapagarango Amazonen | Langileek salatu dute enpresak edozein negoziazio motari uko egiten diola. Langile talde osoak egin du greba cyber monday egunean | 20.000 pakete baino gehiago banatu gabe Trapagarango Amazonen. Langileek salatu dute enpresak edozein negoziazio motari uko egiten diola. Langile talde osoak egin du greba cyber monday egunean | AEBetako marketin egutegiaren arabera, cyber monday da gaur. Gabonen aurretik Internet bidez erosketak egiteko egun apropos gisa saltzen dute, eskaerak aurreratzeko, eta, horren bidez, Eguberriak hurbildu ahalako atzerapenak eragozteko. Eguna ahotsa altxatzeko erabili nahi izan dute Amazonek Trapagaranen (Bizkaia) duen banaketa zentroko langileek, eta 24 orduko greba antolatu dute. LAB sindikatuaren arabera, grebak %100eko erantzuna izan du, eta 20.000 pakete baino gehiago geratu dira banatu gabe.
«Enpresak edozein negoziazio motari uko egiten diola salatu nahi dugu», kritikatu du Fernando Ortega LABeko ordezkari sindikalak. Horrez gain, hitzarmen propioa exijitu dute. Egun, Bizkaiko garraio alorreko hitzarmena ezartzen diete, eta, Ortegak argudiatu duenez, euren «zentro logistikoaren errealitatera eta ezaugarrietara egokituko den» ituna behar dute, soldatak, txandak eta lanaldiak erregulatzeko. Izan ere, hori gidarientzat pentsaturiko itun bat dela, eta biltegiko langileek mailarik apalena dute horretan. 19.400 euro gordineko soldata jasotzen dute urtean, 15.600 garbi inguru. Itun hori, gainera, indarrean egongo da 2024ra arte, eta hurrengo bi urteetan %3,5eko eta %3ko soldata igoerak aurreikusten ditu, KPIaren igoeratik oso urrun. LABek beste akordio bat nahi du, erosahalmena bermatuko duena. Langile gehienek %50eko edo %80ko lanaldia dute, ordea, eta ez dira kopuru horietara iristen, LABek salatu duenez.
Gero eta larunbat eta igande gehiagotan egiten dute lan, eta «nazkatuta» daude. Ez dute inolako pizgarri edo saririk irabazten. Hala ere, multinazional honek urtero izugarrizko etekin ekonomikoak sortzen ditu», leporatu du Ortegak.
Langile askoren lan prekaritatea argitara atera dute. Hala nola banaketa azpikontratetako lankideen egoera salatu dute. «Amazoneko plantillatzat hartu beharko lirateke», azpimarratu du Ortegak. Hirurehundik gora dira banatzaileak: autonomoak eta azpikontrataturiko sei enpresaren langileak. LAB sindikatuak banatzaileei subrogazio eskubidea aitortu diezaieten nahi du. Horrek ahalbidetuko luke gidariak Amazoneko lanari eustea, azpikontrata duen enpresa aldatuta ere.
Mobilizazioekin jarraitzeko prest
2019an zabaldu zuten Trapagaraneko biltegia. Eta gaur egin dute langileek bigarren greba. Aurretik, urriaren 17an lau orduko lanuztea egin zuten. Ortegak gogorarazi duenez, hori ere greba arrakastatsua izan zen. «Sindikatuetara ohituta ez dagoen enpresa bat da. Uste dute nahi dutena, nahi dutenean eta nahi duten bezala egin dezaketela», aurpegiratu dio Ortegak enpresari. Erantzunik jaso ezean, greba egun gehiago ezartzeko prest daude. Bihar dute bilera enpresarekin. «Ikusiko dugu zer jarrera duten, eta gero batzarrean baloratuko dugu», adierazi du Ortegak. Enpresak ez badu «ezer egiten», Gabonetan mobilizazio gehiago egiteko asmoa dute. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221202/bost-eguneko-greba-amaituta-gatazkaren-areagotzea-iragarri-du-elak.htm | Gizartea | Bost eguneko greba amaituta, «gatazkaren areagotzea» iragarri du ELAk | Bizkaiko Foru Aldundiak erakutsitako «axolagabekeria» salatuz amaitu dute zahar etxeetako langileen astebeteko protestaldia | Bost eguneko greba amaituta, «gatazkaren areagotzea» iragarri du ELAk. Bizkaiko Foru Aldundiak erakutsitako «axolagabekeria» salatuz amaitu dute zahar etxeetako langileen astebeteko protestaldia | Joan den astelehenetik ostirala bitartean, greba egin dute Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk deituta, «zainketen eta lan baldintzen egoera hobetzeko». Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean amaitu dituzte protestak, erakundeak erakutsitako «axolagabekeria» salatzeko, eta iragarri dute abenduan «gatazka areagotu» egingo dela haien eskakizunak bideratzen ez badira.
Goiz-goizetik, egoitzetako langileek mobilizazioak egin dituzte Bilboko sarbideetan, eta trafikoa oztopatu dute. Geroago, EITBren egoitzatik Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregirainoko manifestazioa egin dute, eta han protesta zaratatsua egin dute txistuka, erakundearen jarrera dela-eta «haserre» daudela adierazteko.
«Emakume izatea eta zaintzan profesionalki aritzea prekaritatearen eta erakundeen eta patronalaren ikusezintasunaren sinonimoa da», adierazi du ELAk. Sindikatuak esan duenez, gatazka honetan «genero ikuspegia» agerian geratu da: «Langileek behin eta berriz erakutsi behar izan dute gai direla borroka egiteko zainketen eta lan baldintzen egoera hobetzeko». ELAren iritziz, arlo honetan aritzen diren langileak «emakume izate hutsagatik», haien lana ez da behar bezala baloratzen.
Langileen aldarrikapen nagusiak dira egoitzak publiko bilakatzeko bidean aurrera egitea, GUFE Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundearen manupekoak diren egoitzekin baldintzak parekatzea, langileak kontratatzea, ratioa hobetzea eta ordezkapenak lehenengo egunetik egitea.
Bost eguneko greba honekin, orotara hamalau eguneko lanuzteak egin dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileek. Protestekin aurrera jarraitzeko prest daude, eta gogorarazi dute 2017an 260 egun baino gehiago iraun zuen greba berriz egiteko gertu daudela. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221203/merkataritzako-langileek-greba-egin-dute-black-friday-egunean-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Merkataritzako langileek greba egin dute 'black friday' egunean Bizkaian eta Gipuzkoan | Soldatak KPIaren arabera igotzeko eta igande eta jaiegunetan lanik ez izateko eskatu dute. Salatu dute sektoreko langile asko eta asko lanaldi partzialean ari direla. | Merkataritzako langileek greba egin dute 'black friday' egunean Bizkaian eta Gipuzkoan. Soldatak KPIaren arabera igotzeko eta igande eta jaiegunetan lanik ez izateko eskatu dute. Salatu dute sektoreko langile asko eta asko lanaldi partzialean ari direla. | Bizkaiko eta Gipuzkoako merkataritzako langileek greba eguna izan dute gaur –Bizkaian, ELAk eta LABek deituta, eta Gipuzkoan, berriz, ELAk antolatuta– , black friday mundu osoko merkealdiaren egunean. Donostian, dendak ireki eta gutxira hasi dira protestan, Garbera merkataritza zentroan. Piketeak egin dituzte grebalariek, eta San Martin merkataritza zentrora joan dira ostean. Han, Amaia Pintado ELAko ordezkaria hedabideei mintzatu zaie, eta, gero, kalejira egin dute, erdialdeko denda handietan geratuz. Ehun langile inguru batu dira.
Pintadok adierazi du urtebete daramatela hitzarmen berria sinatzeko negoziazioekin, eta gehitu du patronala akordioa blokeatzen ari dela oraindik. Bosgarren greba eguna izan dute Gipuzkoan, zortzigarrena Bizkaian, eta Pintadok aurreratu du baldin eta patronalak jarrera berari eusten badio greba deialdi gehiago egongo direla.
Patronalak muzin egin die ELA sindikatuak Gipuzkoako hitzarmena berritzeko eskatu dituen hainbat punturi. Lehenik eta behin, langileek soldata KPIaren arabera igotzeko eskatu dute, «erosteko ahalmena» ez galtzeko. Bigarrenik, sektoreko langile askok lanaldi partziala izatea arazo nagusitzat jo du Pintadok: «Langile asko daude enpresan hogei urteko antzinatasuna dutenak eta astean zortzi, hogei edo 24 ordu bakarrik lan egiten dutenak». ELAk Gipuzkoako hitzarmenean gehitu nahi duen beste puntu bat antzinatasun gainsaria da; izan ere, Pintadoren esanetan, sektorean ez dago promoziorako aukera askorik.
Bestalde, adierazi du merkataritzaren digitalizazioak denda batzuk ixtea ekarri duela, eta oraindik irekita dauden dendetan langileen lan karga igoarazi duela: «Ohiko lanaz gain, arretaz, paketeak jasotzeaz eta denda kudeatzeaz arduratu behar dute». Azkenik, igandeetan eta jaiegunetan lanik ez egitea ere galdegin dute langileek: «Igandeetan Euskadin lan egin dezala lehendakariak».
11.000 langile
ELAren datuen arabera, 11.000 langile daude Gipuzkoa eta Bizkaiko merkataritza sektorean. Hala ere, greba ez da homogeneoa izan bi herrialdeen artean; izan ere, Bizkaian, merkataritza orokorrean, ehungintzan, zapata dendetan eta larrugintzan deitu dute grebara ELAk eta LABek, eta Gipuzkoan, merkataritza orokorrean egin dute soilik, eta ELAk bakarrik deitu du. 2.200 langile daude Gipuzkoako merkataritza orokorrean lanean. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221204/martin-ugalderen-familiak-berrian-utzi-du-hari-eman-berri-dioten-ohorezko-saria.htm | Gizartea | Martin Ugalderen familiak BERRIAn utzi du hari eman berri dioten ohorezko saria | Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritzak lehen aldiz eman du aurten ohorezko saria, eta Martin Ugalderen ibilbidea aitortu dute. | Martin Ugalderen familiak BERRIAn utzi du hari eman berri dioten ohorezko saria. Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritzak lehen aldiz eman du aurten ohorezko saria, eta Martin Ugalderen ibilbidea aitortu dute. | Martin Ugalderi Ohorezko Kazetaritza Saria eman zion Kazetarien Euskal Elkargoak azaroan. Unai Ugaldek jaso zuen, eta gaur familiaren izenean BERRIAren eskuetan utzi nahi izan du haren ibilbidearen aitortzaren ikurra. «Gure aitak bi familia zituen: etxekoa eta kazetariena. Horregatik pentsatu genuen sari hau bere kazetarien familiaren eta, hain zuzen, BERRIAren esku uztea zela egokiena, bere ondorengoentzat».
Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakariak jaso du saria, lantalde osoaren izenean. Eskerrak eman dizkio Ugalderi: «Ohore bat da, zainduko dugu, eta Martin Ugalde nor zen kontatuko diegu gure ondorengoei».
Ohorezko lehen saria
Sarien barruan, Kazetarien Euskal Elkartearen eta Elkargoaren zuzendaritza batzordeak kategoria berri bat sortu du aurten, lanbidearen barnean historikoki garrantzitsua izan den pertsonaia bat ohorez aintzatesteko, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen garrantzia eta ibilbidea kontuan hartuta. Ohorezko sari hori aurrenekoz eman dute, eta Martin Ugalde zenaren ibilbidea eta ondarea saritzea erabaki dute.
«Euskararen defentsarako figura enblematikoa izan zen, azken urteetan Euskaldunon Egunkaria-ri lotua. Egunkari horren sortzaileetako bat izan zen, eta haren itxiera modu traumatikoan jasan zuen», adierazi dute kazetarien elkargoak eta elkarteak. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221205/gipuzkoako-diputazioak-salatu-du-toxico-watchen-txostenak-ez-duela-zehaztasun-tekniko-eta-zientifikorik.htm | Gizartea | Gipuzkoako diputazioak salatu du Toxico Watchen txostenak ez duela zehaztasun tekniko eta zientifikorik | Adierazi du «GuraSOS, EH Bildu eta halako taldeek» erabili ohi duten «manipulazio politikoa» dagoela txostenaren atzean | Gipuzkoako diputazioak salatu du Toxico Watchen txostenak ez duela zehaztasun tekniko eta zientifikorik. Adierazi du «GuraSOS, EH Bildu eta halako taldeek» erabili ohi duten «manipulazio politikoa» dagoela txostenaren atzean | Jose Ignacio Asensio Ingurumeneko eta Obra Hidraulikoetako diputatuak salatu du Toxico Watch Herbehereetako fundazioak Zubietako erraustegiak eragiten duen kutsadurari buruz atera duen txostenak ez duela zehaztasun tekniko eta zientifikorik. «GuraSOS,EH Bildu eta halako taldeek erabili ohi duten manipulazio politikoa» dela adierazi du, eta errealitatea «gezurrekin desitxuratzen» dutela, «herritarrak izutzeko».
«Europako araudiak ezarritako mugaren % 94 azpitik egon dira 2021ean», esan du errauste plantaren inguruan aurkitutako dioxina kantitate handiei dagokienez. Gaineratu du «egunero» neurtzen direla datu horiek, eta, horrez gain, Biodonostiak ere ikertzen dituela.
Hain zuzen, erakunde hori 2019az geroztik egiten ari den ikerketa baten ondorioak erakutsi ditu, eta esan du Europar Batasuneko araudiak ezartzen dituen mugen barruan daudela: «Aztertutako arrautza lagin guztiak EBko 1259/2011 araudiak oilo arrautzentzat eta 5 pg-ko TEQ PCCD/Fs+dI-PCB/g [pikogramo baliokide toxiko] Koipe oboproduktuentzat ezarritako mugaren azpitik daude». Lurzoruan aurkitutako dioxina kopuruaren inguruan ere esan du laginen PCBen kontzentrazioa legeak arautzen duena baino «askoz txikiagoa» dela.
Toxico Watchek ere bere txostenean adierazi du datu horiek 5 pikogramo baliokide toxikoren azpitik daudela, baina nabarmendu du alde handia dagoela erraustegia ireki aurretik eta ondoren dauden datuen artean. Gainera, adierazi du erraustegiak bi urte daramala martxan, eta datu horiek izanda espero izatekoa dela urte gutxiren buruan muga horiek gainditzea. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221206/hans-magnus-enzensberger-idazle-eta-itzultzailea-hil-da.htm | Kultura | Hans Magnus Enzensberger idazle eta itzultzailea hil da | XX. mendeko intelektual alemaniar ezagunenetako bat izan da. 70etik gora liburu utzi ditu, eta Bigarren Mundu Gerraren osteko pentsalari laudatuenetakoa izan da | Hans Magnus Enzensberger idazle eta itzultzailea hil da. XX. mendeko intelektual alemaniar ezagunenetako bat izan da. 70etik gora liburu utzi ditu, eta Bigarren Mundu Gerraren osteko pentsalari laudatuenetakoa izan da | Hans Magnus Enzensberger idazle eta itzultzaile alemaniarra atzo hil zen, Munichen (Alemania), 93 urte zituela. «Poeta, saiakeragile, biografo, editore eta itzultzailea, eragin handiko intelektual alemaniarra izan zen», azaldu du Suhrkamp argitaletxeak ohar baten bitartez.
Enzensberger Kaufbeurenen jaio zen, 1929an, eta, 1944-1945ean armadan izan ondoren, literatura eta filosofia ikasketak egin zituen, lehendabizi Alemanian bertan, eta ondoren Parisko Sorbona Unibertsitatean. 1955ean, doktoretza lortu zuen Clemens Brentano idazle erromantikoaren teoria poetikoari buruzko tesiarekin. 1955 eta 1957. urteen artean, Stuttgarteko irrati kate batean lan egin zuen erredaktore gisa, eta, hain zuzen ere, 1957an kaleratu zuen bere lehen poema liburua: Verteidigung der wölfe (Otsoaren defentsa).
1965. eta 1975. urteen artean, Gruppe 47 taldeko kidea izan zen, eta Kursbuch literatur aldizkariaren editorea. Gerora ere, 1980an beste aldizkari bat sortu zuen: Transatlantik.
Bere ibilbidean hamarretik gora poema liburu eta prosazko zazpi lan argitaratu zituen, eta antzerkia eta haur literatura ere jorratu zituen. Nolanahi ere, saiakerak eta pentsamenduari lotutako lanak argitaratzeagatik egin zen ezagun batez ere. Hain zuzen ere, bere saiakeretan Europaren historia eta egoera soziala aztertu zituen, besteak beste.
Dibulgazioaren zalea ere bazen Enzensberger, eta, hain justu, esparru horri lotutako liburu batekin (Der Zahlenteufel. Ein Kopfkissenbuch für alle, die Angst vor der Mathematik haben), matematikak haurrei azaltzeko ahalegina egin zuen.
Ruper Ordorikak Enzensbergerren testu bat moldatu zuen Bihotzerreak (1985) diskoko Berreziketaren zailtasunari buruz kantuan. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221207/sexu-indarkeriagatik-espetxeratuen-zigorrak-murrizteko-prest-azaldu-da-bizkaiko-auzitegia.htm | Gizartea | Sexu indarkeriagatik espetxeratuen zigorrak murrizteko prest azaldu da Bizkaiko Auzitegia | Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez interpretatu, eta espedienteak «banan-banan» berrikusiko dituzte, fiskaltzaren irizpidearen aurka | Sexu indarkeriagatik espetxeratuen zigorrak murrizteko prest azaldu da Bizkaiko Auzitegia. Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez interpretatu, eta espedienteak «banan-banan» berrikusiko dituzte, fiskaltzaren irizpidearen aurka | Soilik baietz da baietz legearen interpretazioak bidea ireki du sexu erasoengatik espetxeratutakoen zigorrak berrikusteko, eta zenbait epailek jada murriztu dituzte zigor batzuk. Beste zenbaitek, aldiz, ez. Eztabaida ireki da: Espainiako Fiskaltzak esana du jada epaitutako kasuak ez direla berrikusi behar, ezta kondenak egokitu ere. Zenbait auzitegik, ordea, kontrako bideari ekin diote: Bizkaikoa da horietako bat. Gaur, Bizkaiko Lurralde Auzitegiak erabaki du legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, fiskaltzaren irizpidearen aurka.
Auzitegiak ohar bidez adierazi duenez, «lege berrian trantsiziozko araurik ezean», zilegi da «espetxealdi zigorra ezarri den sententzia irmoak ofizioz berrikustea», kartzelaldia jada etenda dagoen kasuetan izan ezik.
Iragan astean, oso bestelako gogoeta egin zuen Victoria Rosellek, Espainiako Gobernuko indarkeria matxistaren kontrako ordezkariak, eta legea defendatu zuen: «Uste dugu oker judizialak egon direla legea azkarregi interpretatzeagatik, legea patxadaz eta gogoetatuta ez irakurtzeagatik». Atea itxi zion legea erreformatzeari: «Utz diezaiegun hitz egiten fiskaltzari eta botere judizialari». Horixe da gaur-gaurkoz Madrilgo gobernuak auzi honen inguruan hartu duen jokabidea. |
2022-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/221208/mugimendu-feministak-hiriburuetako-kaleak-bete-ditu-indarkeria-matxistaren-aurka.htm | Gizartea | Mugimendu feministak hiriburuetako kaleak bete ditu indarkeria matxistaren aurka | Milaka lagun batu dira Bilboko, Gasteizko, Donostiako eta Iruñeko kaleetan, «justizia feminista» aldarrikatzeko | Mugimendu feministak hiriburuetako kaleak bete ditu indarkeria matxistaren aurka. Milaka lagun batu dira Bilboko, Gasteizko, Donostiako eta Iruñeko kaleetan, «justizia feminista» aldarrikatzeko | Indarkeria matxistaren aurkako aldarriak Euskal Herriko herri eta hiriburuetako karrikak hartu ditu. Protestara deitu du Euskal Herriko Mugimendu Feministak: Beldurraren eta kontrolaren aurrean, justizia feminista! Antolatuta gaude! lelopean, indarkeria matxistaren «hamaika formak» salatu dituzte, eta autodefentsa feminista aldarrikatu dute.
Donostiako, Bilboko eta Gasteizko manifestazioak 19:00etan abiatu dira. Iruñekoa, berriz, 20:00etan. Baionakoa bihar eginen dute, 19:00etan, Herriko Etxeko plazatik abiatuta.
«Kaleak gureak dira!» oihuekin hasi da Donostiako manifestazioa. Bortxa matxistaren aldaera askotarikoak erakusteko ahalegina nabaritu da hasieratik: «Edertasun kanonak apurtu, osasun mentala zaindu» eta halako mezuak irakur zitezkeen pankartetan. «Erasorik ez erantzunik gabe» eta «gora borroka feminista» izan dira manifestariek gehien oihukatu dituzten leloetako batzuk.
Erakundeak, goizean
Instituzioek, berriz, protesta isilak egin dituzte goizean. Eusko Jaurlaritzak 10:00etan egin du elkarretaratzea, Lehendakaritzako eskaileretan. Han izan dira, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Miren Elgarresta Emakunderen zuzendaria. Eusko Jaurlaritzak indarkeria matxistaren adierazpen guztiak gaitzesten dituela adierazi nahi izan du elkarretaratzean, Lehendakaritzako iturriek jakinarazi dutenez.
Elgarrestak Eusko Jaurlaritzaren eta Emakunderen konpromiso irmoa azaldu du bai indarkeria matxistaren prebentzioari dagokionez, bai indarkeria horren biktima diren emakumeei arreta emateari dagokionez. Indarkeria matxistaren biktima guztiak gogoan izateko eguna dela nabarmendu du, eta babes eta elkartasun osoa eskaini die indarkeria horretatik bizirik atera diren emakumeei. Halaber, dei egin dio gizarteari berdintasunaren aldeko eta indarkeria matxistaren aurkako «konpromiso irmoa» adieraz dezan. Gizonei, berriz, «engaiamendua» eskatu die.
Nafarroako Gobernuak ere elkarretaratzea egin du Nafarroako Jauregiaren aurrean. Maria Txibite lehendakariak salatu du «biktimak zalantzan jartzeko joera» handitzen ari dela, eta, horri buelta emate aldera, «gizartearen jarrerak aldatzeko beharra» aipatu du.
Txibiterekin batera, elkarretaratzean izan dira Nafarroako Gobernuko kontseilari gehienak: Javier Remirez, Jose Maria Aierdi, Elma Saiz, Carlos Gimeno, Carmen Maeztu, Santos Indurain, Ana Ollo, Juan Cruz Zigudosa eta Rebeca Esnaola. Nafarroako Legebiltzarraren izenean, berriz, Unai Hualde presidentea eta talde parlamentarioetako bozeramaileak izan dira bertan: Javier Esparza (Navarra Suma), Ramon Alzorriz (PSN), Maria Solana (Geroa Bai), Laura Aznal (EH Bildu) eta Marisa de Simon (Ezkerra). Elkarretaratzera batu da Espainiako Gobernuko Justizia ministro Pilar Llop ere, Iruñean baitzen, jardunaldi batzuetan parte hartzeko.
Bestelako agerraldiak ere egin dituzte Euskal Herri osoko herri eta hirietan. Castejonen (Nafarroa), adibidez, gorazarre egin diote Sara Pinari: indarkeria matxistaren biktima izan zen. Herri horretako Maiatzak Bi ikastetxe publikoan irakasle zen Pina. Senarrak labankadaz hil zuen, iragan urtarrilean. Ikastetxeko hezkuntza komunitateak Federico Garcia Lorcaren bertsoak eta Rozalen abeslariaren kantu bat eskaini dizkio. Sexu heziketa on baten beharra nabarmendu du ikastetxeko irakasle Ana Maria Solak, Efe berri agentziak jasotako adierazpenetan: «Gure ikastetxean abian dugu Skolae programa, eta maila guztietan lantzen dugu indarkeria matxistaren gaia, askotariko jardueren bidez».
Asteartean Bilbon eginiko agerraldian, Euskal Herriko Mugimendu Feminista gizonei ere mintzatu zitzaien: «Dagokizuen ardura hartzea exijitzen dizuegu. Utzi erasotzaile eta konplize izateari. Azaleko diskurtsoek ez dute balio praktikan ezer ez bada aldatzen». Donostiako manifestazioa Bulebarretik atera da gaur, 19:00etan; Gasteizkoa, San Anton plazatik, 19:00etan; Iruñekoa 20:00etan hasi da, Gazteluko plazatik; Bilbokoa, 19:00etan, Jesusen Bihotzetik; Baionakoa, azkenik, bihar eginen dute, 19:00etan, Herriko Etxeko plazatik aterata. |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221237/kuartela-auzoarena-izan-arte.htm | Politika | «Kuartela auzoarena izan arte!» | Hiru igeltsero antimilitaristak Bilboko Juan de Garay kuartel militarra eraisteko lanekin jarraitu dute. 6.500 metro koadroko orubea Iralako auzotarren esku gelditu dadin egin dute lan. Ertzaintzak kalteak eragitea leporatu die. | «Kuartela auzoarena izan arte!». Hiru igeltsero antimilitaristak Bilboko Juan de Garay kuartel militarra eraisteko lanekin jarraitu dute. 6.500 metro koadroko orubea Iralako auzotarren esku gelditu dadin egin dute lan. Ertzaintzak kalteak eragitea leporatu die. | «Badago lana hemen!», esan dio igeltsero batek besteari. «Ba, ekin gogor!», erantzun dio besteak. Mailu handia hartuta, serio demonio jardun dute biek lanean, ugazabaren begirada zorrotzaren azpian. KEM kolektibo antimilitaristaren igeltseroak ziren, eta iaz utzitako tokian hartu dituzte iaz Bilboko Juan de Garay kaleko kuartel militarra eraisteko lanak. Josune Garcia ugazabak azaldu du Espainiako armadaren kuartelak espazioa «lapurtu» diola Irala auzoari, eta iragarri dute lanean jarraituko dutela «auzotarrek 6.500 metro koadroko orubea berreskuratu arte».
#Botakuartela goiburupean ekin diote lanari. Hiru langileek minutu pare batean muntatu dute aldamioa, eta bertan eskegi dute beren leloa zeukan pankarta bat. Obra ugazaba bat aldamioa muntatzen ikusi den lehen aldia dela nabarmendu du igeltseroetako batek. Ondoren, kaskoa jantzi, eta, segurtasun neurri guztiekin, hormari kolpeka hasi dira. Atzean, militarrak ikusten ziren telefonoz hitz egiten, eta berehala iritsi dira Ertzaintzaren lau auto. Igeltseroei gelditzeko agindu diete, eta haiek ogitartekoaren etena egiteko baliatu dute. «Ogitartekoa jaten ere ez dizute uzten, aizu!», kexu zen bata; besteak, berriz, damu zuen zintzurra bustitzeko ardo pixka bat ez eraman izana.
Ertzainek hiru langileak identifikatu ditu, eta nortasun agiria eskatu die bertaraturiko kazetari eta aktibistei. Hiru langileei «kalteak» leporatu dizkiete. Iazko abenduan, eraisten hasi ziren egunean, desobedientzia ere leporatu zieten. Iazko ekintzaren epaiketaren zain daude —ondo bidean, urtarrilean beharko luke— eta 2.000 eurotik gorako isunak jarri dizkiete. Fiskalak ia bi urteko zigor eskaera egina dauka. Poliziak mailuak kendu dizkie igeltseroei, eta aldamioa desmuntatzeko agindu die, orduan ere ugazabaren laguntzarekin. Ertzain batek «parodia» amaitua zela esan dio igeltsero bati, eta hark irmo azaldu du egoera: «Ze parodia? Ni lanera etorri naiz».
Eraisketa lanekin batera, Irala Auzoa Berroneratzeko Plana ere aurkeztu du ugazabak. Fotomuntaketa baten bitartez, kuartelean parke bat eraikitzeko aukera ikustarazi dute. Armadaren instalazioak ixtea asmo du KEM taldeak. Haren iritziz, «beste gizarte behar batzuetara» eta «hiriaren premietara» bideratu beharko litzateke espazio hori. Era berean, KEMek «bakearen alde eta gerraren aurka» mobilizatzera deitu ditu Irala auzoa eta bilbotarrak. Era berean, gogoratu dute Espainiako armadak 48.800 milioi euroko aurrekontua izango duela aurten. |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221238/euskal-herri-burujabea-helburu-lurralde-elkargo-berezia-aldarrikatuko-du-eh-baik.htm | Politika | Euskal Herri burujabea helburu, lurralde elkargo berezia aldarrikatuko du EH Baik | 2022-2026 aldirako bide orri politikoa onartu eta ondoko urteetarako zuzendaritza berria hautatu dute ezkerreko mugimendu abertzaleko kideek. «Karrikan eta instituzioetan borrokatzeko» borondatea erakutsi dute, eta EH Bildureko duten hitzarmen estrategikoa «indartu eta berrituko» dutela erran dute. | Euskal Herri burujabea helburu, lurralde elkargo berezia aldarrikatuko du EH Baik. 2022-2026 aldirako bide orri politikoa onartu eta ondoko urteetarako zuzendaritza berria hautatu dute ezkerreko mugimendu abertzaleko kideek. «Karrikan eta instituzioetan borrokatzeko» borondatea erakutsi dute, eta EH Bildureko duten hitzarmen estrategikoa «indartu eta berrituko» dutela erran dute. | «Mugimendu abertzale, ezkertiar, feminista eta ekologista dugu antolatzeko! Euskal Herria dugu eraikitzeko! Aitzina goaz!» hitz horiekin eman dio bukaera Nikolas Blain EH Baiko koordinatzaileak ezkerreko mugimendu abertzaleak egin duen lehen kongresuari. Dozenaka jende bildu da Baionako Elkartetxean, asteetako prozesuaren ondotik, EH Baik 2022-2026 aldirako izanen duen bide orri politikoa onartu, eta berau aitzina eramateko ardura izanen duen zuzendaritza berria hautatzeko. Hamairu kidek osatuko dute, eta, horien artean, aurpegi gazte eta berri andana daude. Mathile Hary izanen da Blainekin batera EH Bairen bozeramailetza eramanen duena. Ondoko urteetarako finkatu dituzten erronkak aletu dituzte bien artean. Euskal Herriko mugimendu politiko, sozial eta sindikal anitzetako ordezkariek parte hartu dute ekitaldi politikoan, baita nazioartetik etorritako ordezkariek ere.
Ikusi gehiago: EHBairen txosten politikoa
Duela hamabost urte sortu zen EH Bai, 2007ko Frantziako Asanblearako hauteskundeen harira. Abertzaleen Batasunak, Batasunak eta Eusko Alkartasunak osatutako koalizioa zen garaian, baina urteeen poderioz, alderdiek lehentasuna eman diote, eta, gaur egun, ezkerreko abertzaleen erreferentzia nagusia da. Lehen kongresua mugarri bat da EH Bairen ibilbidean. «Egindako lanaz harro egon gaitezke. Ezkerreko abertzaleen arteko zatiketak gainditzeko lan tresna egokia izan da EH Bai, baita proposamen abertzale, ezkertiak, feminista eta ekologistak instituzioetara eta karrikara eramateko ere», adierazi du Blainek. Azken asteetako eztabaida eta gogoeta kolektiboa goraipatu ditu, eta bertan parte hartu dutenei eskerrak eman dizkie.
Ikusi gehiago: EHBairen zuzendaritza berria
Hauek dira irailean abiatu zuten prozesuaren datuak: 250 lagunetik goiti bildu dira 34 herritan egin dituzten bilkuretan eta 40 emendakin egin dizkiete txosten politiko eta organizatiboei. Azaroaren 9 eta 10 artean bozkatu zuten txosten organizatiboak %77,5eko babesa izan zuen. Larunbat honetan 235 kidek parte hartu dute lehen kongresuan, eta aho batez onartu dute txosten politikoaren azken bertsioa. Zuzendaritza berrirako zerrendak %94eko babesa jaso du.
Estatus politikoa
EH Bairen hitzetan, Ipar Euskal Herriak ez du erabakitzeko aski botererik, ez du aski autonomiarik. «Parisen edozein gobernu izanik ere, Frantziako Estatuko politika uniformeak, erabaki autoritarioak eta ultra-zentralizatuak jasaten segitzen du Euskal Herriak», adierazi du Blainek. «Ez dugu erbakiak hartzeko ahalmenik biztanleen eguneroko bizia hunkitzen duten gai biziki estrategikoetan; erateko, etxebizitzan, hizkuntza politikan, ekonomian eta mugaz gaindiko politikan». Hala ere, azken urteetan gai horiek guzietan «garaipen ederrak» lortu dituztela nabarmendu du, bai mobilizazioei esker, baina baita «dinamika kolektiboak eta indar metaketak bultzatzeko ahalmenari esker». Ildo horretatik segitzeko borondatea eskutsi du «mugimenduen arteko zubiak eraiki eta Parisen parean boz bakarrean herri gisa mintzatzeko xedearekin».
Baina Ipar Euskal Herriaren estatus politikoan aitzina egiteko beharra ere azpimarratu dute, Euskal Hirigune Elkargoaren koadroa «gainditzeko» garaia dela adierazita. 2010eko hamarkada hasieran, estatus berezikp lurralde elkargoaren aldarrikapenak lortutako kontsentsua oinarri hartuta, aldarrikapen hori «agenda politikoaren lehen lerroan» ezartzeko borondatea erakutsi dute «Parisko ministerioetaraino» entzunarazteko. «Maila bateko aitortza instituzionala badugu ere, onartezina zaigu Frantziako Gobernuak funtsezko gai hau baztertzea: gure bilakaera instituzionala, erabakitzeko botere gehiagoren lortzea eta instituzioaren demokratizatzea», adierazi du Haryk. Helburu horiek kausitzeko engaiamendua hartu dute, eta dei egin diete Ipar Euskal Herriko indar politiko, sindikal eta sozialei estatus politikoa eta bilakaera instituzionala eztabaida politikoaren «erdian» ezartzeko. Azken urteetan bezala, «bi hankaren gainean aitzinatzeko» asmoa erakutsi dute, bai instituzioetan, eta bai karrikan.
Abertzaleak, ezkerrekoak, feministak eta ekologistak. Horrela definitu dute beraien burua EH Baiko kideek. «Azken urteotan gero eta jende gehiago hurbildu zaigu eta segur gara geroan ere oraino gehiago izanen garela», erran du Haryk. «Herria da gure interes bakarra. Horregatik, gero eta EH Bai indartsuagoa izan, instituzio eta mobilizazioetan gero eta gehiago izan, orduan eta aterabide gehiago izanen dira herriarentzat».
Nazio eraikuntza
Ondoko urteetako hauteskunde zikloari begira dago EH Baiko zuzendaritza: Frantziako Senatukoak eta Europakoak; baina, baita Frantziako Asanbleakoak ere, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legealdia bukatu aitzin legebiltzarra desegiteko aukera ikusten baitute. Hala ere, 2026ko martxoan izanen diren herrietako bozak izanen dira ezkerreko abertzaleen hitzordu nagusia. «EH Baiko militanteak gure proiektu politikoa aukrezteko prest izanen gara herri guzietan, ezkerreko alternatiba eraikitzeko helburuarekin, biztanleriari ahal bezain hurbil», adierazi du Blainek. Arloz arlo mobilizatzen segituko dutela ere erran du, bai lurra eta etxebizitzaren arloan bultzatu dute Herrian Bizi plataforma anitzaren bidez, baita Bakegileen eta Bake Bidearen bidez, euskal preso eta iheslarien etxeratzea helburu. Zentzua horretan uztailaren 23ko desobedientzia ekintzen ondorioz auziperatuak izanen diren militanteei sustengua adierazi die -tartean da Hary-. Beste arloetako borroketan jarduteko asmoa ere agertu dute.
EH Baik Euskal Herriaren burujabetza eta autodeterminazio eskubidearen defentsa helburu dituen emantzipazio proiektua duela erran dute. Munduko edozein eskualdetan independentziaren alde borrokatzen diren herrien aldean izanen gara beti», adierazi du Blainek. Baina Euskal Herriari begira ere jarri da: «nazio eraikuntzan ere urratsak eman behar ditugu, Euskal Herrikoa izatearen sentimendua indartzean». Zentzu horretan, EH Bildurekin duten hitzarmen estrategikoa «indartu eta berritzeko» engaiamendua hartu dute. Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak ere parte hartu du ekitaldi politikoan, eta mezu bera zabaldu du: «Urratsez urrats» bi mugimenduen arteko bidea «uztartzen eta lantzen» ari direla erran du. «Gu gara zazpi lurraldeetako EH bermatzen dugun bakarrak herri honetan». EH Baik onartu duen txosten politikoan, bi mugimenduen arteko lantalde bat osatuko dutela jaso dute. «Prest gaude gure herriaren erronkei erantzuteko», adierazi du Iriartek. «Zatiketa, agenda eta prozesu asimetrikoen gainetk, hizkuntza bera dugu, proiektu politikoa partekatzen dugu eta herri bakarra dugu: Euskal Herria», gaineratu du Blainek.
Nazioarteko babesa
Nazioarteko eragileetako ordezkari andanak parte hartu du EH Bairen lehen kongresuan, horien artean, estaturik gabeko nazio anitzetako ordezkariek: Korsika, Bretainia, Okzitania, Kanakya eta Polinesia, besteak beste. Moetai Brotherson Polinesiako diputatu independentistak egin duen hitzartzea nabarmendu da bereziki. «Gauza asko dugu elkarrekin partekatzeko. Estaturik gabeko nazioak gara, kolonizatzaile bera dugu; anitzetan hala denaren kontzientziarik ez duen kolonizatzaile bat». Kolonizazioa salatuz Macronek izandako diskurtsoak aipatu ditu: «Frantziak munduari emandako lekzioak dira, baina Estatuak begiak ixten ditu bere koloniei begiratzen dielarik». Autodeterminazio eskubidearen aldeko aldarria egin du, ozen, zailtasunak gorde gabe. «Ez da erraza: Frantziako Estatuaren kontra borrokatu behar garelako. Baina gureen kontra ere borrokatu behar gara; Frantzia jakobinoaren parte izatea erabaki duten gureen kontra». Herrien eskubideak onartuak izan arte eta burujabetzak berreskuratu arte segituko dutela erran du, eta Frantziarekiko «harreman paternalistarekin» bukatzeko eskatu du, «parez pareko» harreman batera igarotzeko. «Ez gara posesio batzuk, herri batzuk gara». |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221239/ehbairen-zuzendaritza-berria.htm | EHBairen zuzendaritza berria | EHBairen zuzendaritza berria. | Nikolas Blain, koordinatzaile orokorra.
