date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221394/langile-bat-hil-da-berriobeitiko-saint-gobain-abrasivos-enpresan.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Berriobeitiko Saint Gobain Abrasivos enpresan | Lanera sartzen ari zela, ondoezik sentitzen hasi da 56 urteko langilea, eta hil egin da. | Langile bat hil da Berriobeitiko Saint Gobain Abrasivos enpresan. Lanera sartzen ari zela, ondoezik sentitzen hasi da 56 urteko langilea, eta hil egin da. | Berriobeitiko (Nafarroa) Saint Gobain Abrasivoseko langile batek bizia galdu du gaur lanera sartzen ari zela, istripu ez-traumatiko batean. LABek salatu duenaren arabera, ondoezik sentitzen hasi da lanera sartzen ari zela, eta han hil da. 56 urte zituen.
LABen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian 68 pertsonak galdu dute bizia lanean; horietako hogeik Nafarroan. Joan den urteko kopurua berdindu da gaur, urtea amaitzeko hilabete falta den honetan. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221395/aholkularitza-zerbitzuak-euskaraz.htm | albisteak | Aholkularitza zerbitzuak, euskaraz | Aholkularitza lanetan aritzen den Oreka IT enpresa Euskaraldian parte hartzen ari da, eta, guztira, 6 arigune sortu dira. | Aholkularitza zerbitzuak, euskaraz. Aholkularitza lanetan aritzen den Oreka IT enpresa Euskaraldian parte hartzen ari da, eta, guztira, 6 arigune sortu dira. | Oreka IT enpresa 2009ko urtarrilean jaio zen, Araban, eta gaur egun bulegoak ere baditu Bizkaian eta Nafarroan. Orotara ehun langile aritzen dira Oreka ITn.
SAP aholkularitza zerbitzuetan espezializatutako zerbitzu informatikoen enpresa da, enpresa txikietan zein multinazionaletan zerbitzua eskaintzen duena. DPZ azpiegitura propioa ere badauka, beharrezko segurtasun neurri eta 24 x 7 monitorizazio tresna guztiekin.
Oreka IT aholkularitza oinarri teknologiko sendoan eta praktika komertzial eta profesional garden eta etikoetan eraikita dago. Horrez gain, Corporate Balance da enpresaren oinarria, filosofia korporatiboa, eta elkarren osagarri diren hiru zutabe hauek eusten diote oinarri horri: bezeroak, ezagutzak eta langileak. Corporate Balance-a konpainiaren ezberdintasun faktorea da, gertutasuna, segurtasuna, kalitatea eta dinamismoa sustatuz, proiektu bakoitza elkarlana bihurtuz.
Eureka taldea
Euskarari dagokionez, Oreka ITk zerbitzua euskaraz emateko gaitasuna du, eta horri lotuta Bai Euskarari ziurtagiria berritzen dute urtero.
Izan ere, euskara beti izan da garrantzitsua Oreka ITn lan egiteko, eta, horregatik, euskara sustatzeko Eureka taldea sortu zen 2012an (gerora beste barne lantalde batzuk sortu badira ere, GSE, Ikerketa eta Garapena, Kalitatea… bezalako arloak espresuki lantzeko).
Eureka taldea hiru bulegoetako langileez osatuta dago, egunerokotasunean laguntza ematen dutenak formakuntza edo itzulpenekin, enpresaren barneko dokumentazio guztia euskaratuta egoteaz arduratuz eta jolasak edo Kafea Euskaraz bezalako ekintzak antolatuz. Kafea Euskaraz ekinbidean, lanaldiko atsedenaldian euskaraz hitz egiteko edo entzuteko nahia dutenak elkartzen dira. Adibidez, azkenengo saioetan euskalki ezberdinen nondik norakoak eta adibideak landu dituzte.
Halaber, euskarari lotutako eta kanpotik suertatzen diren egitasmoetara ere batzen da Oreka IT, hala nola Korrikara edo Euskararen Egunera. Horrela, aurten ere Euskaraldian parte hartzen ari da; guztira 6 arigune sortu dira, eta enpresako 36 langilek izena eman dute ahobizi eta belarriprest moduan parte hartzeko: 29 langile ahobizi dira, eta beste 7, belarriprest.
Langile guztiei euskara mailari eta ezaguerari buruzko inkesta bidaltzen badiete ere, Euskaraldiko aurreko aldiak balio izan die euskaraz zekiten baina erabiltzen ez zuten langileak identifikatu eta haien arteko ohiturak nolabait aldatzeko.
Geroztik, talde bilera gehiago euskaraz egiten dira, eta euskaraz dakiten langileek ordenagailuetan, komunikatzeko tresnetan (Teams, posta elektronikoa) edo barne atarian eskuragarri daukate euskara dakitela bistaratzeko adierazgarria.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.orekait.com |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221396/davide-rebellin-hil-da-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Kirola | Davide Rebellin hil da, kamioi batek harrapatuta | Txapeldunorde izan zen 2004ko Munduko Txapelketan. Donostiako Klasikoa irabazi zuen 1997an. Urrian utzi zion profesionalki lehiatzeari, 30 urteren ondoren. 51 urte zituen. | Davide Rebellin hil da, kamioi batek harrapatuta. Txapeldunorde izan zen 2004ko Munduko Txapelketan. Donostiako Klasikoa irabazi zuen 1997an. Urrian utzi zion profesionalki lehiatzeari, 30 urteren ondoren. 51 urte zituen. | Italiako zenbait hedabidek jakinarazi dutenez, Davide Rebellin txirrindulari ohia errepideko istripu batean hil da. Montebello Vicentino herrian izan da ezbeharra, Italian. Kamioi batek harrapatu du Rebellin. 51 urte zituen. La Gazzetta dello Sport kirol egunkariak gaineratu du kamioia ez dela istripuaz ohartu, eta aurrera jarraitu duela.
«Jota nago albiste hau entzun ondoren», adierazi du Vincenzo Nibalik, Rebellinen Italiako selekzioko taldekide izandakoak. Rebellin txapeldunorde izan zen 2004ko Munduko Txirrindularitza Txapelketan, eta 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen errepideko proban. Domina hori, ordea, itzuli egin behar izan zuen, eritropoietinan positibo eman zuela eta. Padovako Auzitegiak gero absolbitu egin zuen epaiketan.
Rebellin, 2008an, Pekingo Olinpiar Jokoetan irabazi zuen zilarrezko dominarekin; positibo eman ondoren, itzuli egin behar izan zuenGERO BRELOER / EFE
1992an egin zuen jauzi profesionaletara, eta 30 urtez aritu zen lehian. Italiako Giroan etapa garaipen bat lortu zuen 1996an, eta urte horretan seigarren amaitu zuen Giroa, eta zazpigarren Espainiako Vuelta. Haren espezialitatea, ordea, klasikoak ziren. 1997an Donostiako Klasikoa irabazi zuen, eta beste hiru urtetan hirugarren izan zen. Euskal Herriko Itzuliko bi etapa ere irabazi zituen, 2001ean, eta 2005ean bigarren amaitu zuen Itzulia.
Fleche Wallone hiru aldiz irabazi zuen, 2004, 2007 eta 2009an. Paris-Niza irabazi zuen 2003an, eta Amstel Gold Race eta Lieja-Bastogne-Lieja ere behin, biak ere 2004an. Urte horretan bigarren amaitu zuen Munduko Kopan. 2017an kontratua berritu zuen, eta aurtengo urrian korritu zuen azken aldiz, Work Service taldearekin. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221397/goldman-sachseko-buru-ohia-idazlea-eta-euskalduna.htm | Goldman Sachseko buru ohia, idazlea eta euskalduna | Goldman Sachseko buru ohia, idazlea eta euskalduna. | Anton Arriolak (Durango, Bizkaia, 1967) Deustuko Unibertsitatean eta Milango Bocconin enpresa ikasketak egin zituen. 1992. eta 2009. urteen artean Goldman Sachs AEBetako inbertsio bankuan lan egin zuen, eta 2003. urtean Espainiako adarreko kontseilari ordezkari izendatu zuten. Hainbat enpresatako administrazio kontseiluan izan da, eta 2019az geroztik, BBK fundazioko patronatuko kide da.
Arriola euskalduna da, eta gazteleraz, ingelesez eta italieraz ere hitz egiten du. Bankaria ez ezik, idazlea ere bada Arriola, hainbat eleberri idatzi baititu, guztiak gazteleraz.
Haren ama Inmaculada Boneta da, EAJko eta ondoren EAko legebiltzarkidea eta senataria izandakoa. | ||
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221398/bortxaketa-bategatik-jarritako-zigorra-lau-urtetik-hirura-apaldu-dute-bizkaian.htm | Gizartea | Bortxaketa bategatik jarritako zigorra lau urtetik hirura apaldu dute Bizkaian | Iragarria zuten Bizkaiko epaileek berrikusketa eskeak aztertzeko asmoa, eta lehen ebazpena eman dute | Bortxaketa bategatik jarritako zigorra lau urtetik hirura apaldu dute Bizkaian. Iragarria zuten Bizkaiko epaileek berrikusketa eskeak aztertzeko asmoa, eta lehen ebazpena eman dute | Bizkaiko Probintzia Auzitegiak zigorra urritu dio bortxaketa batengatik kondenatutako gizon bati, Espainian sexu erasoen inguruan onetsi duten Soilik baietz da baietz lege berriaren irizpideen arabera zigorra berrikusita. Lehen, lau urte eta erdiko kondena zuen; orain, hiru urtekoa. 2019ko uztailean ezarri zioten zigorra gizonari, eta egun ja baldintzapean aske dago.
Hego Euskal Herrian bide horretatik murriztu duten lehen zigorra da. Jakina zen berrikusketa eskeak eginda zeudela hainbat auzitegitan, baina hau da murrizketa bat egitearen alde eman den lehenengo ebazpena. Joan den astean iragarri zuten Bizkaiko Probintzia Auzitegian heltzen zitzaizkien berrikusketa eskeak aztertzeko asmoa, eta horri atxikita heldu da orain erabakia.
Fiskaltzak eta akusazio partikularrak atzera bota zuten zigorra apaltzeko eskea, baina haien irizpidea ez du aintzat hartu auzitegiak. Fiskaltzak argudiatu zuen baldintzapean aske dagoela egun zigortutako gizonezkoa, eta, Zigor Kodea oinarri, kondenaren aldaketarik ezin dela egin orain. Baina irizpide bateraturik ez dago. Horra: Nafarroako auzitegiek, adibidez, zigorrak ez murriztea erabaki dute, baldin eta ezarritako zigorrak lege berriarekin ezarri ahal badira.
Bizkaiko Auzitegiak plazaratu duen autoaren arabera, ordea, ezar zekiokeen «zigor tartearen erdialdean» utzi zuten kondena epaitu zutenean berrikusketa eskatu duen gizonari. Orain, «proportzionaltasun» irizpidea aintzat hartuta, ezar dakiokeen «zigor tartea» apaldu egin denez, aldaketa egin behar da.
EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko presidente Iñaki Subijanak lehengo astean aitortu zuenez, kopuruan «garrantzitsuak» izan daitezke apaltzeen inguruko «ahalezko» eskabideak auzitegietan. «Baina beste gauza bat da berrikusiko diren prozedurak zenbat izango diren eta, kondenatuarentzat mesedegarriagoa delakoan, lege berria horietako zenbati ezarriko zaien», zehaztu zuen. Ebazpenak bateratze aldera, Espainiako fiskal nagusi Alvaro Garcia Ortizek herenegun ebatzi zuen epaiak ez direla berrikusiko baldin eta bere garaian ezarri zen kondena, lege berriarekin ere, Zigor Kodean indarrean badago. Aditu askoren arabera, horrek asko urrituko ditu berrikusketarako onetsiko diren eskabideak.
Gorenaren erabakia
Zigorrak murriztu, baina ez era orokortuan, kasuan-kasuan baizik. Hori ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak asteon zigorren berrikusketaren harira.«Legea auzipetuaren mesedetan aplikatu ahalko da, orain zigor txikiagoa ezartzea dagokien kasuetan», adierazi du, ohar batean. Ñabardura egin du, hala ere: arau berria «kasuan-kasuan» aplikatu behar da, «kasu bakoitza aztertuz, eta ez era orokortuan». |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221399/su-ta-garrek-erroetara-jo-du-alarma-disko-berrian.htm | Kultura | Su Ta Garrek erroetara jo du 'Alarma' disko berrian | Abenduaren 6an zabalduko dute taldearen hamabigarren lana, hala CD formatuan nola plataforma digitaletan, eta martxoan argitaratuko dute biniloan, LP bikoitzean. | Su Ta Garrek erroetara jo du 'Alarma' disko berrian. Abenduaren 6an zabalduko dute taldearen hamabigarren lana, hala CD formatuan nola plataforma digitaletan, eta martxoan argitaratuko dute biniloan, LP bikoitzean. | «Ezinezkoa da Jaiotze basatia berriz ateratzea, disko horrek 30 urte baino gehiago dituelako, baina saiatu gara esentzia hori bilatzen». Aitor Gorosabel gitarra jotzaile eta abeslariak azaldu duenez, hastapenetaraino jo du Su Ta Gar taldeak bere estudioko hamabigarren diskoa sortzeko abiada bila. 1991. urtean kaleratutako lehen disko haren oihartzuna dakarrelako azkenak ere. Alarma deitu dute lana, eta Jo Ta Ke Ekoizpenak zigiluarekin eman dute argitara. Abenduaren 6an zabalduko dute lana hala CD formatuan nola plataforma digitaletan, eta martxoan argitaratuko dute biniloan, LP bikoitzean.
Guztira, ia ordubetekoa da lana, eta 11 kanta biltzen ditu, baina Alarma egoera abestia da oraingoz zabaldu duten singlea. Erritmo bizian doan heavy kantu klasiko bat, Su Ta Gar taldearen hasierako diskoen abiadan. «Gero eta nabarmenagoa da/ klase arteko arrakala./ Berarentzat eskatzen ditu agintariak/ txalo zaparradak». Eta leloa ondoren: «Bizi oso bat zaurgarritasunean,/ bizi oso bat alarma egoeran». Gorosabelen gitarra soloen melodia bizi, garden eta errekonozigarria dator horren ostean, pasarte musikal erritmikoago bat, eta, beraz, hasi eta buka, Su Ta Gar taldearen zigilua darama kantak.
«Disko guztiek dute gure esentzia», azaldu du Gorosabelek, «baina oraingoan saiatu gara gaur egungo taldeei begiratu beharrean, hasierako urteetan gehien eragin zigutenen erreferentzietara itzultzen».
Eta baietz Xabier Bastida gitarra jotzaileak ere, hor kokatu direla diskoa sortzeko. «Batzuetan ematen du musikalki garapen bat egon dadin etengabe aldatu behar dela bidez, eta balekoa da hori. Guk sentitzen dugu gure hurrengo pausoa joan behar dela beti gustuko izan dugun bidean, eta, gainera, garatzen goaz gu ere, ez daudelako bi disko igualak. Baina argi daukagu betetzen gaituen musika estiloa hau dela: speed metala, thrash metala, bonbo bikoitza, parte lasaiagoak, riff itsaskorrak... Hor sentitzen gara eroso, eta hor sentitzen dugu gure esentzia, eta hori aldarrikatu nahi dugu. Zergatik ez jarraitu hor?»
2016an kaleratu zuten azken estudioko diskoa, Maitasunari pasioa izeneko amodiozko kanta bilduma, eta 2013koa da beren aurreko diskoa, Bizirik gaude. Eta taldekideek onartu dutenez, «luze» egin zaie Alarma kaleratu arterako tartea. Bastida: «Gogotsu geunden. Baina ez da izan geldi egon garelako».
Hiru hamarkada bete zituztenean bira berezia antolatu zuten, esaterako, eta hura amaitu eta berehala hasi ziren Alarma diskorako abestiak sortzen. Pandemia heldu zen, ordea, erori egin zitzaizkien itxita zituzten kontzertu guztiak, zaildu egin zitzaien entseatzea, eta, horrenbestez, moteldu egin zuen horrek guztiak sorkuntza prozesua ere.
Abiada biziko 30 urte Azkenean, aurtengo martxoan hasi zituzten grabaketak Berrizen (Bizkaia), Lorentzo Records estudioan, Aitor Ariño teknikariarekin, eta «lasai» aritu direla esan dute, tarteka, kontzertuak eskaintzeko geldialdiak ere eginez. Gorosabelekin eta Bastidarekin batera, Igor Diez baxu jotzaileak eta Galder Arrillaga bateria jotzaileak ere osatzen dute taldea duela hamar urtez geroztik. Eta estudioan izan duten lasaitasunari esker, musikari guztien ekarpenak gehiago igarri direla azaldu du Gorosabelek. «Ez dugu maketa bat izan hasieratik, eta bakoitzak bere konponketak egin ahal izan ditu horrela. Prozesua oso aberasgarria izan da».
Bastidak gogoratu duenez, 34 urte bete zituen taldeak abuztuan, eta ziztuan deskribatu du igaroaldi hori. Estudio lanez gainera, zuzenekoak, taldearen historiari buruzko komikia eta bestelako bildumak ere kontuan hartuz, guztira, hogei argitalpen egin dituztela zehaztu du. «Ekoizpen bat, ia urte eta erdiro», kalkulatu du musikariak.
«Hamabigarren diskoa da hau», nabarmendu du Bastidak, «eta igual hemen daude Su Ta Garren 30 urteko ibilbideko pasarterik indartsuenak. Nik uste dut horrek bere meritua daukala».
Zalantza ere izan dute diskoaren formatuarekin, halere. Bastida: «Oker ez banago Jaiotze Basatia izan zen Euskal Herrian LP eta kasete formatuan ez ezik, CD formatuan ere atera zen lehen diskoa». Baina aldatu egin da dena Alarma diskoa kaleratu dutenerako. «Gero eta gutxiago kontsumitzen da musika ordubetez jarraian, gero eta gehiago izaten dira abesti solteak eta motzak. Hemen badaude hiru kanta sei minututik gorakoak, baina ez daude saltatzeko moduko hamar segundo».
Durangoko Azokan izango dira taldekideak diskoak saltzen, eta martxo erdialdetik aurrera hasiko dira zuzenekoak eskaintzen; eta emanaldi sorta bat jadanik badute itxita ekainera bitarte. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221400/baguette-a-ondare-immaterialeko-kultur-ondasun-izendatu-du-unescok.htm | Mundua | 'Baguette'-a ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok | Okinen lana eta 'baguette'-aren kultura soziala aitortu nahi izan ditu erakundeak. | 'Baguette'-a ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok. Okinen lana eta 'baguette'-aren kultura soziala aitortu nahi izan ditu erakundeak. | Irina, ura, gatza, legamia —eta esku abilak—. Osagai horiek nahastuta eta labean sartuta lortzen dena izendatu du Unescok ondare immaterialeko kultur ondasuna: baguette-a. Askok esango lukete ogi barra bat ez dela ukiezina, baizik eta ukigarria baino ukigarriagoa. Erakundeak, ordea, haren atzean dagoenari eman dio izendapena. Artisau ogia «egiten jakitea» eta baguette-aren bueltan sortu den kultura. Horixe bera «ohoratu» nahi izan dute, Audrey Azoulay Unescoko zuzendari nagusiak adierazi duenez.
Izendapenak hainbat berme ere badakartza ogiaren kultura gal ez dadin, «ezinbestekoa» baita etorkizunean ere hura iraunaraztea. Hala, «babes neurriak» ere ezarri dizkio baguette-ari; Frantzia eta sektoreko profesionalak horiek betetzera «konprometitu» dira.
Ondasunen zerrendara gehitu dutenean, Unescoren Frantziako delegaziokoek modu harrigarrian ospatu dute: baguette-ak eskuan dituztela.
Ondare immaterialeko kultur ondasunen zerrendan sartu den azken elikagaia da baguette-a, baina aurretik ere badira beste batzuk: Napoliko pizza, kimchia, Belgikako zerbeza kultura, Mediterraneoko dieta eta kafe arabiarra. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221401/nazioarteko-adituak-izango-dira-bertsolari-txapelketa-nagusiko-finalean.htm | Kultura | Nazioarteko adituak izango dira Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean | Kantu inprobisatua lantzen duten Herrialde Katalanetako, Galiziako, Madeirako eta Sardiniako ordezkariak izango dira abenduaren 18an, Iruñean | Nazioarteko adituak izango dira Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Kantu inprobisatua lantzen duten Herrialde Katalanetako, Galiziako, Madeirako eta Sardiniako ordezkariak izango dira abenduaren 18an, Iruñean | Urteetan Bertsozale Elkarteak landu dituen harremanen ondorioz, nazioarteko adituak izango dira abenduaren 18an Iruñean, Nafarroa Arenan jokatuko den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Ahozko kantu inprobisatuaren alorrean ekitaldi garrantzitsua da Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta bereziki finalak ikusmin handia sortzen du Euskal Herrian, baita nazioartean ere. Munduan badira bertsolaritzan bezala hitzaren jolasa maite duten hainbat kantu inprobisatu, eta horiek ordezkatzen dituzten zenbait elkartetako kideak izango dira Iruñean finalaren egunean: Kataluniako Cor de Carxofa, Glosadors de Mallorca, Galiziako Oral Regueifa elkartea, Madeirako Xarabanda, eta Sardiniako cantadorien lana sustatzen duen Cordinamentu Artes Musicales et Poeticas de Tradizioni Orali de Sardigna elkarteetako kideak, hain zuzen ere.
«Horietako zenbait gonbidatu ezagunak ditugu jada gurean; esate baterako, 2016ko Europa bat-batean egitasmoan kantuan entzun genuen Maribel Servera glosadorea, edota Paulu Zedda, urteetan bertsolarien eta Sardiniako cantadorien zubi lanak egiteko garaian rol garrantzitsua izan duen eta aurreko zenbait finaletan ere egon dena. Halaber, harreman nabarmena sortu da Galiziako regueifaren eta bertsolaritzaren artean, Regueibertso programari esker, Bizkaiko Bertsozale Elkarteak bultzatua eta bi lurraldeetako ikastetxeetan garatzen dena; Sechu Sende izango da Galiziako gonbidatuetako bat», adierazi du Bertsozale Elkarteak, ohar baten bitartez.
Ikertzaileak ere finalean
Inprobisatzaileekin batera, ikertzaileak ere izango dira finalean. Hala, Iruñean izango dira aurten, besteak beste: Korsikako kantu inprobisatua aztergai duena, Giovanni Ragni; Brasilgo inprobisatzaile eta doktoregaia, Edmilson Ferreira; Amaya Carricaburu, puntu kubatarrean aditua; eta bertsolaritzarekiko interes berezia duten lagun bi, Oviedoko Unibertsitateko (Espainia) Jesus Fernandez antropologoa eta Columbiako Unibertsitateko (AEB) Rafael Yuste neurologoa.
Gainera, haiekin izango dira Nevadako (AEB) Unibertsitateko Renoko Euskal Ikerguneko ordezkariak, eta euskal unibertsitateetako ikertzaileak, bertsolaritzarekin eta Bertsozale Elkartearekin harremana dutenak: adibidez, Jon Sarasua bertsolari eta ikertzailea, Alfredo Asiain Nafarroako Unibertsitateko ikertzailea, eta Jone Miren Hernandez EHUko Mikel Laboa Katedrako zuzendari dena eta bertsolaritza generotik ikertu izan duena. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221402/foro-sozialak-memorien-elkarrizketa-proiektua-aurkeztu-du-nafarroako-parlamentuan.htm | Politika | Foro Sozialak 'Memorien elkarrizketa' proiektua aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan | Indarkeriaz gogoeta egin eta «elkarrizketarako espazioak» sortzeko beharra aipatu dute. | Foro Sozialak 'Memorien elkarrizketa' proiektua aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Indarkeriaz gogoeta egin eta «elkarrizketarako espazioak» sortzeko beharra aipatu dute. | «Nik estereotipo ugari nituen buruan: kale borrokaz, indarkeriaz, ezker abertzaleaz... Orain ikasi dut agian gu ez ginela hain onak, ezta haiek hain gaiztoak ere. Biktimak ezagutu ditut han eta hemen, eta bakearen alde lan egin duten pertsonak, han eta hemen». Beatriz Ukar CDN alderdi erregionalistako militante izan zen hainbat urtez. Nafarroako Parlamenturako hautes zerrendetan ere azaldu zen bere izena 2011ko bozetan. Urteetan beratutako iritzi sendoak zituen, besteak beste, independentismoaren esparru politikoaren inguruan. «Baita aurreiritzi asko ere», bere hitzetan. Foro Sozial Iraunkorrak gonbidatuta, Memoriaren elkarrizketa esperientzia pilotuan parte hartu du, eta ideologia oso ezberdineko jendearekin solastatzeko aukera eman dio horrek. «Begiak ireki dizkit esperientzia honek, asko ikasi dut, eta sentipen ugari azaleratu arazi dizkit». Nafarroako Parlamentuko Herritarrekiko Harremanetako Batzordean aurkeztu dute egitasmoa,.
Guztira, bederatzi lagun izan dira elkarrizketa saioetan solaskide: Ukarrez gain, Camino Osle, Jaxin Gomez, Fede de los Rios, Carlos Otxoa, Miguel Garrido, Carmen Izal, Patricia Amigot eta Mertxe Eraso. Guztiak ere adin, ideologia, ibilbide eta tradizio politiko oso ezberdineko pertsonak. Hamahiru hilabetez, elkarrekin hizketan jarri ditu Foro Sozialak: euskal gatazkaz, indarkeriaz, bizikidetzaz eta oroimenaz. Gernika Gogoratuz taldeko Iñigo Retolazak koordinatu eta bideratu ditu eztabaidak.
«Lubakitik atera beharra zegoen», laburbildu du Carlos Otxoa ekintzaile memorialistak, parlamentuko agerraldian. «Lehen eta bigarren mailako biktimak daude herri honetan, eta baita biktimatzat aitortuak ez direnak ere. Halakoak oztopo dira benetako bizikidetza eraikitzeko, baina posible da, hala ere: ziurrenik, biktima batek ez du inoiz barkatuko bere aitaren hiltzailea, ez da bere torturatzailearekin adiskidetuko... baina elkarrekin bizitzen ikas dezakegu». NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreorde Camino Oslerentzat ere «gogo beteko esperientzia» izan da Memorien elkarrizketa proiektuan parte hartzea: «Ahalegina egin dugu solaskideen azalean jartzeko, eta konfiantza osoa izan dugu zintzotasunez eta askatasunez hitz egiteko». Hori dela eta, bide horri segida ematera gonbidatu ditu talde politikoak: «Bide honi heldu beharko genioke maizago; atera gaitezen gure zirkulu itxietatik eta jarrera zurrunetatik».
Miguel Garrido ezkerreko militantea da, eta Zurekin Nafarroa koalizioko hautagaia, independente gisa. Harentzat, «memoriak bateratzeko» saioa izan da Foro Sozialak sustatutakoa. Oroimen hori gordetzearen garrantziaz hitz egin du: «Gatazka bizi izan zutenen ardura da oroitzapen horiek oinordetzan uztea, baina gorrotoa albo batera utzita; eta belaunaldi berrien ardura, berriz, memoria horiek elkar jostea, batzea, benetako bizikidetza baten mesedetan».
UPN, kontsentsutik at
Foro Sozialak gonbidatutako boluntarioek azalpenak entzun eta gero, esperientzia pilotua txalotu dute talde parlamentario gehienek, eta horri heltzeko prest azaldu dira PSN, Geroa Bai, EH Bildu eta Ezkerra. UPNko kide eta Navarra Sumako parlamentari den Iñaki Iriartek, ordea, uko egin zion akordioak egiteari «beren zerrendetan terroristak dituztenekin, Paroten omenez bertsoak abesten dituztenekin edo Espainiako selekzioa atzerritarra dela diotenekin». Are: gaineratu zuen «erakunde terroristak sustatu» dituztenek «ardura politikoa onartu» behar dutela. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221403/miel-a-elustondok-irabazi-du-rikardo-arregi-kazetaritza-saria.htm | Gizartea | Miel A. Elustondok irabazi du Rikardo Arregi kazetaritza saria | BERRIAn argitaratutako 'Tonban ehortzirik' elkarrizketa sortagatik jaso du saria. Hildako pertsonei egindako elkarrizketak bildu ditu, antolatzaileen arabera «euskarazko kazetaritzan parekorik ez dutenak». Komunikazio saria 'enpresabidea.eus' webguneak irabazi du. | Miel A. Elustondok irabazi du Rikardo Arregi kazetaritza saria. BERRIAn argitaratutako 'Tonban ehortzirik' elkarrizketa sortagatik jaso du saria. Hildako pertsonei egindako elkarrizketak bildu ditu, antolatzaileen arabera «euskarazko kazetaritzan parekorik ez dutenak». Komunikazio saria 'enpresabidea.eus' webguneak irabazi du. | Eman dute aurtengo Rikardo Arregi sarien irabazleen berri. Miel A. Elustondo kazetari eta idazle azpeitiarrak jaso du kazetaritza saria, BERRIAn argitaratutako Tonban ehortzirik elkarrizketa sortagatik. Hildakoei egindako elkarrizketak bildu ditu bertan Elustondok; antolatzaileen arabera, «euskarazko kazetaritzan parekorik ez dutenak». «Dokumentazio lana, pertsonaiarekiko hurbilketa eta egiantzekotasun formala nabarmentzen dira; fikzioaren eta kazetaritzaren arteko mugak hausten ditu», gehitu dute. Elustondok egindako ibilbide luzean erakutsi duen «kalitatea» berretsi du sorta horretan, eta haren ukitua ere nabari da: «kazetari sentsibilitate berezia» erakutsi du. Saria jasotzean, Rikardo Arregiren heriotzeagatik auhenez poema irakurri du Elustondok, Gabriel Arestik Arregiri eskainitakoa.
Kazetaritza saria ez ezik, Rikaro Arregi komunikazio saria ere banatzen du epaimahaiak, «euskarazko komunikazioaren mesedetan urrats berritzaile» izan diren proiektuei. Enpresabidea.eus webguneak irabazi du Komunikazio saria, eta Maite Reizabal Arregi erredakzioburuak jaso du. Informazio ekonomiko eta enpresarialean espezializatutako euskarri digitala da enpresabidea.eus, eta «begi bistakoa den hutsunea» bete du, antolatzaileek azpimarratu dutenez.
Bederatzina mila euroko saria jaso dute saridunek, eta Xabier Laka eskultoreak berariaz egindako oroigarria. Andoaingo (Gipuzkoa) Bastero kulturgunean egin dute sari banaketa. Bertan izan dira bi modalitateetako launa finalistak.
Elustondorekin batera, kazetaritza sariko hiru finalistak hauek izan dira: Amaia Lekunberri Ansolaren Anorexia, bestelako gerturapen bat: Zer dio jateari uzten dionak, jateari uzten dionean? monografikoa —Argia aldizkariko Larrun gehigarrian argitaratu zuen—; eta ETBren bi saio: Aske bizi dokumentala eta Biba zuek magazina. Komunikazio atalean, berriz, Aiaraldea proiektua, Aiora Probatxoa-ren Youtubeko kanala eta Aikotaldea.eus webgunea ere lehiatu dira. Aitormenezko oroigarriak jaso dituzte finalistek, horiek ere Laka eskultorearenak.
Aurtengoa ez da izan Elustondoren lehen izendapena: 2020an ere, finalistetako bat izan zen, Tonban ehortzirik sailagatik orduan ere, eta aurreko urtean ere hautagai izan zen, BERRIAn argitaratutako Zozoen elean elkarrizketa sortagatik.
«Ohorezko mugarri»
Irabazleak eta finalistak ez dira izan ohoratutako bakarrak Rikardo Arregi sarietan. Epaimahaikideek Elixabete Garmendia eta Patxi Baztarrika «ohorezko mugarri» izendatu dituzte. Garmendiari «euskarazko kazetaritzan izandako ibilbide oparoa» aitortu diote. Argia-ren zuzendari izandakoa da Garmendia, eta «berari esker aldizkari zorrotz, moderno eta irekia» plazaratzen zen astero-astero. Patxi Baztarrikari, berriz, Rikardo Arregi saria sortzeko bidean egindako ekarpena aitortu diote antolatzaileek —1988an sortu zuen, Andoaingo Udaleko euskara teknikari zela—. «Sari hauen sorrera landu, bideratu eta hauspotu zuen, eta hari zor zaio sariari behar beste eduki eta irismen eman izana».
Hauek osatu dute finalistak izendatu dituen eta sariak erabakiko dituen epaimahaia: Itxaro Borda eta Aingeru Epaltza idazleek, Pantxika Maitia kazetariak, Miren Gabantxo EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasleak, Ion Muñoa Dustuko Unibertsitateko Komunikazio graduko irakasleak eta Jon Sarasua Mondragon Unibertsitateko Huheziko irakasleak. Epaimahaiburua Andoaingo Udaleko Euskara zinegotzi Alexander Huitzi izan da, eta idazkaria, Arantza Aguado euskara teknikaria. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221404/etxelekuk-etxegarairengana-joko-du-taldearen-sorrera-gauzatzeko.htm | Politika | Etxelekuk Etxegarairengana joko du, taldearen sorrera gauzatzeko | Gutuna bidaliko diote talde politikoaren sorrera formalizatzeko, eta abenduaren 10eko batzarrerako osatua izatea espero dute. «Kontra» joateko borondatea ukatu dute. | Etxelekuk Etxegarairengana joko du, taldearen sorrera gauzatzeko. Gutuna bidaliko diote talde politikoaren sorrera formalizatzeko, eta abenduaren 10eko batzarrerako osatua izatea espero dute. «Kontra» joateko borondatea ukatu dute. | Bazuen izena; orain badu argazkia. Eta baita pixkanaka emendatzen ari den hautetsi zerrenda ere. Peio Etxelekuren inguruan bildu den Elkarrekin Herriarentzat talde politikoaren aurkezpena egin dute Baionako Trinkete Modernoan. Heldu den astean bildaliko diote Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariari taldea sortzeko eskaera formala, eta abenduaren 10eko biltzarrerako osatua izanen da. Taldeak izan litzakeen baliabideei buruzko solasa izan nahiko lukete orain lehendakariarekin.
42 izen aurkeztu dituzte prentsaren aitzinean, duela bi aste baino sei gehiago. Baina Etxelekuren hitzetan beste 30 inguru balirateke taldea integratzeko prest. Ondoko asteetan ikusiko da urratsa egiten duten ala ez. Baina, hala bada talde gotorra izanen da Kanboko (Lapurdi) hautetsi, Errobi lurralde eremuko erreferente eta EAJren Ipar Buru Batzarreko lehendakariaren inguruan.
Aurpegiak erakusteaz gain, zer diren eta zer ez diren zehazteko momentua izan da agerraldia: alderdien ordezkaritza ukatu dute: «Gure herrien ordezkariak gara; gure biztanleena». Kostaldeko hirien «kontra» diren barnealdeko taldea izatea ukatu dute; «lurraldearen interesa lehenesten duen sentsibilitate anitz» batzen dituztela erran dute.
Sorreratik Euskal Hirigune Elkargoaren alde agertu badira ere, funtzionamendua «deszentralizatu», inbertsioei «oreka» eman, eta hautetsiei leku gehiago emateko beharra nabarmendu dute. «Hautetsi anitzek deskonektatu dute, eta hori kaltegarria da», adierazi du Etxelekuk. Hautetsiak «erdigunean» emateko elkartzea garrantzitsutzat jo zutela erran zuen «proposamenak eta zuzenketak egiteko».
Bere bizipena kontatu du Guillaume Barucq Miarritzeko (Lapurdi) hautetsiak. Besteak beste EH Baik eta EAJk babestu zuten zerrenda zabal batean aurkeztu zen, eta oposizioko kide da gaur egun. «Anitzetan iruditzen zait elkargoan ez dudala ezertarako ere balio. Batzarretara heltzen gara, eta bost eta sei ordu artean egoten gara bertan; ateratzean irudipena dugu ez dugula ezer egin». Kostaldeko auzapezen «klub txiki bat» dagoela erran du, eta marmarrak entzuten direla kostaldeak dena bereganatzen duelako. Talde politikoen bidez «zinezko eztabaidak» izateko aukera ikusten du.
Ildo beretik jo du Laurent Intxauspe Donibane Garaziko auzapezak ere. Kontseilu exekutiboaren eta lehendakariaren inguruan «zentralizazio handia» dagoela erran du. «Ez dut ezer Etxegarairen kontra, baina posible ote da berekin eta bere egiteko moduekin osoki ados ez egotea?». Haren hitzetan, Ipar Euskal Herriari buruzko «politika global» bat pentsatu behar da, ondoren lurralde eremuetatik gidatuko dena.
Taldearen barnean dagoen aniztasunaz, eta, beraz, koherentzia politikoaz galdetuta, onartu dute gai guzietan ez dutela bat egin; gai batzuei buruz ez dute oraindik hitz egin. «Ez gara denean ados, baina badira batzuk alderdi berekoak direnak eta ez direnak haien artean ados», moztu zuen Ximun Akozeberri Larraineko (Zuberoa) hautetsiak. Taldearen barnean «hitza librea» izanen dela baieztatu zuten.
Baliabideen eskaera
Oraindik ez dute talde politikoa formalki sortzeko urratsik egin; heldu den astean bidaliko diote gutuna Etxegarairi eta bilkura eskatuko diote. «Mintzatzeko beharra» aipatu du Etxelekuk. Talde politikoak izanen dituen baliabideei buruz mintzatu nahi dute, besteak beste.
Baliabide materialez gain, kolaboratzaile bat edo gehiago izateko aukera ukan dezakete talde politikoek. Horretarako atxikitako diru zama elkargoko hautetsien urteko sarien %30 izan daiteke gehienez ere. Beraz, 300.000 euro inguru, talde guzien artean banatzeko. Elkargoko batzarraren esku da erabaki hori, baina, lehendakariaren iritziak pisu handia du. Denbora osoz arituko litzatekeen kolaboratzaile bat izateko aukera nahiko luke Etxelekuk, gutxienez. «Mila eta 1.500 orri arteko txostenak izaten ditugu batzarretarako. Abenduaren 10ekoa ez dugu oraindik eskuratu», deitoratu du, batzarrak aitzin erabakiak lantzeko beharra azpimarratuta.
Elkarrekin Herriarentzat taldekoen hitzetan, oraingoz ez dute Etxegarairen lekua hartzeko asmorik. Hala ere, interesgarria izan daiteke kalkulagailua ateratzea. Aurkeztutako 42 izenei, integratzear diren 30 inguru horiek batuta, 70 baino gehiago dira; talde politikoan zenbat izanen diren jakina ez bada ere, 40 bat hautetsi inguru biltzen dira EH Bairen inguruan. Horri Frantziako ezkerreko alderdien inguruko hautetsiak gehituta, 232 hautetsien erdia baino gehiago ere izan daitezke. Baina, hori, fikzioa da oraingoz. |
2022-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/221405/sufritu-gabe-egin-du-aurrera-argentinak.htm | Kirola | Sufritu gabe egin du aurrera Argentinak | Argentinak 0-2 menderatu du Polonia, eta bi selekzio horiek sailkatu dira C multzoan. D multzoan, berriz, Frantziak eta Australiak egin dute aurrera. | Sufritu gabe egin du aurrera Argentinak. Argentinak 0-2 menderatu du Polonia, eta bi selekzio horiek sailkatu dira C multzoan. D multzoan, berriz, Frantziak eta Australiak egin dute aurrera. | Atseden har dezatela argentinarrek. Oraingoz, bederen, Argentinak final-zortzirenetako kanporaketa jokatuko du eta. Saudi Arabiaren aurkako partidaren ostean isuritako malkoak ahaztuta geratu dira Poloniari irabazita (0-2). Beste Munduko Kopa bat hasiko da orain Leo Messiren selekzioarentzat.
Aise menderatu dute Polonia, ia sufritu gabe. Hasi eta buka nagusi izan dira hegoamerikarrak. Hainbeste, markagailua motz gelditu baita. Alexis McAllisterrek eta Julian Alvarezek sartu dituzte bigarren zatian Argentinaren golak, lehen zatian Messik penalti bat huts egin ostean. Era berean, emaitza nahikoa izan zaio Poloniari sailkatzeko.
Lehen zatia borobiltzeko gola baino ez zaio falta izan Argentinari. Lionel Scaloniren taldeak erritmo bizia eman dio partidari, eta oso atzean sarrarazi du Polonia. Robert Lewandowski, esaterako, ez da agertu ere egin. Poloniarrek, ordea, oso ondo defendatu dute euren area ingurua, eta argentinarrei kosta egin zaie gol aukera argiak sortzea. Area ertzetik askotan ahalegindu dira, eta, erdiraketa mordo bat egin arren, saririk ez.
Marcos Acuñak eta Julian Alvarezek izan dituzte Argentinaren aukera onenak, harik eta epaileak, VAR-aren laguntzarekin, Wojciech Szcezsnyk Leo Messiri egindako penalti zalantzagarria adierazi duen arte: erdiraketa batean, Messik buruz errematea egina zuenean, Szcezsnyk Argentinako kapitaina aurpegian jo du eskuarekin. Messik jaurti, eta Szcesnyk gelditu. Jokatu dituen bost Munduko Kopetan hiru penalti jaurti ditu, eta bakarra sartu. Mamuak bueltan. Atsedenaldira, 0-0.
Atsedenalditik bueltan, lehen jokaldian, Argentinak markagailura eraman du joko zelaian erakutsitako nagusitasuna. Nahuel Molinak erdiraketa egin du eskuin hegaletik, eta area barruan, Alexis Mac Allisterrek, bakarrik, baloia sareetara bidali du. Hurrengo jokaldian, baina, gutxigatik ez du Kamil Glikek berdinketaren gola sartu. Julian Alvarezek eman die argentinarrei erabateko lasaitasuna 69. minutuan, Enzo Fernandezen pase on bat aprobetxatuta: 2-0. Markagailuari eusteko are atzerago sartu dira poloniarrak, eta Argentinak barkatu egin du. Markagailu horrekin amaitu da partida.
Multzoko beste neurketan, Mexikok 1 eta 2 menderatu du Saudi Arabia, baina ez da nahikoa izan multzoen fasea gainditzeko. Golen aldea behar izan da nor sailkatzen den erabakitzeko, nahiz eta, tarte luze batez, txartel horiei begira ere izan diren bi selekzioak. Sei punturekin amaitu du Argentinak, eta laurekin berdinduta bukatu dute Poloniak eta Mexikok, hurrenez hurren. Azkena Saudi Arabia izan da.
Danimarka, etxera
Goizago, arratsaldeko lauretan, jokatu dira D multzoko azken bi neurketak. Frantziak ziurtatua zuen multzoburu amaitzea, eta beste hiru selekzioen artean zegoen bigarren postua. Azkenerako, Australiak egin du aurrera, Danimarkari 1 eta 0 irabazi eta gero. Tunisiak ere berea egin du, Frantzia 1 eta 0 menderatu baitu, baina Australiak ez irabaztea ere nahitaezkoa zuen. Tarte batez baino ez dira afrikarrak sailkatuta egon, Whabi Khazrik gola sartu duenean, baina berehala iritsi da beste neurketan Mathew Leckie australiarraren gola. Bestalde, Christian Eriksenen Danimarka izan da multzoko dezepzio nagusia: multzoko azkena izan da, puntu bakarra eskuratuta.
Hala, beste bi final zortzirenetako kanporaketa erabakita geratu dira: Argentinak Australia izango du arerio, eta Frantziaren aurka neurtuko ditu indarrak Poloniak. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221431/sute-batek-gorraiz-merkataritza-gunea-kiskali-du.htm | Gizartea | Sute batek Gorraiz merkataritza gunea kiskali du | Sutea nola piztu den ez dagoenez argi, ikerketa bat jarri dute martxan. | Sute batek Gorraiz merkataritza gunea kiskali du. Sutea nola piztu den ez dagoenez argi, ikerketa bat jarri dute martxan. | Bart gauean, Gorraiz merkataritza gunea (Eguesibar, Nafarroa) suak hartu du, eta bertako ile apaindegiak, garbitegiak, albaitarien guneak eta kafetegiak kalteak izan dituzte. Gertatutakoaren berri jakitean, Eguesibarko Polizia, Foruzaingoa eta suhiltzaileak bertaratu dira.
Oraindik ez dago argi zerk piztu duen sua, baina Poliziak ikerketa bat jarri du martxan. Inguruko errepideak itxita daude jada, eta zirkulazioa bertze bide batzuetatik bideratu dute. Eguesibarko Udalak adierazi du sentitzen dutela halakorik gertatu izana, eta jakinarazi dute Amaia Larraia alkatea bertara joanen dela kaltetutakoei babesa eskaintzera. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221432/hiru-emakumek-zuzenduko-dute-gaur-alemania-costa-rica-partida.htm | Kirola | Hiru emakumek zuzenduko dute gaur Alemania-Costa Rica partida | Stephanie Frappart izango da epaile nagusia, eta Neuza Back eta Karen Diaz marrazainak. Lehen aldia da emakumezko batek gizonezkoen Munduko Kopako partida bat zuzentzen duela. | Hiru emakumek zuzenduko dute gaur Alemania-Costa Rica partida. Stephanie Frappart izango da epaile nagusia, eta Neuza Back eta Karen Diaz marrazainak. Lehen aldia da emakumezko batek gizonezkoen Munduko Kopako partida bat zuzentzen duela. | Estreinakoz emakumezko epaile batek partida bat zuzenduko du gizonezkoen Munduko Txapelketa batean. Gaur izango da, eta epaile hori Stephanie Frappart frantziarra izango da. Frappartek E multzoko Costa-Rica Alemania neurketa zuzenduko du, 20:00etan. Gainera, harekin egongo diren marrazainak ere emakumezkoak izango dira: Neuza Back brasildarra eta Karen Diaz mexikarra. Orain arte laugarren epaile izan da Frappart Mexiko-Polonia eta Portugal-Ghana neurketetan.
Frappartek 38 ditu, eta 2011tik da epailea FIFAko partidetan. Ibilbide luzea osatutakoa da emakumezkoen futbolean. Besteak beste, 2018an 20 urtez azpikoen Munduko Kopako finala zuzendu zuen, eta, urtebete geroago, 2019 Munduko Kopakoa, AEBen eta Herbehereen artean. Hortik aurrera gizonezkoen partidak zuzentzen hasi zen, eta berdintasunaren bidean mugarriak ezartzen. Lehenbizi, UEFAk Europako Superkopako finala arbitratzeko izendatu zuen 2019an. Lverpoolek eta Chelseak jokatu zuten neurketa hura, eta gaur moduan bi emakumezko izan zituen hegaletan laguntzen: Manuela Nicosi turkiarra eta Michelle O'neal irlandarra. Ondoren lehena izan zen Txapeldunen Ligako partida bat zuzentzen, Juventus eta Dinamo Kieven artekoa.
Qatarko Munduko Kopan sei emakumezko epaile daude, inoiz baino gehiago. Horietako hiru epaile nagusiak dira: Frappart bera, Yoshimmi Yamashita japoniarra eta Salima Mukasanga ruandarra. Beste hirurak marrazainak dira: Back, Diaz eta AEBetako Kathryn Nessbit.
Txapelketa hasi aurretik egon zen zurrumurrua Frapparti emango ziotela inaugurazio partida. Baina azkenean Danele Orsatok zuzendu zuen Qatarren eta Herbehereen arteko neurketa, eta Frappartek multzoko faseen hirugarren jardunaldian lortu du beste kristalezko sabai bat apurtzea berdintasunaren bidean. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221433/aeben-enbaxadakoei-eta-pedro-sanchezi-ere-bidali-dizkiete-lehergaiak.htm | Mundua | AEBen enbaxadakoei eta Pedro Sanchezi ere bidali dizkiete lehergaiak | Sei dira guztira atzemandako bonbak; horietatik bost azken orduetan atzeman dituzte, Espainiako Defentsa Ministerioan, AEBen eta Ukrainaren Madrilgo enbaxadetan, Zaragozako arma lantegi batean eta Torrejon de Ardoz herriko aire basean. Pedro Sanchezen aurkako bonba bat atzeman zuten azaroan. Antzeko ezaugarriak dituzte, eta agian gehiago egongo direla ohartarazi dute. | AEBen enbaxadakoei eta Pedro Sanchezi ere bidali dizkiete lehergaiak. Sei dira guztira atzemandako bonbak; horietatik bost azken orduetan atzeman dituzte, Espainiako Defentsa Ministerioan, AEBen eta Ukrainaren Madrilgo enbaxadetan, Zaragozako arma lantegi batean eta Torrejon de Ardoz herriko aire basean. Pedro Sanchezen aurkako bonba bat atzeman zuten azaroan. Antzeko ezaugarriak dituzte, eta agian gehiago egongo direla ohartarazi dute. | Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, sei dira guztira azken egunetan atzeman dituzten bonbak. Azken 24 orduetan bost atzeman dituzte. Espainiako Defentsa Ministerioan, Ukrainak Madrilen duen enbaxadan, AEBek Madrilen duten enbaxadan, Zaragozako Instalaza arma lantegian eta Torrejon de Ardoz herrian den aire basean jaso dituzte lehergailuak; ez aldi berean. Aurretik, azaroaren 24an, Pedro Sanchez presidenteari zuzenduriko beste lehergai bat atzeman zuten Moncloan. Espainiako Auzitegi Nazionalak hartu du ikerketaren ardura.
Publiko egin zen lehena Ukrainaren enbaxadan jaso zuten, atzo, 13:00 aldera. Eztanda egin zuen arte ez zuten detektatu bonba, eta gutuna ireki zuen langilea zaurituta dago leherketaren ondorioz. Gutuna Sergei Pohoreltsev enbaxadoreari zuzendua zen.
Enbaxadako leherketatik ordu gutxira atzeman zuten Zaragozako arma lantegira ailegatutako bonba-gutuna –lantegi horretan ekoizten dira gerran Espainiak Ukrainiari bidaltzen dizkion granada jaurtitzaileak–. Polizia iturrien arabera, segurtasun zerbitzuek susmagarritzat jo zuten jasotakoa, eta, hortaz, erdietsi zuten bonba kontrolatzea. Berdin gertatu da gaur goizaldean Espainiako Defentsa Ministerioan eta Torrejongo aire basean atzemandakoekin: garaiz detektatu dituzte, eta ez da izan zauriturik. Atzeman duten azken bonba AEBek Madrilen duen enbaxadakoa izan da; eguerdian detektatu dute. Gutun guztiek «antzeko ezaugarriak» dituzte, eta kaligrafiak ere bat egiten du.
Horien berri izan ondotik jakinarazi du Espainiako Gobernuak azaroaren 24an Moncloan jaso zuten lehergaiaren berri. Bost bonben artean loturarik den argitzeko ikerketa abiatu du Poliziak. Plazaratutako informazioaren arabera, Espainiako Auzitegi Nazionala terrorismo delitu gisan ari da aztertzen kasua. Halaber, Espainiako Gobernuko Atzerri ministro Jose Manuel Albares Ukrainako Gobernuko ordezkariekin jarri da harremanetan, azken orduetan gertatutakoari heltzeko. Barne Ministerioak ohartarazi du balitekeela kasu gehiago izatea datozen orduetan. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221434/israelgo-armadak-beste-bi-palestinar-hil-ditu-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo armadak beste bi palestinar hil ditu tiroz, Zisjordanian | Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egin dute sarekada Israelgo indarrek. Zortzi palestinar hil dituzte 72 orduan, eta hamar astebetean. NBEk onartu egin du 2023an Nakbaren 75. urteurrena oroitzeko ebazpena. | Israelgo armadak beste bi palestinar hil ditu tiroz, Zisjordanian. Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egin dute sarekada Israelgo indarrek. Zortzi palestinar hil dituzte 72 orduan, eta hamar astebetean. NBEk onartu egin du 2023an Nakbaren 75. urteurrena oroitzeko ebazpena. | Oldarraldiek ez dute etenik Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioak baieztatu duenez, Israelgo armadak beste bi palestinar hil ditu tiroz, Zisjordanian, Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan. Orotara, Israelgo indarrek zortzi palestinar erail dituzte azken 72 orduetan, eta hamar astebetean, 2006tik lurralde okupatu horretan izan den indarkeria boladarik handienean. Israelgo armadak egindako sarekadan, gainera, palestinar bat zauritu dute, WAFA Palestinako berri agentziaren arabera.
Israelgo armadak esan du operazioan agenteei eraso egin dietelako erantzun behar izan dutela haiek tiroka, «ustezko erasotzaileak neutralizatzeko». Hain zuzen, Israelgo armadak baieztatu du Mohammed Ayman al-Saadi dela hil duenetako bat, Palestinako Jihad Islamikoko goi agentea. Poliziaren arabera, Al-Saadik «Israelgo indarren aurkako hainbat eraso egin eta erakundeko milizianoak armaz hornitzen zituen».
Erakunde militarrak, halaber, Naeem Jamal al-Zubaidiren heriotza ere baieztatu du, eta «Israelgo indarren aurkako hainbat tiro erasotan parte hartu duen agente terrorista» gisa identifikatu du. Tokiko iturrien arabera, Al-Zubaidi Al-Aqsako Martirien Brigadakoa zen. Hain zuzen, iturri horiek eta lekukoek EFE berri agentziari esan diotenez, Israelgo konboi militar batek etxe batera zuzenduta zeuzkan misilak.
«Hau da terrorismoaren aurka borrokatzeko modua. Hau da Israelgo herritarrak babesteko modua». Adierazpen horiek egin ditu Israelgo lehen ministro Yair Lapidek, albistea jaso eta gutxira.
Gertakari horrek haserrea eta sumina eragin ditu palestinarren artean. Hala, Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusiak eta beste zenbait erakundek grebara deitu dute gaurko.
Israelgo armadaren erasoak etengabekoak izaten ari dira Zisjordanian azken egunotan. Atzo, esaterako, 25 urteko palestinar bat hil zuen tiroz, Jabaden, Jenindik gertu, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera. Eta herenegun, bost palestinar erail zituen, tartean bi anaia, WAFAk zehaztu zuenez.
2022an, guztira, 158 palestinar hil dituzte —besteak beste, milizianoak, zibilak eta adingabeak— Israelen eta Zisjordania okupatuaren arteko gatazkaren esparruan, Palestinako Aginte Nazionalaren arabera; Israelen bandoan, berriz, 29 pertsona erail dituzte, eta horietatik 21 zibilak izan dira.
Nakbaren 75. urteurrena, gogora
Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko Batzar Orokorrak Palestinaren eta Israelen arteko gatazkari buruzko bost ebazpen onartu zituen atzo, palestinarrek Nakba izenez —hondamendia esan nahi du arabieraz— oroitzen duten ebazpena barne; zehazki, maiatzaren 15a da palestinarrek beren exodoa eta Israelgo Estatuaren sorrera gogora ekartzen dituzten eguna.
Hain justu, 2023an Nakbaren 75. urteurrena oroitzeko ebazpena onartu dute, aldeko 90 botorekin; 30 estatuk aurka bozkatu dute, eta 47 abstenitu egin dira. Israelek gogor kritikatu du hartutako erabaki hori.
Ikusi gehiago: Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dagoela ohartarazi du NBEk
Onartutako beste ebazpenen artean, Israeli eskatzen zaio geldiaraz ditzala «nazioarteko zuzenbidearen aurkako ekintza guztiak, Palestinako lurralde okupatuen osaera demografikoa eta estatusa aldatzeko eta kokaguneetako jarduera amaitzeko».
Era berean, NBEko Batzar Orokorrak onartutako beste ebazpen batean nabarmendu zuen «premiazkoa» dela ahalegina egitea «negoziazio sinesgarriak» abiarazteko, eta bake justu eta iraunkorra lortzeko, nazioarteko erakundearen ebazpenetan oinarrituta».
Bozketak egin aurretik, Palestinak NBEn duen ordezkari Rijad Mansurrek gainerakoei eskatu zien herri palestinarrarekiko «bidegabekeria historikoa» onartzeko: «Palestinak merezi du jasandako sufrimenduaren aitortza, baita biktimentzako justizia ere». Haren hitzetan, «inpunitatea amaiaraztea da Israelen okupazioarekin bukatzeko modu bakarra».
«Inor ez dago salbu Palestinan, inor ez», nabarmendu zuen Mansurrek, eta salatu zuen 2022a «urterik hilgarriena» dela Zisjordaniako palestinarrentzat, 2000ko irailaren amaieran bigarren Intifada hasi zenetik; Palestinaren independentziaren aldeko matxinada izan zen. Hori dela eta, ohartarazi zuen palestinarrek «nazioarteko babesa» behar dutela.
Bestalde, Gilad Erdan Israelek NBEn duen ordezkariak kritikatu zuen onartutako ebazpenek «Ekialde Hurbilean gertatzen den guztiaren errua Israeli egoztea» dutela helburu, eta «palestinarrak egoera honetan duten erantzukizunetik absolbitzea». Erdanen arabera, «urtez urte, desitxuratutako ebazpen horiek onartu egiten dira, eta, hala, bermatzen da gatazka inoiz ez dela amaituko». Haren iritziz, Israelen eta Palestinaren arteko gatazka, «beste edozein gatazketan bezalaxe, bi aldeak negoziazio mahaian eserita konpon daiteke». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221435/nbek-dio-lurraren-berotzea-gelditzeko-hamar-bilioi-euro-baino-gehiago-inbertitu-beharko-direla.htm | Mundua | NBEk dio Lurraren berotzea gelditzeko hamar bilioi euro baino gehiago inbertitu beharko direla | Lurraren tenperatura igoera 1,5 gradutik beherakoa izateko, «naturan oinarritutako konponbideak» erabili beharko dira, Nazio Batuen Ingurumen Programak erran duenez. | NBEk dio Lurraren berotzea gelditzeko hamar bilioi euro baino gehiago inbertitu beharko direla. Lurraren tenperatura igoera 1,5 gradutik beherakoa izateko, «naturan oinarritutako konponbideak» erabili beharko dira, Nazio Batuen Ingurumen Programak erran duenez. | Nazio Batuen Ingurumen Programak (NBIP) gaur argitaratutako txosten baten arabera, berotegi efektuko gasen emisioak murriztea ez da nahikoa lurraren berotzea gelditzeko. NBIPk adierazi duenez, Lurraren tenperaturaren igoera 1,5 gradutik beherakoa izateko, «naturan oinarritutako konponbideak» erabili beharko dira. Hortaz, bai gobernuek, bai sektore pribatuak hamar bilioi euro baino gehiago inbertitu beharko lituzkete 2050 bitarte.
Ikusi gehiago: Lurraren %30 babestu behar litzateke naturaren onurei eusteko
Aipatutako neurri horien artean daude basoberritzea, eguzki energia erabiltzea edo laborantza jasangarria egitea. Politika horiek, bertzeak bertze, ekosistemak babesten dituzte, emisioak murrizten dituzte, eta biodibertsitatea ez galtzea ahalbidetzen dute. «2050ean zero isuri izateko trantsizioa egin ahala, giza jarduera guztia ere birbideratu behar dugu, denok bizi garen mundu naturalaren gaineko presioa arintzeko», azaldu du Inger Andersen NBIPeko zuzendariak.
Andersenek gobernuei, enpresei eta finantza sektoreari dei egin die, naturan oinarritutako konponbideak gauzatzera bideratuta dauden funtsak «zorrozki» igotzeko. Hala ere, NBIPk nabarmendu du gobernuek «nekez» igoko dituztela inbertsioak, orain haien inbertsioak totalaren %83 baitira. Hortaz, erakundeak dio sektore pribatuaren inbertsioek izan behar dutela «nabarmen handitu» beharrekoak.
NBIPk azaldu du naturarendako negatiboak diren neurrietan egiten diren inbertsioak positiboetan egiten direnak baino hiru eta zazpi aldiz handiagoak direla. Inbertsio «kaltegarri» horien artean daude, adibidez, arrantzaren sektoreari, laborantzari eta erregai fosilen sektoreari ematen zaizkien laguntzak.
Biodibertsitatea mintzagai
Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena (CBD) Montrealen (Quebec) elkartuko da hemendik aste batzuetara, eta biodibertsitatearen kontserbazioari, leheneratzeari eta kudeaketari buruz mintzatuko dira bertan. Txostena bilkura horren harira argitaratu da. Izan ere, eztabaidatsuak diren gaiak izanen dituzte solasgai: Lurraren %30 eremu babestu izendatzea, eta txostenean «kaltegarri» izendatzen dituzten laguntzak desagertzea edo murriztea, besteak beste. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221436/euskararen-urtekaria-gaur-berriarekin.htm | Gizartea | 'Euskararen urtekaria', gaur, BERRIArekin | 72 orrialdetan, euskararen inguruan 2022ak eman dituen albiste nagusiak jasoko ditu, zenbait erreportajeren, elkarrizketaren, iritzi artikuluren eta umorearen bidez. | 'Euskararen urtekaria', gaur, BERRIArekin. 72 orrialdetan, euskararen inguruan 2022ak eman dituen albiste nagusiak jasoko ditu, zenbait erreportajeren, elkarrizketaren, iritzi artikuluren eta umorearen bidez. | Lehen aldiz, euskararen inguruko urtekari bat doan banatuko du gaur BERRIAk, papereko egunkariarekin, Euskararen Nazioarteko Egunaren harira. 72 orrialdetan, aurten euskararen inguruan jasotako albiste nagusiak bilduko ditu urtekariak. Harpidedunek ohiko bideetatik jasoko dute.
Dosier berezi batekin hasiko da, hizkuntz eskakizunen ingurukoa. Izan ere, epaitegietatik hainbat eraso egin dituzte 2022an euskaldunen hizkuntz eskubideen aurka. Euskalgintzak horiei emaniko erantzuna azalduko dute erreportajean.
Kronologia baten bidez kontatu dute zer ekarri duten azken 12 hilabeteek, Euskararen nazioarteko Egunetik Euskararen nazioarteko Egunera. Gertaera nagusiak hilabetez hilabete zerrendatuko ditu, 2021eko abenduaren 3tik. Korrika izango da protagonista nagusietako bat, espero bezala. Baina espero ez zen beste bat batu zaio horri: zorioneko Irulegiko Eskua.
Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeari eginiko elkarrizketa irakurri ahalko da. Horretan, euskararen erabileran «jauzia» egiteko baldintzak inoizko onenak direla uste duela adieraziko du.
Horrez gain, Mikel Arregi Euskarabidea erakundeko zuzendariak azalduko du euskarak Nafarroan segurtasun juridikoa «bermatuko duen lege bat» behar duela.
Eta Iparraldeko Euskararen Erakunde Publikoaren buru Antton Kurutxarrik azaldu ditu zelako mugak dituzten euskara bultzatzeko orduan.
Iritziak
«Euskal soziolinguistikaren esparruan zalantzan jartzen ari dira orain arte baliagarriak izan zaizkigun sailkapenak». Besteak beste, mezu hori irakurri ahalko zaio Asier Basurto Arruti Soziolinguistika Klusterreko ikerlariari, iritzi artikulu batean.
Horrez gain, Euskal Konfederazioko Sebastien Casteten iritzia jasoko du urtekariak, eta Euskaltzaleen Topaguneko Jasone Mendizabal Altunarena, eta Kontseiluko Paul Bilbao Sarriarena.
Lan mundua euskalduntzeko Amaia Balda Emuneko koordinatzaileak eta Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arduradunak eginiko lana ezagutu ahalko da.
Adibide batzuk besterik ez dira. Beste hainbat elkarrizketa eta erreportaje biltzen ditu urtekariak. Orri arinagoak ere baditu, sakontasunari uko egin gabe: Zaldieroak eta Olariagak euskararen inguruan urtean eginiko komikiekin irribarre egiteko aukera egongo da. Esaterako, euskara «eskualdeko hizkuntza» baino, eurohizkuntza dela baieztatzeko argudio eztabaidaezinak emango dizkiote irakurleari, edozein parlamentu, mahai inguru, sare sozial edo tabernan erabiltzeko moduan.
Euskararen urtekaria, gaur eta doan. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221437/mugiren-deskontuaren-luzapenak-talka-eragin-du-erakundeen-artean.htm | Politika | Mugiren deskontuaren luzapenak talka eragin du erakundeen artean | Gipuzkoako Foru Aldundiak iragarri du 2023an ere egungo deskontuari eutsiko diola, baina neurri hori nork ordainduko duen ez dago argi. | Mugiren deskontuaren luzapenak talka eragin du erakundeen artean. Gipuzkoako Foru Aldundiak iragarri du 2023an ere egungo deskontuari eutsiko diola, baina neurri hori nork ordainduko duen ez dago argi. | Gipuzkoako Garraio Agintaritzak kopuru bat jarri dio 2023an Mugi txarteletan %50eko deskontuei eusteak eragingo duen gastuari: 24,3 milioi euro. Gipuzkoako Foru Aldundiak asteon iragarri du gaur egun indarrean dagoen laguntza mailari eutsiko diola datorren urtean ere, garraio publikoa sustatzeko egokitzat ikusten duelako, baina ia 25 milioi euro horiek nork ordainduko dituen ez dago argi, eta, azken orduetan, erakundeen arteko talka eragin du kezka horrek.
Donostiako alkate Eneko Goiarentzat, «arduragabekeria» da deskontuak aurrera egingo duela iragartzea, oraindik ez baitago argi Espainiako Gobernuak gastu horren %30i aurre egingo ote dion, orain arte bezala. Eusko Jaurlaritzak deskontuaren %10 hartzen du bere gain, eta horrek ere bere horretan segituko duen ikusteko dago, Goiaren arabera. Baina zergatik kritikatu du Donostiako alkateak Gipuzkoako Aldundiaren erabaki hori, erakunde biak EAJren esku daudela jakinda eta gutxitan ikusten den aurkakotasun bat azalerazita?
Erakunde bakoitzaren aurrekontuetan dago erantzuna. Mugiren inguruko erabakiak aldundiari eragingo liokeen 9,5eko milioi eurorainoko defizita estaltzeko gai da foru erakundea, funts bat daukalako gorderik bere aurrekontuetan horretarako. Donostiako Udalak, ordea, 7,5 milioi euroko zuloari aurre egin beharko lioke Dbusek biltzeari utziko liokeen kopuruagatik.
PSEren ekinbidea
Gipuzkoako Foru Gobernua EAJk eta PSEk osatzen dute, eta azken alderdi horrek kudeatzen duen esparrutik abiatu da Mugiren egungo deskontuei 2023an ere segida emateko ekinaldia. Rafaela Romero Mugikortasun diputatuak deskontuen jarraipena iragartzen duen lehen herrialde gisa jarri du Gipuzkoa, eta, horrekin batera, tirabirak hasi dira Jaurlaritzako bazkideen artean, baina baita aldundian eta zenbait udaletan ere.
Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk garbi esan du «bidezkoa» dela garraio publikoaren %50eko deskontuei aurre egiteko finantzaketa gaur egun bezala egitea datorren urtean ere. Alegia, deskontuen %30 Espainiako Gobernuak ordaintzen segitzea nahi du Urkulluk. Beste %20 euskal erakundeen artean ordaintzen dute.
Baina hori horrela izango den ala ez ezin da ziurtatu oraingoz. Hasteko, Espainiako Gobernuaren ordezkari Denis Itxasok beste ikuspuntu bat helarazi du gaur bertan. «Garraio esparruan baditu eskunduntzak Euskadik, eta baliabide nahikoa ere bai garraioaren laguntzei eusteko», esan du Radio Euskadin. Erantsi du Espainiako Gobernuak eutsi egingo diola aldiriko trenen doakotasunari, eta 2023an tarte luzeko autobus batzuen txartelak ere ez direla pagatu beharko.
Beste garraio batzuetan eskunduntza euskal erakundeena dela gogoratu ondoren, Itxasok «ihes egiteko ariketak» aipatu ditu EAJko zenbait agintariren adierazpenak aztertzean, betiere ardurarekin lotuz jarrera hori. «Eskunduntzak bete daitezen hain jarrera zaindaria badugu, onerako eta txarrerako izan behar dugu», esan du.
Eta garbi helarazi du finantzaketa osoak euskal erakundeen esku egon beharko lukeela 2023an. Espainiako Gobernuaren ordezkariak uste du «Euskadik gaitasun nahikoa» duela %50eko deskontu guztia finantzatzeko, «erkidego aberatsa baita». Madrilek deskontuaren %30 finantzatzeari utzi beharko liokeela adierazteko, halaber, gogoratu du hazkunde handia dagoela ogasunen aurtengo bilketan: «Hain handia, ezen errenta zergan deflatazioak egitea ere proposatzen ari baitira». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221439/iparraldeko-euskal-hedabideek-saio-berezia-egingo-dute-larunbatean.htm | Bizigiro | Iparraldeko euskal hedabideek saio berezia egingo dute larunbatean | Euskara, hedabideetatik karriketara! izenburupean, hainbat gonbidatu izanen dituzte Merkatu plazan, 11:00etatik 12:00etara. | Iparraldeko euskal hedabideek saio berezia egingo dute larunbatean. Euskara, hedabideetatik karriketara! izenburupean, hainbat gonbidatu izanen dituzte Merkatu plazan, 11:00etatik 12:00etara. | Euskaraldiaren eta Euskararen Nazioarteko Egunaren karietara, Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean arituko dira heldu den larunbatean, abenduaren 3an, 11:00etatik 12:00etara, Euskara, hedabideetatik karriketara! programa berezia eskaintzeko. Zuzenean arituko dira Baionako merkatutik, eta hainbat solaskide izango dituzte: Zilia Heredia, Iparraldeko Euskaraldiaren koordinatzailea; Eneko Gorri, Erabil taldeko kidea; Sebastien Castet, Euskal Konfederazioaren koordinatzailea; eta Antton Kurutxarri, Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria eta Hizkuntza politika eta kulturaren lehendakariordea Euskal Hirigune Elkargoan. Euskarari buruzko erreportaje batzuek emankizunaren parteak markatuko dituzte.
Saioa zuzenean ikusi ahalko da BERRIAren webgunean eta Iparraldekohitza.eus webgunean. Baita Herria-ren, Kazeta-ren eta Kanalduderen webguneetan ere. Gainera, irratiz entzun ahalko da Gure Irratian, Xiberoko Botzan, Irulegiko Irratian, Antxeta Irratian eta Amikuzeko irratian. Telebista bidez, Kanalduderen eskaintzak emango du modua ikusteko: Orangeren box-etik, 358. katea; eta Bouygues-en boxetik 338. katea. Iparraldeko euskarazko hedabide horien sare sozialetan ere emango dute luze eta zabal emankizunaren berri. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221440/diagnostikatu-gabeko-gib-kasuen-inguruan-ohartarazi-dute-ecdck-eta-omek.htm | Gizartea | Diagnostikatu gabeko GIB kasuen inguruan ohartarazi dute ECDCk eta OMEk | Pandemia aurreko datuen aldean «ugaritze» bat ikusi dutela esan dute, eta testak egiteko bideak erraztu behar direla; eritasunaren nazioarteko egunaren harira mintzatu dira, gaur baita | Diagnostikatu gabeko GIB kasuen inguruan ohartarazi dute ECDCk eta OMEk. Pandemia aurreko datuen aldean «ugaritze» bat ikusi dutela esan dute, eta testak egiteko bideak erraztu behar direla; eritasunaren nazioarteko egunaren harira mintzatu dira, gaur baita | Hiesaren Nazioarteko Eguna da gaur. Horren harira, hainbat datu plazaratu dira asteon, eta diagnostikatu gabe dauden GIB kasuez ohartarazi dute Europako gaitz infekziosoen prebentziorako zentro ECDCk eta Osasunaren Mundu Erakunde OMEk, besteak beste; izan ere, halakoak «ugaritzen» ari dira. Gaitzaren sorburua birus hori izaten da, eta, behar bezala atzeman ezean, gaitzaren transmisioa ezin da eten. Birusa berandu atzemanda, halaber, zailagoa izaten da pazientea ez eritzea, eta tratamendu egoki batekin asmatzea. Horregatik da kezkagarria ohartarazpena. Baina horra: iaz, COVID-19aren pandemia hasi aurretik baino %25 gutxiago izan ziren GIB diagnostikoak. Koronabirusaren pandemiak, beraz, ez du eragin onik izan GIBaren kontrako politika publikoetan.
Kontinente osoa kontuan hartuta emandakoa da datu hori. EB Europako Batasuneko herrialdeetara begira diagnostikatu gabekoen kopurua «apaltzen» ari dela esan dute, baina adi egon behar dela beti. Mundu osoko datuetan ere bada zer hobetua. OMEk eman berri dituen azken datuen arabera, munduan 38 milioi GIBdun daude, 5,9 miliok ez dute tratamendurik jasotzen, eta lau milioi inguruk ez dakite birusa dutenik ere.
ECDCk asteon jakinarazi dituen datuetan bada aldagai kezkagarri bat: iaz egin ziren diagnostikoen erdietan baino gehiagotan gaixoek zortzi edo hamar urte zeramatzaten ordurako birusarekin. Hainbat aldagai badira zeintzuen bidez ikertzaileek iragar dezaketen infekzioa noiz gertatu zen, eta horien azterketan oinarrituta eman dute datua. ECDCko zuzendari Andreas Ammonek horren arriskuaz ohartarazi du. «Egoera horretan daudenek arriskua dute larri gaixotzeko, eta, diagnostiko berantiarren ondorioz, hiltzeko ere bai». Era berean, diagnostikatu gabeko positibo horiek arazo larria dira «osasun publikoarentzat», gaitza transmititu baitezakete sexu harremanak dituztenean. Horiek horrela, ECDCk eta OMEk helburu dute «diagnostiko testak» egiteko bideak erraztea, kasuak lehenbailehen atzeman eta jendea GIBaren kontrako tratamendua hartzen hasteko. Izan ere, tratamenduarekin hasita, birusa atzemanezina izaten da pazienteentzat; eritasunik ez garatzea dakar horrek gehienetan, eta birusaren transmisiorako bidea ere eragoztea. Bide horretan, gaitzaren inguruan usu agertzen diren «estigmen eta aurreiritzien» kontra ere egin behar dela nabarmendu dute nazioarteko erakundeek, horrek erraztu egingo baititu prebentziorako urratsak ere. «Inork ez du sentitu behar beldurrik, lotsarik, etsipenik edo bakartzerik», esan du OMEko Europako zuzendari Hans Henri P. Klugek.
Drogen kontsumoarekin lotzen zen garai batean gaitza, eta sexu harremanen bidez transmititzeak ere badu zeresana; bi aldagai horien ondorioz, gaitzaren inguruko estigma benetako arazoa da oraindik.
«Ausardia» eskatu du OMEk Mundu osoko egoerara begira, «ausardia» eskatu du OMEko zuzendari Adhanom Ghebreyesusek. 2030erako hiesak mundu mailako «mehatxu» izateari uztea nahi dute: horretarako, ordea, «lidergo ausarta» behar dela aitortu du, eta adi erreparatu behar zaiela, bereziki, munduko desberdintasunei, traba handia baitira horiek osasun publikoan neurri egokiak hartzeko. Lehentasunen artean umeak jarri nahi dituzte. Bada zer hobetua. Azken datuen arabera, birusa duten helduen %76k tratamendua jasotzen dute; adingabeen artean %52 baino ez dira.
Nafarroako agerraldia Euskal Herrian ere hainbat ekitaldi egin dira gaur eguna gogora ekartzeko. Nafarroan, agerraldia egin dute Sarek, Hiesaren Aurkako Batzordeak, Kattalingorrik, Abiaztek eta Nafarroako Gazteriaren Kontseiluak. GIBdunen errealitatea «ikusarazi» egin behar dela gogoratu dute, eta gaitzaren inguruko «estigma» apaltzera egin behar dela oraindik Euskal Herrian ere.
Diagnostikoak lortze aldera egin beharreko urratsak lehentasunen artean jarri dituzte elkarteok ere. Plazaratu duten kalkulu baten arabera, Nafarroan egun 200 pertsona inguru daude birusarekin diagnostikatu gabe, eta horrek erakusten du arlo horretan zenbat lan egin behar den.
Nafarroako Osasun zuzendari Carlos Artundo izan dute aldamenean agerraldi horretan. Hiesarena usu «ahaztutako izurri» bat dela aitortu du, baina ezinbestekoa dela haren gainean lanean jarraitzea. «Aurrena, hobeto eta gehiago prebenitzen; gero, diagnostikoak ahalik eta azkarren egiten; ondoren, ahalik eta gehien tratatzen; eta, azkenik, gaitzaren inguruko estigmaren kontra egiten». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221442/339-milioi-lagunek-beharko-dute-laguntza-humanitarioa-2023an-nberen-arabera.htm | Mundua | 339 milioi lagunek beharko dute laguntza humanitarioa 2023an, NBEren arabera | Inoizko finantzaketarik handiena beharko du NBEk —ia 50.000 milioi euro— 68 herrialdetan laguntza humanitarioa eman ahal izateko datorren urtean. | 339 milioi lagunek beharko dute laguntza humanitarioa 2023an, NBEren arabera. Inoizko finantzaketarik handiena beharko du NBEk —ia 50.000 milioi euro— 68 herrialdetan laguntza humanitarioa eman ahal izateko datorren urtean. | Datorren urtean 339 milioi pertsona izango dira laguntza humanitarioaren beharrean, NBE Nazio Batuen Erakundeko nazioarteko lankidetzarako programak gaur argitaratu duen txostenaren arabera. 2023an giza krisia okertu egingo da, aurten laguntza humanitarioa behar izan dutenak baino %19,1 gehiago izango direlako datorren urtean, NBEk aurreikusi duenez. Laguntza beharko duten 339 milioi pertsona horietatik gutxienez 230 milioirengana iritsiko direla ohartarazi du NBEk, eta, horretarako, 51.500 milioi dolarreko —ia 50.000 milioi euroko— finantzaketa beharko du. NBEko laguntza humanitarioa koordinatzeko bulegoak inoiz eskatu duen kopururik handiena da hori.
Gainera, goseteak 45 milioi pertsonari eragin liezaioke 2023an, eta elikagaien segurtasuna, berriz, ez dute bermatua izango 222 milioi lagunek, NBEren txostenaren arabera. Aurten, 157 milioi laguni eman diote laguntza humanitarioa; gehienei —127 milioiri—, elikadurarekin loturikoa.
«Laguntza humanitarioa beharko duen biztanleria munduko herrialde jendetsuenetan hirugarrenekoa [Ameriketako Estatu Batuetakoa] bezainbestekoa da», ohartarazi du gaur Martin Griffiths NBEren laguntza humanitariorako idazkaritza nagusiko kideak.
Etiopia, lehen lerroan
Munduko 68 herrialdetako biztanleei laguntza humanitarioa emango dietela aurreikusi du NBEk, eta laguntza gehien behar duen herrialdea Etiopia dela nabarmendu du txostenak. 28,6 milioi pertsonak beharko dute, aurten baino %30ek gehiagok. Atzetik ditu Afganistan eta Kongoko Errepublika Demokratikoa; 28,3 milioi eta 26,4 milioi lagunek beharko dute, hurrenez hurren, nazioarteko kooperazioaren laguntza.
Haitin, biztanleriaren %50ek jaso du laguntza humanitarioa 2022an. Ukrainan, berriz, gerrak kooperazioa handitzea eragin du, eta, aurten, 15,4 milioi pertsonari lagundu diete. Are, Ukrainakoa izan da munduan finantzaketarik handiena jaso duen laguntza humanitarioa; 3.000 milioi euro ingurukoa izan da. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221443/jaurlaritzak-esan-du-irakasleen-331ek-bat-egin-dutela-hezkuntzako-grebarekin.htm | Gizartea | Jaurlaritzak esan du irakasleen %33,1ek bat egin dutela hezkuntzako grebarekin | Atzo greba egin zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskola publikoetan, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek deituta. Haien arabera, parte hartzea %60koa izan zen. | Jaurlaritzak esan du irakasleen %33,1ek bat egin dutela hezkuntzako grebarekin. Atzo greba egin zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskola publikoetan, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek deituta. Haien arabera, parte hartzea %60koa izan zen. | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren aurka, bi greba deialdi egin zituzten sare publikorako ELA, LAB eta Steilas sindikatuek. Atzo egin zuten horietako lehenengoa, eta abenduaren 14rako daukate jarrita bigarrena. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak atzoko grebaren parte hartzearen datuak eman ditu, ikastetxe guztien datuak jaso ostean: «Irakasleen %33,1ek egin zuten atzo bat greba eskubidearekin». Sindikatuek ziurtatu zuten parte hartzea handiagoa izan zela: haien esanetan, langileen %60k bat egin zuten.
Grebari babesa adierazi ziotenek hamar aldarrikapen zabaltzeko erabili zituzten goizean Bilbon eta arratsaldean Bilbon, Donostian eta Gasteizen egin zituzten manifestazioak: Hezkuntza Legeak publikoa izatea «ardatz»; segregazioari aurre egitea eta gizarte kohesioa bermatzea; publifikazio esparru eta araudi orokorra eta adostutakoa ezartzea; legea «propioa» izatea; inbertsio eta baliabide nahikoa jasotzea; euskara erdigunean jartzea; betebehar eta kontrol mekanismo zehatzak ezartzea; hezkuntza sistemako langile guztien lana eta «lan baldintza egokiak» bermatzea; merkatuen interesen gidaritzatik eta enpresa pribatuen negozio esparrutik at egotea; eta lege parte hartzailea izatea, langileak aintzat hartuko dituena.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek hizpide izan zuen greba deialdia. Haren ustez, greba eguna hezkuntzarako «egun tristea» izan zen, «mugatu» egin zuelako ikasleek hezkuntza garatu ahal izateko eskubidea. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221444/irati-filma-bost-goya-jasotzeko-hautagai-da.htm | Kultura | 'Irati' filma bost Goya jasotzeko hautagai da | 'Ainhoa: Black is beltza 2' filma da hautagaien artean beste euskarazko lan bakarra | 'Irati' filma bost Goya jasotzeko hautagai da. 'Ainhoa: Black is beltza 2' filma da hautagaien artean beste euskarazko lan bakarra | Jadanik plazaratu dute Goya sarietarako hautagaien zerrenda, eta hainbat garaikur jasotzeko aukerak ditu Paul Urkijoren Irati filmak. Bost saritarako izendatu dute lana, zehazki. Besteak beste, gidoi egokiturik onenaren aitortza jaso dezake filmak, ikusizko efekturik hoberenen sarirako izendatu dituzte Jon Serrano eta David Heras, eta jantzi diseinu onenaren saria jasotzeko hautagai da Nerea Torrijos.
Bestalde, Irati filmean baliatutako musikak bi izendapen ditu Goya sarietarako. Batetik, kanturik hoberenaren aitortza jasotzeko izendatu dituzte Aranzazu Calleja, Maite Arroitajauregi eta Paul Urkijo. Hain justu, bi sari irabazteko aukera dute hiru izendatu horietako bik: Aranzazu Callejak eta Maite Arroitajauregik. Jatorrizko musika hoberenaren saria jasotzeko hautagaien zerrendan ere ageri dira.
Halaber, euskarazko beste film batek ere badu Goya saririk erdiesteko aukera: Fermin Muguruzaren Ainhoa: Black is beltza 2 filma hautagai da animaziozko film luze hoberenaren saria jasotzeko.
Gainera, euskarazkoa ez den baina euskal herritar batek egina den beste lan bat ere izendatu dute. 11 sari jasotzeko hautagai da Alauda Ruiz de Azua zuzendari barakaldarraren Cinco lobitos. Besteak beste, film hoberenaren, jatorrizko gidoiaren eta emakumezko aktore nagusi hoberenaren (Laia Costa) sariak jaso ditzake lanak.
Otsailaren 11n eginen dute sari banaketa, Sevillan (Espainia). |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221445/enplegu-publikoaren-legea-onartu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Ekonomia | Enplegu Publikoaren Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak | Europako Batasunetik kanpokoek aukera izango dute Osakidetzan eta Ertzaintzan lan egiteko. EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta sindikatuek salatu dutenez, arauak ez du amaiaraziko behin-behinekotasun handia. | Enplegu Publikoaren Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. Europako Batasunetik kanpokoek aukera izango dute Osakidetzan eta Ertzaintzan lan egiteko. EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta sindikatuek salatu dutenez, arauak ez du amaiaraziko behin-behinekotasun handia. | Eusko Legebiltzarrak Enplegu Publikoaren Legea onartu du, Jaurlaritza osatzen duten bi alderdien (EAJ eta PSE-EE) aldeko botoarekin eta PP+Cs koalizioaren abstentzioarekin. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk kontra bozkatu dute, eta gogoratu dute sindikatuen babesik ere ez duela. Lege berriak Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio guztietan diharduten 100.000 beharginen jarduna antolatu eta arautzen du —lan eskaintza publikoak, eskalak, enplegu publikoko organoen eta haien eskumenen erregulazioa, eta abar— 1989tik indarrean zegoen araudia ordezkatuko du, aurreko hiru legegintzaldietan legea berritzeko saioek porrot egin ondoren.
Berrikuntzen artean, Europako Batasunetik kanpokoek aukera izango dute EAEko administrazioan lan egiteko. Aurreko araudiak ez zuen horretarako aukerarik ematen. Orain, esparru jakin batzuetan egin ahal izango dute, baldin eta aldez aurretik horretarako «lege sektorial» bat onartzen bada.
Aldaketa horrekin «behar objektibo» bati erantzun nahi zaio, bereziki langileen falta dagoen arlo batzuetan; Osakidetzan, nagusiki. Osakidetzarako ez ezik, informazio eta komunikazio teknologiekin loturiko lanetarako eta segurtasunekoetarako —Ertzaintza eta udaltzainak— aurreikusita dago berrikuntza hori. EH Bildurentzat eta Elkarrekin Podemos-IUrentzat «motz» geratu da legearen puntu hori.
Horrez gain, funtzionarioek administrazioaren barruan aurrera egin ahal izateko prozedura batzuk berritu dira; nagusiena, Zuzendaritza Publiko Profesionalaren figura edo mekanismoaren sorrera. Horren bitartez, zuzendaritza mailako izendapenak prozedura publikoaren bidez eta merezimenduak baloratuta egingo dira. Orain arte, kargu horietako asko modu zuzenean edo lehiaketa publikorik gabe izendatzen ziren.
Legeak, halaber, «genero berdintasunaren printzipioak» txertatzen ditu; adibidez, sexu indarkeria jasan duen funtzionario batek beste herri edo administrazio batera aldatzeko aukera izango du.
Eta «desgaitasun intelektuala» dutenentzat ere berrikuntza batzuk jasotzen ditu: hautaketa prozesu independenteak egin ahal izango dira.
Euskararen «erabilera bermatzea»
Euskararekin loturik, arauak dio helburua dela bi hizkuntza ofizialen erabilera bermatzea administrazio guztien barneko zein kanpoko harremanetan. Horretarako, besteak beste, Eusko Jaurlaritzak dagokion administrazioekin batera zehaztuko du lanpostu bakoitzaren hizkuntza eskakizuna zein den. Hautaketa prozesuetan, euskarak gutxienez puntuazio osoaren %5 balioko du, baina ezingo du %20 gainditu. Derrigorrezkoa ez den kasuetan, meritu gisa baloratuko da.
Legeak PP+Cs koalizioaren abstentzioarekin egin du aurrera. Akordio batera iritsi zen Jaurlaritzarekin Espetxeetako Erakundeetako lanpostuen eskala sortzeko, plaza horiek lehiaketa publikora ateratzeko.
Hori izan da gobernuak onartutako zuzenketa bakarrenetariko bat. Eta hala gogoratu diote EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Biek azpimarratu dute araudi berriak ez duela amaituko administrazio publikoan egun dagoen behin-behinekotasun handia (%30etik gorakoa), eta «pribatizazioaren eta azpikontratazioen» atea zabalik uzten duela.
EH Bilduko Pazis Garciak azaldu du behin-behinekotasunari %8ko muga jartzeko eskatu ziotela Jaurlaritzari, baina ez duela aintzat hartu. Horrekin batera, salatu du lege berriarekin ez dela «funtsezko urratsik» egin administrazioa euskalduntzeko.
Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezen arabera, arauak ez ditu langileen baldintzak homogeneizatzen, eta horrek «bidegabekeriak» sortzen ditu, soldatetan eta lan baldintzetan. Era berean, salatu du araudi berriak erabakiguneetan sindikatuek duten parte hartzea murrizten duela eta negoziazio kolektiboa indargabetzen duela.
Hain zuzen ere, administrazioan ordezkaritza duten sindikatu guztiak oso kritiko azaldu dira lege berriarekin. ELAren arabera, Patxi Lopezen (PSE-EE) agintaldian bultzatu baina onartu ez zen legearen «kopia» bat da lege berria. Salatu du sektore publikoak dituen arazo nagusiak betikotzen dituela —«behin-behinekotasuna, pribatizazioa, enpleguaren suntsiketa eta murrizketak»—, eta «interes pribatuen eskuetan» uzten dituela langileak eta zerbitzu publikoak. LABen iritzian, araua Espainiako Estatuaren oinarrizko legediaren «garapen hutsa» baino ez da, «anbiziorik gabekoa», eta negoziazio kolektiboa ukatu eta «inposizio eredua» betikotzen du. UGTren ustez, araudi berria «aukera galdu bat» da. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221446/eaj-eta-pse-eek-elari-esan-diote-aritzetako-isurketen-auzia-epaitegietan-argitu-behar-dela.htm | Gizartea | EAJ eta PSE-EEk ELAri esan diote Aritzetako isurketen auzia epaitegietan argitu behar dela | Gipuzkoako Batzar Nagusietan agerraldia egin du ELAk, eta Eusko Abertzaleak eta Eusko Sozialistak taldeek «akusazio larriak» egitea egotzi diote. | EAJ eta PSE-EEk ELAri esan diote Aritzetako isurketen auzia epaitegietan argitu behar dela. Gipuzkoako Batzar Nagusietan agerraldia egin du ELAk, eta Eusko Abertzaleak eta Eusko Sozialistak taldeek «akusazio larriak» egitea egotzi diote. | Gipuzkoako Batzar Nagusietan gaur egin duen agerraldi batean, ELAk salatu du Gipuzkoako autobideak kudeatzen dituen Bidegi enpresa publikoak azpikontratatutako enpresek ez dituztela betetzen kontratuaren baldintzak, eta langileen lan baldintzei eta naturari kalte egiten dietela. Horrekin batera, Bidegiri egotzi dio azpikontratetan ezkutatzen dela, eta irregulartasun horiek argitzeko «ikerketa sakon bat» eskatu du. Batzar Nagusiak osatzen dituzten alderdi guztietako ordezkarien aurrean egin ditu sindikatuak adierazpen horiek, eta, besteak beste, Eusko Abertzaleak eta Eusko Sozialistak taldeek sindikatuari esan diote «akusazio larri horiek frogatzen dituzten elementuak» baditu auzitara jotzeko.
Hain zuzen, BERRIAk gaur argitaratu duen informazioa helarazi diete sindikatuek Gipuzkoako Batzar Nagusiak osatzen dituzten taldeei: urte luzez Gipuzkoako autobideetan batutako hondakinak Usurbilgo Aritzeta (Gipuzkoa) eremuan, AP-8 autobidearen bazterreko mendialde batean, legez kanpo botatzen aritu direla aldundiak azpikontratatutako zenbait enpresa. Horrez gain, ELA sindikatuak adierazi du enpresa horietan lanean ari diren beharginen lan baldintzak ez direla errespetatzen. Eta, hain zuzen, greban dira beharginak azken zazpi hilabeteotan, hori salatzeko.
EH Bildu eta Elkarrekin Gipuzkoa alderdiek eskatuta, Batzar Nagusien Donostiako egoitzan egin du agerraldia sindikatuak, eta haren aurrean izan dira goizean goizetik greban dauden errepideetako langileak ere, beren egoera salatzeko. Kanpoaldean beharginen oihuak entzuten zirela hasi dute bilera.
Kontratuak haustea
Sindikatuak egoera azaldu ostean, hitza hartu du Elkarrekin Gipuzkoako Arantza Gonzalez batzarkideak, eta Igor San Jose ELAko ordezkariari galdetu dio ea Bidegik kontratuko pleguak aldatu dituen—besteak beste, plegu horietan zehazten da beharginek lehen mailako ofizialen ikuskaritzapean lan egin behar dutela, eta, kontratuan maila horretako hamaika profesional egon behar direla zehazten den arren, sindikatuak salatu du bi bakarrik daudela—. San Josek azaldu duenez, ELAk ez dauka kontratu horiek aldatu izanaren berri, baina adierazi du, profesionalen mailari buruz galdetzean, Bidegik adierazi duela «Aldundiaren baimena» daukatela modu horretan jarduteko. Gonzalezek, horrez gain, azaldu du Bidegiko administrazio kontseiluari azalpenak eskatu dizkiotela pleguetako baldintzak betetzen ez dituztelako, baina ez dutela erantzunik jaso.
Jorge Martin Euskal Sozialistetako ordezkariak, berriz, adierazi du «zalantzan» jartzen duela aldundiak irregulartasun horien berri eduki izana. Horrez gain, gehitu du «epaitegietan konpondu beharreko auzia» dela, eta ez arlo legegilean: «Erratu egin zarete, Biltzar Nagusiek ezin dute auzi honetan esku hartu». Eusko Abertzaleak taldeko Eric Galvez ere bat etorri da: «Esaten ari zaretena frogatzeko gai bazarete, joan auzitegietara. Guk hemen egin dezakegun bakarra entzutea eta adorea ematea da». Horrez gain, azpimarratu du ELAk egin dituen akusazioak «oso larriak» direla: «Diru publikotik etekina ateratzeko antolatuta dagoen talde kriminal batez ari gara, modu zorrotzean bete behar diren pleguak betetzen ez dabilen talde batez».
San Josek, ordea, adierazi du Aritzetako zerbitzugunean hondakinak modu ilegalean isurtzen dituztela erakusten duten argazki eta bideoak aldundiaren esku utzi dituela, eta gehitu du «denon artean» konpondu beharreko auzia dela: «Gertatzen ari dena aldundiko erantzuleei helarazi behar diegu, eta horretarako gaude hemen. Biltzarkideak zareten heinean, zuek ere badaukazue erantzukizuna auzi honetan esku hartzeko». Esan du ezin dela «baloia langileen eta sindikatuaren teilatura» bota, «prekarizatuenak» baitira. Horrez gain, biltzarkideak gonbidatu ditu Aritzetan hondakinak isuri diren eremua bisitatzera.
Azpikontratatutako enpresen auzia
Lan publikoetarako enpresa pribatuak azpikontratatzeko zilegitasuna izan da beste eztabaida puntu garrantzitsu bat. Galvezek adierazi du legeak «baimendu» egiten duela gisa horretako lanetarako beste enpresa batzuk azpikontratatzea. Horrez gain, gehitu du ez dela ohikoena prozedura horri jarraitzea: «Errepideen arloan, azpikontratatutako enpresak %23 dira».
Elkarrekin Gipuzkoako Gonzalezek, ordea, adierazi du ez duela «derrigortzen», baimendu arren: «Beharrezkoa bada enpresa horiek kontratatzea, legeak dio justifikatu egin behar dela zertarako egiten den kontratazio hori. Gure taldeak aspaldi proposatu du kontratazio horiek kontrolatzeko behatoki bat sortzea». ELAko San Josek, berriz, esan du azpikontratazioak «lan puntualetarako» bakarrik egin beharko liratekeela, ez «modu iraunkorrean».
Bitartekaritzarik ez
ELAk, bestalde, Preco Gatazkak konpontzeko prozedurara jo duela ere azaldu du, baina, adierazi duenez, Bidegik ukatu egin du bitartekaritza prozesu bat hastea. Gonzalez «harrituta» agertu da enpresaren erabakiaren inguruan, eta esan du Bidegiri galdetuko diola bere taldeak erabaki horren inguruan. EH Bilduko Oskar Bordesek, berriz, galdetu du «ze aukera» dauden, beraz, Preco prozeduraren bidez gatazka hori konpontzeko.
Zazpi hilabetez greban
Errepideetako langileek gaur bete dituzte zazpi hilabete greban, eta Batzar Nagusietako egoitzaren aurrean salatu dute baldintzak «etengabe» urratzen zaizkiela. «Zazpi hilabete daramagu greban, eta inork ez digu kasurik egiten. Zarauzko bidesarian egunero egiten dugu protesta. Gure egoera jasanezina da; inork ez du erantzukizunik hartzen zerbait gertatzen zaigunean; gure gain jausten da erantzukizun guztia», adierazi dio BERRIAri Aitor Yarza azpikontratatutako enpresa bateko langileak.
Errepideko zerbitzuen arteko «koordinazio falta» ere salatu du, eta adibidetzat jarri du Gipuzkoako tuneletan askotan gertatzen dena: «Guk, adibidez, tunel batean egiten dugu lana; lerro mantsoan bidea mozten digute guk lana barruan egiteko, eta bat-batean baimena ematen diote lerro mantsoan bakarrik ibili daitekeen kamioi bati tunel barrutik pasatzeko. Orduan, kamioia pasatzen da, eta gu barruan gaude lanean... eta ez da gure segurtasuna bermatzen».
Horrez gain, langileen segurtasunaren erantzukizuna inork hartzen ez duela adierazi du: «Gure enpresari horrelako egoerak helarazten dizkiogunean, errua Bidelani edo Eusko Jaurlaritzari botatzen diote, eta beraiek gure enpresari».
Langileen ratioetan ere hutsuneak daudela diote langileek eta sindikatuak: administrazio kontratu horiek zehazten dituzten gutxieneko langile txandak betetzen direla diote baldintza agiriek, baina egiatan paperean baino langile gutxiago ari direla. Gainera, kontratuan ezartzen diren lanekin «zerikusirik ez duten beste lan batzuk egitera» behartzen dituztela ere azaldu dute, eta, horrez gain, «gaixoaldiak eta oporrak» ere ez direla betetzen: «Bidelanek kontratatutako enpresa batean egiten dugu lan, eta Bidelaneko langileek baino ordu gehiago egiten ditugu: asteburuetan arazoren bat badago, guri deitzen digute». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221447/eajk-eta-psek-ez-dute-ontzat-jo-arrazakeria-instituzionalari-buruzko-diagnostiko-bat-egitea.htm | Gizartea | EAJk eta PSEk ez dute ontzat jo arrazakeria instituzionalari buruzko diagnostiko bat egitea | Elkarrekin Podemos-IUren legez besteko proposamenaren alde egin du EH Bilduk, eta abstentziora jo du PP+C’-k. Eusko Legebiltzarrak onetsitako testuak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio landu ditzala «diskriminaziorik eza» sustatzeko analisiak, Ikuspegirekin batera. | EAJk eta PSEk ez dute ontzat jo arrazakeria instituzionalari buruzko diagnostiko bat egitea. Elkarrekin Podemos-IUren legez besteko proposamenaren alde egin du EH Bilduk, eta abstentziora jo du PP+C’-k. Eusko Legebiltzarrak onetsitako testuak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio landu ditzala «diskriminaziorik eza» sustatzeko analisiak, Ikuspegirekin batera. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan arrazakeria instituzionala egon badago. Horretan bat datoz EAJ, PSE-EE, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP+C’s. Arazoari irtenbidea emateko bidean, aldiz, ñabardurak badira batzuen eta besteen artean, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran gaur agerian geratu denez. Elkarrekin Podemos-IU taldeak eraman du eztabaidarako ekinbidea bilkurara. Arrazakeria instituzionalak hiru lurraldeetan duen garrantziari eta eraginari buruzko diagnostiko bat egitea proposatzen zuen legez besteko proposamenak. Iñigo Martinezek egin du haren defentsa. Gogoratu duenez, 1995az geroztik Espainiako SOS Arrazakeria Elkarteen Federazioak arrazakeriaren eta xenofobiaren egoera aztertzen du, eta urteko txosten baten bidez azaltzen diren tipologiak eta espazioak erakusten ditu. Azken urteotan txosten horiek erakutsi dute salaketen kopururik handiena erakunde arrazismoarekin lotuta dagoela. «Arrazismo instituzionala erakunde publikoetatik datorren praktika da, arau, balio eta jarreren multzoa finkatu, sustatu eta bultzatzen duena», ohartarazi du. Martinezen iritziz, fenomeno horrek nahitaez behar du «metodologia, arau, prozedura eta ekintzei buruzko ikerketa eta diagnostikoa». Hori hala izanik, bi eskaera egin dizkio Eusko Jaurlaritzari. Batetik, sei hilabeteko epean, lkusgune-rekin elkarlanean, arrazismo instituzionalaren irismenari eta eraginei buruzko diagnostikoa egitea. Txosten hori egiteko, migratzaileen elkarteek, arrazakeriaren aurkako elkarteek eta giza eskubideak sustatzen esperientzia dutenen parte hartzea bermatu beharko litzateke, eta ikuspegi intersekzionala aintzat hartuko litzateke, testuak jasotzen duenez. Diagnostiko hori egin ostean, Elkarrekin Podemos-IUk Jaurlaritzari eskatu dio «berariazko neurri eta baliabideekin» ekintza plan bat egin dezala, administrazioko langile guztiek metodologia eta tresna egokiak erabiliko dituztela bermatzeko eta arraza berdintasuna sustatzeko. EH Bilduk baino ez du proposamen hori babestu. Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi duenez, arrazakeria instituzionala amaitzeko «tresna eraldatzaileak» abian jarri behar dira, eta, besteak beste, arrazaren inpaktuari buruzko txosten bat lantzea funtsezkoa da. «Gu guztiok deseroso egoteko unea da, perspektiba horren falta dugulako». Etxebarrietaren iritziz, gainera, berebiziko garrantzia du komunikabideetan lan horren gaineko «pedagogia» egiteak, migrazioarekin lotutako albisteak emateko garaian «populismotik» aldentzeko. Eskaera hori eransteko zuzenketa aurkeztu dio EH Bilduk EP-IUri, baina hura ere ez da onartu. EAJren eta PSEren zuzenketa, aurrera EAJk eta PSE-EEk adostutako zuzenketa izan da Eusko Legebiltzarrak onetsitakoa. Bi talde horiek adierazi dute Eusko Jaurlaritzak indarrean dituen tresnak nahikoak direla arrazakeriari aurre egiteko, eta ez dela baliabide berririk behar. Hala, gobernuko kideek ondutako testuak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio jarrai dezala kultura aniztasuna kudeatzeko «euskal ereduan» sakontzen. Hartarako, 2022-2025 Herritartasunaren, Immigrazioaren eta Asiloaren Kulturarteko VI.Plana eta 2024 Udaberri estrategia tresna egokitzat jo dituzte. Horrez gain, gobernuari galdegin diote Ikuspegirekin lankidetzan, lanean jarraitzeko «aniztasunaren» eta «diskriminaziorik ezaren» alde, txostenak eta analisiak egiten. EAJren eta PSEren proposamena bozkatzerakoan, abstentziora jo dute EH Bilduk, EP-IUk eta PP+C’s-k. PP+C’s taldearen izenean, bestalde, Carmelo Barriok «interesgarritzat» jo du arrazakeria instituzionala amaitzeko EP-IUk proposatutako ekinbidea, eta akordiorik lortu ez izana deitoratu du. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221448/etb2k-77ko-ikusle-kuota-izan-du-azaroan-2019ko-udatik-lortutako-txikiena.htm | Bizigiro | ETB2k %7,7ko ikusle kuota izan du azaroan, 2019ko udatik lortutako txikiena | ETB1en, lau eta erdikoaren finalak %24,5eko ikusle kuota lortu zuen, eta %1,9ko batezbestekoa izan du azaroan. ETB3k %0,2ko ikusle kuota du. | ETB2k %7,7ko ikusle kuota izan du azaroan, 2019ko udatik lortutako txikiena. ETB1en, lau eta erdikoaren finalak %24,5eko ikusle kuota lortu zuen, eta %1,9ko batezbestekoa izan du azaroan. ETB3k %0,2ko ikusle kuota du. | ETB2 katearen ikusle datuak ez dira onak azkeneko hilabeteetan, batez ere aurreko bi urteetako batezbestekoekin alderatuz gero. Irailean %8,2ko ikusle kuota izan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; urrian, %8ra jaitsi zen; eta, azaroan, %7,7ko ikusle kuotaraino jausi da. 2019ko abuztutik ez zuen kate publikoak hain datu txikia lortzen. Izan ere, 2020. urte osoan %10eko ikusle kuota bereganatu zuen ETB2k, eta iaz, %10,1ekoa. Horrenbestez, aurreko bi urteetako datuetatik nabarmen behera dabil. Teleberri albistegia da kateari datu onenak ematen dizkiona azkeneko hilabeteetan, nahiz eta behera egin duen. Azaroan, %16,9eko ikusle kuota izan dute ETB2ko albistegiek. Arratsaldeko programek zailtasunak dituzte azkenaldian ikusleak bereganatzeko.
ETB1ek, berriz, %1,9eko ikusle kuota lortu du azaroan. 2021eko urte osoko batezbestekoarekin alderatuta, txikiagoa da, %2,2ko kuota izan baitzuen iaz euskarazko kateak. Dena den, ETB1en kuota azaroan txikiagoa izango litzateke lau eta erdiko txapelketako finalerdiak eta finalak eman izan ez balitu. Sekulakoa izan zen Ezkurdia-Altuna finalak lortu zuen datua: %24,5eko ikusle kuota —euskaldunen artean, %38,3koa—. 322.000 herritarrek egin zuten bat uneren batean pilota partidaren zuzeneko emanaldiarekin. Azkeneko bost urteetako lau eta erdiko finalen artean ikusle daturik onenak lortu zituena izan zen Ezkurdiak Altunari 22-21 irabazi ziona.
Haurrentzako ETB3 katea, bestalde, eskas samar dabil: %0,2ko ikusle kuota du. Bere horretan mantentzen da ETB4 katea, %0,8ko kuotarekin.
Katalunian, TV3 katalanezko kate publikoa liderra da, %14,8ko ikusle kuotarekin. Galizian, galegozko TVGk %11,7ko kuota izan du azaroan.
Telebista kontsumoari dagokionez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herritar bakoitzak egunean 196 minutu pasatu zituen telebista tradizionalaren aurrean. Galizian, kontsumoa 207 minutukoa da. Eta Katalunian, 178 minutukoa.
EITBko irratien datuak Estudio General de Mediosek denboraldiko lehen neurketaren datuak eman ditu. Horren arabera, Euskadi Irratiak 126.000 entzule ditu «Euskal Autonomia Erkidegoan eta eragin esparruan». Gainera, euskarazko kate publikoa liderra da Gipuzkoan. Radio Euskadik, berriz, 146.000 entzule ditu eremu geografiko berean. Gazteak 77.000 entzule ditu, aurreko neurketa batzuetan baino gutxiago. EITB Musika irratiarentzat, berriz, datua oso ona da: 40.000 entzule, azkeneko lau urteetako onena. Radio Vitoriak 24.000 entzule ditu.
Telebistari dagokionez, EGMren arabera, 686.000 ikus-entzulek egiten dute bat egunero ETBko kateekin. Irratiak eta telebistak batuz gero, EITB taldeak 1.067.000 ikusle eta entzule ditu. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221450/errusiak-ez-du-onartuko-ukrainako-gerra-krimenetarako-auzitegirik.htm | Mundua | Errusiak ez du onartuko Ukrainako gerra krimenetarako auzitegirik | Kremlinek «ilegitimotzat» jo du Europako Batzordeak egindako proposamena. Zelenskiren arabera, sei milioi herritar daude argindarrik gabe Ukrainan. | Errusiak ez du onartuko Ukrainako gerra krimenetarako auzitegirik. Kremlinek «ilegitimotzat» jo du Europako Batzordeak egindako proposamena. Zelenskiren arabera, sei milioi herritar daude argindarrik gabe Ukrainan. | Errusiak Ukrainan egindako «gerra krimenak» zigortzeko asmoz, «auzitegi berezi bat» eratzeko proposamena egin zuen atzo Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek: «Errusiak estatu subirano baten [Ukraina] aurka egindakoagatik ordaindu behar du». Bada, Kremlinek argi erantzun dio Bruselari: «Errusiak ez du onartuko Ukrainako gerra krimenetarako auzitegirik; ilegitimotzat jotzen dugu, eta guk geuk zigortuko ditugu Kieveko erregimenak egindako gerra krimenak», zehaztu du Kremlineko eledun Dmitri Peskovek, eguneroko prentsa agerraldian.
ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundeko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroak Lodzen (Polonian) biltzekoak dira gaurtik biharrera. Hain justu, Von der Leyenen gisan, EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek ere iragarri du Ukrainako «gerra krimenak» epaituko dituen «auzitegi berezi bat» sortzea bultzatuko duela. Esan du EBk mila milioi euroko ekarpen gehigarria egingo duela Kievi laguntzeko, ESLAko goi bileratik kanpo hedabideei egindako adierazpenetan.
Kremlineko ordezkari Sergei Lavrov ez da bilkura horretan izango, Errusiak Ukraina inbaditzearekin lotutako zigorren zerrendan baitago. Hain zuzen, Lavrovek esan du Mendebaldeak «benetako» aukera zuela Ukrainako gatazka saihesteko. «Baina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hedapena gelditzeko eta Kieventzat segurtasun estatus berezi bat adosteko Errusiaren proposamenak baztertzea erabaki zuen», zehaztu du, Reuters albiste agentziak jasotakoaren arabera.
Moskun emandako prentsaurreko luzean, Lavrovek salatu du Mendebaldeko aliatuek Kievera armak bidaltzeaz gain, Ukrainako soldaduak beren lurraldeetan entrenatzen dituztela, baita «mertzenario arriskutsuak» trebatu ere. Errusiako Atzerri ministroaren ustez, urriaren hasieran Krimeako penintsula eta Errusia lotzen dituen zubia suntsitzea «azpiegitura zibil baten aurkako erasoa» izan zen. Bestalde, justifikatu egin ditu Ukrainako armadari, bereziki azpiegitura elektrikoei eta komunikazio sareei, egindako erasoak.
Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute
Horrekin lotuta, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik jakinarazi du oraindik sei milioi herritar daudela argirik gabe Ukrainako lurraldean, Errusiako indarrek joan den astean instalazio elektrikoen aurka egindako azken bonbardaketen ostean. Gaueko hitzaldian, zehaztu zuen egoera «bereziki zaila» dela hiriburuan eta beste bost probintziatan. Hori dela eta, konpainia elektrikoei eskatu die erabiltzaileei «zehatz-mehatz» jakinarazteko noiz etengo duten argindarra. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221451/planeta-bati-eta-haren-izarrari-su-eta-gar-izenak-jartzea-proposatu-du-astronomo-talde-batek.htm | Bizigiro | Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea proposatu du astronomo talde batek | NBEren Hizkuntza Indigenen Hamarkadaren harira, Astronomoen Nazioarteko Batasunak eskatu du izenak proposatzeko 20 planetarentzat. | Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea proposatu du astronomo talde batek. NBEren Hizkuntza Indigenen Hamarkadaren harira, Astronomoen Nazioarteko Batasunak eskatu du izenak proposatzeko 20 planetarentzat. | Gliese 486 du orain behin-behineko izena Lurretik 26 argi urtera dagoen izar batek, eta haren planetetako bati Gliese 486b esaten diote. Baina baliteke hori laster aldatzea, eta sistemari euskarazko izena jartzea. Astronomo talde baten proposamena onartzen badute, Su eta Gar objektuak egongo dira aurki Euskal Herriko zeru gainean.
Hamaika objektu dago espazioan, eta ez da erraza izen egoki bat asmatzea bakoitzarentzat. Nazioarteko Astonomoen Batasunak erabakitzen du zein izen jarri galaxia, izar, planeta edo ilargiei, eta, ebatzi bitartean, behin-behineko izen tekniko batekin egiten dute lan zientzialariek.
Prozesua errazteko, astronomo komunitateari dei egiten dio tarteka batasunak. Aurten ere, hogei exoplanetarentzako eta haien izarrentzako izenak proposatzeko eskatu dute. Nazio Batuen Erakundeak 2022-2032ko tartea Hizkuntza Indigenen Hamarkada izendatu duenez, oraingoan bereziki hartuko dute kontuan proposaturiko izenak hizkuntza indigenetan egotea.
'Su' eta 'Gar' izenak proposatu dituztenen artean daude iaz planeta topatu zuen taldeko Jose Antonio Caballero astronomoa; EHUko Itziar Garate-Lopez, Naiara Barrado Izagirre, Santiago Perez Hoyos eta Agustin Sanchez Lavega irakasleak; eta Pedro Migel Etxenique Landiribar fisikaria. Horrez gain, batasunak eskatu bezala, gizarteko bestelako hainbat ordezkarik bultzatu dute ekinaldia. Tartean dira Kike Amonarriz Gorria, Garazi Andonegi Beristain, Ana Galarraga Aiestaran, Juanma Gallego Moya, Juan Ignacio Perez Iglesias eta Ilaski Serrano Urkidi.
Zergatik 'Su' eta 'Gar'?
Beroarekin loturiko izenak aukeratu dituzte, tenperatura beroak baitituzte Gliese 468 izarrean eta Gliese 486b haren planetan. Izan ere, ezingo litzateke Su planetan bizi, nahiz eta Lurraren modukoa den, han beruna urtzeko moduko beroa egiten duelako. Lurraren masa baino 2,8 aldiz handiagoa da planeta horrena, baina haren diametroa %30 handiagoa da. Beraz, Lurra baino dentsoagoa da (%30 gehiago), eta litekeena da harrizkoa izatea, eta burdinazko nukleo bat edukitzea.