Mathilde Hary, bozeramalea.
Itxaso Cuevas.
Xabi Thicoipe.
Ibai Agirrebarrena.
Lola Garcia.
Jon Irazola.
Gaby Arestegui.
David Lannes.
Xabi Larralde.
Nerea Peponnet.
Mattin Etcheverry.
Mikaël Treilhaud Daramy. | ||
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221240/euskaltzain-oso-izendatu-dituzte-itxaro-borda-eta-andres-alberdi.htm | Gizartea | Euskaltzain oso izendatu dituzte Itxaro Borda eta Andres Alberdi | Xarles Bidegainek eta Andoni Sagarnak utzitako lekuak hartuko dituzte. Borda idazlea da; Alberdi, hizkuntzalaria. | Euskaltzain oso izendatu dituzte Itxaro Borda eta Andres Alberdi. Xarles Bidegainek eta Andoni Sagarnak utzitako lekuak hartuko dituzte. Borda idazlea da; Alberdi, hizkuntzalaria. | Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna euskaltzain emeritu bilakatu izanak utzitako hutsunea bete dute Itxaro Borda idazleak eta Andres Alberdi hizkuntzalariak. Donostiako udaletxean egindako osoko bilkuran hartu dute erabakia euskaltzain osoek.
Euskaltzaindiak urriaren 28an Gasteizko ordezkaritzan egindako bilkuran proposatu zituen Borda eta Alberdi karguak hartzeko hautagai. Orain, izendapenak eginda, zortzi hilabeteko epea izango dute sarrera hitzaldiak prestatzeko.
Alberdi Getarian (Gipuzkoa) sortua da, 1950ean. Filosofiako lizentziaduna da, eta irakaskuntzan 38 urtean aritua. Elgoibarko Institutuan, Euskara eta Literaturako katedraduna izan zen 1982tik 2011. urtean erretiroa hartu arte. Euskaltzaindiaren Zientzia eta Teknika Hiztegia Biltzeko lantaldeko partaide da.
Itxaro Borda Baionan sortua da, 1959an. Historiako goi mailako ikasketak egin zituen, eta gaur egun postari ogibidetik erretiratua da. Idazlea da, poeta, artikulugilea, eta abesti askoren hitzak idatzi ditu Euskal Herriko hainbat musikarirentzat. Oso gaztea zelarik hasi zen izkiriatzen Herria astekarian. Denera hamalau eleberri idatzi ditu. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2021ean. |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/221241/tuteran-18-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-sexu-abusu-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Tuteran 18 urteko gizon bat atxilotu dute sexu abusu bat egitea egotzita | Gizonezkoa aske geratu da, behin-behinean. | Tuteran 18 urteko gizon bat atxilotu dute sexu abusu bat egitea egotzita. Gizonezkoa aske geratu da, behin-behinean. | Bart gauean 18 urte gizonezko bat atxilotu dute Tuteran (Nafarroa), zenbait komunikabideren arabera. Ostalaritza establezimendu batean sexu abusu bat egin izana egozten diote.
Gizonezkoa aske geratu da, behin-behinean. Alabaina, epailearen aurretik igaro beharko du astelehenean. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221276/zubietako-erraustegia-ixteko-eskatu-dute-ehunka-lagunek-donostian.htm | Gizartea | Zubietako erraustegia ixteko eskatu dute ehunka lagunek Donostian | Aldeen arteko elkarrizketa bat izan dadila galdegin dute, auziari irtenbidea bilatzeko, eta grinez nabarmendu ez Gipuzkoako Aldundiak ez eta Jaurlaritzak ere ez dutela «hitza bete». | Zubietako erraustegia ixteko eskatu dute ehunka lagunek Donostian. Aldeen arteko elkarrizketa bat izan dadila galdegin dute, auziari irtenbidea bilatzeko, eta grinez nabarmendu ez Gipuzkoako Aldundiak ez eta Jaurlaritzak ere ez dutela «hitza bete». | Itzaltzen baino gehiago, bizitzen ari da Zubietako erraustegiaren kontrako mugimendua. Horren lekuko izan dira gaur Donostiako kaleak. GuraSOS elkarteak deiturik, ehunka lagunek protesta egin dute Zurriola hondartzaren ertzeko kaleetan –3.000 lagun bildu dira, antolatzaileen arabera–. Kursaaletik abiatuta, irmoki eskatu dute «behingoz» itxi dadila Zubietako errauste planta. Orain bai, gelditu! Elkarrizketa eta konponbidea lelopean egin dute martxa.
Protestan, GuraSOS elkarteko kideek gogor kritikatu dute, batik bat, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Zubietako erraustegiaren auzian aspaldian izandako jarrera. Izan ere, oroitarazi dute bi erakunde horiek laster batean utzi zutela bazter herritarren erabakitzeko eskubidea. Diotenez, herritarrei ez zieten utzi prozesuan parte hartzen 2016an. Are, salatu dute aldundiak eta Jaurlaritzak Zubietako erraustegia «baliatu» dutela «indar erakustaldia egin eta harrokeriarako gotorleku izateko».
Batik bat, salatu dute erakundeek ez dutela hitza bete. Besteak beste, GuraSOSek zehaztu du agintariek hitzeman zutela kontrol zorrotzagoak izanen zirela errauste plantak airera isurtzen dituen zaborrak neurtzeko eta ezarriak diren mugak gaindituz gero hondakinen erreketa eteteko. Finean, diotenez, zin egin zuten erraustegia gelditu eginen zela kutsadurak mugak gainditzen bazituen, eta ez zela atzera ere martxan jarriko arazoak konpondu arte. GuraSOSeko kideek gogor kritikatu dituzte promes horiek, «ez baitira bete». Hala, egiazko «kontrol demokratikoa» ezar dadin eskatu dute berriz.
Ikusi gehiago: Tapiak aitortu du Zubietako erraustegiak ez dituela betetzen Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintzak
Hain justu, kutsadura mugen gaineko eztabaida pil-pilean izan da asteon. Egoeraren berri nork ematen duen, desberdina baita diagnostikoa. Duela aste batzuk, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak ziurtatu zuen Zubietako erraustegiak «zehatz-mehatz» betetzen dituela Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Baimen Bateratuak eskatzen dituen baldintza guztiak, «Europako beste instalazio askotan baino zorrotzagoak» izan arren. Arantxa Tapiak, ordea, horrekin bat egiten ez duen iritzia eman zuen joan den asteartean legebiltzarrean: aitortu zuen gehiegizko isuriak daudenean ez dagoela sistemarik erretzea automatikoki geratzeko. Hain zuzen ere, GuraSOSek duela aste batzuk salatu zuen bezala.
Halaber, problemaren larritasuna zer neurritakoa den nabarmentze aldera, erraustegiak osasunari ekartzen dizkion kalteak ere aipatu dituzte manifestazioan. «Ez dira konturatzen guri eta gure senideen osasunari eragiten dieten gaietan inork ez gaituela ordezkatzen!», adierazi du elkarteak. Auziari irtenbidea aurkitzeko, GuraSOSek ezinbesteko ikusten du elkarrizketa mahai bat sortzea. Horregatik, hitzordu bat zehaztu dezala galdegin diote Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanori. «Ireki, behingoz, gazteluko ateak herritarrei. Kontrol demokratiko eta gardena behar dugu». |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221277/bi-gizonezko-atxilotu-dituzte-gasteizen-eta-errenterian-sexu-erasoak-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen eta Errenterian, sexu erasoak egitea egotzita | Gasteizko erasoa larunbat goizaldean izen zen, eta atxilotua behin-behinean espetxeratua dago. Errenteriakoa gaur goizaldean izan da. Gasteizen atxilotutakoak 36 urte ditu, eta Errenterian atzemandakoak, 35. | Bi gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen eta Errenterian, sexu erasoak egitea egotzita. Gasteizko erasoa larunbat goizaldean izen zen, eta atxilotua behin-behinean espetxeratua dago. Errenteriakoa gaur goizaldean izan da. Gasteizen atxilotutakoak 36 urte ditu, eta Errenterian atzemandakoak, 35. | Indarkeria matxistarekin loturiko bi atxiloketaren berri eman du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Batetik, berriki plazaratu dutenez, 35 urteko gizonezko bat atzeman dute Errenterian (Gipuzkoan), emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Emandako informazioaren arabera, bizilagun batek larrialdi zerbitzuei deitu die goizeko zazpiak aldera, abisua emateko. Polizia iturrien arabera, gizonezkoak kalean eraso dio emakumezkoari. Ertzaintza bertaratu egin da. Orduan, gizonezkoa ihes egiten ahalegindu da, baina Ertzaintzak erdietsi egin du hura atzematea.
Bestalde, Segurtasun Sailak goizean jakinarazi du 36 urteko gizonezko bat espetxeratu dutela Gasteizen, emakumezko bati sexu eraso bat egitea egotzita. Lesioak eragitea ere leporatu diote. Izan ere, Poliziaren arabera, atxilotua biktimari segika aritu zitzaion, eta atari parean zirelarik eraso zion emakumeari. Biktimaren bikotekideak –gizona da–, oihuak aditu zituen, eta laguntzera joan zen korrika. Atxilotuak emakumearen bikotekidea jo zuen orduan.
Edonola ere, Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, Ertzaintza handik gutxira azaldu zen erasoa gertatu zen tokira, eta atzeman egin zuten 36 urteko gizona. Polizia etxean ordu batzuk eman ondotik, kartzelan sartu zezatela agindu zuen Gasteizko Auzitegiko epaileak. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221278/hodei-ezpeletak-irabazi-du-euskal-herriko-aizkora-txapelketa-nagusia.htm | Kirola | Hodei Ezpeletak irabazi du Euskal Herriko Aizkora Txapelketa Nagusia | Bigarren urtez segidan izan da garaile txapelketan. Xabier Zalduak egin du bigarren; minutu bat eta 35 segundoren aldea izan da bien artean. | Hodei Ezpeletak irabazi du Euskal Herriko Aizkora Txapelketa Nagusia. Bigarren urtez segidan izan da garaile txapelketan. Xabier Zalduak egin du bigarren; minutu bat eta 35 segundoren aldea izan da bien artean. | Txapela kentzeko moduko lana egin, eta jantzi du txapela, hala, bigarren urtez jarraian. Hodei Ezpeleta aizkolari eibartarrak irabazi du Euskal Herriko Aizkora Txapelketa Nagusiko finala. Eguerdian aritu dira norgehiagokan, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Lehia bizia izan da, estua zinez. Xabier Zalduak egin du bigarren, eta Jokin Urretabizkaia Basozabalek hirugarren.
Lau kana-erdiko, lau 60 ontzako eta lau oinbiko zituzten gaur egin beharrak. Txapeldunak 47 minutu eta 42 segundoan egin ditu lanak; Zalduak 49 minutu eta 17 segundo behar izan ditu; Basozabalek, berriz, 53 minutu eta 53 segundo. Horien atzetik sailkatu dira Joxe Antonio Etxeberria (56'07''), Luis Mari Txapartegi (58'40'') eta Iban Resano, ordu bat eta 44 segundotan eginik lanak.
Sei aizkolarien artean, hain justu ere Ezpeleta zen faboritoa gaurko finalerako, itxuraz. Ordea, kontua ez zen argi, eta askok esana zuten Urretabizkaia Basozabalek ere izanen zuela irabazteko aukera ederrik, baita Zalduak ere. Horiek horrela, Ezpeletak gogor estutu behar izan du hauspoa garaile izateko. Izan ere, grinez aritu dira beste biak, Zaldua batik bat.
Ezpeleta izan da aurreneko hasiera-hasieratik. Ordea, hurbil zituen Zaldua eta Basozabal, eta, hain justu ere, bi horien artean izan da dantza gehien sailkapenean; bigarren eta hirugarren nor geldituko lehian. Erlojuak aurrera egin ahala, tartea irabazi dio Zalduak Basozabali, eta Ezpeletak berak ere erruz egin behar izan du ahalegina, nafarrak aurrea har ez zezan. Hamargarren enborrean, baina, adarra atera zaio Zalduari, eta sufritu egin du orduan. Ezpeletak ez du hutsik egin, fin segitu du amaierara arte. Berea da txapela, bigarrenez.
Finalaren aurretik, emakumezkoak ere aritu dira gaur enborrak mozten Bizkaia pilotalekuan –erakustaldia egin dute, ez baitzen txapelik jokoan–. Nerea Arruti izan da garaile; Irati Astondoak egin du bigarren, eta Maika Aristegik, berriz, hirugarren. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221279/harkaitz-millan-gipuzkoako-kultura-diputatuak-dimisioa-eman-du-atxilotua-izan-ondotik.htm | Politika | Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatuak dimisioa eman du, atxilotua izan ondotik | Agintarien kontrako atentatua egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak, Donostiako taberna batean izandako istilu batean. Maria Jose Telleria izanen da haren ordezkoa. | Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatuak dimisioa eman du, atxilotua izan ondotik. Agintarien kontrako atentatua egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak, Donostiako taberna batean izandako istilu batean. Maria Jose Telleria izanen da haren ordezkoa. | Dimisioa eman du Harkaitz Millanek, orain arte Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatu izanikoak. Larunbat gauean izaniko istilu batzuk direla-eta eman du pausoa. Zenbait hedabidek plazaratutako informazioaren arabera, Donostiako Parte Zaharreko taberna batean atxilotu zuten Millan, autoritateari erresistentzia egitea egotzita. Horregatik, kargua uztea erabaki du PSE-EEko kideak. Ahaldun nagusi Markel Olanok onartu egin du dimisioa, eta izendatu du haren ordezkoa: Maria Jose Telleria, Kultura zuzendari nagusia.
PSE-EEk adierazi du Millanek «arrazoi pertsonal batzuengatik» hartu duela kargua uzteko erabakia, eta ez du motibo horietan gehiago sakondu. Kontrara, hedabide batzuek jakinarazi dute taberna batean izandako liskar bat dagoela dimisioaren atzean. El Diario Vasco hedabideak azaldu duenez, Millanek emakume bat «molestatu» zuen, eta irainka hasi zitzaion. Hori ikusirik, ostatuko segurtasun langileak kalera bota zuten Millan, eta Ertzaintzari deitu zioten, hura kontrolatzeko. Horien arabera, Poliziak dio ertzain baten kontra egin zuela Millanek, eta horregatik eraman zutela atxilo, «agintarien kontrako atentatua» egotzita.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez du atxiloketa ez baieztatu eta ez ukatu, baina Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanok agiri bat plazaratu du esateko Millanen dimisioa berehala onartu duela, «gertaera larriak direla eta». Gaineratu duenez, Foru Aldundiak «urteak daramatza halako gertaerek lekurik ez duten Gipuzkoa eta foru gobernu eredugarri baten alde». Gogoratu du erakundeak 2016. urtean onartu zuela erakundearen segurtasun sistema, eta hori ezinbestean bete behar dutela aldundiko kideek eta goi kargudun publikodunek.
Gipuzkoako El Diario Vasco egunkariari eginiko adierazpenetan, Millanek esan du ez duela «ezer asko» gogoratzen. «Ez dakit inork edarian zer edo zer bota ote zidan edo ez», gaineratu du.
Emakume baten kontra jo izana «sinesgaitza» dela uste du: «Gaya bainaiz». Dimisioa eman duela esan du, ezin baita normal lan egin halako gertaera baten ostean, «nahiz eta une bateko kontua izan, eta ez duen zertan eguneroko lanean eragin». Gaineratu du ez duela asmorik bolada batez lan publikorik egiteko.
Joan zen ostiralean, indarkeria sexistaren aurkako mezu bat idatzi zuen Twitterren, Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Egunaren harira. Twitterreko bere kontua ezabatu du gaur. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221280/gazteen-ahala-eta-sasoia.htm | Kirola | Gazteen ahala eta sasoia | Jon Ander Peñaren ausardia eta Jon Mariezkurrenaren erregulartasuna nabarmendu dira partidan. Dena dela, lehia estu-estua izan da. Lau pilotariak aritu dira dotore. | Gazteen ahala eta sasoia. Jon Ander Peñaren ausardia eta Jon Mariezkurrenaren erregulartasuna nabarmendu dira partidan. Dena dela, lehia estu-estua izan da. Lau pilotariak aritu dira dotore. | Ezin kexa pilotazalea: estu-estuak eta emozioz beteak izaten ari dira Lehen Mailako Binakako Txapelketako partida guztiak. Hala izan zen Azkoitian (Gipuzkoa), halaxe Bartzelonan, eta tankera bertsukoa izan da gaur Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan izanikoa ere. Mikel Urrutikoetxea eta Jon Ander Albisu gorri, eta Jon Ander Peña eta Jon Mariezkurrena urdin, bizi aritu dira laurak. Partida parekatua izan da, eta azken tantoetan baizik ez da puztu bi bikoteen arteko aldea. Urdinak gailendu dira orduan, freskotasunari eskerrak. Honako hau emaitza, azkenean: Urrutikoetxea-Albisu 15-22 Peña II.a-Mariezkurrena II.a.
Markagailua hainbatetan berdindu dute, eta nekez aurreikus zitekeen nork hartuko zuen aurrea azkenekorako. Bereziki dotore hasi da Urrutikoetxea hasierako tantoetan, eta ederki landu dituzte tantoak guztiek. Abil ibili da Albisu ere. 14-12 izan dira aurretik. Ordea, pilotarien egoera fisikoa izan da, batik bat, neurketaren noranzkoa baldintzatu duena, eta, horretan, gazteenak aritu dira hobekien; Peña II.a eta Mariezkurrena II.a.
Izan ere, partidak aurrera egin ahala, freskotasuna galdu dute gorriek –gaizki ez, halere–, eta tinko eutsi diete urdinek. Berriozarreko (Nafarroa) atzelariari sumatu zaio gehien alderdi horretan duen indarra: Mariezkurrena II.ak lasai antzean hasi du partida, baina hobera joan da pixkanaka, indar gero eta handiagoz. Nabarmentzekoa, halaber, erakutsitako segurtasuna: bi huts baizik ez ditu egin.
Bestalde, nabarmena izan da Peña II.aren ausardia. Bost huts egin ditu, baina aise orekatu du hori eginiko tantoekin: hamabi. Aurkariek utzitako aukera bakoitza aprobetxatu nahia sumatu zaio aurrelariari, eta, asmatu ere, ederki asmatu du.
Hala, txapelketa konfiantzarekin hasteko moduko puntua zakuratu dute gaur Jon Ander Peñak eta Jon Mariezkurrenak. Berdin egin dute atzo eta herenegun irabazi zuten beste bi bikoteek ere. Ezkurdia-Martijak irabazi egin zieten Etxeberria eta Rezustari: 22-20. Lasok eta Imazek tanto baten aldea aterata irabazi zieten Jaka eta Arangureni. Asteazkenean jokatuko da txapelketako hurrengo partida, Eibarren (Gipuzkoa). Altuna III.a-Tolosak Elordi-Zabaletaren aurka neurtuko dituzte indarrak. |
2022-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/221281/kanpoan-da-kanada-eta-estualdian-alemania.htm | Kirola | Kanpoan da Kanada, eta estualdian Alemania | Kopako E taldeko bi partida eta F taldeko beste bi jokatu dira igandean. Gaurko emaitzak aintzat harturik, dagoeneko kanporatua da Kanada, 4-1 galdu baitu Kroaziaren aurka. | Kanpoan da Kanada, eta estualdian Alemania. Kopako E taldeko bi partida eta F taldeko beste bi jokatu dira igandean. Gaurko emaitzak aintzat harturik, dagoeneko kanporatua da Kanada, 4-1 galdu baitu Kroaziaren aurka. | Euskal Herrian eguerdia zelarik jokatu da Japoniaren eta Costa Ricaren arteko neurketa, E taldeari dagokiona. Partida laua izan da oso, aparteko bizitasunik gabea, eta jokalariek inoiz gutxitan izan dute aukerarik golik sartzeko. Izatez, Japonia izan da gehiagotan markagailua itxuraldatzeko zorian. Ez du erdietsi, ordea. Kontrara, Costa Ricak neurketa osoan izandako aukera argi bakarrenetako batean sartu du baloia atean. 81. minutuan izan da, eta Fuller izan da golegilea.
Puntu oso inportantea eskuratu du Costa Ricak. Izan ere, Espainiak aise hartu zuen mendean joan den jardunaldian, eta irabazi besterik ezin zuen egin, baldin eta bizirik segitu nahi bazuen. Japonia garaituta, selekzioa lehian da oraindik ere. Dena dela, lehian da Japonia ere. Hiruna puntu dituzte biek, eta datorren jardunaldian erabakiko da txapelketan aurrera eginen duten edo ez.
Espainia eta Alemania lehiatu dira E taldeko beste partidan, eta ados bukatu (1-1). Selekzioak hutsean egin dute partida atsedenaldira arte. 62. minutuan aldatu da kontua: Moratak gola sartu du Espainiaren alde. Ordea, grinez segitu du Alemaniak, markagailua irauli nahian, eta berdindu egin du 83. minutuan (Niklas Fullkrug). Hala, lau puntu ditu Espainiak, eta bat Alemaniak. Alemanek aurrera egin nahi badute, ezinbestean irabazi beharko diote Costa Ricari.
Halaber, F taldeko bi neurketa izan dira gaur. Kroaziak 4-1 hartu du mendean Kanada, eta, beraz, bigarren hori kanpoan da dagoeneko. Gainera, ustekabekoa eman du Marokok, Belgikari irabazita (Belgika 0 - 2 Maroko). Fin aritu da Maroko, eta, berriz, Belgika bere lekua ezin aurkitu aritu da norgehiagoka osoan. Romain Saissek 72. minutuan egin du lehenbizikoa, Courtoisen huts nabarmen baten laguntzaz, eta Belgikak ez du jakin markagailua iraultzen. Etsita jokatu du taldeak, are nabarmenago ordutik aurrera. Luzapenean, aldea zabaldu du Marokok. Zakaria Aboukhlalek egin du bigarrena. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221282/bizkaiko-metalgintzako-grebak-85eko-erantzuna-izan-du-goizean-antolatzaileen-arabera.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du goizean, antolatzaileen arabera | Piketeen goiza Trapagaranen hasi da, Productos Tubularesen, eta ez da langilerik sartu lantegira. Ondoren, bat egin dute Amazoneko logistika zentroko langileen grebarekin | Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du goizean, antolatzaileen arabera. Piketeen goiza Trapagaranen hasi da, Productos Tubularesen, eta ez da langilerik sartu lantegira. Ondoren, bat egin dute Amazoneko logistika zentroko langileen grebarekin | Bizkaiko metalgintzak astebeteko greba du. Gaur da lehen eguna. lanuztera deitu dute LABek, CCOOk eta UGT, eta, horien arabera, Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du goizeko txandan.
Ikusi gehiago: Langileak pobretzen ari dela leporatu dio ELAk patronalari
CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Portugaleten deitu dute manifestaziora, eta jende asko bildu da. Negoziatzeko prest daudela nabarmendu dute, patronalak «eskaintza duinak» egiten baditu.
Piketeen goiza Trapagaranen hasi da, Productos Tubularesen, eta ez da langilerik sartu lantegira.
Ondoren, piketea Amazonek alboan duen biltegira mugitu da. Hango langileek ere greba dute gaur.
Azken negoziazioak huts egin ondoren, grebarako deia egin zuten joan zen ostiralean Bizkaiko metalgintzan.
Sindikatuek ez zuten onartu FVEM enpresaburuen azken proposamena. Patronalak salatu du CCOOk, LABek eta UGTk ez dutela Bizkaian onartu nahi Araban sinatu zuten ituna hobetzen duen eskaintza.
FVEM enpresaburuen elkartearen deiari erantzunez, ostiralean Lan Harremanen Kontseiluaren Bilboko egoitzan elkartu ziren eguerdian patronala eta lau sindikatu nagusiak, baina gutxi iraun zuen bilerak: FVEMek esan zien bere azken proposamena besterik ez duela eztabaidatu behar, eta sindikatuek erantzun zuten ez dela nahikoa.
Beraz, Bizkaiko metalgintzako 56.000 langileak grebara deitu dituzte ostiralera arte. Urteko hirugarren greba sorta da, eta aurreko biek erantzun zabala izan dute.
Berez, bi deialdi daude datorren asterako, lan hitzarmenaren negoziazioan bi taldetan banatu direlako sindikatuak: batetik, ELA, (ordezkarien %40ekin) eta, bestetik, CCOO, LAB eta UGT (%59ekin).
ELAk salatu du FVEMek ez duela haiekin negoziatu nahi, ordezkari gehien dituen sindikatua izan arren, eta, aurreko bileretan bezalaxe, FVEMek CCOO-LAB-UGT hirukoari soilik erantzuten diola. Baina horiekin ere ez da gustura azaldu patronala. «Arduragabe» deitu die bere azken proposamenari ezezkoa emateagatik eta «justifikaziorik ez duen» greba bati eusteagatik. «Akordioak lortu ahal izateko, sindikatuek eskaera errealistak egin behar dituzte, eta erreferentzia gisa aurkeztu dutenari eutsi». Erreferentzia hori Arabako metalgintzako lan hitzarmena da, aste honetan bertan CCOOk, LABek eta UGTk SEA Arabako patronalarekin sinatutakoa. FVEMek argudiatu duenez, bere azken proposamenak, ostegun arratsaldean iragarritakoak, hobetu egiten du Arabako ituna.
Enpresaburuen elkarteak auzitan jarri ditu horri uko egiteko arrazoiak. «Benetako helburua akordioak lortzea bada eta ez bada interes elektoral hutsa, ezin da ulertu nola esaten duten Bizkaiko proposamena ez dela nahikoa, Arabakoa baino hobea baita, eta han historikotzat jo dute». Haren arabera, soldatak %6,5 handituko lirateke 2022an, %3,5 2023an, %2,5 2024an, eta %1,5 2025ean.
%19ko erantzuna, FVEMen arabera
Metalgintzako patronalaren arabera, eguerdian, %19koa da grebaren erantzuna, eta lanuzteak batez ere Ezkerraldean kontzentratu dira. Ohar batean, FVEMek azaldu du ezin duela onartu lanera joan nahi duten pertsonen kontrako biolentzia ekintzarik, ezta enpresen kontrakorik ere. Piketeek kalte materialak eragin dituztela esan du. Eta, era berean, salatu du asteburuan zehar hainbat pintaketa egin dituztela. «Dianak agertu dira, erakundeak eta pertsonak seinalatzen. Halako ekintzek iraganean utzita zeudela uste genuen momentuak gogorarazten dizkigute».
Metalgintzako enpresen jarrera negoziatzailea azpimarratu du, haien proposamena hainbatetan moldatu dutela gogoratuz. FVEM ustez, bost eguneko greba «erabateko zentzugabekeria» da. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221283/renfeko-10000-erabiltzaileri-baino-gehiagori-eragin-die-andoain-eta-irun-arteko-etenak.htm | Gizartea | Renfeko 10.000 erabiltzaileri baino gehiagori eragin die Andoain eta Irun arteko etenak | Gaur jarri dute martxan Donostiako behin-behineko geltokia, baina espero baino beranduago. 04:00 aldera ziren zirkulazioa zabaltzekoak; arazoa, ordea, 12:30erako konpondu dute. | Renfeko 10.000 erabiltzaileri baino gehiagori eragin die Andoain eta Irun arteko etenak. Gaur jarri dute martxan Donostiako behin-behineko geltokia, baina espero baino beranduago. 04:00 aldera ziren zirkulazioa zabaltzekoak; arazoa, ordea, 12:30erako konpondu dute. | Milaka bidaiari lanera edo ikastetxera heldu ezinik geratu dira gaur goizean, Renfeko tren zerbitzua bertan behera geratu baita Andoainen eta Irunen artean (Gipuzkoa). Renfek emandako datuen arabera, 31 treni eragin die etenak, eta 10.000-11.000 bidaiari ingururi. Izan ere, konpainiak ez du ordezko autobus zerbitzurik jarri 10:30ak arte, gutxienez. Ordu horretatik aurrera, lineako autobusetan joan dira Renfeko bidaiariak, harik eta 12:30ean tren zerbitzua berrezarri duten arte. Iñaki Arriola Garraio sailburuak barkamena eskatu du gertatutakoagatik.
Astebururako iragarria zuten etena, baina autobus zerbitzua izango zela esan zuten Renfeko arduradunek. Izan ere, gaur zen martxan jartzekoa Donostian eraiki duten behin-behineko geltokia, abiadura handiko trenarentzako geltoki berria eraiki bitartean. Antza denez, ezin izan dute zirkulazioa garaiz abiatu astelehen goizean, baina berandu arte ez dute jarri ordezko autobus zerbitzua. Gaur 04:00 aldera berriz zabaldu behar zuten zirkulazioa, baina, azkenean, 12:30ak arte ez dute egin.
Julian Padiernak, Renfek Gipuzkoan duen buruak, Euskal Trenbide Sareari egotzi dio etenaren erantzukizuna, ez dituelakoan errailak garaiz eman. Argudiatu du ez zegoela autobusik ordezko zerbitzua martxan jartzeko.
Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak Twitterren jakinarazi duenez, «Hernani eta Pasaia artean gertatutako intzidentzia bategatik» geratu da zerbitzua bertan behera. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221284/idurre-eskisabel-izango-da-euskalgintzaren-kontseiluko-idazkari-nagusi-berria.htm | Gizartea | Idurre Eskisabel izango da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi berria | Karguan hamabi urte egin dituen Paul Bilbao ordezkatuko du Durangon, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian. Lehentasuntzat jo du «kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan» lan egiten duten eragileekin aliantzak sendotzea. | Idurre Eskisabel izango da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi berria. Karguan hamabi urte egin dituen Paul Bilbao ordezkatuko du Durangon, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian. Lehentasuntzat jo du «kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan» lan egiten duten eragileekin aliantzak sendotzea. | Aro aldaketa Euskalgintzaren Kontseiluan. Azken hamabi urteetako idazkari nagusi Paul Bilbaok (Getxo, Bizkaia, 1971) ez du segituko, eta Idurre Eskisabel izango da aurrerantzean kargu horretan.
Kazetaritzan eta antropologian lizentziaduna da Eskisabel (Beasain, Gipuzkoa, 1970), kazetaritzan ibilbide luzea egindakoa, Euskaldunon Egunkaria-n eta BERRIAn. Horrez gain, hedabide askotan kolaboratzaile ibili izan da, eta, egun, pentsamendu feministari eskainitako Eskafandra bildumako edizio taldeko kidea da, baita Lokatza podcastaren egileetako bat ere. Eusko Jaurlaritzako Euskararen Aholku Batzordeko kide ere bada, Hizkuntza eta Genero atalekoa. EHUko Kazetaritza graduan irakasle izan da oraintsu arte.
Euskararen eta feminismoaren arteko harremanaz egindako gogoetengatik ere bada ezaguna. 2019an, Trikua esnatu da. Euskaratik feminismora eta feminismotik euskarara saiakera liburua argitaratu zuen, Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendariarekin batera. Lehenago, 2018an, Goseak janak poema liburua plazaratu zuen.
Izendapenaren berri emateko bideoan, Eskisabelek adierazi du «erantzukizunez eta lanerako gogoz» eman diola baiezkoa idazkari nagusi kargua hartzeko proposamenari. Hizkuntzaren auzia «gizartearen lehentasunetara» eramatea eta aliantzetan sakontzea jarri ditu helburutzat, euskalgintzako eragileekin nahiz euskalgintzatik kanpo aritzen direnekin: «Kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan aritzen diren eragile guztiekin, hain justu, hizkuntzaren auzia, euskararen biziberritzea, arlo horretakoa delako».
Mende laurdenarekin bat
Garai berezian dator kargu aldaketa. Izan ere, bihar zortzi 25 urte beteko dira Kontseilua eratu zutenetik. Mende laurdena ospatzeko, ekitaldia egingo dute egun horretan, Durangoko San Agustin kulturgunean (Bizkaia), eta han hartuko du kargua Eskisabelek. Han izango dira Kontseiluko lehenengo idazkari nagusi Xabier Mendiguren eta Bilbao ere.
«Euskararen normalizazio prozesua azkartzeko sozialki zein politikoki eragiteko xedearekin» sortu zen Euskararen Gizarte Eragileen Kontseilua, 1997ko abendu hartan. Hamaika adostasun eta proposamen ondu ditu ordutik; besteak beste, Bai Euskarari akordioa eta ziurtagiria, Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa eta Batuz Aldatu adostasun soziala. Azken hori adostasun politiko bihurtzeko asmoz, talde eragile bat sortu da berriki. Euskararen normalizazioaren aldeko gizarte eragileen bilgunea ere bada. 26 bazkide oso ditu, eta lau so egile. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221285/gasteizen-izandako-sexu-erasoa-arbuiatzeko-elkarretaratzea-egin-dute.htm | Gizartea | Gasteizen izandako sexu erasoa arbuiatzeko elkarretaratzea egin dute | Gizon bat espetxeratu dute larunbatean Gasteizen emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Gasteizko Udalak deituta, erakunde nagusiek protesta elkarretaratzea egin dute gaur. Asteburuan beste hiru gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista leporatuta. Gizonezko bat atxilotu dute Tafallan, bikotekideari eraso egiteagatik. Espetxera bidali dute Errenterian sexu eraso bat egin izana egotzita atxilotutako gizona | Gasteizen izandako sexu erasoa arbuiatzeko elkarretaratzea egin dute. Gizon bat espetxeratu dute larunbatean Gasteizen emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Gasteizko Udalak deituta, erakunde nagusiek protesta elkarretaratzea egin dute gaur. Asteburuan beste hiru gizonezko atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista leporatuta. Gizonezko bat atxilotu dute Tafallan, bikotekideari eraso egiteagatik. Espetxera bidali dute Errenterian sexu eraso bat egin izana egotzita atxilotutako gizona | Larunbat goizaldean, Gasteizen emakume batek salatu zuen sexu eraso bat jasan zuela bere etxeko atarian sartzen ari zela. Etxera bidean zela, gizon bat atzetik jarraika zuela ohartu zen emakumea; etxeko atarira iritsi zenean, barruan zokoratu eta sexu erasoa egin zion. Biktimaren bikotekidea etxean zegoen, eta, oihuek ohartarazita, etxetik jaitsi zen bere bikotekideari laguntzeko. Erasotzaileak ihesari ekin zion, baina emakumearen bikotekideak hura harrapatu eta atxikitzea lortu zuen, Ertzaintza iritsi zen arte. Biktima Txagorritxu ospitaleko larrialdietara eraman zuten, zauriak artatzeko.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, erasotzaileak polizia aurrekariak ditu. Igande arratsaldean utzi zuten epailearen esku, eta hark behin-behinean espetxeratzeko agindua eman du. Gasteizko Udalak eraso matxista gaitzetsi du gaur. Udalbatzak deituta, elkarretaratzea egin dute Plaza Berrian. Gorka Urtaran Gasteizko alkate izan da Gasteizko Udaleko ordezkarien buru, eta harekin batera elkarretaratzean izan dira, besteak beste, Ramiro Gonzalez Arabako Aldundiko ahaldun nagusia, Pedro Elosegi Batzar Nagusietako presidentea, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Miren Elgarresta Emakunderen zuzendaria.
Gainera, Gasteizko Udalak premiazko bilera batera deitu du gaur goizerako, eta eraso matxistaren aurkako adierazpena onartu du. Sexu erasoa «irmo» arbuiatu du, eta biktimari laguntza eta hurbiltasuna adierazi dizkio. Halaber, kasuaren inguruko informazioa jaso ostean, indarkeria matxistari erantzuteko protokoloa aktibatu du, biktimaren eta haren inguruaren arreta koordinatzeko xedez. Horrekin batera, mugimendu feministak eta LGTBI kolektiboek deitzen dituzten protestetan parte hartzera deitu ditu herritar guztiak.
Indarkeria matxistarekin lotutako kasu gehiago izan dira Gasteizen asteburuan. Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, hiru gizonezko atxilotu dituzte indarkeria matxistagatik. Atzo 20 urteko bi gazte atxilotu zituen. Horietako bat Lakua Arriagako etxebizitza batean atxilotu zuten bere bikotekideari mehatxu eta eraso egiteagatik, eta bestea Olagibel kaleko etxe batean atzeman zuten, eztabaida batean bikotekideari indarkeria erabilita bultza egiteagatik.
Hirugarren atxilotua, aldiz, 35 urteko gizonezko bat izan zen. Larunbatean atxilotu zuten, Domingo Beltran kaleko taberna baten barruan bikotekideari eraso egiteagatik.
Tafallan eta Errenterian atxilotuak
Foruzaingoak 34 urteko gizonezko bat atxilotu du asteburu honetan Tafallan, bikotekideari eraso egiteagatik. Poliziaren arabera, AP-15 autobidean zihoan autobus batean gertatu zen erasoa: gizonak emakumea jo zuen, eta, une horretan, zenbait bidaiarik, altxatu, eta erasotzailea geldiarazi zuten.
Foruzaingoak zenbait bidaiari identifikatu zituen, eta 34 urteko gizon bat atxilotu zuen, genero indarkeriako delitu bat egotzita. Atxilotuak bazuen, gainera, beste atxilotze agindu bat, Burgosko (Espainia) epaitegi batek emana.
Errenterian (Gipuzkoa) ere atxilotu zuten atzo 35 urteko gizon bat, kalean emakume bati sexu eraso bat egin izana leporatuta. Gaur pasatu da epailearen aurretik, eta espetxera sartzeko agindu du hark. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221286/iranek-ez-du-nberekin-kooperatuko-protestetako-errepresioa-ikertzeko.htm | Mundua | Iranek ez du NBErekin kooperatuko protestetako errepresioa ikertzeko | NBEk misio independente bat sortu du mobilizazioen aurkako errepresioa ikertzeko. Mahsa Aminiren hilketaren aurkako manifestazioetan 300 lagundik gora hil dituzte, eta 15.000 herritar atxilotu. | Iranek ez du NBErekin kooperatuko protestetako errepresioa ikertzeko. NBEk misio independente bat sortu du mobilizazioen aurkako errepresioa ikertzeko. Mahsa Aminiren hilketaren aurkako manifestazioetan 300 lagundik gora hil dituzte, eta 15.000 herritar atxilotu. | Mahsa Amini gazte kurduaren heriotzaz geroztik, Iranen gora baino ez dute egin kaleko protestek. Mobilizazioetan 15.000 lagun atxilotu dituzte, eta 300 inguru hil –horien artean, 40 haur– . Protesta horien aurkako errepresioa eta ustezko giza eskubideen urraketak ikertzeko, misio independente bat sortu zuen NBE Nazio Batuen Erakundeak iragan ostegunean. Irango Gobernuak, ordea, gaur goizean iragarri du ez duela misioarekin lan egingo.
Iranen jarrerak ez du harridura eragin. Izan ere, NBEren erabakiaren berri izan ostean, Naser Kanani Irango Atzerri Ministerioko bozeramaileak adierazi zuen Iranek ez duela «inoiz» talde horrekin giza eskubideen inguruan lan egingo, eta «abusutzat» jo zuen neurria.
NBEren Giza Eskubideen Kontseiluan onartu zuten Irango Gobernuaren ustezko errepresioa ikertzeko talde independente bat sortzea. Horren alde bozkatu zuten 25 herrialdek, abstentzioa eman zuten hamaseik, eta aurka agertu ziren sei. Kuba, Eritrea, Armenia, Pakistan, Venezuela eta Txina izan ziren, hain justu, ezetza eman zuten estatuak.
Kananik Alemaniari egotzi zion proposamenaren sustatzaile nagusietako bat izatea. Are, esan zuen «bi mundu gerra piztu dituen herrialde batek» ezin duela halako aldarrikapenik egin. Mobilizazioak indartu ahala, bozeramaileak herrialdean protestak hauspotzea leporatu die zenbait herrialderi, hala nola AEB Ameriketako Estatu Batuei, Israeli, Frantziari eta Alemaniari.
Dena den, Kananik Teheranen biltzeko deia egin dio gaur Alemaniako enbaxadore Hans-Udo Muzeli, eta enbaxadoreak gonbita onartu du. Mobilizazioak hasi zirenetik bilduko diren hirugarren aldia da.
Amini gazte kurduaren heriotzagatik hasi ziren protestak, Moralaren Poliziak «beloa gaizki jarria» izateagatik atxilo eraman zutelarik eta hura ordu gutxira hil zelarik. Ordutik, 300 lagundik gora hil dituzte mobilizazioetan –horien artean, 40 haur–, eta 15.000 lagun atxilotu. Preso eramandako horietatik guztietatik, seiri heriotza zigorra ezarri diete.
Egunek aurrera egin ahala, bestelako aldarrikapenak egin dituzte kaleetan. Aminiren heriotzak sortutako haserrea adierazteaz gain, manifestariek 1979an sortutako errepublika islamikoaren amaiera eskatzen dute. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221287/langileak-pobretzen-ari-dela-leporatu-dio-elak-patronalari.htm | Ekonomia | Langileak pobretzen ari dela leporatu dio ELAk patronalari | Grebaren lehen egunean, Bilbon manifestazioa egin dute metalgintzako langileek ELA sindikatuak deituta | Langileak pobretzen ari dela leporatu dio ELAk patronalari. Grebaren lehen egunean, Bilbon manifestazioa egin dute metalgintzako langileek ELA sindikatuak deituta | «Goizetik ikusi ahal izan da greba arrakasta handia izaten ari dela oro har, eta erabatekoa dela eskualde batzuetan, hala nola Durangaldean. Petronorreko azpikontratak ere gelditu egin dira». Sektoreko ordezkaritza sindikalaren %40 du ELA sindikatuak, eta mobilizazio propioetara deitu du Bizkaiko metalgintzan deitutako bost greba egunetarako.
Ikusi gehiago: Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko jarraipena izan du goizean, antolatzaileen arabera
Gaur manifestazioa egin dute Bilbon, hasieran bi zutabetan banatuta, gero Moyua plazan elkartu eta protesta FVEM patronalaren egoitzaren atarian amaitzeko. Sindikatuak kontatu du patronala «proposamen itxi eta eskasarekin» joan zela ostiraleko negoziazio bilerara; ez duela negoziatzeko interesik erakutsi, eta esaten duenean erosteko ahalmena bermatzen dutela, «gezurretan» ari dela. «Gainera, patronalak ez dio uko egiten Rajoyren lan erreformak arbitrajera jo ahal izateko eta hitzarmena ez aplikatzeko eman zion pribilegioari».
ELAk bere orain arteko proposamenari helduko dio, eta biharko manifestaziora deitu du 11:30ean Barakaldon. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221288/darmaninek-laquoelkarrizketei-berriz-ekitearaquo-jarri-du-helburutzat-kaledonia-berrian.htm | Mundua | Darmaninek «elkarrizketei berriz ekitea» jarri du helburutzat Kaledonia Berrian | Urtebetean baino gehiagoan lehen aldiz, independentistek baiezkoa eman diote negoziazioetan parte hartzeari. | Darmaninek «elkarrizketei berriz ekitea» jarri du helburutzat Kaledonia Berrian. Urtebetean baino gehiagoan lehen aldiz, independentistek baiezkoa eman diote negoziazioetan parte hartzeari. | Urtebete baino gehiago da Kaledonia Berriko independentistak eta Frantziako Gobernua ez direla mahai beraren inguruan eseri Ozeaniako uhartediaren etorkizunaz aritzeko. Hori bihar amaituko da, batetik, Gerald Darmanin Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa kolonia horretan baita larunbatera arte iraungo duen bisita bat egiteko; eta, bestetik, Frantziatik ateratzearen aldekoek baiezkoa eman baitiote harekin hitz egiteari. Desadostasunez beteriko prozesuak, hortaz, bizirik dagoenaren zantzuak eman ditu, baina bi aldeek negoziazioen bezperan adierazitakoa kontuan harturik, agerian geratu da ados jartzeko helburua oso urrun dagoela. Subiranistentzat, elkarrizketen oinarriak «independentziara iristea» izan behar du; Darmaninentzat, berriz, «proiektu berri bat eratzea Frantziaren barnean». Abiapuntu horrekin, Frantziako Barne ministroarentzat, oraingoz, «elkarrizketei berriz ekitea» izango da egunotako lehentasuna.
Deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferendumak, iazko abenduaren 12an egindakoak, hautsak harrotu zituen, eta oraindik nabari dira horren ondorioak. Independentisten boikotarengatik —koronabirusaren pandemia aitzakia hartuta— parte hartzea %43,87koa izan zen —aurreko bietan, %83 ingurukoa—, eta horrek eragin zuen ezezkoak berriz ere irabaztea, botoen %96,5 bilduta. Frantziatik ateratzearen aldekoek kontsulta berriz egiteko eskatu zuten, baina, Parisen ezezkoa jaso zutenez, giroa nabarmen gaiztotu zen.
Gerora, beste hainbat gertakarik are gehiago haserrearazi dituzte Kaledonia Berriko independentistak: besteak beste, Yael Braun-Pivetek hilabete besterik ez egitea Itsasoz Haraindiko ministro karguan; Darmaninek iragan uztailean uhartedira iragarria zuen bisita bertan behera uztea; Jean-François Carenco haren ordezkoak garrantzi politikorik gabeko egonaldi bat egitea, joan den irailean; eta, hilabete berean, Negoziaziokideen Biltzarraren lehen bilkura egitea, Parisen, Frantziatik ateratzearen aldekoek horretan parte hartuko ez zutela esan zuten arren.
Ikusi gehiago: «Frantziako Estatuak ez du inoiz jakin nola deskolonizatu»
Testuinguru horretan dago Kaledonia Berrian Darmanin. Afera asko landuko ditu, baina ez dago zalantzarik uhartediaren etorkizun instituzionalak izango duela pisurik handiena; eta, horregatik, Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroak jada esan du zera egin nahi duela egunotan: negoziazioetarako metodo bat finkatu, lantaldeak zehaztu eta Negoziaziokideen Biltzarrean landu ez zituzten eztabaidei ekin. Horiei begira, biharkoa izango da egun erabakigarrietako bat, Darmanin, besteak beste, Kaledonia Berriko Asanblean ordezkaritza duten alderdi politiko independentistekin eta loialistekin elkartuko baita.
Iritzi kontrajarriak dituzten arren, Frantzian geratzearen eta handik ateratzearen aldekoek badute jarrera komun bat: nahi dute Frantziako Estatuak ustezko neutraltasuna alde batera utzi, eta alde batera lerratzea. Hori gertatuko balitz, loialistak edo independentistak, bietako bat negoziazio mahaitik altxatuko litzateke, ezinbestean, eta are gehiago zailduko litzateke prozesua.
Autonomia handiagoa?
Edonola ere, eta Darmaninen adierazpenak kontuan harturik, badirudi Parisek autonomia handiagoa eskainiko duela, eskumenen aldetik independentziara gerturatzeko, betiere estatus hori lortu gabe.
«Frantziako Errepublikan geratzeko aukeraren alde egin dute. Frantziako Estatuari dagokio eskua luzatzea horren alde egin ez dutenei, elkarrekin lan egiteko eta errespetatua izateko», adierazi du Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroak. Horretarako, Darmaninek azaldu duenez, «aktore politiko guztiak entzun» nahi ditu, etorkizunera begirako «bide bat» eraikitze aldera. Hau da: «Kaledonia Berriarentzako proiektu polit bat Frantziako Errepublikan».
Horren parte izango dira, esaterako, deskolonizazioari eta eskumenak emateari buruzko kontu ikuskatzeak; horiek «laster» abiatuko dituzte, Patrice Faure goi komisarioaren gidaritzapean —Frantziako Estatuaren ordezkaria da Kaledonia Berrian—.
Mickael Forrest FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren zuzendaritzako kide eta Kaledonia Berriko Gobernuko Kultura, Gazteria eta Kirolen ministroak, behintzat, begi onez ikusi du Darmaninen egonaldiaren hasiera, «harrera nahiko positiboa» izan duela azaldu baitu. Are, Forrest «baikor» agertu da egunotako negoziazio sortaz aritzerakoan. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221289/peruko-botere-judizialak-castillori-eskatu-dio-estatuko-erakundeak-bilera-batera-dei-ditzala-adostasuna-lortzeko.htm | Mundua | Peruko Botere Judizialak Castillori eskatu dio estatuko erakundeak bilera batera dei ditzala, adostasuna lortzeko | Gobernuaren eta Kongresuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; ganberak ezezkoa eman dio presidentearen konfiantza mozioari, eta Ministroen Kontseilua berritu behar izan dute. | Peruko Botere Judizialak Castillori eskatu dio estatuko erakundeak bilera batera dei ditzala, adostasuna lortzeko. Gobernuaren eta Kongresuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; ganberak ezezkoa eman dio presidentearen konfiantza mozioari, eta Ministroen Kontseilua berritu behar izan dute. | «Peruko gobernabide demokratikoa bermatzeko ekintzak abian jartzeko asmoz», herrialdeko erakundeak «premiaz» biltzeko eskatu diote Botere Judizialeko ordezkariek Peruko presidente Pedro Castillori. Justizia jauregian bildu ziren atzo Botere Judizialeko hainbat agintari, tartean erakunde horretako presidente Elvia Barrios. Peru krisi politiko betean murgilduta dago, eta gobernuaren eta Kongresuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; besteak beste, presidentearen aldeko konfiantza mozioa atzera bota ondotik.
Hain zuzen, Castillo eta Peruko Kongresuko presidente Jose Williams Estatu Kontseilura joatekoak ziren atzo, baina, batzarrera agertu ez direnez, Botere Judizialeko ordezkariek herrialdeko presidenteari eskatu zioten elkarrizketarako gune bat sustatzeko, kaleratutako oharraren arabera: «Errepublikako presidenteari dei egiten diogu estatuko botere guztiak eta konstituzioan autonomoak diren organoak elkarrizketa mahaira premiaz dei ditzan, egonkortasuna eta bake soziala berrezartzeko, eta akordioa lortzeari bide emango dion elkarrizketa gune bat eratzeko, zuzenbide estatu demokratikoan eta indarrean dagoen ordena konstituzionalean oinarrituta».
Dokumentuak dioenez, erakunde judizialetako lau funtzionario publikoak «kezkatuta» agertu dira herrialdeak bizi duen krisi politikoagatik. Halaber, sistema demokratikoaren eta elkarrizketaren aldeko konpromisoa berretsi dute. Hala, sinatzaileek adierazi dute «ezinbestekoa» dela krisiari irtenbidea emateko ahaleginak egitea, «herritarren batasunaren eta demokraziaren defentsarako».
Bilera horretarako deialdia egin ondoren, Peruko Ministerio Publikoak jakinarazi zuen fiskal nagusi Patricia Benavides ez dela batzarrean izango, argudiatuta presidentearen aurkako ikerketa abiatua duela eta, beraz, «ez zela bat etorriko» Estatu Kontseiluan parte hartzearekin. Jarraian, Kongresuak iragarri zuen Williams ere ez zela Estatuko Kontseilura azalduko, «aldez aurreko koordinazioa» beharko zukeelako, parlamentario bakoitzaren proposamenak jasotzeko, RPP irratiaren arabera.
Bestalde, Peruko Gobernuak ez zuen baieztatu Castilloren edo gobernuko ordezkari baten parte hartzea. Presidentetzako bulegoak zehaztu zuen hitzemandako elkarrizketa «gizarteko eragileen bidez bakarrik» egingo zela.
Lehen ministroaren dimisioa
Kongresuaren eta herrialdeko Gobernuaren arteko tentsioa areagotu egin da azken egunotan; izan ere, Anibal Torres lehen ministro ohi eta azaroaren 24 arte Ministroen Kontseiluko presidente izandakoak Castilloren aldeko konfiantza mozio bat aurkeztu zuen azaroaren 17an Kongresuan, baina ganberako mahaiak atzera bota zuen joan den ostegunean, argudiatuta mozioak «indarrean dauden baldintza konstituzionalak eta legalak bete behar dituela». Halaber, mahaiaren arabera, Torresek egindako proposamena «ahalmen esklusibo eta baztertzailea haizatzeko saiakera argia» izan da. Horrez gain, parlamentuak ezezkoa eman zion erreferendumerako deialdien legea erreformatzeko proposamenari ere; zehazki, gobernuak 31399 legea indargabetu nahi zuen 2022aren hasieratik, trabak jartzen baitizkio herri galdeketa bat egiteko deialdiari, gobernuaren iritziz.
Peruko Konstituzioaren arabera, Kongresuak konfiantza mozio bati ezezkoa ematen badio, presidenteak bere ministro kabinetea berrosatu behar du, eta, hori bigarren aldiz gertatzen bada, parlamentua desegin eta hauteskunde legegileetara deitu behar du. Aurrez iragarri bezala, Torresek dimisioa eman zuen, Kongresuak ez zuelako onartu presidentearen aldeko konfiantza mozioa. Horren ondorioz, Castillok Ministroen Kontseilua berritu behar izan du.
Hain zuzen, agintariak Betssy Chavez izendatu du lehen ministro, eta azken horrek Peruko telebista publikoari emandako aurreneko elkarrizketan esan du gobernuaren nahia dela agintaldiak 2026ra arte irautea. Gainera, zehaztu du gobernuak ez duela konfiantzazko bigarren mozio bat egiteko asmorik, ezta legebiltzarra desegiteko ere: «Elkarrizketarako zubiak eraikitzera goaz». |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221291/ela-nafarroako-2023ko-aurrekontuak-legealdiko-okerrenak-dira.htm | Ekonomia | ELA: «Nafarroako 2023ko aurrekontuak legealdiko okerrenak dira» | Sindikatuaren arabera, ez diote egungo egoera ekonomiko zailari aurre egiten eta behar sozialei erantzuten: Europako funtsak kenduta, %1,6 baizik ez dira handitu, «KPIaren eta BPGaren oso azpitik» | ELA: «Nafarroako 2023ko aurrekontuak legealdiko okerrenak dira». Sindikatuaren arabera, ez diote egungo egoera ekonomiko zailari aurre egiten eta behar sozialei erantzuten: Europako funtsak kenduta, %1,6 baizik ez dira handitu, «KPIaren eta BPGaren oso azpitik» | Oso kritiko agertu da ELA sindikatua Nafarroako 2023ko aurrekontuaren lege proiektuarekin, «antisozialak» direla ondorioztatu baitu. Sindikatuaren arabera, gizarte eragile eta sindikatuen parte hartzerik gabe egin dira, eta ez dute nahikoa diru sarrerarik egoera ekonomiko zailari eta handitzen ari den pobreziari erantzuteko.
Uneotan, aurrekontuen lege proiektua eta zerga neurrien inguruko beste lege proiektua parlamentuan bide egiten ari dira, eta espero da abenduaren 22ko osoko bilkuran onartzea. Azaroaren 4an, Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin akordioa erdietsi zuen aurrekontuen eta zergen inguruan, eta haren abstentzioarekin gehiengoa ziurtatuta dute gobernuko bazkideek bi legeak aurrera ateratzea.
EH Bilduk hamabost milioi euroren ekarpenak egin ditu 2023ko aurrekontuetan. Imanol Pascual ELAko Nafarroako koordinatzailearen arabera, «%0,26 baizik ez du aldatu». Akordioaren testuan «aberastasuna banatzeko eta trantsizio energetikoa bultzatzeko» konpromisoa hartzen dute bi aldeek. Pascualen arabera, «bereziki ulertezina da hitzok idaztea, gezurra baitira. Gobernuak ez du borondaterik enpresei zergak igotzeko, eta adierazten du AHTaren lanek edo Erdizko meategiak ez dutela konpromisorik trantsizio energetikoan».
Pascualek gogora ekarri du Europan «gehien dutenei zergak igotzeko» eztabaida puri-purian dagoela orain, eta PSOEren barruan zenbaitek bat egiten dutela ideia horrekin. Alta, «Maria Txibite PSOEren eskuinean kokatzen da, adierazi baitu ez dagoela prest enpresei zergak igotzeko». Jarrera hori ikusita, Pascualen arabera, «ezkerrak beste funtzio bat jokatu behar du, eta ezin da mugatu aurrekontuak apaintzera».
Hamar eurotik bat, zorra
2023ko aurrekontua 5.749 milioi eurokoa izango da, eta aurkezpenean gobernuak nabarmendu zuen %9 handitu zela aurtengoen aldean. Alta, MRR Susperraldirako eta Erresilientziarako Mekanismoaren 185 milioi euroak hortik kendu behar direla uste du ELAk, Europako funts horien araudiak zehazten duelako ezin dela gastu arrunterako erabili. Inbertsio horiek kenduta, aurrekontua %1,6 baino ez dela hazten gaitzetsi du sindikatuak; aldiz, aurten BPGa %4 eta inflazioa %8,9 handitzea espero da —datorren urtean, berriz, %1,8 eta %4, hurrenez hurren—. ELAren arabera, aurrekontuak aurreikuspen horien «oso azpitik» handituko da.
Iñaki Zabaleta Ikerketa bulegoko arduradunak nabarmendu du ez duela gizarte premiei erantzuteko adina diru sarrera. «Zor publikoari esker itxiko da aurrekontua». Zor publikoaren pisua handia dela nabarmendu du, hamar eurotik bat zorra finantzatzera bideratzen baita. Zabaletak gogora ekarri duenez, gainera, interes tasa handiagoak ordaindu behar dira egungo jokalekuan: hala, legealdian 442 milioi eurotik 628 milioira handitu da zorraren finantzaketaren tamaina.
Atal horretan, UPNren garaian erabilitako itzalpeko bidesarien ereduaren lorratza sakona dela azaldu du ELAk, %800 handitu baita 2008an ezarri zenetik: egun, 111 milioi euro ordaintzen dira Pirinioetako eta Bideko autobideen edo Nafarroako Ubidearen kanonen bidez.
Pascualen arabera, zerga erreforma egin ezean, baliteke «murrizketak» etortzea. Berez, Iñaki Zabaletak salatu du sektore publikoak indarra galdu duela eta zerbitzu publikoek «okerrera» egin dutela. ELAk kalkulatzen duenez, Europako Batasunaren batezbestekora heltzeko, 850 milioi euro gehiago inbertitu beharko lirateke.
Zehazki, 2023an Osasun departamenduak 1.324 milioi euroko aurrekontua izango du, BPGaren %5,6koa, baina bi puntuko tartea falta zaio EBren %8ko batezbestekora heltzeko. Hezkuntzari dagokionez, inbertsioa 909 milioi eurokoa izango da (BPGaren %5,6) —2020ko erreferentzia aintzat hartuta, 1,6 puntu falta zaizkio EBren esfortzu mailara iristeko—.
Gainera, ELAk gaitzetsi du errenta bermatuan 8,5 milioi euro gutxiago ordainduko direla 2023an. ELAren arabera, aurreko legediak errenta ordaintzeko lanbide arteko gutxieneko soldata hartzen zuen aintzat, eta, LGS 1.000 eurora igo zenez gerora Madrilen, gizarte arloko inbertsio hori %51 handitu beharko litzatekeela deritzo. Alta, 2016an legedian egin zen aldaketaren ondorioz LGSren erreferentzia kendu zen, eta norbanakoentzako errenta 658 eurokoa da egun. Sei urtean errenta hori 58 hori baino ez dela igo salatu du sindikatuak.
Azkenik, sindikatuak irmo salatu du aurtengo eta 2023ko aurrekontuetan gizarte elkarrizketaren finantzaketa berreskuratu dela eta CCOO eta UGT sindikatuei eta CEN enpresaburu elkarteari diru publikoa emango zaiela. Enplegu planari lotutako ekintzetan 182 milioi euro jasotzen dira berez. ELAren arabera, enplegu politika horiek «lehendik ere» administrazio publikoak kudeatzen zituen, eta, hori orain enplegu planaren bidez eginda, «politika publikoak pribatizatzen dira»; lana, osasuna, enplegu politika aktiboak eta enpresentzako diru laguntza jakin batzuk.
Saioa Urriza ELAren eskualdeko arduradunak salatu du, gainera, aurrekontuak gizarte eragileen parte hartzerik gabe egin direla. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221292/monterok-ziurtatu-du-psoek-ez-duela-trans-legearen-inguruko-akordiorik-nahi.htm | Gizartea | Monterok ziurtatu du PSOEk ez duela trans legearen inguruko akordiorik nahi | Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak esan duenez, PSOEk jakinarazi die ez dituela bere zuzenketak erretiratuko. Trans legearen etorkizunaz «kezkatuta» dagoela aitortu du Monterok. | Monterok ziurtatu du PSOEk ez duela trans legearen inguruko akordiorik nahi. Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak esan duenez, PSOEk jakinarazi die ez dituela bere zuzenketak erretiratuko. Trans legearen etorkizunaz «kezkatuta» dagoela aitortu du Monterok. | Trans legeak arrakala sortu du Espainiako Gobernuan. Lege hori hasiera-hasieratik izan da PSOE eta Unidas Podemos alderdien arteko talka eremuetako bat, eta, gaur- gaurkoz, ez dirudi gobernuko bi bazkideen artean akordiorako zirrikiturik dagoenik. Ez bederen Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak gaur goizean egindako adierazpenei erreparatuz gero. TVE Espainiako telebista kate publikoan elkarrizketatu dute Montero, eta hark baieztatu du haustura formala dela PSOEren eta Unidas Podemosen artean: «PSOEk jakinarazi digu ez duela akordiorik nahi eta bere zuzenketekin aurrera egingo duela». Adingabeen genero autodeterminazioan dago gobernuko bi bazkideen arteko desadostasunaren muina. Zehazki, sozialistek proposatutako aldaketa nagusietako bat da 16 urtetik beherakoek eta 12 urtetik gorakoek baimen judiziala behar izatea erregistroan sexua aldatzeko. Jatorrizko arauan, ordea, adingabeek eska dezakete aldatzeko, epaile baten onespenik gabe. Horrez gain, PSOEk beste zuzenketa batean proposatu du sexu aipamenaren aldaketa lehengoratzeko onespen judiziala izatea. Lege proiektuaren arabera, berriz, itzulgarritasun hori baimen judizialik gabe eskatu ahal izango dute 14 urtetik gorakoek.
Montero «oso kezkatuta» agertu da trans legearen etorkizunarekin, eta esan du beldur dela sozialistek ez ote duten PPrekin bat egingo transen eskubideak murrizteko «Guk ezin diegu huts egin pertsona transei, esan baitiegu gizarteak eta estatuak zor bat dutela haiekin, eta erantzukizuna dugula haiekin», azpimarratu du. Berdintasun ministroak gaineratu du sozialisten zuzenketen helburua ez dela akordioa lortzea, baizik eta Kongresuko tramitazioa katramilatzea. Hala ere, Monterok uste du egoera hurrengo orduetan bideratu ahal izango dela, eta testu bat adostuko dutela. Lege proiektua tramitatzeko Kongresuko lantalde biltzera ez da oraindik formalki deitu, baina aste honetan biltzekoa da, ziurrenik asteazkenean. Ministroen Kontseiluak ekainean onartu zuen transen eskubideen lege proiektua, gobernuko kideen artean aldez aurretik zenbait liskar izan ondoren. Legea kostata tramitatzen ari dira: Unidas Podemosen nahia zen urtea amaitu aurretik onartzea, baina nahi baino askoz motelago doa tramitazioa. Izan ere, PSOEk hainbat oztopo juridiko eta politiko aurkitu ditu, eta 37 zuzenketa aurkeztu dizkio egitasmoari. Berdintasun ministroak eta Unidas Podemoseko zuzendaritzak publikoki esan izan dute ez dutela «atzerapausorik» onartuko transen eskubideetan. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221293/lsquoahoa-narrasrsquo-izenburupean-egingo-dutebr-17-feministaldia.htm | Gizartea | ‘Ahoa narras’ izenburupean egingo dute 17. Feministaldia | Azaroaren 30etik abenduaren 3ra bitarte izanen da jaialdia, Donostiako Tabakaleran. | ‘Ahoa narras’ izenburupean egingo dute 17. Feministaldia. Azaroaren 30etik abenduaren 3ra bitarte izanen da jaialdia, Donostiako Tabakaleran. | Hitzaldiak, ibilaldiak, zine emanaldiak, afariak, performanceak eta mahai inguruak. Askotariko edukiek osatzen dute aurtengo Feministaldiko egitaraua, zeina 25 artistak, aktibistak eta pentsalarik baino gehiagok osatzen duten. Aurtengoa hamazazpigarrena da, eta datorren asteazkenetik larunbatera bitarte izanen da, Donostiako Tabakaleran. Sarrera librea izanen da, edukiera bete arte. Gainera, emanaldietako batzuk streaming bidez ikusteko aukera egonen da.
Ahoa narras leloa hautatu dute jaialdirako. Antolatzaileen erranetan, esaldiak adierazi nahi duena da bertikaltasuna alde batera utzi nahi dela, ahoa lurrera eramanez. «Herrestan dabiltzanei eta ibili direnei tartea egin nahi diegu, azala bidean eraldatzen dutenei», argitu dute.
Egitaraua duela bi aste zabaldu bazuten ere, gaur izan da aurkezpen ofiziala. Bertan parte hartu dute Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendariak, Nerea Isasi Gipuzkoako Foru Aldundiko emakumeen eta gizonen berdintasunerako zuzendariak, Laura Muelas eta Leire San Martin jaialdiko koordinatzaileek eta Juana Aranguren Plazandreok plataformako kideak.
Muelas eta San Martin antolatzaileek adierazi dutenez, «ariketa kolektibo bat» izan da aurtengoa egituratzea. Izan ere, jaialdia osatzeko topaketak egin zituzten Arabako Azala espazioan. Non, jaialdiko antolatzaileez gain, Mijo Lizarzaburu, Paloma Chen, Mirari Etxebarri eta Idoia Zabaleta egon ziren. Gainera, adierazi dutenez, hemendik aurrera Plazandreok plataforma ez da jaialdiaren antolaketaz arduratuko. «Feministaldia, Plazandreok-ek antolatutako Kultura Feministaren Jaialdia, duela 16 urtetik hona, funtsezko erreferentzia bihurtu da feminismoaren barruan, eta halako entitatea lortu du, non esklusiboki horretan arituko den elkarte bat behar baitu», erran du Arangurenek.
Tabakalera
«Arauak zalantzan jarri eta istorio berriak kontatzen dituzten sortzaile eta ekintzaileen topaleku bilakatu da Feministaldia, eta bertan lantzen diren zenbait ildo kultura garaikidearen nazioarteko zentro honen ardatz eta kezka ere badira», erran du Monterok. Zortzigarren aldia da jaialdia Tabakaleran ospatzen dena, eta Monterok dio «poz handia» dela horrelako jaialdia hartzea. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221294/osakidetzako-azpikontratetako-garbitzaileek-grebara-deitu-dute-abenduaren-14tik-16rako.htm | Gizartea | Osakidetzako azpikontratetako garbitzaileek grebara deitu dute abenduaren 14tik 16rako | Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen berberak izatea galdegin dute, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuen babesarekin. Ia bost urte daramatzate lan itunik gabe. | Osakidetzako azpikontratetako garbitzaileek grebara deitu dute abenduaren 14tik 16rako. Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen berberak izatea galdegin dute, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuen babesarekin. Ia bost urte daramatzate lan itunik gabe. | «Hasieran, uste genuen negoziazioa erraza izango zela; azken finean, egin beharreko bakarra zen gure hitzarmenean ezartzea Osakidetzan lortu dituzten akordioen parekoak». Hori, ordea, 2018. urtean izan zen; ordutik, «bilera zenbatezinak» izan arren (50 inguru), akordiorik gabe jarraitzen dute Osakidetzan garbiketaz arduratzen diren azpikontratetako garbitzaileek. Hori dela eta, grebara deitu dute gaur abenduaren 14rako, 15erako eta 16rako.
LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deituta, elkarretaratzea egin dute Gurutzetako Ospitalean (Barakaldo, Bizkaia). Han, negoziazioak «ia hasieran bezala» daudela azaldu dute. Helburu nagusia da azpikontratetako langileen lan baldintzak Osakidetzakoen parekoak izatea: «Hori da bere garaian hiru aldeok (enpresek, langileek eta Osakidetzak) onartu genuen markoa».
Negoziazioak erabat blokeatuta daudela adierazi dute gaur: «Enpresak zein Osakidetza homologazio printzipioa hausten ari dira; are gehiago, sektoreko enpresa nagusiaren bidez (Garbialdi), duela gutxi jakin dugu Osakidetzako zuzendaritzak esan duela ez dela ibilbide profesionalaren osagarriaren kargu egingo», gehitu dute langileen ordezkariek.
Erantzunik ez
Azaldu dutenez, gauza bakarra nahi dute: Osakidetzako beharginen lan baldintza berdinak izatea. Horri esker, besteak beste, sarbidea izango lukete ibilbide profesionalarekin lotutako deialdietara, lanpostu hutsak betetzeko sistema zabalago eta justuago bat izango lukete, edota erretiro partzialerako sarbidea izango lukete, besteak beste.
Azpikontratatutako enpresei dagokienez, jarrerarik erosoena hartu izana aurpegiratu diete, «ardura Osakidetzaren zuzendaritzari esleitzen baitiote etengabe». Gehitu dutenez, azken bi urteetan, sindikatuetako ordezkariak sarritan saiatu dira Osakidetzako zuzendaritzarekin harremanetan jartzen, baina ez dute erantzunik lortu. «Hirugarren mailako langileak gara? Hau da merezi dugun errespetua?» galdetu dute.
Amaitzeko, argi utzi dute kosta ahala kosta defendatuko dutela lan baldintzen homologazioa: «Nazkatuta gaude enpresek eta Osakidetzak erakutsitako utzikeriaz. Nazkatu gara hitz hutsak entzuteaz, gure lan baldintza prekarioez hitz egiten dugunean beste aldera begiratzen duten bitartean». |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221295/nafarroako-auzitegiak-ez-ditu-murriztuko-sexu-indarkeriagatik-ezarritako-zigorrak-lege-berrian-aplikagarri-baldin-badira.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegiak ez ditu murriztuko sexu indarkeriagatik ezarritako zigorrak, lege berrian aplikagarri baldin badira | Sententziak kasu bakarrean berrikusiko dituzte atzerako eraginez: espetxeratuei ezarritako kondena handiagoa baldin bada soilik baietz da baietz legean delitu horri dagokion gehienezko zigorra baino. Beraz, Iruñeko talde bortxaketan parte hartutako zigortu batek eskatu duen zigor apaltzea ez luke onartuko justiziak. | Nafarroako Auzitegiak ez ditu murriztuko sexu indarkeriagatik ezarritako zigorrak, lege berrian aplikagarri baldin badira. Sententziak kasu bakarrean berrikusiko dituzte atzerako eraginez: espetxeratuei ezarritako kondena handiagoa baldin bada soilik baietz da baietz legean delitu horri dagokion gehienezko zigorra baino. Beraz, Iruñeko talde bortxaketan parte hartutako zigortu batek eskatu duen zigor apaltzea ez luke onartuko justiziak. | Soilik baietz da baietz legearen aplikazioa metxa luzeko kandela da. Legea nola interpretatzen den, epaileek aukera dute sexu erasoengatik espetxeratutakoen zigorrak berrikusteko eta, kasu batzuetan, baita murrizteko ere. Espainiako Fiskaltzak esana du epaitutako kasuak ez direla berrikusi behar, ezta kondenak egokitu ere. Zenbait auzitegik, ordea, kontrako bideari ekin diote Espainian eta Euskal Herrian. Iragan ostiralean, esaterako, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erabaki zuen legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, fiskaltzaren irizpidearen aurka. Nafarroako Auzitegiak, aldiz, beste bide bat hartuko du: sexu indarkeriagatiko sententziak ez ditu automatikoki berrikusiko, ezta zigorrak murriztuko ere, baldintza batekin: kondena horiek aplikagarriak izatea lege berriarekin ere.
Zer esan nahi du horrek? Funtsean, espedienteak ez dituztela automatikoki berraztertuko. Hala, sexu indarkeria delituengatik espetxeratutako baten zigorra baldin badago soilik baietz da baietz legean aurreikusitako parametroen barruan, epaileek ez dute espedientea berriz zabalduko. Aldiz, kondena baldin bada lege berriak ezarritako zigor gogorrenak baino are luzeagoa, kasua berriz aztertuko du Nafarroako Auzitegiak.
Beraz, irizpide horri jarraituz, epaileek ez lukete aintzat hartuko Iruñeko talde bortxaketan parte hartutako zigortu batek egin duen eskaera, eta gizon horrek hamabost urteko kartzela zigorra betetzen jarraitu beharko luke. Angel Bozaren abokatua da harentzat urte eta erdiko murriztea eskatu duena, baina Nafarroako Auzitegiak aurreratu duen irizpideak galarazi egingo du apaltze hori.
Askotariko irizpideak, lurraldeka
Nafarroako Auzitegiko bi sekzioek azaroaren 24an eginiko bilkuran adostu zuten erabakia. Dena den, zehaztu dute irizpide hori indarrean izanen dela Espainiako Auzitegi Gorenak «jurisprudentzia doktrina» ezarri arte, lege berriaren atzera eraginezko aplikazioaren inguruan.
Bizkaiko Probintzia Auzitegiak aurreko astean erabaki zuen legeak espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela, lege berriarekin zigorrak murrizteko aukerarik dagoen ebazteko.
Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ez du oraindik irizpiderik finkatu: abenduaren 1ean eginen dute hori zehazteko bilera. Arabakoak, aldiz, zigor areto bakarra du; hortaz, ez du irizpideak bateratzeko inongo bileraren beharrik: kasuan kasu aztertuko dute auzia.
Iragan astean, oso bestelako gogoeta egin zuen Victoria Rosellek, Espainiako Gobernuko indarkeria matxistaren kontrako ordezkariak, eta legea defendatu zuen: «Uste dugu oker judizialak egon direla legea azkarregi interpretatzeagatik, legea patxadaz eta gogoetatuta ez irakurtzeagatik». Atea itxi zion legea erreformatzeari: «Utz diezaiegun hitz egiten fiskaltzari eta botere judizialari». Horixe da gaur-gaurkoz Madrilgo gobernuak auzi honen inguruan hartu duen jokabidea. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221299/euskararekin-bidea-egiten.htm | albisteak | Euskararekin bidea egiten | Euskal Herriko Unibertsitateak euskararekin duen konpromisoa berritu du aurrerapen berrien bidez. | Euskararekin bidea egiten. Euskal Herriko Unibertsitateak euskararekin duen konpromisoa berritu du aurrerapen berrien bidez. | Euskal Herriko Unibertsitateak (UPV/ EHU) euskararekiko duen konpromisoa berretsi du bere ibilbide osoan, eta eguneroko jardunean ere hori nabarmena da.
Izan ere, EHU erakunde euskalduna da. Irakaskuntza euskaraz ia %100 ematen du, eta graduko irakaskuntzan euskaraz eskaintzen dira kredituen %94.
Halaber, Administrazio eta Zerbitzuetako langilegoak dagozkion hizkuntza eskakizunak betetzen ditu %82ko ehunekoan, eta jardunaldi osoko irakasle-ikertzaileen plazak elebidunak dira % 70ean.
Aipagarria da ehuneko horiek gora egiten dutela etengabe, urtez urte. Aurrera begira, graduetako eskaintza %100 euskaraz eskaintzea da helburua, eta graduondokoetan geroz eta gehiago indartzea euskararen presentzia.
Euskara, lan hizkuntza
Aurrerako bidean, erabilpena da EHUren jomuga: euskara lan hizkuntza izatea. Horrela, EHUn euskara lan hizkuntza izan dadin da hurrengo erronka, eta horretarako urratsak egiten dabiltza: • Bikain ziurtagiria lortu dute jada hamar zentro eta zerbitzuk, eta beste hiruk prozesua abiatu dute jada. • Irakasleek euskaraz irakasteko hobekuntza ikastaroak jasotzeko Antzinatu programa abiatu da. Dagoeneko 917 irakaslek parte hartu dute ikastaro horietan. • Administrazio eta Zerbitzuetako langileek ere euskara ikasi eta hobetzeko aukera dute. 2021-2022ko ikasturtean 106 pertsonak parte hartu dute EHUk IVAPekin elkarlanean eskaintzen dituen ikastaroetan. • Eremu digitalean euskararen presentzia handiagotzea eta horretarako lanabes eta corpus digitalen erabilera zabaltzea da hurrengo erronka nagusi bat, unibertsitatean sortzen den ezagutza baliatuz, Hitz Zentroa eta Euskara Institutuarekin lankidetzan.