«Euskal mitologian, gainera, etxeko sua etxeko jenioa da, eta mesedeak eskatzen zaizkio. Bereziki sakratuak ditugu Gabonetako eta San Juan eguneko suak», idatzi dute proposamenean. «Gar izan da, bestalde, izarrarentzat aukeratutako izena, gori-gori dagoen gasezko bola bat baita».
Horrez gain, astronomiarako pasioa dutenek su eta gar lan egiteko ohitura dutela nabarmendu dute.
Proposamenak eragin du meme umoretsurik sare sozialetan.
Dena den, proposamena onartuko balute ere, Su eta Gar ez lirateke espazioko lehenengo euskarazko toponimoak. 2002ko irailetik, Galdakao kraterra dago Marten, Xabier Orue-Etxebarria EHUko geologia eta paleontologia irakaslearen eraginez. 35 bat kilometroko diametroko kraterra da, meteorito batek edo beste objektu baten talkak sorturikoa; planeta gorriaren hego hemisferioan dago, Gusev kraterraren ondoan.
Badira euskarak zientziari emaniko beste hainbat izen, tartean Lirainosaurus astibiae dinosauro lerdena, Musturzabalsuchus krokodiloa, eta Parkinsonen gaitzarekin loturiko dardarina proteina. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221452/mercedesek-produkzioa-geratuko-du-ostiralean-eta-larunbatean-metalgintzako-grebagatik.htm | Ekonomia | Mercedesek produkzioa geratuko du ostiralean eta larunbatean, metalgintzako grebagatik | Enpresak langileei adierazi dienaren arabera, Mercedesenak ez diren arazo batzuengatik hornidura arazoak dituzte. | Mercedesek produkzioa geratuko du ostiralean eta larunbatean, metalgintzako grebagatik. Enpresak langileei adierazi dienaren arabera, Mercedesenak ez diren arazo batzuengatik hornidura arazoak dituzte. | Bizkaiko metalgintzako greba hornidura arazoak sortzen ari da hainbat enpresatan, Arabako Mercedesen esaterako. Material falta dela eta, enpresak produkzioaren sektore batzuk geratzeko erabakia hartu du, ostiralerako eta larunbaterako. Bihar, ostirala, muntaketa gordineko langileen hiru txandak —goizekoa, arratsaldekoa eta gauekoa— bertan behera geratuko dira, eta pintaketako eta amaierako muntaketako langileetan, berriz, arratsaldekoa eta gauekoa geratuko dira bertan behera.
Larunbatean, berriz, aipatutako hiru sektoreetan eguneko hiru txandak geratuko dira bertan behera. Prototipoetan jarduten duten langileak ez ditu geldiaraziko. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221453/kutxabankek-beste-150-milioi-banatuko-dizkiei-dibidentuetan-bbk-kutxa-eta-vital-fundazioei.htm | Ekonomia | Kutxabankek beste 150 milioi banatuko dizkiei dibidentuetan BBK, Kutxa eta Vital fundazioei | Aurten, 322,7 milioi euro jaso dituzte guztira. Dirua egitasmo sozialak garatzeko erabili behar dute. | Kutxabankek beste 150 milioi banatuko dizkiei dibidentuetan BBK, Kutxa eta Vital fundazioei. Aurten, 322,7 milioi euro jaso dituzte guztira. Dirua egitasmo sozialak garatzeko erabili behar dute. | Kutxabankek beste 150 milioi euro banatuko ditu BBK, Kutxa eta Vital fundazioen artean. Haiek dira bankuaren jabeak, eta, aurten, orotara 322,7 milioi jasoko dituzte, 2019ko, 2021eko eta 2022ko irabaziengatik.
Azken ordainketa ostegun honetan jaso dute, akziodunen batzar nagusiak administrazio kontseiluaren proposamenari baiezkoa eman ondoren.
Aurten ere mozkin oparoak banatuko ditu Kutxabankek, irabaziak ere halakoak izan direlako, bereziki, Interes tasen igoeragatik. Aurrera begira, baina, baliteke irabazien kontua apaltzea, Espainiako Gobernuak bankuei ezarriko dien zerga berezia dela eta. Interesek eta komisioek ematen dizkioten irabazien %4,8 ordaindu beharko dituzte 2022an eta 2023an. Kutxabankek kalkulatu du 110 milioi euro inguru ordaindu beharko dituela zerga horrengatik.
2011. urtean Kutxabank eratu zenetik, hiru fundazioetako akziodunek 1.241 milioi euro baino gehiago jaso dituzte. Diru hori egitasmo sozialak garatzeko erabili behar dute.
Atzotik, presidente berria du Kutxabankek: Anton Arriola durangarrak hartu du Gregorio Billalabeitiaren tokia. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221454/euskarazko-hedabideak-bereziki-babestu-behar-direla-esan-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Euskarazko hedabideak «bereziki babestu» behar direla esan du Eusko Legebiltzarrak | EAJren eta PSE-EEren ekinbidea onartu du ganberak. EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari galdegin dio molda dezala diru laguntzen agindua, eta baldintza berriak ezar ditzala tokiko eta euskarazko hedabideekin batera adostuta. | Euskarazko hedabideak «bereziki babestu» behar direla esan du Eusko Legebiltzarrak. EAJren eta PSE-EEren ekinbidea onartu du ganberak. EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari galdegin dio molda dezala diru laguntzen agindua, eta baldintza berriak ezar ditzala tokiko eta euskarazko hedabideekin batera adostuta. | EH Bilduren ekimenez, Eusko Jaurlaritzak hedabideentzako sei miloi euroren diru laguntzen inguruan eztabaidatu dute gaur Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduren izenean, Jasone Agirrek «gaztelaniazko komunikabide handiak» babestea leporatu dio Eusko Jaurlaritzari, eta dei egin dio erabakitzeko zein den bere «apustu estrategikoa». Hala, eskatu dio hedabideei ezohiko diru laguntzak banatzean, aintzat har ditzala bereziki euskarazko hedabideak. Era berean, Jaurlaritzari galdegin dio aurtengo diru laguntzen aginduan beharrezkoak diren moldaketak egin ditzala eta baldintza berriak ezar ditzala tokiko eta euskarazko hedabideekin batera adostuta. Halaber, eskaerak aurkezteko ezohiko epe bat zabaltzeko eskatu dio. EH Bilduren ekinbideak ez du babes nahikorik jaso, eta ez du aurrera egin. EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-k eta Voxek aurka bozkatu dute, eta abstenitu egin da Elkarrekin Podemos-IU. Ekinbide horren ordez, EAJk eta PSE-EEk hitzartutako osoko zuzenketa bat onartu dute. Haren bitartez, legebiltzarrak adierazi du euskarazko hedabideak «bereziki» babestu behar direla, «euskal komunikazio ekosisteman daukaten garrantziagatik», eta herritarrek euskaraz informatzeko eskubidea bermatzen dutelako. Bestalde, Jaurlaritzari eskatu diote euskarako hedabideei «babesa» emateko, sektoreak dituen beharrizanetara egokitu daitezen, eta hedabideen sektoreak bizi duen egoerari «arreta» jartzeko diru laguntzak bideratzeko orduan.
Diru laguntzen banaketa, «zalantzazkoa» Eusko Jaurlaritzak bost milioi euroko diru laguntza zuzenak banatu zituen iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan argitaratzen diren paperezko egunkari eta irratien artean, COVID-19 dela eta, egunkarien salmenten beherakadak eta irratien kasuan, publizitatearen jaitsierak eragindako kalteak arintzeko. Diru banaketa horretatik at geratu ziren, ordea, egunkari digitalak, aldizkari orokorrak zein espezializatuak, tokiko hedabideak eta herri telebistak. EH Bilduko legebiltzarkideak salatu du banaketa egiteko moduak berak «zalantza asko» sortu zituela maila juridikoan, baina batez ere «ezinegona» eta «kezka» eragin zuela bost milioi euroetatik euskal hedabideek %6,6 baino ez zutelako jaso, eta euskarazko komunikabide txikiak laguntzetatik at geratu zirelako. Aurtengo laguntzen aginduan zuzendu egin dira maila juridikoan izandako arazoak, baina, Agirrek ohartarazi duenez, «ez dirudi aurten banatuko diren sei milioi horien zati handirik helduko denik euskarazko komunikabideetara». Haren ustez, dekretuaren baldintzak moldatzen ez badira, iaz bezala, aurten ere diru banaketa horretatik kanpo geratuko dira euskarazko hedabideak, tokikoak, herri telebistak, eta hainbat egunkari digital zein aldizkariak.
Gustavo Angulo Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak azpimarratu du egungo diru laguntzen ereduak «trabak» jartzen dizkiela tokiko hedabideei. Gogoratu du pandemiaren krisiak kolpe handia eman ziela hedabideei, eta bost milioi euroko laguntzak komunikabide gutxi batzuen artean banatu zirela, kanpoan utzita hedabiderik txikienak. «Jaurlaritzaren politika motz geratu zen, eta hedabide handiei mesede egin zien», salatu du. Aurten berriro ere eredu bera errepikatu duela deitoratu du, «hedabide txikienak albo batera utzita eta irizpide kuantitaboak lehenetsita». Diru laguntzak banatzean irizpideak berrikusi behar direla adierazi du Angulok, «aniztasuna bermatuz» eta tokiko hedabideei ahotsa emanez. Euskara ere aintzat hartu beharko litzatekeela gaineratu du. EH Bilduren jatorrizko ekinbidearekin bat egin du EP-IUk, baina diru laguntzak hedabide gehiagotara zabaldu asmoz zuzenketa aurkeztu du. Jaurlaritzaren dekretua «motz» geratzen denez, proposatu du mahai bat eratzea tokiko hedabideekin, eta bertan adostea diru laguntza eredu «egonkor eta orekatu bat», non euskarak laguntza horien banaketan kontuan hartu beharreko irizpideetako bat izan behar duen.
PSE-EEren izenean, Alberto Alonsok Eusko Jaurlaritzak komunikabideentzako diru laguntza ezberdinak aletu ditu, eta esan du administrazioak ez dituela alde batera utzi euskarazko hedabideak..
Garikoitz Mendizabal jeltzaleak, berriz, bere balioa eman die Jaurlaritzak eta beste erakundeek euskal komunikabideei ematen dizkien laguntzen irizpideari. Haren ustez, euskarazko ekosistema «sendo» bat dago, eta euskarazko komunikabideak ez daude «larru hutsik». Adierazi du «inoizko diru laguntzarik handienak» jasotzen ari direla euskarazko hedabideak, eta Eusko Jaurlaritza «sekulako ahalegina» egiten ari dela. «Eztabaida lokaztea» egotzi dio EH Bilduri, halaber.
PP+C’s alderdiaren izenean, Carmelo Barriok euskarazko hedabideentzako diru laguntzak kritikatu ditu. «Dirutza handia bideratzen zaie», salatu du. Barriok esan du diru laguntza horiek «diskriminatzaileak» direla beste enpresa pribatuekiko, eta euskarazko hedabideentzako laguntzek gainerako komunikabideak «baztertzen» dituztela. «Enpresa pribatuak diren heinean, egokitu daitezela gainerako hedabideentzako laguntzen baldintza berberetara», ohartarazi du |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221455/san-tomas-egunean-plaza-barriko-postuak-lekualdatuko-dituztela-salatu-dute-baserritarrek.htm | Gizartea | San Tomas egunean Plaza Barriko postuak lekualdatuko dituztela salatu dute baserritarrek | Bilboko Udalak ostalaritza «lehenetsi» duela eta baserritarrak «baztertu» dituela salatu du Enba sindikatuak. | San Tomas egunean Plaza Barriko postuak lekualdatuko dituztela salatu dute baserritarrek. Bilboko Udalak ostalaritza «lehenetsi» duela eta baserritarrak «baztertu» dituela salatu du Enba sindikatuak. | Hiru urte dira San Tomas jaia behar bezala ez dutela ospatu Bilbon, eta aurten bai, bueltan izango dira urteroko postuak eta taloak. Baserritarrek, ordea, danbatekoa hartu dute: abenduaren 21eko azoka ez da ohi bezala itzuliko. Plaza Barrian eta Areatzan izaten dira baserritarrak, dozenaka postutan, baina aurten ez da hala izango. Bilboko Udalak Plaza Barria postuz hustea erabaki du, Enba sindikatuak jakinarazi duenez. Horiek horrela, Areatzan bilduko dira postu guztiak. Nekazarien sindikatuak salatu du udalak ostalaritza «lehenetsi» duela, eta baserritarrak «baztertu». Dena dela, Bilboko Udala, Enba eta BBK gaur bilduko dira, akordio bat egiteko xedez.
Bilboko Udalaren erabakiak «kritikoki» eragingo dio hainbat ekoizlek parte hartu ahal izateari, Enbaren hitzetan. San Tomas eguneko azoka «baserritarren azoka da, elikagaiak ezagutarazteko eta etxeko despentsa betetzeko eguna. Parranda egun bat baino askoz gehiago da», gehitu du sindikatuak.
Txosnak ere lekuz aldatuko dira Bizkaiko hiriburuan: aurten, Arriaga antzokiko atzeko plazan eta Erripako kaian —itsasadarren bestaldean— jarriko dituzte. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221456/xabier-leteren-obra-osoa-argitalpen-bakarrean-bildu-dute.htm | Kultura | Xabier Leteren obra osoa argitalpen bakarrean bildu dute | Hiru liburukitan batu dituzte idazle eta kantariaren poema eta abesti guztiak. Alex Gurrutxaga eta Lourdes Otaegi arduratu dira edizioa apailatzeaz —1.000 orritik gora, denera—, eta bost argitaletxek elkarlanean eman dute argitara. | Xabier Leteren obra osoa argitalpen bakarrean bildu dute. Hiru liburukitan batu dituzte idazle eta kantariaren poema eta abesti guztiak. Alex Gurrutxaga eta Lourdes Otaegi arduratu dira edizioa apailatzeaz —1.000 orritik gora, denera—, eta bost argitaletxek elkarlanean eman dute argitara. | «Lan hau, batez ere, Leteren ondran eta alabantzan egina da; hari eginiko omenaldi bat. Bere obra da 1.000 orri hauen protagonista». Mende erdi baten kantua gordetzen duten orriak, bilakaera baten testigu direnak; egile baten bilakaerarena, eta hura inguratu zuen bizimodu sozial-politiko-kultural guztiarena. Hamabi urte beteko dira igandean Xabier Lete hil zen goiz negutar hartatik, eta, urtemugaren bezperan, haren lirika osoa bildu dute —bai poesia eta bai abestietako hitzak, argitaratuak zein argitaragabeak— hiru liburukiz osatutako kutxa batean. Lourdes Otaegi eta Alex Gurrutxaga Leteren obran aditu eta unibertsitateko irakasleak arduratu dira haren ondare osoa aztertu, oharrez jantzi eta atontzeaz, eta emaitza bost argitaletxek plazaratu dute elkarlanean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin.
Gaur goizean egin dute aurkezpen ekitaldia, Foru Aldundiaren egoitzan, eta Markel Olano diputatu nagusiak gogora ekarri du erakundeak Leterekin izandako lotura —Kultura diputatu izan zen 1980ko hamarkadan—. Han dago, halaber, Xabier Leteren funtsak biltzen dituen artxibategia, eta «ezinbesteko tresna» izan dela azpimarratu du, hain justu, Otaegik. Literatur ondareari buruzko «ikuspegi nazional bat» erakusten duela ere erantsi du, bere ustez, «sendotu beharrekoa».
Sarrera gisara, ehun orri pasako hitzaurrea idatzi dute Otaegik eta Gurrutxagak —bertan oroitu dituzte, besteak beste, aurrez Leteren inguruan egindako ikerlanak—, eta ondotik, hiru adarretan zatitu dute Leteren ekarpen liriko osoa: gazte garaiko hiru liburuak lehenengo liburukian; helduaroko poesiagintza bigarrenean; eta sakabanaturiko poemak, argitaratu gabe utzitakoak, itzulpenak eta abestietako hitzak azkenekoan.
«Edizio honetan eskaini nahi izan duguna da publiko zabalarentzat liburu sorta bat, ez adituentzako edizio kritiko seriosoa; serioa bai, baina irakurle orokorrarentzat egina», azpimarratu du Otaegik. Transmisioak «edizio argituak» behar dituela defendatu du, eta euren egitekoa, hain justu, hori izan dela aipatu; hitzaurreaz gain, testu bakoitzari argibideak erantsi baitizkiote oin-oharretan. «Modu horretan, pentsatzen dugu euskaldun denon ondarea den Leteren poesia hau dastatu, ezagutu eta disfrutatu ahal izango dugula. Hori izan da, behintzat, gure jomuga».
50 urteko bilakabidea
Zehatzago, Egunetik egunera orduen gurpilean (1968), Bigarren poema liburua (1974) eta Urrats desbideratuak (1981) poema bildumak biltzen ditu lehen liburukiak, publikatu zirenetik ez direnak inoiz berrargitaratu; eta Zentzu antzaldatuen poemategia (1992), Biziaren ikurrak (1992) eta egilearen azken liburua izan zen Egunsentiaren esku izoztuak (2008) bigarrenak. Horrek mende erdi bateko ibilia esan nahi duela oroitu du Gurrutxagak, eta erantsi du saiatu direla irakurlea hurbiltzen tarte horretan Letek izandako aldakuntza filosofiko, estetiko, linguistiko eta bestelakoetara.
Lehen bien aldean, hirugarren liburukia da desberdinena, «balio erantsi» aipagarriena ematen diona edizioari, Gurrutxagaren esanetan. Lehen apustua poemen ondoan kantuak biltzea izan dela aipatu du, eta defendatu ezin zela bestela izan, ezin dela Lete partzialki ulertu. «Aniztasun hori da bere ezaugarrietako bat. Ez dago Lete poeta ulertzerik Lete abeslaria gabe, eta alderantziz».
Abestiak, oro har, kronologikoki antolatu dituzte, argitaratuak zein argitaragabeak, eta bakoitzaren iturria ere zehazten ahalegindu dira, ahal izan dutenetan; diskoetako erreferentziei segituta batzuetan, eta artxiboko pistei jarraituta besteetan. «Kontzertuetan banatzen ziren esku-orrietan begiratuta, adibidez».
Argitaratu gabeko poemen multzoa antolatzea ere lan «konplexua» izan dela aitortu dute, eta garbi utzi ez dituztela «zirriborroak» aintzat hartu, soilik amaituta antzeman daitezkeen testuak baizik. Bi dira argitaratzeko prestatu baina azkenean argitara atera ez ziren Leteren poema sortak: Arrastoak eta itzala (1968) —«Juan San Martinek aipatu ere egin zuen publikoki Letek prest zeukala testu hori»— eta Itsaso eragotziaren kanta gogoetatsuak (1976). «Oso poemario ederra», Gurrutxagaren hitzetan, «biltzen dituena garaiko kezka kulturalak, Leteren kezka estetikoak eta kezka soziopolitikoak».
Lete bat eta kontrakoa
Hitzaurrea luze gelditu zaien jakitun, momentuak hala eskatzen zuela argudiatu dute ikertzaileek, «barkamena» eskatu arren, umorez. Mende erdiko ibilbidearen bilakabidea askotarikoa izan dela eta horrek ohar bibliografiko eta biografiko asko gehitzea eskatu diela esan du Gurrutxagak, eta nabarmendu, oroz gain, Leteren «konplexutasuna esplikatzea» izan dutela eurek helburu. «Lete bat eta kontrakoa, eta kontrakoaren kontrakoa izatera iritsi zen Lete bere konplexutasun horretan; horregatik ere luzatu gara».
Otaegi, bestalde, Egunsentiaren esku izoztuak lanera itzuli, eta kasu bitxia dela ohartarazi du. «Gure hipotesia da bere azken liburu hori dela bere emaitzarik umotuena, eta hori poesian gauza harrigarria da. Esaten da poetak gaztetan egiten dituela bere lanik inspiratuenak. Leteren kasuan, gastatuaren gastatuz, jardunaren jardunaz iritsi zen depurazio horretara, tonu orekatu eta neurtu horretara». Irakurlea hori estimatzera heltzea nahiko lukete. Eta, gisa berean, nahi lukete irakurlea jabetzea Leteren literaturak Euskal Herriaren historia hurbileko «argi-itzalez» gogoetatzeko aukera eskaintzen duela. «Obra hunkigarria burutu zuen, disidentziaren, oinazearen eta maitasunaren bidegurutzeetan erroturiko poesia. Modu horretan, euskal lerro nagusietan kokatzen du bere burua».
Bada gai arantzatsu bat Leteren ibilbide gorabeheratsu horretan: 1990eko urteetan, Rainer Maria Rilkeren eta Carles Ribaren dozena bat poema inguru plagiatu zituela jakin zen 2017an. Ez dutela ezkutatu esan du Gurrutxagak, are, hitzaurrean ere jorratu dutela gaia: «Bigarren liburukian daude poema horiek, eta egin duguna da, beste guztiekin bezala, poema horien jatorria non dagoen adierazi. Ez dugu ezer ezkutatu, kontrakoa». Horri lotuta aipatu du, gainera, abestiekin egiteko zegoela azterketa, eta horretan jardun dutela orain. «60ko urteetan oso tipikoa izan zen kantari frantsesen doinuak-eta hartzea, ez Letek bakarrik, garaiko jende pila batek».
Hitz eta doinu askoren jatorria ikertzeko Joxan Goikoetxea musikariarekin aritu dira eskuz esku lanean, eta, hari bezala, Anjel Lertxundiri eta Joxerra Garziari ere esker oneko aipamen berezia egin diete aurkezpenean, bildumaren lehen irakurleei. «Beti da ona begi gehiagoren oharrak izatea».
«Geure buruaren ezagutza eta estimazioa»
Elkarlan baten fruitua izan da bilduma, eta horrek ere egiten du ezohiko. Euskal Editoreen Elkartearen bitartez, Alberdania, Elkar, Erein, Pamiela eta Txalapartak hartu dute parte argitalpenean, eta Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak hitz egin du guztien izenean. Gisako bilduma bat sustatzeak «poza eta ohorea» itzuli diela aipatu du —«bai obraren edertasun eta kalitateagatik beragatik, bai egileak euskaldun guztion oroimen kolektiboan duen leku nabarmenagatik»—, eta transmisioaren beharra ere izan du gogoan.
Izan ere, Mendigurenen arabera, Leteren kantu eta poemen «edertasunaren kontzientziak» bizi-bizirik segitzen du adin batetik gorako euskaldunengan; aldiz, mirespen hori belaunaldi gazteagoetan asko apaltzen delakoan da —40 urtetik beherakoak aipatu ditu—. «Alde batetik, normala da, nork bere garaian ezagutu duena miretsi dezake; ezagutzen ez dena, ezin maitatu. Herri bizi batek, baina, behar ditu mitoak, heroiak, belaunaldietan zehar iraungo duten erreferentzia konpartituak», adierazi du, eta Lete mito horietako baten mailan kokatu: «Giza bizitzaren korapiloak norbere barruan sentiarazteko gaitasunagatik, gai sakonenak hurbil egiteko dohain harrigarriagatik, bere karisma izugarri horregatik».
Lete itsasargi batekin erkatu du Elkarreko kideak azkenik, eta ohartarazi du hark argia ematen jarraituko badu, ezinbestekoak izango direla tresnak eta baliabideak aurrerantzean ere. «Ikus-entzunezkoak, komunikabideak, eskolak, argitalpenak... geure esku izango direnak eta geure buruaren ezagutza eta estimazioa bultzatuko dutenak. Horretarako ere kontzientzia sendo bat behar baita, korrontearen kontrako igerian aritu behar dugunontzako». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221457/nafarroako-gobernuak-2020-2024ko-eperako-ekarpena-hitzartu-du-madrilekin.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak 2020-2024ko eperako ekarpena hitzartu du Madrilekin | Bihar goizean koordinazio batzordea bilduko da, eta arratsaldean emango dituzte azalpenak. | Nafarroako Gobernuak 2020-2024ko eperako ekarpena hitzartu du Madrilekin. Bihar goizean koordinazio batzordea bilduko da, eta arratsaldean emango dituzte azalpenak. | Hiru urteko atzerapenarekin, baina, azkenik, Nafarroako Gobernuak hitzartu du Espainiako Gobernuarekin 2020-2024rako ekarpenaren kalkulua. Zehazki, 2020an Nafarroak bere gain hartu gabeko eskumenen truke ordaindu beharreko ekarpenaren nondik norakoa lotu dute, eta, behin hori eginda, ondorengo lau urteetako diru kopuruak eta mugimenduak zehaztu dituzte.
Berez, 2020rako egon behar luke hitzartuta, baina negoziazioak atzeratuz joan dira. Azken asteetan, Elma Saiz Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilariak maiz aipatu die komunikabideei negoziazioak bide onetik zihoazela eta «diskrezioz» jorratzen ari zirela elkarrizketa.
Alta, orain arte ez dute jakinarazi akordioa nekez lortuko zuten edo akordioa lortzeko zorian zeuden. Azkenean, gaur etorri da albistea, gobernuak jakinarazi baitu biharko agendan sinatuko duela akordioa.
Geroa Baik ez zekien
Geroa Baiko iturriek onartu dutenez, eurek ez zekiten akordioaren berri. Politikaren epeei begira, susmatzen zuten laster etor zitekeela, baina berez erabakiaren berri eman baino ordu erdi lehenago jakin dute gobernuko bi bazkideek; Geroa Baik eta Ahal Dugu-k, alegia.
Aurretik ere, iazko abenduan, Elma Saizek Hitzarmen Ekonomikoaren legearen berritzeari buruzko ituna jakinarazi zuenean, haren edukia azken orduan jakin zuela salatu zuen Geroa Baik, gobernuko bazkideetako batek. Atzo bertan, Uxue Barkos Geroa Baiko eledunak gobernuari eskatu zion akordioaren arabera diru soberakinak egonez gero diru hori itxarote zerrendak murrizteko eta Osasun departamentua sendotzeko baliatu beharko litzatekeela.
Xehetasunik gabe
Oraindik ere ez dituzte xehetasunak ezagutarazi. Akordioan, 2020eko ekarpenarekin batera, zerga doikuntzek lotuta egon behar lukete. Hala, estatuaren eta Nafarroaren arteko diruaren joan-etorriak zehaztuko dituzte bi aldeek. Ekarpenaren kalkulua egiteko, bere gain hartu gabeko eskumenen truke erreferentzia gisa %1,6ko egozpen indizea erabiltzen da —Espainiako ekonomiaren aldean, %1,6ko pisua ematen zaio Nafarroari eta kopuru hori 1990eko Hitzarmen Ekonomikoan zehaztu zen—.
Hala, behin lehen urteko ekarpena eta diru mugimenduak zehaztuta, 202ean eta 2022an ordaindu dena ere likidatu egingo da. Ondorioz, akordioa egin aurretik, Nafarroak aurreko hiru urteetan aurreikusi baino gehiago ordaindu badu, Madrilek diferentzia pagatu beharko dio; eta alderantziz.
Nafarroako kontuetan ageri denez, Nafarroak 2020ean 549,5 milioi pagatu zituen ekarpen gisa, eta 2021ean, 534,9 milioi —urte horietako aurrekontuetan kopuru handiagoak jarri ziren, baina urte amaieran gutxiago pagatu zen—. Aurtengo aurrekontuetan, kontzeptu horri dagokionez, 573 milioi pagatu ditu, eta, 2023ko aurrekontuetan, 635 milioi pagatzea zeuden aurreikusita.
Bihar ikusiko da nolakoa den akordioa eta ea azken emaitza Nafarroaren aldekoa den edo ez.
Jaurlaritzak ere bai
Nafarroaren aldean, Jaurlaritza azkarrago ibili da. 2022-2026rako kupoaren akordioa iragan azaroaren 17an erdietsi zuen Espainiako Gobernuarekin. Deigarria da Eusko Jaurlaritzak akordio hori bost urteko epe horren lehen urtearen barruan egin duela; aldiz, Nafarroan, bi gobernuetako bazkide nagusiak alderdi sozialistakoak izanik ere, hiru urte behar izan dituzte akordioa lortzeko. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221458/bai-sarearen-aipamen-berezia-jaso-du-berriak-gure-gorputzetik-praktikarengatik.htm | Gizartea | Bai Sarearen aipamen berezia jaso du BERRIAk, 'Gure gorputzetik' praktikarengatik | Hileroko koparekin bateragarriagoak diren komunen berri emateagatik egin diote aipamen berezia BERRIAri. Hiru enpresa ere saritu ditu Bai Sareak. | Bai Sarearen aipamen berezia jaso du BERRIAk, 'Gure gorputzetik' praktikarengatik. Hileroko koparekin bateragarriagoak diren komunen berri emateagatik egin diote aipamen berezia BERRIAri. Hiru enpresa ere saritu ditu Bai Sareak. | Urteroko batzarra egin du Bai Sareak, Emakundek sustatutakoak, eta berdintasun jardunbiderik onenen sariak banatu dituzte bertan. Tartean, BERRIAri aipamen berezia egin dio sareak, Gure gorputzetik praktikarengatik. Lankide batek kezka ala kexa bat plazaratu zuen, BERRIAko komun nagusien antolaketaren inguruan. Garbitokia aparte dute horiek, eta ez ziren «erosoak» ezta «jasangarriak» ere hileroko kopa erabiltzen duten lankideentzat. Eraikinean, ordea, badira garbitokia alboan bertan duten komunak, lankide berri eta gazte gehienek ezagutzen ez zituztenak.
BERRIAren berdintasun batzordean landu zen gaia. Bertan, proposatu zen hileroko kopa erabiltzearekin bateragarriagoak diren komun horien berri ematea, non diren esanez eta horiek erabiltzeko animatuz. Bai Sareak «genero perspektibatik egin daitezkeen eta egin behar diren hobekuntzak» errekonozitu nahi izan ditu aipamen bereziarekin.
Jardunbide egokiengatik, berriz, hiru enpresek jaso dituzte sariak. Lehena Mariezcurrena-Zubieder eraikuntza enpresa izan da, Lasarteko obra batean puntu beltza —emakumeentzat arriskutsuak diren tokiak— kentzeagatik. Arabako Gurutze Gorria ere saritu dute, oinarrizko premiak zuzen banatzeko eta hilerokoak izateak desberdintasun gehiago ez sortzeko partida bat sortzeagatik. Azkenik, Goiztiri elkartea, harrera prozesuan berdintasunaz sentsibilizatzeagatik. 2018ko martxoan sortu zuten Bai Sarea, eta BERRIAk ordutik parte hartzen du. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221459/felipe-juaristik-harrizko-gaitz-hau-poema-bilduma-eman-du.htm | Kultura | Felipe Juaristik ‘Harrizko gaitz hau’ poema bilduma eman du | Mina du ardatz olerki liburuak, eta isiltasunak eta gelditasunak zeharkatzen dute, egileak azaldu duenez. Balea Zuria argitaletxeak plazaratu du. | Felipe Juaristik ‘Harrizko gaitz hau’ poema bilduma eman du. Mina du ardatz olerki liburuak, eta isiltasunak eta gelditasunak zeharkatzen dute, egileak azaldu duenez. Balea Zuria argitaletxeak plazaratu du. | «Zenbait gertaeraren aurrean isilik geratzen gara, ez zaigulako hitzik ateratzen esan nahi genukeena esateko». Amaren heriotzaren harira hasi zen Felipe Juaristi bere lan berriko lehen lerroak idazten, eta, beste behin ere, poesian aurkitu zituen mina adierazteko eta hari buruz gogoeta egiteko behar zituen hitzak. Baita babesleku bat ere. 61 poema bildu ditu Harrizko gaitz hau liburuan, eta bost urte bete berri dituen Balea Zuria argitaletxearekin plazaratu du lana.
Amaren heriotzak, «hunkitzeaz gainera, gogoetaren gurpilari bultzada» eman ziola azaldu du idazleak, eta bere bizitzari errepasoa egiten hasi zela. «Iragana aztertzen hasi nintzen, ordura arte ez bezala». Eta jabetu zen amaren irudia beretzat «mundutik gordetzeko txuloa» zela. «Zenbat aldiz ez ote dudan pentsatu txiki-txikia egiten nintzela, eta amaren eskuan kabitzen, babes hartuta». Orain, mundua sarritan «arrotz» zaionean, bere burua «gorde eta ezkutatzeko esku-txuloa» nahiko lukeela aitortu du. Eta poesian topatu du ezkutaleku hori. «Poesia, liburu hau eta bertan bildutako poema multzo hau nire txokoa da, nire etxea, nire gordelekua; bera da, ez izutzeko keinu eginez, lasaitzen nauen eskua, neure baitara erakartzen nauen laguna».
Isiltasuna da lanaren ardatzetako bat, Juaristik adierazi duenez. «Isilik geratu nintzen, eta isiltasun horri forma berriak ematen saiatu naiz, eskultore batek burdina, zura edo marmola lantzen dituen bezala». Langintza horretan, aditz eta adjektibo gehienak kenduz joan zen, eta «biluztasuna, poemak bere biluzian» geratu zitzaizkion; «isiltasuna adierazi nahian». Izan ere, kontzeptu horri garrantzi berezia eman dio egileak bere obraren nondik norakoak azaltzean. «Isiltasuna zer den ikasten dugunean hasten gara benetan bizitzari nolabaiteko arrastoa hartzen».
Poema bildumaren beste ardatzetako bat gelditasuna da, zeina isiltasunaren «bigarren izaera» den, idazlearen iritzian. «Pausoa ezin eman, hitzik ezin esan, biak antzeko ekintzak dira; gelditasuna gorputz atalen isiltasuna da». Eta bi kontzeptu horiekin azaldu du lanaren izenburua ere, haren hitzetan, «biak batera» doazelako, eta bai isiltasunak bai gelditasunak «harrizko» bihur dezakeelako duelako norbera.
Ideia horiei tiraka, hitz gutxiko poemategi bat ondu du, eta hasieran idatzi zituen 120 poemetatik erdia baino ez ditu jaso bertan azkenean, bi ataletan banatuta: Biluzik da lehenengoa, eta Itzalezko izate hau du izena bigarrenak.
Minaren aldarria, orainean
Bildumak mina ardatz izan arren, ez dela «liburu tristea edo pesimista» zehaztu du Juaristik, baizik eta «momentu bat adierazi nahia» islatzen duela. «Badakit minak bere prozesuak dituela, eta gaitz batek bere denbora behar duela sendatzeko. Liburu honekin ate bat ireki dut nik, eta orain kanpora noa berriro. Zer aurkituko, hori beste kontu bat da».
Soilik izenburuari erreparatuz gero, liburua «zerbait iluna, edo garai ilunetako kronika bat» dela pentsa litekeela adierazi du Juan Ramon Makuso idazle eta Balea Zuria argitaletxeko kideak. «Baina ez da horrela», ohartarazi du segituan. «Hasiera-hasieratik, lehen orrialdetik, ohar moduko bat duela esango nuke, eta ohar horretan gordeta bizipozaren aldarri bat dagoela. Badago gizaki baten ibilbide bat ere, existentzialismo bat; existentzialismoak bere uhinak izan zituen, eta poetak bereak azaltzen ditu».
Makusoren ustez, «mina erreibindikatzea» da liburuaren beste ezaugarri nagusietako bat, lerroz lerro minaren itzala hor dagoelakoan. «Paradoxa bat izan liteke, baina da zentzu presente batean dagoelako, presentziala delako».
Haren ustez, «bizi testamendu bat» ere bada liburua, zeinetan poesia «bere indar guztiarekin» agertzen den, artifiziorik batere gabe. Halaber, Juaristiren «lirika eder eta bertutetsua» goraipatu du, horren erakusgarri iruditzen zaion poemetako bat ekarrita: «Hainbeste joanez denbora espaziora,/ harri bilakatzen./ Hainbeste joanez espazioa denborara,/ aire bihurtzen». |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221460/filipe-aramendik-ez-du-salaketarik-jarriko-azaroaren-11ko-pankartagatik.htm | Politika | Filipe Aramendik ez du salaketarik jarriko azaroaren 11ko pankartagatik | Lehen Mundu Gerlako oroitzarren harira Frantziak erailak zioen pankarta «iraingarritzat» jo zuen Urruñako auzapezak, eta soldaduak «askatasunaren defentsan» hil zirela erran zuen. Bere adierazpenekin desados agertu zen EH Bai. | Filipe Aramendik ez du salaketarik jarriko azaroaren 11ko pankartagatik. Lehen Mundu Gerlako oroitzarren harira Frantziak erailak zioen pankarta «iraingarritzat» jo zuen Urruñako auzapezak, eta soldaduak «askatasunaren defentsan» hil zirela erran zuen. Bere adierazpenekin desados agertu zen EH Bai. | Filipe Aramendik ez du salaketarik jarriko azaroaren 11n Urruñan (Lapurdi) pankarta jarri zutenen kontra. Hala jakinarazi du Sud Ouest egunkariak. Aramendik esplikatu du herriko etxeko gehiengoko taldean hartu dutela erabakia, «gauzak lasaitzearren».
Lehen Mundu Gerraren armistizio eguna da azaroaren 11, eta besta eguna da Frantziako Estatuan: «Frantziaren alde hildakoak» omentzeko zeremoniak antolatu ohi dituzte herri zenbaitetan, gerlaren ondotik eraiki zituzten oroitarrietan. 1914-1918 Frantziak erailak zioen ezezagun batzuek ezarritako pankartak, euskaraz; frantsesez, berriz, Morts pour la Patrie (aberriaren alde hildakoak) esaldi famatuari aspalditik egin izan zaion desbideraketa: «pour la patrie» marratu eta «par la France» (Frantziaren eskuetan) agerrarazita.
«Iraingarritzat» jo zuen mezua Aramendik, eta salaketa jartzeko borondatea agertu zuen. «Bizitzeko eta pentsatzeko dugun askatasunaren defentsan bizia galdu zuten soldaduei begirako errespetu eta aitortza falta dira». EH Baik ohar bat atera zuen, eta jakinarazi zuen ez zuela bat egiten Aramendiren hitzekin. Historiaren ikuspegitik ere adierazpenak okerrak zirela erran zuten hainbat adituk. |
2022-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221461/ernaik-gazteen-bizitza-duintzeko-eskatu-du-zortzi-ekintza-deszentralizatu-eginda.htm | Politika | Ernaik gazteen bizitza «duintzeko» eskatu du, zortzi ekintza deszentralizatu eginda | Besteak beste, EHUren Leioako campuseko errektoretza «blokeatu» eta Bergarako San Prudentzio auzoko biribilgunea moztu du gazte antolakundeak. | Ernaik gazteen bizitza «duintzeko» eskatu du, zortzi ekintza deszentralizatu eginda. Besteak beste, EHUren Leioako campuseko errektoretza «blokeatu» eta Bergarako San Prudentzio auzoko biribilgunea moztu du gazte antolakundeak. | Euskal Herriko zortzi lekutan hainbat ekintza egin ditu Ernai gazte antolakundeak, «gazteen bizitzen duintzea» eskatu, eta «neurri zehatzak eta erroko eraldaketa» aldarrikatzeko. Gazteak «belaunaldi krisian» daudela salatu du, hala. Horren erakusle dira, Ernairen arabera, bizi baldintzen «prekarizazioa» eta bizitzaren garestitzea, hezkuntzaren «merkantilizazioa», «balio eta jarrera matxista eta autoritarioen gorakada, faxismoaren gorakadarekin batera» eta «indibidualismoaren hedatzea eta bizi eredu kapitalista eta patriarkalen indartzea».
Joera horiei aurre egiteko, hainbat aldarrikapen plazaratu ditu gazte antolakundeak. Goizean, esaterako, EHUko Leioako campuseko errektoretza «blokeatu» dute, «hezkuntza ereduaren eta pribatizazioaren aurka». Gasteizko Kutxabanken sukurtsalean, berriz, «aberastasunaren banaketa» salatu dute, kartelak itsatsita. Nafarroan, hiru argindar egoitza «markatu» dituztela ere jakinarazi du gazte antolakundeak. Arratsaldean ekintza gehiago egin dituzte. «Garraio publiko duina» aldarrikatzeko, San Prudentzioko (Bergara) biribilgunea moztu dute, eta Bizkaiko Mercadona katearen saltoki batean produktuak lapurtu dituzte, «bizitzaren garestitzea salatu eta erroko eraldaketa sozioekonomikoa eskatzeko».
Bizi duinak exijitzeaz gain, «errokok eraldaketa sozioekonomikoa» aldarrikatu du Ernaik, eta, norabide horretan, baita «langile eta gazte guztien bizitza duinak eskuratzeko zentralak diren neurriak garatzea» ere; hala nola merkatuan esku hartzea, oinarrizko zerbitzuak publiko bilakatzea, aberastasuna banatzea, zaintza sistema publiko komunitarioa eraikitzea eta «hezkuntza publiko, burujabe eta nazionala» garatzea. Halaber, «bizi eredu eraldatzaileen» aldeko alternatibak gaurdanik eraikitzearen garrantzia azpimarratu du gazte antolakundeak. Testuinguru orokorrari erreparatuta, mundua «hankaz gora» dagoen arren, gazte antolakundeak uste du badagoela aukera dena aldatzeko: «Orain egiten ez badugu, agian, bihar, beranduegi izango baita. Orain egingo diogu aurre bizitzen uzten ez digun krisi eta kapitalismo zisheteropatriarkalari«. Horrekin batera, «Euskal Herri aske, sozialista, feminista eta euskalduna» lortu arte «borrokan» jarraituko duela berretsi du. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221485/bizkaibuseko-80-ibilgailu-baino-gehiago-sabotatu-dituzte-trapagaranen.htm | Gizartea | Bizkaibuseko 80 ibilgailu baino gehiago sabotatu dituzte Trapagaranen | Zenbait autobus gurpilak zulatuta eta beirak margotuta agertu dira gaur goizean. Ezkerraldeko zerbitzuetan eragina izanen du gertatutakoak. | Bizkaibuseko 80 ibilgailu baino gehiago sabotatu dituzte Trapagaranen. Zenbait autobus gurpilak zulatuta eta beirak margotuta agertu dira gaur goizean. Ezkerraldeko zerbitzuetan eragina izanen du gertatutakoak. | Trapagaranen (Bizkaia) Bizkaibusek duen garajean 80 ibilgailu sabotatuta agertu dira gaur goizean. Gurpilak zulatuak zituzten batzuek, eta beirak margotuta bertzeek. Margoketen ondorioz, gidariek ezin dute errepidea ongi ikusi; beraz, ibilgailu horiek ezin izanen dira erabili. Ezkerraldeko zerbitzuetan eragina izanen du gertatutakoak. Enpresako 600 langile inguruk hitzarmen kolektibo bat eskatzeko geldialdiak antolatu dituzte egunotarako.
Ez da horrelako zerbait gertatzen den lehenbiziko aldia, joan den azaroaren 8an antzeko ekintzak egin baitzituzten. Guti gorabehera bertze hainbertze autobus sabotatuak izan ziren, eta arratsaldera arte ezin izan ziren zerbitzuak martxan jarri. Ezkerraldetik Euskal Herriko Unibertsitateak Leioan duen campusera bitarteko zerbitzuak, adibidez, geldituta egon ziren denbora luzez.
Miguel Angel Gomez Viar, Garraioa eta Mugikortasun Jasangarria sustatzeko foru diputatuak lehenbiziko ekintza haiek «onartezinak» zirela erran zuen, «Bizkaiko herritar guztiei eragiten» zietela argudiatuz. Gainera, bai langileak, eta baita enpresa bera ere, «adostasun» bat erdiestera animatu zituen. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221486/lan-merkatuak-ez-du-asko-antzeman-geldialdia-oraindik.htm | Ekonomia | Lan merkatuak ez du asko antzeman geldialdia oraindik | Azaroan behera egin du langabeziak, eta gora langileen kopuruak. Hirugarrenez jarraian, kotizatzaileen marka hautsi du Hegoaldeak. | Lan merkatuak ez du asko antzeman geldialdia oraindik. Azaroan behera egin du langabeziak, eta gora langileen kopuruak. Hirugarrenez jarraian, kotizatzaileen marka hautsi du Hegoaldeak. | Udaz geroztik, moteldu egin da euskal ekonomia, baina ez lan merkatuari kalte handia egiteko adina. Indar handirik gabe izan bada ere, behera egin du langabeziak aurtengo azaroan ere. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, hilaren amaieran 142.203 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, iaz baino 817 langabe gutxiago.
Langabezia tasa %10,37ra jaitsi da, baina nabarmen handiagoa da emakumeen artean (%12,7). Azaroa hilabete ona izan ohi da enpleguarentzat. 2013az geroztik, urtero jaitsi da langabe kopurua hilabete horretan. Iaz, esaterako, 1.076 gutxiago zenbatu zituen SEPEk, eta 1.006 gutxiago 2019an.
Berriro ere, Nafarroa izan da salbuespena; lurralde horretan 218 langabe gehiago dituzte. Bizkaian, 602 gutxiago daude; Araban, 319 gutxiago; eta Gipuzkoan, 114 gutxiago. Nafarroarena ez da, gainera, datu bakan bat. Aurreko urteetan datu hobeak izan ondoren, 2022an ifrentzua iritsi zaio Nafarroari: azken urtean 209 langabe galdu ditu (-%0,66), eta 7.069 beste hiru herrialdeen artean (-%6).
Egoera kezkagarria dela ziurtatu dute Nafarroako sindikatuek, baina alde onari begiratu nahi izan dio Mari Carmen Maeztu Eskubide Sozialetako kontseilariak, «egoera orokorrean positiboa da» esanez. Langabeziari ez baizik Gizarte Segurantzako kotizatzaileen kopuruari erreparatu dio Maeztuk, eta aldagai horretan ez dago alderik Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan, guztietan gora egin baitu azken hamabi hilabeteotan: %2,06 Araban, %1,88 Bizkaian, %1,81 Nafarroan eta %1,20 Gipuzkoan.
Mugagabeak, lautik bat
Zenbaki osoetan, azaroan batutako 3.658 kotizatzaileei esker, 1.295.540 langile daude Gizarte Segurantzan kotizatzen, inoiz baino gehiago. Badira hiru hilabete jarraian lanpostuen kopuruaren marka hautsi dela, eta gerta liteke abendua laugarrena izatea, hilabete horretan ohikoa baita afiliatuen kopuruak gora egitea, Eguberrietan merkataritzan eta ostalaritzan izan ohi diren kontratazioen ondorioz.
Edonola ere, epe laburrekoa izan ohi da enplegu hori, urtarrilean berriro milaka kotizatzaile galtzen baititu Gizarte Segurantzak. Horrela urrunduko da 1,3 milioi kotizatzaileen langatik, eta ikusteko dago udaberrian helduko ote den, egoera ekonomikoaren susperraldia ez baita uda arte espero.
Lana lortzen duten gehienek aldi baterako kontratu bat sinatzen dute, baina egia da azken lan erreforma indarrean jarri zenetik handitu egin dela kontratazio mugagabea. Azaroan sinatutako kontratuen %25,2 izan dira mugagabeak, iazko azaroan halako bi (%11,8). Are gehiago, azken lau hilabeteetan iaz bezainbeste kontratu mugagabe sinatu dira Hego Euskal Herrian.
Kopuru horiei ñabardura egin diete lan erreformaren aurka azaldu diren sindikatuek: asko dira aldizkako kontratu finkoak (%34,5, Espainian); beste askotan, langileak bota egiten dituzte sei hilabeteko probaldia amaitu ondoren, eta erdiak baizik ez dira jardunaldi osokoak.
Eta erdiak baino gutxiago dira langabezian egon arren hari lotutako sari bat eskuratzen dutenak: %26,7k dute langabezia sari arrunta, %17,5ek subsidioa, eta ia %2k besteren bat. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221487/28-urteko-surflari-bat-hil-da-angelun.htm | Gizartea | 28 urteko surflari bat hil da Angelun | Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra, surfean zebilela. Suhiltzaileek ezin izan dute suspertu. | 28 urteko surflari bat hil da Angelun. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra, surfean zebilela. Suhiltzaileek ezin izan dute suspertu. | 28 urteko gizon bat hil zen atzo arratsaldean, Angeluko Barrako hondartzan (Lapurdi). Lehen zantzuen arabera, surf egiten ari zelarik bihotz gelditze bat izan zuen, eta inguruko surflariek uretik atera behar izan zuten berehala. Suhiltzaileak ere gaztea suspertzen entseatu ziren, baina ez zuten lortu.
Frantziako Poliziak ikerketa abiatu du heriotzaren nondik norakoak agerzeko. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221488/almadia-ondare-immaterialeko-kultur-ondasun-izendatu-du-unescok.htm | Kultura | Almadia ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok | Burgin (Nafarroa) ilusioz hartu dute izendapena. Ospakizuna eginen dute bihar, ezkilak errepikan jarrita. | Almadia ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok. Burgin (Nafarroa) ilusioz hartu dute izendapena. Ospakizuna eginen dute bihar, ezkilak errepikan jarrita. | Nazioarteko aitortza jaso du almadiak: ondare immaterialeko kultur ondasun izendatu du Unescok. Gobernu arteko batzordeak berriki egin du, Rabaten, Kultur Ondare Immateriala Babesteko 17. bilera, eta bertan ondorioztatu du errekan behera jaisteko elkarri loturiko enborrek «zinez» merezi dutela halako errekonozimendua.
Zehazki, bost gobernuk aurkeztu zuten almadia hautagai gisan: Espainiak, Austriak, Poloniak, Alemaniak, Txekiar Errepublikak eta Letoniak. Nafarroako Almadiazainen Kultur Elkarteak ere hartu du parte.
Ikusi gehiago: Ibaiaren bidean
Burgin (Nafarroa) 30 urte baino gehiago dira Almadien Eguna ospatzen dela. Goizean goiz biltzen dira almadiazainak, presan behera egiteko bidea ondotik. Eguna iritsi aurretik, baina, almadiazainak buru-belarri aritzen dira enborrak elkarri lotzen, ibilgailu izanen duten azpiegitura prestatzen.
Hain zuzen, Unescoren izendapena ospatzeko, ezkilak errepikan jarriko dituzte bihar Burgin. 11:30ean eginen dute. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221489/iritsi-da-eski-denboraldia.htm | Bizigiro | Iritsi da eski denboraldia | Larra-Belagua eta Arette eski estazioak bisitariak hartzeko prest egonen dira bihartik aurrera. | Iritsi da eski denboraldia. Larra-Belagua eta Arette eski estazioak bisitariak hartzeko prest egonen dira bihartik aurrera. | Urrun gelditu dira udako egun eguzkitsu eta beroak. Lekukoa hartu diete hotzak, euriak eta, leku aunitzetan, elurrak. Azken horrek poza eraginen die eski estazioetan neguko opor guztiak igarotzen dituztenei. Estazio batek baino gehiagok pistak irekiko ditu bihartik aurrera. Asteburuan eguraldia egonkorra izanen da, denboraldiari hasiera emateko tenperatura apartekin.
Larra-Belagua
Belaguan, Erronkarin (Nafarroa) kokatutako eski estazioa iraupen eskirako eta erraketekin ibilbideak egiteko prestatuta dago. Orotara eskiatzeko 24 kilometro baditu ere, hamahiru kilometro pasatxo ireki ditu oraingoz, zazpi pista, zehazki. Elur gogorreko pistak dira guztiak, hamar eta 50 zentimetro bitarte lodi direnak. Erraketekin egiteko 6,8 kilometroko ibilbidea ere prestatu dute. Hala ere, estazioak jakinarazi duenez, eguraldiaren arabera aldaketak egon daitezke.
Materiala alokatzeko zerbitzuak eta taberna irekita egonen dira. Gainera, aurtengo denboraldirako zenbait berrikuntza planteatu dituztela adierazi dute kudeatzaileek, hala nola gauez eskiatzea izarrak ikusi ahal izateko. Helduentzako egun osorako sarrerak 10 euro balio du, eta umeenak, berriz, 6 euro.
Arette - L.P.S. Martin
Okzitaniako Pirinioetan dago estazioa, Auñamendi eta Arlas mendien inguruan. Bihar irekiko da estazioa, eta berrikuntza andana dakartza: ilunabarrean zuziekin eskiatzea, elurra kentzeko makinetara igotzea mantentze lanak nola egiten diren ulertzeko, edota artzainen bordetan gelditzeko aukera.
Ostatuak, jatetxeak, garbiketa zerbitzua, kirol dendak eta bertzelako zerbitzuak eskuragarri egonen dira bisitariendako. Hasi berriendako sarrerak 23 euroko prezioa izanen du, eta orokorrak, 39 eurokoa.
Gourette
Gouretteko eski estazioa Pirinioetako zaharrena da, 1907tik dago martxan. Ikasten dauden horiek jarri ditu erdigunean estazioak, teleaulki berriak jarri dituzte, eta 17 euroko forfaita jarri dute, Pirinioetako merkeena. Aurreikusita zegoen bihar irekiko zela, baina estazioak bere webgunean jarritako ohar baten arabera, «ezinezkoa» izanen da aurreikuspen hori betetzea. Hala ere, ekitaldi kultural andana antolatu dituzte astebururako: Eguberrietako azoka, zinema emanaldiak edota antzerkiak, adibidez. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221490/indarkeria-matxista-epaitzeko-jurisdikzio-berri-baten-alde-egin-du-frantziako-asanbleak.htm | Gizartea | Indarkeria matxista epaitzeko jurisdikzio berri baten alde egin du Frantziako Asanbleak | Frantziako eskuineko Errepublikanoen alderdiak egin du lege proposamena. 577 diputatuetarik 81ek bakarrik bozkatu zuten: 41ek alde, eta 40k kontra. | Indarkeria matxista epaitzeko jurisdikzio berri baten alde egin du Frantziako Asanbleak. Frantziako eskuineko Errepublikanoen alderdiak egin du lege proposamena. 577 diputatuetarik 81ek bakarrik bozkatu zuten: 41ek alde, eta 40k kontra. | Atzo gauean Frantziako Asanbleak indarkeria matxista epaitzeko jurisdikzio berri bat sortzearen aldeko lege proposamena onartu zuen. Frantziako eskuineko Errepublikanoen alderdiak egin du lege proposamena, eta, denbora eskasiaz oharturik —taldeel denbora mugatua izaki lege proposamenak egiteko—, oposizioko kideek zuzenketak kendu dituzte legea bozkatu ahal izateko. Nupes ezkerreko koalizioak, erraterako, zuzenketak kentzea erabaki zuen proposamena bozkatu ahal izateko. Horiek horrela, Errepublikanoek aurkeztu bezala onartu du lege proposamena Frantziako Asanbleak. Halere, nabarmentzekoa da oso diputatu gutxik parte hartu dutela bozketan: 577 diputatuetarik 81ek. Horietarik 41ek egin dute lege proposamenaren alde, eta 40k kontra. Gauerdian bukatzen zen bozkatu ahal izateko epea, eta 23:59ean egin zuten bozketa. Zehazki, «familia barneko bortizkerian berezitutako jurisdikzioa» deitu diote lege proposamenean.
Gaur-gaurkoz, Frantziako justizia sistemak ez du epaitegi berezirik «familia barneko bortizkeria» epaitzeko. Espainiako sistema bera proposatu dute errepublikanoek: penaleko eta zibileko epaileek osatuko lukete epaitegia, eta fiskaltza bakoitzak jurisdikzio horren erreferente bat luke. Frantziako Gobernuaren babesik ez du jaso lege proposamenak, eta Eric Dupont-Moretti Justizia ministroa kontra agertu da. Gisa berean, Isabelle Rome Gizonen eta Emazteen Arteko Berdintasunaren ministro delegatuak argudiatu du «hirugarren mailako» lege proposamena dela, eta oroitarazi du horren inguruko ikerketa parlamentario bat abiatzekoa zutela laster. Dena den, erran du batzorde bat osatuko dutela talde politiko desberdinen artean lege proposamena lantzeko.
Horiek horrela, lege proposamena Frantziako Senatuan aztertu beharko dute lehenik, eta, ondotik, berriz itzuliko da Frantziako Asanbleara bigarren azterketa egiteko. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221491/herritarren-beroa-jasoko-du.htm | Kirola | Herritarren beroa jasoko du | Donato Larretxea aizkolariari omenaldia eginen diote gaur Arantzan (Nafarroa), haren sorterrian. 12:00etan herri kirol saio bat eginen dute, eta, gero, herri bazkaria izanen dute frontoian. | Herritarren beroa jasoko du. Donato Larretxea aizkolariari omenaldia eginen diote gaur Arantzan (Nafarroa), haren sorterrian. 12:00etan herri kirol saio bat eginen dute, eta, gero, herri bazkaria izanen dute frontoian. | Sorterrian eginen diote omena: Arantzan (Bortziriak, Nafarroa). Arantzarra baita Donato Larretxea aizkolaria (1960). Bi urte zituela, Almandozera (Baztan, Nafarroa) mugitu zen haren familia, eta Almandoztik Berara (Bortziriak, Nafarroa) joan zen kirolaria gero. Estimu handian dute herrikideek, halere, eta horren seinale da gaurko antolatu dioten omenaldia. Plazan segitzen duen arren, Larretxeak orain arte egindako lan guztia oroitzeko eguna antolatu dute arantzarrek: herriko plazan ariko dira atzoko eta gaurko aizkolariak; tartean, baita Larretxea bera ere.