Formazioaz haratago, jardun akademikoa euskaraz egin dadin ekimenak gauzatzen dituzte EHUn. Horrela, Eztabaida Txapelketa urtero egiten dute. Aurten IX. edizioa ospatu da Eusko Legebiltzarrean, azaroaren 25ean. Euskaraz irakasten duten unibertsitateek parte hartzen dute Eztabaida Txapelketan.
EHUk unibertsitateko komunitate guztiari irekitako euskararen erabilera sustatzeko diru laguntzen deialdia zabaltzen du urtero. Aurten 24 eskaera jaso dira, beste horrenbeste ekimen abian jartzeko.
Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin hitzarmena du EHUk. Horrez gain, Ipar Euskal Herriko ikasleekin urtetan garatutako harremana dauka. Urtero antolatzen dute haiei eskainitako ongietorri eguna, unibertsitate ikasketak euskaraz EHUn egiteko aukerak azaldu eta baliatzeko.
Euskaraldian parte hartzen
Aurten estreinako aldiz, EHUk enititate modura hartzen du parte Euskaraldian; hamabostaldi honetan burutuko dituzten hainbat ekimenen artean, Soziolinguistika Klusterrarekin elkarlanean egindako euskararen erabileraren neurketen emaitzak aurkeztu eta eztabaidatuko dira hiru Campusetan.
Junkal Gutierrez EHUko Euskara, Kultura eta Nazioartekotzearen arloko errektoreordeak azpimarratu duenez, «1992an Eskualdeetako edo eremu urriko hizkuntzen Europako gutuna argitaratu ostetik, Europako hizkuntza txikien artean aurrerabide azpimarragarria lortu duen hizkuntzarik bada, hori, zalantzarik gabe, euskara da. Izan ere, UPV/EHUk bere lau hamarkada luzeetan egin duen ibilbidean, munduko oso unibertsitate gutxik lortu dutena lortu du: Burdin Arotik bizikide izan duen hizkuntza hartuaz unibertsitate elebidun bihurtzea XXI. mendean. Sorioneku gu!».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.ehu.eus |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221300/galdakaon-bi-familia-kaleratzeko-arriskuan-daudela-salatu-dute.htm | Gizartea | Galdakaon bi familia kaleratzeko arriskuan daudela salatu dute | Galdakaoko Etxebizitza Sindikatuak esan duenez, «putre funtsak Euskal Herrira iritsi dira; orain da geldiarazteko garaia». | Galdakaon bi familia kaleratzeko arriskuan daudela salatu dute. Galdakaoko Etxebizitza Sindikatuak esan duenez, «putre funtsak Euskal Herrira iritsi dira; orain da geldiarazteko garaia». | Galdakaoko Etxebizitza Sindikatuak salatu duenez, datozen asteetan bi etxegabetze gauzatuko dira Galdakaon (Bizkaia), eta, horiek eragozteko asmoz, mobilizazioak antolatuko dituzte. Santander bankua, Cerberus inbertsio funtsa eta Kutxabank egin dituzte egoeraren erantzule, eta arazoa konpontzeko negoziazioari uko egitea leporatu diete: «Putre funtsak Euskal Herrira iritsi dira; orain da geldiarazteko garaia».
Lehenengo kasuak 33 urteko emakume bati eta 4 eta 8 urte bitarteko haren hiru seme-alabei eragiten die. Azaldu dutenez, Global Pantelaria izeneko sozietateak gauzatu nahi du etxegabetzea. Sozietate horren %20 Santander bankuarena da, eta %80, berriz, Cerberus inbertsio funtsarena. «Jatorria AEBetan duen putre funts bat da, baina mundu osoan ari da higiezinak eskuratzen eta etxegabetzeak egiten», sindikatuko kideek esan dutenez; «Euskal Herrira ere iritsi da, eta, oraingoan, Galdakaori egokitu zaio txanda».
Bigarren auzia, berriz, erretiratuta dagoen 67 urteko langile bati dagokio. Aspaldi, kreditu bat eskatu zuen gurasoen etxea erosi ahal izateko; geroago lanik gabe eta, beraz, hipotekari aurre egin ezinik lotu zen. Kutxabank etxeaz jabetu da, pilatutako zorra erreklamatzen dio, eta, orain, hura etxegabetzeko asmotan dabil. Indarrean dagoen legeriaren arabera, 60 urte baino gehiago dituzten herritarrak ezin dira etxegabetu hipoteka ez ordaintzearekin lotutako kasuetan, baina agiri bat epez kanpo aurkeztu izana jarri du bankuak aitzakiatzat auzibidean aurrera jarraitzeko.
Sindikatuko kideek esan dutenez, kaleratzea gauzatu nahi duten banku eta sozietateekin harremanetan jarri dira kasu guztietan, irtenbide bat negoziatzeko asmoz, eta erakunde horiek guztiek uko egin diote negoziatzeari. «Gure ustez, irtenbidea erraza eta egiteko modukoa da», azaldu dute, «eta alokairu soziala eskaintzea litzateke».
«Alde batean, krisiak sortu eta hortik etekina ateratzen dutenak daude, eta, beste aldean, herritarrak», esan du sindikatuak. Horregatik, «erasora pasatzeko» garaia dela uste du, eta mobilizatzeko deia egin die herritarrei: «Gure erantzuna izango da elkartzea, sareak indartzea eta kideak babestea». Mobilizazioei ekingo diete, eta lehenengoa abenduaren 15ean izango da, Galdakaon: manifestazioa egingo dute, 19:00etan, Santi Brouard plazatik abiatuta. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221301/artemis-i-misioa-espero-baino-harago-doa.htm | Bizigiro | Artemis I misioa espero baino «harago» doa | Misioaren «erdian» da 'Orion' ontzia, eta aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu NASAk. Errekorra ere hautsi dute: bidaiariak eraman ditzaketen ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena da. | Artemis I misioa espero baino «harago» doa. Misioaren «erdian» da 'Orion' ontzia, eta aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu NASAk. Errekorra ere hautsi dute: bidaiariak eraman ditzaketen ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena da. | Hamabi egun daramatza Orion ontziak espazioan. Azaroaren 16an abiatu zuen NASAk Artemis I misioa: «Ilargiaren esplorazioan kapitulu berri bat». Eta, plot twist-ik izan ezean, ezin hobeki amaituko da atala. Hasi, kostata hasi zen misioa, arrazoi teknologikoak eta meteorolikoak tartean; lau astez geroratu behar izan zuten atzerako kontaketa. Merezi izan du, ordea, bosgarren saiakerara arte itxaron izana. Izan ere, orain arte lortutako emaitzak eta aurrerapenak espero baino «harago doaz», misioaren arduradunen esanetan.
Bi tramankulu espazioratu ditu NASAk: batetik, Orion ontzia; bestetik, SLS suziria. Bi horien gaitasunak neurtu asmo dituzte adituek, etorkizun hurbilean Ilargira joan-etorriko bidaia bat antolatzeko. Emakume baten zuzendaritzapean, gainera.
Ikusi gehiago: Artemis IIko hautagaiak
Sei aste iraungo du Artemis Iek. Misioaren erdia egin dute dagoeneko; 17 etapa ditu denera, eta bederatzigarrenean da ja. Hu Howardek zuzendu du Orion ontziaren programa, eta «itzel eta sekulako» gisa deskribatu ditu orain arteko emaitzak. Misioaren arduradunek ere badute zer esan: «Bidaia honetan egiten dugun urrats bakoitzarekin ikasten ari gara».
Aurrez egin gabeko urratsak dira horiek. Herenegun, hilaren 26an, Orion-ek errekorra hautsi zuen: gizakiak eramateko gai diren ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena. 430.000 kilometrora dago, eta are urrutiago ere joango da Ilargiaren inguruko buelta amaitzean (ia 450.000ra). Apolo 13k zuen lehengo errekorra (400.000 kilometro). Orain, orbita atzerakoian da Orion; hau da, Ilargia orbitatzen ari da ontzia, Ilargiak Lurra orbitatzen duen kontrako norazkoan.
Artemis III.ean, ilargiratu
Aurtengo saiakera proba bat besterik ez da, datozen misioetarako informazioa biltzeko. Orion ontzia, baina, ez dute hutsik espazioratu: hiru bidaiari-edo doaz bertan. Lehena Moonikin Campos manikia da —Moon (Ilargia) eta mannequin (maniki) hitzekin egindako hitz jolasa—. Campos abizena Arturo Campos ingeniaritik datorkio: Apollo 13 misioko ontziak arazoak eman zituenean bertan ziren hiru astronautak bizirik ekartzen lagundu zutenetako bat da.
Moonikinekin batera dira Zohar eta Helga; emakume heldu baten hezurrak, organoak eta ehun bigunak antzeratzen dituzten materialekin eginak daude. Zohar manikiak erradiazioaz babestuko duen elastiko bat darama, baina Helgak ez. Ikerketa horren bidez, astronautek aurre egin behar dieten erradiazio mailen inguruko informazioa lortzea espero da.
Misioa amaitzean, beste bi urte itxaron beharko da Artemis II misioa abiatzeko. Hartan, astronauta-astronautak joango dira, eta Ilargia orbitatuko dute. Azkenik, 2025ean, Artemis III misioak ekarriko du 1972 ondotik beste behin ere gertatu ez dena: ilargiratzea. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221302/artemis-iiko-hautagaiak.htm | Artemis IIko hautagaiak | Artemis IIko hautagaiak. | 2024rako aurreikusita dagoen Artemis II misioan parte hartzeko, astronauten zerrenda bat argitaratu du NASAk. Honako hauek dira hautagai posibleak:
Kayla Barron Sistemen Ingeniaritzako lizentziaduna da, Ameriketako Estatu Batuetako Ontzigintza Akademian. Astronauta izateko entrenamendua bi urtez egin du, baina oraindik ez da espaziora joan.
Christina Koch Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Zientzietako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Elektrikoko Zientzietan maisutza du. Honako leku hauetan egin du lan: NASAn ingeniari elektriko gisa, Johns Hopkins Unibertsitatean, eta Antartikan eta Groenlandian ikerlari gisa.
Nicole A. Mann Ingeniaritza Mekanikoen Zientzietako lizentziaduna da, eta maisutza bat du arlo berean. Itsas infanteriako teniente koronela da. 2013an NASAn lan egiteko hautatu bazuten ere, oraindik ez da espaziora joan.
Anne McClain Ingeniaritza Mekanikoen/Aeronautikoen Zientziako lizentziaduna da, eta Ingeniaritza Aeroespazialen Zientzietan eta Nazioarteko Harremanen Zientzietan maisutzak ditu. Nazioarteko Espazio Estazioan hegaldi ingeniari izendatu berri dute.
Jessica Meir Biologiako lizentziaduna da, Espazioko Ikasketen Zientzietako maisutza bat du, eta Itsas Biologiako doktoretza. Lockheed Martin ikergunean lan egiten du, eta Harvardeko Medikuntza Fakultatean irakasle laguntzaile gisa ere bai.
Jasmin Moghbeli Ingeniaritza Aeroespazialeko Zientzietako lizentziaduna da, eta arlo berean maisutza bat du. Ameriketako Estatu Batuetako itsas armadako kide izan da, eta duela bost urtetik NASAko kide da.
Kate Rubins Biologia Molekularren Zientzietako lizentziaduna da, eta Minbiziaren Biologiako doktoretza bat du. Astronauta lanetan hasi baino lehenago, baztangagatiko birusak kutsatzeko lehen eredua garatu zuen taldeko kide izan zen. | ||
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221303/bertan-behera-utzi-dute-bizkaiko-gasolindegietako-greba-aurreakordioa-lortu-ostean.htm | Ekonomia | Bertan behera utzi dute Bizkaiko gasolindegietako greba, aurreakordioa lortu ostean | 2022ko soldatak %6,1 igotzea adostu du patronalak CCOO, LAB eta UGT sindikatuekin. Bertan behera utzi dute igandean hasi behar zuten greba. | Bertan behera utzi dute Bizkaiko gasolindegietako greba, aurreakordioa lortu ostean. 2022ko soldatak %6,1 igotzea adostu du patronalak CCOO, LAB eta UGT sindikatuekin. Bertan behera utzi dute igandean hasi behar zuten greba. | Langileek greba hasi baino bost egun lehenago, Bizkaiko gasolindegietako langileen hitzarmena berritzeko aurreakordioa itxi dute, eta bertan behera utzi dute bost eguneko greba. Patronalak CCOO, LAB eta UGT sindikatuekin itxi du aurreakordioa, eta ELA kanpoan geratu da. 2020tik 2022ra arteko indarraldia izango du hitzarmen berriak. 600 pertsona inguruk egiten du lan Bizkaiko zerbitzu geltokietan.
KPIaren bilakaeraren araberako soldata igoerak adostu dituzte. 2020ko soldatak %1,2 igoko dituzte, 2021ekoak berdin utziko dituzte, eta 2022koak %6,1 igoko dituzte; izan ere, 2020ko KPIa -%0,3 izan zen, baina 2021ekoa, %6,4. Akordioa Bizkaiko Aldizkari Ofizialean publikatzean, enpresek gehienez hiru hilabete izango dituzte langileei atzerapenak ordaintzeko.
Bestelako neurri batzuk ere onartu dituzte. Ekoizpenaren arabera kontratatutako behin-behineko langileek lehen hamabi hilabeteetatik seitan izan zezaketen kontratua, baina hemendik aurrera hemezortzi hilabetetatik hamabitan jarraian izan ahalko dute kontratua. Bestalde, ordaindutako hamasei orduko lizentzia berri bat sortzea ere onartu dute, mendekotasunen bat dutenei mediku languntza emateko. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221304/txibitek-foru-hobekuntza-goraipatu-du-batasun-konstituzionalaren-baitan.htm | Politika | Txibitek Foru Hobekuntza goraipatu du «batasun konstituzionalaren baitan» | Autogobernua pribilegioa dela aldarrikatzen dutenen aurrean, «pedagogia egin behar» dela aldarrikatu du Madrilen Nafarroako Gobernuko lehendakariak | Txibitek Foru Hobekuntza goraipatu du «batasun konstituzionalaren baitan». Autogobernua pribilegioa dela aldarrikatzen dutenen aurrean, «pedagogia egin behar» dela aldarrikatu du Madrilen Nafarroako Gobernuko lehendakariak | Aurten 40 urte bete ditu Foru Hobekuntzak eta urteurreneko ekitaldi nagusia Senatuan ospatu du Nafarroatik joandako ordezkaritza zabal batek. Bere diskurtsoan, Txibitek nabarmendu du arau bat baino askoz gehiago dela, «herritarren bizi kalitatea, ongizatea eta gizartearen kohesioa hobetzeko» erreminta delako.
Gaineratu du urratsez urrats Nafarroa bere gain eskumenak hartzen joan dela 40 urtetan «erakunde arteko leialtasunaren eta batasun konstituzionalaren barruan».
Madrilen Txibiterekin batera izan dira Unai Hualde Parlamentuko presidentea; gobernuko hainbat kontseilari (Elma Saiz, Javier Remirez, Santos Indurain...); UPNko, PSNko eta Ahal Dugu-ko ordezkariak. Halaber, Jaime Igancio del Burgo eta Yolanda Barcina presidente ohiak bertaratu dira.
Bi eskumen legealdian
Legealdi honetan, espetxeetan presoei osasun arreta emateko eskumena eta gutxieneko diru sarreren errentari buruzko akordioa erdietsi da Madrilgo gobernuarekin; trafiko eskumena, berriz, 2019ko maiatzerako Nafarroara itzultzeko konpromisoa hartua zuen Espainiako Gobernuak baina oraingoz ez du hitza bete.
Txibitek espero du «lehenbailehen» hitzartuko dela, «presarik gabe, baina etenik gabe». Txibiteren arabera, «lasaitasunez eta leialtasun instituzionalaren baitan» Foru Hobekuntza garatzeko asmoa dute. Horren erakusle.2001etik lehen aldiz bi eskumenen transferentzia hitzartu dela azpimarratu du.
Espainian, autogobernua kritikatzen dutenei ohartarazi die egungo eredua babesten duen gehiengo sozial bat dagoela.
Ildo beretik Ander Gil Senatuko presidenteak kritika zabarra gaitzetsi du. Ulergaitza egiten zaio autonomia estatuaren eredua amaitu nahi izatea eta aldi berean autonomia erkidegoetan gobernatu nahi izatea.
Geroa Bairen kritika
Nafarroako Parlamentuko presidentea, Jose Mari Aierdi gobernuko presidenteorde bigarrena eta Koldo Martinez senatari autonomikoa ekitaldian izan dira. Dena den, Geroa Baik «ulertezina» deritzo Foru Hobekuntzaren 40. urteurrenaren ospakizun bakarra Madrilen egiteari. Geroa eta EAJren arteko koalizioak ez du ulertu beste behin nolatan herritarrak alboratu diren eta nolatan aukeratu den Madril «jakinik 40 urtez estatuak modu iraunkorrean ez duela Foru Hobekuntza bete»,
iraganari dagokionez, duela 40 urte Foru Hobekuntzaren eratze prozesua irmo kritikatu zuten alderdi abertzaleek negoziazioetatik at geratu zirelako eta bestelako estatutuekin alderatuta ez zelako herri galdeketarik egin
Ikus gehiago: Denak berdin segi dezan
Aurrera begira, berriz, PSNk iaz parlamentuan Foru Hobekuntza berrikusteko lan talde bat osatzea hitz eman zuen, baina oraingoz ez da halakorik egin, eta PSNren botoak beharrezkoak dira urrats hori egiteko.
Ikus gehiago: XXI. menderako akordioaren bila: |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221305/oposizio-taldeak-adina-osoko-zuzenketa-jaurlaritzaren-aurrekontuei.htm | Politika | Oposizio taldeak adina osoko zuzenketa Jaurlaritzaren aurrekontuei | Osoko zuzenketez gain, 711 zuzenketa partzial aurkeztu dituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP+C’s-ek, 1.433 milioi eurorenak. | Oposizio taldeak adina osoko zuzenketa Jaurlaritzaren aurrekontuei. Osoko zuzenketez gain, 711 zuzenketa partzial aurkeztu dituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP+C’s-ek, 1.433 milioi eurorenak. | Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuak gobernua osatzen duten alderdi bien gehiengo absolutuak onartuko ditu; aurreko astetik da ezaguna errealitate hori, eta gauza batek bakarrik ñabartu dezake: oposizioak aurkeztutako zuzenketa partzialen bat edo beste aurrekontuetara gehitzea EAJk eta PSEk. Non aukeratu badute Gasteizko gobernua osatzen duten alderdiek, 711 zuzenketa partzial aurkeztu baitituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PP+C’s-ek, 1.433 milioi eurorenak. Edonola ere, oposizio taldeak adina osoko zuzenketa egongo da Eusko Legebiltzarrean, gobernuaren eta oposizioko taldeen arteko negoziazioen porrotaren isla gisa.
EAJko taldeko koordinatzaile Iñigo Iturratek uste du oposizioa «[2023ko maiatzeko] hauteskundeak aintzat hartuta» aritu dela negoziazio horietan: «Argi dago zein izan den haien borondatea». Iturratek ez du ongi hartu EH Bilduk osoko zuzenketa aurkeztea Jaurlaritzaren aurrekontuei. «Zergatik ez du balio hemen Nafarroan eta Madrilen balio duenak?», galdetu du, eta erantsi du negoziazio antzuen inguruko «azalpenak» eman behar dituena koalizio subiranista dela, eta ez EAJ, «iaz haiekin itundu genuena jasotzen duelako jada aurrekontu proiektuak». Nolanahi ere, EAJ «lasai» dagoela aitortu du, «krisi testuinguru honetan ere, aurrekontu indartsuak» egongo direlako, azkenerako.
Aurrekontuak, «iraungita»
EH Bilduko bozeramaile Eusko Legebiltzarrean Maddalen Iriartek esaldi biribil batekin laburtu du egoera: «Jaurlaritzaren aurrekontuak iraungita daude onartu aurretik». Iriartek uste du aurrekontuen tramitazioak argi utzi duela Jaurlaritzak «ez duela izan akordio bat lortzeko asmorik», eta, beraz, osoko zuzenketa aurkeztu die aurrekontuei. Koalizioko bozeramaileak azpimarratu duenez, «proiektuan jaso ez diren neurriak» iragartzen ari da gobernua orain; garraio publikoaren deskontuak eta familientzako laguntzak jarri ditu horren adibide. «Azken batean aitortzen ari dira euren aurrekontua ez dela nahikoa, motz geratu dela: errealitateak aurrean eraman du gobernua».
EH Bilduk «egiturazko erantzunak» bilatu ditu krisi egoerari aurre egiteko, Iriarteren arabera, «eta ez partxeak». Jaurlaritzaren aurrekontuak «norabide horretan» ipini nahi izan dituela esplikatu du, «baina gobernuaren erantzuna marra gorriz betea egon da eta egiturazko arazo horiei heltzeari uko egin dio». Koalizioak 95 zuzenketa partzial ere aurkeztu ditu, guztira, 450 milioi euro mugitzen dituztenak. Osakidetzako kategoria guztietan ratioak ezartzea eta emergentziak bere osotasunean publifikatzea jasotzen dute zuzenketa horiek; baita seme-alabengatiko laguntzak zabaltzea ere (200 euro) hemezortzi urte arte, edota garraio publikoa doakoa izatea hamabi urtetik beherako umeentzat.
Elkarrekin Podemosek ere osoko zuzenketa egiteaz gain, hainbat zuzenketa partzial egin ditu, 185 hain zuzen, 763 milioi eurorenak. Miren Gorrotxategi taldeko bozeramaileak esan du zuzenketa horiek aurrekontuei eginiko «kritika makroekonomiko bat», hain zuzen, «ez direlako gai» egungo erronkei aurre egiteko. Ziurtatu duenez, 14.270 milioi euroko «aurrekontuaren hazkunde apala inflazioak jan du».
Zuzenketa partzialen bidez, EP-IUk «zerbitzu publikoen kanporatzea lehengoratzeko» helburua dauka, besteak beste. Gorrotxategik esan du zerbitzuak kanpora ateratzeko joera hori mila milioi baino gehiagokoa dela, «bakarrik hezkuntzako eta osasuneko kontzertuak kontuan hartuta». Horrez gain, Gorrotxategik azaldu du funts publiko bakarra sortzea nahi duela, Jaurlaritzak parte har dezan zailtasunetan dauden enpresetan, «geroa ez dezaten baldintzatu atzerriko inbertsio funtsek».
PPk ere 431 zuzenketa partzial egin ditu, 270 milioirenak, osoko zuzenketa aurkeztea gain, baina Carlos Iturgaiz taldeko bozeramaileak ez du amore eman, eta kontuak negoziatzen jarraitu nahi du, «deskontu fiskala» lortzeko. Neurri hori baztertu du jadanik Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak, baina Iturgaizek ez du esperantza galdu. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221306/milaka-lagun-kalera-irten-dira-txinan-zero-covid-politiken-aurkako-protestetan.htm | Mundua | Milaka lagun kalera irten dira Txinan, zero COVID politiken aurkako protestetan | Herrialdeko hiri nagusietan izan dira protestak, tartean Pekin hiriburua. Urumqi hiriko sute batean hamar lagun hil izanak leherrarazi ditu manifestazioak. | Milaka lagun kalera irten dira Txinan, zero COVID politiken aurkako protestetan. Herrialdeko hiri nagusietan izan dira protestak, tartean Pekin hiriburua. Urumqi hiriko sute batean hamar lagun hil izanak leherrarazi ditu manifestazioak. | Milaka txinatar nazkatzen ari dira Xi Jinpingen gobernuaren zero COVID politikekin. Hori adierazi nahi izan dute, behintzat, milaka lagunek azken egunetan: kalera irten dira, besteak beste, Shanghain, Nanjingen, Wuhanen eta Pekinen, gobernuaren neurriak gaitzesteko. Txinan ez dira ohikoak halako manifestazio jendetsuak.
Egoera leherrarazi duen gertakaria Urumqi hirian (herrialdearen ipar mendebaldean) gertatu zen, ostegunean: eraikin batean hamar lagun hil ziren, sute baten ondorioz. Lekukoen arabera, makal ibili ziren suhiltzaileak. Urumqin, zehazki, ehun egun baino gehiago daramatzate etxean konfinatuta. Hainbat hiritarrek protestetan salatu dutenez, arau zorrotzak ezartzeko zailtasunak direla eta, larrialdi zerbitzuak gainezka eginda daudela eta ez direla garaiz iristen ezusteko gertakarietara.
Gainera, askok uste zuten gobernuak neurriak leunduko zituela urrian egin zen Txinako Alderdi Komunistaren XX. Kongresua eta gero, baina ez da hala izan. Orain, berriz, ikusteko dago Xiren gobernuak egingo dituen hala ez. Manifestazioak, nagusiki, hainbat unibertsitatetan hasi dira, baina litekeena da datozen egunetan indarra hartzen jarraitzea. Orri zuriak bilakatu dira protesten sinbolo.
Oraingoz, ez da Poliziaren eta manifestarien arteko liskar larririk erregistratu, baina Shanghain atxiloketak izan direla salatu dute, tartean Ed Lawrence BBCko kazetariarena. Manifestazioa grabatzen ari zela «jo eta atxilotu» egin zutela salatu du Erresuma Batuko hedabideak; Txinako Gobernuak, berriz, esan du ez zela kazetari gisa identifikatu atxiloketaren unean.
Xiren neurrien onurak ezbaian jartzen dituen beste aldagai bat datuena da: pandemia hasi zenetik izan dituzten daturik txarrenak izaten ari dira Txinan. Gaur bertan, Txinako osasun zerbitzuen arabera, 40.347 kasu atzeman dituzte. 342.000 lagun bakartuta daude birusaren eramaile asintomatikoak izateagatik, eta denera 1,8 milioi lagun daude konfinatuta haiekin kontaktua izateagatik. Parkeetan eta leku itxietan sartzeko, QR osasun kodea erakutsi behar da oraindik. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221307/hawaiiko-mauna-loa-piztu-da-munduko-sumendi-aktiborik-handiena.htm | Mundua | Hawaiiko Mauna Loa piztu da, munduko sumendi aktiborik handiena | Duela ia 40 urte piztu zen azkenekoz. Oraingoz, sumendiak ez ditu «mehatxatu» inguruko herriak. | Hawaiiko Mauna Loa piztu da, munduko sumendi aktiborik handiena. Duela ia 40 urte piztu zen azkenekoz. Oraingoz, sumendiak ez ditu «mehatxatu» inguruko herriak. | 1984an piztu zen azkenekoz, eta, ia lau hamarkada ondotik, berriro piztu da Mauna Loa sumendia, Hawaiin (AEB). Munduko sumendi aktiborik handiena da.
Hawaiiko Sumendien Behatokiak jakinarazi duenez, atzo gauean izan zen erupzioa, 23:30 aldera —Euskal Herrian gaurko 10:30 aldera—. Laba fluxuek gailurraren inguruan diraute, eta «ez dituzte mehatxatzen» magalean dituen herriak. Dena dela, behatokiak ebakuatze posible baterako prest egoteko eskatu die herritarrei, laba fluxuen joera «azkar» alda daiteke eta. Horiek sumendi galdaran gainezka egiten badute, litekeena da hegalean behera isurtzea.
Halaber, adituek ez dute baztertzen sumendiak botatako gasak eta errautsa zabaltzea, haizeteen ondorioz. Agintariek abisu gorria ezarri dute aireko nabigaziorako. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221308/aske-utzi-dute-lgtbi-banderarekin-zelaira-salto-egin-ondotik-atxilotutako-gizona.htm | Kirola | Aske utzi dute LGTBI banderarekin zelaira salto egin ondotik atxilotutako gizona | Portugalen eta Uruguairen arteko partidan egin du ekintza. Ukrainaren eta Irango emakumezkoen aldeko mezua ere atera du. Ez diote zigorrik ezarri. | Aske utzi dute LGTBI banderarekin zelaira salto egin ondotik atxilotutako gizona. Portugalen eta Uruguairen arteko partidan egin du ekintza. Ukrainaren eta Irango emakumezkoen aldeko mezua ere atera du. Ez diote zigorrik ezarri. | Portugal eta Uruguai Lusailgo (Qatar) Lusail estadioan jokatzen ari ziren partidaren bigarren zatian izan zen ekintza, atzo. Gizon batek jauzi egin zuen zelaira. Eskuan, LGTBI kolektiboaren aldeko ostadar bandera zeraman, eta soinean, Ukrainaren eta Irango emakumezkoen aldeko mezua: «Save Ukraine» (salbatu Ukraina) eta «Respect for the iranian woman» (errespetua Irango emakumearentzat). Estadioko segurtasun langileek berehala atzeman zuten, eta barrura sartu. Ordea, atxilotua libre utzi dute jadanik, inolako zigorrik gabe.
Atxilotuak berak eman ditu gertatutakoaren gaineko azalpenak, Kataluniako RAC1 irratian emaniko elkarrizketa batean. Kontatu duenez, goizaldeko hirurak arte izan da atxilotua. Halaber, gizonak gaineratu du FIFAko presidente Gianni Infantino «kezkatu» egin dela haren egoeraren gainean.
Gainera, gizonak azaldu du atzokoaren aurretik dagoeneko saiatua zela halako mezuak zelaian aldarrikatzen; ez zuen lortu, ordea. Frantzia-Danimarka eta Espainia-Alemania partidetan ahalegindu zen, baina atzo erdietsi zuen azkenean. «Mezu bat helarazi nahi nion munduari», argudiatu du irrati uhinetan.
Qatarko Munduko Kopan ari diren zazpi selekziok esan zuten euren kapitainek ostadarraren besokoa eramango zutela LGTBI kolektiboak Qatarren duen egoera makurraren kontra: Ingalaterrak, Galesek, Belgikak, Suitzak, Alemaniak, Herbehereek eta Danimarkak. Bada, atzera egin dute guztiek, FIFAk ohartarazi baitie epaileak txartel horia aterako diola ostadarraren besokoa eramaten duen jokalariari. Diskriminaziorik ez leloa duen besoko beltza eramango dute. Alemaniak, hala ere, FIFAk hartutako neurriaren aurkako protesta egin zuen. Hala, Japoniaren aurkako partida hasi aurretik, euren jokalariek ahoa estali zuten eskuarekin.
Bestalde, Irango selekzioko jokalariek protesta egin zuten ingelesen aurkako partidaren aurretik, Mahsa Aminiren hilketaren ondoko protesta mugimendua babesteko. |
2022-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/221309/pentsioak-kalkulatzeko-kotizazio-epea-25-urtetik-30era-zabaltzea-proposatu-du-escrivak.htm | Ekonomia | Pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Escrivak | Espainiako Gobernuaren proposamena ez dute begi onez ikusi sindikatuek eta patronalek. Gizarte Segurantzak adierazi du egindako proposamena abiapuntu bat besterik ez dela. | Pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Escrivak. Espainiako Gobernuaren proposamena ez dute begi onez ikusi sindikatuek eta patronalek. Gizarte Segurantzak adierazi du egindako proposamena abiapuntu bat besterik ez dela. | Espainiako Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio ministroak, Jose Luis Escrivak, pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era progresiboki hedatzea proposatu du gaur, pentsioen erreformarako negoziazio mahaian. Ministerioaren proposamenaren arabera, pentsioak 30 urteko kotizazio epearen arabera kalkulatuko lirateke hemendik aurrera, bi urte okerrenak kanpoan utziz; hau da, 28 urte hartuko lirateke kontuan, eta 25 hartzen ziren lehen.
Horrez gain, Gizarte Segurantzaren Lege berriarekin kotizazioaren gehiengoak KPIaren arabera moldatzea nahi du gobernuak, pentsioen birbalorazizazioa kalkulatzeko erabiltzen den formula berarekin. Bestalde, 2025 eta 2050 artean pentsioak urtero %1,154 igotzea ere proposatu dute, baita gehiengo pentsioaren kantitatea progresiboki handitzea ere.
Gobernuaren proposamenak ez du ez sindikatuen ez patronalen babesik jaso. Izan ere, pentsioa kalkulatzeko kotizazio epea handitzean, ibilbide profesionalaren hasieratik gertuago dauden urteak hartzen dira kontuan, normalean soldatak baxuagoak diren urteak. 2013 eta 2022 artean ere, kotizazio epea 15 urtetik 25 urtera handitu zen, eta, Espainiako Bankuaren txosten baten arabera, batez beste pentsioek %5 egin zuten behera zabaltze hori dela eta. Hala ere, Gizarte Segurantzak adierazi du abiatze puntu bat dela proposatutakoa, eta negoziazioari ateak zabaldu dizkio. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221338/pentsioak-85-handituko-dira-urtarrilean-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Pentsioak %8,5 handituko dira urtarrilean Hego Euskal Herrian | Iaz ez bezala, aurten batez besteko pentsioa urte amaierakoa baino handiagoa izango da. Batez besteko pentsioa 115 euro handituko da urtarrilaren 1ean. | Pentsioak %8,5 handituko dira urtarrilean Hego Euskal Herrian. Iaz ez bezala, aurten batez besteko pentsioa urte amaierakoa baino handiagoa izango da. Batez besteko pentsioa 115 euro handituko da urtarrilaren 1ean. | Pentsioek gorakada handia izango dute datorren urtean. Zehazki, %8,5 handituko dira urtarrilaren 1ean Hego Euskal Herrian, hori izan baita azken hamabi hilabeteetako batez besteko inflazioa. Eurotan, batez besteko pentsioa 115 euro handituko da, 1.336 eurotik 1.450era, eta hortik gora erretiro pentsioak: batez beste 1.510 euro dira orain, eta 1.638 eurora iritsiko dira 2023. urtea hastearekin batera.
Behin-behineko kopuruak dira, INEk abenduaren 14an kaleratuko baitu azaroko inflazioari dagokion azken datua, eta orduan berretsiko edo zuzenduko du gaur aurreratutakoa: prezioak %6,8 handitu dira azken urtean. Horrek eragin du azken hamabi hilabeteetako inflazioa %8,45 izatea, eta Espainiako Ekonomia Ministerioak nabarmendu du horrek aurrekontu proiektuan aurreratutako datua (%8,5) baieztatzen duela.
Udan goia jo ondotik, Kontsumo Prezioen Indizea behera egiten ari da azken hilabeteetan. Urritik azarora, beste puntu erdi galdu du. Hego Euskal Herriko datua bi aste barru jakingo da, baina Espainiakoaren oso antzekoa izango da; urrian, esaterako, %7,2an zegoen, Espainian baino hamarren bat gutxiago.
Aurten indarrean jarri den pentsioen erreformaren lehen zatiak aldaketa esanguratsu bat eragin du pentsioen eguneratze sisteman. Amaitu dira espero zen inflazioaren araberako igoerak, eta akabo Gizarte Segurantzaren kontuen egoerara lotutako sistema ere, PPk bere gehiengo osoaren garaian onartutakoa. Aurrerantzean, pentsioak batez besteko inflazioa adina handituko dira; oraingo honetan, 2021eko abenduko eta 2022ko azaroan Espainian KPIak izandako batez bestekoaren arabera.
Sistema hori Espainiako Gobernuak, CCOO eta UGT sindikatuek, eta CEOE patronalak onartu zuten 2021eko udan, eta gero onartu zuten Espainiako Gorteek. Haren arabera, bost urteko epean berrikusi behar dute pentsioak eguneratzeko sisteman aldaketarik egin behar ote den.
Nola kalkulatzen da?
Batez besteko inflazioa kalkulatzeko, hilabete bakoitzean urte arteko inflazioak izandako gorabeherak batu egin behar dira, eta ondoren zati hamabi egin. Azaroa eta ez abendua aukeratzeko arrazoia da INEk ez duela abenduko datua urtarrilaren erdira arte baieztatzen eta, hortaz, ezin dela erabili urtarrilaren 1etik indarrean izan behar duen arau batentzat.
Legea 2022ko urtarrilaren 1ean indarrean jarri zen arren, pentsioak eguneratzeko sistema hori aurreko urtean ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta horrek ekarri zuen pentsioak %2,5 handitzea. Erabaki horrek eta sistemak berak Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren kritika jaso zuen, eta «inflazio errealaren» araberako eguneratzeak eskatu dituzte orduz gero; hots, urte amaieran izandako igoera aplikatzea. Iazko azaroan, %5,5 izan zen igoera, eta horregatik argudiatu dute erosteko ahalmena galdu dutela.
Aurten, ordea, doi-doi kontrakoa gertatu da: batez besteko inflazioa handiagoa izan da azarokoa baino. Izan ere, inflazioak goia jo zuen udan —%10,8 uztailean eta %10,5 abuztuan—, baina azken hilabeteetan nabarmen egin du behera, hainbat arrazoiren ondorioz: udazkeneko haizeak energia eoliko merkearen ekarpena handitu du, eta argindarra merkatu du; atzeraldi hotsak petrolioa merkatu du; eta iazko inflazioarekiko aldea murriztu egin da iazko udazkenean bertan hasi zelako prezioen emendatzea, eta harekiko aldea da inflazioa.
Luzera begira, alderik ez
Berez, luzera begira, batez besteko inflazioaren eta urte amaierakoaren arteko alde esanguratsurik ez dagoela baieztatu du Jon Bernat Zubiri EHUko ekonomia irakasleak. «Urtez urte gauza bera egiten bada, amaieran emaitzak bera izan beharko luke. Gainera, horrela eragotz daiteke hilabete jakin batean ezohiko zerbait gertatu eta inflazioak gorakada itzel bat izan badu, haren eragina pentsioetara igarotzea».
Datuek baieztapen hori indartzen dute. Horrela, INEren datuen arabera, 2003-2022ko epean, Espainiako urte amaierako inflazioa (azarokoa) 42,7 puntu portzentual igo da, eta batezbestekoa, berriz, 43,2.
Hogei urte horietan, urte amaierakoa batezbestekoaren gainetik izan da bederatzi aldiz, eta gainetik, berriz, 11 aldiz. Batek zein besteak hiru aldiz izan dituzte balio negatiboak. Kasu horretan, oraingo legeak dio pentsioak ez direla aldatuko, eta, hortaz, erosteko ahalmena handituko dute pentsioek.
Iragarpenak baieztatuz gero, 2023an ere baliteke aurtengo gauza bera gertatzea, eta batez besteko inflazioa handiagoa izatea urte bukaerakoa baino. Goitik hasiko du urtea, eta, aurreikuspenen arabera, urteak aurrera egin ahala murriztu egingo da.