«Ez nuen espero», erran du Donato Larretxeak omenaldiari buruz: «Urduritzen nau jendearen aitzinean solastatu behar izateak», erantsi du. Goizeko omenaldia pasatuta, frontoian eginen duten bazkarian «lasaiago» egonen dela aitortu du. Eskertu du arantzarren aitortza: «Nitaz oroitzea nahikoa da».
Herri kirolen munduan, aurkezpenik behar ez duen izena da Donato Larretxearena. 18 urte zituela atera zen plazara lehenengoz, kasualitatez, anaia lesionatu eta haren ordez. Elizondon (Baztan, Nafarroa) egin zuen lehen plaza hura, Santiago bestetan, eta urte berean irabazi zuen gazte mailako txapela, Donostian. Aizkolaritzaren harra sartu zitzaion barruraino, eta geroztik horretan jarraitzen du. Dozena bat apustu baino gehiago egin du, modalitate ia denetan lortu ditu txapelak, eta Euskal Herriko zein mundu mailako hainbat plazatan aritu da. Zortzi aldiz izan da Ameriketako Estatu Batuetan aizkoran, eta egona da Europan eta Australian.
Larretxearen apustua
Larretxearen ibilbidean, aizkolariak egindako apustuak nabarmentzen dira. Joxe Mari Olasagastiren kontra lehiatu da lau aldiz, eta lauretan lortu du garaipena. Olasagastiz gain, Miel Mindegia izan da bere aurkari handienetakoa. Herri kirolzale anitzen memorian iltzatuta dagoen apustua da 2009an haren kontra jokatu zuena. Azken apustua izanen zela erran zuen Larretxeak, baina haren ondotik egin zuen bertze bat: 2015ean Arria V.aren kontra. Geroztik, alde batera utziak ditu txapelketak, baina tartean behin ateratzen da plazara.
Arantzako herritarrak aritu dira omenaldia antolatzen, eta tartean da aizkolariaren lehengusu Patxi Larretxea. Haren hitzetan, «aspalditik» merezi zuen omenaldia: «Nahiz eta noizean behin erakustaldi batean parte hartzen duen, erraten ahal da erretiratua dagoela, eta garai egokia zela pentsatu dugu omenaldia egiteko».
Izan ere, Patxi Larretxeak nabarmendu duenez, aizkolaria urte luzez aritu da herriaren alde lanean: «Anitz eman dio herriari Donatok. Mendi mutil lanean ari zela ere herritarrekin ibiltzen zen, eta gaur egun ere harreman estua du. Gazteen erakustaldietarako beti ekartzen du egurra, eta beti ibiltzen da laguntzen».
Gainera, herritarrek anitz maite dutela azaldu du Patxi Larretxeak: «Bere ibilbidean jarraitzaile anitz izan ditu, baina sutsuenak arantzarrak izan dira. Txapelketa eta apustu denetan izan da herritarren bat bera animatzen. Merezia du omenaldia».
Arantzako Udalak eta Gure Kirolen Klubak antolatu dute gaur 12:00etan plazan hasiko den ekinaldia. Larretxearekin urte aunitzez ibilbidea partekatu, eta gaur egun aizkora alde batera utzia dutenak ariko dira, eta, haiekin batera, azken urteetan Larretxeak plazan lagun izan dituen kirolari gazteagoak. Patxi Larretxeak azaldu duenez, Donato Larretxearen ingurua biltzen saiatu dira omenaldian: «Hogei kirolaritik goiti bilduko dira, ezinezkoa delako denak elkartzea, eta nonbait paratu behar delako muga». Herri kirolari denak aritzeko, bakoitzak lan motza egin beharko du; harri jasotzaileak ere ariko dira.
Gaurkoa herri kirolzaleen besta handia izatea nahi dute, eta, horregatik, herri kirolarien jardunaren ondotik, herri bazkaria izanen dute Arantzako frontoian; bazkaria eta arratsaldeko giroa berotuko dituzte Julen Zelaieta, Manolo Arozena eta Bittor Elizagoien bertsolariek, eta Andoni Mitxelena eta Beñat Mitxelena akordeoilariek. Gaurko eguna herri kirolzaleen memorian iltzatzea nahi dute antolatzaileek. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221492/aldea-dago-familiek-zer-egin-nahi-duten-eta-zer-egiten-duten.htm | Gizartea | «Aldea dago familiek zer egin nahi duten eta zer egiten duten» | Bizkaiko gurasoek zailtasunak dituzte gatazkak eta estresa kudeatzeko, Ainhoa Allenderen esanetan. Deigarria egin zaio ikustea umeei arreta jarri beharreko tarteetan ere sakelakoari adi egoten direla. | «Aldea dago familiek zer egin nahi duten eta zer egiten duten». Bizkaiko gurasoek zailtasunak dituzte gatazkak eta estresa kudeatzeko, Ainhoa Allenderen esanetan. Deigarria egin zaio ikustea umeei arreta jarri beharreko tarteetan ere sakelakoari adi egoten direla. | 6 eta 12 urte arteko seme-alabak dituzten Bizkaiko 612 familia elkarrizketatu ditu BBK Familyk, umeak hazteko eta hezteko zer konpetentzia, ahulgune, indargune eta behar dituzten jakiteko. «Txikiagoak direnean, lan gehiago ematen du zaintzak. Adin horretan, ostera, nerabezarorako beharko dituzten konpetentziak lantzeko aukera izaten dute gurasoek, oro har, ez delako garai zaila edo gatazkatsua izaten», azaldu du Ainhoa Allende psikopedagogo eta BBK Familyko koordinatzaileak (Barakaldo, 1976). Ume eta nerabeak zaintzen lan egiten duten eragileekin landuko dute azterlanean bildutako informazioa.
BBK Familyk elkarrizketatutako 612 familiatan, mota asko egongo dira, ezta?
Bai, ia familia beste mota daude: guraso bakarrekoak; homosexualak; aita-amek eta seme-alabek osatuak; gurasoak banatuta dituztenak; batzuetan guraso batekin eta besteetan bestearekin bizi diren umeak; jatorri askotakoak; maila sozioekonomiko guztietakoak…
Zelan ikusten dute familiok beren burua?
Argazkian ondo atera direla esango nuke. Ikusi dugu aldea dagoela familiek egin nahi dutenaren eta egiten dutenaren artean: argi dugu marko teorikoa, baina gero ez gara konturatzen zer egiten dugun egunerokoan. Badakigu zer egin nahi dugun, baina ez dakit diogun hori egiten ote dugun.
Adibidez?
Esaten dute seme-alaben autonomia sustatu nahi dutela, baina gero galdetzen diegunean ea eskolako lanak egiten laguntzen diegun, gehienek erantzuten dute baietz; beraz, ez gara ari autonomia hainbeste sustatzen. Badakigu zer nahi dugun, baina egunerokoak beste era batera jokatzera garamatza.
Zer egin nahi dute, bada?
Autoestimu osasuntsua duten seme-alabak hezi nahi dituzte. Harreman ona sortu nahi dute seme-alabekin. Autonomia sustatu nahi dute. Garenaren eta egiten dugunaren arteko koherentziari eutsi nahi diote. Gatazkak eragotzi nahi dituzte. Horiek dira, oro har, neurtu ditugun konpetentziak.
Zenbateraino lortzen dute nahi duten hori egitea?
Dena lortzea oso zaila da. Item batzuetan, ez dabiltza ondo. Semaforo moduko bat egin dugu. Autoestimua eta nork bere buruaz duen irudia dira emaitzarik onena ematen dutenak; hori berdean dago. Gatazkari eta gurasoen estresari dagokien arloa atera da okerren: sarritan, seme-alaben aurrean eztabaidatzen dute gurasoek, estresak jota bizi dira, ez dute beren burua zaintzeko astirik —batez ere, andreek—… Hobetu beharreko beste arlo bat, emozioen kudeaketa eta adierazkortasuna dira. Erdibidean hainbat item geratu dira: seme-alabekiko harremana, gizartean jasotzen duten babesa, heziketa estiloa, autonomia…
Azterlanaren emaitzak ikusita, zerbaitek arreta eman dizue?
Sakelakoaren erabilerak seme-alabekin duten harremanean zer-nolako eragina duen ikusteak. %80k baino gehiagok esan dute seme-alabekin daudenean sakelakoarekin ibiltzen direla. Beraz, gurasoen arreta ez da erabatekoa.
Adin horretako umeek, oro har, ez dute sakelakorik erabiliko.
12 urtekoek eskolako kontuetarako erabiliko dute, eta gurasoek askotan esango diete ez erabiltzeko hainbeste. Baina hori esan, eta gurasoak eurak sakelakoarekin ibiltzen dira. Bagenekien halako gailuek zelako eragina duten guztion egunerokoan, baina deigarria egin zaigu. Egia da positiboa iruditu zaigula gurasoak konturatu izana arazo bat dutela horrekin.
Ohiko zalantza izaten da seme-alabak hezteko zigortu edo saritu behar diren. Horren inguruan zer diote?
Koherentziari eutsi nahi diotela esaten dute, baina gero ez dute betetzen. Adibidez, umeei esaten diete hau egiten badute beste hau izango duela ondorio. Baina ez da betetzen. Gero izkin egiten diegu ondorio horiei, nahiz eta aurrez iragarri ditugun. Beraz, ez diegu irakasten hartzen dituzten erabakiek ondorio batzuk dituztela, ezta ondorio horiek zeintzuk diren ere.
Oro har, gurasoek laguntzarik jasotzen dute heziketarako eta zaintzarako?
%85ek esan dute familian badutela babesik. Baina erdiak baino gutxiago dira laguntza eske lagunengana jotzen dutenak. Hala ere, badago aldaketa bat: lehen, familia zabalean topatzen zen laguntza: aitona-amonengan, izeko-osabengan…; orain, familia eredua aldatzen ari da, eta gehiago hitz egiten da familia loturez edo babestu nazaketen loturez. Horretan, presentzia handiagoa dute lagunek eta eskolak. Orain, gehiagotan bilatzen ditugu gure hezteko ereduaren antzekoagoak diren aliantzak, eta sarea zabalagoa da.
Laguntza motaren baten premia ikusten dute?
Guraso bakarreko familiek gehiago jotzen dute babes baliabideetara. Baina, oro har, familiek ez dituzte askorik erabiltzen konpetentziak hobetzeko. Esaterako, ez dira prestakuntza jasotzera joaten; batez ere, emakumek izaten dira halakoetara joaten direnak.
Nerabezaroak kezkatzen ditu?
Azterlan honetan, ez dugu aztertu garai hori, baina BBK Familyn badugu nerabeen gurasoek osatutako talde bat, eta haien kezka nagusiak sexualitatea, kontsumoak eta ipini beharreko mugak izaten dira, oro har. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221493/hizkuntza-ohiturak-aldatzeko-ariketa-sozialean-jarraitzeko-deia-egin-dute.htm | Gizartea | Hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa sozialean jarraitzeko deia egin dute | Euskaraldia gizartean «txertatua eta normalizatua» dagoela esan dute sustatzaileek. Hirugarren edizioan 161.099 lagunek eta 6.634 entitatek eman dute izena, eta 8.563 egoitzatan sortu dituzte ariguneak. Hala ere, aurten «nahi baino txapa gutxiago» ikusi da kalean, eta aztertuko dute zergatik. | Hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa sozialean jarraitzeko deia egin dute. Euskaraldia gizartean «txertatua eta normalizatua» dagoela esan dute sustatzaileek. Hirugarren edizioan 161.099 lagunek eta 6.634 entitatek eman dute izena, eta 8.563 egoitzatan sortu dituzte ariguneak. Hala ere, aurten «nahi baino txapa gutxiago» ikusi da kalean, eta aztertuko dute zergatik. | Amaitu da Euskaraldia, baina bidea ez da bukatu. Mezu hori eman dute Euskaraldiaren antolatzaileek gaur: bihartik aurrera ere hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa sozialarekin segitzeko deia egin diete parte hartu duten herritar eta entitate guztiei. «Jarrai dezagun hizkuntza ohiturak aldatzen eta euskararentzako gune erosoak sortzen». Milaka lagunek parte hartu dute Euskaraldian, baina zenbakietatik harago ariketak gizartean izan duen eraginari erreparatu diote sustatzaileek. «Euskaraldia gizartean txertatua eta normalizatua» dagoela sumatu dute. Sustatzaileen iritziz, Ahobizi eta Belarriprest rolen atzean dauden jokaera ezberdinak gero eta hobeto ulertzen dira: «Partaideek badakite hau ez dela euskararen aldekotasuna adierazteko kanpaina bat». Euskaraldia «ariketa efektiboa» dela azpimarratu dute, norberaren euskararen erabilera hazi egin delako eta entitateetan euskaraz «eroso» aritzeko neurriak hartu eta gune babestuak sortzen direnean ere euskaraz gehiago egiten delako. Euskaraldia amaitu den egunean, lankidetza argazkia egin dute Gasteizen, Artium museoan. Euskalgintzako eta instituzioetako eragileak izan dira agerraldian, batasun irudia emanez. Han izan dira Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko herritarrekiko harremanetarako kontseilaria, Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria eta Goiatz Urkijo Euskaraldiko koordinatzailea. Haiekin batera, Gasteiz, Arrasate, Tolosaldea eta Arrigorriagako batzordeetako kideak egon dira, eta baita hainbat entitatetako ordezkariak ere.
Parte hartzea «egonkortze bidean» Euskaraldian parte hartzea «egonkortze bidean» dagoela nabarmendu dute. Aurreko edizioaren parte-hartze kopuru berdintsua izan da: 161.009 lagunek izena eman edo izena berretsi dute. «Oso datu ona» dela uste dute sustatzaileek. Aurreko edizioan izena eman zuten askok ere parte hartu dute, eta izena eman dutenak baino herritar gehiago bildu dira txapak jasotzera antolatutako banaketa puntuetara. Haatik, nabarmendu dute jendeak ez dituela txapak une oro erabili: «Nahi baino txapa gutxiago ikusi dugu kalean». Jakinarazi dute aztertu egingo dutela zeintzuk diren atzean dauden arrazoiak eta zein aldaketa egin beharko dituzten aurrerantzean txapa gehiago ikus daitezen. Entitateetan ariguneak sortzeko proposatutako ariketa ere «geroz eta hobeto» ulertzen dela iritzi diote. Orotara, 6.634 entitatek eman dute izena Euskaraldian, eta 8.563 egoitzatan sortu dituzte ariguneak. Aurrera begira, hainbat erronka jarri dituzte Euskaraldiaren antolatzaileek. Rolak gizarteratzen jarraituko dute, txapa erabiltzearen garrantzia azpimarratzen eta Euskaraldia ariketa «praktikoa» dela gogoratzen. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221494/adineko-pertsonok-asko-daukagu-esateko-alor-askotan.htm | Gizartea | «Adineko pertsonok asko daukagu esateko alor askotan» | Zahartzaro aktiboa aldarrikatzen eta praktikatzen duten pertsonen artean, adibide argia da Asun Ugarte Gipuzkoako Nagusilan Adin Nagusiko Giza Boluntariotza elkarteko lehendakariordea da eta Legazpiko ordezkaritzako koordinatzailea. Gero eta gehiago dira aktibo eta gizartean eragitea dute helburu nagusi. | «Adineko pertsonok asko daukagu esateko alor askotan». Zahartzaro aktiboa aldarrikatzen eta praktikatzen duten pertsonen artean, adibide argia da Asun Ugarte Gipuzkoako Nagusilan Adin Nagusiko Giza Boluntariotza elkarteko lehendakariordea da eta Legazpiko ordezkaritzako koordinatzailea. Gero eta gehiago dira aktibo eta gizartean eragitea dute helburu nagusi. | Lanean ari zenean baino agenda beteagoa du orain Asun Ugartek (Brinkola, Legazpi, 1953). Gipuzkoako Nagusilan Adin Nagusiko Giza Boluntariotza elkarteko lehendakariordea da eta Legazpiko ordezkaritzako koordinatzailea. Lan horiek kentzen dizkiote eguneko ordurik gehienak, baina «gustura» dabil, «bizirik» sentiarazten dutelako. Boluntario lanean, eman baino gehiago, jaso egiten dela dio. Adinekoak gizartearen «parte garrantzitsu» direla uste du.
Legazpin, Brinkolako Bergaretxe baserrian jaio zinen. Nola gogoratzen duzu haurtzaroa?
Gurasoak, hiru anai-arreba, amona eta osaba bat bizi ginen baserrian. Hiru anai-arrebetatik gazteena naiz ni, eta etxeko jostailua nintzen orduan; oso maitatua sentitu izan naiz beti familian. Asko gustatzen zitzaidan baserriko bizimodua eta naturarekiko harremana; ikaragarri gozatu nuen urte haietan. Nik 18 urte bete nituenean, Legazpira joan ginen bizitzera. Aldaketa handia izan zen niretzat. Gaur egun, oraindik, baserriko bizimodu haren falta sumatzen dut.
Zein ikasketa egin zenituen?
Oinarrizko ikasketak Brinkolako eskoletan egin nituen. Mutilak ginen, batetik, eta neskak, bestetik. Ondoren, Zumarragako Hijas de la Cruz mojen eskolan Idazkaritza ikasketak egin nituen.
Urola kooperatiban lan egin zenuen gero, erretiroa hartu arte.
Gaur egun, desagertuta dagoen Legazpiko Plasticos Mel enpresan hasi nintzen, 16 urterekin. Handik pare bat urtera hasi nintzen Urola kooperatiban, orain zortzi urte erretiroa hartu nuen arte.
Garai hartan ez zen ohikoena emakume batek etxetik kanpora lan egitea. Ez da ala?
Gaztea nintzela amak beti esaten zidan ikasi egin behar nuela eta gai izan behar nuela ekonomikoki inoren mendeko izan gabe nire bizitza aurrera eramateko. Betirako gogoan geratu zitzaidan hori, eta nire seme-alabei ere aholku bera transmititzen saiatu izan naiz beti. Horri esker, beti izan naiz ausarta gauza askori heltzeko. Urolan, adibidez, tailerrean hasi nintzen lanean. Gerora, ikasketa gehiago eginda, giza baliabideen sailean lan egiteko aukera sortu zitzaidan, bulegoan, erretiroa hartu nuen arte.
Alaba minbizi baten ondorioz hil zitzaizun. Ama moduan nola bizi izan duzu hori?
2012ko martxoaren 21ean hil zen, bere anaiak urteak betetzen dituen egun berean. 34 urte zituen. Biokimikako ikasketak eginak zituen, eta medikuntzan mikrokapsulazioa nola aplikatu ikertzen ari zen. Haren lantaldeko kideek amaitu zuten ikerketa hura, eta pentsatzen dut Ainhoak hasitako lan hari esker alor horretan aurrerapen txikiren bat egin dela. Oso esperientzia gogorra izan zen; oso harreman berezia genuen bion artean, eta asko gozatzen genuen elkarrekin. Une askotan oso gertu sentitzen dut oraindik ere, eta indar handia ematen dit. Azkenean, horrekin bizitzen ikastea beste biderik ez da geratzen, gogorra den arren. Laguntzarekin lortu dut.
Bi urte geroago, 2014an hartu zenuen erretiroa, eta orduan hasi zinen Nagusilanen boluntario gisa lanean.
Erretiroa hartu nuenean, etxean ezer egin gabe egote hori ez zela niretzako egokia konturatu nintzen. Banuen Nagusilanen berri, eta herrian egin zuten kanpaina baten aitzakian hasi nintzen han. Oso garrantzitsua izan zen niretzat, besteentzat egiten nuen lan hark nire barneko minak arintzen lagundu zidalako.
Zer da Nagusilan?
Donostian sortu zen Nagusilan, eta iaz bete zuen 25. urteurrena. Legazpiko ordezkaritza 2000. urtean sortu zuten; aurten ospatu dugu 20. urteurrena. Orain bi urte behar zuen, baina, pandemiagatik, atzeratu egin behar izan genuen. Nahigabeko bakardadean dauden pertsonen ahotsa da Nagusilan, haien ondoan egotea, entzutea, akonpainamendua egitea,… dira gure egiteko nagusiak. Oso lan ona egiten dugula iruditzen zait. Elkarlanean aritzen gara udaleko gizarte zerbitzuekin, eguneko zentroarekin, adineko egoitzakoekin eta herriko beste hainbat talderekin: Kattalin, Buztintegi erretiratuen elkartea, Iratzarri emakumeen taldea…
Zein balorazio egiten duzue Nagusilanen 22 urteotako ibilbideaz?
Sortu zenetik gaur egunera garapen bat izan du Nagusilanek. Egoera berrietara egokitu behar izan dugu, ikasi, baina aurretik egon direnek egindakoa ahaztu gabe. Legazpin lan ona egin dugula uste dut. Pandemiako urteak bereziki gogorrak izan dira, eta bakardadean dauden pertsonen errealitatea inoiz baino nabarmenago geratu da. Oraindik asko dago egiteko, eta jendea animatu nahiko nuke gerturatzera. Dena den, azpimarratu beharra dago borondatea edukitzea oso ondo dagoela, baina formakuntza ere ezinbestekoa da. Azken urteetan azpimarra handia egin diogu alor honi eta Nagusilan ikasten programaren bitartez formakuntza saio asko eskaintzen zaizkie boluntarioei.
Zeintzuk dira aurrera begira dituzuen erronka nagusiak?
Gai honen inguruan gizartea nola sentsibiliza daitekeen litzateke erronka bat. Asko kostatzen zaigu luzerako konpromisoa hartuko duten boluntarioak bilatzea.
Zuri zeuri, zer eman dizu boluntario lanak?
Bizi irakaspen asko eman dizkit, eta adiskide berriak egiteko aukera ere bai. Besteei laguntzeak asebete egiten du, eta, emateaz gain, jaso ere asko egiten da.
Zahartzaroari buruz zeintzuk dira gizarteak epe ertain-luzera dituen erronkak?
Gizarte kohesionatu batean, pertsonen arteko zaintza da oinarrietako bat. Enpatia falta handia dago. Zaintza emakumeen ardura izan da beti, eta familiek hartu dute beren gain lan hori, eredu tradizionala desagertu den arte. Rolak aldatu egin dira, eta noraezean gaude orain. Bizi itxaropena handitu egin da, eta, horrekin lotuta, mendekotasuna duten pertsonen kopuruak ere gora egin du. Familiek tradizioz bete izan duten zaintza funtzio hori bere gain hartu behar du gizarteak, eta horretan zeregin handia du administrazio publikoak; horretan sakontzen ez bada, arazo handi bat izango dugu.
Zahartzaro aktiboa aldarrikatzen eta praktikatzen duzuen gero eta adineko pertsona gehiago zaudete. Garai batean, behin erretiroa hartuta, adineko pertsonak gizartetik desagertzen zirela zirudien. Aldatzen ari al da pertzepzio hori?
Asko aldatu dela uste dut. Nire ustez, boluntario izatea, bere horretan, bada zahartzaro aktiboa aldarrikatzeko modu bat. Gaur egun, erretiroa hartzean, intelektualki prestatuago gaude, eta osasun aldetik ere hobeto iristen gara adin jakin batzuetara. Adineko pertsonak oso baliotsuak gara esparru askotan eragiteko; jakintza, denbora eta esperientzia dauzkagu; altxor bat da hori, eta gizarteak jakin beharko luke baloratzen eta bere alde erabiltzen.
Pentsio duinen, osasungintza publiko duin baten edo bestelako borroken aldeko aldarrien atzean gero eta adineko pertsona gehiago zaudete. Zure ustez, nondik eta zergatik gertatu da iraultza hori?
Adineko pertsonek dituzten beharren eta premien aldetik sortu dira mugimendu hauek. Sufritzen ditugun eskubide urraketak direla eta, ahotsa altxatu beharra zegoen nonbaitetik. Adineko pertsonok asko daukagu esateko alor askotan, nahiz eta garai batean ez zen aukera hori ematen. Gero eta adineko pertsona gehiago gara, eta komenigarria da gure ahotsa entzutea.
Zer-nolako harremana duzu gaixotasunekin? Zenbat eta zaharragoa eta zaurgarriagoa izan, orduan eta kezka gehiago sortzen al da?
Aldatzen da egoera, bai. Adinarekin, zalantza eta kezka gehiago sortzen zaizkit gaixotasun baten inguruan; beldurra eta errespetua ematen ditu. Niretzat, osasun fisikoa zaintzea bezain garrantzitsua da osasun emozionala ere zaintzea; elkarrekin doaz biak.
Azaroaren 25a pasatu berri da. Zure belaunaldiko emakume askok isiltasunean bizi izango zuten, ziurrenik, etxe barruko biolentziaren errealitatea. Zer iritzi duzu gaiaren gainean?
Emakumeak burujabetza ekonomikoa lortzean, asko irabazi da borroka horretan. Baita, noski, emakumeak ahalduntzeko egin duen ahaleginean ere. Dena den, gaur egun gazteen artean zenbait jarrera ikusita, sorpresa asko hartu ditut, eta ez onerako. Ikasteko asko daukatela iruditzen zait; balioetan galtzen ari gara. Pertsonei eta haien gaitasunei eman behar zaie balioa.
Zeintzuk dira zure asmoak eta erronkak?
Argi daukat ahal dudan bitartean Nagusilanen lanean jarraituko dudala. Zeregina daukazun bitartean, bizirik zaudela sentitzen duzu, eta hori oso beharrezkoa da adinean aurrera zoazenean. Bizitza ospatzen jarraitu beharra daukagu. Azkenean, eguneroko gauza txikiek betetzen dute gehien. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221495/estatuak-138-milioi-itzuliko-dizkio-nafarroari-abenduan.htm | Ekonomia | Estatuak 138 milioi itzuliko dizkio Nafarroari abenduan | Hitzarmen Ekonomikoaren koordinazio batzordean Madrilek eta Iruñeak 2020rako 431 milioiko ekarpen garbia itundu dute, eta aurreko bi urteetako likidazioa Nafarroaren aldekoa da; aurtengoa ere «aldekoa» izatea espero da | Estatuak 138 milioi itzuliko dizkio Nafarroari abenduan. Hitzarmen Ekonomikoaren koordinazio batzordean Madrilek eta Iruñeak 2020rako 431 milioiko ekarpen garbia itundu dute, eta aurreko bi urteetako likidazioa Nafarroaren aldekoa da; aurtengoa ere «aldekoa» izatea espero da | Nafarroako finantza publikoek hauspo handia izango dute aurki. Zehazki, 137,8 milioi eurokoa. Zifra hori azkenik hitzartutakoaren eta aurretik ordaindutakoaren arteko diferentzia da.
Izan ere, hiru urteko atzerapenarekin baina Nafarroako eta Espainiako gobernuek 2020-2024 eperako ekarpenaren kalkulua hitzartu dute: 2020an, Nafarroak estatuari ordaindu beharreko ekarpen garbia 431 milioi eurokoa izatea finkatu dute. Epe horretako lehen urtea ezarrita ondorengo urteetako zifrak eguneratu dituzte eta 2021ekoa azkenik 580,3 milioi eurokoa izango da.
Bi urtetako likidazioa Nafarroaren mesedetan izan da, eta abenduaren 30ean jasoko du. Aurtengoa egitea falta bada ere, behin doikuntzak eginda, «aldekoa» izatea espero du Nafarroako Gobernuak. 2023koari dagokionez, aurrekontuetan emandako 635 milioi euroko zifratik «gertu» egongo dela aurreratu du.
Dena den, ez diete kazetariei xehetu zertan oinarritu diren saldoa Nafarroaren aldekoa dela esateko:âizan ere, 2021ean 535 milioi euroko ekarpena ordaindu zuen Nafarroak eta aurtengo aurrekontuetan, 573 milioi euroko ekarpena zegoen jasota. Teorian, 2021ean eta 2022an hitzartutakoa baino 93 milio euro gutxiago pagatu du Nafarroak. Zergen doikuntzek egoera irauli dutela esatera mugatu dira.
Zifra dantza
Goizean Iruñean bildu da Hitzarmen Ekonomikoko Koordinazio batzordea, bi gobernuek izendatutako seina ordezkariz osatutakoa. Bilera amaitutakoan, zifra dantza egon da Espainiako Ogasun Ministerioaren eta Nafarroako Gobernuaren artean.
2020-2024 epeko lehen urteko ekarpena 510 milioi eurokoa izan zela azpimarratu zuen Madrilek; 2021ekoa, 687 milioi eurokoa, eta aurtengoa, 754 milioi eurokoa. Nafarroako Gobernuak, aldiz, 2020ekoa 431 milioi eurokoa; iazkoa, 580 milioi eurokoa eta aurtengoa, 637 milioi ingurukoa.
Zeri erantzuten dio diferentzia handi horrek? Gobernu bakoitzak bere iritzi publikoarentzat egokien den zenbakiari erreparatu dio, baina egiazki ez dago diferentziarik. Madrilena ekarpen gordina da eta Iruñekoa ekarpen garbia. Egiazki, Nafarroako altxortegiarentzat bigarrenak du garrantzia, likidazioa egiteko hori hartu behar baita oinarri gisa.
Zertan datza aldea? Ekarpena kalkulatzeko metodologian hainbat konpentsazio daude —hala nola, hitzartu gabeko zergak, zerga bidezkoak ez diren estatuaren diru sarrerak, defizita eta itundutako zuzeneko zergak—. Alta, kapital higiezineko irabazien eta Nafarroan estatuarentzat lan egiten duten langile nafarren zerga atxikipenak ere hor sartzen ziren, baina bi gobernuek hitzartu dute atal hori ekarpenaren kalkulutik ateratzea. Hemendik aurrera diru mugimendu horiek doikuntza gisa zenbatuko dira.
Kontabilitate arloko mugimendu horrek ekarriko du ekarpen gordina handituko dela, baina doikuntzaren ondorioz Nafarroaren diru sarrerak handituko direla. Kontuan hartu behar da diru kopuru handia dela:âÂÂ2020an, atxikipen horien zenbatekoa 79 milioi eurokoa izan zen; 107 milioi eurokoa iaz eta aurten 110 milioi eurokoa. Alta, kontabilitate arloko aldaketaz harago, altxortegiarentzat azken emaitza da garrantzitsuena. .
Zergatik erabaki dute hori metodologiatik ateratzea? Maite Dominguez Hitzarmen Ekonomikoaren zerbitzuburuaren arabera, gainerako konpentsazioek Estatuko aurrekontuetako diru sarrerei edo gastuei egiten zioten erreferentzia baina atxikipenek ez. «Azalpen konplexua du. Etekin eta atxikipen horiek Estatuko Zerga Agentziak biltzen ditu baina guri itzuli behar digu. Kontzeptu hori aurrekontuetatik at zegoenez, ekarpenetik ateratzea erabaki dugu».
Pandemiaren eragina
Akordioan bada beste puntu deigarria. Ekarpena nabarmen handitu da urte batetik bestera. Kontuan hartu behar da ekarpenaren kalkuluaren oinarria estatuaren diru sarrerak direla eta lehen urtekoa pandemiari dagokiola. 2020an diru sarrerak behera egin zutenez ekarpen gordina apalagoa izan da, 2015ekoaren parekoa. Alta, urte batetik besterako eguneratze indizeak estatuko diru sarreren bilakaera oinarri duenez, ondorengo urteek jauzi hori islatu dute.
Ekarpenaren hitzarmenean, zerga doikuntzak berritu dira, eta Foruzaingoaren kostu unitatea hitzartu da:âÂÂÂÂÂÂpoliziako 56.000 eurokoa. Soldataz gain, gastu arrunta eta inbertsioak sartzen dira zifra horretan, eta aurki Nafarroak bere gain hartuko duen trafiko eskumenaren kostua finkatzerakoan, erreferentzia hori hartuko da aintzat.
Akordioaren nondik norakoen berri emateko agerraldia egingo du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak. Arratsaldean Txibiterekin batera egindako agerraldian, Saizek zehaztu du %1,6ko egozpen indizea ez dela aldatu —ekarpenaren kalkulurako oinarrizko ehunekoa da, eta Espainiako ekonomiarekiko Nafarroako errentaren eta biztanle kopuruaren arteko pisu erlatiboa hartzen du oinarri; errentak %80 inguruko garrantzia du eta biztanleriak %20koa—.
Txibite, pozik.
2020-2024ko eperako da baliagarri akordioa, baina hiru urteko atzerapenarekin dator, 2020ko ekarpenaren kalkulua 2022 amaieran hitzartu baita azkenik. Pandemia bat tarteko, Txibitek azpimarratu du «egun garrantzitsua» dela. «Pare bat urte daramagu hizketan gure artean, eta akordio honek bi administrazioen arteko harremana sendotuko du. Aurretik ere erlazio hori ona zen, eta lan horren emaitza da akordioa».
Txibitek baliatu du aukera nabarmentzeko aurretik ere Hitzarmen Ekonomikoaren legea berritu egin dela eta bertan zerga berrien eskumena bere gain hartu duela Nafarroak, edo espetxeetako osasun zerbitzuen zein gutxieneko diru sarreren errentaren transferentzia hitzartu dela. Trafiko eskumena «legealdia amaitu baino lehen» itzuliko dela azpimarratu du. «Foru Hobekuntzaren 40. urteurren honetan gaurkoa adibide ona da adierazteko nola egituratzen dugun autogobernua akordioen bitartez».
Bere hitzaldian, Monterok ere bi gobernuen arteko leialtasun instituzionala nabarmendu du. Andaluziako kontseilari zenean Nafarroako foru erregimenarekiko kritiko agertu zenez, akordioa gardena eta Nafarroaren ekarpena elkartasunezkoa ote galdetu zaio. «Inoiz ez dut Hitzarmen Ekonomikoa zalantzan jarri». «Beharbada beti ez da orain bezain gardena izan, baina bi gobernuok argi lan egin dugu akordioa opari gisa ikus ez dadin. Ez da beste lurraldeekiko pribilegioa, eskubide konstituzional horiek Konstituzioan jaso baitziren». |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221496/boliviak-esan-du-hagako-epaiak-silala-ibaiko-ubide-artifizialak-eraisteko-aukera-emango-diola.htm | Mundua | Boliviak esan du Hagako epaiak Silala ibaiko ubide artifizialak eraisteko aukera emango diola | Nazioarteko Justizia Auzitegiak ebatzi du Silala ibaia «nazioartekoa» dela, eta Txileri eta Boliviari eskatu die elkarren arteko elkarrizketak «etengabekoak» izateko. Santiagok ez dio kalte ordainik eman beharko La Pazi. | Boliviak esan du Hagako epaiak Silala ibaiko ubide artifizialak eraisteko aukera emango diola. Nazioarteko Justizia Auzitegiak ebatzi du Silala ibaia «nazioartekoa» dela, eta Txileri eta Boliviari eskatu die elkarren arteko elkarrizketak «etengabekoak» izateko. Santiagok ez dio kalte ordainik eman beharko La Pazi. | Boliviako presidente Luis Arcek nabarmendu duenez, Nazioarteko Justizia Auzitegiak Silala ibaiko aferari buruz atzo emandako epaiak bide emango dio Txileko ubide artifizialak desegiteari. «Justiziak berretsi egiten ditu Silalako uretan ditugun eskubideak eta kanal artifizialak eraisteko subiranotasuna», esan du Arcek. Haren hitzetan, «ikerketa zientifikoen lanari eta aldebiko harremanei esker» konpondu dute «herri senide batekin izandako eztabaida», eta erantsi du «herrien onurarako lan egiten jarraituko» dutela. Hagako epaiak, hein batean, Latinoamerikako bi estatuen arteko urak baretu ditu. Silalak Boliviako Potosi departamenduan du iturburua, eta muga zeharkatzen du Atacamako basamorturantz, Lur planetako eskualderik idorrenetako baterantz, Txileko beste ubide batean itsasoratzeraino.
Nazio Batuen Erakundeko organo judizial nagusiak atzo ebatzi zuenez, «ez dago zalantzarik» Silala ibaia «nazioartekoa» dela, bi herrialdeetako administrazioek onartu duten gisan. Halaber, berretsi du Boliviak bere lurraldean dituen azpiegiturak «mantentzeko edo kentzeko eskubidea» duela. Hori bai, Nazioarteko Justizia Auzitegiko presidente Joan Donoghue epaileak bi estatuetako gobernuei eskatu die elkarren arteko elkarrizketak «etengabekoak» izateko, Silalako uren eskubideak eta babesa bermatzeko, ABI agentziak jasotakoaren arabera.
Auzitegiko magistratuak ez du herrialde baten aldeko edo aurkako epairik eman, baina atzera bota du Txilek Boliviaren aurka aurkeztutako auzi eskea. Izan ere, Santiagok La Pazi leporatu zion uraren erabileraren betebeharrak ustez ez betetzea. Era berean, Hagak ez du onartu Boliviaren beste auzi eske bat. Adierazi duenez, Txilek uraren «bidezko eta zentzuzko erabilera egiteko eskubidea» du, herrialdeak baliabide hidrikoak «behar bezala» erabiltzen dituelako. Horiek horrela, Santiagok ez dio kalte ordainik eman beharko La Pazi.
Ebazpenaren berri izan ostean, Txileko presidente Gabriel Boricek esan du epaia «sendoa, oinarria duena eta kategorikoa» dela, eta auzitegiaren erabakia txalotu du. Aldiz, azpimarratu du Santiagok «elkarlanean jarraitzeko borondatea» duela: «Bolivia bizilagun garrantzitsua da Txilerentzat».
Boliviako Senatuko presidente Andronico Rodriguezek, berriz, azaldu duenez, Txilek urak modu artifizialean bideratu zituela onartu ostean, La Pazek ubideak «bere horretan mantentzeko edo desegiteko erabaki subiranoa» izango du. Hori bai, zehaztu du erabakia ez dutela «berehala» hartuko. Gisa horretara, herrialdeko talde juridikoko bozeramaile Sebastian Michelek iritzi dio Txileko agintariekin solastatzea «beharrezkoa» dela; zehazki, datorren urteko urtarrilean bilera bat egitea proposatu du, ABI Boliviako berri agentziak jakitera eman duenez.
Morales, kritiko
Hagako ebazpenak baretu egin du nolabait 2016an bi herrialdeen artean areagotutako tentsioa, Silala ibaiko aferaren harira. Zehazki, urte hartan, Evo Morales presidente ohiak (2006-2019) mehatxu egin zion Txileri auzitara eramango zuela, Altiplanoako urak «lapurtzeagatik». Akusazio horri erantzunez, Txileko orduko presidente Michelle Bacheletek (2014-2018) auzi eske bat aurkeztu zuen 2018an.
Bada, Hagak emandako epaiari erantzun dio Moralesek, eta Txilek izan duen erreakzioa kritikatu du, Santiagok «garaipentzat» hartu baitu. «Nazioarteko Justizia Auzitegiak errefusatu egin ditu Txilek Silalako urak erabiltzeagatik dituen bost asmoak, eta onartu egin du Boliviak baliabide natural horren gainean duen subiranotasuna eta haren kanalizazioa. Halere, Heraldo Muñoz Txileko kantziler ohiak garaipenaz hitz egin du», adierazi du Boliviako agintari ohiak.
Moralesek Muñozi leporatu dio «azpijokoan» aritzea «etekin politikoa ateratzeko», eta gogorarazi du auzitegiak Boliviaren subiranotasuna onartzen duela: «Txilek, aldiz, ez du eskubiderik lortu». Nabarmendu duenez, Nazioarteko Justizia Auzitegiak ere uraren erabilera «zuzena eta arrazoizkoa» zehazten du, bi herrialdeen arteko etengabeko lankidetzaren esparruan. «Silalako uren gaineko gure subiranotasuna aitortzen duen epai hau estatu politika baten emaitza da», aitortu du.
Bi herrialdeen arteko gatazka 1879an hasi zen, Boliviak Ozeano Barerako irteera galdu zuenean, Txileren aurkako gerra galdu ostean. Guda hori 1904an sinatutako itunari esker amaitu zuten; hitzarmen horren bitartez, Boliviak eskubidea lortu zuen ozeano horretako portuetatik aske igarotzeko. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221497/bilbon-erabakiko-da-zein-zazpi-bertsolari-sailkatuko-diren-finalerako.htm | Kultura | Bilbon erabakiko da zein zazpi bertsolari sailkatuko diren finalerako | Zazpigarren eta azken finalaurrekoa jokatuko da gaur Bilbon. Aitor Mendiluze Gonzalez, Amets Arzallus Antia, Joanes Illarregi Marzol, Jone Uria Albizuri, Maddalen Arzallus Antia, eta Saioa Alkaiza Guallar arituko dira kantuan. Idoia Anzorandia Kareaga izango dute gai jartzaile. | Bilbon erabakiko da zein zazpi bertsolari sailkatuko diren finalerako. Zazpigarren eta azken finalaurrekoa jokatuko da gaur Bilbon. Aitor Mendiluze Gonzalez, Amets Arzallus Antia, Joanes Illarregi Marzol, Jone Uria Albizuri, Maddalen Arzallus Antia, eta Saioa Alkaiza Guallar arituko dira kantuan. Idoia Anzorandia Kareaga izango dute gai jartzaile. | *Gaur erabakiko da zein zazpi bertsolari arituko diren kantuan Txapelketa Nagusiko finalean, Maialen Lujanbiorekin batera.
*Finala abenduaren 18an jokatuko da, Iruñeko Nafarroa Arenan, eta sarrera guztiak agortuta daude jada. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221498/gura-baino-gutxiago.htm | Gizartea | Gura baino gutxiago | Hamasei zentral hidroelektriko daude Bizkaian: handi bat eta hamabost txiki. Kontsumoaren %1 sortzen dute. Ibaien emari txikiagatik, energia ekoizpen hidraulikoak ez du hazteko aukera handirik. Jabeek laguntza eskatu dute. | Gura baino gutxiago. Hamasei zentral hidroelektriko daude Bizkaian: handi bat eta hamabost txiki. Kontsumoaren %1 sortzen dute. Ibaien emari txikiagatik, energia ekoizpen hidraulikoak ez du hazteko aukera handirik. Jabeek laguntza eskatu dute. | Azken asteetako euriari esker, Bizkaiko ibai eta errekek emaria lehengoratzea lortu dute. Sikateagatik ur-hornidura arazoak izan dituzten eskualdeetan igarri dute, inguruetako ekosistemek eskertu dute, eta herrialde historikoan dauden zentral hidroelektriko txikiak argindarra gaitasun osoan sortzen dabiltza berriro ere. “Azken bizpahiru hilabeteetan geldi egon gara”, kontatu du Kerman Egiluzek. Dimako Errotazar zentral hidroelektrikoaren jabe den Minicentrales Argi enpresakoa da; Bizkaian bost zentral txiki dituzte. EEE Energiaren Euskal Erakundearen arabera, hamasei zentral hidroelektriko daude herrialde historikoan sakabanatuta.
Bizkaiko argindar ekoizpenean duten pisua txikia da: kontsumitzen den energiaren %1 baino ez dute sortzen. Herrialdean dagoen zentral handi bakarra Iberdrolak Barazarren daukana da: 1947an Bizkaiko Labe Garaiek eraiki zuten, fabrikarako argindarra sortzeko. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Energetiko Saileko irakasle Igor Peñalvaren esanetan, gainontzekoak txikiak dira. «Ekarpen guztiak ondo etorriak dira, batez ere berriztagarriak badira, baina hidroelektrikoa ez da energia krisiak behar duen konponbidea». Gehiago sortzeko aukera handirik ez dago. Zentral hidroelektrikoetan argindarra sortzeko, bi elementu behar dira: ur emaria eta jauzia. Orografiari esker, Bizkaiko erreketan jauzia badago, Uraren Euskal Agentziako Hidrologia Plangintza arduradun Iñaki Arrateren arabera; Peñalvak uste du ekoizpenak «behar bestekoa» izateko jauziak ere handiagoak izan beharko liratekeela. Edozelan ere, emaria ez da oso handia izaten, oro har ibai txikiak baitira. «Artibairen edo Learen emaria eta Ebrorena ezin dira alderatu», nabarmendu du Arratek.
Gaur egun txiki hauetako gehienak udalen esku daudela azaldu du Peñalvak, baina, batez ere, garai bateko industriaren beharrei erantzuteko sortu ziren, enpresek bultzatuta. Berbarako, Errotazarkoa errota izan zen lehenengo, eta 1910ean lortu zuen argindarra sortzeko baimena. «Durangoko enpresa batek ustiatu zuen 1970eko hamarkadara arte: enpresak hondoa jo zuen, eta bertan behera geratu zen. Antzeko zerbait gertatu zen beste hainbat zentral txikirekin. 1980ko hamarkadan Espainiako Gobernuak energia berriztagarrien aprobetxamendurako lege bat onartu zuen, eta laguntzak egon ziren halako zentralak berreskuratzeko. Orduan zaharberritu ziren eta ipini ziren martxan asko», kontatu du Egiluzek.
Dimako zentralak Industria Ondare izendapena du. Jatorrizko instalazioak erabilgarri ditu: besteak beste, 1924ko Boistch markako turbina biak. 280 metroko jauziari esker, 300 kilowatteko potentzia sortzen dute bien artean. Eraikina eskualdeko beste batzuen antzekoa da, bi solairukoa: goikoa bizileku moduan erabiltzeko, eta behekoa, makinen eta transformadoreen geletarako.
Argindar hori Iberdrolari saltzen diote. Egiluzen arabera, «inguruan bertan» kontsumitzen da: «Indusi auzoan eta Diman». Jose Luis Unamunok ere argindar konpainiari saltzen zion Arratzuko Uarkako zentralean sortutakoa. Orain zarratuta dauka. Uraren Euskal Agentziarekin izandako arazoak tarteko, jubilatu denean energia hidroelektrikoa ekoizteari utzi, eta eguzki planak ipini ditu: handik kontsumitzen du berak ere, eta soberakina Iberdrolaren sare nagusira sartzen du.
Erakundeen parte hartzea
1932ko zentral txiki bat da Arratzukoa, Gandarias-Urkijo familiarena. Unamunoren aitita ibili zen muntatzen; lan istripuz hil zen. Ondoren, Unamunoren osabak hasi ziren beharrean. Zentrala zarratu zuten, eta, hainbat urte itxita egon ondoren, Unamunok erosi zuen. 30 bat urtez izan du martxan. Kontatu du Arratzuko Udalak interesa agertu duela: bideragarri izan daitekeen begiratzen ibili da. «Uraren jauzia ona da. 60ko eta 30eko zaldi potentzia dute turbinek. Neguan, batera erabiltzen ditut biak. 40-45 kilowatt eman ditzakete etengabe. Hogei bat etxetarako beste? Uarkako auzoa osorik ondo hornitzeko beste sortzen da hemen: urtean 85.000 eta 100.000 kilowatt artean». Herrian argindarra bermatzeko aukera bat izan daitekeela uste du; kooperatiba bat sortuta, berbarako. «Teknologia hau eolikoarekin edo fotovoltaikoarekin uztartzen baduzu, ekoizpena handitzea lortuko duzu, bai, baina berriztagarriekin bakarrik ezinezkoa da arazoa konpontzea», ohartarazi du Peñalvak.
Ekoizpen hidraulikoa errentagarria izateko, argindarraren prezioa da gakoa. Gutxienez megawatt-ordu bakoitza ehun euroan ordaintzea beharko lukete, zentrala bideragarria izateko. «Azken urteetan gorabehera askogaz gabiltza. Orain, esaterako, oso altu dago, baina pandemia urteetan hondoa jota egon da prezioa, eta orduan ez zen errentagarria. Halako zentral batek mantenu kostu handiak ditu, eta, prezio batetik behera ordaintzen bada, ez da bideragarria», esan du Egiluzek. Azaldu du Madrilen ipintzen dela argindarraren prezioa, eta horrek enpresa handiei egiten diela mesede. Horregatik, uste du erakunde publikoek zentral hidroelektriko txikiei laguntzeko zerbait egin beharko luketela.
Gogoratu du 1980ko hamarkadan energia berriztagarrien aprobetxamendurako lege hura onartu zenean argindar konpainia handiek ez zutela halako zentralekiko batere interesik agertu: «Esaten zuten Frantziatik energia nuklearra merke baino merkeago ekar zezaketela. Bai, baina hauek hemen daude, eginda daude, erabiltzeko moduan daude; aprobetxa ditzagun, ez? Batez ere orain, energiarekin dugun arazoa izanda». Lege hark prima batzuk jasotzen zituela esan du, eta orain ere lege aldetik moduren bat topa daitekeela zentral hauei laguntzeko.
Egiluzen esanetan, 1970eko hamarkadan zarratu ziren gehienak zabaldu ziren 1980ko hamarkadan. EEEk Bizkaiko Hitza-ri esan dionez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan energia iturri hau gehiago garatzeko aukera «txikia» da. Uraren Agentziako Arrate ere ados dago: «Halako zentral bat martxan jartzeko egin behar diren inbertsioak kalkulatzen badituzu, eta ikusten baduzu zenbateko ekoizpena lor dezakezun, gure arro gehienetan ez da bideragarria».
Inbertsio garestiak
Gainera, klima aldaketa ere kontuan hartzeko aldagaia dela iruditzen zaio Uraren Euskal Agentziako Hidrologia Plangintzako arduradunari. «Badirudi sikateak gero eta ugariagoak eta luzeagoak izango direla». Zentral hauek badute onura bat: ez dute ura kontsumitzen; turbinatik igaro ondoren, berriro itzultzen dute. Baina ibaiaren emari ekologikoa mantendu behar da. Beraz, sikateetan zarratu egin beharko lukete zentralek.
Era berean, ura erabili ahal izateko, bildu egin behar da, eta horretarako ezinbestekoa da presa bat eraikitzea, handiagoa edo txikiagoa dela ere. «Arrainei eta bestelako faunari ibilguan gora egiten utziko dioten elementuak behar ditu presa horrek; ezin dira oztopo izan, eta ez da inbertsio merkea», ohartarazi du Arratek. Legediak argi zehazten ditu baldintzak. Zentral berriei hori eskatzen zaie, eta dagoeneko zaharrei eskatzen ere hasi dira. «Bermatu behar dugu ibaietan egiten diren aprobetxamenduek ingurunean eta ekosisteman ahalik eta inpaktu txikiena izan dezatela».
Halako inbertsioak egin beharrak behartu zuen Unamuno Arratzuko Uarka zentrala zarratzera. Egiluzek esan du Bizkaiko hainbat errotak ere nahi luketela turbina bat ipini argindarra sortzeko, edo lehendik dutena berriro martxan jarri, baina Urak ipintzen dizkien baldintzengatik ez zaiela errentagarri. Zeanuriko Ibargutxi errota da horietako bat. Satur Larrazabalena eta haren familiarena izan zen. Errotatik gertu turbina bat ipini zuten 1950eko hamarkadan, inguruko bizilagunek adostuta. Horretarako, aparteko etxola bat egin zuten. «Orduan ez zegoen argindarrik etxeetan, eta, modu horretan, inguruko zortzi bat baserritarako ekoizten genuen. Hamabost kilowatt sortzeko gaitasuna baino ez zuen; bonbillak piztuta edukitzeko, eta justu-justu. Orduan, etxeetan ez zen tresna elektrikorik erabiltzen, eta nahikoa zen».
Bizilagunek ordaindu egiten zieten, argindar konpainia balira legez. Kontatu du errota askotan funtzionatzen zutela horrela, euren etxera eta inguruko baserrietara argindarra eroateko. 30 bat urtez ibili ziren horrela Ibargutxi errotan. Gero, Iberduerok bere sarea hedatu zuen, eta etxeetan tresna elektrikoak erabiltzen hasi ziren. Ez zuen zentzurik errotan sortutako potentzia txikiko argindarrarekin ibiltzeak, ez zituelako beharrak asetzen, eta jarduera baimenari uko egin zioten.
Duela hiru urte, errota saldu zuen Larrazabalek. Haren arabera, oraingo jabeak, Pedro Elexpek, turbina martxan ipini nahi du berriro, bere kontsumorako argindarra sortzeko, baina Ur Agentziak ipintzen dizkion baldintzak betetzeak inbertsio «handiegia» egitea eskatzen dio. Errotak, ostera, arazo barik funtzionatzen du.
3.000 etxe hornitzeko plakak
Galdakaoko Udalak bederatzi hektareako industria orubea erosi du Gorozibain (Usansolo, Bizkaia), plaka fotovoltaikoak ipini eta energia kooperatiba bat sustatzeko asmoz. Orubearen kokapena eta orientazioa aproposak direla esan du Asier Egiraun Galdakaoko Hirigintza zinegotziak: «Hegoaldera begira dago, eta egun osoan jotzen dio eguzkiak. Horregatik, hektareako sor daitekeen energia maila oso altua da: megawatt bat baino gehiago». Bederatzi hektareetatik bospasei erabilita, sei bat megawatt sortzeko aukera izango lukete. «Horrek esan nahi du 3.000 familia edo etxebizitza hornitzeko gaitasuna izango genukeela». Bizkaiko plata fotovoltaikoen parkerik handiena litzateke Gorozibaikoa.
Nahi duten herritarrek osatutako kooperatiba batek kudeatuko luke parkea, eta udalak berak ere bazkide izan nahi luke. Energia «demokratizatzeko» bidean sustatuko duten proiektua dela azpimarratu du zinegotziak: «Oso garesti kobratzen da megawatt bakoitza merkatu librean. Herritar gehienek ezin dute hainbeste ordaindu. Horrelako kooperatiba energetikoekin argindarra demokratizatzearen aldekoa da Galdakaoko Udala».
Orube hori Maderas Basañez enpresarena izan zen. Hartzekodunen konkurtsora deitu zuen, eta beste enpresa batek erosi zuen. Bigarren honen helburua zen hondakinak tratatzeko planta bat martxan jartzea. «Guri eta inguruan bizi diren herritarrei ez zitzaigun proiektu hori gustatzen, eta erabaki genuen enpresarekin hitzarmen bat egitea», gogoratu du Egiraunek. Enpresak orubeagatik ordaindu zuena eta ondoren han egindako deskutsatze, garbitze eta hesitze lanetan inbertitutakoa, guztira, 1,6 milioi euro izan ziren. Udalak hori ordainduko dio enpresari, itundutako desjabetze batean.
Zinegotziak azaldu duenez, orain kooperatiba sustatuko duen enpresa hautatu behar dute. Horretarako lehiaketara aterako dute proiektua. Aukeratuko duten enpresa horrek egin nahi dena azalduko du herrian; modu horretan lortu nahi dituzte bazkideak Galdakaon eta inguruko herrietan. Ez da izango soilik galdakoztarrentzako kooperatiba. Izan ere, ordubea Galdakaoko Udalak erosi duen arren, orain, Bizkaiko Batzar Nagusietan desanexioa onartu denetik, Usansolon dago. Beraz, usansolotarren eta galdakoztarren kooperatiba izango da.
Oraindik Usansolok ez du udalik. Behin erakunde berria sortzen denean, hari dagokion gainontzeko ondarearekin hori ere jasoko du Usansoloko udal berriak. Galdakaoko Udalak ez du galduko egindako inbertsioa, ondare horretatik deskontatuko diolako Usansolokoari. «Galdakaoko Udaleko Usansolo Herriako zinegotziak ados egon dira proiektu honekin hasieratik», zehaztu du Egiraunek.
Hori gertatu bitartean, bada, sortuko den kooperatibako bazkideek Galdakaoko Udalari kanon bat ordaindu beharko diote lursailagatik. Kalkulatu dute bazkide bihurtzeko egin beharreko inbertsioa zazpi urtean amortizatuko dutela bazkideek. Plaka fotovoltaikoen parke honetan sortutako argindarra ez dute bazkideek zuzenean kontsumituko; argindar konpainiari salduko diote. «Enpresak bazkideei ordainduko die bere ustez argindarra sortzea kostatu zaiena: 50 euro kilowatt bakoitzeko».
Autohornidura
Energiari dagokionez, Galdakaoko Udalak baditu beste proiektu batzuk ere esku artean. Besteak beste, udal eraikin guztietan panel fotovoltaikoak jartzeko asmoa dute, autohornidura bermatzeko. Momentuz, zazpi proiektu eskatu dituzte, zazpi eraikinetan jartzeko. Datorren urtean zehar lizitatuko dituzte. Kasu horietan plaka horiek sortuko duten argindarra udal eraikinak eta bostehun metroko erradioan dauden inguruko eraikinek kontsumitu ahal izango dute.
Aparkaleku publikoetan elektrolinerak jartzen ere badabil udala: Galdakaoko bitan eta Usansoloko batean egongo dira. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221499/ekarpena.htm | EKARPENA | EKARPENA. | Zer da ekarpena?
Bere gain hartu gabeko eskumenengatik Nafarroak urtero Espainiako estatuari ordaintzen dion kopurua da. Gainera, lurralde arteko konpentsazio funtsera bideratu beharreko dirua jasotzen du.
Zein dira bere gain hartu gabeko eskumenak?
Errege etxea, segurtasun indarrak, defentsa, Kongresua eta Senatua, Atzerri Ministerioa, Auzitegi Gorena, Konstituzionala... Enpresa publikoei (AENA edo Renfe) eman diru laguntzak, edo estatuko zorraren interes tasak zein amortizazio kuotak ere aintzat hartzen dira.
Nola kalkulatzen da?
Lehenik, estatuko aurrekontu orokorretatik Nafarroak bere gain hartutako eskumenen (osasuna, hezkuntza...) diru sailak kentzen dira. Estatuaren eskumenen diru sailak, zorraren interes tasak gehi lurralde arteko konpentsazio funtsa geratzen dira. Kopuru horri %1,6ko egozpen indizea aplikatzen zaio. Ekarpen gordin horri konpentsazio batzuk aplikatzen zaizkio, hitzartu gabeko zergengatik, zerga bidezkoak ez estatuaren diru sarrerengatik, defizitagatik eta itundutako zuzeneko zergengatik. Hori guztia kenduta, ekarpen likidoa lortzen da; hots, Nafarroak urtero ordaintzen duena.
Zenbatean behin kalkulatzen da?
Bere konplexutasunagatik, bost urtean behin. Aurrekoa 2015tik 2019ra artekoa izan zen. Lehen urtea kalkulatuta hurrengo lau urteak eguneratzen dira. Aurreko akordioari dagokionez, Oraingoan bezala, hiru urteko atzerapenarekin etorri zen, baina kolore politiko desberdineko gobernuen artekoa zegoen: Madrilen PP zegoen agintean eta Cristobal Montoro zen Ogasun ministroa eta Nafarroan hirukoa zegoen gobernuan eta Uxue Barkos zen lehendakaria eta Mikel Aranburu Ogasun kontseilaria.
Zergatik da inputazio indizea %1,6koa?
1990eko Lege Hitzarmenaren arabera, erlatiboa da ekarpena kalkulatzeko Nafarroak Espainiako ekonomian duen pisu edo errenta: %1,6. Indize hori ez da 1990etik aldatu. | ||
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221500/fvemek-xantaia-estrategia-uzteko-eskatu-die-sindikatuei.htm | Ekonomia | FVEMek «xantaia estrategia» uzteko eskatu die sindikatuei | «Beren interes propioengatik» ez balitz, dagoeneko akordio bat legokeela nabarmendu du patronalak. ELAk greba mugagabea proposatu du. | FVEMek «xantaia estrategia» uzteko eskatu die sindikatuei. «Beren interes propioengatik» ez balitz, dagoeneko akordio bat legokeela nabarmendu du patronalak. ELAk greba mugagabea proposatu du. | FVEMek Bizkaiko metalgintzan deitutako greba astearen «oihartzun txikia» azpimarratu du. Patronalaren arabera, ostiral honetan erantzuna %15ekoa izan da, eta hiru enpresatik bi normal-normal ari dira lanean. Salatu duenez, «leku zehatz batzuetan» piketeek istiluak eragin dituzte. FVEMen arabera, mobilizazioek erakusten dute sindikatuek eta «haiek ordezkatzen dituztela dioten pertsonek» pertzepzio desberdina dutela patronalak mahai gainean jarritako proposamenei buruz. Hala, greba egunak «guztiz alferrikakoak» izan direla ziurtatu du, eta sindikatuei leporatu die langileen interesen alde baino gehiago hauteskunde sindikalei begira aritzea. FVEMek azaldu duenez, bere azken proposamenak %14ko soldata igoerak jasotzen ditu 2022-2025ko aldirako: % 6,5koa 2022rako, %3,5koa 2023rako, %2,5koa 2024korako eta %1,5koa 2025erako; soldata berrikuspena, KPI metatua handiagoa bada, eta «eduki koherenteak ditu berriki sinatutako metalaren arloko beste hitzarmen batzuekin». «Hitzarmen bat beharrezkoa da, baina ezin da enpresen lehiatzeko gaitasuna arriskuan jarri; errealista izan behar du, egungo krisi egoerarekin bat etorriko dena». Patronalak salatu du sindikatuek «xantaia estrategiarekin» jarraitzen dutela, eta dinamika horrek ez duela ahalbidetuko «sektoreko langileek merezia duten eta dagoeneko gozatzen ariko liratekeen akordioa» lortzea.
ELA, mugagabearen alde
Sindikatu guztiek bat egin dute aste honetako greba deialdiekin. Eta gaur manifestazioak egin dituzte Bilbon. ELA bere aldetik mobilizatu da. Komunikabideetara bidalitako ohar batean adierazi duenez, patronalak negoziazio mahaian planteamendu berberekin jarraitzen badu, hurrengo urratsa greba mugagabea deitzea izan beharko litzateke.
ELAk «zoriondu»egin ditu aste honetan «borrokatzea» erabaki duten langile guztiak. «Eman duten mezua argia izan da: FVEMen azken eskaintzaren aurka agertu dira aurrez aurre, eta patronalak egindako planteamenduak nabarmen hobetu nahi dituzte».
CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuak ere manifestazioa egin dute Bilboko kaleetan. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221501/laquoanitz-egin-da-hitz-berrien-asmatzeko-baina-zahar-anitz-galdu-dituguraquo.htm | Kultura | «Anitz egin da hitz berrien asmatzeko, baina zahar anitz galdu ditugu» | Liburu edo pastoraletan, historia landu du bereziki, olerkiekin batean. Idazlan luzeak gehiago ez egitea deliberatu du. Uste du aitzinatu dela euskararen alorrean, baina lan asko dela egiteko. | «Anitz egin da hitz berrien asmatzeko, baina zahar anitz galdu ditugu». Liburu edo pastoraletan, historia landu du bereziki, olerkiekin batean. Idazlan luzeak gehiago ez egitea deliberatu du. Uste du aitzinatu dela euskararen alorrean, baina lan asko dela egiteko. | 1975. urteaz geroztik euskaltzain osoa da Jean-Louis Davant (ÃÂrrüstoi-Larrabile, 1935), euskara batuaren sortze prozesuan parte hartu zuen idazle zuberotarra. Idatzi dituen liburuen zerrenda luzea da: Zuberoako pastoralak, idazleak, Euskal Herriaren historia publiko zabalari esplikatzeko egin dituenak zenbaitzuk, olerkiak⦠Hamar pastoral idatzi ditu, horietatik zortzi herritan jokatuak izan direnak, baina segurtzat jotzen du ez duela besterik idatziko, «idazlan luzeak» ez dituelako gehiago egin nahi. Aurten argitaratu du, halere, Allande Oihenartek 1637an argitaratutako Notittia Utriusque Vasconiae lanari oihartzun eginez osatu duen Baskoniako notiziak saiakera.
Arkeologiak historia elikatzen duenez, nola hartu zenuen Irulegiko Eskuaren berria?
Anitz berri harrigarria eta ederra da. Ustekabekoa, egiazki! Iruña Veleiakoa izan zen, eta hor duda handiak badira, polemikak eta⦠Oraingoan iduri luke seriosago dela; Aranzadik [fundazioak] serios fama handia du. Zernahi gisaz, esku hori hor da, eta erromatarren aitzinako izkribu zahar batean izkribaturik. Eta lehen hitz bat oraino ere bizi dena, zorionari pentsarazten duena. Iduri luke baskoi zaharrek izkribatzen bazekitela, iberiar letra batzuekin eta beren mintzairan.
Esku horren deskubrimenduak ilusioa piztu du, euskararen aztarna zaharra agertu delako. Historian, usu, denbora hartzen da gauzak egiaztatzeko.
Iduri luke afera seriosa dela, funts seriosa baduela, probatzen ahal dena; ez dela dudarik. Jakintsuak ari dira horren inguruan lanean, eta nik konfiantza eginen diet.
Beste zer irakaspen ematen du esku horrek?
Euskal Herrian ere bazirela hiriguneak, euskaldunenak. Euskaldunak ez zirela baserritar soilak, eta, inguruko herrialdeetan bezala, bazirela zibitateak beren hiriburuekin, eta, segur aski, bere buruzagiekin. Eta, segur ere, ez zirela besteak baino gibelago. Euskaldunak usu gibeloi gisa ikusten baitira, eta basaâ¦; horiek ustekeriak eta astakeriak dira, hor proba bat haboro bada. Urrunago eramaten gaitu, beti gauza erromatarrek ekarriak baitira; Philippe Veyrinen liburu bat bada, Les Basques, biziki interesantea, gerla denborakoa, erraten duena laborantza erromatarrek ekarria zela. Aldiz, ogi bihi elibat ediren dira Bizkaian eta Gipuzkoan, Jesu Kristo baino 4.000 urtez zaharrago direnak. Gauza harrigarriak ikasten ditugu arkeologiari esker, eta lehenago ustekeriak zirenak segurtamen bilakatzen dira orain, baina ustekeria horien kontrakoak.
Aranzadi fundazioko ikerlariek, haatik, aurkikuntza horren berri gazteleraz eman zuten.
Erakusten du bide anitz egiteko badugula. Anitz badugu eginik azken bulta honetan, baina oraino anitz baratzen zaigu egiteko.
Nola hartzen dituzu euskararen aldeko kanpainak, Euskaraldian gauden honetan?
Beharra bada, eta aitzina ari behar da, gauza berriak ere asmatuz. Arrakasta handia dute ikastolen batasunek urte oroz antolatzen dituzten bestek, horiek atxiki eta azkartu behar dira, eta besterik asmatu. Baina erakusten dute euskara ez dela normalizatua, ez duela bere leku osoa oraino edirenik, eta aitzina borroka eta lan egin behar dela, ez da dudarik. Aitzinatu gara, baina oraino aitzinatu behar da, prefosta!
Zure herrian zertan da euskaraz bizi nahi duenaren egoera?
Ni euskaraz bizi naiz beti, salbu astean bi aldiz etxetik jaisten naizelarik: egun erdi bat behar dut jateko edo beste gauzen erosteko Maulen edo Sohütan; eta katoliko eta praktikantea naizenez, beste egun erdi bat Sohütara edo zenbait aldiz Maulera. Hor parterik handiena frantsesez da, maluruski. Mezetan ere, euskara guti da Zuberoan.
Garai batez, euskaltzain gisa, Ipar Euskal Herriko euskarazko hedabideen aholkulari zinen. Zer kalitate ikusten duzu euskarazko hedabideetan?
Batetik, aitzinamendua, hiztegi berriarekin. Bestetik, gure hitz zahar anitz galtzen da; beharbada, orain laborari gutiago delakoz ere. Laborantzak leku gutiago duelako oraingo munduan, laborantzako hitz anitz galdu dira, baina ez hedabideetan bakarrik. Laborantza ere frantsesez ikasten dute orain eskoletan; hiztegi guztia frantsesez ikasi eta euskarara sartzen dute. Adibidez, instalatu hitz itsusi hori; guk plantatu erraten genuen. Behin euskaltzale bati plantatu erran nion, ez zen hain gaztea ere hura, eta galdetu zidan zer nahi nuen landatu? «Ez naiz horretaz ari, instalatzeaz ari naiz». Lan anitz egin da hitz berrien asmatzeko, baina zahar anitz galdu ditugu. Alderantziz ere gertatzen da atzeman hitzarekin: sesitzen edo harrapatzen den zerbait delarik erabili beharko litzateke, eta beste kasuetan, topatu, ediren, aurkitu, kausitu hitzak badira.
Lerratze horiek, partez, hedabideen eraginez zabaldu dira?
Bai, baina jendeen hutsak hedatzen dituzte. Orokorki, irrati eta horietan, jende haboroxea baino hobeki mintzatzen dira, eta behar ere! Baina gauzak berehala hedatzen dira, onak eta ez hain onak ere. Biak ikusi behar dira, ez da behar beti pleinitu. Xiberoko Botza irratian, adibidez, gazteak dira mintzo direnak, baina euskarari ontsa formatuak direnak, eskolan. Haien adinean ez ginen hain onak, onartu behar da. Anitzek utzi dute erlijioa bazter, baina garai hartan euskara ona katiximan ikasten zen, gauza abstraktuen errateko eta. Euskara ona kurri zen. Behin lagun batek pumaterra aipatu zuen, eta erretore zaharrak, Garindaineko Armagnague batek erran zion hori ez zela euskara, euskaraz lur sagarra dela.
Berriki, Allande Sokarros zenarren omenez egin den liburuan parte hartu duzu.
Allande tai gabe ari zen; lan anitz egin du. Hitz zahar anitz arra biziarazi du; bestela, hitz elibat galtzen baitira belaunaldi batetik bestera. Haren mentsa agertuko da, ez dakit nork hartuko duen lekukoa. Tai gabe ari zen euskararen alde, eta euskaraz. Halako jendea behar da instituzioak akuilatzeko, eta lan egiteko ere bai.
Maite Davant zure iloba errejent gisa agertu zen joan den udan Simone Veil pastoralean.
Kontent izan naiz, prefosta! Ontsa joan zaio. Ez nintzen joan ahal izan, baina konplimendu baizik ez dut entzun pastoral horren inguruan, eta bereziki ontsa joanarazirik zela.
Zuk baduzu beste pastoralik idatzirik?
Hamar izkribatu ditut, horietatik zortzi emanik, eta bat ez da sekula eman, Aita Lhandez, baztertua egin zutelako. Beste bat badut, eman nahi duenak emateko, Zuria Nafarroako erreginaz, Euskaltzaindiak agertu berri duena. Hori hor da, baina gero ez dut besterik izkribatuko. Pastoral idazte anitz bada orain. Ez dut idazlan luzerik egin nahi; idazlan ttipiak edo itzulpenak egiten ditut, historian edo literaturan aholkuak ematen ditut⦠Egun hauetan doktoregai bat jinen zait literaturaz mintzatzeko.
Transmisioa inportantea zaizu?
Gazte batek galdatzen didalarik eta zerbitzua egiten ahal dudalarik, egiten dut. Baina, bestela, ez dut lana xerkatzen⦠|
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221502/futbolaren-poeta-paristarrak.htm | Kirola | Futbolaren poeta paristarrak | IrunÌeko Paris 365 jantoki sozialaren zenbait erabiltzailek futbol talde bat osatu dute, zelaian eta handik at eragiteko asmoz. Karrika izan dute anitzek etxe, baloia jotzeko oinetakoak jantzi dituzten arte. Kirolak helduleku bat eskaini die aurrera egiteko bidean. | Futbolaren poeta paristarrak. IrunÌeko Paris 365 jantoki sozialaren zenbait erabiltzailek futbol talde bat osatu dute, zelaian eta handik at eragiteko asmoz. Karrika izan dute anitzek etxe, baloia jotzeko oinetakoak jantzi dituzten arte. Kirolak helduleku bat eskaini die aurrera egiteko bidean. | Sanduzelai Peñaren aurka jokatu zuten azken partida, joan den larunbatean, eta 4-2 galdu zuten. Norgehiagokaren ondoko lehendabiziko entrenamenduan, baina, entrenatzaileen txaloa eta aitortza jaso dute jokalariek: «Harro gaude». Paris 365 Iruñeko futbol taldeko entrenatzaile Johan Bjorkstrom eta Mikel Lizaso «harro» dira, taldea osatu zutenetik anitz lortu dutelako jokalariek zelaian, bai eta handik at ere. Kirolak helduleku bat eskaini die aurrera egiteko bidean.
«Nik futbola maite dut; elkartasuna eta gizartea eraldatzeko gaitasuna oinarri dituen futbola. Ez dut maite Qatarko Munduko Kopa, eta ez dut FIFA batere maite; FIFAk lapurtu egin digu denoi futbolaren benetako muina». Sutsu mintzatzen da Johan Bjorkstrom kirol horri buruz. Stockholmen jaiotako «euskandinabiar nafarra» da; Suediatik aspaldi etorri zen Nafarroara, eta Iruñea izan du etxe azken hamarkadetan. Futbola «funtsezkoa» da harentzat, eta horregatik ez zuen inolako zalantzarik izan Iruñeko Paris 365 jantoki sozialean abiatu nahi zuten proiektuaren berri eman ziotenean: «Oihana Barrios psikologoa laguna dut; Paris 365ekoak laguntzen aritzen da; Barrios izan da proiektu honen sustatzaile nagusietako bat. Entrenatzaile izateko eskatu zidan, eta baietz erran nion, berehala, nire bikotekidearen babesari esker», kontatu du.
Proiektua zen jantoki sozialeko erabiltzaileekin futbol talde bat osatzea, eta kirola bilakatzea egoera zaurgarri batean zirenentzat helduleku. Sanferminak pasatuta hasi ziren lanean; gaztelugibelean entrenatzen ziren hasieran, baina Larrabide kiroldegian toki bat dute orain, eta zazpiko futboleko txapelketa batean ari dira parte hartzen. Abenduaren 10ean jokatuko dute hurrengo partida, Sarrigurenen, Hostal Don Javier taldearen aurka. Entrenatzaileek agindu zehatza eman diete jokalariei norgehiagoka horretarako: atera jaurti dezatela, alegia. «Poetak dira gure jokalariak, futbolaren poetak; baloia batetik bertzera mugitzen dute aurkariaren area barruan, atera jaurti gabe», onartu dute entrenatzaileek, irribarre batekin.
Karrika zuten etxe
Paris 365 futbol taldea martxan da, eta jaso dituzte egindako lanaren lehendabiziko fruituak. Jokalari gehienek ez zuten elkar ezagutzen taldea osatu baino lehen; marokoarrak dira ia denak, baina badira Senegalgo, Peruko, Ginea Konakriko eta bertze zenbait herritako futbolariak ere. Haietako anitzek karrika zuten etxe, baloia jotzeko oinetakoak jantzi zituzten arte. Orain, aterpe bat lortu dute, konpromiso bat hartu dute elkarrekin sortu duten kolektiboarekin, eta behar zuten heldulekua lortu dute bidea egiten segitzeko.
Bide hori ez da batere erraza izan jokalari gehienentzat. Migratzaileak dira, pertsona arrazializatuak, eta bertze herritarren aurreiritziak, arrazakeria eta klasismoa sufritu dituzte zenbaitetan. Ikusezinak izan dira.
«Gazteon egunerokoa zaila da. Euren herria atzean utzi dute; urte luzez lapurtu dieguna berreskuratzera etorri dira. Kolonizazioaren ondorioak pairatu dituzte euren herrian, eta gure supremazismotik, gainera, esaten diegu ez dutela deus ez dakitelako antolatzen», nabarmendu du Mikel Lizaso entrenatzaileak.
Kazetaria eta irakaslea da; Gipuzkoatik etorri zen Iruñera, aspaldi, eta bete-betean murgildu da Paris 365eko proiektuan. Bjorkstromen filosofia bera du futbolari buruz, eta hori transmititu nahi die taldeko jokalariei: gizarte justuago eta solidarioago baten aldeko balioak.
Hori lortzeko, garbi du «atea ireki» behar zaiela bertze herrietatik «lapurtutako» etorkizun baten bila heldu direnei. Abderrahmane Ukhira taldeko kapitaina da Iruñera kanpotik etorri diren herritarretako bat. 25 urte ditu, eta Marokoko berberea da, amazig herrikoa. «Harro nago nire herriaz; Marokoko jatorrizko herritarrak gara. Gure hizkuntza dugu, gure kultura, gure bandera, baina isilarazi nahi gaituzte. Etorri nintzenean, sumatu nuen euskararekin hemen gertatzen dela antzeko zerbait».
Hiru urtez Zuzenbideko ikasketak egin zituen Ukhirak sorterrian, baina lana bilatzen hasi zenean, errealitateak zapuztu zizkion asmo guztiak. «Ez nuen deus lortu». Marokotik Espainiara joan zen, 2020. urtean; Almeriara, zehazki. Kamioi baten beheko aldean ezkutatuta iritsi zen. Handik etorri da Iruñera. Orain, gela bat du etxe batean, baina karrikan bizi izan zen hasieran, zenbait hilabetez. «Hagitz gogorra da. Familiari beti erraten nion ongi nintzela, ez nien deus kontatzen, ez nien nire benetako egoeraren berri ematen». Familia laguntzea baino ez du buruan Paris 365 taldeko kapitainak. Jantoki sozialean jaso zuen behar zuen babesa, eta gainerako jokalariekin osatzen ari diren sareak «indarra» eman diola nabarmendu du.
«Kontent» da Paris 365 taldean. Iruñean gelditu nahi du, eta «lan» egin, aurrera egin ahal izateko: «Zuzenbidea ikasten jarraitu nahiko nuke. Bertzela, soldatzen ikasi nahiko nuke, lanean hasteko». Entrenatzaileen konpromisoa eskertu du, bai eta bertze jokalariena ere. «Elkarri laguntzen diogu».
Harremana eta errespetua
«Edozer gauza behar baduzu, deitu lasai». Paris 365 taldeko entrenatzaileen eta jokalarien arteko harremana kirol esparrutik harago doa. Sumatzen da entrenamenduetan. Handik kanpo ere bai: «Osasunako nire txartela utzi izan diot jokalariren bati!», erran du Bjorkstromek, barrez.
Entrenatzaile horri «irakasle» erraten diote jokalari gehienek; agerikoa da taldeko kideek entrenatzaileei dieten errespetua; entrenatzaileek jokalariei dietena ere bai. Proiektu bereko kideak dira, eta denen artean ari dira mamitzen eta garatzen. «Denon artean egin behar dugu aurrera», berretsi du Lizasok.
Lizasok eta Bjorkstromek erdigunean jarri nahi dute herrialdean bizi diren gazte anitzen egunerokoa, eta gizarte osoa inplikatu benetako harrera toki izateko ahaleginean. «Amorrua eta tristura sentitu ditut taldeko jokalariak baztertu dituztenean, bertzerik gabe, bertze herri batean jaio direlako», erran du Bjorkstromek.
Naufal Amih, jokalari gehienak bezala, Marokon jaio zen. Duela bederatzi hilabete iritsi zen Nafarroara, eta gaztelaniaz hagitz ongi moldatzen da jada. Marokoko bertze jokalariei itzultzen dizkie entrenatzaileen aginduak. Ingelesa ere erabiltzen dute taldeko kideek. Denentzat, gainera, «lau hitz gako asmatu» dituztela azaldu du Mikel Lizasok: «Gaztelaniazko tiro, atera jaurti behar dutela azaltzeko; arabierazko aaila erabiltzen dugu zelaian, taldea berriz antolatu behar dugula azaltzeko; euskaraz, lasai hitza dugu, jokoa sutsuegia denean jokalariak lasaitzeko; eta, azkenik, no clac erabiltzen dugu, faltarik egin ez dezatela eskatzeko», aipatu du.
Entrenatzaileek «lasaitzeko» erran behar izan diote Naufal Amihri, asteleheneko entrenamenduan. Haserretu egin da bertze kide batekin, baloiari eutsi diolako. Saioa amaitu eta gero, izan dute aukera hitz egiteko. Lasaitu dira, eta desagertu da Amihren keinu serioa haren aurpegitik. Horrelako egoerei aurre egitea ere bada entrenatzaileen lana. «Proiektu honek aurrera eginen du bakarrik elkarrekin egiten badugu lan, elkarri babesa emanez», erran dio Lizasok jokalariari. Eta baietz erantzun dio, zuzen dela.
Amihk 32 urte ditu, eta bisarekin ailegatu zen; pandemiagatik Espainia eta Maroko arteko muga itxi zutenean, baina, ezin izan zen itzuli, eta han zuen lana galdu zuen. «Ez da erraza hemen aurrera egitea».
Paris 365 jantokian aurkitu zuen behar zuen babesa. Orain futbola eman diote; eta, lehenago, antzerkia. Izan ere, Parisek eta bertze zenbait eragilek elkarrekin ondutako Aporofobia stop obran aritu da aktore.
Antzerkia eta futbola; kirolen esparruan urratsak egiten segitu nahi dute Paris 365eko entrenatzaileek, gainera: atletismo talde bat osatzeko ideia lantzen ari dira jada, poeta paristarren familia handitzen jarraitzeko; kirola zaurgarrienentzat helduleku sendo bilakatzeko.
Jokalariak
Naoufal Amih (Maroko). Rachid Uslim (Maroko). Abderrahmane Uhkira (Marokoko amazig herria). Chems Eddine Guenduzi (Aljeria). Mohamed el-Mumen (Maroko). Dante Calderon Cervantes (Peru). Mohamed Taha Busseraf (Maroko). Hamza Makhkha (Maroko).
Thierno Amadou Diallo (Ginea Konakri) . Iba Sow (Senegal). Reduane Lakrad (Maroko).
Mohamed Nuisser, Courtois (Maroko). Charaf Ayujil (Maroko). Khalid Fardag (Maroko) Abderezzak El Mrabet (Maroko) Hamza Mani (Maroko). |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221503/dora-maria-tellezi-emango-diote-rene-cassin-saria.htm | Politika | Dora Maria Tellezi emango diote Rene Cassin saria | «Giza eskubideen sustapenean, defentsan eta zabalkundean duen konpromisoagatik» sarituko dute. | Dora Maria Tellezi emango diote Rene Cassin saria. «Giza eskubideen sustapenean, defentsan eta zabalkundean duen konpromisoagatik» sarituko dute. | Dora Maria Tellez Argüello (Matagalpa, Nikaragua, 1955) historialari eta ikertzaileak jaso du 2022ko Rene Cassin saria. Eusko Jaurlaritzak azaldu duenez, epaimahaiak «bereziki balioetsi» du «giza eskubideen, emakumeen eskubideen eta Nikaraguako demokraziaren defentsan eginiko ibilbide luzea eta ekina».
Tellez preso dago iazko ekainetik. Joan den irailean gose greba hasi zuen, bere eta kideen askatasuna eskatzeko eta Nikaraguako espetxeetako baldintzen eta haietan jasotzen duten tratuaren aurka protesta egiteko.
«Gerrillari den aldetik, haren bizitza arriskuan jarri zuen, Anastasio Somoza jeneralaren diktadura amaitzeko, eta gakoa izan zen ondoren etorri zen bitartekaritza eta elkarrizketa prozesuan», Jaurlaritzak nabarmendu duenez: «Gobernu sandinistako Osasuneko ministroa eta Movimiento Renovador Sandinista (MRS) mugimenduaren –2007an Ortegak legez kanpo utzi zuen indar politikoa– sortzaile den aldetik edo Latinoamerikan genero politiken sustatzaile den aldetik, beti izan da emakumeen eskubideen, demokraziaren eta zuzenbide estatuaren aldeko defendatzaile irmoa».
Tellez Politika Zientzietako honoris causa doktorea da Helsinkiko Unibertsitatean (2011). Aurrez, Iraultza Sandinistako komandante gerrillaria izan zen, eta Osasun ministroa 1985etik 1990era bitartean.
Saria emateko ekitaldia Gasteizen izango da, bihar zortzi. Bertan izango dira, besteak beste, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua izango dira. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221504/akordiorik-eza-fvemen-zuzendaritzaren-errua-dela-salatu-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Akordiorik eza FVEMen zuzendaritzaren errua dela salatu dute sindikatuek | Bizkaiko metalgintzako enpresa askok lan ituna berritu nahi dutela azaldu dute, eta aginte organoa ari dela negoziazioa blokeatzen. Greba «arrakastatsuen» artean negoziaziorako tarte bat irekiko dute. | Akordiorik eza FVEMen zuzendaritzaren errua dela salatu dute sindikatuek. Bizkaiko metalgintzako enpresa askok lan ituna berritu nahi dutela azaldu dute, eta aginte organoa ari dela negoziazioa blokeatzen. Greba «arrakastatsuen» artean negoziaziorako tarte bat irekiko dute. | «Astebeteko greba arrakastatsua izan da, orain FVEMi dagokio mugitzea. Guk egin genuen haien eskaintza, patronalaren txanda da orain». CCOOk, LABek eta UGTk Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioari berrekiteko prest daudela nabarmendu dute, eta denbora tarte bat irekiko dute horretarako. Dena den, nabarmendu dute grebaren «erantzun zabalak» arrazoia ematen diela eta ez dutela borroka alboratuko. Era berean, FVEMen zuzendaritzako enpresei egotzi diete akordioa lortzeko zailtasuna.
Bizkaiko metalgintzako astebeteko greba amaitu da gaur. Ordezkaritzaren gehiengoa osatzen duten sindikatuen arabera, erantzuna %85aren ingurukoa izan da, eta «arrakasta» horren eredu da, esaterako, Mercedes Gasteizen duen plantak bi egunez gelditu behar izan duela hornidura arazoengatik. Erantzun horrek FVEMi zer pentsatua eman beharko liokeela uste dute, eta eskaintza «mamidun» bat egiteko akuilua.
Sindikatuek mezu argia bidali diote FVEMi, abendua abagune egokia izan daiteke gatazka amaitzeko. Jaiegun askotako hilabeteak ez dira aproposak greba deialdiak egiteko, eta tarte hori baliatu behar dute matazaren azken hariak lotzeko. «Azken bileretan aurrerapenak egin dira, baina ez dira nahikoa», nabarmendu du Iratxe Azkuek LABeko ordezkariak. Jose Maria Rojo UGTkoak antzeko analisia egin du: «Iragan ostiralean egin zigun azken eskaintza, azken unean, aztertzeko ia tarterik gabe. Negoziazio eskaintza bezala ulertu genuen, eta gero guk beste bat egin genion, gure eskakizun batzuei muzin eginez. Horrelako negoziazio batean presaka ibiltzeak ez du zentzurik».
CCOOk, LABek eta UGTk ez dute greba berririk aipatu. Ez dirudi jarrera oso urrun daudenik. Bizkaiko patronalari ere ez zaio komeni bere negoziazioa Gipuzkoako lan hitzarmenaren negoziazioarekin elkartzea, eskaintzak alderatu daitezkeelako. Zentzu horretan, sindikatuek nabarmendu dute FVEMen barruan ere jarrera ezberdinak daudela. Azkue: «Enpresari batzuek esan digute gure baldintzak onartzeko prest daudela. FVEMeko zuzendaritzan daudenak ari dira negoziazioa blokeatzen: Artetxe, Ormazabal, Sidenor, Tecuni... Horiek dituzte, gainera, irabazirik handienak».
Manifestazio jendetsua Bilbon
Sindikatuek Bilbon deituriko manifestazioaren aurretik egin dituzte adierazpenak. Jendetza bildu da. Bizkaiko metalgintzak aurten egin duen manifestaziorik jendetsuena. Burua Moyua plaza ia osoa gurutzatu zuenean amaiera oraindik Euskadi plazan zen. Amaiera, gainera, oso nabarmena zen, pentsiodunen talde batek itxi baitu mobilizazioa. Ez da istilurik egon, nahiz eta grebalariek suziri oso zaratatsuak bota dituzten, eta horietako batzuek metalezko paperontzi txiki batzuk lehertu. Istiluen aurkako ertzain asko zebiltzan manifestarien inguruan. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221505/foru-hobekuntza-osatzera-deitu-du-txibitek-eta-barkosek-ituna-berritu-nahi-du.htm | Politika | Foru Hobekuntza osatzera deitu du Txibitek, eta Barkosek ituna berritu nahi du | Nafarroaren Egunaren bezperan, gobernuko bi alderdiak ez datoz bat herrialde horretako esparru juridikoak eduki beharreko garapenaz. Txibitek oharra egin du: PSNk ez du Esparza lehendakari jarriko. | Foru Hobekuntza osatzera deitu du Txibitek, eta Barkosek ituna berritu nahi du. Nafarroaren Egunaren bezperan, gobernuko bi alderdiak ez datoz bat herrialde horretako esparru juridikoak eduki beharreko garapenaz. Txibitek oharra egin du: PSNk ez du Esparza lehendakari jarriko. | Nafarroaren Eguna da bihar, eta aurtengoak aparteko kutsu politiko bat izango du, Foru Hobekuntzaren Legeak 40 urte bete dituenez gero. Asteon, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Foru Hobekuntza goraipatu du, «batasun konstituzionalaren barnean». Gaur bertan, Nafarroaren Egunaren bezperan, ideia hori berretsi du Efe agentziak eginiko elkarrizketa batean: «Foru Hobekuntza elkarbizitza da, eta engranaje instituzionala [Espainiako] konstituzioaren brruan; leialtasunetik, baina gure errealitate autonomikoa defendatuz». Txibitek ez du uste «orain» Foru Hobekuntza moldatu behar denik, oraindik ere «hazteko eta lege hori garatzeko tarte handia» dagoelako.
Ildo horretan, Txibitek azaldu du Nafarroak oraindik jasotzeko dauzkala Foru Hobekuntzak Nafarroari aitortzen dizkion zenbait eskumen, eta, beraz, uste du legea «erabat garatu dadila aldarrikatzen» jarraitu behar dela. Autogobernua osatze aldera, Espainiako Gobernuak eta EH Bilduk adostu zuten datorren urteko lehen hiruhilekoan Nafarroako Gobernuaren esku uztea trafikoko eskumena, eta horrek hautsak harrotu ditu Espainiako eskuinaren eta eskuin muturraren artean. Horien jokabidea Nafarroaren autogobernuarentzako «arriskutzat» jo du Txibitek, eta salatu du horiek Nafarroa «erabiltzen» ari direla Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari eraso egiteko.
Eskumen horrek legealdia bukatu baino lehen behar zuen Nafarroako Gobernuaren esku, eta datorren urteko maiatzean dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak. Beraz, Txibitek azaldu du trafikoko eskumenaren eskualdaketa ez dela aurreratu, eta hori adostuta zegoela jada. Baina, hauteskundeei begira, asmo batzuk agertu ditu lehendakariak: bere nahia da egun gobernua osatzen duten alderdiekin orain arteko formulari eustea: «Alderdi desberdinak, beren desberdintasunekin, gai izan dira parlamentura eraman dituzten egitasmo guztiak aurrera ateratzeko». Gainera, espero du, hauteskundeen ondoren, gobernua osatu ahal izatea «PSNren pisu eta babes sozial handiagoarekin».
Halere, Txibitek gobernuaren atea itxi die EH Bilduri nahiz UPNri: «PSN ez da pentsatzen ari EH Bildu gobernuaren parte den formula batean». Aitortu du indar subiranistarekin eginiko akordioen balorazio ona egiten duela, baina erantsi «oso ezberdina» dela «hitzarmen jakin bat egitea edo gobernu akordio bat». UPNri dagokionez, berriz, argi esan du: «PSNk ez du Javier Esparza presidente egingo».
Geroa Bai, itun berri baten alde
Uxue Barkos Geroa Baiko bozeramaileak, berriz, Foru Hobekuntzaren «ekarpen positiboak» aitortu ditu, baina «baita bere akats nabarmenak» ere: «40 urte hauetan, estatuko oinarrizko legediak eta ebazpen konstituzional oso eztabaidagarriek gure ordenamendu juridikoaren esparru garrantzitsuak nola hustu dituzten ikusi dugu, jakinik gainera oraindik garrantzi handiko eskumenen transferentziak falta direla; hala nola, trafikokoa, I+G+b eta Gizarte Segurantzaren erregimen ekonomikoa». Foru Hobekuntza «bete gabe» dago oraindik, Barkosen hitzetan, eta, horregatik, Geroa Baik gainontzeko indar politikoei deia egin bat egin dezaten «foruaren hobekuntza osorik betetzeko konpromisoa gizarte osoaren aurrean betetzeko».
Barkosek «itun politiko berri bat eraikitzea» proposatu du: «Bazterkeriarik gabe, gure ordenamendu juridikoa adostasunetik eguneratuz eta herritarrek berretsiz. Estatuarekin aldebikotasunezko harremana edukitzeko gure forutasunaren berreskuratze osoa nahi dugunok eta batasun konstituzionalaren menpe dagoen forutasun partziala nahi dutenak elkartuko gaituen eztabaida». Geroa Baik planteatzen duen itun politiko berri horren helburua «ongizate estatua bermatzea» da, eta horretan «elkarrekin lan egiteko ardatza» autogobernua izan behar da, nafar guztien «ondare immateriala» dela argudiatuta. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221506/jaurlaritzak-helegitea-jarriko-du-errioxako-mahastien-esklusibotasunaren-aurka.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak helegitea jarriko du Errioxako mahastien esklusibotasunaren aurka | Errioxako kontseilu arautzaileak Arabako Mahastiak sor-marka berriarentzat produzitzea debekatu nahi die beretzat lan egiten duten upategiei. | Jaurlaritzak helegitea jarriko du Errioxako mahastien esklusibotasunaren aurka. Errioxako kontseilu arautzaileak Arabako Mahastiak sor-marka berriarentzat produzitzea debekatu nahi die beretzat lan egiten duten upategiei. | Eusko Jaurlaritzak esan du «sakon» aztertzen ari dela mahastien esklusibotasuna blindatzeko Errioxa jatorri markak bere estatutuetan egin duen aldaketa, eta horren aurka helegitea jarriko duela berretsi du. Aldaketa horren arabera, Errioxa jatorri izeneko ardoentzat mahastiak dituzten upategiek ezingo lukete Arabako Mahastiak sor marka berriarentzat produzitu.
Erabaki hori hartu zuen Errioxako ardoaren kontseilu arautzaileak Eusko Jaurlaritzak sor-marka berriari behin-behinean aritzeko baimena eman eta gero. Duela bi aste Espainiako Gobernuak aintzat hartu zuen eskaera, eta helegiteak aurkezteko aukera zabaldu zuen.
Eusko Legebiltzarrean EH Bilduk egindako galdera bati erantzunez, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak berretsi du gobernuak alegazioa aurkeztuko duela, eta hori oinarritzeko azterketa bat egiten ari dela Errioxako kontseilu arautzailearen erabakiak Arabako ardo ekoizleengan izan dezakeen eraginari eta kalteei buruz.
Tapiaren arabera, estatutuetan eginiko aldaketa «zuzenbidearen aurkakoa da, diskriminatzailea eta justifikatu gabea». Sailburuak argudiatu duenez, mahastien esklusibotasunak «enpresen erabakitzeko eskubideari» eta upategiek «jatorri deitura batean, bestean ala bietan egoteko duten enpresa askatasunari» eragiten die. «Gure mahastizainek beren enpresarekin zer egin nahi duten erabakitzeko eskubidea dute», azpimarratu du.
Tapiak ziurtatu du Jaurlaritzak hasieratik ideiak oso argi izan dituela, eta lau printzipio hauetan laburbiltzen dela: legea betetzea, errespetuz eta erantzukizunez jokatzea, erakundeen eta enpresen erabakiak onartzea eta besteen erabakien zilegitasuna aitortzea.
EH Bilduko legebiltzarkide Itxaso Etxebarriak txalotu egin du Jaurlaritzak helegitea aurkezteko erabakia hartu izana, baina Arabako Mahastiak izena sortzeko prozesua ez duela behar beste erraztu leporatu dio. Araban eztabaida sortu du gaiak. PP eta PSE-EE aurka daude, EH Bildu alde, eta EAJ zatituta dago; hala ere, jeltzale guztiek eskatzen dute errespetua urratsa egin nahi dutenentzat. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221507/ikastetxeek-webean-argitaratu-beharko-dituzte-kobratzen-dituzten-kuotak.htm | Gizartea | Ikastetxeek webean argitaratu beharko dituzte kobratzen dituzten kuotak | Iñigo Urkullu lehendakariak iragarri du prozesu betean daudela araudia zehazteko, eta Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos IUko legebiltzarkideak gogorarazi dio kuotak debekatuta daudela | Ikastetxeek webean argitaratu beharko dituzte kobratzen dituzten kuotak. Iñigo Urkullu lehendakariak iragarri du prozesu betean daudela araudia zehazteko, eta Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos IUko legebiltzarkideak gogorarazi dio kuotak debekatuta daudela | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeek webgunean argitaratu beharko dute zer kuota kobratzen dituzten. «Borondatezko kuotak izango dira, ez hezkuntza zerbitzuengatik» ordaintzen direnetakoak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan esan duenez. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak galdetu dio ikastetxe kontzertatuen kuoten kobrantzen inguruan, eta horri erantzun dio Urkulluk.
Gorrotxategiren arabera, ez dago interes handirik itunpeko ikastetxeetan kobratzen diren kuoten errealitatea ezagutzeko, eta gogoratu du 1985etik dagoela debekatuta kuotak kobratzea, legez. Urkulluri gogorarazi dio hezkuntza legerako akordioan jasota dagoela kontrol mekanismoak ezartzea hezkuntzaren doakotasuna berma dadin, eta hezkuntzagatiko kuotak agerian zein ezkutuan kobratzea debeka dadin.
Urkulluk berretsi egin du akordioak jasotzen duen konpromisoa. Gogoratu du non dagoen lege proiektuaren prozesua orain: eragileak etorkizuneko hezkuntza legeari ekarpenak egiten ari dira, eta, hurrengo hilabeteetan, Jaurlaritzaren lege proiektua legebiltzarrera eramango da. Legez jasoko da ikastetxeek ezingo dutela familien diru ekarpenik jaso hezkuntza zerbitzuengatik. Zerbitzu osagarriengatik baino ezingo da kobratu, garraioarengatik eta jangela zerbitzuengatik, kasurako. «Doakotasunerako bermeak modu argian jaso dira Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren 34. artikuluan», Urkulluk esan duenez.
Aitortu du prozesua konplexua dela, eta konfiantza esparru bat ezarri nahi dutela ikastetxe kontzertatuekin, konpromiso eta ardura partekatuekin. «Ari gara kontrol eta ebaluazio sistemak indartzen; prozesu berri bat ari gara martxan jartzen. Neurriak hartuko ditugu kuoten kontrola indartzeko».
Aipatu du, besteak beste, Jaurlaritza inbentario bat egiten ari dela ikusteko ikastetxeak zer kuota ari diren kobratzen, hezkuntzari lotuta ez daudenak bakarrik kobra ditzaten. Eta jakinarazi du webgunean argitaratu beharko dituztela kobratzen dituzten kuotak.
Itunpekoak babestea egotzita egin zaizkien kritikei erantzunez, esan du «ukaezina» dela Jaurlaritzak eskola publikoaren aldeko jarrera duela, eta hala geratuko dela jasota datorren hezkuntza legean ere. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221508/osakidetzak-kargutik-kendu-du-donostialdeko-esiren-arduraduna.htm | Gizartea | Osakidetzak kargutik kendu du Donostialdeko ESIren arduraduna | Itziar Perez «zuzendaritzarekin lerrokaturik ez egoteagatik» kargugabetu dute, hark esan duenez | Osakidetzak kargutik kendu du Donostialdeko ESIren arduraduna. Itziar Perez «zuzendaritzarekin lerrokaturik ez egoteagatik» kargugabetu dute, hark esan duenez | Donostialdeko ESI Erakunde Sanitario Integratuaren zuzendari kudeatzaile Itziar Perez kargutik kendu du Osakidetzak. Perezek mezu baten bidez eman die horren berri orain arte bere ardurapekoak izan diren langileei, eta, mezu horretan adierazi duenez, «Osakidetzaren Zuzendaritza Nagusiarekin eta Osasun Sailarekin lerrokaturik ez egotea» izan da Osakidetzak eman dion argudioa kargugabetzea arrazoitzeko.
Osasun Sailak berretsi du Perez kargugabetu egin duela, baina ez du horren arrazoien inguruan azalpenik eman nahi izan.
«Azken urteak ez dira errazak izan», azaldu du Perezek langileei igorritako mezuan. «Hala ere, beti sentitu dut zuen babesa. Harro nago erakunde honetan parte hartzeaz eta zuek lankidetzat eduki izanaz».
Perez 2019an izendatu zuten Donostialdeko ESIren arduradun, Jose Manuel Ladron de Gebararen ordez. Lehenago, Bidasoko ESiren arduradun izandakoa zen. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221509/beste-100-kanta-marraztu-ditu-olrait-studiok.htm | Bizigiro | Beste 100 kanta marraztu ditu Olrait Studiok | Kantu eskukadak II liburua argitaratu dute Gaztezulo aldizkariak eta Olrait Estudiok. Badok-ek ere babestu du proiektua, playlista sortuz. | Beste 100 kanta marraztu ditu Olrait Studiok. Kantu eskukadak II liburua argitaratu dute Gaztezulo aldizkariak eta Olrait Estudiok. Badok-ek ere babestu du proiektua, playlista sortuz. | «Kantu baten osotasunak erakartzen nau, baina ezin hitzezko transmisio erabakigarriari muzin egin... Ereserki txiki hauek izan daitezela biharamun goxoago baten hazi xume hori, bilduma moduan borobildutako geltoki, aurrera jarraitzeko, haurren eran». Gartxot Unsain musikariak idatzitako hitzak dira, Utz gaitzatela hitzek hitzik gabe hitzaurrekoak. Kantu eskukadak II liburuaren hasierakoak. Olrait Studiok eta Gaztezulo-k gaur aurkeztu dute liburua, Donostian, Gross garagardotegian. Durangoko Azokan izango da salgai liburua, eta garagardotegi horren garagardoa ere dastatu ahalko du liburua poltsarekin batera erosten duenak. Lehen liburuaren edizio berri bat ere argitaratu dute.
Duela bi urte, 2020ko abenduan, Olrait Studiok ehun euskal talderen ehun kanta ilustratu zituen. Beste ehun kanta ilustratu ditu orain Olrait Studioko Beñat Rodriguezek. Bereziki abestien hitzei eman die garrantzia oraingoan, eta marrazkiaren aldamenean kanta bakoitzaren hitzak datoz —lehen liburuak Rodriguezen hausnarketa bana zekarren—. Egitasmoarekin bat egin du Badok.eus atariak, era berean. Liburuan topa daitezkeen kanta guztien playlist-a sortu du Badok-ek —liburuaren hasieran QR kode bat dago, zerrendarena—.
Kanten zerrenda. Andoni Imaz BERRIAko kazetari eta Badok-eko koordinatzaileak testu labur bat idatzi du liburuan. Zera dio: «Ehun kanta zerrendatzean, denak berdintzen dira, eta bakoitza berezi ikusten da. Irakurleak erdizka xuxurlatuko ditu batzuk, konturatu gabe osorik abestuko ditu besteak...».
Gaizka Izagirre Gaztezulo-ko zuzendariaren testuan, berriz, honakoa irakur daiteke: «Gaztezulo-k herri bat eraikitzeko kultura funtsezkoa dela azpimarratu nahi izan du liburu honen bitartez». Izagirrek gaurko aurkezpenean zera ohartarazi du: «Proiektua Olrait Studioren muinetik, garunetik eta bihotzetik sortu da». Kazetariak, era berean, euskal sortzaileen lana nabarmendu du: «Lehen liburua atera zen garaitik egoera asko aldatu den arren , pandemian azaleratu ziren arazo eta gabezietako askok hor jarraitzen dute oraindik: musikarien prekarietatea, zuzenekoak lortzeko zailtasuna, talde txikien ikusgarritasun ezdeusa, areto txikien zailtasunak eta, bereziki, euskal letragintzari eta lan horren atzean dauden euskal sortzaileei eskaintzen zaien arreta eta aitortza eskasa».
Beñat Rodriguezek marrazten jarraitu du proiektua abiatu zenetik, eta hala jarraitzeko asmoa du. Eskerrak eman dizkie Gaztezulo-ri eta euskal musikariei. «Ez dugu balioan jartzen gaur egun kulturak duen garrantzia, eta kanten hitzek duten garrantzia», gaineratu du. «Musikariei egindako omenaldi xume bat da liburua».
Aurkezpenean, Raitx musikariak bi abesti kantatu ditu. Horietako bat, Abereek esan ziguten, liburuan marraztuta aurki daiteke. «Liburu hauek oso politak dira. Oso pozik sentitu nintzen Rodriguezek kantaren marrazkia egin zuenean», esan zuen Raitxek.
Marrazkilaria prest agertu da hirugarren liburua osatzeko. «Abesti berriak entzuten ditudan heinean, segituko dut ilustratzen». |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221510/hizkuntza-eskakizunetan-katramilatuta.htm | Gizartea | Hizkuntza eskakizunetan katramilatuta | Izan legedia aldatzeko prozedurengatik, hizkuntza eskubideen kontrako epaiengatik nahiz diskurtso politikoengatik, sarritan euskara hizkuntza eskakizunei lotuta egon da eztabaida publikoan azken ikasturtean. Bada motiborik datorrenean ere hala segiko duela pentsatzeko. | Hizkuntza eskakizunetan katramilatuta. Izan legedia aldatzeko prozedurengatik, hizkuntza eskubideen kontrako epaiengatik nahiz diskurtso politikoengatik, sarritan euskara hizkuntza eskakizunei lotuta egon da eztabaida publikoan azken ikasturtean. Bada motiborik datorrenean ere hala segiko duela pentsatzeko. | Administrazio publikoko langileek ba ote duten betebeharrik euskarazko hizkuntza eskakizunei dagokionez, baieztapena bera zalantzan jartzerainoko iritziak eta proposamenak azaleratu dira aurtengo ikasturtean, izan zenbait eragile politiko eta sindikalen adierazpenetan, dekretuetan eta epai judizialetan. Hizkuntza eskakizunen aferak indarra hartu du Hego Euskal Herrian; hein handi batean, Nafarroako Gobernuaren merezimenduen dekretuari eta Eusko Jaurlaritza lantzen ari den eta administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuari lotuta.
Nafarroako Gobernuak urtarrilean aurkeztu zien sindikatuei administrazioko sarbiderako merezimenduen dekretua, eta, hala, baieztatu egin zen aurrez PSNk aurreratutakoa: euskara ez dela meritutzat hartuko zonifikazioaren arabera eremu ez-euskalduna den horretan.
Euskararen ezagutzak lan deialdi publikoetan zer pisu izango duen arautuko du dekretuak. Ez guztietan, ordea. Izan ere, deialdi publiko guztietan ez da euskara merezimendutzat hartzen, ezta gutxiago ere. Zehazki, hiru deialdi mota arautzen ditu dekretuak: oposizio lehiaketak, lekualdatze lehiaketak eta mailaz igotzekoak. Gutxiengoa dira horiek, hala ere. Gainerako lan eskaintzetan, euskara eskakizuna izan daiteke —lanpostuak hizkuntza soslaia ezarria badu— edo ez.
Gainera, euskara merezimendu gisa hartzeko irizpidea desberdina izango da Euskararen Legearen arabera banatutako eremuetako bakoitzean. Eremu euskaldunean, hautagaiek gehienez ere 11,5 puntu eskuratu ahal izango dituzte oposizio lehiaketetan, eta 4,6 puntu lekualdatze prozesuetan. Eremu mistoan, lehen kasuan euskara jakiteagatik lortu ahalko duten puntuaziorik handiena 6,9 izango da, eta lekualdatze prozesuetan —ez denetan—, 2,76. Eremu ez-euskalduneko eskaintzetan, berriz, euskara ez da merezimendutzat hartuko. Ifrentzuan, Nafarroa osoan merezimendutzat hartuko dira, euskara ez bezala, frantsesa, ingelesa eta alemana.
Egun indarrean dagoen dekretuari egindako moldaketak dira horiek guztiak. 2017koa da jatorrizkoa, Uxue Barkosen gobernuak bultzatutakoa, baina haren eduki nagusia bertan behera utzi zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019an, UGTren salaketa bat dela medio, eta, ordutik, eremu mistoko eta ez-euskalduneko deialdietan euskara ez da balioesten. Gobernuak moldatu egin ditu dekretu haren 9. eta 15. artikuluak, eta, horrez gain, bigarren xedapen gehigarri bat gehitu du. Hala, atzera urratsak egin dituela salatu izan du Kontseiluak, bai 2017ko jatorrizko dekretuarekin alderatuta, baina baita UPNren gobernuak 2009an ezarritako dekretuarekin konparatuta ere.
Hain justu, dekretu berriaren kontrako mobilizazioa egin zuen Kontseiluak maiatzean Iruñean. Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat lelopean, milaka herritarrek euskaldunen kontrako bereizkeriarekin amaitzeko eskatu zuten. Izan ere, eskubideen esparruan kokatu zuen afera Kontseiluak. «Zirriborroak aurrera eginez gero, ia ezinezkoa izanen da herritarrok zerbitzuak euskaraz jasotzea. Ondorioz, administrazioarekin, medikuekin, erizainekin... euskaraz egiteko eskubidea eta zerbitzuak euskaraz jasotzeko eskubidea larriki urratuko lirateke», ohartarazi zuen, mobilizazioa iragartzeko ekitaldian.
Zaharrak berri
Edonola ere, administrazioarekin euskaraz aritzeko modurik ez izatea ez da berria Nafarroan. Lanpostu elebidunen kopuru urriak arrazoitzen du hori, hein handi batean. Hizkuntza Eskubideen Behatokiak mobilizazioaren testuinguruan azaldu zuenez, lanpostuen %3 baino ez dira elebidunak, zenbait departamentutan ez da %2ra iristen, eta lau departamentutan ez dago profil elebidunik. Gainera, lanpostu horietako asko eremu euskaldunekoak dira, eta administrazioko lanpostu gehienak eremu mistoan daude.
Adierazgarria da, besteak beste, Lehendakaritzako, Berdintasuneko, Funtzio Publikoko eta Barneko Departamentuan 1.253tik 39 lanpostu baino ez direla elebidunak, Foruzaingoa kontuan hartu gabe, zeinetan profil elebiduna duten lanpostuak 22 baino ez baitira 1.312tik. Egoeraren neurria ematen du Osasun Departamentuak ere. Profil elebiduna duten lanpostu gehien departamentu horretan badaude ere, ez dira %3ra heltzen (%2,3 inguru dira), eta lanpostu horietatik gehienak eremu euskaldunean daude. Halaber, zerbitzu zentraletan dauden lanpostu elebidun gehienak erizainenak dira —47 inguru departamentu osoan—, eta postu horietako gehienak hutsik daude.
Hain justu, profil elebiduna duten lanpostu publikoen eskaintza handitzeko konpromisoa hartu zuen Maria Txibite Nafarroako lehendakariak azaroan: aurreratu zuen departamentuetan onartu beharreko hizkuntza planak aurtengo lehen hiruhilekoa amaitu aurretik negoziazio mahaira igaroko zirela, baina ez da hala gertatu.
Beste molde batean bada ere, hizkuntza eskakizunen eztabaida bizi-bizi dago Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ere. Administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretua lantzen ari da Eusko Jaurlaritza —egun indarrean dagoen 86/1997 dekretua ordezkatuko duena—, eta horretan eragin nahian ari dira hainbat eragile, nork bere aldera.
Martxoan ezagutu zen dekretuaren lehen zirriborroa, eta orain artekoaren aldean aldaketa nabarmenegirik ez badago ere, badira zenbait. Nagusietako bat da euskararen mintzamen eta idazmen maila ez dela berbera izan beharko lanpostu batzuetan. Hizkuntza eskakizunik izango ez duten lanpostuen proportzioa orain arteko bera izatea aurreikusten du, halaber. Dekretuaren beste bertsio bat argitaratu zuen geroago Jaurlaritzak. Ez da aldaketa nabarmenik, baina bada bat esanguratsua: salbuespenezko zenbait egoeratan, «lanpostua bete gabe gelditzeak ekarriko lituzkeen kalteak ekiditeko», lanpostuari dagokion euskara maila baino bat edo bi baxuagoa duen hautagaia praktikaldian hartzeko aukera zabaltzen du —aurreko zirriborroak gehienez ere maila bat baxuagoa onartzen zuen—.
Epemuga: 15 urte
Dekretu proiektuari bederatzi zuzenketa egin zizkioten ELAk, LABek eta Kontseiluak, irailaren hondarrean, eta, horrez gain, epemuga jarri zioten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoa euskalduntzeari: 15 urte. Bost urtean herritarrekiko euskarazko harremana bermatuta egotea eskatu zuten hiru eragileek, eta hamabost urtean sekotre publikoak euskaraz jardutea.
Horretarako, besteak beste, hizkuntza eskakizuna duten lanpostu publikoen proportzioa kalkulatzeko modua aldatzea proposatu zuten. Egun, tokian tokiko errolda edo biztanleria eta etxebizitza estatistikan jasotako azken datuak erabilita eta kalkulu matematiko bat eginda ateratzen da zenbateko hori: euskaldunak + (ia euskaldunak/2). Sistema hori «gainditzea» proposatu zuten Kontseiluak, ELAk eta LABek, «hala egin ezean beti geratuko baita aukera sektore publikora beharrezko hizkuntza gaitasunik ez duten langileak sartzeko. Eta langile horien euskalduntzeak gainkostua ekarriko du». Halaber, derrigortasun data ez betetzearen «ondorioak eta salbuespenerako aukerak» ere jasota daude proposamenean.
Gutxieneko hizkuntza eskakizuna B2 izan beharko dela ere jaso zuten proposamenean: «Ezinbestekoa da lanpostuen deialdi berri guztietan B2 hizkuntza eskakizuna, gutxienez, ezarrita izatea, eta lanpostuaren funtzioari edo betekizunari lotutako proba bat, gutxienez, euskaraz izatea».