Erretiro pentsio gehiago
Gizarte Segurantzaren azken datuen arabera, Hego Euskal Herrian 710.735 pentsio zeuden urriaren amaieran. Horrek ez du esan nahi pentsiodunak horiek guztiak direnik, gutxi gorabehera hamarretik batek bi pentsio jasotzen dituelako. Pentsioen bi heren erretiro pentsioak dira (472.275), eta horren ondoren doaz alargunek jasotakoak (164.456), elbarrienak (50.363), umezurtzenak (19.991) eta senideen aldekoenak (2.650).
Horietan guztietan erretiro pentsioak dira azken urtean hazi diren bakarrak (+4.292), eta horiek dira goranzko joera duten bakarrak, biztanleria zahartzen ari delako eta orain erretiroa hartzen ari direnen artean kotizatzaile gehiago daudelako duela hamarkada batzuk baino. Horrela, 2008eko urtarrilaren 1ean baino 114.300 erretiro pentsio gehiago daude orain (+%32); tarte horretan, %20,5 ugaritu dira pentsioak.
Erretiroa hartzen ari direnen pentsioak, oro har, handiagoak dira aurretik zeudenenak baino. Horrela azal daiteke pentsioak %2,5 eguneratu arren, haietan egindako gastua %4,8 handitu izana azken urtean.
Alargun pentsioen zenbatekoak, berriz, %5 handitu dira azken urtean, 934 euroraino. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221339/zimurrak-4-astean-murrizten-dituen-euskal-seruma-donostiara-heldu-da.htm | albisteak | Zimurrak 4 astean murrizten dituen Euskal seruma Donostiara heldu da | Sibari Republic goi-mailako kosmetika markako serum ospetsua erdi prezioan aurkitu ahalko da Donostian eta Bilbon abenduaren 10era arte. | Zimurrak 4 astean murrizten dituen Euskal seruma Donostiara heldu da. Sibari Republic goi-mailako kosmetika markako serum ospetsua erdi prezioan aurkitu ahalko da Donostian eta Bilbon abenduaren 10era arte. | Gabonak heltzeko zorian daudela, kaleak oparien bila dabiltzan pertsonaz bete dira. Geroz eta jende gehiagok nahiago du Euskal Herrian egindako produktuak erosi kate handiek saltzen dituzten produktu estandarrak erosi baino. Sibari Republic alternatiba ona da haietatik ihes egin eta %100 hemen diseinatu eta ekoitzitako produktuak oparitzeko. Gabonen atarian, Euskal marka etxera itzuli da; Gasteizen, Donostian eta Bilbon topatu ahal izango ditugu beraien dendak. Gainera, abenduaren 3ra arte, bai Bilbon eta bai Donostian, %50erainoko beherapen esklusiboak izango dituzte produktu ospetsuenetan.
Euskal serumetan gehien bilatua
Urtebete baino gehiago igaro da Sibari Republic-ek Euskadiko zenbait hiritan dendak zabaldu zituenetik. Gasteizen, Bilbon eta Donostian ilara luzeak sortu ziren zimurren aurkako Serum Origin ospetsua eskuratzeko. Serum hau gehien bilatuetariko bat bihurtu da bere eraginkortasun handiagatik; hura formulatzeko, azala barren-barrenetik tratatzeko beharrezkoak diren osagaiak baino ez dituzte erabili, eta, horrela, aktibo bakoitzaren propietateen eragina maximizatzea lortzen dute. Serum Origin-ek bi pisu molekular ezberdineko azido hialuronikoa erabiltzen du, hura azalaren barruko geruzetan sartu eta barren-barretik betetzeko, eta, honela, asko bizkortzen da prozesua, eta lau aste baino gutxiagoren buruan larruazalean emaitza nabarmenak lortu.
Raul Perez markaren zuzendari zientifikoak azaldu duenez, beraientzat ezinbestekoa da produktu bakoitzaren eraginkortasuna frogatzea: «Gure produktu guztiek laborategi independenteek egindako eraginkortasun-testak pasatzen dituzte eraginkortasuna frogatzeko. Serum Origin-en kasuan, erabiltzaileek 28 egunez erabili ondoren zimurren %58rainoko murrizketa izan dutela egiaztatu da». Serumaren prezioa 115 euro da, baina orain 57 euroren truke eros daiteke Donostiako zein Bilboko dendan (abenduaren 3ra arte edo produktuak amaitu arte).
Bilboko Sibari Republic-en denda, Ertzilla kaleko 25.enean. SIBARI REPUBLIC
Teknologia biomediko euskalduna
Sibari Republic I+Med euskal enpresaren barruan sortu den goi-mailako kosmetika marka bat da. I+Med farmazia eta osasunaren sektorerako I+G arloan lanean aritzen den enpresa bioteknologikoa da. Gainera, hainbat patenteren jabe da, eta esperientzia luzea du azido hialuronikoaren eta medikuntza aplikazioetarako erabiltzen diren nanohidrogel adimendunen esparruan.
Euskal enpresa honek goi-mailako 50 zientzialarik baino gehiagok osatutako ikerketa-talde bat du. Horien artean, kimikako eta farmaziako doktoreak aurki ditzakegu, besteak beste. Talde honek egunero erabiltzen ditu beraien ezagutza, esperientzia eta dedikazioa, zimurren aurkako eta azala zaintzeko produktuak lortzeko.
Markak, zimurren aurkako serumaz gain, zure azala zaintzeko eta itxura gazteagoa eta distiratsuagoa lortzeko bi produktu sorta ditu.
Produktu horiek guztiak eskuragarri egongo dira zabaldu dituzten hiru dendetan. Bilbon eta Donostian, %50eko deskontua izango dute abenduaren 3ra arte. Gasteizen, berriz, promozio bereziak izango dituzte.
Donostiako helbidea: Hernani kalea, 6
Bilboko helbidea: Ertzilla kalea, 25
Gasteizko helbidea: Posta kalea, 21
Denda guztiak zabalik daude astelehenetik larunbatera; zehazki, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.
Sibar Republic-en hainbat produktu erakusleihoan. SIBARI REPUBLIC |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221340/durangoko-plateruena-kafe-antzokiak-berriz-irekiko-ditu-ateak.htm | Kultura | Durangoko Plateruena kafe antzokiak berriz irekiko ditu ateak | Udalarena izango da, baina kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du; kultur mahai batek gidatuko du. Gune berriak hiru erpin izango dituela azaldu dute: euskara, kultura eta sorkuntza. | Durangoko Plateruena kafe antzokiak berriz irekiko ditu ateak. Udalarena izango da, baina kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du; kultur mahai batek gidatuko du. Gune berriak hiru erpin izango dituela azaldu dute: euskara, kultura eta sorkuntza. | Eredu baten beheraldia irudikatzen zuelako izan zen albiste Durangoko Plateruena kafe antzokiaren itxiera 2020an, eta eredu berri bat proposatzen duelako da notizia berriz ere haren irekiera orain. Kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du Plateruena berriak. Udalarena izango da, baina herritar talde batekin batera kultur mahai antolatu batek gidatuko du haren jarduna. 313.000 euroko aurrekontua izango du lehen urterako, eta martxoaren 3an hasiko du martxa berria, nahiz eta, aurrez, Durangoko Azoka egunetan lehenik, eta Gabonetan, ondoren, kultur ekitaldi batzuk ere antolatuko dituen.
Maider Larrañaga izango da gunearen koordinatzailea, baina, zehaztu duenez, kudeaketa hori «taldean» egingo du. Plateruena bultzatuko duen kultur mahaia aipatu du horren bermetzat, eta argitu du mahai hori ez dela sortu «kontsultarako» tresna izan dadin, «parte hartzeko gune bat» baizik. Udaleko teknikariez gainera, kulturgintzan dabiltzan herritarrak ere hartuko ditu mahai horrek, eta talde motor bat izango du gidari. Larrañaga: «Zenbat eta kultur mahai sendoagoa, orduan eta etorkizun oparoagoa izango du herrian».
Euskara ardatzean
Hiru ardatz nagusi izango ditu Plateruenaren jardunak aurrerantzean. Durango euskalduntzen laguntzeko espazio bat izango da, lehenik. Herriko elkarte eta eragileei aterpe emango die, bigarrenik. Eta euskal sortzaileentzako plaza bat ere izango da, hirugarrenik. Eta horretan «erreferente» izatea da arduradunen asmoa.
Plateruena sorkuntza gunea, esperimentazio gunea eta erakusleihoa ere izango dela esan du Larrañagak. Haren kultur programa «nagusiki euskaraz» izango dela ere zehaztu du, eta, era berean, Plateruena «euskarara gerturatzeko tresna bat» ere izan behar duela. Ostalaritzaren eta kultur programazioaren arteko oreka bilatzea izango da beste helburuetako bat. «Argi daukagu lehentasuna kulturgintzak izango duela, eta ostalaritza izango da sekundarioa», azaldu du koordinatzaileak. Hori egiteko formulari buruz hausnartzen ari dira orain.
Ondare «oso baliotsua»
Ane Abanzabalegi Durangoko Udaleko kultur zinegotziak eta Patxi Lakuntza Durangoko udaleko zinegotziak hartu dute parte Plateruenarako proiektu berriaren aurkezpenean. Plateruenaren itxierak utzitako «hutsunea» nabarmendu du Abanzabalegik, esaterako, eta proiektuak Durangorentzat suposatu duen guztia nabarmendu du Lakuntzak. «Arrasto handia utzi du Euskal Herrian». Kafe antzoki izandakoa jasotzean, bertan metatutako esperientzia guztia ere jaso du udalak, haren hitzetan. «Durangoko Udalak ez du soilik eraikin huts bat jasotzen, ondare kultural oso baliotsu bat jaso du».
Koordinatzaileak ere atzerantz begira egin nahi du aurrerantz. Larrañaga: «Errauts horiek berpiztea da gure helburua, eta apur bat harago joatea».
Abenduko lagina
Abenduan hasiko du programa Plateruenak. AEK euskaltegiak mintzodromoa antolatuko du, udaleko musika bandak emanaldia eskainiko du, eta Alerta taldeak ere zuzenekoa eskainiko du. Gero, otsailean, Euskaltzaleen topaguneak ere beste hitzordu bat izango du bertan, baina martxoaren 3an hasiko dira indar betean lanean. Horretarako aurrekontua «mardula» dutela iritzi dio Larrañagak, eta, horrekin, herriko eta inguruko elkarteentzako aterpe eta zerbitzua emateko moduan izango direla esan du.
Bi diagnosi, ondorio antzekoekin
900 kideko kooperatiba batek jarri zuen martxan Plateruena, 2004an, Berbaro euskara elkartearen bultzadarekin. Eta, hain zuzen ere, kulturgintza eta euskara izan ditu ardatz gerora ere 17 urteko jardunean; guztira, 2.000 kultur ekitaldi inguru antolatu zituzten. Azkenean, ordea, arrazoi ekonomikoek behartu zuten itxiera, 2020ko abenduan. Eraikina udalaren esku geratu zen orduan, baina atea itxi bezain pronto jarri zuten abian herritarrek Plateruena eta gero, zer? izeneko dinamika. Eta, paraleloan, beste prozesu parte hartzaile bat ere abiatu zuen udalak.
Bakoitzak bere aldetik jardunda ere, antzeko ondorioetara heldu dira biak: kudeaketa publiko eta komunitarioa behar du Plateruenak. Izan ere, eredu pribatuaren alde eginez gero, prozesu parte hartzaileetan jasotakoak ez betetzeko arriskua dagoela uste du udalak. Eta erronka dela onartuta ere, horregatik egin du kudeaketaren kargu egiteko apustua.
Adibideak aztertuta
Guztira, 22 elkarte eta erakunderen, 34 kulturgileren eta saio irekietan parte hartu zuten 82 lagunen ekarpenekin heldu dira ondorio horretara Plateruena eta gero, zer? plataformakoak. Eta Euskal Herriko zein atzerriko hainbat proiekturen kudeaketak aztertu dituzte udal ordezkariek: Azpeitiko San Agustin kulturgunea (Gipuzkoa) eta Madrilgo Matadero, kasu.
Udalak, berriz, irailaren 28ko udalbatzarrean jakinarazi zuen urtea amaitu aurretik Plateruena berriz irekitzeko asmoa zuela. Iker Urkiza zinegotziak orduan azaldu zuen eredu publiko komunitarioa zela prozesu parte hartzaileetan jasotakoak ondoen islatzen zituena: «Udalak bere baliabideak jarriko ditu, eta komunitarioa izango da Durangoko elkarteak, eragileak eta sortzaileak kontuan hartuko dituen heinean. Hortik kultur mahaia irtengo da, eta mahai hori izango da Plateruenako kultur arloko motorra», azaldu zuen. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221341/fnacek-joko-antifaxista-bat-zentsuratu-du-eskuin-muturrak-eskatuta.htm | Bizigiro | FNACek joko antifaxista bat zentsuratu du, eskuin muturrak eskatuta | Polizia Nazionaleko Komisarioen Sindikatuak eta Le Penen alderdiko hainbat hautetsik sare sozialetan argitaraturiko mezuen ostean, 'Antifa: le jeu' mahai jokoa erretiratzea erabaki du kateak | FNACek joko antifaxista bat zentsuratu du, eskuin muturrak eskatuta. Polizia Nazionaleko Komisarioen Sindikatuak eta Le Penen alderdiko hainbat hautetsik sare sozialetan argitaraturiko mezuen ostean, 'Antifa: le jeu' mahai jokoa erretiratzea erabaki du kateak | Frantziako eskuin muturraren presioari men egin, eta mahai joko antifaxista bat saltokietatik eta webguneko katalogotik erretiratzea erabaki du FNAC saltoki kateak. Bestalde, arrazakeria bultzatzen duten liburuak saltzen jarraitzea egotzi diote antifaxistek konpainiari.
Igande gauean iragarri zuen FNACek erabakia. «Datozen orduetan jokoa eskuragarri egon ez dadin, behar dena» egingo zutela iragarri zuten konpainiatik. Euskal Herriko hiriburu guztietan ditu dendak.
Antifa: le jeu du izena rol jokoak. No Pasaran sare antifaxistako La Horde taldeak argitaratu zuen, Libertalia argitaletxearen bidez, eta 2022ko edizio eguneratua zegoen salgai FNACen. «Adierazpen arrazistak, manifa homofoboak, faxisten indarkeria... aski da; eskuin muturraren kontra jokatzea zure esku dago». Horrela aurkezten du jokoak bere burua. Egoerak proposatzen ditu jokoak, eta jokalariek zer egin erabaki behar dute, tokian tokiko talde antifaxista bat simulatzeko.
Baina azken egunotan, jokoaren kontrako kanpaina egin du Frantziako eskuin muturrak.
Marine Le Penen Batasun Nazionala alderdiko Gregoire de Fournas diputatuak larunbatean Twitterren zabalduriko mezu batean jokoa aipatu zuen, eta idatzi: «FNAC, ez dizu lotsarik ematen?».
Izenburuak bete zituen De Fournasek duela aste batzuk, azaroaren 3an, Asanblea Nazionalean Frantzia Intsumisoa alderdiko Carlos Martens Bilongo diputatu beltzaren hitzaldia eten baitzuen «itzuli Afrikara» oihukatuz. Gero bere burua zuritu nahi izan zuen, esanez legez kanpoko migratzaileei esan ziela, eta ez diputatuari. Oraingoan ere, joko antifaxistaren aurkako mezua «ironikoa» zela esan zuen atzo, zentsuraren aurkako erreakzioa ikusi ostean.
Baina ez zen eskuin muturreko ordezkari bakarra izan. Alderdi bereko Victor Catteau diputatuak larunbatean bertan idatzi zuen «eskandalagarria» zeritzola FNACek jokoa saltzeari. «Antifak gorestea ere, taldetxo gorrotagarri horiek, indarkeria besterik ezagutzen ez dutenak gure demokraziari eta gure herrian gehien maite dugunari eraso egiteko...».
Ondoren, Polizia Nazionaleko Komisarioen Sindikatuak egin zuen bat eskuin muturreko diputatuen presio oldearekin. «FNACek azal zezakeen zergatik bultzatzen dituen horrela manifestazioetan apurtu, erre eta eraso dabiltzan antifak?», idatzi zuten. Frantziako Poliziako buruen gehiengoa ordezkatzen du sindikatuak.
Igandean, FNACek jokoa kenduko zuela iragarri zuen, mezu baten bitartez: «ulertzen dugu 'joko' hau saltzeak gure erosle batzuk mindu zitzakeela». Sindikatuak horri «eskerrik asko» batekin erantzun zion. Edonola ere, azken orduetan euren jokabidea zuritu nahi izan dute, De Fournas diputatuak egin bezala. Atzo zabalduriko txio batean adierazi zuten larunbatean ez zutela «jokoa kentzeko eskatu», baizik eta «galdera bat besterik» ez ziotela egin FNACi. Sindikatua «erabat apolitikoa» dela gaineratu zuten mezu berean.
Gorrotoa salgai
FNACen jokabidea kritikatu duten batzuk nabarmendu dute kateak arazorik gabe saltzen dituela gorrotoa eta arrazakeria zabaltzen duten lanak, tartean Zeelanda Berriko Christuchurch hirian 2019an 51 pertsona hil eta beste 40 zauritu zituen erasotzaileak erreferentzia gisa harturiko liburuak.
Haatik, jokoa kentzeko, txio batzuk aski izan direla nabarmendu dute.
Streisand efektua igarri da, edonola ere. Horren arabera, gauza bat zentsuratzeko saiakera batzuk, ezkutatu nahi dena are gehiago zabaltzea lortzen dute. Libertalia argitaletxeak iragarri du Antifa: le jeu jokoaren edizio berria «amaitu» egin zaiela euren webgunean. «Berriz inprimatuko dugu», iragarri dute, baina merkatuan paper urritasuna dagoenez, urtarriletik aurrera saldu ahalko dutela berriz. Edonola ere, adierazi dute banatzaileak eta hainbat liburu denda independentek ale batzuk badituztela oraindik. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221342/langile-gehienek-babestu-dute-metalgintzako-bigarren-greba-eguna.htm | Ekonomia | Langile gehienek babestu dute metalgintzako bigarren greba eguna | ELAk adierazi du grebaren atzoko eta gaurko erantzuna oso antzekoak izaten direla Bizkaiko metalgintzan. CCOO, LAB eta UGTren arabera, %85eko erantzuna izan du gaurko greba deialdiak. | Langile gehienek babestu dute metalgintzako bigarren greba eguna. ELAk adierazi du grebaren atzoko eta gaurko erantzuna oso antzekoak izaten direla Bizkaiko metalgintzan. CCOO, LAB eta UGTren arabera, %85eko erantzuna izan du gaurko greba deialdiak. | Bizkaiko metalgintzako langileek bigarren greba eguna izan dute gaur, eta arazo eta liskar handirik gabe pasatu da. CCOO, LAB eta UGT sindikatuen arabera, langileen %85en erantzuna izan du bigarren deialdiak, lehenengoaren pare. Hala ere, FVEM Bizkaiko metalaren enpresaburuen elkarteak adierazi du askoz apalagoa dela izan dela erantzuna, %21ekoa.
CCOO, LAB eta UGT buru diren taldeak ordezkatzen ditu metalgintzako langile gehienak Bizkaian. Durangaldeko enpresen atarietan egin dituzte pikete informatiboak, eta Zornotzan, berriz, manifestazio nagusia, ESK, CNT eta CGT sindikatuekin batera. Eskualdeko enpresa gehienek produzkioa gelditu behar izan dutela adierazi dute ohar baten bidez. Kontrara, FVEMek esan du enpresen bi herenek «normal-normal» jardun dutela, eta gehitu du grebak ez duela eragin handia izan enpresen jardunean.
Bihar, berriz, Hego Uribe eskualdean arituko dira, Ormazabal enpresaren atarian bereziki; sindikatuen arabera, metalgintzako hitzarmena blokeatzen duten enpresetako bat da.
CCOO sindikatuko idazkari nagusiak, Unai Sordok, Radio Euskadin esan du espero duela grebaren eraginez berriro negoziatzen hastea. Sindikatuek langileen baldintzak hobetuko dituen akordio bat lortzea helburu dutela ere aipatu du.
LABek FVEM patronalari esan dio mugitzeko ordua duela. Bestalde, sindikatu abertzaleak FVEMi leporatu dio negoziatzeko bideak itxi dituela. Kontrara, sindikatuak negoziatzeko prest daudela dio LABek, eta patronalak bilera proposatzen badu joango direla baieztatu du.
ELA da langileen artean ordezkaritza handiena duen sindikatua, nahiz eta bere aldetik egiten ari den borroka, sindikatuen arteko tirabirak tarteko. Sestaoko Vicinay enpresaren kanpoaldean egin ditu ELAk piketeak, eta mobilizazioa, berriz, Barakaldon. Prekaritatearen aurkako neurri «errealak» eskatu dituzte.
Bilera zehaztu gabe<br />Bihar dute hirugarren greba eguna Bizkaiko metalgintzako langileek, eta oraindik ez dute bilerarik adostu sindikatuek eta patronalak. Joan den ostiralean izan zen azken aurrez aurrekoa, sindikatuek grebara deitzea eragin zuena; izan ere, ez zitzaien FVEMen proposamena gustatu, eta adierazi zuten patronalak negoziatzeko bideak itxi zituela. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221343/sindikatuek-manifestazioa-egingo-dute-basurtun-bihotzeko-kirurgia-ixtearen-kontra.htm | Gizartea | Sindikatuek manifestazioa egingo dute Basurtun bihotzeko kirurgia ixtearen kontra | Satse, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eskatu diote Osakidetzari helegiterik ez aurkezteko erabakia eteten duen ebazpen judizialari. | Sindikatuek manifestazioa egingo dute Basurtun bihotzeko kirurgia ixtearen kontra. Satse, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eskatu diote Osakidetzari helegiterik ez aurkezteko erabakia eteten duen ebazpen judizialari. | Arabako Administrazio Auzitegiak behin-behinean erabaki zuen Basurtuko ospitalean (Bilbo) Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuaren itxiera bertan behera uztea. Osakidetzak iragarri zuen helegitea aurkeztuko zuela ebazpen judizial horren kontra, eta orain SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek mobilizaziora joko dute «Osakidetzaren alde eta Basurtun bihotzeko kirurgia ixtearen kontra», eta Osakidetzako zuzendaritzari eskatzeko ez dezala helegiterik jar auzitegiaren erabakiaren aurka.
ELAko Esther Saavedrak eta SATSEko Inma Aizkoak, sindikatu guztien izenean, esan dute Basurtun bihotzeko kirurgiaren inguruan puzturiko gatazka «Osakidetzaren jarrera inposatzailearen adibide argia» dela, eta hura ixtea «guztien aurka» hartutako erabakia dela. Gogora ekarri dituzte Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren hitzak: Sagarduik adierazi zuen beharrezkoa zela «kultura aldaketa» bat, eta osasun zentroen espezializazioaren ondorioz herritarrek ohitu beharko zutela urruneko zentroetara joatera, inguruko ospitaleetan topatzen ez zituzten zerbitzuak erabili nahi bazituzten.
Sindikatuen iritziz, Sagarduik erabilitako «eufemismo» horren atzean egungo osasun arreta murrizteko asmoa dago, eta Basurtun bihotzeko kirurgia ixteko erabakia norabide horretan emandako pausotzat jo dute. Gogorarazi dutenez, gaur egun Araban eta Gipuzkoan zerbitzu hori ez da osasungintza publikoan eskaintzen, eta osasungintza pribatuarekin azpikontratatzen da; Bizkaian, berriz, Basurtun eta Gurutzetan (Barakaldo) eskaintzen da, baina, Osakidetzaren asmoek aurrera egingo balute, Gurutzeta izango litzateke horrelako ebakuntzak egingo lituzkeen EAEko ospitale publiko bakarra.
Sindikatuen ustez, Basurtuko ospitalearen auziarekin gertatutakoak laburbiltzen ditu Osakidetzaren jarreraren ezaugarriak: negoziazioari uko egitea, pribatizazioa, «irizpide ekonomizistak eta aurreztekoak» gailentzea eta zerbitzuaren kalitatea murriztea.
Horiek guztiak eta Osakidetzan dauden gainerako arazoak ez dira, sindikatuen ustez, «fenomeno meteorologiko» hutsak, eta COVID-19aren izurriaren ondorioz sortutakoak, ezpada «azken urteetan aplikatutako erabaki politikoen eta murrizketen ondorio zuzena».
Horregatik, sindikatuek manifestazioa egingo dute ostiralean, abenduaren 2an, 17;30ean, Basurtuko ospitaletik abiatuta. Mobilizazio horrekin sindikatuek eskatu nahi diote Osakidetzari ez dezala errekurritu bihotzeko kirurgiaren itxiera eteten duen autoa, atzera egin dezala erabaki horretan, eta «negoziazioaren bidea» berreskura dezala, «osasun sistema publikoak pairatzen dituen egiturazko arazo larriei premiaz heltzeko». |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221344/stoltenberg-laquonatok-ukraina-babesten-jarraituko-du-eta-ez-dugu-atzera-egingoraquo.htm | Mundua | Stoltenberg: «NATOk Ukraina babesten jarraituko du, eta ez dugu atzera egingo» | Mendebaldeko aliantza militarra bilera egiten ari da Bukaresten. Reutersen arabera, NATO presio egiten ari zaie armak ekoizten dituzten enpresei, hornidura «arazoak» dituztelako. | Stoltenberg: «NATOk Ukraina babesten jarraituko du, eta ez dugu atzera egingo». Mendebaldeko aliantza militarra bilera egiten ari da Bukaresten. Reutersen arabera, NATO presio egiten ari zaie armak ekoizten dituzten enpresei, hornidura «arazoak» dituztelako. | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeetako atzerri ministroak Bukaresten bilduta daude, eta bertan Ukrainari ematen ari zaizkion laguntza militarrak eta humanitarioak handitzeaz eztabaidatzen ari dira, neguaren datorren honetan eta Errusiako armadak herrialdeko azpiegitura elektrikoei egiten dizkien etengabeko erasoak ikusita. Bada, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek berretsi duenez, Mendebaldeko aliantza militarrak Kiev babesten jarraituko du behar den arte: «Ez dugu atzera egingo», esan du Errumaniako hiriburura heldu berritan, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera.
Stoltenbergen esanetan, NATOk Ukrainari laguntza emateaz gain, aliantzaren helburuetako bat da Errusiako presidente Vladimir Putinek «irabazten ez duela bermatzea». Idazkari nagusiak berretsi du «Ukrainak gudu zelaian aurrera egitea» izango litzatekeela bi aldeen arteko elkarrizketak hasteko «modu bakarra». Reutersen arabera, Mendebaldeko erakundea presio egiten ari zaie armak ekoizten dituzten enpresei ekoizpena bizkortzeko, hornidura arazoak «handitzen» ari baitira.
Bileraren aurretik, Ameriketako Estatu Batuetako eta Europako funtzionarioen adierazpenak jaso ditu Reutersek, eta NATOk Ukrainari bidaliko dion laguntza sortaren inguruko xehetasunak eman dituzte; besteak beste, eskudirua, elektrizitatea igortzeko ekipamendua eta droneen aurka jarduteko arma eta munizio gehiago. «Negu latza datorkio Ukrainari, eta, beraz, gure babesa indartzeko lanean ari gara, eraginkorra izan dadin», esan dio Europako goi diplomazialari batek albiste agentzi horri.
Bestalde, AEBek astearte honetan Ukrainari «funtsezko» diru laguntza emango diotela espero da, Errusiako armadak Ukrainako energia azpiegiturei eragindako kalteei aurre egiten laguntzeko. Halaber, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek zehaztu duenez, laguntza hori «ez da azkena izango». Etxe Zuriak mila milioi euroren aurrekontua egin du Ukrainako eta Moldaviako energia gastuetarako.
Urriaz geroztik, ia astero, Errusiak eraso handiak egin ditu Ukrainako azpiegitura elektrikoen aurka, eta Kievek eta haren «aliatuek» Kremlini egotzi diote hotza «arma» gisa erabiltzea; «gerra krimentzat» ere jo dituzte oldarraldi horiek. Moskuk, berriz, dio bere helburua ez dela zibilei kalte egitea, baina zehaztu du ukrainarren «sufrimendua» amaituko dela, Kievek Errusiaren eskaerak onartzen baditu.
Bide horretan, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik nabarmendu du Errusiako armadaren «eraso gehiago» espero dituela, joan den asteko bonbardaketen adinakoak. Zelenskiren arabera, eraso horiek gutxienez bost milioi pertsona utzi zituzten berogailurik, urik edota elektrizitaterik gabe. Hain justu, Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko Ukrainarako ordezkari Denise Brown ohartarazi du herrialdearen hegoaldeko egoera «larria dela», ur eta elektrizitate faltagatik, batez ere Kherson eta Mikolaiv probintzietan.
Turkia, elkarrizketaren alde
Gaur-gaurkoz, ez dago elkarrizketa politikorik gerrari amaiera emateko. Errusiako Federazioak Ukrainako lau lurralde anexionatu zituen irail amaieran: Kherson, Zaporizhia, Donetsk eta Luhansk eskualdeak. Kremlinek esaten du probintzia horiek ez dituela «inoiz» galduko; Kievek, berriz, dio lurralde okupatu guztiak berreskuratu arte borrokatuko dela.
Horrekin lotuta, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk NATOko kide diren herrialdeei eskatu die Errusiak Kieven aurka egindako erasoa gaitzestera ez «mugatzeko», eta, era berean, Ankarak Ukrainako bakea bermatzeko duen zeregina aldarrikatu du. Zuhurtziaz mintzatu da: «Errusiaren erasoak besterik gabe gaitzetsiz gero, ezingo ditugu arazo fisikoak konpondu. Elkarrizketa sustatu behar dugu, eta bitartekari izan behar dugu Ukrainan bidezko bakea bermatzeko».
Bestalde, Finlandiako, Suediako eta Turkiako Atzerri ministroek Bukaresteko bilera baliatuko dute, hain zuzen, Eskandinaviako bi herrialde horiek NATOrekin bat egiteko duten aukeraz eztabaidatzeko. Cavusogluk NTV kateari adierazi dionez, «ontzat» jo ditu Helsinkik eta Stockholmek aliantza militarrean sartzeko Ankarak eskatutako neurriak «aintzat hartzea» eta horietan «aurrerapausoak» egitea. Dena dela, Turkiako Atzerri ministroak ohartarazi du Suedia dela ezarritako baldintzak betetzeko «arazo gehien» dituen herrialdea, Finlandiarekin batera NATOra atxikitzeko protokoloa zehaztu zuen arren uztailaren 5ean, Mendebaldeko aliantza militarrak Madrilen egin zuen goi bileran.
Gerra frontean, Errusiako indarrek bonbardatzen jarraitzen dute Ukrainak berriki askatutako Kherson hirian, Ukrainako armadaren arabera. Azken eguneraketan, ISW Gerra Ikertzeko Institutua AEBetako think tank-ak jakinarazi du Errusiako tropak lubakiak zulatzen eta kokalekuak gotortzen ari zirela, Kherson ekialdean Ukrainaren kontraeraso posible baterako prestatzeko asmoz.
Gerrarekin lotuta, G7 taldeko herrialdeetako Justizia ministroak Europako Batzordeak eta NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak elkarlanean ari dira gaur, Berlinen, Ukrainan jazo diren gerra krimenen erantzuleak auzitara eramateko. «Berlindik seinale politiko argi bat bidali nahi dugu. G7koa ez da munduko herrialderik industrializatuenek osatutako talde bat bakarrik; funtsezko balioak partekatzen ditugu, eta, beraz, gerra krimenak arbuiatzen ditugu», adierazi du Alemaniako Justizia ministro Marco Buschmannek bileraren hasieran. «Gure betebeharra da gerra krimenen erantzuleak justiziaren aurrera eramatea, baita Ukrainan ere», erantsi du NZAko fiskalburu Karim Khanek. Hagak Ukrainako gerrari buruzko ikerketa abiatu zuen martxoan, berrogei herrialdek osatutako talde batek hala eskatuta. Europako Batzordea, berriz, «Errusiako oligarken aurkako» neurriak doitzeko lanean ari da, besteak beste, ondasunak konfiskatzeko neurriak eta Moskuren aurka ezarritzako gainerako zigorrak bateratzeko. Hala gogorarazi du Europako Justizia komisario Didier Reyndersek.
Errusiaren eta AEBen bilera, bertan behera
AEBak eta Errusia arma nuklearrez hitz egitekoak ziren gaurtik abenduaren 6ra, Kairon, START Berria itunaren barruan. Bada, Moskuk bertan behera utzi zuen atzo, azken orduan. Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Riabkovek nabarmendu duenez, Kremlinek hurrengo saiorako «programa bideragarri eta orekatu bat» adostu nahi du, «bi aldeen interesak asetzeko». Haatik, Riabkovek Washingtoni leporatu dio bere armategien ikuskaritzan arreta jarri nahi izatea eta Moskuk Ipar Amerikako misil mota batzuei buruz egindako galderei erantzun nahi ez izatea. «Gainera, Ukrainako egoerak eragina du», erantsi du.
Hamabi milioi tona ale esportatu dituzte
Turkiako Gobernuak jakitera eman duenez, abuztuaren 1az geroztik hamabi milioi tona ale esportatu dituzte Ukrainako portuetatik, Kieven eta Moskuren arteko akordioa indarrean sartu zenetik. NBE Nazio Batuen Erakundeak babestuta eta Ankararen bitartekaritzarekin sinatu zuten ituna, uztailaren 22an, inbasioaren ondorioz zerealen irteerari ezarritako blokeoa kentzeko asmoz. Azaroaren 19an amaitzen zen duela lau hilabete sinatutako akordioa. Bada, Errusiak eta Ukrainak bi egun lehenago adostu zuten zerealen esportaziorako hitzarmena lau hilabetez luzatzea. Ohar batean, Turkiako Defentsa Ministerioak zehaztu du itun horri esker, 501 ontzi zerealez beteta irten direla jada. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221345/aurtengo-sanferminak-atzerapauso-bat-izan-direla-salatu-dute-zenbait-herri-eragilek.htm | Bizigiro | Aurtengo sanferminak «atzerapauso bat» izan direla salatu dute zenbait herri eragilek | Guztion Sanferminak ekinbidea aurkeztu dute Iruñeko bestetan «kalteturiko» eta «jazarritako» herri eragileak batu eta egoera salatzeko. Azken asteetako debekuen kontra ere mintzatu dira. | Aurtengo sanferminak «atzerapauso bat» izan direla salatu dute zenbait herri eragilek. Guztion Sanferminak ekinbidea aurkeztu dute Iruñeko bestetan «kalteturiko» eta «jazarritako» herri eragileak batu eta egoera salatzeko. Azken asteetako debekuen kontra ere mintzatu dira. | Iruñeko Udala 2023ko sanferminei begira dagoen honetan, bestetan parte hartzen duten herri eragileak aurtengo bestei begira paratu dira. Navarra Sumak aurtengo sanferminei buruz egindako balorazio baikorrarekin ez dute bat egiten. «Ez da batere erreala, eta ez ditu aintzat hartzen Iruñeko herri mugimenduen bizipenak eta iritziak. Azken jaietan gertatutakoa ez dugu errepikatzerik nahi», esan du Paula Garciak Guztion Sanferminak egitasmoaren izenean. Hain zuzen, egitasmo hori aurkeztu dute gaur eguerdian. Argi mintzatu dira: «Azken sanferminak atzerapauso bat izan dira iruindarrentzat».
Zenbait eragilek Guztion Sanferminak egitasmoan bat egitea erabaki dute gertatutakoa salatu eta haien iritzia plazaratzeko. Aipatutako atzerapausoa «erabat planifikatua» izan dela uste dute: «Protokolo feministaren aurka jo, eta haren zilegitasuna zalantzan jarri dute; peñen irudia kakazten saiatu, eta ekitaldiak oztopatu dituzte; herri sanferminetako txosnak debekatu dituzte; kultur aniztasunaren aldeko elkarteei ez diete espaziorik utzi; harreman seguruen aldeko kanpainan ez dute parte hartu... Finean, kriminalizatu egin dute haien hiri ereduarekin bat egiten ez duen edozein herri adierazpen bat-bateko, zabal eta askotariko, eta jazarri egin zaizkio».
Oztopoak eta debekuak bakarrik ez dituzte salatu. «Isunak, mehatxuak, jazarpena eta atxiloketak ere izan dira, haien mundu grisaren defentsan». Egoera ikusirik, bat egitea erabaki dute: «2022ko sanferminetan kalteturiko eta jazarritako herri mugimenduko adierazpen eta indar guztiok bat egin, eta egoera salatzeko unea heldu dela uste dugu». Helburua babesa adieraztea eta salaketa egitea da, batik bat: «Guztion Sanferminak dinamika martxan jartzea erabaki dugu aniztasunaren eta zabaltasunaren aurkako eraso oro salatzeko, herri mugimenduko adierazpen eta egitasmoei babesa eta elkartasuna adierazteko, aurreko urteko festetan gertatutakoa ez errepikatzea exijitzeko eta Navarra Sumak inposatu nahi digun jai ereduaren gainetik bestelako Iruñea eta sanferminak aldarrikatzeko».
Ez dira soilik sanferminei buruz aritu. «Udala etengabe ari da herri mugimenduaren ekintzak debekatzen, eta horren aurka ere egitasmoak antolatu nahi ditugu», esan du Garciak. Oraingoz, eragileak elkartu, eta erantzun bateratua eman dute, baina ez diote aterik itxi 2023ko sanferminetan elkarlanean aritzeari. Sanferminetako mahaiaren lehenbiziko bilerari buruz galdetuta, salatu dute «soilik» informazioa jasotzeko balio duela, eta ez eztabaidatzeko.
Gehiago batuko direla uste badute ere, hauek dira gaur agerraldia egin duten eragileak: Iruñeko Peñen Federazioa, Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataforma, kultur aniztasunaren aldeko eragileak, Herri Sanferminak eta Sare GIB/HIES laguntza elkartea. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221346/eh-bilduk-eta-labek-laquokonfluentziaraquo-nahi-dute-ikastolen-eta-sare-publikoaren-laquoonenaraquo-jasota.htm | Gizartea | EH Bilduk eta LABek «konfluentzia» nahi dute, ikastolen eta sare publikoaren «onena» jasota | Aitortza egin diete sare publikoari nahiz ikastolei. Grebak aipatuta, esan dute bat egiten dutela langileen eskaerekin. | EH Bilduk eta LABek «konfluentzia» nahi dute, ikastolen eta sare publikoaren «onena» jasota. Aitortza egin diete sare publikoari nahiz ikastolei. Grebak aipatuta, esan dute bat egiten dutela langileen eskaerekin. | Urak harrotuta daude hezkuntza munduan, eta, horiek pixka bat baretzeko asmoz, bilera egin dute gaur goizean EH Bilduk eta LAB sindikatuak. Eta lortu dituzte adostasunak. Besteak beste, finkatu dute «konfluentziak» izan behar duela bidea: «Gure ustez, orube berri bat jarri behar da, hezkuntza tradizio desberdinen, bai ikastolen, bai eskola publikoaren onena jasoz. Konfluentzia da bidea, sare publiko, bakar, burujabe eta deszentralizatuan antolatuko den hezkuntza sistema propioa eraikitzen hastea». Bileraren ostean, Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak eta Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile orokorrak eman dituzte agiri adostuaren xehetasunak, Donostian, Pello Otxandiano EH Bilduren programa zuzendaria eta Irati Tobar LABen irakaskuntza idazkaria ondoan zituztela.
Interpretazio bateratua eginez hasi dira. Haien hitzetan, hezkuntzak «eraldaketa sakona» behar du, eta, alde horretatik, iruditzen zaie apirilean Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek izenpetu zuten hezkuntza akordioa «ona» dela, «euskal hezkuntza sistema propiorako trantsizioa egiteko baliagarria den heinean». Halaber, aukeratzat daukate egun hezkuntzan duten tenorea, eta ziurtatu dute beren esku dagoen guztia egingo dutela «euskal hezkuntzaren aro berri bat» ireki dadin: «Hurrengo hilabeteetako erronka izango da lege on bat onartzea eta hezkuntza akordioaren garapen on bat egitea». Izan ere, abiapuntua egokia begitandu arren, arriskuak ere ikusten dituzte: «Arrisku behinena litzateke egungo sistema duala betikotzea». Beren buruaren gain jarri dute arriskuak neutralizatzen saiatzeko ardura, eta lanerako prest agertu dira: «Asko dago jokoan eta ezker independentistak bere onena emango du herri honen eraikuntzarako lehen mailako garrantzia duen erronka honetan».
Ituna «ona» iruditu bazaie ere, bestelako iritzia dute Eusko Jaurlaritzak aurkeztu zuen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroaz: «Aurkeztu den proposamenean atzerapausoa ikusi dugu hainbat funtsezko alorretan». Gainera, «kezkatuta» bizi dute hezkuntza komunitatean nahiz gizartean «giroa nahasten eta polarizatzen» joan izana. Horren aurrean, indarrak batzera deitu dute: «Uste dugu Euskal Herria bezalako herri zapaldu batean gai izan behar dugula hezkuntza sistema publiko burujabearen norabidean akordioak erdiesteko eta urratsak egiteko».
Orain, «konfluentziarako» garaia dela uste dute, eskola publikoaren nahiz ikastolen «onena» jasotzekoa. Eta batzuek zein besteek gaur egunera arte egindako lana goraipatu dute. Batetik, sare publikoko komunitatearena: «Aitortza zor zaio eskola publikoaren komunitateari administrazioaren inbertsiorik ezaren ondoriozko baldintza kaskarretan herrigintzan egindako lanagatik, euskara zabaltzeko egindako ahaleginagatik eta klase eta jatorriagatiko segregazioa —gizarte gisa dugun arazorik handienetakoa— eztabaida publikoaren erdigunean jartzeagatik». Bestetik, ikastolena: «Aitortza zor zaie ikastolei ere kultur transmisioan eta euskararen irakaskuntzan administrazio publikoa egiteko gai zain ez denari eutsi diotelako. Ikastolen sistema gai izan da nazio ikuspegia bere hezkuntza jardunean bermatzeko».
Orain arte egindakoak alde batera uzteke, heldu diete epe laburrean hezkuntzan dagoen gaietako bati ere: ELAk, LABek eta Steilasek biharko eta abenduaren 14rako sare publikoan deituta dituzten grebei. Bat egin dute eskaerekin: «Hezkuntza sistemako langileak bakoitza bere eskolan, ikastolan edo ikastetxean mobilizatzen ari dira, eta datozen egunetan eremu publikoan grebara deituta daude. Bat egiten dugu langileen eskaerekin».
EH Bilduk eta LABek etorkizuneko bidea ere markatu dute: «Hezkuntza akordioak abiatu behar duen trantsizioaren lehen fase honek sistemaren deszentralizazioa ekarri behar du, ikastolen antolaketa eredu komunitarioa oinarri hartuz. Ekarri behar du aukera berdintasuna eta hezkuntza eskubideen bermea, eta, horretarako, eskola publikoak ardatza izan behar du. Eta ekarri behar du baita ere jauzi bat euskalduntzean, laikotasunean, inklusioan eta eraldaketa pedagogikoan». Gainera, uste dute momentua dela titulartasun partekatuekin esperimentatzeko, «tokikotasunean oinarrituz eta udalen parte hartzearen bidez».
Euskal Herri osoko begirada
Orain ontzen ari diren Hezkuntza Legea Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako baino ez bada ere, biek ala biek Euskal Herri osoari erreparatu diote: «Nazio ikuspegiz jokatu behar dugu, gaur hiru herrialdetan egiten diren urratsak eraikuntza nazionalaren parte izan daitezen eta gaur posible ez diren urratsak bihar posible izan daitezen». Hori horrela, uste dute garaia dela burujabetza politikoa aldarrikatzeko: «Euskal Herriak trantsizio honetan bidea egiteko konpetentzia esklusiboak behar ditu hezkuntzan». |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221347/pilar-iparragirre-kazetari-eta-idazlea-hil-da-70-urte-zituela.htm | Gizartea | Pilar Iparragirre kazetari eta idazlea hil da, 70 urte zituela | Besteak beste, Egin, Punto y Hora, Zeruko Argia eta Argia hedabideetan egin zuen lan bere ibilbidean. Hainbat liburu ere argitaratu zituen. | Pilar Iparragirre kazetari eta idazlea hil da, 70 urte zituela. Besteak beste, Egin, Punto y Hora, Zeruko Argia eta Argia hedabideetan egin zuen lan bere ibilbidean. Hainbat liburu ere argitaratu zituen. | Pilar Iparragirre Lazkano (Idiazabal, 1952) kazetaria hil da gaur. Bere ibilbidean zehar Egin, Punto y Hora, Zeruko Argia eta Argia hedabideetan lan egindakoa, bi narrazio, bi biografia eta itzulpen bat ere argitaratu zituen.
Zehazki, 1985. urtean argitaratu zuen lehen itzulpena: Eskubeltz taldearen abenturak (Elkar, 1985). Hans Jurgen Press alemaniarraren itzulpena. Ondoren, bere lehen liburuak Sorgin txikia (1986) eta Hilerriko jolasak (1989, Elkar) eleberriak izan ziren; geroago heldu ziren Felix Likiniano. Ezina ekinez egina (1994, Txalaparta) biografia, eta, gazteleraz, Deportación: el mal menor (1998).
Izatez Goierrikoa zen arren, Donostiako Parte Zaharrean bizi zen Iparragirre, eta han egiten zuen bizia. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221348/israelen-eta-palestinaren-arteko-gatazka-laquoborborka-hastearraquo-dagoela-ohartarazi-du-nbek.htm | Mundua | Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi du NBEk | Erakundeak bi estatu sortzeko plana onartu zuenetik 75 urte betetzen dira gaur, baina liskarrak ez du etenik izan ia. Israelgo segurtasun indarrek bost palestinar hil dituzte bart. | Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi du NBEk. Erakundeak bi estatu sortzeko plana onartu zuenetik 75 urte betetzen dira gaur, baina liskarrak ez du etenik izan ia. Israelgo segurtasun indarrek bost palestinar hil dituzte bart. | Panorama goibela aurreikusten du Israel eta Palestinarentzat Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBE Nazio Batuen Erakundeko koordinatzaile bereziak, Tor Wennesladenek. Gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi zuen atzo NBEko Segurtasun Kontseiluan, «etengabeko indarkeriaz betetako hamarkaden, negoziazio geldoen eta legez kanpoko okupazioaren zabalkundearen ondorioz».
Haren arabera, bi estaturen konponbidea da gatazkari irtenbide bat emateko «aukera bakarra». Egungo testuinguruak, ordea, ez du hori lortzeko paisaia argia adierazten. Izan ere, azken urteetan, eta, bereziki, azken hilabeteotan «erritmo bizian» egin dute gora Palestinaren eta Israelen arteko liskarrek.
Koordinatzaileak bi aldeen arteko «bake prozesu geldoa» eta Palestinako lurretan «errotutako okupazioa» jo zituen igoera horren erantzuletzat. Are, gehitu zuen okupazioaren zabalkundeak eta indarkeriaren gorakadak «mugatu» egiten dituztela «Palestinako Estatu duin bat eratzeko beharrezkoak diren espazio ekonomikoak eta fisikoak».
Horretarako, PAN Palestinako Aginte Nazionalak «erronka ekonomiko eta instituzional handiei» aurre egin behar lieke. Wennesladenen ustez, zailtasun horiek gainditzen «lagundu behar dio nazioarteak», eta iritzi zion «gatazka izoztea» ez dela posible.
Bi estatu osatzearen konponbidea jarri zuen erdigunean kontseiluan emandako hitzaldian, eta gogorarazi zuen horren alde egiten dutela «palestinar eta israeldar askok». Dena den, horretarako ezinbestekotzat jo zuen «NBEren erabakietan, nazioarteko zuzenbidean eta orain arte sinatutako hitzarmenetan oinarritutako erabakiak hartzea».
Hain justu, duela bi aste NBEko Batzar Nagusiko batzorde batek Nazioarteko Justizia Auzitegiari eskatu zion iker ditzala Israelek Palestinako lurretan egiten dituen «legez kanpoko» okupazioen ondorioak. Ebazpen horren alde bozkatu zuen gehiengoak, baina beste bozketa bat egingo dute datozen asteetan.
Horiek hala, Israelgo jarduneko lehen ministro Yair Lapidek gutun bat bidali die gaur nazioarteko 50 agintariri baino gehiagori, NBEk aurkeztutako ebazpenaren aurka bozkatu dezatela eskatzeko. Haren arabera, erakundearen asmoa da Israel «seinalatzea, gutxiestea eta herrialde gisa duen zilegitasuna kentzea». Besteak beste, Erresuma Batuari, Frantziari eta Herbehereei bidali die gutuna.
Gertakizun bat, bi bertsio
Israelgo segurtasun indarrek gutxienez bost palestinar hil dituzte bart, Zisjordania okupatuan. Beste behin, bi aldeek zabaldutako bertsioak ez datoz bat gertatutakoaren inguruan. Israelgo armadak Twitterreko kontu ofizialean idatzitakoaren arabera, bart gaueko ordu txikitan operazio baten erdian «blokeatuta» gelditu ziren bi ibilgailu militar, Beit Umarren (Zisjordania). Antza, handik gutxira zenbait herritarrek eraso egin zien, «harriak jaurtiz eta tiro eginez». Mezuan ez zituzten hildakoak aipatu.
Palestinako Osasun Ministerioak, ordea, gaur goizean jakinarazi du 44 urteko herritar bat tiroz hil dutela Beit Umarren. Handik ordu gutxira, beste bi hildakoren berri eman du: 22 eta 21 urteko Yauad Abdelrahman Rimaui eta Dafer Abdelrahman Rimaui senideak. Kafr Ainen hil dituzte, tiroz.
Urte hasieratik, 205 palestinar hil dituzte Israelgo segurtasun indarrek; horietatik 153, Zisjordania okupatuan eta Jerusalem Ekialdean, eta 52 Gazako zerrendan. WAFA berri agentziak aditzera eman duenez, gertakizunen harira greba egun orokorrera deitu dute gaur Ramallahn. Israelgo armadak, berriz, esan du «gertatutakoa ikertzen» ari direla.
Aurrerapauso gutxi
Ia mende bat egin behar da atzera Israelen eta Palestinaren arteko gatazkaren hasierara iristeko. NBEk duela 75 urte onartu zuen 181. ebazpena, zeinak bi estatu, Israel eta Palestina, sortzeko agindu zuen, eta nazioartearen esku utzi zuen Jerusalem.
Bestelako norabidea hartu du, ordea, 1947ko azaroaren 29an onartutako planak. Zenbait iturriren arabera, erabaki hori «ezinbestekoa» izan zen Bigarren Mundu Gerrak bultzatuta arabiar lurretara iritsitako milaka juduren egoerari irtenbide bat emateko. Egun batetik bestera sortutako mugek, ordea, laster piztu zituzten israeldarren eta palestinarren arteko liskarrak.
Are gehiago harrotu zituen hautsak David Ben Gurionek 1948ko maiatzaren 14an aldarrikatutako Israelgo Estatuaren independentziak. Palestinarrek Nakba izenez oroitzen dute egun hori, hondamendia esan nahi du arabieraz. Hain justu, bi aldeen arteko lehenengo gerra piztu zuen horrek. 700.000 palestinar inguruk utzi zuten beren lurraldea, eta «linea berdea» izeneko muga sortu zuten.
Handik hogei urtera, Sei Eguneko Gerrak berriro aldatu zuen banaketa geografikoa. Israelek Golan, Sinai –1979an, Egiptori itzuli zion–, Gaza eta Zisjordania –Ekialdeko Jerusalem barne– okupatu zituen 1967an.
Ordutik, estatu juduaren okupazioa zabaldu besterik ez da egin, eta, egun, Israelen esku daude Ekialdeko zein Mendebaldeko Jerusalemen kontrola eta kudeaketa. Ia ehun urte igaro dira NBEk bi estatu osatzeko helburuari ekin zionetik, baina, ordutik, indarkeriak ez du ia etenik izan lurralde horietan. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221349/euskararen-erabilera-sustatzen.htm | albisteak | Euskararen erabilera sustatzen | RPK enpresa-talde kooperatiboak euskararen erabilera bultzatzen du. Euskaraldirako, zenbait arigune sortu ditu. | Euskararen erabilera sustatzen. RPK enpresa-talde kooperatiboak euskararen erabilera bultzatzen du. Euskaraldirako, zenbait arigune sortu ditu. | Euskararekin harremanetan egon da betidanik RPK enpresa-talde kooperatiboa, euskararen erabilera bultzatzen. Euskara Batzordea sortua eta Euskara Plana martxan jarria dauka. Halaber, Euskaraldiarekin bat egiten du, eta hainbat arigune sortu ditu.
RPK enpresa-talde kooperatiboaren jarduera nagusia malgukien fabrikazioa da. 1974an sortu zen Gasteizen, 4 emakume eta 15 gizonen ekimenez. Gaur egun 750 pertsona inguru ditu lanean, Gasteizen, Tarragonan, Errioxan, Mexikon, Indian eta Txinan dituen lantegietan, eta, horrez gain, bi bulego komertzial ditu Alemanian eta Ameriketako Estatu Batuetan. Gasteizko lantegian ia 260 pertsona aritzen dira.
RPK-ko arduradunek azpimarratu dutenez, etengabe inbertitzen dute teknologian eta hedapenean. «Inbertsio horrek finantza-sendotasunez kokatzen gaitu merkatu aldakorren aurrean, diseinuko eta produkzioko bitartekoak bezeroaren gogobetetzearen eguneroko erronkara egokituz. Malgutasun horrek gaitasuna ematen digu gure plantetan, prototipoetan, prozesuetan eta makinetan azkar eta behar bezala erantzuteko». Bezeroekin lankidetzan aritzen da, «diseinutik produkzioraino, eta dena azken teknologiak aplikatuz».
Taldeak fabrikazio-prozesu ugari integratzearen aldeko apustua egin du, «gure bezeroen beharrei zerbitzu malgu eta eraginkor batekin erantzuteko, produktuaren kontzepziotik hasi eta baldintza ezin hobeetan entregatzeraino, hori guztia gure nazioko eta nazioarteko bezero garrantzitsuen bermearekin, automotriza eta elektrizitatea bezalako sektore lehiakorren barruan».
Aipagarria da RPK betidanik egon dela euskararekin harremanetan. Gasteizko lantegian Euskara Batzordea sortu baino lehen, lau alditan parte hartu du Korrikan, kilometro bat erosiz. Gainera, azken edizioan RPK barruan korrika pertsonala antolatu zuten: sekzio bakoitza herri bat izango balitz bezala, Korrikaren egun bakoitzean RPKk eginiko lekukoa sekzio batean egon zen. Langileek mezu bat sartu zuten barruan, euskarak RPKri zer ekarpen egiten dion nabarmenduz, eta azken egunean mezu guztiak denen artean irakurri zituzten.
Halaber, RPKk Euskaraldiko hiru edizioetan parte hartu du, langileek belarriprest eta ahobizi txapak erabili dituzte, eta txapa pertsonalizatuak ere egin izan dituzte RPKren logotipoa baliatuta.
Euskara Batzordea
2020an RPK taldean, enpresen foroaren eta Bai Euskarari elkartearen eskutik, Euskara Batzordea sortzen hastea pentsatu zuten. Horretarako, lehen pausoa, RPK eta euskararen inguruan diagnostiko bat egitea izan zen. «Langilee guztiei inkesta bat pasa genien eta datuak oso interesgarriak izan ziren. Erantzun zutenen artean %69ak ados zegoen Euskara Batzordearen alde».
Beraz, RPK martxan jarri zen eta Euskara Batzordea sortu zuen, lehen helburua Euskara Plana izanik. «Zoritxarrez COVID-19a heldu zen eta gelditu egin zen ibilbidea, baina 2022an berriz martxan jarri ginen eta Euskara Batzordea lanean dabil».
Zortzi pertsona aritzen dira Euskara Batzordean, Gasteizko egoitzan. RPK Vitoria-Gasteiz lantegiak euskararekin harreman estuagoa edukitzea du abiapuntu eta Hizkuntza Kudeaketa Hobetzeko Planarekin hasi da lanean. Plan horren etorkizuneko helburu orokorra da RPK Vitoria-Gasteiz lantegia gaztelania eta euskara normaltasunez erabiliko dituen planta eleaniztuna izatea da. Horretarako, 2022-2024ko plangintzaldirako helburu nagusiak lau hauek dira:
• Plana abiatzea, hori kudeatzeko egitura sortzea eta erakundean ezagutaraztea.
• Euskal hiztunen eta euskaltzaleen sarea osatzea.
• Euskara presente edo hitz egingo den guneak, espazioak eta funtzioak identifikatzea, sortzea eta sustatzea.
• Euskara gaitasuna sustatzea.
Horrez gain, beste egitasmo hauek ere aipagarriak dira:
• Webgunea «freskatu» nahi dute eta euskaraz egotea, euskarako txoko bat gehituta, eta bertan euskaraz idatzitako komunikazioak eta berriak jartzea, edota Euskara Batzordean hitz egindakoa.
• Giza baliabideen sailean euskaraz zuzentzeko aukera dute.
• Komunikazioak langileei euskaraz eta erdaraz bidaltzen dizkiete.
• Batzar nagusiak euskaraz ere egiten dira. Gainera, batzarra izan baino lehen bilerak egiten dira eta euskaraz egiteko aukera ere badago.
Aurten, Euskaraldia prestatzeko, Gasteizko lantegian QRak jarri dituzte, langileek erraztasunez parte hartzeko aukera izan dezaten. Horrela, langileek belarriprest ala ahobizi diren jarri dute, ondoren txapak banatu ahal izateko. 19 lagunek eman dute izena ahobizi izateko eta beste 31 lagun belarriprest dira.
Ariguneak
Halaber, Euskaraldirako, Gasteizko lantegian hainbat arigune sortu dituzte: kafe makina guztietan, jantokian mahai bat dago euskaraz hitz egingo duten pertsonentzako eta departamentu desberdinetako bulegoetan pertsonak izendatu dituzte.
Azkenik, 2024an Euskara Plana bukatzearekin batera, RPK taldeak 50 urte beteko ditu, «beraz, zerbait berezia prestatzea pentsatu dugu, euskararekin eta RPKrekin zerikusia duena».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.rpk.es |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221351/sozialistak-ongizatearen-berme-direla-esan-dute-anduezak-eta-txibitek.htm | Politika | Sozialistak «ongizatearen berme» direla esan dute Anduezak eta Txibitek | PSE-EEk eta PSNk bilera egin dute, eta bi alderdien arteko «lotura estuak» nabarmendu dituzte. | Sozialistak «ongizatearen berme» direla esan dute Anduezak eta Txibitek. PSE-EEk eta PSNk bilera egin dute, eta bi alderdien arteko «lotura estuak» nabarmendu dituzte. | PSE-EEren eta PSNren zuzendaritzek bilera egin dute, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia eta Maria Txibite Nafarroako lehendakaria buru izanik, eta aukera baliatu dute bi alderdien artean dauden «lotura estuak» nabarmentzeko. Bi buruzagien arabera, sozialistek Hego Euskal Herriko gobernuetan ardurak izateak erraztu egiten du «politikak koordinatzea eta kudeaketan eraginkorragoak izatea». Esan dutenez, sozialistak «ongizatearen eta suspertze ekonomikoaren berme» dira.
Bileraren ostean, Andueza eta Txibite elkarrekin agertu dira hedabideen aurrean, eta hainbat gai jorratu dituzte. Anduezak, esaterako, EAEko aurrekontuak izan ditu hizpide, eta garrantzia kendu dio oposizioko indarrek horien harira erakutsitako desadostasunari: «EAJren eta PSE-EEren koalizio gobernuak gehiengoa du, eta, hortaz, ez dugu beste talde parlamentarioen beharrik aurrekontuak onartu ahal izateko».
Garraio publikoaren prezioei 2023an aplikatuko zaizkien hobariak ere ahotan hartu ditu Anduezak. Hasieran, EAJk zalantzak agertu zituen kenkari horiei 2023an ere eusteko erabakiari buruz, eta, adibidez, Bizkaiko Batzar Nagusietan abstenitu egin zen horren inguruko bozketan, baina Eusko Legebiltzarrean bat egin zuen neurria babesten zuten gainerako taldeekin. Anduezak onartu du gobernuko bi bazkideen artean desberdintasunak egon direla gai horren inguruan, baina ez du uste «desleialtasunik» egon denik: «Izatekotan, EAJ izan da herritarrekin desleial jokatu duena».
Txibite, berriz, trafiko eskumena Nafarroako Gobernuaren esku uztearen inguruko polemikaz mintzatu da. Gogorarazi du eskaera hori aspaldikoa dela eta horren inguruan «erabateko adostasuna» egon dela beti Nafarroan, eta berretsi du eskumena eskualdatzeak ez duela esan nahi Guardia Zibilak Nafarroatik alde egin beharko duenik. Auzi horren inguruan EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak lorturiko akordioari dagokionez, esan du eskualdatzea gauzatzeko emandako «bultzada politiko» guztiak «ongi etorriak» direla, baina zehaztu du Espainiako eta Nafarroako gobernuen arteko negoziazioak finkatuko dituela eskualdatzearen nondik norakoak. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221352/familien-legearen-atzerapenak-beste-pitzadura-bat-eragin-du-psoeren-eta-unidas-podemosen-artean.htm | Gizartea | Familien legearen atzerapenak beste pitzadura bat eragin du PSOEren eta Unidas Podemosen artean | Ministroen Kontseilua gaur zen onartzekoa familien legearen proiektua, baina Moncloako iturriek gauerdian iragarri zuten ez zutela gaurko bileran aztertuko, gobernuko bi kideen arteko desadostasunak direla eta. | Familien legearen atzerapenak beste pitzadura bat eragin du PSOEren eta Unidas Podemosen artean. Ministroen Kontseilua gaur zen onartzekoa familien legearen proiektua, baina Moncloako iturriek gauerdian iragarri zuten ez zutela gaurko bileran aztertuko, gobernuko bi kideen arteko desadostasunak direla eta. | Ione Belarra buru den Gizarte Eskubideen eta Agenda 2030 Ministerioak ondutako Familien Legeak beste arrakala bat eragin du Espainiako Gobernuko bi bazkideen artean. Ministroen Kontseilua gaur zen onartzekoa Familia Aniztasunaren eta Familiei Laguntzeko legearen proiektua, baina atzo gauerdian Moncloatik jakinarazi zuten gaur ez zutela araua onartuko, PSOEren eta Unidas Podemosen arteko desadostasunak tarteko. Belarraren ministerioak ondutako proiektuak zaintzan jartzen du arreta, eta familia eredu ezberdinak kontuan hartzen ditu. Lege horrek jasotzen du, besteak beste, bost eguneko baimen ordainduak ematea langileei hurbileko senideak zaintzeko, eta haurrak zaintzeko baimenak zabaltzea. Proiektuaren atzerapenak hautsak harrotu ditu, atzera, gobernu barruan, eta legea oztopatzea leporatu dio Unidas Podemosek PSOEri. Koalizio morearen iturriek salatu dute sozialistak etengabe ari zaizkiela oztopoak jartzen familien eskubideak zabaldu nahi dituen legeari. Legea atzeratzea leporatu dio Belarrak PSOEri, sare sozialetan jarri duen bideoan. Salatu du sozialistek «ulertezinak» diren «argudioekin» ari direla proiektua oztopatzen. «Badakigu bi indar garela (...) baina uste dut familien babesaren inguruko adostasuna gobernu honen batasunaren adierazgarri izan beharko litzatekeela», ohartarazi du. Trans legea Familien legearen inguruko ika-mika ez da gobernuko bazkideen arteko aurrez aurreko bakarra. Sozialisten eta Unidas Podemosen arteko giroa lehendik ere mikaztuta zegoen trans legea dela eta. Izan ere, PSOEk ez du begi onez ikusten 14 eta 16 arteko genero autodeterminazioa ahalbidetzea berme juridikorik gabe, eta jakinarazi du hori mugatzeko zuzenketei eutsiko diela. Irene Montero Berdintasun ministroak atzo salatu zuen PSOEk erabaki duela lege proiektua atzeratzea, hari mutur juridikoak aitzakia hartuta. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221353/petroliontzi-baten-lemaren-gainean-11-egunez-iraun-duten-hiru-lagun-erreskatatu-dituzte-kanarietan.htm | Mundua | Petroliontzi baten lemaren gainean 11 egunez iraun duten hiru lagun erreskatatu dituzte Kanarietan | Ontzia Lagostik abiatu zen, Nigeriatik, azaroaren 17an. Lehen arreta eman eta gero, hipotermia zantzuekin ospitaleratu dituzte hiru gizonak. | Petroliontzi baten lemaren gainean 11 egunez iraun duten hiru lagun erreskatatu dituzte Kanarietan. Ontzia Lagostik abiatu zen, Nigeriatik, azaroaren 17an. Lehen arreta eman eta gero, hipotermia zantzuekin ospitaleratu dituzte hiru gizonak. | 11 eguneko zeharbidea lema baten gainean egin eta gero, Saharaz hegoaldeko hiru gizon hipotermiak jota ospitaleratu zituzten atzo Las Palmasen (Kanaria uharteak, Espainia). Salbamenduko Salvamar Nunki ontziak erreskatatu ditu; azaroaren 17an Lagostik irtendako Alithini II petroliontziaren atzealdean zeuden, ura hanketatik metro erdi eskasera zutela. Izatez, Maltako bandera du ontziak.
Nekatuta, deshidratatuta eta hipotermia sintomak zituztela topatu dituzte, erreskate zerbitzuen arabera. Las Palmasko portuan jaso dute lehen arreta, eta ospitaleratu egin dituzte gero.
Kanarietan, ez da lehen aldia ezkutuko bidaiariak itsasontziaren parte arriskutsu horretan topatzen dituztena. 2020ko azaroan, adibidez, beste hiru lagun topatu zituzten Saint Vincent eta Grenadinetako Ocean Princess II petroliontziaren lemaren gainean; hilabete lehenago, beste bi Norvegiako Champion Pulan ontziaren leman. Bi ontziak Lagostik abiatutakoak ziren. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221354/sexu-indarkeriagatik-kondenatutakoei-zigorrak-laquokasuan-kasuanraquo-arintzea-babestu-du-espainiako-auzitegi-gorenak.htm | Gizartea | Sexu indarkeriagatik kondenatutakoei zigorrak «kasuan-kasuan» arintzea babestu du Espainiako Auzitegi Gorenak | Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez aplikatzeko jurisprudentzia sortu du auzitegiak | Sexu indarkeriagatik kondenatutakoei zigorrak «kasuan-kasuan» arintzea babestu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Soilik baietz da baietz legea atzerako eraginez aplikatzeko jurisprudentzia sortu du auzitegiak | Zigorrak murriztu, baina ez era orokortuan, kasuan-kasuan baizik. Hori ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak Soilik baietz da baietz legearen aplikazioari dagokionez. Arandina auziaren barruan egin du lege berriaren interpretazio hori: magistratuek bederatzi urteko kartzelaldia ezarri diete auzipetutako bi gizonei —Aranda de Dueroko (Espainia) Arandina futbol taldeko jokalari ohiak dira biak—, 2017an adingabe bat bortxatzea egotzita. Fiskaltzak hamar urteko zigorra eskatua zuen, baina, Soilik baietz da baietz legeari helduta, urtebetez murriztu diete espetxean eman beharreko denbora.
«Sexu Askatasuna Erabat Bermatzeko Lege Organikoa auzipetuaren mesedetan aplikatu ahalko da, orain zigor txikiagoa ezartzea dagokien kasuetan», adierazi du Gorenak, ohar batean. Ñabardura egin du, hala ere: arau berriaren aplikazioa «kasuan-kasuan» egin behar dela adierazi dute magistratuek, «kasu bakoitza aztertuz, eta ez era orokortuan, bai epaiketaren zain dauden auzietan, bai apelazio eta kasazio helegiteetan eta baita betearazpen prozeduretan ere».
Espainiako Auzitegi Gorenak Soilik baietz da baietz legearen gaineko interpretazioa egiten duen lehen aldia da hau, araua urriaren 7an indarrean sartu zenez geroztik.
Irizpide kontrajarriak Nafarroan eta Bizkaian
Euskal Herrian, interpretazio kontrajarriak egin dituzte auzitegiek orain arte: atzo, Nafarroako Auzitegiak iragarri zuen sexu indarkeriagatiko sententziak ez dituela berrikusiko, ezta zigorrak murriztuko ere, Soilik baietz da baietz legearen parametro bertsuetan baldin badaude.
Aurreko astean, berriz, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erabaki zuen legeak eragina izan dezakeen espediente guztiak «banan-banan» berrikusiko dituela.
Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak etzi erabakiko du auziaz. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221355/urtebete-geroago-beherantz-baina-oraindik-goian.htm | Ekonomia | Urtebete geroago beherantz, baina oraindik goian | Urtebete igaro da erregaien prezioak garestitzen hasi zirenetik. 2022an goia jo dute gasolinak eta gasolioak, baita urte amaieran apalduz joan ere. Depositua betetzea duela urtebete baino 14 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da | Urtebete geroago beherantz, baina oraindik goian. Urtebete igaro da erregaien prezioak garestitzen hasi zirenetik. 2022an goia jo dute gasolinak eta gasolioak, baita urte amaieran apalduz joan ere. Depositua betetzea duela urtebete baino 14 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da | 2021eko abendua. Duela urtebete hasi ziren gasolinaren eta gasolioaren prezioak goraka, eta joera horri eutsi diote urtearen lehen erdian behintzat. Jendeak lehen ere gasolindegietako afixei erreparatzen bazien, orain ohitura bihurtu da errepidean joan ahala zenbakiei begiratu bat egitea. Energia krisian, ukitu gabeko azken kateetako bat zen petrolioa, baina hari ere iritsi zitzaion garestitzen hasteko ordua. Eta Ukrainako inbasioak are gehiago hanpatu zuen gorakada hura. Egun gutxiren buruan heldu zen Brent upela ehun euroren markara —baita hura gogoz gainditu ere—. Igaro dira hilabeteak, petrolioaren prezioek beherantz egin dute, eta afixetan ere nabaritu da hori. Bai, iaz baino gehiago ordaindu behar da bai gasolina, bai gasolioa.
Baina atzean geratu dira urtearen erdialdeko muturreko salneurriak. Ekainean jo zuen goia batez besteko erregaien prezioak Euskal Herrian, eta bi euroren langa pasatu. Aurretik, apirilean ezarri zituzten Espainiako eta Frantziako gobernuek beherapenak —20 eta hemezortzi zentimokoak, hurrenez hurren—. Hala, bi hilabeteren buruan, garestitzeak deskontuak jan zituen —laguntzen atarian baino hogei zentimo garestiago saltzen zen gasolina Hegoaldean, eta 26 zentimo garestiago Iparraldean—.
Beheranzko joera izan zuten prezioek ordutik, eta, batez beste, minimora irailean iritsi ziren: batetik, 1,73 euro 95eko ezantzaren kasuan, eta, bestetik, 2,05 euro A gasolioarenean. Apur bat gora ere egin dute urri-azaroetan.
Abenduaren atarian, horrela dira erregaien salneurriak Euskal Herrian, batez beste: 95eko gasolina litroa, 1,79 euroan; A gasolioaren litroa, 1,93 euroan.
Betea, garestiago
Egungo salneurrietan, auto baten depositua duela urtebete baino garestiagoa da, nola ez. 55 litroko depositua aintzat hartuta: 95eko gasolinarekin betetzea iaz baino 14 euro gehiago kostatzen da (iaz 84, eta aurten 98 inguru). Litroa 25 zentimo garestitu da urtebetean.
Hego Euskal Herriko prezioak eragin du garestitze horren balaztan. 1,8 euroan saltzen da bertan, iragan urtean baino 27 zentimo garestiago. Ipar Euskal Herrian, berriz, doitze aldera egin dute afixek. Urtebeteko igoera sei zentimokoa izan da (1,70 balio du 95eko gasolinaren litroak).
A motako gasolioak ere izan ditu bere gorabeherak, eta, urtea amaitzear dela, behean baino, goian egonkortu dira haren prezioak. Gasolina baino merkeagoa zen; ez, ordea, egun. Depositua betetzeak gehiago husten ditu patrikak: iaz baino 36 euro gehiago balio du beteak (iaz 77, eta aurten 106). Izan ere, ia bi euro balio du gasolio litroak Euskal Herrian: zehazki, 1,93. Zentimo bat garestiagoa da Hegoaldean, eta Iparraldean merkeagoa da. Ez gasolina bezainbeste: 1,85 balio du gasolio litroak. Horiek horrela, urtebeteko igoera 55 zentimokoa da Hegoaldean, eta 27koa Iparraldean.
Prezio horien gainean, oraindik ere Espainiako eta Frantziako gobernuek ezarritako hobariak aplikatu behar dira. Hegoaldean 20 zentimokoa da, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, hamarrekoa —apiriletik abuztura bitartean, hemezortzikoa izan zen; irailean eta urrian, 30ekoa; azaroaz geroztik, hamarrekoa da—. Urte amaieran amaituko dira erregaien prezioen gaineko beherapenak, gobernuek horiek luzatzeko erabakia hartu ezean.
Beste muga bat Errusiari
Petrolioaren drama ez da amaitu: Europako Batasunak eta G7ko herrialdeek beste zigor bat ezarri nahi diote Errusiari. Ezustekorik ezean, abenduaren 5ean Europako Batasunak Errusiako petrolioa inportatzeari utziko dio. Gainera, gehienezko prezio bat ere jarri nahi dio Errusiaren urre beltzari. 65 eta 70 dolar artekoa litzateke muga —egungo salneurrietatik gertu da, baita petrolioa ekoizteko kostuen gainetik ere—. Izan ere, EBk eta G7koek ez dute nahi petrolioaren merkatua gehiegi aztoratu, Vladimir Putinen poltsikoak gehiegi ez betetzeko, baina petrolioak zirkulatzen jarraituko duela bermatzeko adinako da muga hori. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221356/munduko-kopako-goi-kargudun-batek-aitortu-du-400-eta-500-langile-artean-hil-zirela-azpiegiturak-eraikitzen.htm | Kirola | Munduko Kopako goi kargudun batek aitortu du «400 eta 500 langile artean» hil zirela azpiegiturak eraikitzen | Datu ofizialen arabera, hiru lagun hil dira lanetan. Horregatik, goi kargudun horrek adierazpenak egin eta ordu gutxira, txapelketaren bozeramaile batek esan du gaur emandako datua okerra dela, eta nahastuta eman dutela. | Munduko Kopako goi kargudun batek aitortu du «400 eta 500 langile artean» hil zirela azpiegiturak eraikitzen. Datu ofizialen arabera, hiru lagun hil dira lanetan. Horregatik, goi kargudun horrek adierazpenak egin eta ordu gutxira, txapelketaren bozeramaile batek esan du gaur emandako datua okerra dela, eta nahastuta eman dutela. | Etenik gabe doa aurrera Qatarko Munduko Kopa. Baita txapelketaren inguruan sortutako polemika ere. Azken gertakariek sarritan errepikatzen ari den gai batekin dute lotura: Munduko Kopa jokatu ahal izateko eraiki diren azpiegituren lanetan hil diren langileen kopuruarekin. Hassan Al-Thawadi txapelketako goi kargudunak piztu du sua: Erresuma Batuko Talk TV kateko Piers Morgan Uncensored saioari emandako elkarrizketa batean, esan du ez dakiela zehazki, baina 400 eta 500 behargin artean hil direla azpiegiturak eraikitzeko lanetan.
«Ez dut datu zehatzik, baina pertsona bakar bat hiltzea ere gehiegi da», hasi da. «Urtetik urtera, obretako segurtasuna hobetzen ari gara. Badugu erreforma baten beharra, baina hori gure hautagaitza aurkezterako onartu genuen zerbait da. Egin ditugun hobekuntzak ez dira izan Munduko Koparen ondorio, gure balioengatik egin ditugu», esan du Al-Thawadik.
Ordu gutxiren buruan, ordea, Munduko Kopako antolakuntzaren erantzuna iritsi da. Haren bozeramaile batek esan duenez, Al-Thawadik emandako datuak 2014 eta 2020 bitartean emirerrian lanean hildako langileen ingurukoak dira: «Sektore eta jatorri guztiak kontuan hartuta, 414 behargin hil ziren Qatarren 2014 eta 2020 artean», azaldu du.