Kontrako norabidean ere izan dira proposamenak eta eskariak, ordea; administrazio publikorako sarbidea, euskararekin lotutako eskakizunei dagokionez, malgutzearen aldekoek egindakoak. Euskara Denontzat plataforma sortu berriak, esaterako, euskara eskakizunak apaltzeko eta tokian tokiko errealitate soziolinguistikora egokitzeko eskatu du. Plataformako kideen hitzetan, «gehiegizkoa» da euskararen ezagutza mailaren eskakizuna, eta oztopo bat da administrazio publikoan lanpostuak lortzeko orduan; haien iritziz, horrek hizkuntzaren arbuioa eragiten du biztanleriaren zati baten.
Era berean, soilik ahozkoa den hizkuntza eskakizuna sortzea ere galdegin du plataformak, zenbait lanbidetara hobeto egokituko delakoan. Euskara ikastaea doakoa izatea eta langileek euskara ikasteko ordu gehiago izatea ere proposatu dute. Halaber, sinadura bilketa bat abian jartzeko asmoa ere badute, ondoren Eusko Legebiltzarrean herri ekinbide legegile bat aurkezteko.
Epaileak tartera
Euskara Denontzat plataformaren eskariek beste zenbait eragile eta sindikaturenak ere gogorarazten dituzte. Izan ere, batzuetan euren salaketak medio eta beste batzuetan epaileen beren ekimenez, hizkuntza eskakizunen zenbait aferek epaitegietan amaitu dute, eta, kasu askotan, hizkuntza eskubideen kaltetan.
Irungo udaltzainekin gertatutakoa da adibide nagusietako bat. Auziak 2021ean izan zuen sorburua: EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirela argudiatuta. Alabaina, jarraipena izan du aurten. Ebazpenari helegitea jarri zion Irungo Udalak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian bertan eta Espainiako Auzitegi Gorenean, baina auzitegi horrek irailean ez zuen onartu helegitea, idatziak legez bete beharreko exijentziarik ez duela bete iritzita. Modu horretan, itxitzat eman zuen auzibide hori. Auzitegiak ez zion mamiari heldu, ordea, eta ikusteko dago antzeko kasuetan zer gerta daitekeen.
Eta egon badago saltsa udaltzaingoei eskatu beharreko euskara mailarekin. 2021eko deialdi publikoan jasota zegoen hautagaiek euskarazko B2 maila ziurtatu beharko zutela, baina puntu horren kontrako helegitea jarri zuten CCOOk eta UGTk, eta azken horren helegitea onartu zuen irailean Gasteizko Administrazio Auzitegiak. Ebatzi zuen ez dela beharrezkoa B2 maila eskatzea, hautagaiei, eta, gainera, UGTk eskatu moduan, onartu egin zuen 2019aren aurretik egindako ikastaroak —Arkautiko Ertzaintzaren akademian (Araba) egindakoak— aurkeztu ahal izatea. EAEko Poliziaren Legea aldatu zuten 2019an, eta udaltzaingoen lan poltsarako deialdian aldaketa hori epemugatzat jarri zen, ikastaroak euskarazko gaitasunen frogagiritzat aurkezteko orduan. UGTk, ordea, argudiatu zuen deialdia ez zetorrela bat lege horrek dioenarekin eta, beraz, deialdiaren xedea legea bera aldatzea dela.
Botere judizialak administrazioen eskumenetan esku hartzeko duen gaitasunaren tamaina ematen du udaltzainen lan poltsarekin gertatutakoak, eta, halaber, erakusten du epaileek izan ditzaketen irizpideen menpe dagoela, hein batean, hizkuntza politika. Udaltzaingoaren lan poltsa inpugnatu zuen epaile berak, esaterako, hilabete batzuk lehenago eman zuen beste epai polemiko bat: Arrazoia eman zion hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik Laudioko Udalean lanpostua galdu zuen langile ohi bati, eta udal horri agindu zion langilea berriro har dezala, lehen zuen lanpostuan edo antzeko batean.
Epaiak berak bainoago, hura arrazoitzeko erabilitako argudioek eman zuten zeresana. Epaileak euskararen zailtasuna erabili zuen argudio gisa. Izan ere, haren arabera, administrazioak «ahaztu» egin zuen euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena dela», eta zenbait zerrendatan, «lehena». Arrazoibide horrek dioenez, «hizkuntza honen zailtasun nagusia da ez duela inolako loturarik beste ezein hizkuntzarekin; izan ere, bilakaera bakana izan du, eta horri gehitzen zaio haren egituraren konplexutasuna; hiztegiari dagokionez, hitzen esanahia aldatu egiten da ehunka atzizki, aurrizki eta artizki gehitzen direnean».
Nafarroan, berriz, azken hilabeteetan Navarra Sumak gogor egin du hizkuntza eskakizunak ezarriak dituzten eta eremu mistokoak diren zenbait udalen kontra: Lizarra, Orkoien, Antsoain… Tokian tokiko udalbatzak onartutakoari helegiteak jarri dizkie, eta helegite horietako zenbait onartu egin ditu Nafarroako Administrazio Auzitegiak. Hala, zenbaitetan udal horiek kendu egin behar izan dituzte hizkuntza eskakizunak, eta beste batzuetan euskara meritu moduan ez aitortzera behartu dituzte.
Urraketak, ohiko
Hizkuntza eskakizunak atzera botatzeko erabakiek egun bermatuta dauden hizkuntza eskubideak urratzea ekar lezakeela irudi lezake, baina ez da, inondik ere, hala. Erakunde publikoetan euskaraz artatua izateko eskubidea ez da errespetatzen, ez legeak horretarako betebeharra aitortzen duen eremuetan, eta, zer esanik ez, horietatik kanpo.
Hizkuntz Eskubideen Behatokiak urtereoko txostena argitaratu zuen martxoan, 1.199 kexa jaso zituen 2021ean. Ertzaintzak, Foruzaingoak eta herrietako udaltzainek egindako urraketak, hezkuntza arlokoak eta udaletan gertatutakoak ere jasotzen ziren txostenean, baita osasungintzan egindakoak ere. Azken alor horretan diharduten profesionaletako askori dagokie herritarrekin harreman zuzena izatea, baina, hala ere, tratu hori euskaraz eskaintzeko ez dira gai haietako asko. Osakidetzak, esaterako, martxoan jakinarazi zuen langileetatik zenbatek duten egiaztatua dagokien euskara maila, eta, duela bederatzi urte halako bi badira ere, erdiak pasatxo baino ez dira: %52,8.
Hala ere, datuak nondik irakurtzen diren, diskurtsoa nolanahi bihurritzeko aukera dago. Hala gertatzen da administrazioaren euskalduntzearen gaiarekin. Batzuentzat hizkuntza eskubideen urraketa dena euskarazko arta emateko gai ez direnekiko «diskriminazioa» da besteentzat, eta, hala, azken horiek defendatzen dute malguago jokatzea euskara eskakizunik, eta eskatutakoa baino maila baxuagokoei administraziorako sarbidea erraztea. Testuinguru horretan koka daitezke Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak ekainean egindako adierazpenak, osasun sistemak duen langile faltaz: «Familia medikuen eta beste espezialitate batzuetakoen defizit bat baldin badago, baldintzak egokitu egin beharko dira sendagileak sartzeko. Ezin dugu espero izan Euskadin lanpostuak betetzeko mediku guztiek laugarren hizkuntza eskakizuna izatea, eta eskakizun jakin batzuek asko zailduko dute hori».
Anduezaren hitzetan, «ezin da gauza bat eskatu eta, gero, ziur asko ezinbestekoak edo hain erabakigarriak izango ez diren baldintza batzuen eskakizuna handitu». Gaineratu zuen osasungintza dagoela «jokoan», eta «denek» jarri behar dituztela «beharrezko tresnak hori birbideratzeko».
Pribilegiatua nor den
Gehiegikeria baita batzuentzat euskarazko gutxieneko ezagutzak eskatzea. Hedatzen ari da diskurtso hori, eta, tarteka, baita eskubideen eta botere harremanen ardatza distortsionatzen ere. Hanka judizialak du, momentuz, hizkuntza eskubideetan atzera urrats handienak eragiteko ahala, aspaldian sarritan erakutsi duenez.
Eskubideok zedarritu behar lituzkeen legedia edukiz hustu eta are murriztaileagoa egiteko asmoaz ohartarazi dute euskalgintzako hainbat eragilek, eta horren jatorria azaldu izan du Iñigo Urrutia legelariak. Kataluniako Estatutuaren kontra Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 2010ean emandako epaia mugarritzat dauka: «Diskurtso politiko argi bat dago esaten duena urrunegi joan garela; bereziki, katalanaren normalizazioarekin. Maila juridikoan bidea estutzen ari zaizkigula argia da».
Momentuz, aktbibismo hori administrazioaren euskalduntzeari eragiten ari zaio, baina, zabalik diren auzibideei erreparatuta, agerikoa da beste eremu batzuetara ere hedatu daitekeela. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221511/miren-dobaran-euskararentzat-esparru-gehiago-irabazi-behar-ditugu-hori-da-gure-obsesioa.htm | Gizartea | Miren Dobaran: «Euskararentzat esparru gehiago irabazi behar ditugu; hori da gure obsesioa» | Eusko Jaurlaritzak kirola, aisialdia eta eremu sozioekonomikoa ditu lehentasun nagusi. Hamarkada honetako hizkuntza politikaren oinarriak Euskara Sustatzeko Ekintza Planean zehaztu nahi ditu. | Miren Dobaran: «Euskararentzat esparru gehiago irabazi behar ditugu; hori da gure obsesioa». Eusko Jaurlaritzak kirola, aisialdia eta eremu sozioekonomikoa ditu lehentasun nagusi. Hamarkada honetako hizkuntza politikaren oinarriak Euskara Sustatzeko Ekintza Planean zehaztu nahi ditu. | Euskararen erabileran «jauzia» egiteko baldintzak inoizko onenak direla uste du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak (Berango, Bizkaia, 1970), ezagutzari buruzko azken datuetan oinarrituta. Urte hasieran argitaratuko den inkesta soziolinguistikoak urte honetan beste ikerketek ezagutarazitako emaitzak berrestea nahi luke, eta horien argitan egin datozen hamar urteotako bide orria.
Zer iradokitzen dizute euskararen egoerari buruz kaleratutako azken ikerketek?
Datu eta inkesta guztiek esaten digute gaitasunean eta ezagutzan aurrera goazela. Hori ez da txarra. Gertatzen dena da gaitasun maila hori oso plurala dela. Behin eta berriz ikusten ari gara gero eta hiztun berri gehiago ditugula, hiztun berri horiek bizi direla oso eremu, hiri eta herri handietan, eta eskoletan ari direla euskalduntzen. Euskalduntzen ditugu eskolan, baina ez daukate aukera nahikorik euskara erabiltzeko. Datuak nik era positibo batean interpretatzen ditut, ikusten delako, gaitasunaz aparte, hautu sendo bat dagoela lehen hizkuntza euskara ez duten guraso gazteen partetik. Lehen hizkuntza ez duten horiek eta eskolan euskaldundutakoek transmisioaren aldeko hautua egin dute, eta horrek erakusten du badagoela gizartearen hautu bat, euskararen alde. Herritar horiek ez diote euskarari bizkarra eman. Egin behar duguna da euskararentzat esparru gehiago irabazi. Hori da gure obsesioa orain. Ari gara kirolarekin, aisialdiarekin eta eremu sozioekonomikoarekin, guretzat estrategikoak dira.
Elebidunak sortzen asmatu bada ere, horrek ez du bermatzen hiztun horiek euskara baliatuko dutenik, ordea.
Oso garbi daukagu gure aldetik eskaini behar ditugula gaitasunean hobetzeko erraztasunak. Behar duguna da espazioak eskaini etengabe erabil dezaten euskara. Eta hizkuntza ohitura horiek nola sortzen eta trinkotzen dira? Bada, gazte-gaztetatik praktikatuz. Aisialdian egiten dituzten eskolaz kanpoko guztiak euskaraz eskaintzen bazaizkie, era natural batean jasoko dute euskara.
Batuz Aldatu akordiotik talde eragilea osatu dute, adostasun politikoak erdiesteko. Harekin lankidetzan aritzeko prest zaudete?
Kontseiluarekin daukagun lankidetza oso ona da, eta beti esan dugu zenbat eta adostasun handiagoa izan gizartean, orduan eta errazago egiten direla gauza hauek. Guk uste dugu badagoela adostasun nahikoa, bai politikoa ere, eta Hezkuntza Legearekin ikusi da. Legebiltzarraren %90 hor badago, gizartearen %90 hor dago. Hezkuntza munduan adostasun hori egonez gero, nola ez da egongo aisialdian eta kirolean? Orduan, guk ondo ikusten dugu egiten ari diren lana, eta esploratzea ahalik eta adostasun politikorik zabalena, esparru horiek irabazi ahal izateko arinagoak eta eraginkorragoak izateko.
Agerikoa da sintonia, baina, lankidetzatik harago, gobernantza partekatua ere eskatzen dute euskalgintzako eragileek. Posible al da?
Guk egiten duguna da etortzen zaizkigun ideiak lagundu. Gobernantza horretan sinesten dugu, zeren, azkenean, sektore bakoitzean dabilenak daki ondoen nola eraiki euskaratik. Eta alde dugu eragileak egituratuta daudela, ezagutzan eta erabileran sinesten dutela eta motibatuta daudela. Gure estrategia izan da egitura horiek, eragile sozialen egitura horiek, indartzea; jendea pozik izatea eta talentua mantentzea. Horretarako, soldata duinak behar dira, jendea mimatu behar da. Uste dut gobernantzan azken sei urteotan egon dela aldaketa moduko bat. Guk konfiantza osoa jartzen dugu, eta, gure programak aurkezten ditugunean, beti dago euskalgintzako ideia hori garatuta eta guk diruz lagunduta. Eta, funtzionatzen ez badu, lasaitasunez esan dezakegu beste zerbaitetan pentsatzeko. Zer behar duzue? Liberatu bi pertsona eta egin behar duzuena, komunitate honek aurrera egiteko. Gobernantza horretan sinesten dut.
Bingen Zupiriak ekainean adierazi zuen hizkuntza politika berriak finkatu behar direla, eta Euskara Sustatzeko Ekintza Planean jarri zuen fokua. Zertan da?
Euskara Sustatzeko Ekintza Planak gauza adostu bat izan behar du, eragin ikaragarria duelako. Hor erakunde guztiek egon behar dute, eskumenak oso banatuta daudelako. Momentuz, AMIA [aukerak, mehatxuak, indarguneak eta ahuldadeak: matrize bat da] bat egiten ari gara: zeintzuk diren ahulguneak, mehatxuak eta aukerak hurrengo hamar urteetan, kontuan hartuta ezagutzaren eta erabileraren inguruko datu guztiak. Hori osatu nahiko genuke erakunde guztiekin eta Euskararen Aholku Batzordeko kide guztiekin. Uste dut momentu honetan Euskararen Aholku Batzordean ordezkatuta dagoela ia euskalgintza osoa; nahikoa plurala da. Eta, gero, kontrasteak egiten ari gara gazteekin eta gizarteko gainerako esparruekin. Hortik eraikiko dugu datozen hamar urteotako hizkuntza politika. Hau erakundeok bakarrik ezin dugu egin, baina erantzukizuna ez dugu utziko besteen gainean.
Maila politikoan, hezkuntzan lortutakoaren moduko akordiorik espero daiteke euskararen alorrean?
Gero eta baldintza hobeak daude, baina ESEP izango da froga. Gai bagara, gizartearen aniztasun horrekin kontrastatu ostean, AMIA bat adosteko eta hurrengo hamar urteotan egingo duguna adosteko, hor erakutsiko da gaitasuna. Nik nahi nuke 2023an bide orri bat eraman Legebiltzarrera, adostasun politiko ia erabatekoarekin. Eta datozen hamar urteotan euskarak irabazi beharreko eremuak zehaztuta.
Oraindik ere baliagarria da Euskaraldia, egoerak dituen erronkei erantzuteko?
Guretzat, bi urtean behin egin beharreko entrenamendua da. Frogatzen du estres linguistikoa gutxitzen digula, beste enpatia bat sortzen digula, eta ahaldundu egiten gaituela. Batetik, gai garelako euskaraz leku gehiagotan eta jende gehiagorekin egiteko; eta, bestetik, ariguneetan entrenatutako hamabost egun horietan ikusten dugulako gai garela aurrerapausoak emateko. Ariguneek, gainera, ahalbidetuko dute, behin amaituta, beste eskaintza batzuk egitea, eta erabileraren aldeko beste plan batzuk garatzea.
Euskararen egoeraren zama herritarren bizkar uzten duela ere kritika dakiokeela esango du zenbaitek.
Bai eta ez. Herritarrak urrats hori egin behar du, eta herritarrak erakundeen aldetik behar ditu horretarako baldintza onenak. Ezin dugu erabiltzeko aukerarik eman ez gizarteari, eta gero esan: «Egin, zuk bakarrik, hizkuntzen ohitura aldaketa». Gure ardura da txiki-txikitatik espazio gehiago ematea. Batzuetan zailagoa izango da. Eremu digitalean, adibidez, badakigu, ahalegina egin arren, horko kontsumoak beste hizkuntzetan ere izango direla. Baina hemen bertan egituratu eta bideratu daitezkeen eremuetan ez dugu aitzakiarik. Bide oparoa egin dezakegu hurrengo urteotan, gauzak ondo egiten baditugu.
Lorpen eta erronka jakin batzuetan jarri du arreta Euskaraldiak. Zein dira Jaurlaritzarenak?
Sail guztietan ariguneak sortzea, euskara planetarako eraginkorragoak izateko. Gurean, esaterako, 40 bat izan dira, eta horietan ibili dira 80 langile. Horrek jauzi bat dakar gero lan egiteko orduan. Bestalde, gure xedea izan behar da %100 lortzea herritarren hizkuntza eskubideak errespetatzea, idatziz zein ahoz. Baina erronka nagusia da euskaraz lan egitea. Guk traktore lana egin behar dugu, eta eredugarri izan, eremu pribatuari eskatu behar badiogu hori egiteko. Une honetan ez daukagu inolako arazorik. Udaletan, adibidez Udal Legeari esker, eta garatu genuen dekretuari esker, segurtasun juridiko osoa daukagu euskaraz lan egiteko.
Oraingoz…
Momentuz, bai, baina hori baliatu behar dugu. Zeren bide hori ez du epaile batek suntsituko, baldin eta guk martxa hartua badaukagu.
Hizkuntza eskubideak bermatuta egongo dira, kontuan hartuta hizkuntza eskakizunen dekretuak aurreikusten dituela salbuespenezko zenbait egoera, zeinetan langileak ez duen lanpostuari dagokion hizkuntza gaitasuna izan beharko?
Dekretuak dio formula baten arabera jarriko direla derrigorrezko hizkuntza eskakizunak, baina gauza bat argia da: hizkuntza eskubideak herritar guztiek dituzte. Eremu soziolinguistiko guztietan eskubideak berberak dira. Beraz, erakundeek aldatu beharko dutena da antolamendua. Hizkuntza ofizial bietan zerbitzu eraginkorra eman beharko dute.
Zenbait sektore ari dira eskakizunak jaistea eskatzen. Diskurtso horiek sortzen duten beldurrak eraginik izan du dekretuan?
Kontrakoa. Nik uste dut eraiki dugula nahikoa adostasun. Ehundik gora bilera egin ditugu eragileekin, eta guri indarra ematen diguna gizartearen jarrera da. Bai soziometroan eta bai orain arteko inkesta guztietan gizarteak argi eta garbi uzten du herri langileek euskaraz jakin behar dutela. Hori da bultzadarik handiena. Gizartearen kontrako politikak eraikitzen dituzunean, jai duzu.
Gutxiegizkoa dela dioenik ere bada.
Bai. Arinago egin nahi dituzte gauzak, baina guk uste dugu, hamar urteko epean aldaketak datozenez, eta herri langileak euskaldunak datozenez, arazoa ez dela gaitasuna izango. Nik uste dut asmatu behar genukeela erabileran, motibazioan... Ez nuke nahi jendea derrigortu, baizik eta herri langile horiek ere ikustea kide diren erakundearen hautuarekin bat datozela. Horrek sekulako indarra emango liguke. Adostasuna badago, euskaraz era natural batean egingo dute eta listo. Uste dut dekretua hurrengo hamar urteetarako tresna eraginkorra izan daitekeela.
Euskarazko «eredu orokor eta inklusiboa» eskatu dute hezkuntzako eragile nagusiek. Izango du kabidarik hezkuntza legean?
Gu oso pozik gaude legearen hizkuntzen atalari dagokionez, eta horretaz mintzatuko naiz batez ere. Argi genuen lege honek, nahitaez, irteera profilak ezarri behar zituela; hau da, klaustro batek eta ikastetxe batek jakin behar duela zein den helburua hizkuntzei dagokienez. Eta orain ikusten dut onartuko dela eta ardura handia daukagula. Baina, era berean, planteamendua egokia dela. Eskolaz eskola egin beharko dira ebaluazioak, ikusteko etapaka zelan doazen ume horiek, eta aldatzeko, zerbait aldatu behar bada, eta gizarte berdintasunari erreparatuta. Gauza katastrofikoak esaten dira hezkuntzari buruz, baina ni irakaslea naiz, nire ikasleak hiztun berriak dira asko eta asko, baina helburuak lortzen dira. Behar da proiektu sendo bat, baliabideak jarri baina ibilbidea ia-ia tokian-tokian eta eskolaz eskola eraiki, joan ebaluatzen. Posible da, bai, eta baditugu ereduak.
Ereduen sistemarekin ere posible da?
Beste agertoki batera goaz. Orain ere A, B eta D ereduak ez dira existitzen bere garaian eraiki ziren moduan. Legeak dio euskara eta euskal kultura ardatz dituen sistema eleaniztun bat egin behar dela, eta helburuak zehazten ditu. Egingarriak dira, baina nola lortu ondo diseinatu behar da; eskolaz eskola eta ia-ia gelaz gela.
Titulua hizkuntza gaitasunaren erreflexu den ere zalantzan jartzeko modukoa da.
Kontua ez da titulua, baizik eta haurrak nahikoa gaitasunekin ateratzea, bai eskolatik eta bai unibertsitatetik. Tituluari dagokionez, ez dut uste arazorik dagoenik. Betikoa da. Esaten denean «badatoz C1eko langileak eta ez dakite euskaraz lan egiten», galdetuko nuke: «Eta gazteleraz badakite lan egiten?». Beti pentsatzen dugu gazteleraz kristoren maila dutela. Baina gure herri langileek gazteleraz ez dakite lehenengo egunean lanera sartzen direnean. Zergatik ikasten dute? Beste erremediorik ez dutelako. Bada, hori da egin behar dena: etenik gabe, euskaraz datorrenari, katastrofistak izan gabe, euskara eman, horrek eragina baitu bakoitzaren pertzepzioan. Jarri euskaraz lan egiten, eman ereduak, gazteleraz egiten den moduan, eta ikusiko dugu nola egiten duen. Abokatu batek bere txosten teknikoa euskaraz egiten duela dioen titulu teknikorik ez dut behar, behar dudana da txostena euskaraz egitea, eta lana egitea euskaraz egunero, maila jaso batean eta normaltasun osoz. Eta, gazteei begira, horrek izan behar da mezua.
Hala ere, tituluen menpe dirau oraindik euskaltegiko ikasleentzako diru laguntza sistemak. Ez al da hori aldatzeko garaia?
Egiaztagintza sistema hori mantendu beharra dugu Europako hizkuntza guztietan dagoelako, baina ez da bide bakarra. Hezkuntza sistematik datozenek ez dute titulitis prozesu horretan sartu beharrik. Bestalde, maila jaso bat eskaintzea da gure helburua, eta, horretarako, doakotasunean beste hiru milioi euro jarri ditugu. Zer ikusten dugu? Antolamendurako, euskaltegietarako-eta, behar dela hori. Dirua aurreratzen duzunean, ardura bat daukazu, eta zure buruari bestelako esfortzu bat eskatzen diozu. Eta esfortzua eta kalitatea behar ditugu. Jendeak, mila gauza egiten dituenez, gero eta gutxiago joan nahi du euskaltegira. Dirua aurreratzeko konpromisoa hartzen ez badu, oso erraza da uztea. Hori ere kontuan izan behar dugu.
AEK-k, hala ere, egungo sistema gainditzeko eskatu zuen Korrikan. Epe labur-ertainean aurreikusten duzue aukera hori?
Jada ari gara doakotasunaren bidea egiten, apurka-apurka gero eta diru gehiago jartzen. Horrek eramango du jendea era masiboan euskaltegietara? Oxala. Nik uste dut euskaltegietakoek ere aitortzen dutela hori ez dela bide bakarra. Egin behar dena da hausnarketa bat jendea nola erakarri euskaltegietara, heldu asko eta asko ditugulako euskaldundu gabe. Diruaz bakarrik gara, eta ikusiko dugu orain jarri ditugun neurri guztiekin zenbatek egiten duen bide hori C1era. Orain ere beherakada izan dugu matrikulazioan, inoiz baino diru laguntza gehiago dagoenean. Dirua bakarrik ez da arazoa. Euskaltegiak ari dira hausnarketa horretan, eta gu ere bai. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221512/ezagutza-sistema-bat-datorrena-datorrela-ere.htm | Iritzia | Ezagutza sistema bat, datorrena datorrela ere | Ezagutza sistema bat, datorrena datorrela ere. | Adierazle soziolinguistikoen bilakaerak beti sortzen digu interesa hizkuntza gutxitu baten egoera kezkaz bizi dugun herritarroi. Euskararen kasuan, 5 urtean behin bizi ohi dugu hizkuntzaren «osasun-azterketaren» mugarria, hizkuntza-komunitate osoaren argazkia eskaintzen diguten ikerketa soziolinguistiko nagusiak horrela sinkronizatuta gauzatzen baitira. 2021ean zehar egin ziren neurketen, behaketen, galdetegien eta inkesten emaitzak 2022an ezagutu ditugu: Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketa, Uemako udalerrietakoa, EAEko erroldako datuen eguneratzea... Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak ere heltzear daude.
Kaleetako euskararen erabilerari dagokionez, Euskal Herri osoko batez besteko erabilera duela 5 urteko maila berean kokatzen dela jakin dugu. Soziolinguistika Klusterrak datu horren (eta beste askoren) testuingurua azaldu eta interpretazioa argitaratu zuen maiatzean. Ondoren, hamaika izan dira irakurketak, erreakzioak eta balorazioak. Batek erabileraren jaitsiera espero zuela, besteak uste zuen baino altuagoa dela, harridura, egonezina... Sarritan bakoitzaren espektatibek, aurreiritziek, desioek eta aurre-ezagutzek baldintzatzen dute datuen aurreko jarrera eta irakurketa.
Garbi dagoena da gure bizimoduan eragiten duten fenomeno globalen eraginpean daudela gure praktika linguistikoak: digitalizazioa, globalizazio ekonomiko eta kulturala, migrazio mugimenduak, geopolitika eta klima larrialdia, besteak beste. Mundua aurreikusi ezinezko norabidean aldatzen ari denez, aldaketak barneratzen uzten ez duen abiaduran, euskararen erabileran eragiten duten elementu guztiak ulertzea ere oso ariketa konplexua da.
Gertatzen dena ezagutzeko eta modu eraginkorrean esku hartzeko ikerketa zientifikoa eta berrikuntza dira tresna baliagarrienak. Eta zentzu horretan, euskararen soziolinguistikan hamaika ildo interesgarri eta emankor daude zabalik. Proiektuen garapen taldeetan, jardunaldietan, unibertsitateko bulegoetan, lehiaketa eta beketan topo egiten dugu euskara biziberritzeko baliagarria izan daitekeen ezagutza zorrotza sortzen eta zabaltzen ari garenok. Eta euskal soziolinguistika ekosistema hau hazten, aberasten eta saretzen ari delakoan gaude.
Gaur egun, euskal soziolinguistikaren esparruan zalantzan jartzen ari dira orain arte baliagarriak izan zaizkigun sailkapenak eta kategoriak; hizkuntza ohituren aldaketa prozesuak ulertzeko eta pertsonen arteko rol linguistikoak proposatzeko ahaleginak egiten ari dira; hirigintzak eta espazio publikoaren konfigurazioak izan dezaketen papera aztertzen ari da; genero-rolen araberako praktika linguistikoetan arreta jartzen ari da; artatsuki begiratzen ari zaie gazteen erreferentziei, ideologia linguistikoei eta praktikei; hiztun berrien muda prozesuen analisia egiten ari da; komunikazio publikoaren esparruan eragiteko bideak sistematizatzeko saiakerak martxan daude; hizkuntza-aniztasunak eta migrazioei lotutako kulturartekotasunaren eraginetan eta aukeretan erreparatzen ari da; hizkuntza-teknologiei lotuta helduko diren aldaketak aurresateko saiakera egiten ari da; ikasgeletan ahozko hizkuntza eraginkortasunez jorratzeko bideak zabaltzen ari dira...
Gurean irekitako bide horiez guztiez gain, mugaz gaindiko harremanak ere areagotzen eta estutzen ari direlakoan gaude. Beren hizkuntza gutxituen etorkizuna eraiki nahian dabiltzan herriekin harremanak joan-etorrikoak dira; maila guztietakoak, gainera: herri mugimenduen artekoak, gobernuen artekoak, unibertsitate eta ikerlarien artekoak... Horrez gain, nazioarteko eremu akademikoaren plazara ateratzeko urratsa egin dutenen zerrenda ere hazten ari da; kongresuetan komunikazioak aurkeztuz eta aldizkari zientifikoetan argitaratuz, besteak beste.
Ez dira makalak euskararen biziberritzearen norabidean begitantzen zaizkigun erronkak. Mundu mailako joera horiek lotuta daude Euskal Herrian ditugun korapiloekin. Belaunaldi berriei beharrezko gaitasun linguistikoak bermatuko dizkien hezkuntza-sistemaren eraikuntza, informazioaren, entretenimenduaren eta komunikazioaren ardatz bilakatu diren ikus-entzunezko baliabideak, administrazio-erakundeek euskaldunon hizkuntza eskubideak bermatu eta euskarazko funtzionamendurantz urratsak egitea, euskara erosotasun osoz erabili ahal izateko guneak sortu eta biderkatzea... Ezegonkortasun eta ziurgabetasun garaiotan, ez digute balio formula zurrunek. Ezagutza zientifikoa, konponbide berritzaileak eta hausnarketa partekatuak produzitzeko gertu dauden pertsonak eta antolakundeak dira heldulekurik onena. Jarrai dezagun, beraz, bide beretik euskara biziberritzeko behar dugun ezagutza sistema elikatzen eta sendotzen. | |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221513/mugimendu-sozialistako-bi-kidek-jazarpen-poliziala-salatu-dute.htm | Politika | Mugimendu Sozialistako bi kidek «jazarpen poliziala» salatu dute | Esan dutenez, «kolaboratzeko» eskaintza egin diete telefonoz zein zuzenean | Mugimendu Sozialistako bi kidek «jazarpen poliziala» salatu dute. Esan dutenez, «kolaboratzeko» eskaintza egin diete telefonoz zein zuzenean | Gedar agerkariak emandako informazio baten arabera, Mugimendu Sozialistako bi kidek salatu dute «polizia jazarpena» jasan dutela. Kasu batean, bere burua epaitegiko langiletzat identifikatu zuen pertsona batek egin zituen «kolaboratzeko» eskaintzak; bestean, ertzainak izan ziren, MSko kidea kalean identifikatu ostean.
Bi kideek salatu dutenez, kasu bietan jazarleek unibertsitateko ikasle mugimenduaren inguruko informazioa lortzea zuten helburu: Ikasle Abertzaleak eta UIB erakundeen arteko desberdintasunez, unibertsitatean antolatutako ekitaldiez eta joan den martxoaren 24an egindako grebaz, hain zuzen.
«Kolaboratzeko» eskaintzak telefonoz zein zuzenean egin dizkiete, eta kasu batean kideetako baten etxeko atarian ere agertu ziren. Mehatxuak ere salatu dituzte: kontatu dutenez, jazarleek esan zieten kolaboratu ezean lana topatzeko edo «bizitza pertsonaleko» arazoak izan zitzaketela etorkizunean. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221514/ekintza-solteetatik-apustu-sendoetara.htm | Gizartea | Ekintza solteetatik, apustu sendoetara | Lan mundua euskalduntzeko lanean ari dira Amaia Balda Emuneko koordinatzailea eta Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arduraduna. Uste dute hizkuntza politika ausartagoak behar direla horretarako. | Ekintza solteetatik, apustu sendoetara. Lan mundua euskalduntzeko lanean ari dira Amaia Balda Emuneko koordinatzailea eta Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arduraduna. Uste dute hizkuntza politika ausartagoak behar direla horretarako. | «Ibilbide luze eta oparoa» izan da lan mundua euskalduntzea, «harro egoteko modukoa», hain zuzen. Atzera begira jarrita, horrela ikusten du gaur egunera arte egindako bidea Aitziber Salaberria Elhuyarreko euskara planen arlo arduradunak. Hala ere, argi du oraindik ere badagoela zer hobetu, eta horregatik dio lan mundua «heldu beharreko gai estrategiko bat» dela. Izan ere, Amaia Balda Emun kooperatibako koordinatzaile orokorraren arabera, lan mundua gizartearen isla da, eta gaur egungo «normaltasuna erdaretan aritzea da». Egoera iraultzeko, baina, arau sozialei «galga» jartzearen garrantzia nabarmendu du, hizkuntza politikak definituz eta neurriak hartuz: «Euskaraz edo erdaraz funtzionatzearen arrazoietako bat kasu askotan da neurriak hartu diren edo ez diren, baliabideak jarri diren edo ez diren, borondate bat dagoen edo ez dagoen… Horren baitan egoten da hizkuntza batean edo bestean jardutea».
Langileen gogoari eta borondateari erantzunez hasi ziren lan mundua euskalduntzen, langileek bultzatutako ekintza solte batzuen bitartez, hain zuzen: gau eskolak, lantegietan bertan egiten ziren alfabetatze eskolak, sindikatuek euskararen gaineko punturen bat sartzea lan hitzarmenetan... 1980ko hamarkadan, baina, krisi garaian, bertan behera gelditu ziren egitasmo horietako asko, eta, gero, berriro ere «susperraldi bat» gertatu zen. Bigarren fase horretan, eta langileen hasierako ekintza eta nahi horiei tiraka, pixkanaka, metodologia bat joan dira garatuz, euskararen erabileraren eta presentziaren diagnostikoak egin dira, lehenengo euskara planak diseinatu dira sistema baten barruan, eta plan horiek modu profesionalean joan dira garatuz. Ibilbide horretan aholkularitzek jokatu duten rola nabarmendu du Salaberriak: «Uste dut aholkularitzak saiatu garela ibilbide honetan egindakotik ikasten, eta, batez ere, sistematizatzen».
Elkarlana gako
Hasitako bideari segida eman eta «erdaraz funtzionatzea normala izatetik euskaraz funtzionatzera pasatzea» da biek ala biek lan munduan ezartzen duten helburua eta erronka. Hori lortzea, baina, ez dago gizarteko sektore bakar baten esku, eta elkarlanean aritzearen garrantzia nabarmendu dute: «Elkarlanean aritu behar dugu HPS Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, administrazioek, aholkularitzek, euskararen eremuko eta eremu sozioekonomikoko eragileek». Salaberriaren arabera, elkarlan horren adibide da, esaterako, Euskal Autonomia Erkidegoko eremu sozioekonomikoko euskararen plan estrategikoa, 2019-2023ko epealdirako diseinatu zena. Izan ere, elkarlanean diseinatu zuten HPSk, administrazioak, arlo sozioekonomikoko eragileek, aholkularitzek… Horiek horrela, proiektua artikulatzen denean, eskaera egiten denean, baliabideak jartzen direnean, metodologia bat jartzen denean, traktoreak daudenean, elkarlan bat dagoenean... «ikusten da emaitzak badaudela».
Elkarlan horretan, gainera, lanbide heziketarekin eta unibertsitateekin zubiak sortzearen beharra nabarmendu dute. Salaberriaren arabera, «beharrezkoa da elkar elikatzea», horiek direlako etorkizuneko langileak trebatuko dituzten erakundeak. Hala ere, ikasketak amaitu eta lan mundura iristean, egungo gazteek «ez daukate bermatuta euskaraz aritzea», nahiz eta euskarazko gaitasuna izan. Salaberria: «Lan munduan inertzia batzuk daude, ohitura batzuk daude, gaztelaniaz funtzionatzen dutenak. Euskarazko gaitasuna duten gazteei ez badiezu baliabiderik ematen, ez baduzu belaunaldi berrientzako ekosistema hori lantzen, inertzia horretan sartuko dira. Eta belaunaldi berriek ezingo dute beraien kabuz lan mundua euskaldundu». Horregatik, Baldak uste du, besteak beste, Hezkuntzak edo arlo sozialeko elkarteek lan mundua euskalduntzearen gaia mahaigaineratzen dutenean «oso testuinguru egokia» sortzen dela euskara planak martxan jartzeko.
Elkarlanaz gain, lan munduan euskara sustatzeko funtsezkoa da enpresek borondatea izatea. Baina ez borondatea bakarrik, lan mundua euskalduntzeko baliabideak izatea ere ezinbesteko baldintza dela dio Salaberriak: «Azkenean, euskara plan batek eragiten ditu langileak, eta langileak lanean jartzen ditu. Gainera, euskara planaren barruan dauden ekintza horiek guztiak garatzeko dedikazio bat behar da. Enpresak hori asumitu behar du, baita baliabide ekonomikoak ere, ekintzak aurrera eramateko». Hori gauzatu ahal izateko, ordea, sektore sozioekonomikoko erakunde publikoek baliabideak handitzea behar dute. Euskalduntze prozesu horretan, aholkularitzak «bidelagun» direla gogorarazi dute, laguntzeaz gain, proposatu eta enpresak euskalduntzeko bidean «saltoak egiteko» aukera eskaintzen dutelako.
Apustu zehatzagoen bila. Hala ere, sumatu dute kontratazio publikoetako enpresek gehien bat hizkuntzarekiko eskakizunak edo betebeharrak dituztenean jotzen dutela eurengana. Hori, edo erakundeek diru laguntzak eskaintzen dituztenean. Balda: «Eskakizunik ez badago, oso zaila da enpresak guregana etortzea». Eskaerak edo diru laguntzak daudenean, aldiz, nabaritzen dute mugimendua. Erronkaren tamainarekin alderatuta, baina, hartzen diren neurriak ez dira nahikoak: «Esaten dugu lurralde erronka bat dela lan munduan euskara sustatzea, baina kasu honetan, ez zaigu iruditzen tamaina horretako apusturik egiten denik». Izan ere, enpresetan, oro har, artikulatu gabeko ekintza solteak egiten dira euskara sustatzeko, eta ez da egiten plangintza eta apustu jakinik.
Hizkuntzaz harago
«Enpresek euskara sustatzen dutenean ez dute euskara bakarrik sustatzen, uste dut euskara planekin beste onura askoz gehiago eta abantaila gehiago jasotzen dituztela», ohartarazi du Baldak. Izan ere, planak martxan jartzean, langileek lantzen dituzte, besteak beste, talde lana, lidergoa, berrikuntza, ekintzailetasuna eta antzeko beste hainbat konpetentzia. Zeharka, beraz, «abantaila asko» jasotzen dituzte euskara bera sustatuta.
Horrez gain, Salaberriak uste du bezero euskaldunari euskaraz egitea «kalitate gorenaren erakusle» dela, eta bezeroari zerbitzua nahi duen hizkuntzan eman behar bazaio, aukera horietan euskara ere sartu beharko litzatekeela: «Euskara da gure bereizgarri nagusia, euskaldunok baino ezin dugu eskaini, eta euskarak egiten gaitu berezi». Gainera, nabarmendu du enpresek hizkuntzak kudeatu behar dituztela, bereziki globalizazioaren garaian. Horrela, nazioartera hedatzen ari den enpresa batentzat euskara kudeatzea, oztopo bainoago, «aukera» gisa ikusten du, horrelako enpresa batek hizkuntzak kudeatu behar dituen heinean, euskara ere kudeatu behar duelako.
Lan munduan aurrerantzean ere euskara sustatzeko, hizkuntza politika ausartagoa eta eraginkorragoa «behar-beharrezkoa» dela uste dute Baldak eta Salaberriak, eta horiek enpresetan ere «oso garbi» definitu behar direla, tokiko hizkuntzan eta erdaretan beteko diren funtzioak adostuz. Politika horrek ahalbidetu, erraztu eta bermatu beharko du euskara lan hizkuntza izatea eta enpresetan euskara zerbitzua ematea.
Horiek horrela, Baldak gogorarazi die enpresetako jabeei, zuzendariei, administratzaileei zein gerenteei euskara planak ez direla bateraezinak euren lan egiteko moduarekin. Are, horrelako plan bat martxan jartzea enpresaren jardunarekin uztargarria izateaz gain, aberasgarria eta eraginkorra ere badela uste du. «Badakit prozesuak luzeak direla, motelak direla, atzera-aurrera askorekin, baina eraginkorrak dira». |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221515/mikel-arregi-ziurtasun-juridikoa-bermatuko-duen-lege-bat-behar-dugu.htm | Gizartea | Mikel Arregi: «Ziurtasun juridikoa bermatuko duen lege bat behar dugu» | Nafarroako hizkuntza politika kudeatzen du Euskarabideak. Mikel Arregi zuzendariak argi du eskubideak bermatzetik «urrun» direla oraindik, baina «urratsak» nabarmendu ditu. | Mikel Arregi: «Ziurtasun juridikoa bermatuko duen lege bat behar dugu». Nafarroako hizkuntza politika kudeatzen du Euskarabideak. Mikel Arregi zuzendariak argi du eskubideak bermatzetik «urrun» direla oraindik, baina «urratsak» nabarmendu ditu. | Amaitzear den urtean ez ezik, legealdi osoan ere «argiak eta itzalak» antzeman ditu Mikel Arregik (Iruñea, 1961), Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaileak.
Hordago ekinbideak deituta, ehunka euskaltzalek manifestazioa egin zuten Tuteran urriaren 22an. Alkatearen erantzuna izan zen eremu ez-euskalduna «blindatzeko» mozio bat aurkeztea, «euskararen inposizioaren aurka».
Batzuek uste dute Nafarroaren egoera soziolinguistikoa dela 1986an Euskararen Legea onartu zenean bezalakoa, eta legeak balio behar duela euskararen aldeko iniziatiba oro moteltzeko, mugatzeko edo baldintzatzeko. Ezta hurrik ere: gaur egungo Nafarroa ez da duela 35 edo 40 urtekoa, eta, gainera, legeak berak ez du halako debekurik ezartzen.
Ez?
Ez. Legean ezer gutxi dago arautua eremu ez-euskalduna deiturikoari buruz. Eta legean ezer esaten ez denez, badirudi debeku dela edozer egitea. Zuzenbidean, baina, zerbait arautua ez egoteak ez du esan nahi ezin denik egin.
Epaileek, ordea, 2017ko Euskararen Dekretuko zenbait artikulu baliogabetu zituzten, eta baita udal askoren lan deialdiak ere. Auzitegien oldarraldi hau espero zenuten?
Gai hauek judizializatzen direnean, zaila izaten da bereiztea zer den arrazoizkoa, zer den eztabaidagarria edo zer harrigarria. Ateratzen dugun ondorio nagusia da anabasa handia dagoela. Euskararen Lege honek ezer gutxi zehazten duenez administrazioan sartzeko prozesuen gainean, ez dago segurtasun juridikorik, eta, horren ondorioz, bakoitzak bere interpretazioa egiten du.
Hortaz, ondorioa da Euskararen Legea aldatu beharra dagoela...
Guretzat, oinarrizko pausoa litzateke segurtasun juridikoa bermatuko duen lege bat indarrean jartzea ahalik eta azkarren.
Aukerarik ikusten duzu horren aldeko urratsak egiteko?
Hori futurismoa egitea litzateke. Ez dakit. Uste dut egoera soziolinguistikoa asko aldatu dela azken urteetan. Garai oso itxi baten ostean, aldaketarako aukera suma daiteke, baina ez dut uste haizea alde daukagunik aldaketa horiek gauzatzeko. Are gutxiago hauteskundeetarako sei-zortzi hilabete falta direlarik.
Zer bide egin beharko luke halako aldaketa batek?
Nafarroako Parlamentuak onartu beharko luke lege berri hori, eta, oraingoz, ez dago horretarako gehiengorik. Bigarren gako nagusia da Foru Hobekuntzak —Nafarroako foru erregimena arautzen duen lege organikoak— zonifikazioaren aipamen zehatza egiten duela. Foru Hobekuntza aldatu gabe, ezinezkoa izanen da zonifikazioa erauztea. Niretzat, hori litzateke onena: Foru Hobekuntzatik ezabatzea herritarren arteko bereizketa hori, eta, horren ostean, euskararen lege egoki bat egitea. Hori gertatu arte, ordea, egin daitezke beste gauza batzuk: adibidez, eskubideetan oinarritutako lege berri bat onartzea, zonifikazioari ezinbestean eutsi behar bazaio ere.
Nola egin daiteke hori?
Zonifikazioa planteatu beharrean ikuspegi mugatzaile batetik, ikuspegi soziolinguistiko bat aplika genezake: argi dago neurrien intentsitatea ez dela berdina izanen Baztanen edo Corellan, ezta? Bada, hel diezaiogun horri: berma ditzagun eskubideak eremu guztietan, baina intentsitate ezberdineko neurriak ezarriz.
Arazoa ez da eremu ez-euskaldunera mugatzen...
Ezta gutxiagorik ere. Azken boladan, protesta gehienak Erriberatik heldu direnez, badirudi arazoa eurek dutela bakarrik, eta gainerako eremuetan herritarrek hizkuntza eskubideak bermatuta dituztela. Ez da horrela. Altsasuar batek ofiziala du euskara, eremu euskaldunean bizi den heinean, baina, Iruñera etortzen den bakoitzean, bere hizkuntza eskubideak desagertu egiten dira. Zonifikazioaren interpretazio itxi baten ondorioz gertatzen da hori. Altsasuar horren eskubidea da zerbitzu publikoak euskaraz jasotzea, baita bere eremutik kanpo dagoenean ere. Administrazioaren egoitza non dagoen, horrek ez luke baldintzatu behar eskubideen aitortza.
Zer iritzi duzu amaitzear den legealdiaz?
Hizkuntza politikaren kudeaketaren ardura egokitu zait azken bi legealdietan, eta esan dezaket ezberdinak izan direla biak. 2015-2019ko aldian [Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra taldeek eusten zioten gobernuari], gobernu barruko kohesioa handiagoa zen, eta oposizioaren erantzuna, berriz, oso bortitza. Orain bukatzear den legealdi hau korapilatsuagoa izan da gobernu barruan, eta gizartean ere ezinegonak piztu dira euskararen aldekoen artean... arrazoi osoarekin. Hala ere, ezberdinen arteko adostasun puntuak bilatzeko ahalegin bat ere ikusi dugu. Aurreko legealdian, PSN egon zen oposizioko jarrera itxietan; orain, gobernu akordio baten bidez, iritsi da euskararen aldeko politika batzuk bermatzera.
Zer urrats nabarmenduko zenuke?
Gobernuko departamentuetako euskara planak. Balio dute idatzizko komunikazioa hobetzeko, web atarian euskarazko eduki gero eta gehiago sartzeko, herritarren eta administrazioaren arteko harreman elebidunak sustatzeko... Hizkuntza eskubideak bermatzetik urrun gaude oraindik, badakigu, baina ari gara. Beste lan ildo batzuk ere indartu ditugu: hedabideetan euskararen presentzia bermatzea; helduen euskalduntzearen finantzaketa gero eta egokiago bat ziurtatzea; Euskadi- Iparralde-Nafarroa elkarlana garatzea eta proiektu komunak adostea; eta hori guztia gauzatu ahal izateko, aurrekontuetan euskarari ematen zaion dirua handitzea.
Zeintzuk dira legealdiko hutsune nagusiak?
Hiru gai nagusi dira: batetik, Euskararen II. Plan Estrategikoa. Hori onartzeko urrats guztiak egin genituen, baina, berrespen ofizialaren zain ginela, desadostasunak azaleratu ziren gobernukideen artean, eta onartu gabe gelditu da. Bigarren hutsunea da auzitegiek 2017ko Euskararen Dekretutik indargabetutako puntuak nola arautuko diren. Ez gaude ados aurkeztu duten merezimenduen dekretu berriarekin, baina, hala ere, gure kezka harago doa: araua ez da indarrean sartu, eta are okerragoa da hori.
Zergatik?
Merezimenduen dekretua onartu gabe dagoen bitartean, eremu mistoko eta ez-euskalduneko lan deialdietan euskarari meritu gisa ematen zaion puntuazioa zero delako. Hutsa. Araua onartzean, euskara ez da puntuatuko eremu ez-euskaldunean, baina bai eremu mistoan, osasun arloko lanpostuetan. Guk ez dugu hori egoki ikusten, euskara Nafarroa osoan puntuatu beharko litzatekeelako, gutxienez, gainerako hizkuntzen pare. Baina dekretu desegokia izanda ere, bada zerbait. Orain ez daukagu ezer.
Zein litzateke agintaldiko hirugarren hutsunea?
Administrazioko postuetako hizkuntza eskakizunen prozesua burutzea. Hizkuntza planen bidez, identifikatua dugu jada zer lanpostutan ezarri beharko litzatekeen euskarazko profila, eta departamentuekin kontrastatu dugu. Hurrengo urratsa da proposamena aurkeztea sindikatuen mahaian, eta negoziazioari ekitea. Txibite lehendakariak aspaldi iragarri zuen hori eginen zuela, baina hilabeteak pasatu dira, eta ez dugu horren berririk. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221516/errusiak-esan-du-negoziatzeko-prest-dagoela-bere-interesak-bermatzeko.htm | Mundua | Errusiak esan du «negoziatzeko prest» dagoela, bere interesak «bermatzeko» | Ukrainako armadak adierazi du bere tropetako 13.000 soldadu eta 6.000 zibil hil direla gerra hasi zenetik. Haur ugariri hezkuntzarako eskubidea urratu dietela salatu du NBEko batzorde batek. | Errusiak esan du «negoziatzeko prest» dagoela, bere interesak «bermatzeko». Ukrainako armadak adierazi du bere tropetako 13.000 soldadu eta 6.000 zibil hil direla gerra hasi zenetik. Haur ugariri hezkuntzarako eskubidea urratu dietela salatu du NBEko batzorde batek. | Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak atzo adierazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidentearekin «hitz egiteko prest» dagoela, «Ukrainako gerra amaitzeko interesa adierazten badu». Gehitu zuen «oraindik» ez duela interesik adierazi. Gaur, Errusiako Gobernuak erantzun egin dio Bideni. Putin «negoziatzeko prest» dagoela nabarmendu du Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak, baldintza batekin: «Gure interesak bermatzeko».
Peskovek gaineratu du AEBek «oztopatu» egiten dutela gerraren amaiera, «ez dutelako aitortzen» Ukrainako Luhansk eta Donetsk eskualdeak «Errusiaren esku daudela». Biden eta Putin ez dira elkartu otsailaren 24an Ukrainako gerra hasi zenetik.
Ordutik hona, Ukrainako armadako 10.000-13.000 soldadu hil dira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari nagusi Mikhailo Podoliakek gaur adierazi duenez. Nabarmendu du Ukrainako armadaren «estimazio ofiziala» dela, eta gehitu du 6.000 zibilek galdu dutela bizia gerra hasi zenetik. Abuztutik lehen aldiz plazaratu du gaur Ukrainako Gobernuak hildako kopuruaren estimazioa.
Hildakoez gain, giza eskubide ugari ari dira urratzen Ukrainako gerran. Hala nabarmendu izan du Ukrainaren inguruko Ikerketaren Nazioarteko Batzorde Independenteak. Martxoan sortu zuen batzorde hori NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak, Ukrainako gerran gerta litezkeen giza eskubideen eta nazioarteko zuzenbidearen urraketak ikertzeko. Batzordea hamargarren misioa ari da egiten Ukrainan azaroaren 28tik. 2023ko martxoan emango dute ikerketaren ondorio guztien berri, baina gaur Kieven egin duten prentsaurrekoan nabarmendu dute haurren eskubideak urratu egiten dituztela Ukrainako gerran. Ohartarazi dute egunetik egunera haurren osotasun fisikoaren bortxaketak areagotzen ari direla Ukrainan.
Gerra ikasgelara heldu da
«Hainbat amak esan digute beren haurren hezkuntza eskubidea urratuta dagoela», adierazi du Jasminka Dzumhur Ukrainaren inguruko Ikerketaren Nazioarteko Batzorde Independenteko kideak. Batetik, adierazi du hainbat ikastetxe suntsituta daudela operazio militarrak egiten dituzten eremuetan, eta, ondorioz, haurrak ezin direla eskolara «fisikoki» joan.
Bestetik, Dzumhurrek ohartarazi du ikaskuntza mantentzeko alternatibak ere oztopatuta daudela. COVID-19aren pandemiaren ondorioz ezarritako ikaskuntza prozesua izan da —online bidezkoa— ikastetxea suntsitua duten haur askok eskolara joateko izan duten modu bakarra, baina sistema hori ere «arriskuan» dagoela salatu du batzordeko kideak. Ukrainako hainbat eremutako —Kieveko, esaterako— elektrizitate eskasiak zaildu egiten du haurrek ikasten jarraitu ahal izatea, Dzumhurrek azaldu duenez.
Bestalde, batzordeak salatu du Errusiaren jarrera ez dela lankidetza bultzatzekoa. «Errusiako Federazioarekin kontaktua izaten ahalegindu gara, baina ez dugu erantzunik jaso. Horregatik, frogak biltzea zaila da», adierazi du batzordeko kideak.
Ukrainako gerran sexu indarkeria jasan duten emakumeen testigantzak jasotzeko «zailtasuna» izan dute batzordekoek, Dzumhurrek nabarmendu duenez: «Askok ez dute publikoki kontatu nahi bizi izan dutena». |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221517/frantses-gobernua-eta-lurralde-hizkuntzak-hezkuntzan.htm | Iritzia | Frantses gobernua eta lurralde hizkuntzak Hezkuntzan | Frantses gobernua eta lurralde hizkuntzak Hezkuntzan. | Molac legea izenez ezaguna den Lurralde hizkuntzen babeserako eta garapenerako legea onartzen zuten frantses legebiltzarreko diputatuek 2021eko apirilean. Ordura arte gai horri buruz aurkeztu lege proposamen guziak baztertuak izanik —eta batzuetan hemizikloan eztabaidatu gabe ere— badirudi jarrera aldaketa gertatu dela frantses klase politikoaren artean.
Izan ere, oroitarazi behar da legea gehiengo zabalez onartu zutela diputatuek, nahiz eta Macron presidentearen gobernuko gehiengoak kontra egin, eta legea bozkatu ondoren Jean-Michel Blanquer orduko hezkuntza ministroaren kabinetetik antolatu zuten Kontseilu Konstituzionalean aurkeztuko zen helegitea.
Kontseilu Konstituzionalak zentsuratu ez zituen artikuluen artean, euskara bezalako lurralde hizkuntzen eskaintzaren orokortzearena, horrek erran nahi duelarik teorikoki ikastetxe guziek euskararen irakaskuntza proposatzeko betebeharra dutela. Baina, bestalde, murgiltze eredua Konstituzioaren aurkakoa dela deliberatu zuen, hots, 2021etik goiti eredu hori legez kanpokoa zela.
Erabaki horrek lurralde hizkuntzen defendatzaileen artean haserre gorria eragin zuen eta herri mobilizazioari esker —60 bat mobilizazio Hexagono osoan, tartean 10.000 jende bildu zuen Baionakoa— frantses gobernuak eredu pedagogiko horren koadroa finkatzeko zirkularra atera behar izan zuen, berak piztutako sua itzaltzeko. Jarrera aldaketa espontaneoa baino, karrikan erakutsi presioaren aitzinean eman behar izan zuen amore gobernuak.
Murgiltzea «berriz» baimentzeaz gain, zirkular horrek ahalbidetzen du eredu hau eskola publikoan ere eskolaldi osoan garatzea ordura arte ama eskolan bakarrik posible zelarik.
Alde negatiboari dagokionez, oroitarazi behar da zirkular bat besterik ez dela, hots, normen hierarkiatik kanpoko argibide zerrenda bat, balio juridikorik ez duena auzibide kasuan: Kontseilu Konstituzionalaren erabakiak indarrean segitzen du eta Damocles ezpata beti dabil murgiltze ereduaren buruaren gainean.