3 edo 6.750
Txapelketarako azpiegiturak eraikitzeko lanetan hildakoei buruzko datu ofizialak Nasser al-Khater Munduko Kopako kontseilari ordezkariak eman zituen 2021 amaieran: adierazi zuen hiru langile soilik hil zirela lanean, eta bestelako kontaketak «faltsuak» direla. Hala ere, The Guardian-ek ikerketa sakona egin zuen migratzaileen jatorriko herrialdeen enbaxadekin hitz eginda, eta kalkulatu zuten 6.750 langile hil zirela aurreko hamarkadan.
Ikerketa horren arabera, hildako gehienak indiarrak dira, 2.711, eta 1.641, berriz, nepaldarrak. Bangladeshko 1.018 langile hil dira, Pakistango 824, eta Sri Lankako 557. Hala ere, denak ez dira lan istripuen ondorioz hil, asko lan baldintza gogorren ondoriozko giltzurrunetako, biriketako eta bihotzeko gaixotasunengatik hil baitira, nahiz eta Qatarrera joan aurretik osasun probak gainditu.
Ikusi gehiago: Prezioa: 6.750 langileren bizitza |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221357/usurbilgo-sagardia-plazaren-izena-aldatzea-exijitu-du-espainiako-gobernu-ordezkaritzak.htm | Politika | Usurbilgo Sagardia plazaren izena aldatzea exijitu du Espainiako Gobernu Ordezkaritzak | Joxe Martin Sagardia euskal errefuxiatua BVEk hil zuen 1980an, Miarritzen. ETAko ustezko kideen zerrenda batean dagoela esan dio udalari Espainiako Gobernu Ordezkaritzak, eta Terrorismoaren Biktimen Legea urratzen duela plazaren izenak. | Usurbilgo Sagardia plazaren izena aldatzea exijitu du Espainiako Gobernu Ordezkaritzak. Joxe Martin Sagardia euskal errefuxiatua BVEk hil zuen 1980an, Miarritzen. ETAko ustezko kideen zerrenda batean dagoela esan dio udalari Espainiako Gobernu Ordezkaritzak, eta Terrorismoaren Biktimen Legea urratzen duela plazaren izenak. | Usurbilgo alkate Agurtzane Solabarrietak jakinarazi du Joxe Martin Sagardia plazak 1982an hartu zuela izen hori, eta gaur arte ez dela inolako arazorik egon horren harira. Denis Itxaso Espainiako Gobernu Ordezkaritzako buruak, ordea, plazaren izena aldatzea exijitu dio Usurbilgo Udalari, izen horrek Terrorismoaren Biktimen Legea urratzen duelakoan.
Sagardia BVE Batallon Vasco Españolek hil zuen 1980ko abenduan, Miarritzen, haren autoan lehergailu bat jarrita. 1973etik zegoen Ipar Euskal Herrian, 1975etik errefuxiatu estatusarekin, eta 30 urte zituen gerra zikinaren atentatuak hil zuenean. Ordezkaritzak dio Sagardia ETAko ustezko kideen zerrenda batean azaltzen dela, eta ezin diola plaza bati haren izena eman.
Jose Pedro Perez Llorca Espainiako Atzerri ministro zen garaian ezagutarazi zuen zerrenda hori Ministerioak, Adolfo Suarezen gobernuan, 1980an, eta 150 izenekin osaturik dago. Hortaz, ETAren biktimak babesten dituen legea urratuko luke, Ordezkaritzaren arabera, Usurbilgo Joxe Martin Sagardia plazak. Sagardia Bilbon jaio zen, baina umetan aldatu zen Usurbilera.
Gogoraren aitortza
Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak biktima gisa aitorturik dauka Sagardia, Solabarrieta alkateak (EH Bildu) gogoratu duenez. Uste du aitortza horrekin loturik dagoela Espainiako Gobernu Ordezkaritzak egin duen salaketa. «Zertara dator errekerimendu hau gure herriko bizikidetza nahasteko bada? Estatu indarkeriako biktimek ere behar dute aitortza eta lekua gure herriko memoria kolektiboan», idatzi du alkateak sare sozialetan.
Solabarrietak ezagutarazi du azterketa juridikoa egiten ari dela udala, izendapenaren defentsan. Edonola ere, hilabeteko epea luke Usurbilgo Udalak Ordezkaritzak exijitu diona betetzeko, hau da, Joxe Martin Sagardia plazari izena aldatzea. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221358/erruduntzat-jo-dute-zornotzan-osaba-hiltzeagatik-akusatutako-gizona.htm | Gizartea | Erruduntzat jo dute Zornotzan osaba hiltzeagatik akusatutako gizona | Azpikeriaz jokatu zuela ebatzi du epaimahaiak. Fiskaltzak, akusazio partikularrak eta defentsak hemezortzi urteko espetxealdia eskatu dute. | Erruduntzat jo dute Zornotzan osaba hiltzeagatik akusatutako gizona. Azpikeriaz jokatu zuela ebatzi du epaimahaiak. Fiskaltzak, akusazio partikularrak eta defentsak hemezortzi urteko espetxealdia eskatu dute. | Bizkaiko Probintzia Auzitegiak erruduntzat jo du osaba aizkoraz hiltzeaz akusatu zuten gizona. 2020ko maiatzean hil zuen, Zornotzan. Hiltzaileak azpikeriaz jokatu zuen; epaimahaiak ebatzi du «eraso planifikatu» bat izan dela, eta «ezustean» harrapatu zuela biktima: «[Hiltzaileak] Bazekien zer egingo zuen, eta egin egin zuen».
Ekainean hasi zen epaiketa, eta lehen saioan berretsi zuen akusatuak 66 urteko osaba jo zuela aizkoraren atzeko partearekin, hura baratzean zela. Biktima ospitaleratu egin zuten, eta hiru egun geroago zendu zen. Erruduna behin-behineko espetxealdian izan da ordutik.
Fiskaltza, akusazio partikularra eta defentsa bat etorri dira, eta hemezortzi urteko espetxealdia eskatu dute. Fiskaltzak hasieran 20 urteko zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, 22 —gainera, kalte ordainen eskaera ere jaitsi du, 30.000 eurotik 20.000ra—. Epaiaren zain gelditu da epaiketa. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221359/kotizazio-urte-gehiago-baina-hoberenak.htm | Ekonomia | Kotizazio urte gehiago, baina «hoberenak» | Pentsioen kalkulua 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantza ministroak | Kotizazio urte gehiago, baina «hoberenak». Pentsioen kalkulua 25 urtetik 30era zabaltzea proposatu du Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantza ministroak | Lan urte gehiago beharko dira pentsioak kalkulatzeko. Gaur egun baino bost gehiago: 30 urte, eta horietatik 28 «hoberenak» hartuko lirateke kontuan, eta ez azkeneko 25ak, gaur egun bezala. Proposamen hori egin die Espainiako Gizarte Segurantza ministro Jose Luis Escrivak sindikatuei eta patronalei. Beste neurri bat ere proposatu die: soldata handienen kotizazio oinarria zabaltzea. Urtea amaitu baino lehen akordio batera iritsi behar dute, Madrilek epe hori hitzartu baitu Bruselarekin pentsioen erreforma amaitzeko.
Sindikatuek ez dute ongi hartu kotizazio urteak gehitzeko proposamena, eta patronalek kotizazio oinarrien muga kentzearena. Baina haiek baino gogorrago mintzatu da Unidas Podemos. Yolanda Diaz Lan ministroak esan du neurria ez dutela babestuko, kotizazio urteak gehitzea «eskubide murrizketa bat» delako.
Gaur egun, gutxienez hamabost urte kotizatu behar dira erretiroagatiko pentsioa jasotzeko. Iristen ez denak pentsio ez-kontributibo bat jasotzen du. Pentsioaren %100 jasotzeko, berriz, 37 urte eta bederatzi hilabetetik gora kotizatu dutenek har dezakete erretiroa 65 urtean, baina besteek 66 urte eta lau hilabetera itxaron behar dute; kotizazio epeek handitzen jarraituko dute 2027. urtera arte. Orduan, 38 urte eta sei hilabete beharko dira.
Azkenekoak ez
Prestazio osoa zein aurretiazko erretiroa hartzen dutenena kalkulatzeko, berriz, azken 25 urteetako soldatetako oinarri erregulatzailea hartzen da kontuan. 2011. urtera arte, azkeneko hamabost urteetakoa hartzen zen, baina, aurreko gobernuen erreformengatik, handitu egin da. Orain, modu progresiboan 30 urtera zabaldu nahi du Escrivak, eta, azkenengoak izan beharrean, 28 «hoberenak» kontuan hartzea. PSOEko ministroaren asmoa zen 35 urtera luzatzea eta horietatik 25 hoberenak kontuan hartzea.
Egungo 25 urteetara edo Escrivak proposatutako 30 urteko kotizazioetara iristen ez direnentzat, berriz, mekanismo bat dago, bitarteko kotizazio hutsuneak betetzeko, eta horren kalkuluan «hobekuntza» batzuk ere proposatu ditu Escrivak, bereziki gurasotasunagatik lan etenak egiten dituzten emakume eta gizonentzat. Proposamena «eskasa» dela adierazi du Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak, eta puntu horretan«anbizio handiagoa» galdegin dio.
Aldaketa horiekin, Escrivaren asmoa da pentsioak kalkulatzeko modua «egungo errealitatera» egokitzea. Orain arteko joera izan da kotizaziorik handienak lan karrerako azken urteetan pilatzea. Eskema berriarekin, onuradun aterako lirateke beren lan ibilbidean etenak izan dituztenak; adibidez, azken urteetan langabeziara jo behar izan dutenak edo lanaldi murriztuekin aritu direnak. Aldiz, lan karrera eta soldata igoera egonkorragoak izan dituztenei kalte egingo lieke, urte gehiago hartuko baitira kontutan pentsioak kalkulatzeko. Dena den, ministroak azaldu duenez, neurriak eragin «neutroa» izango luke Gizarte Segurantzaren kontuetan; alegia, poltsan ez litzateke diru gehiago sartuko, ezta aterako ere, baina pentsioak «ekitatiboagoak» izango liratekeela azpimarratu du.
Pepe Alvarez UGTko buruak zalantzak ditu horrekin. «Aurten sartu da indarrean 25 urteko kotizazio aldia, eta oraindik ez dakigu zer ondorio dituen sisteman. Ez badu onurarik ekarriko, hobe litzateke dagoen bezala uztea».
Soldata handiak
Escrivaren beste asmoetako bat da gehien irabazten dutenek gehiago kotizatzea. Hala, gehienezko muga zabaltzea proposatu du. Gaur egun, urteko soldata gordinaren 49.672 eurora arte kotizatzen da, eta hortik gorako zatiarengatik, ezer ez. 2025etik 2050era %30 igo nahi du oinarria; urtero 1,154 puntu. Horri KPIa gehituko litzaioke. Orain arte, unean uneko gobernuek erabaki dute muga igo ala ez, noiz eta zenbat. 2023rako, Pedro Sanchezen gobernuak aurtengo KPIaren batezbesteko igoera ezarriko du.
Oinarria handitzea ez da patronalaren gustukoa, enpresek jartzen baitute kotizazioaren zatirik handiena, eta hala jakinarazi diote Escrivari. Sindikatuek, berriz, uste dute oso txikia dela proposatutako igoera. Ministroak, gainera, gehieneko pentsioak igotzea aurreikusten du, baina ez du zehaztu zenbat. Hori kontuan hartuz, uste dute oinarriaren igoerak Gizarte Segurantzaren poltsan eragin eskasa izango duela. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221360/harkaitz-canok-pozaren-erdia-poema-liburua-plazaratu-du.htm | Kultura | Harkaitz Canok ‘Pozaren erdia’ poema liburua plazaratu du | Susarekin eman du lana argitara. 64 soneto bildu ditu idazleak, eta aitortu du «adiktiboa» egin zaiola hamalaudunaren egituran barneratzea. | Harkaitz Canok ‘Pozaren erdia’ poema liburua plazaratu du. Susarekin eman du lana argitara. 64 soneto bildu ditu idazleak, eta aitortu du «adiktiboa» egin zaiola hamalaudunaren egituran barneratzea. | «Rolls Royce auto bat da sonetoa, alajaina./ Errepidean koskarik gabe azkar doa,/ diseinu perfektuena, barru erosoa». Hala abiatzen da Hamalaukoa poema Pozaren erdia liburuan barrena. Eta hala segitzen du pixka bat aurrerago: «Kanpotik ez maite arren molde klasikoa,/ poeta zaharren laztan antigoalekoa/ eta maisu-maistren isuria eta zaina// sentituko dituzu han eseri orduko». Halaxe sentitu zen Harkaitz Cano sonetoen moldean barneratu zenean, idazleak berak aitortu duenez; Rolls Royce batean bezalaxe, aldi berean mugatu eta eramaten zuen egitura batean —«Ni noa gidari, ala neurtitza dut zaldi?», dio poema berean—. 64 soneto bildu ditu idazleak bere poema liburu berrian, eta Susak plazaratu du.
Eite ezberdineko hainbat poema bilduma eman ditu Canok urteotan —besteren artean, Kea behelainopean bezala (1994), Norbait dabil sute-eskaileran (2001), Dardaren interpretazioa (2003) eta Malgu da gaua (2014)—. Sonetoak idazteari nola ekin zion azaltzeko, baina, 2015-2016ko urteetara atzera egin du, Thiago Rodrigues antzerki zuzendari eta aktorearen lan batek «liluratu» zuen garaira. Obra hartan, ikus-entzuleen artean zazpi pertsona gonbidatu, haietako bakoitzari bina lerro ikasarazi, eta antzoki osoa Shakespeareren soneto bat buruz ikasita etxeratzea lortzen zuen Rodriguesek. «Zerbait magikoa iruditu zitzaidan, eta ni ere erori nintzen nire neurriaren eta errimaren zaletasun berantiarrean», adierazi du. Pandemia heldu zen gero, eta, hainbatek sudokuak egiten zituzten bezala, berari sonetoak idazteari ekin ziola azaldu du.
Jendeari sonetoak egiten hasia zela komentatzen zionean, gehienengan molde horrekiko erreparoa sumatu izan zuen. «Kontua da geroztik kolega askorekin hitz egin dudala horri buruz, eta konturatu naiz zaletasun hau askorena izan dela, askotan ezkutukoa, eta gero, adiktiboa ere badela. Poeta adiskideek beti ohartarazten zidaten garaiz uzteko; ondo zegoela sasoi batez sonetoak idaztea, baina komeni zela garaiz uztea».
Zer du, bada, sonetoak adikzioa sortzeko? Hamalaukoa poemak dioenaren bidetik eman du erantzuna idazleak. «Nire sentsazioa hori izan zen, sonetoaren barruan sartu eta sentitzea Rolls Royce baten barruan nengoela». Nahiz eta ordura arte molde klasikoak arretarik ez zion eman, interesa piztu zitzaion, eta probak egiteari ekin zion bi laukok eta bi hirukok osatutako hamalau lerroko egituran, eta hamalauna silabako neurrian sumatu zuen bere burua erosoen. «Hor topatu nuen modu bat, gurpil bat bazihoana». Kantugintzan zortziko txikian maiz topatu izan duen bezala, argitu duenez. «Sonetoetan beharbada ez nago horretatik hain urrun, kontaketari dagokionez; poemaren egikeran bai, oso urrun nago».
Pieza bakoitza desberdina bada ere, bere apustua oro har «narratibotasun pixka bat, halako isuri narratibo bat» lortzea izan dela zehaztu du, eta malgu jokatu duela tarteka hemistikioekin, errimekin zein neurtitz kopuruekin.
Izenburuari buruz, berriz, esamolde persiar bat ekarri du Canok gogora; pozaren erdia pozaz hitz egitea bera dela dio esamolde horrek, eta, haren ustez, «antzeko zerbait gertatzen da literaturarekin». Izenburua jartzeko orduan, Jose Luis Otamendiren Poza eta gero poema liburua zein Landura liburuko Pozaren gelaxka olerkia presente izan zituela gehitu du. «Liburu hau ere bada pozaren bilaketa horretarako zirriborro bat; poz bat norberarena».
Egitura, kortse eta lagun
Haurtzarotik hasita, ibilbide moduko bat proposatzen du lanak, eta aurrez landu izan dituen gaiak ageri direla azaldu du Canok, baina beste era batera. «Forma berri bat hautatzea izan daiteke modu bat berridazteko, jada idatzi dituzun gai batzuk berriro idazteko». Gai berak izan arren, ariketa bestelakoa dela azaldu du, hamalaukoaren «kortsean» sartu behar zuelako, eta «oso hertsakorra» izan daitekeelako. «Zeure burua apurka-apurka paretaren kontra zokoratzen duzu, eta errima horrekin kontatu nahi duzunaren eta ezin duzunaren arteko lehia estu horretan, askotan paretaren kontra geratzen zara, baina batzuetan lortzen duzu Houdinik bezala alde egitea, eta, hori lortzen duzun aldi apur horietan, nik uste dut hor sortzen dela adikzioa».
Kortse estu hori lagun ere izan daitekeela frogatu du, berak lanaren erdia eta egiturak beste erdia egin duela sentitu baitu. «Sentitzen duzu estruktura batek, egitura batek, tradizio batek zugatik lan egiten duela. Batetik daukazu alkandora hertsagarri hori, zoroetxera eraman zaitzakeena, baina bestetik daukazu egitura bat sostengatzen zaituena, lehen aipatzen nuen Rolls Royce hori». Oso «magnetikoa» iruditu zaion egitura horretan mugitzen saiatu da, beraz, idazlea; «solemne, baina ez solemneegi», haren hitzetan.
Leire Lopez Ziluaga editorearen hitzetan, sonetoak idazteak badu zerbait solemnetik eta badu zerbait ironikotik. «Eta iruditzen zait liburuaren izaeraren parte direla biak, solemnitatea eta ironia». Baita bien arteko jolasa ere. Haren ustez, «gonbidapen bat» da Pozaren erdia: «Erdi horrek ez al du beste erdia iradokitzen?».
Maite Larburu musikariak ere parte hartu du liburuaren aurkezpenean, eta kantu bihurtu du Gosari berantiarra sonetoa. |
2022-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/221361/uemako-96-udalerria-izango-da-hernani.htm | Gizartea | Uemako 96. udalerria izango da Hernani | Eustaten datuen arabera, udalerriko biztanleen %70 dira euskaldunak. Mankomunitateak abenduaren 17an onartuko du eskaera. | Uemako 96. udalerria izango da Hernani. Eustaten datuen arabera, udalerriko biztanleen %70 dira euskaldunak. Mankomunitateak abenduaren 17an onartuko du eskaera. | Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko 96. udalerria bihurtuko da Hernani (Gipuzkoa). Udalbatzak aldeko hemeretzi botorekin —EH Bildu, EAJ eta Elkarrekin Podemos-Orain Hernani— eta bi abstentziorekin —PSE-EE— onartu du erabakia. Oraintsu arte, Hernanik ez zituen mankomunitateko kide izateko baldintzak betetzen, baina, Eustaten azken datuen arabera, egun herritarren %70 euskaldunak dira.
Uemak azaldu duenez, Hernanin «nabarmen» egin du gora euskararen ezagutzak azken urteetan. Halere, etxeko erabilerak eta euskara lehen hizkuntza gisa duten herritar kopuruak behera egin dute. Afera horretan lan egiteko prest agertu da mankomunitatea: «Ezagutzaren eta erabileraren arteko etena leuntzeko, ezinbestekoa da herritarren kontzientziazioa, eta alor horretan Uemak duen esperientzia eta egiten duen lana bidelagun izango ditu aurrerantzean Hernaniko Udalak».
Hernanik 20.362 biztanle ditu, eta, ondorioz, Uemako udalerri handienetan bigarrena bilakatuko da, Zarautzen (Gipuzkoa) atzetik. Gaur arratsaldean egindako bilkuran, Hernaniko Udalak Uemaren estatutuak onartu ditu, eta kide izateko eskaera egin du ondoren. Eskaera hori abenduaren 17an Deban (Gipuzkoa) egingo duten batzar nagusian aztertuko dute kideek. Harekin batera, Asteasuren (Gipuzkoa) eskaera ere aztertuko dute. Bi udalerri horien kidegotza onartuta, «300.000 biztanleko lurgune euskalduna» osatuko dute Uemako udalerriek.
Eustatek urrian plazaratu eta azaroan Uemak berak eman zituen datuen arabera, Hernaniko herritarren %70 euskaldunak edo ia euskaldunak dira. Hain zuzen, ehuneko hori da mankomunitateak bertako kide izateko ezarria duen «gutxieneko ezagutza indizea». |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221382/sindikatuen-arabera-grebaren-oihartzuna-60koa-izan-da.htm | Gizartea | Sindikatuen arabera, grebaren oihartzuna %60koa izan da | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak esan du ikastetxeen %92ren datuak dituztela, eta irakasleen %35ek,2k egin dutela greba. ELA, LAB eta Steilas sindikatuek deitu dituzte langileak grebara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren kontra egiteko. | Sindikatuen arabera, grebaren oihartzuna %60koa izan da. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak esan du ikastetxeen %92ren datuak dituztela, eta irakasleen %35ek,2k egin dutela greba. ELA, LAB eta Steilas sindikatuek deitu dituzte langileak grebara Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren kontra egiteko. | Soka tenkatuta dago hezkuntzan. Horren erakusgarri izango da gaurko eguna: ELAk, LABek eta Steilasek grebara deitu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitatera arteko eskola publikoetako langileak. Publikoa, euskalduna eta propioa helburu. Hezkuntza lege aurreproiektu honi ez, legea langileokin eraiki lelopean antolatu dituzte mobilizazioak: Bilbon, 11:30ean eta 18:00etan, Eusko Jaurlaritzaren egoitzatik abiatuta; Gasteizen, 18:00etan, Eusko Legebiltzarrean; eta Donostian, ordu berean, Alderdi Ederren.
Ikusi gehiago: «Konfluentzia» nahi dute EH Bilduk eta LABek, publikoen eta ikastolen «onena» hartuta
Sindikatuek eman dute grebaren oihartzunaren inguruko lehen datua, ohar bidez: «Batez beste langileen % 60k bat egin dute grebarekin». Gainera, haien esanetan, milaka pertsonak parte hartu dute goizean Bilbon egin duten manifestazioan. Deialdiekin bat egitera deitu dute sare publikoko langile oro: irakasleak, Haurreskolak partzuergoko langileak, hezitzaileak eta sukaldeetako langileak nahiz garbitzaileak. Abenduaren 14an izango dute hurrengo greba.
Eusko Jaurlaritzak, berriz, ziurtatu du oihartzun epelagoa izan duela. Azaldu dutenez, ikastetxeen %92ren datuak jaso dituzte, eta horietan irakasleen %35ek,2k egin dute greba, batez beste. Haien esanetan, 9.260 irakaslek bat egin dute deialdiarekin. Asmoa dute egunean zehar datu gehiago emateko.
Hezkuntza munduko zenbait eragilek bat egin dute deialdiekin; esaterako, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak eta EHIGEk. Ernaik ikasleak deitu ditu manifestazioetan parte hartzera; izan ere, haien irudiko, aurreproiektuak oraingoz ez ditu eskaintzen «sistema hobe baterako oinarriak». Besteak beste, eskatu dute berma ditzala euskalduntzea eta euskal kulturaren transmisioa eta hezkuntzaren doakotasuna.
Alternatiba alderdiak ere babesa adierazi dio grebari, Twitter bidez: «Publikoa defendatzea ezinbestekoa dugu jendarte aske eta justua eraikitzeko bidean. Horregatik, Alternatibak gaurko greba eguna babestu du, eta mobilizazioetan parte hartzeko deia egiten du euskal eskola publikoaren alde; denona eta denontzat». Baita Elkarrekin Podemos-IUk ere. Koalizioaren bozeramaile Miren Gorrotxategik Onda Vasca irratian ziurtatu du «erabat ados» daudela greba deialdiaren arrazoiekin. Haren irudiko, aurreproiektua ez da nahikoa hezkuntza beharrei aurre egiteko, eta «nabarmenki» aldentzen da hezkuntza akordiotik. Ikoitz Arrese EH Bilduren hezkuntza idazkariak ere egin ditu adierazpenak, Twitterren: «Hezkuntza sistema publikoa, euskalduna eta propioa dugu askok helburu. Batzen gaituenaren alde, balia dezagun aukera, elkarlanean». CNT, CGT eta ESK sindikatuek ere bat egin dute, baita Ikasle Sindikatuak ere.
Hamar punturen bueltan eraiki dute aldarria sindikatuek: Hezkuntza Legeak publikoa izatea «ardatz»; segregazioari aurre egitea eta gizarte kohesioa bermatzea; publifikazio marko eta araudi orokorra eta adostutakoa ezartzea; legea «propioa» izatea; inbertsio eta baliabide nahikoa jasotzea; euskara erdigunean jartzea; betebehar eta kontrol mekanismo zehatzak ezartzea; hezkuntza sistemako langile guztien lana eta «lan baldintza egokiak» bermatzea; merkatuen interesen gidaritzatik eta enpresa pribatuen negozio esparrutik at egotea; eta lege parte hartzailea izatea, langileak aintzat hartuko dituena.
Eusko Jaurlaritzak ezarria du gutxieneko zerbitzuek zenbatekoak izan behar duten. Ikastetxeetara sar daitekeela bermatzeko, grebak eragindako ikastetxeko eta eraikineko zuzendaritzako kide batek egon beharko du, baita goizerako mendekoen kidegoko langile batek eta arratsalderako beste batek ere; Haurreskolak partzuergoan, zentrora sartzeko kontrola bermatzeko, ikastetxe bakoitzeko koordinatzaile batek edo haren ordezkoak egon beharko du; gainera, «babesa eta osasuna bermatzeko», hezkuntza etapa bakoitzeko irakasle batek egon beharko du, eta Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan, matrikulatutako ehun ikasleko beste irakasle batek; eta hezkuntza bereziko ikastetxeetan edo hezkuntza bereziko gela egonkorretan, ikasgeletako langileen erdiek lanera joan beharko dute.
Jaurlaritzarentzat, «ulertezina»
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek hizpide izan du greba deialdia. Gaurkoa hezkuntzarako «egun tristea» dela nabarmendu du, «mugatu» egin dutelako ikasleek hezkuntza garatu ahal izateko eskubidea. «Greba prebentiboa» irizten dio, oraindik egindako ekarpenekin behin betiko testu bat prestatzen ari direlako. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221383/jakes-abeberri-hil-da-abertzaletasun-mugimenduan-erreferentea.htm | Politika | Jakes Abeberri hil da, abertzaletasun mugimenduan erreferentea | Enbata mugimenduaren sortzaileetako bat eta izen bereko aldizkariaren zuzendari izan zen Abeberri. 92 urterekin zendu da. | Jakes Abeberri hil da, abertzaletasun mugimenduan erreferentea. Enbata mugimenduaren sortzaileetako bat eta izen bereko aldizkariaren zuzendari izan zen Abeberri. 92 urterekin zendu da. | Jakes Abeberri (1930, Miarritze, Lapuri) zendu zen bart gauean, 92 urte zituela. Ipar Euskal Herrian pertsonaia ezaguna izan da, bai politikan eta bai kultura arloan izan duen jardunagatik. Mugimendu abertzalearen bultzatzaile eta erreferente nagusietako bat izan da urteetan. Abertzaleen Batasuneko bozeramaile, Enbata aldizkariaren zuzendari eta Oldarra dantza taldearen buru izan zen, besteak beste.
Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak haren ibilbidea goraipatu du. «Borroka guzietan parte hartu zuen; herri honek anitz zor dio», adierazi du. Herriaren zerbitzura ezarritako «sineste sendoak, inteligentzia eta talentua» azpimarratu ditu. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak ere mezu bat zabaldu du sare sozialetan. «Euskalduna, abertzalea, eta betiere konprometitua eta solidarioa. Ohorea izan da niretzat zurekin bidearen zati bat elkarbanatzea». EH Baik «militante politiko handi baten galtzea» aipatu du. «Enbatako sortzaile, hautetsia, kultur arloan militantea… Ekarpen ikaragarria egin zion Ipar Euskal Herriari». ELA sindikatuak «Ipar Euskal Herriko abertzaletasunaren erreferente handia aipatu du. Ipar Euskal Herriko lurraldeari egindako ekarpena azpimarratu dute Iñaki Etxaniz eta Vincent Bru diputatuek eta Frederique Espagnac senatariak ere. «Monumentu bat» zen François Alfonsi Korsikako eurodiputatuaren hitzetan.
gehiago: Jakes Abeberri: «Bera dira egungo abertzaleen estrategia eta 63ko Enbatarena»
Miarritzen jaio zen Jakes Abeberri, 1930. urteko apirilaren 25ean. Abokatu ikasketak egin zituen, baina beste arlo batzuetan egindako lanagatik izan da ezagunagoa. Hego Euskal Herriko errefuxiatuekin harreman handia izan zuen, eta haiekin izandako harremanekin sortu zitzaion kontzientzia abertzalea. «Telesforo Monzonen gisako pertsona batzuk biziki garrantzitsuak izan ziren harentzat», esplikatu du Ellande Duny-Petre historialari eta Enbata aldizkariko kronikariak. Enbata mugimenduaren eta aldizkariaren sortzaileetarik izan zen Abeberri 1960an, eta 1963an Itsasuko Agiriaren sinatzaileetarik bat izan zen. Urte hartan Enbata aldizkarian idatzi zuen artikulua gogoratu du Duny-Petrek, eta adierazi gaur egunerako ere balioko lukeela. Gauza bera zion Abeberrik berak 2015ean BERRIAn: «Bera dira egungo abertzaleen estrategia eta 63ko Enbatarena».
Abeberrik Jean Luis Davant idazle eta euskaltzaina izan zuen bidelagun Enbata sortzeko. Hala, «belaunaldi bateko azken haritz gisa» definitu du Davantek Abeberri, Jean Haritxelar, Mixel Labegueri eta hainbaten pare. Gogoan hartu du Enbatako sorrerako bilkuretan elkarrekin zirenekoa, 1960ko apirilean: «Euskal Herria, Euskadi, euskaldunen aberria. Hori zen gure lema. Itsasuko lehen Aberri Egunak, 1963koak, asko zor dio Abeberriri. Batzuek, Abeberri eguna deitu zuten». Borrokalari eta estratega gisa du gogoan: «Gizon sutsua zen, baina beti plaza gizona; arrunkeriarik gabea. Boxeolari baten gisan. Behin ere ez diot entzun hitz itsusirik, etsaien aurka ere». Ipar Euskal Herriko abertzaleek asko zor diotela uste du. Davantek azpimarratu du Abeberrik kulturgintzarekin zuen lotura ere: «Dantzari luzea eta kantaria. Luzaz Oldarra taldeko burua eta elegantzia hori atxikitzen zuen borrokan ere».
Hauteskundeetara aurkeztu zen Enbata, eta Abeberri izan zen hautagai 1968an, baina ez zituzten lortu nahi bezalako emaitzak. «Garaian Enbata zen abertzaleen ahotsa Ipar Euskal Herrian, baina 1970eko hamarkadatik aitzina beste mugimenduak ere agertzen hasi ziren», esplikatu du Duny-Petrek. «Hauteskundeetan izandako porrotek ahuldu zuten. Militanteak asko inbertitu ziren». Horren segidan etorri zen Izan mugimendua 1980eko hamarkada hasieran, gogoetarako eta ekintzarako arragoa, Julen Madariagak, Patxi Nobliak eta beste batzuek parte hartu zuten bertan. «Abertzaletasunak gizarte zibilean inbertitu behar zuela uste zuten, herria eraikitzeko», Duny-Petreren hitzetan. Herrikoa sortzen lagundu zuen Noblia Abeberrik, eta baita Sokoa kooperatibaren sorreran ere. Urte horietan euskal departamenduaren aldarrikapena berpiztu zuten.
1981eko Frantziako presidentetzarako hauteskundeei begira PS alderdi sozialistarekin negoziatu zuen Abeberrik, eta François Mitterrand hautagaiak bere ehun proposamenen artean sartu zuen euskal departamenduaren sorrera. Ezohikoa zen Frantziako alderdi baten aldetik, «Ipar Euskal Herriko PSko militanteen iritziaren kontra egin zuten», gogoan du Duny-Petrek. Mitterrandek hauteskundeak irabazi zituen, baina ez zuen hitza bete. 1983an Miarritzeko herriko etxean hautatu zuten hautetsi. Garaian, Bernard Marie zen auzapeza, «eskuineko kazike antieuskaldun bat», Duny-Petreren hitzetan. Didier Borotra zentristak, sozialistek eta Abeberriren Miarritze Bestelakoa taldeak aliantza egin zuten, eta boterea hartzea lortu zuten. «Lehen aldia zen abertzaleak boterera iristen zirela. Anitzentzat kolpe bat izan zen». Kulturako axuant izan zen Abeberri 1991tik 2001era, eta Hiriko Azpiegitura eta Garapenekoa 2001etik 2008ra. Urte horietan euskalgintzako egiturei laguntza eman zien Miarritzeko Herriko Etxeak, besteak beste haren bultzadaz.
1996an, Enbata eta Ekaitza aldizkariek GAL erakundea laguntzen ibili ziren Frantziako polizia batzuen izen-deiturak argitaratu zituzten, eta Abeberri epaitua izan zen, Ekaitzako zuzendari eta Herriaren Aldeko Jakes Bortairurekin batera—polizia horiei «ustel» deitzen zien afixak kaleratzeagatik— difamazioagatik. Ekaitza-k ez zuen zigorrik jaso prozedura akats baten ondorioz, baina Abeberri eta Bortairuri isuna ezarri zieten. Enbata aldizkariak 210.000 libera ordaindu zituen estatuak Abeberriren ondasunak ez bahitzeko.
Euskal Batasuneko militantea izan zen Abeberri, eta Abertzaleen Batasunaren bultzatzaileetako bat ere bai. Urteetan izan da ezkerreko abertzaleen alderdiko idazkaritzako kide, eta bozeramaile lanak ere egin zituen. «Ipar Euskal Herriko indar harremana ikusirik, ezinbestekoa zitzaion abertzaleen arteko batasuna», Duny-Petreren aburuz. 2001eko zatiketan ABren hautua egin zuen. «ETAren sortzaileei biziki lotua izan zen hasieratik, eta Hego Euskal Herriko borroka armatuaren alde zegoen. Gregorio Ordoñezen erailketarekin hartu zituen distantziak. Ez zuen onartu hautetsi baten kontra jotzea». Enbata-n editorial bat idatzi zuen atentatua gaitzesteko.
Azken urteetan, EH Bairen alde egina zuen Abeberrik. «Begidarada baikorra» zuen, Duny-Petreren hitzetan. «Erein zituzten haziak fruituak ematen ari zirela iruditzen zitzaion. Poliki, baina aitzinatzen ari garela uste zuen». Bere ibilbidean izan duen «konstantzia» azpimarratu du: «Porrotak gainditzeko gaitasuna izan du, eta inoiz ez ditu bere engaiamenduak eztitu karrera politiko bat egin ahal izateko. Engaiatzeko gogoa ematen zuen, berekin eramaten zintuen. Oldarra eta arnasa ematen zituen; eta, berak ere arnasa luzea izan du».
Kulturgilea
15 urterekin sartu zen Oldarra dantza eta kantu taldean, eta lehendakari ere izan zen 34 urtez. Haren hitzetan, hor sortu zitzaion euskal errealitatearen kontzientzia. Iñaki Urtizbeherea bidelaguna izan zuen urteetan; ez ditu gehiago urteak zenbatzen: «Jende zuzena zen, baina diskurtso interesgarria zuen beti; ez berak zuela beti arrazoi. Pertsonaia garrantzitsua izan da Oldarraren bizian. Nortasunik gabeko Oldarra ginen, baina, lehendakaritza hartu zuelarik, oldar ukaldi handia eman zion elkarteari, baitzituen kontaktu anitz kanpoan. Bera zen euskalduna. Errotik aldaketak izan ziren, eta begiak hetsirik segitu dugu».
Urtizbehereak irriz oroitu du Abeberri ez zela dantzari trebea; kantuari dagokiolarik, berriz: «Bakarrik aritzeko kantu bakarlaria zela erraten nion, bere manera baitzuen kantuz aritzeko!».
Filgi Claveriek aitzinera ezarri du Abeberrik zuen ametsa «kasik» bete zuela; dantzaren profesionalizatzea, hots: «Euskal kulturarentzat maila on baten ukaitea zaila zen, baina berak, Iñaki Urtizbeherea eta Koldo Zabalekin batera, ulertu zuen maila profesionalera eramatea nazioarteko onarpen oso eta unibertsala ukaiteko manera zela. Hain segur, garai hartan ez zen batere modakoa euskal kultura, baizik eta tradizionala eta folklorikoa. Haiek asmatu zuten guk ere euskal kulturan lortzen ahal genuela maila profesionala eta ona».
Claveriek erantsi du kultura politikan Abeberrik ukan zuen eragina: «Pizkundearen sortzaile bat izan da, besteak beste Jean Haritxelar eta Claude Harluxetekin batera, lortu baitzuten EKE sortzea, gauza asko. Miarritzen ere, kultura axuanta zelarik Borotrarekin batera, hiria berpiztu zuten kulturalki».
Ororen buru, Abeberri Ipar Euskal Herriko kontzientzien piztailea izan zela nabarmen du: «Harentzat, kultura ez zen tresna bat politika egiteko, baizik eta sortzeko sentimendua, gure herria bizi dela sentitzeko, euskaltasuna bera, Euskal Herriarena».
Abeberriren «akats» pertsonal nagusia zein izan den salatu du Claveriek: euskara ez jakitea: «Hain segur, min pertsonal handiena zuen hori; ezin transmititzea seme-alabari. Hori litzateke txanponaren beste aldea». Yvonne Poxeluk arrunt bat egiten du honetan: «Euskararekiko sekulako atxikimendua zuen, berak ematen ez bazuen ere. Egitaraua eta antzokiko iragarpenak beti elebiz egiten dira, hola zen eta kito, jende guzia ados ez bazen ere, negozia ezina zen hori».
Urteetan, Euskal Herriko artistak lagundu zituen frankismo garaian, horien artean Mikel Laboa; Goiztiri estudioan egin dituen lehen hiru diskoen grabaketan parte hartu zuen.
Euskal dantzetan aditua zen Abeberri. Aurrerago, 1977an, Euskal Dantzarien Biltzarrak lehendakari ere hautatu zuen.
Thierry Malandain koreografoak azpimarratu du Abeberri dantzaz «errotik maitemindua» zela, usu kontatu bide zuen ttipitan «liluraturik» utzi zuela De Cuevas markesaren balleta ikustera joan zeneko hura: «Uste dut edozein dantzarekiko amodioa landu duela klasikoagoaren aspektua nahasiz euskal dantza tradizionalarekin».