Bestalde, Molac legea promulgatu zenetik eta berantago zirkularra atera zenetik Hazkunde Ministeritzatik ez dute argibiderik eman euskararen eskaintzaren orokortzea praktikan gauzatzeari buruz. Eta Ipar Euskal Herrian aurtengo ikasturte sartzean aitzineko sartzeetan izan ziren mobilizazioak eta borrokak errepikatu behar izan gabe eskola publikoan hiru murgiltze proiektu berri eta lau hedatze gauzatu badira ere, ikusteke dago hemendik landa behar adina irakasle baliabide ezarriko dituzten legea egikaritzeko. Eta ikusiz alde batetik orain arte frantses gobernu desberdinek lurralde hizkuntzekiko izan duten jarrera erasokorra eta bestetik Hezkuntzaren gaur egungo egoera orokorra Frantzian, zilegi da zalantzak izatea...
Ezarriko diren baliabideak frantses gobernuaren partetik lurralde hizkuntzekiko politikari buruzko jarrera aldaketarik baden jakitea ahalbidetuko duen neurgailuetariko bat da, dudarik gabe, baina ez bakarra.
Izan ere, badira zenbait urte Seaska federazioak eta ikastolek borroka bat daramatzatela —karrika manifestaldiak, azterketa zentro okupazioak, ikasleek eta irakasleek egin desobedientzia zibil ekintzak probak euskaraz idatziz eta kopiak zuzentzea errefusatuz, hurrenez hurren...—, ikasleek brebetako eta batxilergoko azterketak osoki euskaraz pasatzeko aukera izan dezaten. Momentuz oinarrizko eskubide hau ez zaie aitortzen ikasleei eta egoera ubuesko batean gara zeinean eskolaldi osoan euskara hutsez ikasteko parada duten ikasleek baina lauzpabost egun irauten duten azterketen garaian euskara erabiltzea debekatzen zaien.
Egoera horrek areagotu ditzake frantses gobernuaren balizko jarrera aldaketaren inguruan izan ditzakegun dudak: nola pentsa daiteke ikastetxe guzietan euskarazko irakaskuntza proposatu ahal izateko baliabide frango behar dituen plan orokorra laster diseinatuko duela frantses gobernuak medio gehigarri mikorik eskatzen ez duen azterketen gaia ez duelarik konpondu nahi? Urtez urteko aitzinamenduak aitzinamendu, lurralde hizkuntzekiko posizio dogmatikoak dirau.
Frantzia mailan epe laburrean hizkuntza politikaren goitik beherako aldaketa nekez aurreikus badaiteke ere, Molac legeak erakutsi digu tematzeak lorpenak ekar ditzakeela, Ipar Euskal Herriko iraganak frogatu duen bezala herri mobilizazioak lerroak mugiarazteko gaitasuna zuela. Eta aitzinean ditugun erronkak ikusirik hemendik aitzina ere indar harreman hori sendotzen segituko beharko dugu euskaldunok eta euskaltzaleok euskaraz ikasteko eskubidea osoki errespetarazi arte. | |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221518/industria-eta-kontsumoa-apaldu-egin-dira-urteko-hirugarren-hiruhilekoan.htm | Ekonomia | Industria eta kontsumoa apaldu egin dira urteko hirugarren hiruhilekoan | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak gutxigatik egin dio izkin atzeraldiari: BPGa %0,1 hazi da bigarren hiruhilekotik hirugarrenera | Industria eta kontsumoa apaldu egin dira urteko hirugarren hiruhilekoan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak gutxigatik egin dio izkin atzeraldiari: BPGa %0,1 hazi da bigarren hiruhilekotik hirugarrenera | Motelaldia jada iritsi da euskal ekonomiara, baina ez oraindik atzeraldia. Gutxigatik bada ere, hazkunde tasa positibo bati eutsi dio Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinak: %0,1.
Baina badira uzkurtzen ari diren sektoreak: industriaren jarduera urteko bigarren hiruhilekoan baino %3,3 txikiagoa izan da hirugarrenean, eta familien kontsumoa ere apaldu da (-%1,8), nahiz eta udan ostalaritzak eta turismoari lotutako beste negozioek bete-betean lan egin zuten.
Eustatek zuzendu egin ditu duela aste batzuk aurreratutako kontu ekonomikoei dagozkion datuak. Hamarren bat kendu dio hiruhilekoen arteko datuari (%0,2tik %0,1era), eta urte artekoari (%3,9tik %3,8ra). Azken hori nabarmendu du estatistika erakundeak, askoz hobea delako, baina agerian uzten du 2022. urteak bi zati oso desberdin izan dituela: pandemiaren osteko errebote indartsuarena lehenik, eta Ukrainako gerrak eta inflazio handiak zigortutakoa bigarrenik.
Azken horretan, gorrira egin dute datu ia guztiek. Eskariari dagokionez, atal batek bakarrik izan du hazkunde positiboa: administrazio publikoen ekarpenarena. Hain justu, hori izan zen urtearen lehen erdian tasa negatiboak izan zituen bakarra.
Bigarren hiruhilekotik hirugarrenera txikitu egin da kontsumo pribatua (-%1,8), enpresen inbertsioa (-%3,3) eta kanpo sektorearen ekarpena.
Enplegua, hobeto
Motelaldia iritsi da enplegura ere, baino ez hainbeste. Irailaren amaieran ekainaren amaieran baino %0,3 enplegu gehiago zeuden, lanaldi osoko lanpostuetan neurtuta. Urtebetean, berriz, %2 hazi da enplegua, hau da, 19.500 lanpostu gehiago daudela. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221519/krisiak-eraldaketarako-balia-ditzagun.htm | Iritzia | Krisiak eraldaketarako balia ditzagun | Krisiak eraldaketarako balia ditzagun. | Aurreko bi urteotako pandemiak zaurgarritasun itzela eragin zuen euskal gizartean, ikuspuntu askotatik hondamendia ekarriz. Euskararen biziberritze prozesua ez zen eragin horretatik salbu gelditu; ordurako, prozesuan aurrera egiteko bidegurutzean egotearen sentsazioa orokortuta genuen eta krisi berriarekin, aspaldiko partez, ikusezinago bilakatu zen euskara. Pandemiaren krisiari bestelakoak gehitu zaizkio gerora, ziurgabetasun sentsazioa areagotu zaigularik, gerrak ekarritakoagatik eta krisi ekologiko eta energetikoen eraginagatik, besteak beste.
Honek guztiak ikasketa garrantzitsu bat ekarri digu, agerikoa bada ere, sarri gogoan izaten ez duguna: euskara biziberritzeko prozesua ez da gizarteko beste eremuetan gertatzen denetik aparte gertatzen. Ikuspegi sistemikoz jokatu beharra daukagu.
Egoera zaurgarri honetan gizartean desaktibaziorako joera sumatu dugu eremu askotan eta, aldi berean, ikusi ahal izan dugu euskaltzale jendea ez dagoela amore emateko prest: ekimena eta sormena piztu dira hainbat eremutan eta indarrak batzeko joeran sakondu dugu horrekin batera. Krisi hauek ere badute ifrentzua, aurrera egiteko premiak estututa, dinamika berriak sortu baitira.
2022. urtea «hitzaren eta ekintzaren» urtea izango zela iragarri genuen urte hasieran. Korrikak eta Euskaraldiak bat egingo zuten lehen urtea zen eta leloa aukeratzean sinkronizazio interesgarri bezain pozgarria izan genuen: Hitzekin izan zuen goiburu Korrikak, eta Hitzez ekiteko garaia Euskaraldiak. Korrikarako eta Euskaraldirako lankidetza eta koordinazio estuan aritu gara Topagunea eta AEK, bi ekimenon arteko sinergiak baliatu eta elkarren indargarri izan zitezen.
Euskaraldiarekin gizarteko hizkuntza ohiturak aldatu eta inertziak astintzeko gonbidapena luzatu dugu. Euskara praktikatzea, ahotan erabiltzea izango da gure komunitatearen geroaren bermea. Horrekin batera, era guztietako entitateen urrats konkretuak, euskaraz funtzionatzeko ematen dituzten urratsak edota erakundeen politika eta arauak. Horietan guztietan zehazten dira praktikak.
Praktikaren balioa, gainera, norberaren burutik harantzago doa. Gure portaerekin gure ohiturak aldatzen ditugu eta ahalduntzen gara. Era berean, gure portaerek ingurukoengan eragina dute, barrutik kanporako prozesu bat da, babes sozial, politiko eta legala eskatzen duena.
Arestian esan bezala, elkarlan dinamikak indartu dira eta, horien artean, aipagarria da Kontseiluaren Batuz Aldatu dinamikaren baitan, eremu sozialeko askotariko sektoreen adostasunak lortu eta akordio politikoetan aurrera pausuak emateko landutako dinamika. Ekimen berriak ere abiatu dira, Gazte Euskaltzaleen Sarea edota Pantailak Euskaraz ekimena gogoan. Beste hainbat ekimen berri aipatu ahalko genituzke, mugimendua bizirik dagoenaren seinale.
Topagunearen baitan ere egiteko era berriak esperimentatzen ari gara, herrigintzarako onuragarriak diren bestelako arloetan inplikatzen. Horren lekuko dira Errenteriako Lau Haizetara elkarteak odol emaileak areagotzeko sustatutako dinamika; Aiaraldeko Ekintzen Faktoriak ekologiarekin eta feminismoarekin uztartuta bultzatutako dinamikak; Elgoibarko Izarrak herriko kirol proiektuari bultzada emateko abiatutako ildoa; aisialdi euskaltzalearen sektorea artikulatzeko Kukulaisi elkartea sortu izana, Iruñea erdian sortu den Laba proiektua; eta beste hainbeste.
Hitzez ekin eta jauzi, hori dugu helburutzat Topagunean, eta jauzia emateko egungo errealitatetik abiatu beharra daukagu. Berriki kaleratu diren Euskal Herriko kale erabileraren neurketaren emaitzek erakutsi digute geldialdi batean jarraitzen dugula. Datu hauen aurrean baikorrak ala ezkorrak izan gintezke. Agerikoa dena zera da, urrunago joan nahi dugula eta urrunago joan beharra daukagula. Egungo datuek ez digute euskaldunoi euskaraz eroso bizitzeko paradarik eskaintzen, ezta etorkizun oparoagoa izango dugula bermatzen ere.
Etorkizunari begira, Topagunean sinistuta gaude jauzia emateko garai erabakigarrian gaudela, eta hori gerta dadin gauzak era ezberdinean egin beharra daukagula uste dugu. Errealitate konplexuan eragiteko eraldaketa sozialerako tresna eta egiteko modu berriak behar ditugu, euskalgintzaz haragoko gizarte sektoreekin prozesua partekatuz eta guretzat xede talde garrantzitsuenak direnekin orpoz orpo lan eginez.
Hausnarketa garaian murgiltzekoak gara datorren urtean; Topagunearen datorren hamarkadarako estrategia nagusia erabakiko dugu mugimenduaren 2023ko III. Kongresuan. Hausnarketa lana ez dugu guk bakarrik egingo, etorri berriekin egingo dugu, gazteekin, herri mugimenduekin, lan munduko eragileekin, erakundeekin, kulturgintzako lagunekin, baita erakundeekin ere. Elkarren beharrak entzun eta estrategiak elkarrekin adostuko ditugu guretzat laborategi kutsua izango duen elkarrizketa prozesu honetan. Akaso beraiek euskararekin gehiago konektatuko dira, akaso euskara beraien beharrekin gehiago konektatuko da. Bietatik beharko dugu. | |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221520/antton-kurutxarri-aski-indarrik-ez-dugu-egin-beharrekoa-egiteko.htm | Gizartea | Antton Kurutxarri. «Aski indarrik ez dugu egin beharrekoa egiteko» | Euskararen Erakunde Publikoak irakaskuntzara bideratzen du indarraren zati handi bat. Lehendakariaren ustez, beste arlo batzuk jorratu beharko lituzkete. | Antton Kurutxarri. «Aski indarrik ez dugu egin beharrekoa egiteko». Euskararen Erakunde Publikoak irakaskuntzara bideratzen du indarraren zati handi bat. Lehendakariaren ustez, beste arlo batzuk jorratu beharko lituzkete. | EEP Euskararen Erakunde Publikoaren lehendakaria da Antton Kurutxarri (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1978). EEPren helburua euskararen aldeko politika publiko bat burutzea da. Horretarako, erakundea indartu behar da, hala esan dio Kurutxarrik BERRIAri, azaro hasieran emaniko elkarrizketan. Ipar Euskal Herriko euskararen egoerari buruz ere mintzatu da.
Soziolinguistika Klusterraren arabera, euskararen kaleko erabilera beherantz doa Ipar Euskal Herrian. 1997an, %8,3koa zen erabilera, eta egun, %4,9koa. Zergatik da gero eta txikiagoa portzentajea?
Badira arrazoi batzuk. Hasteko, euskarak ez du estatutu berezirik. Ez du sortzen nehorrentzat beharrik edo obligaziorik. Konstituzioan ondare gisa sartu da, ez dakit zenbatgarren atalean, baina biziki urrun. Ez da kontsideratua beharrezko hizkuntza. Horrez gain, badugu hemen Euskararen Erakunde Publikoa. Estatua, departamendua eta Euskal Elkargoa hartzen ditu barnean, hizkuntza politika bat garatzeko, baina ohartzen gara gaurko egunean EEPren indarrak bukatuak direla. Gaur duen indarra eta finantzabidea ikusita, ezin du eraman politika publiko bat behar lukeen bezala. Ezin du dena bakarrik egin. Gainera, Ipar Euskal Herria bada gune biziki erakargarri bat. Ipar Euskal Herrirat etortzen dira euskaldunak ez diren pertsona asko: aktiboak edota erretretadunak. Aktiboak direlarik, anitzek ez dute denborarik euskararen ikasteko, nahiz eta euskarak irudi on bat izan. Eta erretretadunek ez dute euskararen menperatzearen beharra.
EEPk indarrak bukatuak dituela diozu; zelan aurre egin ahal zaio horri?
EEPren helburua da euskararen aldeko politika publiko indartsu baten eramatea, eta ikusiz zenbat langile ditugun EEPn —hamalau—, eta ikusiz nolakoak diren erronkak, aski indarrik ez dugu egin beharrekoa egiteko. Gure indarren parte handi bat irakaskuntzan joaten da. Eta ez dut erraten ez dela egin behar, egin behar da. Baina arazoa da EEPk energia ikaragarria xahutzen duela horretan, eta beste arlo batzuk ez direla aski sakonki jorratuak. EEP indartu behar da. Ez dut erraten EEPk ez duela indarrik, erraten dut ez duela aski indarrik. Indarra badu, eta irakaskuntzan ikusten da: eskola gehiagotan sartu da euskara, eta murgiltzea zabaltzen ari da. Baina gauza horiek guztiek ez dute euskararen erabilpena betetzen. Beste arloetan behar genuke indartsu izan; ez gara aski indartsu.
Erabilera areagotzeko, nola eragin dezakete administrazioek?
Administrazioak behar ditugu elebidundu, eta hori gure eginbeharretan da, bereziki Euskal Elkargoan. Biztanleekin harremanetan diren bulego guztietan behar da antzeman euskaldun bat; horrela, jendeak erabiltzen ahal luke hori. Badira sistema batzuk. Euskaldun bat badelarik bulego bateko harreran, eramaten du marka bat, erakusten duena berarekin euskara erabil zenezakeela. Hori, lurraldeko administrazioan. Estatuaren administrazioan ez dira behartuak; joaten zara postara edo hegazkin txartel bat erostera, eta nehork ez zaitu behartzen. Hor EEPk badu lan handi bat, instituzio publiko eta pribatuetara joatea, segurtatzeko zerbitzu bat izanen dela euskaraz.
Euskal Elkargoaren webgunean orri batzuk frantses hutsean daude. Hori ez ote da kaltegarria euskararen ikusgarritasunarentzat?
Bai. Euskal Elkargoan euskara zerbitzua txikia eta transbertsala da, eta behar du eragin beste zuzendaritza guztian. Badira bi edo hiru langile. Haien ofizioa da joatea garraioen zerbitzuetarat, garraioak elebiduntzeko, joatea hondakinen zerbitzuetarat, elebiduntzeko. Elkargoan, euskara zerbitzuan, ikaragarrizko urratsak egin behar ditugu zerbitzu horien euskalduntzeko. Komunikazioan sartu behar gara, komunikazio osoa elebiduna izan dadin. Anitz orri frantsesean daude bakarrik, eta hori da beste muga bat. Langileak bikoiztu edo hirukoiztu beharko genituzke , zinez eraginkorrak izateko.
Zer egin dezakete udalek herrietan euskara presenteago eta ikusgarriago izan dadin?
Igortzen ahal dituzte langileak euskarazko formakuntzetara, edo euskara munduko elkarteak gehiago diruztatu. Herriko etxeak berak proposatzen ahal ditu ekitaldi batzuk euskaraz, edo lehenesten ahal ditu euskaraz eginen diren antzerki edo kontzertuak. Herriko etxeak baditu anitz manera euskarari presentzia handiagoa emateko, eta plazan eta publikoki leku bat emateko.
Irailean EEP Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin bildu zen, euskarazko irakaskuntzaz aritzeko. «Inpresio onarekin» atera zineten. Zein aldaketa igarri dituzue?
Orain ohartzen gara, bi hilabete geroago, inpresioa baizik ez dela izaten. Ez dugu erantzun izpirik. Ez dugu ulertzen. Urrian, berriz ere, nik jo dut ministerioaren atera, bi aldiz. Gutun baten bidez, nire bi lehendakariordeekin. Nire bi lehendakariordeak dira Maider Behotegi Pirinio-Atlantikoetako departamenduko ordezkaria, eta Frederique Espagnac, senataria eta Akitaniako Eskualdeko hautetsia. Elkargoak, departamenduak eta Akitaniak —gainera, Espagnac parlamentarien izenean ere joanen delarik—, berriz dei egin diegu, jakiteko zertan diren haien gogoetak, errana baitziguten erantzunen zutela epe onargarri batean. Brebeta euskaraz pasatzeko aukera eztabaidatuko zutela esan zuten, eta epe onargarri batean emanen zutela erantzuna, baina ez dugu berririk. Sare publiko eta pribatuetan euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitzearen inguruan ere gauza bera. Gutunetan horri buruzko galderak berriz plazaratu ditugu.
Joan den ikasturtean, azterketak euskaraz egiteko mobilizazio ugari egin zituen Seaskak. Eragina izan dute protestek?
Mementoan ez. Deus ez da mugitu. Eragina izan du gaia plaza erdira eraman baitu eta Hezkunde Nazionalarentzat gai bat bilakatu baita, baina Hezkunde Nazionalaren jarrera ez da aldatu. Izan karrikan edo izan, gu bezala, parlamentari eta EEPko hautetsien arteko bilkura batean Parisen, deus ez da aldatu.
Zein da EEPk Seaskarekin duen harremana?
Seaska dugu aktore inportante bat populazioaren euskalduntzeko. Seaskak hautatu duen ereduak, murgiltze osoarenak, frogak eman ditu; euskal hiztunak sortu ditu. Euskararen aldeko politika publikorako, Seaska da eragile nagusietariko bat.
Joan den hilabetean AEK-k salatu zuen prekaritatean bizi zirela. Nola hartu zenuten?
Ulertzen dugu haien egoera. Errezibitu ditugu AEK-koak, horren berri ukaiteko. AEK-k erraten diguna da langileen bizi baldintzak onartezinak direla eta lana ongi egitea gero eta zailagoa dela. Hori entzuten dugu eta partekatzen dugu, baitakigu hala dela, eta bat egiten dugu erraten dutenarekin. AEK-k jendearen euskararen erabilera sustatu edo hobetzen du. Eta hor, EEPk baditu mugak. Mementoan ez gara aski langile, eta ez dugu aski dirurik gai horretan ongi lan egiteko, AEKren ongi laguntzeko.
Erakunde publikoei dei egin zizueten. Publikoki behintzat ez duzue erantzunik eman.
Ez, goizegi da erantzun publiko baten emateko, baina eman beharko da noizbait. AEKrekin harremanetan gara. Lan bat abiatu da EEPren barnean, AEKrekin eta beste eragile batzuekin, AEK ez baita bakarra helduen euskalduntzearen inguruan. Lan egiten dugu haiekin, baina eman beharko da noizbait. AEKrekin harremanetan gara. Lan bat abiatu da EEPren barnean, AEKrekin eta beste eragile batzuekin, AEK ez baita bakarra helduen euskalduntzearen inguruan. Lan egiten dugu haiekin, baina orain mementoan erantzun publikorik ezin da eman.
EEPren aurrekontua bikoiztu beharko litzatekeela esan du Euskal Konfederazioak. Posible da?
Ez da dudarik helduen euskalduntzea eta AEK-k eginen duen lan guztia premiatsua dela. EEPrentzat AEK estrategikoa da. Baina hori da instituzioen artean landu behar den negoziazio bat. Horregatik ez dugu erantzun publikorik ematen ahal mementoan, negoziazio hori landu behar delako instituzioen artean. |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221521/errusiako-petrolioari-60-dolarreko-muga-jarri-dio-europako-batasunak.htm | Ekonomia | Errusiako petrolioari 60 dolarreko muga jarri dio Europako Batasunak | Astelehenean jarriko du indarrean, hango petrolioa erosteko ia erabateko debekuarekin batera. | Errusiako petrolioari 60 dolarreko muga jarri dio Europako Batasunak. Astelehenean jarriko du indarrean, hango petrolioa erosteko ia erabateko debekuarekin batera. | Negoziazio luzeen ondoren, Europako Batasunak dagoeneko adostu du zein izango den Errusiako petrolioari jarri nahi dion gehienezko muga: 60 dolarrekoa izango da, Greziak, Ziprek eta petroliontziak dituzten herrialdeek nahi zuten baino txikiagoa, baina Poloniak eta Baltikoko herrialdeek eskatzen zuten baino handiagoa.
Baina azken horiei begirako neurri bat hartu du EBk: bi hilean behin aztertuko dute prezioa egokia ote den. Gainera, hitzartu dute edozer gerta ere merkatuko prezioen %5 azpitik izango dela. Neurria astelehenean jarriko da indarrean, baina orain petrolioa kargatzen ari diren ontziek urtarrilaren 19 arteko epea izango dute deskargatzeko.
AEBek proposatu zuen lehen aldiz Errusiako petrolioaren prezioari muga bat jartzea, eta G7ko taldearen eta EBren oniritzia jaso zuen ondoren. Batasunari egokitu zaio muga bat jartzea, haren ontziek eta aseguru etxeek zeresan handia dutelako zigor horretan.
Bi helburu lortu nahi dituzte horrekin: petrolio garestiak Vladimir Putinen patrikak gehiegi ez betetzea, eta, aldi berean, petrolioak zirkulatzen jarraitzea, haren eskasiak prezioak igoko lituzkeelako.
Petrolio prezioaren mugak ez dio zuzen-zuzenean EBri eragiten, hark erabakia baitu ez duela gehiago erosiko. Astelehenean jarriko da indarrean Errusiako petrolio gordina erosteko debekua Batasuneko kideen artean, eta otsailean utziko diote haren eratorriak erosteari (gasolioa, batez ere). Bahimendu horrek izango ditu salbuespen batzuk, Errusiatik abiatzen diren petrolio bideetatik hornitzen diren herrialdeentzat.
Prezioa mugatzea Mendebaldeko aliantzako kide ez diren herrialdeei begira hartutako neurri bat da. Haietako batzuek, Indiak eta Txinak esaterako, inbasioaren aurretik baino petrolio gehiago inportatzen dute Errusiatik. Operazio horiek zailtzeko, EBk eta G7koek debekatu egingo dute beren kideen bandera duten ontziek garraiatzea 65-70 dolar baino garestiago diren petrolio upelak, eta haien aseguru konpainiek prezio horretatik gorako kargamentuak bermatzea.
Zer egingo du Moskuk?
Ikusteko dago Moskuk zer egingo duen, ziurtatu baitu ez diola petroliorik salduko bere prezioari gehienezko prezioa jartzen dion inori.
Baina kontua da azken asteetan 60 dolarretik beherako prezioan saltzen aritu dela bere petrolio gehiena, eta neurriak, printzipioz, ez liokeela kalte handirik egingo. Izan ere, EBko herrialdeek petrolio gutxiago erosten diote Errusiari, eta, bezero berriak erakartzeko, bere upelen prezioa jaitsi behar izan du. Errusiako erreferentziazko petrolio upela, Ural deitutakoa, 45 dolarrean salerosi dute aste honetan Primorskeko portuan.
Urre beltzaren nazioarteko kotizazioa apaldu egin da azken hilabeteetan. Ekainean 120 dolarren muga hautsi zuen berriro Brent upelak, baina, orduz gero, prezioa apaldu egin da, ekonomiaren motelaldiaren ondorioz eta Txinak COVID-19aren aurka borrokatzeko hartutako neurriengatik. Gaur arratsaldean, 87 dolarrean salerosten ari zen. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221522/jauziaren-beharra.htm | Iritzia | Jauziaren beharra | Jauziaren beharra. | Kontseilutik esan ohi dugu euskararen normalizazio-prozesuak bi hanka dituela, soziala eta politikoa, eta ezinbestekoa dela biak indartsu eta eskutik joatea. Bultzada sozialari eta herri gogoari dagokionez, zapore gozoa utzi digu berriz ere Euskaraldiak. Euskal Herriko lurralde guztietan ahobizi eta belarriprest hizkuntza-jarrerak, eta, ondorioz, konpromisoa hartu dute milaka herritarrek. Gainera, horrekin batera, ehunka arigune sortu dira bi astez, hain zuzen ere, euskara eroso erabiltzeko guneak. Kaleak astinduko zituen Euskaraldia behar genuen, kontuan hartuta pandemiak bete-betean harrapatu gintuela aurrekoan, eta kaleak astindu dituen Euskaraldia izan dugu.
Horrela, 2022. urteak komunitatearen berrindartzea ekarri du. Berriz ere hartu ditugu kaleak, espazioak, guneak, plazak... Inoizko Korrika arrakastatsuenak hitzek ekintzak behar dituztela berretsi du. Beharrezkoa izan denean, kaleak hartu ditugu eskubideen urraketak betikotuko dituzten erabakiak salatzeko, dela Baionan, dela Iruñean. Eta, maiatzean, Gazte Euskaltzaleen Sareak deituta, milaka herritarrok Donostiako kaleak bete genituen, euskararen kateari begi berriak eransten ari zaizkiola erakutsiz. Horrek esan nahi du, beraz, gure hizkuntzaren berreskurapen-prozesuaren hanka soziala biziberritu dela bi urteko geldialdiaren ostean.
Hala ere, hanka politikoari ere erreparatu behar zaio; izan ere, ez dago hizkuntza baten normalizaziorik horren aldeko hizkuntza-politika eraginkorrak abiatu ezean. Eta politika horiek hiztunak eta espazioak sortu beharko dituzte, baita hizkuntza-eskubideak bermatu ere. Horrela, 2022. urtean hezkuntza izan dugu nagusi euskararen herrian. Batetik, Euskal Autonomia Erkidegoan, hezkuntza-lege berri baterako prozesuari jarraitu diote Legebiltzarrean zein Jaurlaritzan. Eta, esan dezagun, Euskalgintzaren Kontseiluak, hezkuntza eragile nagusi eta gehiengo sindikalarekin batera, prestutasuna agertu dugula hizkuntzaren korapiloa adostasunetik askatzeko. Horrela, duela zenbait aste Gasteizen euskarazko eredu inklusiboa orokortzearen alde erakutsitako adostasuna kontuan hartu beharrekoa dela uste dugu, baldin eta hezkuntza-sistemak herritar euskaldun eleaniztunak sortuko baditu.
Nafarroan, aldiz, duela zenbait urte Gobernuak euskarazko irakaskuntzaren hedapena gelditzeko abian jarri zuen PAI eredua instituzionalizatu nahi du egungo Gobernuak, bai irakasleen lan-deialdietan legeari kontra egiten dioten erabakien bidez, baita Hezkuntza Itunaren bidez ere. Azkenik, Ipar Euskal Herritik irudi gogor bezain lazgarriak agertu ziren azterketak euskaraz egiteko eskubidearen aldarriaren kontra oldartu zirenean. Halere, berri onak ere iritsi dira, euskarazko ikasgela gehiago izan baitira.
Administrazioan ere, kezka nagusi. Nafarroan, berezko hizkuntza alboratu, eta inolako aitortzarik ez duten atzerriko hizkuntzen ezagutza euskararena baino gehiago baloratzen jarraituko dute hainbat lanpostutan. EAEn, aldiz, oraindik ez zaio jarri nahi epemuga administrazioaren euskalduntzeari, gehiengo sindikalak eta euskalgintzak mahai gainean hamabost urteko proposamen zehatza eta pragmatikoa jarri genuen arren.
Bestelako espazioei buruz, ez da lortu ikus-entzunezkoen esparruan gurea eta gurea bezalako hizkuntzek espazio duina lor dezatela araudian, baina hasieran baino presentzia handiagoa izatea, aldiz, bai, lortu da. Dena den, pozgarria da esatea ifrentzu horrek aurkia izan duela euskarazko ikus-entzunezkoen esparruan izandako dinamika sozialei esker.
Eta, nola ez, aurten ere botere judizialaren oldarraldia izan dugu hainbatean. Duela urte batzuk esan genuen botere judizialak jurisprudentziaren bidez egin nahi duela legearen irakurketa berria. Eta esan behar dugu oldarraldi hori aurrera eramateko bidelagunak ere badituela botere judizialak, gehienetan epaileek eskubideen urraketak ahalbidetzen dituzten erabakiak hartzeko norbaitzuek jotzen baitute bertara.
Horiek eta gehiago izan dira amaitzear dagoen urtean, baina, agian, pasatutako urak errotarik ez duela mugitzen kontuan hartuta, etorkizunari buruzko pare bat zertzelada eman nahiko nituzke. Azaroaren 5ean hizkuntza-politiketan eragiteko adostasun sozialak oinarri dituen Batuz Aldatu dinamikan urrats garrantzitsua egin genuen. Iazko ekainean askotariko ehundik gora eragilek hizkuntza-politiken norabidetzea adostu zuten. Horrela, hizkuntza-politikaren helburua euskararen erabilera erosorako baldintzak sortu eta bermatzea izanik, bi norabide hartu beharra azpimarratu genuen: ezagutzaren unibertsalizazioa eta euskara erabiltzeko eremuen sorrera eta saretzea. Hartara, orain jauzi berria egin dugu sektorez sektore lehentasunak identifikatuz eta adostasun politikoa erdiesteko lehen urratsa eginez.
Eta hauxe da, bai, azken hamabi urteetan izandako arduratik idatziko dudan azken artikulua. Harro egindako lanaz, eskertuta izandako bidelagunekin, eta segurtasun bat buruan: Kontseiluak ziklo berriari arduradun hoberenarekin ekingo dio. Ongi baino hobeto eramango ditu eragileekin lortutako adostasunak adostasun politikoetara. Hasieran esan bezala, gure hizkuntza-politikek jauziaren beharra dutelako. | |
2022-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/221523/sdfek-jakinarazi-dute-eten-egin-dituztela-aebekin-egiten-ari-ziren-operazioak.htm | Mundua | SDFek jakinarazi dute eten egin dituztela AEBekin egiten ari ziren operazioak | Milizia kurduak indar nagusitzat dituen eta Pentagonoaren babesa duen koalizioa ohartarazten ari zen Ankarak eraso bat hasiz gero horri erantzutea lehenetsiko zuela. EIren aurkako borrokari eragingo dio | SDFek jakinarazi dute eten egin dituztela AEBekin egiten ari ziren operazioak. Milizia kurduak indar nagusitzat dituen eta Pentagonoaren babesa duen koalizioa ohartarazten ari zen Ankarak eraso bat hasiz gero horri erantzutea lehenetsiko zuela. EIren aurkako borrokari eragingo dio | Turkiak orain dela bi aste Siriaren menpeko Kurdistanen hasitako aire erasoak erabaki bat hartzera bultzatu ditu SDF Siriako Indar Demokratikoak. YPG (Herriaren Babes Unitateak) milizia kurduak indar nagusitzat dauzkan eta AEBen laguntza militarra jasotzen duen koalizioak jakinarazi du eten egin dituela Pentagonoarekin batera EI Estatu Islamikotik irauten duten zelulen kontra egiten ari den operazioak. SDFak aspalditik ari ziren ohartarazten Turkiak eraso berri bat hasiz gero horri erantzutea lehenetsiko zutela. Horrek esan nahi du, horrenbestez, baliabide gutxiago eduki dituztela bai EIko kideak hartzen dituen kartzela baten zaintzarako, bai muturreko talde islamista horren ekintzen kontra borrokatzeko. Koalizioaren bozeramaile Aram Hennak jakinarazi du, gaur, eten egin dituztela «terrorismoaren aurkako operazio bateratuak eta horien koordinazioa». Ankarak erasoaldia hasi zuen duela bi aste; hain zuzen, Istanbulen sei hildako eta 81 zauritu eragin zituen atentatu bat gertatu eta astebetera. Turkiako Gobernuak milizia kurduei eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiari egozten die egiletza, nahiz eta haiek ukatu egiten duten. Horiek horrela, Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak Turkiako bere homologo Hulusi Akarrekin hitz egin zuen, telefonoz, herenegun, eta adierazi zion Washington dagoela, «irmoki», Ankara Siriaren menpeko Kurdistanen egiten ari den erasoaren kontra. Hori esan zuen, atzo, Pentagonoko bozeramaile Pat Ryderrek. Mintzatu ziren, gainera, Turkiako armadak lurretik egin asmo duen erasoari buruz. Izan ere, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak baieztatu zuen, pasa den azaroaren 22an, lurreko eraso bat ere egingo dutela. Ryderrek adierazi zuen, agerraldi horretan, AEBek YPGekin egiten dituen patruilatze lanak murriztu behar izan dituztela, milizia kurduek beren patruilak murriztu dituztelako. Ez zuen ezer esan, ordea, operazio bateratuak eteteaz. Hori bai, ez du nahi «alferrik galtzen utzi» 2017az geroztik SDFekin EIren kontra egindako «ahalegina». Siriaren menpeko Kurdistango administrazio autonomoko barne desplazatuen bulegoaren burua da Xeikhmous Ahmed, eta Reuters berri agentziari esan dio Al-Hol desplazatuen kanpalekuan operazio humanitarioak eten dituztela azkeneko asteotan. Ohartarazi du, bide batez, horren ondorioz handik alde egiten ahalegindu direla EIra afiliatutako adingabe batzuk.
70 bat hildako SDFen buru Mazloum Abdi jeneralak aste honen hasieran azaldu zion Reuters berri agentziari Washingtonen aldetik «mezu indartsuago bat» espero duela: «Urduri gaude oraindik. Adierazpen sendoagoak behar ditugu. Turkiak zein asmo duen iragarri du, eta aurrera egiten ari da. Beste herrialde batzuek hartzen duten posizioaz egiten duen azterketak erabakiko du inbasioa hasiko duen edo ez». Pasa den azaroaren 20az geroztiko bonbardaketetan gutxienez 70 pertsona hil dituzte; hildakoen artean daude milizia kurduetako kideak, Siriako armadako soldaduak, eta baita zibilak ere. Turkiari bonbardaketak bertan behera utz ditzan eskatzeko, manifestazio ugari eta jendetsuak egin dituzte azkeneko bi asteotan Deir ez-Zor, Kobani eta Qamixli hirietan, besteak beste. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221554/euskara-hedabideetatik-karriketara-iparraldeko-euskal-hedabideen-saio-berezia.htm | Bizigiro | 'Euskara, hedabideetatik karriketara!' Iparraldeko euskal hedabideen saio berezia | Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira 12:00ak arte. Zuzenean ikus daiteke hementxe bertan | 'Euskara, hedabideetatik karriketara!' Iparraldeko euskal hedabideen saio berezia. Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira 12:00ak arte. Zuzenean ikus daiteke hementxe bertan | Euskaraldiaren eta Euskararen Nazioarteko Egunaren karietara, Iparraldeko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira gaur, 11:00etatik 12:00ak arte, Euskara, hedabideetatik karriketara! programa berezia emateko. Zuzenean eman dute Baionako merkatutik, eta hainbat solaskide izan dituzte: Zilia Heredia, Iparraldeko Euskaraldiaren koordinatzailea; Eneko Gorri, Erabil taldeko kidea; Sebastien Castet, Euskal Konfederazioaren koordinatzailea; eta Antton Kurutxarri, Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria eta Hizkuntza Politika eta Kultura lehendakariordea Euskal Hirigune Elkargoan. Euskarari buruzko erreportaje batzuek markatuko dituzte emankizunaren parteak.
Saioa zuzenean eman dute BERRIAren webgunean eta Iparraldekohitza.eus-en. Baita Herria-ren, Kazeta-ren eta Kanalduderen webguneetan ere. Gainera, irratiz entzun ahal izan da Gure Irratian, Xiberoko Botzan, Irulegiko Irratian, Antxeta Irratian eta Amikuzeko irratian. Telebistaz, Kanalduderen box bidezko eskaintzak eman du modua ikusteko.
Iparraldeko euskarazko hedabide horien sare sozialetan ere egin dute emankizunaren jarraipena. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221555/euskarak-izan-behar-du-hezkuntza-sistemako-hizkuntza-normalizatua.htm | Gizartea | «Euskarak izan behar du hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua» | Euskalgintzako eta kulturgintzako pertsona ezagunak batu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak eta aldarrikatu dute euskara eta euskal kultura ardatz izan behar dituela Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak | «Euskarak izan behar du hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua». Euskalgintzako eta kulturgintzako pertsona ezagunak batu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak eta aldarrikatu dute euskara eta euskal kultura ardatz izan behar dituela Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak | Hezkuntza arloko «aditu eta arituak», kultur sortzaileak eta euskalgintzako ordezkariak zituen iragarrita Euskalgintzaren Kontseiluak gaur, Bilbon, Euskara eta euskal kultura etorkizunaren ardatz adierazpenaren aurkezpenerako. 200 bat laguneko zerrenda bat aurkeztu dute: guztiek egin dute bat agiriarekin. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako Hezkuntza Lege berria ontzeko prozesua abian da, eta «berariaz» eskea egin dute lege horrek aintzat har ditzan honako hiru eskabideak. Bat: euskara ikas eta irakas hizkuntza izango duen eredu orokor inklusibo bat nahi dute. Bi: euskal kultura ardatz izango duen euskal curriculuma. Hiru: hezkuntza ez arautua ere osorik euskaraz garatzea. Agerraldian Leire Vargas idazleak eta Iratxe Retolaza EHUko irakasleak irakurri dute dokumentua.
Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak iragarri du bihartik era izango dutela nahi duten herritar guztiek bat egiteko adierazpenarekin. Kontseiluaren webgunean egongo da horretarako era. Egiten diren hiru eskariak oso «zehatzak eta argiak» direla esan du Bilbaok, eta adi ikusiko dutela legeak horiek behar bezala aintzat hartzen dituen. Gainerakoan euskalgintzak «determinazioz» erantzungo duela iragarri du: «Hau ez da ezeren amaiera». Hezkuntza sisteman ezinbestean euskararen eta euskal kulturaren aldeko «jauzia» egin behar dela esan du: «Asko daukagu jokoan». Urrian egin zuen Euskalgintzaren Kontseiluak lege aurreproiektuaren zirriborroaren lehen irakurketa, eta «euskarazko eredu orokor eta inklusiboa» eskatu zuen orduan. Hezkuntza komunitatearen erakunde garrantzitsuenek eta gehiengo sindikalak egindako ekarpena izan zela gogoratu du gaur Kontseiluak. Helburu hori lortzeko bidean, bigarren urrats bat egin nahi izan dute orain adierazpen honekin.
«Euskara da gure herriko berezko hizkuntza». Horixe du lehen esaldia dokumentuak, eta atzetik datozenen oinarria da: zimendua. Izan ere, adierazi dute, hizkuntzaren garrantzi horretaz jabetuta, hezkuntza sistemaren «ardura» dela ikasle guztiek «euskara maila egokia erdiestea» derrigorrezko hezkuntza bukatutakoan. Ikasle guztiek lortu beharreko helburua dela nabarmendu dute: «Edozein izanik ere bizitokia, egoera sozioekonomikoa, jatorria, ingurune soziolinguistikoa...». Eskubide hori betetzea «botere publikoen» eginkizuna da, eta horren arabera ondu behar dituzte legeak, esaterako orain Araba, Bizkai eta Bizkairako ontzen ari direna: «Araudiak argi eta zehatz jaso behar du ikasle guztiei euskararen ezagutza bermatzeko zein bide eskainiko zaien».
Horretarako, euskararen errealitate soziolinguistikoa zorrotz eta argi aztertu behar dela esan dute. «Izan ere, euskara hizkuntza gutxitua da bere herrian, eta errealitate hori ezin ezkuta daiteke». Azken hamarraldietan egin diren aurrera pausoak aintzat hartuta ere, horietan ezin dela geratu adierazi dute. «Berdintasuna helburu, euskarak neurri proaktiboak behar ditu, ezin arau daiteke bi hizkuntzak maila berean baleude bezala», jaso dute agirian.
Hortik lehen eskearen mamia: «Ikasle euskaldun eleaniztunak sortzerakoan arrakasta gehien izan duen hezkuntza eredutik abiatu behar da etorkizuneko arautegia; alegia, euskara ikas eta irakas hizkuntza duen eredutik. Beraz, euskarak izan behar du izan hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua». Horiek horrela, ikasle bakoitzaren egoera ezagutu beharko da, eta horren arabera jokatu. »Euskara ezagutu gabe sartzen diren ikasleei arreta berezia eskaini beharko zaie, eta hizkuntza proiektuak errealitate soziolinguistikora egokitzeko irizpide orokorrak ezarri beharko ditu legeak berak. Betiere euskara gutxiago duenari gehiago ematea izango da oinarria«
Euskal kulturak ere hezkuntza sisteman txertatuta egon behar duela nabarmendu dute. «Kultura ere eskubidea da, eta kalitatezko hezkuntzaren bidean, ezinbestekoa da euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea, gizarte kohesiorako elementua baita«. Bi lan ildo «sinkronizatu» bereizi dituzte xede horren inguruan. «Alde batetik, euskarazko kulturgintzaren historia eta orainaren ezagutza, eta beste alde batetik, euskaraz sortzeko grina transmititzea askotariko kultur adierazpideetako ereduak jasota eta praktikatuta».
Euskalduntzea eta kulturaren transmisioa hezkuntza arautuan ez ezik, «ez arautuan» ere bermatu behar dela aldarrikatu dute, eta legean horren alde ere egin behar dela. Era berean, beharrezkoa iruditzen zaie legean euskara «errealitate kultural bati» lotzea:«Zazpi lurraldetan zabaltzen den errealitatea». Bide beretik, «munduaren ikuskera» abiatu behar da «gertuko errealitatetik», propiotik: «Euskararen herriaren errealitatetik».
Itunetik legera Eusko Legebiltzarrak apirilaren 7an jarri zizkion Hezkuntza Legea ontzeko zumeak Eusko Jaurlaritzari, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk itun bat hitzartu baitzuten oinarrizko zutabeekin. Irailean argitaratu zen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa, Eusko Jaurlaritzak oinarri horien gainean idatzitakoa. Zuzenketa ugari egin dizkiote eragileek, eta kritika ozenak ere izan dira; aste honetan bertan greba egin dute eskola publikoetan legearen hainbat edukiren kontra, eta euskararen gaineko aldarriak ere egon dira tartean. Hain justu ere, «euskara erdigunean jartzea» izan da eskeetako bat.
Legearen lehen zirriborroan zehaztu dute hezkuntza sistema «eleaniztuna» izango dela, «euskararen inguruan artikulatua». Irakasgaiak hizkuntza batean edo bestean eman, zirriborroan argi zehaztuta dago ikasle guztiek gutxienez zer euskara maila lortu beharko duten ziklo bakoitzaren amaieran: LH Lehen Hezkuntza bukatzean, B1 maila euskaraz nahiz gazteleraz, eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatutakoan, B2 maila. Zirriborroan jaso dute Hezkuntza Sailak eta ikastetxeek «beharrezko neurriak» ezarriko dituztela ikasleek maila horiek lortzen dituztela bermatzeko, «ingurune bakoitzeko abiapuntua eta ezaugarri soziolinguistikoak kontuan hartuta». Era berean, «ebaluazio tresnak» jarriko ditu ikasleen hizkuntza maila neurtzeko.
Bihartik nahi duen orok adierazpenarekin bat egiteko era izango du. Gaur aurkeztu diren sinatzaileak horra:
Ainara Iturrioz Lekuona - Elhuyarreko ekonomia eta finantzetako teknikaria
Ainara Lasa Perez - BERRIAko marketin arduraduna
Ainhoa Azpirotz Eizmendi - 'Hik Hasi'-ko hezkuntza-kazetaria eta erredaktorea
Ainhoa Zumeta Mendizabal - Zaragueta. Irakaslea
Aiora Jaka Irizar - Itzultzailea
Aiora Zulaika Soroa, 'Pirritx' - Katxiporreta. Pailazoa
Aitor Altuna Etxabe - Arremanitz kooperatiba
Aitor Bengoetxea Alkorta - UEU. Zuzenbidean doktorea
Aitor Gorosabel Garai - Musikaria
Aitor Mendiluze - Bertsolaria
Aitor Zuberogoitia Espilla - Huheziko irakaslea
Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute - Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea
Aitziber Anakabe Iturriaga - EHU / UEU. Irakaslea Zientzia eta Teknologia Fakultatean
Aitziber Garmendia - Aktorea
Aitziber Lasa Iglesias - Elhuyarreko zientzia hezitzailea
Aitziber Martinez de Lagos - Hezkuntza Plazara
Aize Otaño Lizarralde - AEK-ko artezkaritza kidea
Alaia Martin Etxebeste - Bertsolaria
Alaine Agirre Garmendia - Idazlea
Alaitz Imaz Oiartzabal - Elhuyarreko komunikazio teknikaria
Alfonso Mujika Etxeberria - Elhuyarreko itzultzailea
Alizia Iribarren Andueza - AEK-ko koordinatzaile nagusia
Amaia Arregi Korta - Txatxilipurdi
Amaia Astobiza Uriarte - Elhuyarreko hizkuntzalaria
Amaia Perez Elorza - Hezten Soziolinguistika taldeko koordinatzailea
Amaia Urkola Goenaga - UEU Gipuzkoako Foru Aldundiko Baso Osasuneko teknikaria eta UEUko kidea
Amaia Zarrabeitia Salterain - Elhuyarreko partaidetza teknikaria
Amelia Barquin Lopez - Huheziko irakaslea Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, eta kultura arteko hezkuntzan
Amets Arzallus Antia - Bertsolaria
Ana Arruarte Lasa - EHU / UEU Irakaslea eta ikertzailea Donostiako Informatika Fakultatean
Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea
Ana Mendizabal Uliarte - IES Miguel Unamuno BHI
Ana Urkiza Ibaibarriaga - Idazlea
Ana Zelaia Jauregi - EHU / UEU Informatika Fakultateko irakaslea
Ander Basaldua Artiñano - EHU / UEU Irakasle ohia
Ander Lipus - Aktorea
Ane Albisu Iriarte - Irakaslea
Ane Elordi Alburquerque - Korrikako arduraduna
Ane Sarasketa Goienola - Iraleko irakaslea
Aner Egaña Azpiazu - Elhuyarreko hizkuntza teknologietako informatikaria
Antton Telleria - Komikoa
Anuntxi Arana Murillo - Euslkalpen. Idazlea, antropologoa eta Euskal PENeko kidea
Arantxa Urbe Irazusta - 'Hik hasi'-ko hezitzailea eta kidea
Aritz Larreta Bereziartua - 'Hik hasi'-ko irakaslea eta gurasoa
Aritz Lili Lekanda - Aiaraldea Ekintza Faktoriako hezkuntza alorreko arduraduna
Arkaitz Miner Aristizabal - Musikaria
Arrate Gaztelu Agirre - Oinherriko dinamizatzailea
Asier Etxenike Ugarte - Hezkuntza Plazara
Asier Gorostidi Aliri - Hezten-eko bezeroen arretarako eta laguntza taldeko koordinatzailea
Asier Serrano Lasa - Euskal PEN. Idazlea, kantagilea eta Euskal PENeko kidea
Beatriz Fernandez Fernandez - EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak saileko burua
Beatriz Zabalondo Loidi - BERRIA taldeko lehendakaria
Benito Fiz Diez - AEK Didaktika arduraduna
Beñat Amenabar Perurena - EHUko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateko irakaslea
Beñat Gaztelumendi Arandia - Bertsolaria
Bertol Arrieta Kortajarena - Idazlea
Castillo Suarez Garcia - Idazlea
Danel Solabarrieta Arrizabalaga - Elhuyarreko Zientzia hezitzailea
Deunore Aguilera Ortuzar - Urtxintxa
Edorta Jimenez Ormaetxea - Idazlea
Edurne Rangel Gutierrez - Okondoko Eskolako irakaslea
Eider Gogorza Ulazia - AEK-ko irakaslea
Eider Goiburu Moreno - UEUko Bigarren Hezkuntzako Masterreko irakasle
Eider Rodriguez Martin - Idazlea
Eneritz Anakabe Iturriaga - EHUko Irakaslea
Eñaut Aiartzaguena Bravo - Ilustratzailea
Eñaut Elorrieta Larruzea - Musikaria
Felix Olasagasti Arsuaga - EHU / UEU Biokimika eta Biologia molekularra saileko irakaslea
Fernando Mijangos Ugarte - EHUko eta UEUko kimika irakasle ohia
Gaizka Arrizabalaga - San Nikolas ikastolako Zuzendaria
Galder Perez Gonzalez - Aktorea
Garbiñe Ubeda Goikoetxea - Idazlea
Goizalde Landabaso Etxeberri - Idazlea
Gotzon Barandiaran Arteaga - Ahotsenea. Idazlea
Gurutze Ezkurdia Arteaga - EHUko Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakaslea
Haritz Salaberria Goikoetxea - Ttakun euskara elkartzeko koordinatzailea
Iban Arregi Epelde - BERRIAko kontseilari-ordezkaria
Iban Zaldua Gonzalez - Idazlea
Idoia Begoña Fernandez - EHUko Hezkunza Zientziak saileko irakaslea
Idoia Pujana Uriarte - Botikazar Institutuko irakaslea
Idurre Alonso Amezua - Huheziko Irakasle eta ikertzailea
Idurre Zugazagasti Aja - Elhuyarreko partaidetza teknikaria
Igone Zabala Unzalu - EHUko Euskal Hizkuntza eta Komunikazio saileko zuzendaria eta irakasle titularra Zientzia eta Teknologia fakultatean
Igor Leturia Azkarate - Elhuyarreko Adimen-artifizialeko ikertzailea
Iker Agirre Aginalde - Txatxilipurdi
Iker Estanga Alonso - Elhuyarreko informatikaria
Iker Manterola Isasa - Elhuyarreko hizkuntza teknologietako informatikaria
Imanol Epelde Pagola - Irakaslea
Imanol Miner Aristizabal - Euskara teknikaria
Ines Castiella Imaz - UEU. Goi mailako ingeniari industriala
Inma Hernaez Rioja - EHUko irakasle katedraduna
Intza Gurrutxaga - EHEko kidea
Iñaki Alegria Loinaz - UEU. Informatikan doktorea
Iñaki Goirizelaia Ordorika - EHUko Ingeniaritza Telematikoko katedraduna Komunikazio Ingeniaritza Sailean
Iñaki Iurramendi Mendizabal - Kiroletako udal teknikari ohia
Iñaki Leturia Yurrita - Elhuyarreko Teknopoliseko aurkezlea
Iñaki Lopez de Luzuriaga - EWKE. Itzultzailea
Iñaki Martiarena Otxotorena, 'Mattin' - Ilustratzailea
Iñigo Etxezarreta - Musikaria
Iñigo Morcillo Berrueta - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea
Iñigo Salaberria Aliaga - HEIZE
Ion Larrañaga Gurrutxaga - Elhuyarreko kazetaria
Irantzu Gallastegui Carballal - Aranbizkarra Ikas Komunitatea. Irakaslea
Irati Kortabitarte Egiguren - Elhuyarreko komunikazio teknikaria
Irati Larrañga Etxebarria - Irakaslea
Irati Seijo Diez - Artaziak kooperatiba. Hezitzailea
Iratxe Esnaola Arribillaga - Deustu. Irakaslea eta ikerlaria
Iratxe Ormatza Imatz - Itzultzailea
Irune Bengoetxea Lanberri - Elhuyarreko komunikazio arduraduna
Isusko Vivas Ziarrusta - UEU. Artean doktorea eta EHUko irakaslea
Itziar Agirre Vicente - Oñati BHI. Irakaslea
Itziar Diez de Ultzurrun Sagala - EIZIE. Itzultzailea
Izane Barragan Campos - Elhuyarreko pertsona saileko teknikaria
Izaro Auzmendi Sarasa - Arremanitz kooperatiba
Izaro Lanberri Urbistondo - Elhuyarreko harreragilea
Jaione Urruzola Aritzeta - Pasaiko euskara teknikaria
Joanmari Larrarte Telletxea - Elkar. Komunikazioa eta kultur arloa
Johana Olabarria - Euskaltzaleen Topagunea - Irudienea
Jon Abril Olaetxea - Elhuyarreko koordinatzailea
Jon Artatxo Aurtenetxe - Ibaia ikus-entzunezko euskal ekoizleak. Abokatua
Jon Maya Sein - Kukai. Dantzaria
Jon Miner Aristizabal - Soinu teknikaria
Jone Uria Albizuri - Bertsolaria
Jose Ignazio Ansorena, 'Piter' - Musikaria
Jose Luis Otamendi - Idazlea
Jose Luis Sukia Busselo - EHko Ikastolen Elkartea. Zuzendari nagusia
Joseba Aldasoro Galan - Elhuyarreko zientzia hezitzailea
Joseba Makazaga Odria - EHUko Informatika Fakultateko irakaslea. KZAA saila
Josebe Azpiri Akarregi - Zaldupe ikastola. Irakaslea
Josi Oiarbide Alustiza - 'Hik hasi'-ko Haur Hezkuntzako irakaslea
Josu Txapartegi Aramendi - 'Hik hasi'-ko irakasle ohia
Josu Zabala Ajuriagerra - Musikaria
Joxe Luix Agirretxe Mitxelena - OARSOALDEKO GARAPEN AGENTZIA. Teknikaria
Joxe Manuel Odriozola Lizarribar - Idazlea
Joxe Mari Sors Bagues - Elkar fundazioa. Lehendakaria
Joxemari Agirretxe Kerexeta, 'Porrotx' - Katxiporreta. Pailazoa
Joxemi Campillo Robles - EHU. Euskaltzalea eta EHUko irakaslea
Juanjo Elordi Bilbao - Zinema egilea
Julen Gabiria Lara - Idazlea
June Rivas Ruiz - Zirimola
Kepa Sarasola Gabiola - UEU. Informatikan doktorea
Keu Agirretxea - Musikaria
Klara Ceberio Berger - Elhuyarreko hizkuntzalaria
Koldo Garcia Etxebarria - UEU. Ikertzailea genetikan
Koldo Tellitu Mejia - EHko Ikastolen Elkartea. Lehendakaria
Koldo Zuazo Zelaieta - EHUko Irakasle ohia
Kristina Mardaras Sedrun - Bertsolaria
Lander Juaristi Lasa - Txatxilipurdi
Laura Aldabaldatreku Zuazu - Irakaslea
Laura Mintegi Lakarra - Euskal PEN. Idazlea, irakaslea eta Euskal PENeko lehendakaria
Leire Arano Amas - Itzultzailea
Leire Vargas Nieto - Idazlea
Lide Azkue Iruretagoiena - Elhuyarreko Itzultzailea
Lorea Agirre Dorronsoro - Jakin
Lur Etxeberria Iradi - Elhuyarreko berdintasun teknikaria
Lutxo Egia Del Rio - Idazlea
Maddalen Lopez de LaCalle Lekuona - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea
Maider Etxebarria - Irakaslea
Maite Arroitajauregi Aranburu, 'Mursego' - Musikaria
Maite Asensio Iparragirre - Hezten. Koordinatzailea
Maite Azpiazu Errazkin - Oinherri. Dinamizatzailea
Manex Fuchs - Aktorea
Maren Ortiz Zarragoitia - EHUko Irakasle atxikia, Zientzia eta Teknologia fakultateko Euskara eta Nazioarteko harremanen arloko dekanordea
Maria Gorosarri GonzaÂlez - EHU / UEU Irakaslea
Martxelo Otamendi Egiguren - BERRIA. Zuzendaria
Mertxe Rodriguez Serrano, 'Marimotots' - Katxiporreta. Pailazoa
Miguel Angel Elosegi - Idazlea
Mikel Agirrezabala Ezkurdia - 'Hik hasi'
Mikel Esnal Zalacain - Elkarreko kudeatzailea
Mikel Etxaburu Osa - Idazlea
Mikel Markez Ibarguren - Musikaria
Mikel Urdangarin Abasolo - Musikaria
Mila Amurrio Velez - UEU Soziologian doktorea
Miren Agur Meabe Plaza - Idazlea
Nagore Etxabe Iruretagoiena - Iturzaeta. Irakaslea
Naiara Arri Garcia - Elhuyarreko berdintasun teknikaria
Nekane Arratibel Insausti - Huheziko irakasle eta ikertzailea
Nekane Artola Aldasoro - EHko Ikastolen Elkartea. Lehendakariordea
Nera Loiola Pikaza - Idazlea
Nerea Mujika - Gerediaga elkartea. Lehendakaria
Nerea Zubia Blazquez - Elhuyarreko partaidetza teknikaria
Nerea Zubillaga Herran - EHUko Gizarte Langilea eta EHUko doktoreaurreko ikertzailea
Nora Salbotx Alegria - 'Hik hasi'-ko irakaslea
Oier Guillan Bermudez - Idazlea eta antzerkigilea
Oihana Bartra Arenas - Bertsolaria
Oihana Iguaran Barandiaran - Bertsolaria
Oihane Cantero Dominguez - Elhuyarreko adimen artifizialeko ikertzailea
Oihane Lakar Iraizoz - Elhuyarreko komunikazio teknikaria
Olaia Jimenez Arrieta - Huheziko irakaslea
Olatz Aldabe Iza - Lezo herri eskola. Irakaslea
Olatz Altuna Zumeta - SOZIOLINGUISTIKA KLUSTERRA Soziolinguista
Olatz Altzua Galparsoro - ARRASATE BHI Irakaslea
Olatz Osa Zubia - Elar argitaletxea. Zuzendaria
Olatz Rico Uria - Elhuyarreko ekonomia eta finantzetako teknikaria
Olatz Salvador Zaldua - Musikaria
Pako Aristi Urtuzaga - Idazlea
Patxi Iturregi Escondrillas - Idazlea
Patxo Larrinoa Anza - Irakaslea
Ramon Agirre Lasarte - Aktorea
Saioa Landa Lazcano - ORKOIETA HERRI ESKOLA Irakaslea
Sugoi Etxarri - EHE Kidea
Tasio Arrizabalaga Azpiroz - Elhuyarreko partaidetza teknikaria
Txusma Azkona Mendizabal - Plisti Plasta familia gunea
Unai Iturriaga Zugazartaza - Bertsolaria
Urbil Artola - Musikaria
Uxue Alberdi Estibaritz - Idazlea eta bertsolaria
Virginia Larrarte Neira - Elhuyar
Xabier Sarasua - 'Hik Hasi'
Yolanda Arrieta Malaxetxebarria - Idazlea eta literatura-bitartekaria
Zigor Ibarzabal - EHko Ikastolen Elkartea. Hezkuntza arduraduna
Zuriñe Zorrozua - Urretxindorra ikastola. Zuzendaria |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221556/espetxe-zigorrak-eskatu-dituzte-tubacexeko-hiru-grebalariren-aurka.htm | Ekonomia | Espetxe zigorrak eskatu dituzte Tubacexeko hiru grebalariren aurka | Iazko otsailaren 23an atxilotu zituen Ertzaintzak, enpresaren atarian. Isunak ere eskatzen dituzte haien aurka | Espetxe zigorrak eskatu dituzte Tubacexeko hiru grebalariren aurka. Iazko otsailaren 23an atxilotu zituen Ertzaintzak, enpresaren atarian. Isunak ere eskatzen dituzte haien aurka | Fiskaltzak eta akusazio partikularrak 36, 21 eta 14 hilabeteko espetxe zigor eskaera egin dituzte, Laudioko (Araba) Tubacex enpresaren aurrean 2021eko otsailaren 23an atxiloturiko hiru grebalariren kontra.