Yvonne Poxelu hemezortzi urtez egona da Biarritz Culture elkarteko zuzendari lanetan, Abeberriren saihetsean, baieztatu du haurretatik dantzazale amorratua zela, laket zuen Abeberrik ttipitako oroitzapena kontatzen zuelarik: Casino antzokiaren hegaletatik dantzariei so egoten zitzaiela, taula gainerat noizbait iganen zela amestuz, «eta hala gertatu zen».
Amodio horren ondorio zuzenak dira Maitaldia dantza festibala abiatu izana 1991n, bai ere, berantago, 1998an, Malandain Biarritz balleta: «Jakes pindarra izan da balleta Miarritzen instalatzera joateko; instituzio bat da. Ezin da gertatu borondate politikorik gabe. Didier Borotra jende jantzia da, eta, auzapeza zelarik, fidatu zen Jakesen tirriaz. Maitaldia aski anekdotikoa da, festibala baita, baina konpainia bat etxean ukaitea bakanetan gertatzen da, zinez».
Poxelu oraino harritua da nolaz kausitu zuten Miarritzen sortzen koreografia zentroa sortu zen: «Normalean hiri handietan da sortzen holako instituzio bat. Garai hartan ez zen posible, baina Abeberrik borrokatu zuen eta lortu zituen konbentzitzen orduko kultura ministro frantsesa eta Thierry Malandain, erakutsiz horretarako gai zela Miarritze, aski zela ikustea Maitaldia festibalaren maila eta ezagupena».
Monumentu gisa deskribatu du Abeberri Malandainek. Horregatik, lehoi batekin alderatzen du; nortasun handikoa zenez, ez baitzen «beti aise». Dena den, horrela borobildu du Malandainek: «Elkarri errespetu handia genion. Biarritz Culturen gertatu ziren aldaketek kalte handia egin zidaten; harengana joan nintzelarik, elkar besarkatu genuen, eta erran zidan: 'jende ona zara'. Horrekin geratzen naiz».
Oldarra eta Maitaldiaz gain, Poxeluk gogora ekarri du zeinen kultura bultzatzaile handia izan zen Abeberri, batez ere sortu zuen Biarritz Culture elkartearen bidez: «Jakesi zor dizkiogu Besta Musikalak; musika klasiko oso maila oneko festibala, lehen lerroko musikariak heldu ziren mundu osotik. Bi harriz lau xori ere Miarritzen sortu da, euskal kultura eta kanpokoak uztartzen dituen festibala, eta nola ez aipa Maitaldia dantza festibala».
Ohartarazi du Abeberrik euskal kulturaz zuen kontsiderazioa; kalitatea zegoen ber, nazioarteko ospe handiko bertze edozeinen parekoa baitzitzaion, eta tokia eskaintzen zion Miarritzen: «Jakesi berdin zitzaion Xirristi mirrixti edo Pariseko opera, denek behar baitzuten lekua; euskal kultura ona bazen, Pariseko operak besteko tokia bazuen Miarritzen».
Poxelurentzat gizon «handia» da zendu dena: «Berezko adieran zein irudizkoan, hor zelarik jakinean zinen hor zegoela, gorpuzkeragatik baina baita ere erraten zuenarengatik, itzal handikoa zen». |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221384/espainiako-poliziak-gutxienez-pertsona-bat-atxilotu-du-gernikan-jihadismoan-doktrinatzea-egotzita.htm | Gizartea | Espainiako Poliziak gutxienez pertsona bat atxilotu du Gernikan, «jihadismoan doktrinatzea» egotzita | Auzitegi Nazionalak eman du atxiloketa agindua. Atxilotua aspaldidanik bizi zen Errenteria auzoan. | Espainiako Poliziak gutxienez pertsona bat atxilotu du Gernikan, «jihadismoan doktrinatzea» egotzita. Auzitegi Nazionalak eman du atxiloketa agindua. Atxilotua aspaldidanik bizi zen Errenteria auzoan. | Espainiako Poliziako agente ugari ibili da gaur goizean goizetik Gernika-Lumon (Bizkaia), jihadismoaren aurkako operazio batean. Auzitegi Nazionalaren aginduz, gutxienez pertsona bat atxilotu dute, marokoarra. Horretaz gain, Errenteria auzoko etxebizitza bat miatu dute, eta hainbat gauza atera dituzte handik, kutxa batzuetan.
EITBk jakinarazi duenez, atxilotua «aspalditik» bizi zen auzoan. Operazioa abian dago oraindik ere. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221385/jiang-zemin-hil-da-1993tik-2003ra-txinako-presidente-izandakoa.htm | Mundua | Jiang Zemin hil da, 1993tik 2003ra Txinako presidente izandakoa | Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargua, eta Alderdi Komunistan merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen. | Jiang Zemin hil da, 1993tik 2003ra Txinako presidente izandakoa. Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargua, eta Alderdi Komunistan merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen. | Txinak azken hamarkadetan izan duen presidente garrantzitsuenetako bat hil da: Jiang Zemin. Herrialdeko erreferente politiko bilakatu zen 1980ko hamarkadan, PCC Txinako Alderdi Komunistako idazkari nagusia izendatu baitzuten 1989an, eta 2002ra arte egon zen karguan. Txinako zenbait hedabideren arabera, akats multiorganiko baten ondorioz hil da, Xanghaien (Txina), 96 urte zituela.
Idazkari nagusi 1989an izendatu zuten arren, lau urte geroago hartu zuen presidente kargua, 1993an. Bada, Pekingo Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargu hori, aurreko idazkari nagusi Zhao Zijangek herritarren mobilizazioak babestu ostean. Hamar urtez izan zen Txinako presidente, 1993 eta 2003 artean.
Agintaldia hasi aurretik, merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen 1992ko Txinako Alderdi Komunistaren batzarrean, eta alderdiaren helburuak eta funtzioak zehazten dituen ordezkaritza hirukoitzaren teoria politikoa sortu zuen. Kapitalistak eta enpresaburu pribatuak alderdi komunistan sartzea legitimatzen du teoria horrek.
1997an eta 1999an, hurrenez hurren, Hong Kongen eta Macaoren subiranotasuna Erresuma Batuaren eta Portugalen eskuetatik Txinaren eskuetara iragazteko prozesuak gainbegiratu zituen; Txinako lurralde autonomoak dira gaur egun. Are, Txina MME Munduko Merkataritza Erakunderako sarrerara gidatu zuen 2001ean.
Txinaren kanpo harremanak sendotzeko ahaleginek markatu zuten Jiangen agintaldia. Herrialdean, ordea, bestelako neurriak hartu zituen. Presidente izan zen urteetan gora egin zuten giza eskubideen eta demokraziaren aldeko ekintzaileen atxiloketek, eta Falun Gong mugimendu espirituala debekatu zuen.
Duela hiru urte egin zuen azken agerraldi publikoa, 2019ko urriaren 1ean; Txinako Herri Errepublika Nazionalaren aldarrikapenaren 70. urteurrenean.
Dolu eguna dute gaur Txinan
«Lider esanguratsua eta marxista handia». Horrela deskribatu du presidente izandakoa Txinako Alderdi Komunistaren Batzorde Nagusiak, Xinhua berri agentziaren arabera. Batzorde Nazional Militarrak ere omendu du Zemin: «Iraultzaile proletario, estatista, estratega militar eta diplomatiko handia izan zen».
Presidente ohia gaztetatik izan zen Txinako Alderdi Komunistako kide, eta herrialdeko erakunde ofizialek haren ibilbide politikoa nabarmendu dute. Jiangen heriotzaren berri emateko argitaratutako oharrean, adierazi dute «Txinako sozialismoaren buruzagi bikaina» izan zela, eta haren «patriotismoa» goraipatu dute.
Buruzagi ohiaren heriotzaren albisteak herrialdea astindu du. Weibo sare sozialean –Twitterren baliokidea Txinan– 600 milioi bisitatik gora izan ditu haren heriotzaren inguruko etiketak. Herrialdeko zenbait hedabidek, Global Times eta China Daily egunkariak kasurako, zuri-beltzean argitaratuko dituzte gaurko beren edizio digitalak.
Hiriburuan, berriz, Tiananmen plazan dagoen bandera nazionala haga erdi jaitsi dute, presidente ohiaren heriotzaren dolua adierazteko. Txinako agintariek helarazitako gutunean adierazi dute ez dituztela herrialdetik kanpoko agintariak hiletara gonbidatuko. Egun Txinako Presidente Xi Jinping eta presidente ohi Hu Jintaok, ordea, han egongo direla baieztatu dute. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221387/kutxabankek-presidente-berria-du-baina-ez-du-aldatuko-estrategia-nagusia.htm | Ekonomia | Kutxabankek presidente berria du, baina ez du aldatuko estrategia nagusia | Anton Arriola durangarrak ordezkatu du Gregorio Billalabeitia. Kutxabanken «berezitasunari» eta errotzeari eutsiko diola ziurtatu du presidente berriak | Kutxabankek presidente berria du, baina ez du aldatuko estrategia nagusia. Anton Arriola durangarrak ordezkatu du Gregorio Billalabeitia. Kutxabanken «berezitasunari» eta errotzeari eutsiko diola ziurtatu du presidente berriak | Lemazain berria du Kutxabankek, baina lema norabidez aldatzeko asmo handirik gabe. Bankuaren independentziari eutsi ahal izatea izango da Anton Arriola Boneta presidente berriaren helburu nagusia, EBZ Europako Banku Zentralak sustatzen dituen burtsaratzeei eta fusioei izkin eginez.
EBZren beraren onespena jaso zuen Arriolak duela aste gutxi, eta gaur eskuratu du Kutxabankeko administrazio kontseiluaren aho bateko babesa. Gregorio Billalabeitia ordezkatuko du (2014-2022), eta hark bezala, kontseilari ordezkari baten esku utziko du eguneroko jardueraren kudeaketa —Javier Garcia Lurueña da gaur egun—, eta bera arduratuko da estrategia gidatzeaz, bankua ordezkatzeaz eta komunikazioaz.
Izendatua izan ondoren egindako hitzaldian, Arriolak eskertu egin du kontseiluaren konfiantza, eta ziurtatu du Kutxabankek «etorkizun oparoa» duela, «egungo egoera geopolitikoak ekar ditzakeen zailtasunen gainetik».
Agiri batean, Billalabeitiaren aroa «arrakasta nabarmena» izan dela goraipatu du Kutxabankek, bankuak kaudimen maila handiari eutsi diolako, errentagarritasuna areagotu duelako, eta «inguru sozialarekiko hurbiltasuna» mantendu duelako.
Kontrola eta kaudimena
Ez da aldaketa sakonik espero Arriolarekin. Bankuaren «berezitasuna» gordetzeko konpromisoa hartu du, eta «Euskadin errotuta» jarraituko duela agindu. Beste modu batera esanda, mugimendu handirik ez dela izango bere agintaldian, eta Kutxabanken sorreraren atarian eta lehen urratsetan izandako eztabaida politiko eta sozial mingotsa ez dela berriro zabaldu beharko.
Billalabeitiaren taldeak helburu nagusi bat izan du: bankuaren hiru bazkideei (BBK, Kutxa eta Vital) ahalik eta etekin handiena ematea, hartara eutsi ahal izan diezaioten entitatearen gaineko kontrolari, eta gainetik kendu burtsara ateratzeko presioa.
Bankuaren gainbegiratzaileak, EBZk, baldintza gogor batzuk jarri dizkie merkatura irten nahi ez duten bankuei: kaudimen handia erakutsi behar dute, eta erreserba funts bat osatu behar dute, arazoak izatekotan hortik tira egiteko.
Kaudimen aldetik Europako banku sendoenetako bat da Kutxabank, %17,1eko kapital ratioa baitu azken datuen arabera. Funtsari dagokionez, BBK da poltsa hori bete behar duena, hura baita akziodun nagusia (%57). Kutxarenak dira akzioen %32, eta Vitalenak, berriz, %11.
BBK-k 238 milioi euroren poltsa bat batu behar du, eta aurki 200 milioi eurora iritsiko da, besteak beste, bankuak bere irabazien %60 bere hiru akziodunei banatu ahal izan dielako.
Irabaziak, 2019koetara hurbiltzen
Aurten ere mozkin oparoak banatuko ditu Kutxabankek. Urteko lehen bederatzi hilabeteetan 250 milioi euro irabazi ditu, iaz epe horretan baino 74 milioi gehiago (+%42), eta 300 milioi euroren muga gainditzeko moduan dirudi, lehen aldiz 2019az geroztik.
Interes tasen igoerak mesede egiten dio bankuen ohiko negozioari —aurrezkia biltzea eta hari ordaintzen diotenaren gaineko interesa kobratzea bere maileguetan—, baina bada irabazien kontua apalduko duen faktore bat: bankuen gaineko zerga berezia. Interesek eta komisioek ematen dizkioten irabazien %4,8 ordaindu beharko ditu 2022an eta 2023an. Kutxabankek kalkulatu du 110 milioi euro inguru ordaindu beharko dituela.
Akzioen salmenta
Azken urteetan Kutxabankek saldu egin ditu euskal enpresetan zituen akzioetako asko (Euskaltel, Ibermatica, Neinor...), bere irabaziak handitzeko, baina baita EBZk horien truke eskatzen dituen hornidurek kapital asko kontsumitzen dutelako ere. Bide hori nahiko agortuta dago, eta espero da Kutxabankek jarraitu egingo duela Iberdrolaren (%1,7), CAFen (%14) eta Petronorren (%14) akziodun izaten. Salmenta horiek kritika ugari eragin dizkiote Kutxabanki, euskal enpresen deserrotzea eragiten dutelakoan.
Kritikak ez zaizkio falta izan mailegu sortak putre funtsei saltzeagatik. Horietako bat izan zen uztailean egindakoa: kobratzeko arazoak dituzten 2.500 mailegu hipotekario Irlandako Zima FInances funtsari saldu zizkion. Stop Kaleratzeak taldeak urrian salatu zuenez, salmenta horren ondorioz, zazpi familia etxebizitza galtzeko arriskua zuten. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221388/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-suhiltzaileek-lan-eskaintza-publiko-laquojustu-eta-gardenaraquo-eskatu-dute.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako suhiltzaileek lan eskaintza publiko «justu eta gardena» eskatu dute | Arabako eta Gipuzkoako suhiltzaile izateko bitarteko hautagaien % 95ek ez dute azterketa gainditu. Suhiltzaileek salatu dute erabilitako azterketa eredua ez dela egokia izan eta «irregulartasun juridikoak» izan direla. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako suhiltzaileek lan eskaintza publiko «justu eta gardena» eskatu dute. Arabako eta Gipuzkoako suhiltzaile izateko bitarteko hautagaien % 95ek ez dute azterketa gainditu. Suhiltzaileek salatu dute erabilitako azterketa eredua ez dela egokia izan eta «irregulartasun juridikoak» izan direla. | Polemika handia sortu da Arabako eta Gipuzkoako suhiltzaileen lehen lan eskaintza bateratuarekin —joan den asteburuan egin zuten, Irunen (Gipuzkoa)—. Izan ere, lan eskaintza publiko bateratuko hautagaien % 75ek ez dute azterketa gainditu, eta, bitarteko suhiltzaileei dagokienez, % 95ek ez dute gainditu lehen proba hori. Suhiltzaileek protestara deitu dute gaur Gasteizen, Arabako Batzar Nagusien atarian, eta han salatu dute lan eskaintzaren azterketa eredua ez zegoela egokituta lanpostua baloratzeko, eta «irregulartasun juridikoak» egon direla ere salatu dute.
Lehen aldia da Arkautiko Akademiak Gipuzkoako eta Arabako 114 lanpostu betetzeko proba bateratua egiten duela. Ezagutza eta gaitasun probak Irunen (Gipuzkoa) egin ziren, eta aurkeztu ziren 1.170 pertsonetatik 287k gainditu dituzte azterketak, hau da, %24,5ek; horietatik 269 gizonezkoak dira, eta 18 emakumezkoak. Horiek aurrera jarraituko dute Arabako Foru Aldundiak eskainitako 46 lanpostu eta Gipuzkoako Foru Aldundiak eskainitako 68 lanpostu lortzeko hautaketa prozesuarekin. Suhiltzaileek salatu dutenez, lan eskaintza «iluna» eta «opakua» izan da hasieratik; besteak beste, jakinarazi dute langileen ordezkariei ez zitzaiela eman deialdiaren oinarrien berri. Azterketaren ereduarekin ere kritiko agertu dira: «Ezagutzari lotutako galderak eskasak ziren; aldiz, proba psikoteknikoak funtsezkoak izan dira». Bestelako «amarruak» ere salatu dituzte, eta lan eskaintza «justu eta gardena» aldarrikatu. Sindikatuak ere haserre agertu dira lan eskaintzaren ereduarekin. ESK-k eskatu du Arkautiko Akademiak suhiltzaileen LEP bat berriro ez antolatzeko, «gai horretan trebea ez dela erakutsi duelako». ELAk, bestalde, ohartarazi du behin-behineko suhiltzaile «gehienak» lanposturik gabe gera daitezkeela, eta hori lan eskaintza publikoaren proben diseinuarekin lotu du, aldundiek antolatu beharrean, Arkautiko Akademiak antolatu duelako.<br /> LAB sindikatua ere lan eskaintza ereduaren aurka agertu da. Zehazki, sindikatuak deituta, Gipuzkoako suhiltzaileek elkarretaratzea egingo dute etzi aldundiaren parean, eta Eider Mendoza diputatuaren agerraldia eskatu dute azalpenak eman ditzan.
Arabako Batzar Nagusietan ere hizpide izan dute gaia. EH Bilduren ekimenez, oposizioak baso suteak eragozteko baliabide gehiago eskatu dizkio EAJren eta PSEren gobernuari. Gainera, EH Bilduk iragarri du Lurralde Orekako diputatuaren agerraldia eskatuko duela, suhiltzaileen lan eskaintzaren ondoren sortutako kezka dela eta, langile kopurua egonkortzea zailduko duelako. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221389/bizitzaren-garestitzeari-aurre-egiteko-hitzarmenaren-alde-borrokatuko-da-lab-gipuzkoako-metalean.htm | Ekonomia | Bizitzaren garestitzeari aurre egiteko hitzarmenaren alde borrokatuko da LAB Gipuzkoako metalean | Abenduaren 31n iraungiko da Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena, eta LABek prentsaurrekoan adierazi du sektoreak dituen beharrei aurre egingo dien hitzarmen baten alde borrokatuko dela. | Bizitzaren garestitzeari aurre egiteko hitzarmenaren alde borrokatuko da LAB Gipuzkoako metalean. Abenduaren 31n iraungiko da Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena, eta LABek prentsaurrekoan adierazi du sektoreak dituen beharrei aurre egingo dien hitzarmen baten alde borrokatuko dela. | LAB sindikatua hasi da prestatzen datorren urtean Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena berritzeko. Hilabete eskas barru iraungiko da egungo hitzarmena, eta, baldintza berriak zehazteko, patronala eta sindikatuak ados jarri beharko dira datozen hilabeteetan. Beste sektore edo herrialde batzuetan gertatzen ari den moduan, KPIaren igoera eta langileen erosteko ahalmenaren jaitsiera izango da ziurrenik punturik arantzatsuena, egungo testuinguru ekonomikoak baldintzatuta. Hala, LABek prentsaurrekoa egin du gaur Adegi Gipuzkoako enpresarien elkartearen egoitzaren atarian, eta «hitzarmen duina lortzeko bidean» borrokarako prest daudela adierazi dute
Azken asteetan ordezkariekin eta langileekin lanketa egin duela esan du LABek, hitzarmenaren negoziazioetarako plataforma osatzeko. Akordioa lortzeko bidea zaila izango dela aurreikusi du sindikatuak, baina «datorrenari heltzeko prest» daudela iragarri dute. Hitzarmen berriak langileen erosteko ahalmena bermatu behar dutela nabarmendu dute lehenbizi, eta soldatak KPIa bezainbeste igotzeko neurriak eskatuko dituzte. Bestalde, egun lanpostuak «etengabe» galtzen ari direla adierazi dute, eta, horri aurre egiteko, lana banatzea beharrezkoa dela. Hala, urtean 1.592 orduko jardunaldiaren alde egingo du sindikatu abertzaleak.
Gizartearen bilakaerak «hainbat familia eredu» sortu dituenez, langileei baimen eta lizentzia gehiago emateko neurriak behar ditu, LABen ustez, hitzarmen berriak; izan ere, «zaintza, lana eta bizitza» uztartzea gero eta zailagoa da, sindikatuaren esanetan. Langileek pairatzen dituzten gaixotasun arruntei edo lanaren ondorioz sortzen zaizkien gaixotasunei dagokienez, aldi baterako ezintasunak osatzea ere proposatu dute. Azkenik, emakumeek presentzia urria duten sektorea izanda, eta daudenek lantegietan «jazarpena» pairatzen dutenez, sexu jazarpenaren aurkako protokolo bat adostea ere beharrezkoa da, LABentzat, baita emakumeen presentzia handitzeko diagnostiko berezi baten beharra ere. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221390/emakumezko-bat-hil-da-bermeon-furgoneta-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakumezko bat hil da Bermeon, furgoneta batek harrapatuta | Istripua 11:00 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko. | Emakumezko bat hil da Bermeon, furgoneta batek harrapatuta. Istripua 11:00 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakumezko bat hil da goizean Bermeon (Bizkaia), auto istripu batean. Zabaldutako informazioaren arabera, furgoneta batek harrapatuta zendu da andrea, talkak zauri larriak eragin baitizkio.
Istripuaren abisua jaso eta gutxira bertaratu dira larrialdi zerbitzuak, baina ezin izan dute emakumezkoa salbatu. Halaber, Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du gertaturikoa argitzeko. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221391/ertzaintzak-lau-grebalari-zauritu-ditu-metalgintzako-piketean.htm | Ekonomia | Ertzaintzak lau grebalari zauritu ditu metalgintzako piketean | Arteako Pekos Fabricacion lantegiaren aurrean izan da oldarraldia. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute 17:00etarako, indarkeria gaitzesteko. | Ertzaintzak lau grebalari zauritu ditu metalgintzako piketean. Arteako Pekos Fabricacion lantegiaren aurrean izan da oldarraldia. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute 17:00etarako, indarkeria gaitzesteko. | Lehen bi egun lasaien ondoren, hirugarrenean tentsioak gora egin du Bizkaiko metalgintzako sindikatuek deituriko greba astean. Goizaldean, Ertzaintza pikete nagusiaren aurka oldartu da Arteako (Bizkaia) industrialdean, eta lau langile zauritu ditu. Horietatik bi gutxienez LAB sindikatuko ordezkariak ziren, eta ospitalean artatu behar izan dituzte. Eguerdirako Basaurin (Bizkaia) deituriko manifestazioan ere liskarrak egon dira. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute 17:00etarako, indarkeria salatzeko. Bilboko Albia lorategietan da deialdia, EAJk bertan duen egoitzaren aurrean.
Bizkako metalgintzako langileek aurtengo zortzigarren greba eguna dute gaur, eta azken deialdiko honetako hirugarrena. CCOO, LAB eta UGT sindikatuen piketea Hego Uribe eta Arratia eskualdeetako industrialdeetatik mugitu da. Lehenbizi, Ormazabalek Zaratamon duen lantegiaren aurrean bildu dira, eta, handik, Arteara jo dute. Ertzaintzaren oldarraldia han izan da, Pekos Fabricacion lantegiaren aurrean. Sindikatuen arabera, ezustean izan da, ez baita gertatu erreakzio hori justifikatzeko moduko ezer. Poliziek lau grebalari zauritu dituzte, borra kolpez zein ostikoz. Horietatik bi gutxienez ospitalean artatu behar izan dituzte.
Goizeko liskarrek gaiztotu egin dute eguerdian Basaurin eginiko manifestazioko giroa. Jendetza bildu da Sidenorrek herriaren kanpoaldean duen altzairutegiraino deituriko martxan. Irten eta gutxira, oraindik Basauriko kaleetan zebiltzala, Ertzaintzak manifestazioa geldiarazi du. Hamar bat minutuz egon dira geldirik. Astelehenean gauza bera egin zuen Portugaleten, manifestari batek plastikoak birziklatzeko edukiontzi baten barrura suzi bat bota zuenean. Ertzainek berehala itzali zuten, su itzalgailu batekin. Behin herritik irtenda, istiluen aurkako ertzainak furgoietara igo dira, eta manifestazioa giro lasaian iritsi da Sidenorrera.
Hirugarren greba eguna izan arren, ez dago datarik lan hitzarmenaren negoziazioko hurrengo bilerarako. Sindikatuek ez dute FVEMen deirik jaso oraindik. Patronalaren arabera, grebak %17ko erantzuna izan du gaur. Sindikatuetatik, ELA izan da erantzunaren berri eman duen bakarra, eta aurreko egunetan bezala «oso zabala» izan dela nabarmendu du. Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena 52.000 langileren baldintzen oinarria da. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221392/grande-marlaskak-berriz-esan-du-espainian-ez-zela-inor-hil-melillako-hesia-igarotzeko-ahaleginean.htm | Mundua | Grande-Marlaskak berriz esan du Espainian ez zela inor hil Melillako hesia igarotzeko ahaleginean | Espainiako Barne ministroak Guardia Zibila defendatu du, argudiatuta segurtasun indarren erantzuna «proportzionala» izan zela. Ikerketa batzuen arabera, gutxienez lagun bat hil zen Espainian sartzean. | Grande-Marlaskak berriz esan du Espainian ez zela inor hil Melillako hesia igarotzeko ahaleginean. Espainiako Barne ministroak Guardia Zibila defendatu du, argudiatuta segurtasun indarren erantzuna «proportzionala» izan zela. Ikerketa batzuen arabera, gutxienez lagun bat hil zen Espainian sartzean. | Hilabeteotan hainbat frogak Espainiako Gobernuaren bertsioa ezeztatu duten arren, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak errepikatu egin du orain arteko bertsioa, eta berriz esan du ez zela migratzailerik hil Espainiaren kontrolpeko lurraldean iragan ekainaren 24an, milaka lagun Melillako hesia (Espainia) igarotzen saiatu zirenean, Nadorretik (Maroko). Are, Grande-Marlaskaren arabera, gertakari horren inguruan Espainiako segurtasun indarrek emandako erantzuna «zorrotza, egokia, profesionala eta proportzionala» izan zen: «Legeria bete zen. Esan nuen [iraileko azalpenetan], eta berriz errepikatuko dut: gure herrialdetik kanpoko gertakari tragiko batzuez ari gara».
Grande-Marlaskak garai kritikoan egin du agerraldia, gaur, Espainiako Diputatuen Kongresuan. Behe ganberako aliatuak kontra ditu Melillan gertaturikoagatik eta horren inguruko kudeaketarengatik, eta oposizioko lehen indarra, PP Alderdi Popularra, haren dimisioa eskatzen ari da afera horrengatik. Gainera, asteotan zenbait hedabidek argitara ateratako informazioak kolokan jarri du orain arteko bertsioa, baina, halere, Espainiako Barne ministroak joan den irailean emandako azalpenei eutsi die gaur ere.
«Gertakariak nire aurreko agerraldian azalduriko berberak dira; sinpleki, ez dagoelako beste gertakaririk», argudiatu du Grande-Marlaskak diputatuen aurrean. Eta, Guardia Zibilaren erantzuna justifikatzeko, Espainiako Barne ministroak esan du Melillako hesia igarotzen saiatu ziren migratzaileak modu «antolatuan eta biolentoan» aritu zirela.
Iragan ekainean, Afrikako 2.000 lagun Marokoren eta Espainiaren arteko muga zeharkatzen saiatu ziren, eta, Rabaten arabera, 23 pertsona hil ziren. Aldiz, giza eskubideen alde diharduten GKE gobernuz kanpoko zenbait erakundek salatu zuten tragedia are latzagoa izan zela: 37 migratzaile hil zirela, baita 70 lagun desagertu zirela ere hesia igarotzeko ahaleginean. 470 pertsona, gainera, unean bertan itzuli zituzten Marokora.
BBC telebista katearen ikerketaren arabera, Marokoko Gobernuak ez ezik, Espainiakoak ere erantzukizuna izan zuen gertakari hartan, eta, El País egunkariak egindako beste ikerketa baten arabera, jende oldeak azpian harrapatutako migratzaileak Espainiako lurraldera ere jausi ziren; gutxienez horietako bat hil zen Espainiaren kontrolpeko eremuan, Lighthouse Reports GKEak atzo argitara ateratako beste ikerketa batek dioenez, lekuko bat eta Marokoko agenteek esandakoak oinarritzat hartuta.
Informazio horiez gain, duela bi aste, Espainiako koalizio gobernuaren parte den Podemoseko eta oposizioko zenbait alderditako diputatuak —tartean EAJko Mikel Legarda eta EH Bilduko Jon Iñarritu— Nador eta Melillaren arteko mugan izan ziren, eta egiaztatu zuten «sarraskiaren zati bat» Espainiaren kontrolpean dagoen eremuan ere gertatu zela.
Eztabaida, baina, ez da horretara mugatu, ikerketek baitiote Espainiako mugaren aldera lurrera erori ziren migratzaileek ez zutela osasun artarik jaso «unerik kritikoenean». Hori ikusita, Grande-Marlaskak gaur esan du «arduragabekeria bat» dela hori ziurtatzea, 11 migratzaile artatu zituztelakoan: «Osasun arretarako taldeak zeuden, babestuta, noski, oldarraldi biolento bat zegoelako, eta ezin zelako iritsi [talde horietako] kideak arriskuan jarri gabe. Datuak dira horren froga; ez nireak, osasun zerbitzuenak baizik».
Hori bai, Espainiako Barne ministroak ez du azaldu han zegoen anbulantzia bakarra zegatik egon zen geldi mugatik ehun metrora, eta agenteek zergatik ez zituzten lagundu jende oldearen biktimak.
Dimisio eskariak oposiziotik
Oposizioko alderdiak oso kritiko agertu dira Grande-Marlaskak esandakoarekin, eta, batez ere, hilabeteotan defendatzen ari den jarrerarekin. Horregatik, denak bat datoz Espainiako Barne ministroak dimisioa eman behar duela, eta hala utzi dute agerian gaurko saioan ere.
Anabel Vazquez PPren diputatuak, kasurako, hainbatetan leporatu dio Grande-Marlaskari «kontziente» dela «espainiarrei gezurra esan» diela: «Espainiako mugan izandako gertakaririk okerrena ezkutatu digute».
ERC Esquerra Republicanako Maria Carvalhok, berriz, Guardia Zibilaren erantzunean jarri zuen arreta, «progresista» izan ez zelakoan. JxC Junts Per Catalunyako Marionna Illamola Dausak, aldiz, adierazi du Espainia ez dela estatu «demokratiko baten gisara» aritzen: «Espainia eta Maroko koordinatzen al dira nazioarteko zuzenbidea urratzeko? Eta giza eskubideak defendatzeko? Adingaberik ba al zegoen? Nola dakite hori?».
Hildakoen eta zaurituen aferaz, zera adierazi du Enrique Santiagok –Unidas Podemoseko kide da, hots, koalizio gobernuaren parte diren alderdietako batekoa– : «Jende olde bat izan zen Espainiako lurraldean, eta pertsona horiek ezin izan zuten atzera egin. Olde horretan gutxienez zauritu zenbait izan ziren, eta gutxienez bat hilik, El País egunkariak emandako informazioaren arabera».
Horrekin batera, Santiagok proposatu du «inork hesi baten alde batetik bestera salto egin behar ez izateko» erreformak egitea, eskatzaileak Espainian sartu aurretik tramita daitezen asilo eskariak. Hain justu, atzo, Europako Kontseiluko Giza Eskubideen komisario Dunja Mijatovic kritiko agertu zen Espainiarekin, Marokoko mugan ez dagoelako asiloa eskatzeko aukerarik: «Praktikan, badirudi ez dagoela Melillan sartu eta babesa eskatzeko beste modurik igeri egitea edo hesia pasatzea baino». |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221393/frogatu-dute-lurraren-30-eta-itsasoaren-24-kontserbatzeak-eragin-positiboa-izanen-lukeela-giza-ongizatean.htm | Gizartea | Frogatu dute lurraren %30 eta itsasoaren %24 kontserbatzeak eragin positiboa izanen lukeela giza ongizatean | Unai Pascual Ikerbasqueko ikerlariak parte hartu duen ikerketa batean, mundu osoko aktibo natural kritikoak identifikatu dituzte. Giza ongizatean eragiten duten ekosistema natural eta erdi naturalak dira aktibo horiek. | Frogatu dute lurraren %30 eta itsasoaren %24 kontserbatzeak eragin positiboa izanen lukeela giza ongizatean. Unai Pascual Ikerbasqueko ikerlariak parte hartu duen ikerketa batean, mundu osoko aktibo natural kritikoak identifikatu dituzte. Giza ongizatean eragiten duten ekosistema natural eta erdi naturalak dira aktibo horiek. | Giza ongizatean laguntzen duten tokiko ekosistemak kontserbatuko balira, errazagoa izanen litzateke biodibertsitate, klima eta garapen helburu globalak lortzea. Hori ondorioztatu dute Nature aldizkarian argitaratu berri den ikerketa batean, non, bertzeak bertze, Unai Pascual Ikerbasqueko ikertzaileak parte hartu duen.
Basque Centre for Climate Change (BC3), Ikerbasque eta Minnesotako Unibertsitateko Natural Capital Proiektuko adituek egin dute ikerketa, eta, hartan, mundu osoko aktibo natural kritikoak identifikatu dituzte. Giza ongizatean eragiten duten ekosistema natural eta erdi naturalak dira aktibo horiek. Dokumentuaren arabera, eremu horiek desagertzeak ondorio nabarmenak izanen lituzke gizakiaren ongizatean. Beraz, ikerketak erakusten du natura kontserbatzea lagungarria litzatekeela giza ongizateari eusteko, bai tokian toki bai mundu osoan.
Ikerlariek eremu horiek kontserbatu behar direla diotenean, ez diote erreferentzia egiten eremu horiek babesteari bakarrik. Eremu babestuak tokiko aktibo natural kritikoen %15 soilik baitira. Hortaz, adituek diote gainerako eremuak ez direla zertan zaindu giza erabilera eta sarbidea mugatzen duten neurriekin, badirela bertze alternatiba batzuk. Hala nola tokiko komunitateen eta komunitate indigenen gobernantza sistemak edo itsasoaren eta lurraren erabilera jasangarria.
Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena (CBD) Montrealen (Kanada) elkartuko da hemendik aste batzuetara, alor hauetan helburu berriak finkatzeko: biodibertsitatearen kontserbazioa, leheneratzea eta kudeaketa. Orain arte ekosistema eta biodibertsitatea babesteko finkatu diren helburuak, ordea, kritikak piztu dituzte, komunitate indigenen eta tokiko bertze komunitateen beharrak kontutan ez hartzeagatik, bertzeak bertze.
Gabezia horri aurre egiteko garatutako txostena da Nature aldizkarian argitaratutakoa. Izan ere, giza ongizatean eragiten duten aktibo natural kritikoak identifikatzeak nabarmen errazten du natura babesteko erabakiak modu egokiagoan hartzea.
Dokumentuak azaltzen du lurraren %30 eta kostaldeko uraren %24 kontserbatuz gero naturak gaur egun gizakiari egiten dizkion ekarpenen %90i eutsi ahal izanen litzaiokeela. Becky Chaplin-Kramer Minnesotako Unibertsitateko ikerketagile nagusia: «Deigarria da zenbat jendek ateratzen dion onura mundu osoko lurrazalaren zati txiki samar bati. Eremu horiei egungo egoeran eutsi ahal izanen bagenie, gai izango ginateke jendearentzako onura horiek urteetan bermatzeko, bai tokian toki eta bai mundu osoan».
Aktibo natural kritikoak
Pascualek parte hartutako ikerketan hamalau aktibo natural kritiko identifikatu dituzte, eta mundu osoko mapa batean kokatu. Gainera, eremu horietan zenbat pertsona bizi diren eta horietaz zenbat pertsona baliatzen diren ere neurtu dute. Aktiboetako hamabik tokian tokiko eragina dute, eta bik eragin globala.
Horien artean daude, bertzeak bertze, nitrogenoaren edo sedimentuen atxikipena, uraren kalitatea erregulatzeko; ganaduarentzako bazka; etxean eta merkataritza arloan erabiltzeko egurra; aisialdirako lurreko naturara sarbidea; itsasoko aisia –koral arrezifeen turismoa–, eta ekosistemen karbono erreserbak.
Ekosistema horiek munduan barrena banatuta daude, eta, dokumentuaren arabera, herrialde guztietan aurkitu daitezke mundu zabaleko biodibertsitateari eusteko ezinbertzekoak diren eremuak. Horietako batzuen balioa jakina da –Kongo ibaiko arroetako basoena, adibidez–. Bertze zenbait, ordea, ez dira hain ezagunak, baina ezinbertzekoak dira tokiko komunitateendako.
Agintarientzako laguntza
Pascualen erranetan, ikerketak egindako identifikazio lanak ziurtatzen du «aurrerantzean ere ur garbiaren hornidura, elikagaien segurtasuna, ekaitzen aurkako babesa eta naturaren gainerako onurak tokiko komunitateetara eta gizateria osora iritsiko» direla. Gainera, identifikazio eta kartografia horrek agintariei informazioa emanen die martxan jartzen diren kontserbazio eta inbertsio politikek tokiko komunitateetan izan ditzaketen ondorioak kontuan hartzeko.
«Mota honetako ikerketei esker, zubi lana egitea espero dugu kontserbazioari eta garapenari dagozkien ahaleginak optimizatzeko interesa duten mundu osoko profesionalen eta arduradun politikoen natur balioen artean», azaldu du Pascualek.
Izan ere, naturak gizakiari egiten dizkion ekarpenen inguruan orain arte mundu osoan egin den maparik osatuena sortu dute ikerketan. Landu den ikuspuntua hainbat erabaki mailatan erabil daiteke, eta tokian tokiko adituen ekarpenekin osa daiteke. «Mapa globalek ikuspegi globala eman dezakete, eskala handiko patroiak agerian utzi, baina tokiko testuingurua behar dute erabakiak hartu ahal izateko», dio Chaplin-Kramerrek. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.