Alea.eus atariak zabaldu duenez, Aiaraldeko (Araba) eskualdeko langileak dira guztiak.
Tubacexeko hiru grebalariren kontrako eskaera fiskalak egin dituzte Fiskaltzak eta akusazio partikularrak. Langileetako baten aurka 21 hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Fiskaltzak, eta 14 hilabetekoa beste biren kontra.
Baina akusazio partikularrak, langileetako bati 36 hilabeteko kartzela zigorra ezartzeko eskatu du. Horrez gain, isunak eskatu dituzte.
Otsailaren 23an grebaren 9. eguna zuten langileek, eta lantegiko sarrera oztopatu zuten, zuzendaritzako kideak zeramatzan autobusari sartzea galarazteko. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221557/euskalgintzaren-prekaritateari-aurre-egitea-zaila-izanen-da-energiaren-kariotze-garaian-kurutxarriren-ustez.htm | Gizartea | Euskalgintzaren prekaritateari aurre egitea «zaila» izanen da energiaren kariotze garaian, Kurutxarriren ustez | Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek emankizun berezia egin dute goizean, Baionan. Euskaraldiaren biharamunean, bilana egin dute, eta euskalgintzaren prekaritatea ere izan dute aipagai. | Euskalgintzaren prekaritateari aurre egitea «zaila» izanen da energiaren kariotze garaian, Kurutxarriren ustez. Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek emankizun berezia egin dute goizean, Baionan. Euskaraldiaren biharamunean, bilana egin dute, eta euskalgintzaren prekaritatea ere izan dute aipagai. | Euskaraldiaren eta Euskararen Nazioarteko Egunaren karietara, Ipar Euskal Herriko euskarazko bost hedabideak elkarlanean aritu dira gaur, Euskara, hedabideetatik karriketara! programa berezian. Baionako merkatutik zuzenean, Arantxa Idieder kazetariak eraman du saioa, Menane Oxandabaratz eta Kriztof Arotzarene kazetarien laguntzarekin. Euskaraldiaren bilanaz, hizkuntza politikaz eta euskalgintzaren prekaritateaz aritu dira.
Antton Kurutxarri Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria izan dute gomita, Euskal Konfederazioko Sebastien Castetekin batean. Euskalgintzako eragileen prekaritatea ekarri dute mahai gainera. Urrian, alarma gorria piztu zuen Ipar Euskal Herriko AEK-k, langileen prekaritatea salatu eta «urgentzia ekonomikoan» direla deitoratzeko. Ildo beretik, Castetek euskalgintzak eta euskararen biziberritzeak «behar ekonomikoak» behar dituela erran zuen. Kurutxarriren aburuz, euskalgintzako eragileen kezka heldua da instituzioetara, eta eztabaida hasia dute jada. «Eragile nagusi batzuk egoera gorrian ikusteak kezka sortzen du, eta eztabaida horretan sartzen ari gara. Baina ez dugu xantzarik: eztabaida horretan sartzen ari gara denetan energiaren prezioa igotzen ari delarik eta instituzioek ikaragarrizko gastu emendatzea izanen dutelarik horrekin. Negoziaketa tinko eta gogorra izanen da zerbaiten erdiesteko».
Euskararen ezagupen ofizialaz ere jardun dute biek. Honela mintzatu da Kurutxarri: «Behar dugu estatus edo ezagupen ofizial bat. Egun, ez da geriza juridikorik euskararentzat eta hori aldarrikatzen dugu. Molac legearen momentuan aldarrikapen hori biziago zen, eta orain berpiztu behar dugu. Dudarik gabe, desmartxa juridiko batzuk desblokatuko lituzke». Casteten ikuspegitik, ordea, ezagupen ofiziala «ez da nahikoa». Irlandako adibidea ekarri du gogora, erranez herrialde horretan hizkuntzak ezagupena baduela, baina oso egoera kaskarrean dela. «Beraz, ezagupen ofizialak ez du dena egiten. Lege kuadroa ematen du, baina behar dira ere diru baliabideak».
Azkenik, Kurutxarriri galdetu diote azterketak euskaraz pasatzeko negoziazioen harira Paristik berririk izan ote duen. Segurtatu du azken hiru hilabeteetan «berri izpirik ez» dutela izan. Emankizuna baliatu du François Xavier Pestel akademia ikuskariari dei egiteko, «ez dezan euskara ahantzi».
Euskaraldiaren hamaseigarren eguna
Euskaraldiaren bilana egin dute Zilia Hirigoien Ipar Euskal Herriko Euskaraldiko arduradunak eta Eneko Gorri Erabil kolektiboko kideak. Hirigoienek «balorazio ona» egin du: «Euskaraldia ez da euskararen aldeko kanpaina bat baizik eta ariketa sozial masibo bat. Gizartean ezaguna izaten hasi da, eta finkatzen ari da ere bai».
Bilan «kontrastatuago» bat egin du Gorrik. «Halere ariketa bitxia da. Euskaldunek oraindik bi txapa eman behar ditugu euskaraz naturalki bizitzeko. Badugu patologia bat. Euskaraldiak ez du bere potentzialitate guzia erakutsi aurten, baina, haatik, hamabostaldi kultural ederra izan da eta hori herri bat bizi den seinale da».
Euskaraldiaren bilan nahiko positiboa egin dute Castetek eta Kurutxarrik ere. Kurutxarri: «Eremu biziki frantsesetan ibiltzen naiz ene egunerokoan, eta leku gutitan ikusi ditut txapak. Haatik, elkargoan baziren ariguneak: EEPn adibidez, jendea txapa zuelarik entseatu da ariketa hobeki egiten, bereziki lehen astean». Castetek, ildo beretik, euskararen biziberritzeko prozesuan erabilera sustatzea ezinbestekotzat jo du. Halere, nabarmendu duenez «dena ez da herritarren gain uzten ahal, instituzioen laguntza ere beharrezkoa baita». |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221558/euskararen-alde-adostasunak-josteko-aldarria-aho-batez.htm | Gizartea | Euskararen alde adostasunak josteko aldarria, aho batez | Euskararen Nazioarteko Eguna da gaur, eta hura ospatzeko ekitaldi eta adierazpen ugari egin dituzte instituzioek, alderdiek eta eragileek. Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko alkateek duela 40 urte Euskararen Legeak lortutako adostasuna goratu dute. EH Bilduk esan du euskararen alde «adostasun berriak» eraikitzeko unea dela. | Euskararen alde adostasunak josteko aldarria, aho batez. Euskararen Nazioarteko Eguna da gaur, eta hura ospatzeko ekitaldi eta adierazpen ugari egin dituzte instituzioek, alderdiek eta eragileek. Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko alkateek duela 40 urte Euskararen Legeak lortutako adostasuna goratu dute. EH Bilduk esan du euskararen alde «adostasun berriak» eraikitzeko unea dela. | Eusko Ikaskuntzaren ekimena izan zen abenduaren 3a Euskararen Nazioarteko Egun izendatzea. Zehazki, 1948an Baionako batzarrean hartutakoa. Denbora asko igaro da ordutik, baina oraindik euskarak bultzada handien beharrean segitzen du. Gaur, instituzioek, alderdiek eta eragileek hainbat ekitaldi eta adierazpen egin dituzte egun seinalatua ospatzeko. Eta denean izan da mezu bat: adostasunetik izango du euskarak etorkizuna. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzio nagusiek Gasteizko Europa Jauregian ospatu dute Euskararen Nazioarteko Eguna. Eusko Jaurlaritzak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Foru Aldundiek, eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko Udalek Euskararen Eguneko adierazpena adostu dute bertan. Adostasunetik, etorkizunaren giltzarri izenburupean ondu duten agiriak dio duela 40 urte onartutako Euskararen legea «adostasun zabal eta sendo» baten gainean eraikitakoa dela, eta hargatik dela «eraginkorra»: «Asko zor dio euskarak adostasunari, eta deus ere ez adostasun ezari. Adostasuna baitu euskararen etorkizunak giltzarri; hondamendi luke euskarak, ordea, adostasunik eza». Adierazpenaren sustatzaileen iritziz, Euskararen Legearen adostasunaren ildotik jarraitu behar da bidea egiten. «Desberdinen arteko adostasunean bilatuko dugu beti elkarrekin aurrera egiten jarraitzea ahalbidetzen duen konpromisoaren puntu kritikoa, giltzarria. Hortik kanpora, euskarak galbide lukeen liskar soziala baizik ez». Gizarte eleaniztasun bat eraikitzerakoan Euskaraldiak biltzen duen «adostasun sozial eta politikoaren neurria» baliagarri eta bide erakuslea ere badela azpimarratu dute. Ekitaldian, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak goraipatu egin du Euskararen Legea, eta hura landu, onartu eta bideratu zutenen «ausardia demokratikoa» ospatzeko eguna dela esan du. Lehendakariak lanari eta konpromisoari eusteko deia ere luzatu du, «erronka berriei ere adostasunez aurre egiteko». Bestalde, EAJren Euzkadi Buru Batzarrak ohar bidez gogoratu du Euskararen Eguna. EAJk ere Euskararen Legearen 40.urtemuga gogora ekarri du, azpimarratzeko lege haren benetako indarra dela «adostasun zabal sendo» baten gainean eraikitakoa dela, eta hortik datorkiola «eraginkortasuna».
EH Bildu: «Jauzi politikoak behar ditugu»
EH Bilduk Irulegiko eskuaren aurkikuntza gogoan izan du Euskararen Nazioarteko Egunaren ospakizunean. Ohar bidez egin du koalizioak egun seinalatuaren inguruko irakurketa. Hain justu, azpimarratu du Irulegiko eskuaren aurkikuntzak «bizipoz apur bat» ekarri diola hizkuntza gutxituen kontrako «eraso politiko eta judizialak» areagotzen ari diren garaietan. Euskarak etorkizunean dituen erronkei dagokienez, EH Bilduk azpimarratu du badela garaia «etorkizunera jauzi egiteko» eta eta beharrezko konpromiso eta bitartekoak aktibatzeko. Hizkuntza politika aldarrikatu eta «adostasun berriak» eskatu ditu EH Bilduk. Hego Euskal Herrian «jauzi politikoak» behar direla iritzita, bi proposamen egin ditu. Nafarroan, zonifikazioa gaindu eta euskararen ofizialtasuna ekarriko duen araubide berriaren aldeko urratsak galdegin ditu. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, berriz, hizkuntza politika berriaren aldeko «adostasun politikoa» josteko galdegin du, eta hartarako, Euskararen Lege berria osatzeko prozesuari ekiteko. Euskararen erabilera, behera
Gipuzkoako Batzar Nagusiek, bestalde, adierazpen instituzional batean adierazi dute euskararen alde «ekiteko garaia» dela. Kezkagarritzat jo dute azken inkestek erakusten duten euskararen erabileraren beherakada, batez ere herri euskaldunetan, eta beraz, iritzi diote urratsak egiten jarraitzea ezinbestekoa dela. «Euskarak guztion parte hartze aktiboa behar du».
Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkari Denis Itxasok ere hizpide izan du Euskararen Nazioarteko Eguna. Adierazi du euskarak bizi duen egoera aztertzeko garaia dela, eta baita hemendik aurrera abian jarri beharreko politikak ebaluatzekoa ere. Izan ere, Euskararen Legea onartu zenetik 40 urte igaro direnean, euskararen erabilera lehen aldiz gutxitzen ari dela ohartarazi du. Hori dela eta, erakundeen arteko lankidetzaren alde egitera deitu du, «euskarak epe labur eta ertainean dituen erronkei aurre egin ahal izateko». |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221559/senpereko-herriko-etxeko-oposizioak-ere-dimititu-egin-du.htm | Politika | Senpereko herriko etxeko oposizioak ere dimititu egin du | Urrian hautetsi hainbatek utzi zuten kargua, auzapezaren kudeaketa ereduarekin kritiko | Senpereko herriko etxeko oposizioak ere dimititu egin du. Urrian hautetsi hainbatek utzi zuten kargua, auzapezaren kudeaketa ereduarekin kritiko | Urek harrotuta jarraitzen dute Senpereko (Lapurdi) herri kontseiluan. Urriaren 10ean gehiengoko bost hautetsik kargua uztea deliberatu zuten; salatu zuten hiruzpalau pertsonako nukleo batek hartzen zituela erabaki guztiak eta, kritiko, kargua utzi zuten. Urriaren 14an beste bost hautetsik utzi zuten; auzapezaren kudeaketa gogor kritikatu zuten orduan. Gaur jakin da oposizioko taldeak ere erabaki duela herriko kontseilua uztea. Pierre-Marie Nousbaum auzapez oiharen zerrendakoak dira eta, aditzera eman dutenez, astelehen arratsalde honetan aurkeztuko dute beren dimisioa.
Aurreko kargu uzteak izan zirenean Dominique Idiart auzapezak adierazi zuen ez zuela hauteskundeetarako deia egiteko asmorik. 2020an hautatu zuten Senpereko auzapez, bozen bigarren itzulian. Senpere Bai ezkerreko abertzaleen babesa izan zuen orduan. Talde horretako ordezkariak izan ziren, hain justu, urriaren 14an kargua utzi zutenak. «Zaila izan da erabaki hori hartzea, baina luzaz gogoetatu dugu, eta herri kudeaketari eta langileen kudeaketari buruz ditugun desadostasunek eraman gaituzte horretara, baita gure zerrenda kideen azkenaldiko dimisioek ere», adierazi zuten orduan.
Kargu uzte hauen ondorioz, hauteskundeetarako deia egin beharko du orain prefetak. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221560/gasteizerako-proiektu-kontinuista-eta-berritzailea-gidatuko-duela-esan-du-artolazabalek.htm | Politika | Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzailea» gidatuko duela esan du Artolazabalek | EAJren Arabako Lurralde Batzarrak Arabako hiru barrutietarako hautagaiak berretsi ditu gaur. EH Bilduk oniritzia eman die Arabako zortzi udalerrietako zerrendaburuei, eta Ahal Dugu-k hiriburuetako hautagaiak aurkeztu ditu. | Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzailea» gidatuko duela esan du Artolazabalek. EAJren Arabako Lurralde Batzarrak Arabako hiru barrutietarako hautagaiak berretsi ditu gaur. EH Bilduk oniritzia eman die Arabako zortzi udalerrietako zerrendaburuei, eta Ahal Dugu-k hiriburuetako hautagaiak aurkeztu ditu. | Datorren urtean Hego Euskal Herrian izango diren udal eta foru hauteskundeei begira buru belarri ari dira lanean alderdiak. Gaur, EAJk Arabako eta Gasteizko hautagaiak berretsi ditu. Ramiro Gonzalez egungo ahaldun nagusia berriro izango da Arabako Foru Aldundirako zerrendaburua, eta Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politiketako sailburua Gasteizko Udalerako alkategaia. Haiekin batera, hurrengo hautagaiak berretsi ditu Arabako Lurralde Batzarrak: Irma Basterra Aiarako zerrendaburu eta Batzar Nagusietarako presidentegaia izango da eta Joseba Diez Lur Jareetako hautagaia. Alderdiak aho batez babestu ditu zerrendaburu guztiak. Bozketaren ondotik hitza hartu du Artolazabalek, eta hark esan du Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzaile» bat gidatuko duela, hirian «ilusioa eta konfiantza» sortzeko. Azpimarratu du Gasteizko lehen emakume alkatea izan nahi duela eta «ohorea» dela hiriko belaunaldi gazteen eta emakumeen «erreferente» izatea. «Erantzukizunez hartzen dut emakumeentzat erreferente bihurtzeko erronka». Artolazabalek iragarri du «aste batzuk barru» utziko dituela Eusko Jaurlaritzan dituen ardurak, Gasteizko alkatetzarako kanpainaurreari heltzeko. «Itsasontzia ibilbide eder baten erdian utzi beharko dut», aitortu du, hunkituta. Hortaz, Iñigo Urkullu lehendakariak gobernua berritu beharko du datozen asteetan. Artolazabal beste lau emakumerekin lehiatuko da Gasteizko alkatetzan: Maider Etxebarria (PSE-EE), Rocio Vitero (EH Bildu), Ainhoa Domaica (PP) eta Garbiñe Ruiz (Ahal Dugu).
EH Bilduko hautagaiak Araban Bestalde, gaur eguerdian amaitu da Arabako beste zortzi udalerritan udal hauteskundeetako zerrendaburuak hautatzeko prozesua. EH Bilduko oinarriek berretsi egin dituzte Amurrio, Argantzon, Artziniega, Barrundia, Erriberagoitia, Kuartango, Zalduondo eta Zuiako hautagaiak. Amurrion eta Zalduondon aldaketak izango dira eta Jon Berganza Urruela eta Lurdes Lekuona Laburu izango dira lehen aldiz alkategaiak, hurrenez hurren. Argantzonen, Artziniegan, Barrundian eta Zuian alkatetzak berresteko asmoa dute Pablo Ortiz de Latierrok, Joseba Vivancok, Igor Medinak eta Unai Gutierrez Urkizak, hurrenez hurren. Erriberagoitian eta Kuartangon Josepe Martioda eta Amaia Ruiz de Zarate izango dira berriz zerrendaburuak.Dagoeneko, guztira, EH Bilduk hamasei udalerrietan burutu du zerrendaburua izendatzeko prozesua. Ahal Dugu Ahal Dugu-k ere udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak ofizialki aurkeztu ditu Gasteizen. Pablo Etxenike Unidas Podemosek Espainiako Kongresuan duen bozeramailea izan da ekitaldian, etabaita Pilar Garrido Ahal Dugu-ren idazkari nagusia ere. Bilboko, Donostiako eta Gasteizko Udaletarako hautagaiak aurkeztu dituzte: Ana Viñals Bilboko alkategaia izango da, Victor Lasa Donostikoa eta Garbiñe Ruiz Gasteizkoa.
Garridok EAEko Hezkuntza legea izan du hizpide. Esan du Ahal Dugu-k hezkuntza itunean jasotakoa errespetatzen dutela, gainerako alderdiek ez bezala. «Eskola publikoa indartu beharra dago, argi eta garbi». |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221561/sanu-bizirik-eta-oletan-ere-ez-taldeak-makrozentral-eolikoak-jartzearen-aurka-agertu-dira.htm | Gizartea | Sañu bizirik eta Oletan ere ez taldeak «makrozentral eolikoak» jartzearen aurka agertu dira | Adierazi dute proiektu horietan oinarritutako eredua ez dela «bideragarria», eta Statkraft enpresari buruz esan dute «gezurra eta zikina» baino ez darabiltela enpresa horietako ordezkariek | Sañu bizirik eta Oletan ere ez taldeak «makrozentral eolikoak» jartzearen aurka agertu dira. Adierazi dute proiektu horietan oinarritutako eredua ez dela «bideragarria», eta Statkraft enpresari buruz esan dute «gezurra eta zikina» baino ez darabiltela enpresa horietako ordezkariek | «Klima larrialdiari aurre egiteko trantsizio energetikoa ezinbestekoa da. Baina mendietan makrozentral eolikoak jartzea ez da irtenbidea, amildegira garamatzan lehengo bidean azeleragailua zapaltzea besterik ez da». Azkoitia, Errezil, Zestoa eta Azpeitiko bizilagunak batzen dituzten Sañu bizirik eta Oletan ere ez taldeetako kideek egin dituzte adierazpen horiek, Azpeitian eman duten prentsaurreko batean.
Gehitu dute makroproiektuetan oinarritutako eredua ez dela «bideragarria», ezta «bidezkoa» ere. Horrez gain, ohartarazi dute Sañu eta Oletaz gain, beste hainbat eremuri ere eragingo dietela makroproiektu horiek: «Mendigune gehiago ere badituzte begiz jota Gipuzkoan». Besteak beste, Zestoa, Azpeitia, Azkoitia, Errezil, Urretxu, Zumarraga, Itsasondo, Soraluze, Elgoibar, Bergara, Zizurkil, Usurbil, Antzuola, Eskoriatza eta Bergara zerrendatu dituzte.
Hala ere, adierazi dute «energia berriztagarrien alde» daudela eta, beraz, «baita energia eolikoaren alde ere», baina ez «orain arteko etengabeko hazkundearen eskema erreproduzitzen duen eredua berdez mozorrotzearen alde»: «Hitzez desazkundea eta jasangarritasuna aipatzea baina ekintzez makrozentralen aldeko jarrera izatea ez da koherentea». Azpeitian eta Aramaion errotak jartzeko proposamena egin duen Statkraft enpresari buruz ere mintzatu dira, eta esan dute «gezurra eta zikina» baino ez darabiltela enpresa horietako ordezkariek.
Horrez gain, adierazi dute Sañu inguruko proiektuak Gipuzkoako argindar kontsumoaren %1ari baino ez diola erantzungo, eta, Oletakoak, berriz, Azkoitiko kontsumoaren %6ari baino ez. Horren ordez, adierazi dute «energia plan orokor eta integral baten beharra» dagoela. «Energia Eolikoaren Lurralde Plan Sektorialik gabe, nola lezakete udalek zentralak eraikitzeko aukera begi onez ikustea?», galdetu dute. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221562/banku-batean-lo-eginen-zenuke.htm | Gizartea | «Banku batean lo eginen zenuke?» | Udal aterpearen aurrekontua 100.000 euroan murriztu ostean, diru hori bandera batean gastatu izana leporatu diote zenbait gizarte eragilek Iruñeko Udalari | «Banku batean lo eginen zenuke?». Udal aterpearen aurrekontua 100.000 euroan murriztu ostean, diru hori bandera batean gastatu izana leporatu diote zenbait gizarte eragilek Iruñeko Udalari | Euria ari du Iruñean. Elur maila 600 metro ingurura jaitsiko da asteburuan, eta tenperaturek behera eginen dute datozen egunetan, haize hotz zakar batek hauspotuta. Baldintza makurrak izanagatik ere, zubi baten azpian, kutxazain automatiko batean edo kaleko banku batean lo egin beharko dute pertsona askok egunotan.
Errealitate hori salatzeko, protesta ekintza egin dute Mugak Zabalduz karabanak eta beste zenbait gizarte eragilek Iruñeko udaletxe plazan: panpin bat etzanda jarri dute plazako bankuetako batean, Nafarroako bandera batekin estali eta kartoi xaflatan idatzitako mezuak jarri dizkiote inguruan: «Hemen lo egin nahiko zenuke?», «100.000 euroko murrizketa aterpean» eta «zenbat balio du bandera batek?» irakur zitekeen.
Izan ere, elkarteek salatu dutenez, Iruñeko Udalak 100.000 euro murriztu du udal aterpetxearen aurrekontua, eta aldiz, diru hori baino gehiago —178.000 euro— gastatu du Foruen plazan jarri duten Nafarroako bandera erraldoiean. «Banderarik handienak eta garestienak ere ezin du errealitate hau ezkutatu. Nazkatuta gaude baliabiderik ez dagoela entzuteaz. Oso erraza da 100.000 euro lortzea bandera baterako; hain zuzen ere, Iruñeko Udalak duela gutxi udal aterperako aurrekontutik murriztu dituen 100.000 euro horiek».
Sei puntuko proposamena
Iruñeko Udalari ez ezik, eragile sozialek Nafarroako Gobernuari eta gainerako udalei ere kritika egin zieten: «Udalek eta Nafarroako Gobernuak etxebizitza edo bizitokia ukatzen diete pertsona askori, baita hotza eta euria egiten duenean ere, aste hauetan bezala. Nahita edo eskuduntza faltaren aitzakiarekin, udalak eta gobernuak auzokide hauek behartzen dituzte kalean bizitzera, ahalik eta lasterren Iruñetik edo Nafarroatik alde egin dezaten».
Egoerari buelta emate aldera, «gizarteratzea eta eskubideak bermatuko dituzten politikak» galdegin dizkiete erakundeei, eta sei puntuko proposamen zehatza egin diete: |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221564/macronek-eskatu-du-errusiaren-segurtasun-bermeak-aintzat-hartzeko.htm | Mundua | Macronek eskatu du Errusiaren segurtasun bermeak aintzat hartzeko | Frantziako presidentearen arabera, Putinek gerraren amaiera negoziatzea onartzen badu aintzat hartu behar da NATO «bere ateetaraino heltzeko duen beldurra» | Macronek eskatu du Errusiaren segurtasun bermeak aintzat hartzeko. Frantziako presidentearen arabera, Putinek gerraren amaiera negoziatzea onartzen badu aintzat hartu behar da NATO «bere ateetaraino heltzeko duen beldurra» | Errusiak eta AEBek adierazi dute azken egunotan ez dietela muzin egiten elkarrizketei. Eta, horren harira, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak nabarmendu du Mendebaldeak kontuan hartu beharko lituzkeela Moskuren segurtasun bermeak, Vladimir Putin Kremlineko buruzagiak Ukrainako gerraren amaiera negoziatzea onartzen baldin badu.
Aurreko egunetan AEBetan izan da Macron, eta TF1 telebista kateak bira horretan egin dioten elkarrizketa bat eman du, gaur. Horretan nabarmendu du, besteak beste, Europak duela etorkizuneko bere «segurtasun egitura» prestatzeko beharra. «Horrek esan nahi du jorratu beharreko alderdiak direla —Putin presidenteak beti esan izan duen bezala— NATO bere ateetaraino heltzeko beldurra eta Errusia mehatxatu dezaketen armen hedakuntza», azpimarratu du Frantziako presidenteak.
Joan den otsailaren 24an Errusia Ukraina inbaditzen hasi aurretik Putinekin bildu zen Mendebaldeko azken-aurreko liderra izan zen Macron; Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra izan zen azkena, otsailaren 15ean. Kremlineko burua eta Eliseokoa Moskun batzartu ziren otsailaren 7an, eta Putinek, hedabideen aurrean, hiru eskari egin zizkion Mendebaldeari, Ukrainako mugatik gertu zituen tropak erretiratzeko: NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hedatzea geldiaraztea Europa ekialdean; Mendebaldeko aliantza militarraren ahal handiko erasorako armak Errusiaren mugatik urruntzea; eta aliantzaren egitura 1997ko mugetara erretiratzeko. Izan ere, ordura arte Varsoviako Ituneko estatu bakar bat ere ez zegoen aliantzan; 1999an Hungaria, Polonia eta Txekia bihurtu ziren kide, eta 2004an Estonia, Lituania, Letonia, Eslovakia, Bulgaria eta Errumania.
«Auzi hori bake elkarrizketetan egongo da. Beraz, aztertu behar dugu zertarako prest gauden, nola babesten ditugun geure aliatuak eta estatu kideak, eta nola ematen dizkiogun bermeak Errusiari negoziazio mahaira esertzen den egunean», esplikatu du Macronek.
Ukraina esaten ari da azkeneko hilabeteotan ez dela negoziazio mahaian eseriko Errusiak bere lurraldetik tropak ateratzen ez dituen bitartean. Nolanahi ere, Washingtonek iradoki izan dio elkarrizketarako prest egon beharko lukeela. Testuinguru horretan, Macronek, beste batzuetan bezala, agenda propioa ezartzeko ahalegina egin du, AEBen rola auzitan jarriz, nolabait. Ezin du, ordea, EB Europako Batasunaren izenean hitz egin. Horrekin guztiarekin lotuta, Sanna Marin Finlandiako lehen ministroak ohartarazpen bat egin zuen, atzo, Sydneyn (Australia): «Europa ez da behar bezain indartsua. AEBak gabe arazoak edukiko genituzke».
Mehatxu gehiago
Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak Telegramen adierazi duenez, Ukrainak hamabi herrialdetan dituen hamazazpi misio diplomatiko mehatxatu dituzte, azken egunotan, gutun piroteknikoak edo kaxa susmagarriak bidalita. Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak zehaztu du Hungariako, Herbehereetako, Poloniako, Kroaziako, Italiako eta Austriako enbaxadak daudela kaxak jaso dituztenen artean. Kulebak esan du CNN telebista katean egin dioten elkarrizketa batean Errusia dagoela erasoen atzean. Moskuk ukatu egin du Espainiara bidalitako gutun piroteknikoekin zerikusirik duenik, eta Espainiako Poliziak esan du Espainiatik bertatik bidali zituztela.
Gerra frontean, bestalde, Khersongo agintari ukrainarrek eskatu diete Dnieper ibaiaren ekialdean dauden herritarrei mendebaldeko aldera, Ukrainak kontrolpean duenera, joateko. The Kyiv Independent egunkariak gaur kaleratu duenez, Jaroslav Januxevitx jeneralak esan du astelehenera arte laguntzen arituko direla Ukrainako indarrak. |
2022-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/221565/zegokiena-egin-dute-argentinak-eta-herbehereek.htm | Kirola | Zegokiena egin dute Argentinak eta Herbehereek | Argentinarrek sufritu egin dute Australiari irabazteko (2-1). Herbeheretarrek, berriz, nagusitasunez hartu dituzte mendean AEBak (3-1). Elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan | Zegokiena egin dute Argentinak eta Herbehereek. Argentinarrek sufritu egin dute Australiari irabazteko (2-1). Herbeheretarrek, berriz, nagusitasunez hartu dituzte mendean AEBak (3-1). Elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan | Egin beharrekoak eginda, final-laurdenetan dira Argentina eta Herbehereak. Australiari eta AEBei irabaztea zegokien, eta ez dute hutsik egin. Helburua aise bete du Louis van Gaalen taldeak, hortzak estutu behar izan gabe. 3-1 gailendu zaizkio amerikarrei. Zuri-urdinek, ordea, arnasestuka bukatu dute Australiaren kontrako neurketa. Gol bakarreko aldearekin nagusitu dira, 2-1, eta Australia luzapena behartzeko zorian izan da. Datorren ostiralean, elkarren aurka jokatuko dute gaur sailkatu diren bi taldeek. Larritasunak larritasun, Argentinak merezita lortu du txartela. Aurkaria baino dezentez hobea izan da. Halere, Australiaren nahia bete da neurketaren lehen ordu erdian. Argentinarrak izan dira baloiaren jabe, baina zailtasun handiak izan dituzte lerro artean jokoa sortzeko. Modu antolatu eta koordinatuan defendatu a Australia. Bere zelaian pausatu, eta ez du zirrikiturik txikiena ere utzi. Hori gutxi ez, eta baloi jabetza luze batzuk ere izan ditu, Argentinak goian estutu ez duenean. Pazientzia ariketa egin behar izan dute Lionel Scaloniren mutilek. Guztiz trabatuta zegoen neurketa, harik eta Messi libragailua atera duen arte, 36. minutuan. Area barruan Otamendiren kontrol txar bat jaso, eta leuntasunez bukatu du jokaldia. Jaurtiketa bainoago, pasea egin du sareetara. Betiko Messi, profesional gisa jokatu duen 1.000. partidan. Australiak aurrerapausoa eman du atsedenetik bueltan. Zer erremedio. Ez dute jokaldi arriskutsurik sortu, baina pare bat aldiz, estu hartu dute Emiliano Martinez atezaina. Doi-doi bada ere, urrundu du baloia. Ryan, aitzitik, ez da horretarako kapaza izan 57. minutuan: Julian Alvarezek baloia ostu dio atezain australiarrari, eta oparia probestu. 2-0. Lehia, ordea, ez zegoen erabakita. 77. minutuan, Enzo Fernandezek bere atean sartu du jaurtiketa desbideratu bat. Kirioak dantzan harmailetan, baita zelaian ere. Sufritu egin du Argentinak. Beich banakoa egitear izan da, bakarka. Gero, lasaitzeko gola gertu izan du Lautarok. Eta bukaeran, salbatzaile agertu behar izan du Emilianok, Kuolen jaurtiketa gelditzeko. Dumfriesen erakustaldia Asmo onak, baina letagin kamutsak izan dituzte AEBek. Protagonista izaten saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin aurkari sendoago eta eraginkorrago baten aurrean. Johan Cruyffen estiloaren maitaleek aurpegia zimurtuko dute Louis van Gaalen taldea ikusita. Baina kontua da, Herbehereak lehiakor dabiltzala berriro. Distirarik gabe bada ere, erraz sartu dira final-laurdenetan, hiru gol sartuta. Hiruretan jokalari bera agertu da, eta ez da Gapko izan, Dumfries hegalekoa baizik: lehen bi golak eskaini, eta hirugarrena berak sareratu du. Hasi orduko, laranjondoa indarrez astindu dute AEBek: Pulisic bakarrik gelditu da Nopperten aurrean, baina atezainak zangoarekin gelditu dio jaurtiketa. Saskia prest zuten amerikarrek, baina laranjak gainera erori zaizkie, erauntsian. Jokaldi azkarra egin dute Herbeherek, esker-eskuin, eta Dumfriesen erdiraketa maisuki sareratu du Depayk. 10. minuturako, aurretik zen Louis van Gaalen taldea. Bultza egiten jarraitu dute AEBek. Bere zelaian sartu dute aurkaria. Alabaina, joan etorrian eroso egon dira Herbehereak. Kosk egin dute kobazulotik atera diren aldiro. De Jongek Depay aurkitu ahala, dar-dar egin du amerikarren atzeko lerro ahulak. Erraztasun handiegiak eman dituzte defentsan. Hala, atsedena ate joka zela, Herbehereen bigarrena egin du Blindek, Dumfriesen beste goleko pase bat baliatuz. Alboko sake batean egon da jatorria. Tentsio falta handia izan du Gregg Berhalterrek zuzenduriko taldeak. Ez du amore eman, bederen. Europarrek, berriz, erritmoa geldotzea izan dute helburu bigarren zatian. Baloia alderik alde mugitu, eta falta bidez gelditu dute Pulisic. Depayk gertu izan du hirugarrena, eta gero, akatsak egin ditu atzean. Horietako baten ondotik iritsi da AEBen gola, 76. minutuan, Wrighten erremate harrigarri batekin. Gutxi iraun du zirrarak, Dumfriesek 3-1ekoa egin baitu bost minutu geroago. Arean bakarrik azaldu, eta aurrelari baten trebeziaz zulatu du Turnerren atea. Kito. Hala bukatu da amets amerikarra. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221596/osakidetzaren-laquopolitika-suizidaraquo-salatu-dute-donostiako-esiko-30-bat-zerbitzuburuk.htm | Gizartea | Osakidetzaren «politika suizida» salatu dute Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk | Gutun batean, osasun zerbitzu publikoaren zuzendaritzaren dimisioa eskatu dute, zentzugabeko kudeaketarengatik, eta «sektarismoa eta trakeskeria» leporatu dizkiote. | Osakidetzaren «politika suizida» salatu dute Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk. Gutun batean, osasun zerbitzu publikoaren zuzendaritzaren dimisioa eskatu dute, zentzugabeko kudeaketarengatik, eta «sektarismoa eta trakeskeria» leporatu dizkiote. | Urak nahasi dira Osakidetzan. Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat zabaldu dute Osakidetzaren «politika suizida» salatzeko. Osakidetzako «zuzendaritza orokorreko buruak berehala kargugabetzeko» eskatu diote Gotzone Sagardui Osasun sailburuari, eta ESIko zuzendaritzako kideak berriz euren postuetara itzultzeko.
Donostia Ospitaleko gestio krisia salatu dute, eta, horrek «zentzugabeko erabakietan eta zigorrekin» jo duela goia adierazi dute. Itziar Perez eta Idoia Gurrutxaga ESIko zuzendaritzako kideak kargugabetu izana «azken tanta» izan dela adierazi dute, eta «sekulako aldrebeskeria». Osakidetzaren zuzendaritzari «sektarismoa eta trakeskeria» leporatu diote. Azaldu dutenez, zerbitzu publikoaren barneko ataletako zuzendaritzetako kideen ahalmena murrizten ari dira Osakidetzako buruak, eta, horren ordez, zuzendaritza zentrala indartzen ari da, horietako kideak «irizpide politikoen arabera» aukeratzen dituztela, ez eta «trebetasun eta merituen» arabera.
Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostialdeko ESIko jarduneko zuzendari
Nabarmendu dutenez, zerbitzua kolokan jarri dute, ez dituztelako behar diren erreformak egin aurre egiteko izurriaren ondorioei eta eskaera gero eta handiagoari. «Osasun kudeaketa arazo bat da hau, ez borroka politikoa».
Iragan ostiralean, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen Osakidetzak. Atzo, beste arduradun batek dimisioa eman zuen: Adolfo Begiristainek, Donostia ospitaleko kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuak. Eta gaur jakin da, Euskadi Irratiaren bidez, ospitale bereko Maite Martinez mediku zuzendariordeak ere dimisioa aurkeztuko duela bihar.
Atzo, Begiristainek argudiatu zuen «desadostasunak» zituela Osakidetzaren Zuzendaritza Nagusiarekin eta Osasun Sailarekin. Ohar batean, arduradun medikuak salatu zuen Osakidetzak erabakiak hartzen dituela «Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren apeten arabera». Are: osasun sare publikoa «era diktatorialean» kudeatzea egotzi zion Osasun Sailari.
Osakidetzako Zuzendaritza Nagusiaren eta Begiristainen arteko desadostasunetako bat da Donostia ospitalea «minbizi peritonealaren erreferentziazko zentro» izateari uzteko erabakia. «Oso-oso arriskutsua den sistema diktatorial baten bidez kudeatzen dute osasungintza», salatu zuen medikuak.
Begiristain eta Martinez ez dira, ordea, Jaurlaritzaren erabakiekin bat ez datozen bakarrak. Ostiralean Perez eta Gurrutxaga kargugabetu izanak haserrea eragin du Donostialdeko ESI erakunde sanitarioan. Erabakia jakin eta berehala, bilera bat egin zuten hango zerbitzuburuek, eta elkarretaratzea egin zuten Donostia ospitalearen aurrean.
PPk azalpenak eskatu ditu
PPko buru Laura Garridok Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren agerraldia eskatuko du Eusko Legebiltzarrean, azalpenak eman ditzan Perezen eta Gurrutxagaren kargugabetzeen inguruan. Garridok salatu du kargugabetze horiek direla Osakidetzaren «kudeaketa negargarriaren» ondorio, eta gaineratu du zerbitzua «noraezean» doala. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221597/frantzia-eta-ingalaterra-final-laurdenetara.htm | Kirola | Frantzia eta Ingalaterra, final-laurdenetara | Mbapperen bi golekin, Frantzia nagusitasunez gailendu zaio Poloniari (3-1). Ingalaterrak ere aise hartu du mendean Senegal (3-0). | Frantzia eta Ingalaterra, final-laurdenetara. Mbapperen bi golekin, Frantzia nagusitasunez gailendu zaio Poloniari (3-1). Ingalaterrak ere aise hartu du mendean Senegal (3-0). | Aurrera egin dute eguneko bi faboritoek. Oraingoz, ez da ezustekorik izan Qatarko Munduko Kopako final-zortzirenetan: Herbehereek, Argentinak, Frantziak eta Ingalaterrak egin dute aurrera. Azken biek nagusitasunez irabazi diete gaur Poloniari (3-1) eta Senegali, eta elkarren aurka arituko dira.
Frantzia 3-1 Polonia
Gaitasun ikaragarria du Frantziako selekzioak. Beldurra sortzeko moduko jokalariak ditu aurrealdean, eta beste behin erakutsi du hori gaur. Ez da alferrik egungo txapelduna. Didier Deschampsen mutilek Munduko Kopatik kanpo utzi dute Robert Lewandowskiren Polonia (3-1), Olivier Girouden gol bati eta Kilian Mbapperen biri esker, eta Ingalaterraren edo Senegalen aurka jokatuko dute final-laurdenetan.
Gaurko golari esker, Giroud Frantziako selekzioko golegile historiko onena bihurtu da, 52 golekin. Thierry Henry bera gainditu du (51); ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Etorkizunean, ordea, litekeena da Mbappek marka horiek haustea: PSGkoak bost gol daramatza Qatarko Munduko Kopan, eta txapelketako golegile nagusia da. Selekzioarekin 24 gol sartu ditu, 24 urte betetzear dela.
Norgehiagokari dagokionez, Frantzia lehen minututik hasi da nagusitasuna erakusten. Atzean sartu da Polonia, nahiz eta baloia ez zuenean goian presionatu dituen urdinak. Baloiarekin, ordea, ezer gutxi egiten zuten poloniarrek. Lan mordoa izan du Szczesny atezainak; besteak beste, Dembeleren eta Tchouameniren jaurtiketei erantzuteko.
Minutuak aurrera egin ahala, ordea, berdindu egin da partida; Lewandowskik eman du lehen abisua area kanpotik, eta, 37. minutuan, Poloniak izan du lehen zatiko aukerarik argiena: Zielinskik indartsu errematatu penalti puntutik, baina ondo erantzun dio Llorisek, eta bigarren errematea Frantziako defentsak atera du atepetik.
Oraindik sustoa gainditu gabe zutenean, Giroud izan da barkatu ez duena: Mbapperen pase eder bat baliatu du baloia sareetara bidaltzeko. Atsedenaldia heltzear zen, eta Milaneko aurrelariaren golak hotz utzi ditu poloniarrak.
Bigarren zatian, atzerapauso bat egin du Frantziak, horrela, kontraerasoak baliatzen saiatzeko. Eta ondo irten zaio jokaldia: Mbappek bi aldiz birrindu du Szczesnyren ateko sarea, bi jaurtiketa gogoangarrirekin, 74. eta 91. minutuetan. Lewandowskik azken minutuan sartu du, penaltiz, ohorearen gola. Aurkariaren zain geratu da txapelduna.
Ingalaterra 3-0 Senegal
Antzeko gidoia izan du eguneko bigarren partidak. Senegalek lehen zati ederra jokatu du, baina azken minutuetan duten kalitatea erakutsi dute Ingalaterrako jokalariek, eta neurketa erabakita utzi duten bi gol sartu dituzte atsedenaldiaren aurretik. Jokaldi azkarretan elkarrekin konbinatzeko sekulako gaitasuna dute Gareth Southgaten mutilek.
Aurretik, ordea, larri ibili dira ingelesak. Eurek izan dute baloiaren jabetza, baina, kontraerasoei eta presioari esker, Senegal izan da arrisku gehien sortu duen taldea. 23. minutuan, Diak aukera bikaina izan du area barruan; Stonesek eskuarekin desbideratu du baloia, baina epaileari ez zaio penaltia adierazteko modukoa iruditu. 31.ean, berriz, Sarrek erremate indartsua egin du, baina esku bikaina atera du Pickfordek baloia desbideratzeko. Suarekin jolasten ari zen Ingalaterra.
Kalitatea, ordea, soberan dute three lions-ek. Harry Kanek baloi bat jaso du, Bellinghami utzi dio, hark jokaldia egin du hegaletik, eta Hendersoni pasatu dio, Liverpooleko jokalariak baloia sareetara bidaltzeko. Gol bikaina. 46. minutuan, beste maisulan bat: kontraeraso bat zoragarri jokatu dute Bellighamek eta Fodenek, eta bakarrik utzi dute Kane Mendyren parean. Tottenhameko killer-ak ez du barkatu, eta bere lehen gola sartu du Munduko Kopan.
Bigarren zatia hasi eta gutxira, neurketa erabakita utzi du Sakak, Fodenen jokaldi bikain bat baliatuta. 58. minutua zen. Hortik amaierara arte, kontatzeko ezer gutxi izan du partidak. Ingelesek aurkari puska izango dute parean final-laurdenetan: itxura bikaina ematen ari den Mbapperen Frantzia, egungo txapelduna. |
2022-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/221599/garaipen-garrantzitsua-lortu-dute-urrutikoetxeak-eta-albisuk.htm | Kirola | Garaipen garrantzitsua lortu dute Urrutikoetxeak eta Albisuk | Markagailua irauli, eta mendean hartu dituzte Laso eta Imaz. Urrutikoetxea izan da partidako onena. | Garaipen garrantzitsua lortu dute Urrutikoetxeak eta Albisuk. Markagailua irauli, eta mendean hartu dituzte Laso eta Imaz. Urrutikoetxea izan da partidako onena. | Mikel Urrutikoetxeak eta Jon Ander Albisuk lortu dute Binakako Txapelketako lehen puntua. Partida gogorra jokatu dute Laso eta Imaz egungo txapeldunordeen aurka, baina hobeto iritsi dira azken tantoetara, eta hori baliatu dute puntua poltsikoratzeko (19-22). 666 pilotakada jo dituzte, eta ordu eta laurden iraun du norgehiagokak.
Atzo, Amets Arzallus izan zen Bizkaia pilotalekuko bertsolari onena, eta, gaur, Urrutikoetxea izan da pilotaririk onena. Neurketaren lehen erdian atzetik ibili dira urdinak, Albisuren hainbat huts tarteko —hamar pilota galdu ditu—; atzelariak bere jokoa hobetu duenean, ordea, nagusitu egin dira. 16-13 galtzen ari zirela gertatu da hori. Hortik aurrera, ezinean ibili dira Laso eta Imaz, eta markagailua irauli dute Urrutikoetxeak eta Albisuk.
Gauzak horrela, puntu banarekin iritsiko dira hirugarren jardunaldira gaur lehiatu diren bi bikoteak.
Bigarren jardunaldiko azken neurketa asteartean jokatuko da, Eibarren (Gipuzkoa). Elezkanok II.ak eta Tolosak parean izango dituzte Peio Etxeberria eta Rezusta. Lehen puntua lortu nahi dute bi bikoteek. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221600/mobilizazioei-eusteko-eskatu-dute-iranen-moralaren-polizia-desegin-dutela-zabaldu-ostean.htm | Mundua | Mobilizazioei eusteko eskatu dute Iranen, Moralaren Polizia desegin dutela zabaldu ostean | Datozen hiru egunetan manifestazioak eta grebak egitera deitu du oposizioak. Gobernuak, ordea, ukatu egin du Polizia taldea sakabanatu izana. | Mobilizazioei eusteko eskatu dute Iranen, Moralaren Polizia desegin dutela zabaldu ostean. Datozen hiru egunetan manifestazioak eta grebak egitera deitu du oposizioak. Gobernuak, ordea, ukatu egin du Polizia taldea sakabanatu izana. | Moralaren Polizia dago azken hilabeteotan Iran astindu duen zurrunbiloaren erdigunean. Erakunde horrek atxilotu eta hil zuen Mahsa Amini 22 urteko gazte kurdua irailaren amaieran, beloa «gaizki jarrita» eramateagatik. Teherango komisaria batean eduki zuten, eta hiru egunez koman egon ostean hil zen erietxean. Larunbat arratsaldean adierazpen nahasiak egin zituen Irango fiskal nagusi Mohamad Iafar Montazerik. Esan zuenez, Moralaren Polizia «bertan behera geratu da». Baina, ordu gutxiren buruan, Irango Gobernuak ukatu egin zuen polizia taldea desegin izana.
Herritarrek errepublika islamikoak agindutako kodeak betetzen dituzten gainbegiratzen du erakundeak. Zenbait emakumek eta gizonek osatzen dute taldea. Batez ere, emakumeek janzkera kodea betetzen duten kontrolatzen dute, eta, horrela ez bada, berriz hezteko zentroetara eramaten dituzte. Polizia furgoneta zuriak erabiltzen dituzte kaleak patruilatzeko, baina, zenbait iturriren arabera, ez da horrelakorik ikusi kaleetan protestak zabaldu zirenetik.
Horrek Moralaren Polizia desegin zuten zurrumurrua zabaldu zuen. Horren inguruan galdetu zioten larunbatean fiskalari, ekitaldi erlijioso batean, eta hark erantzun: «Moralaren Poliziak ez du loturarik botere judizialarekin, eta iraganean sortu zuen eragile berak desegin du». Hala ere, adierazi zuen botere judiziala ez dela Moralaren Polizia «epe mugagabean ixtearen aldekoa». Zurrumurruak zurrumurru, Irango Gobernuak ukatu egin du taldea desegin izana. Hain justu, Irango Barne Ministerioak eta Iraultzaren Kultura Kontseilu Gorenak sortu zuten, 2005ean.
Aitzitik, Montazerik iragan astean esan zuen Irango Parlamentua eta Botere Judiziala hijab-aren auzia aztertzen ari direla dagoeneko. Iradoki zuenez, baliteke emakumeen janzkera arautzen duten legeak arintzea. Pare bat asteren buruan iragarriko dute erabakia.
Errepublika islamikoaren amaiera eskatzen dute
Herrialdeko agintean zer edo zer mugitzen ari dela iritzita, presioari eusteko eskatu dute oposizioko taldeek. Twitterreko kontuen bitartez, datozen egunetako deialdiekin bat egiteko eskatu dute zenbait manifestarik: gaurtik hasita, hiru eguneko greba deialdiarekin bat egiteko, bihar hiriburuko auzoetan egingo dituzten manifestazioetara joateko, eta, asteazkenean, erdiguneko Azadi plazan (Teheran) biltzeko. «Batasuna garaipenaren eragileetako bat da», adierazi dute sare sozialetan.
Emakumea, bizitza, askatasuna da manifestarien lema. Aminiren heriotzagatik hasi ziren protestak irailaren 16an. Bi hilabete eta erdiren ondoren, manifestariek errepublika islamikoa eraisteko eskatzen dute. Ruhola Jomeini aiatolak sortu zuen errepublika 1979an, zeinak esan zuen emakumeak «biluzik» daudela belorik ez badute. 1983tik da nahitaezko Iranen emakumeek beloa jantzita izatea.
Ia hiru hilabeteko protestetan laurehun bat pertsona hil dira, gobernuz kanpoko hainbat erakunderen arabera, eta beste 2.000 inguru daude auzipetuta, protestetan parte hartzeagatik. Horietako sei hiltzera kondenatu dituzte.
Bada, Irango Botere Judizialeko buru Gholamhosein Mohseni Ejek gaur iragarri du «laster» exekutatuko dituztela hiltzera kondenatutako horietako batzuk. Islamaren eta segurtasun publikoaren aurkako bi delitu egitea leporatzen diete auzipetuei; «Jainkoaren aurkako gerra» eta «lurreko ustelkeria». |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221602/agustin-agirre-izendatuko-dute-donostia-aldeko-esiko-jarduneko-zuzendari.htm | Gizartea | Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari | Osakidetzako zuzendaritzak ostiralean kendu zuen kargutik Itziar Perez. Loreto Marquet erizaintzako zuzendariordeak ere dimisioa eman du. | Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari. Osakidetzako zuzendaritzak ostiralean kendu zuen kargutik Itziar Perez. Loreto Marquet erizaintzako zuzendariordeak ere dimisioa eman du. | Joan den ostiralean Osakidetzako zuzendaritzak Itziar Perez Donostia aldeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendari kudeatzaile kargutik kendu eta gero, EITBk gaur jakinarazi du Agustin Agirre izango dela haren ordezkoa, behin-behinean. Agirre Bidasoaldeko ESIko burua da gaur egun.
Aurrez, Agirre Basurtuko ESIko zuzendari medikua izan zen, eta, Bidasokora lekualdatu aurretik, Debagoieneko Ospitaleko zuzendari medikoa izan zen. Erietxe horretan aritu ziren lanean 2018ko udaberriko lan eskaintza publikoan egondako iruzurrak salatu zuten hiru anestesiologoak, eta, Agirre bertako arduradun zela, auzia salatu ondoren Agirrerengandik jasandako tratua salatu zuen Roberto Sanchez anestesiologoak aurtengo maiatzean, Eldiario.es atarian argitaratutako artikulu batean. Izen-abizenik aipatu gabe, BERRIAn ere salatu zuten jasotako tratua. Lan eskaintza publikoko iruzurraren ondorioz, Debagoieneko ESIko Maria Jesus Mujikak dimisioa eman zuen, eta hura ordezkatu zuen Agirrek.
Bidasoko ESIan hilabeteak zeramatzan Agirrek. Haren aurretik, Jose Manuel Ladron de Gebara zegoen arduradun, baina hark maiatzean dimititu zuen, ebakuntza geletako obren proiektuak sortutako eztabaidaren testuinguruan.
Gainera, El Diario Vasco egunkariak zabaldu duenez, Loreto Marquet erizaintza zuzendariordeak ere dimisioa eman du.
Osakidetzak ostiralean kendu zituen kargutik Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga, eta gaur gauzatuko dira beste bi dimisio: Adolfo Begiristain Donostia ospitaleko kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuarena eta Maite Martinez mediku zuzendariordearena.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren agendan ez da ekitaldirik ageri hilaren 15era arte, baina gaur gaiari buruzko adierazpenak egingo dituzte. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ere azalpenak eskatu dizkiote Sagarduiri, eta PP+C's-ek Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari eskatu dio Sagardui kargutik kentzeko.
Ostiralean bertan, Donostia aldeko ESIko zerbitzuburuek protesta egin zuten kargugabetzeen kontra, eta gaur gutun bat zabaldu dute, Osakidetzaren «politika suizida» arbuiatzeko. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221603/sudango-krisi-politikoa-gainditzeko-akordioa-sinatu-dute-junta-militarrak-eta-oposizioak.htm | Mundua | Sudango krisi politikoa gainditzeko akordioa sinatu dute junta militarrak eta oposizioak | Hitzarmenaren helburuak dira «gobernu zibila» osatzea eta bi urteko epean bozak egitea. Parlamentuko eserlekuen %40 emakumeek beteko dituzte. Estatuko hainbat eragilek itunaren aurkako protestara deitu dute. | Sudango krisi politikoa gainditzeko akordioa sinatu dute junta militarrak eta oposizioak. Hitzarmenaren helburuak dira «gobernu zibila» osatzea eta bi urteko epean bozak egitea. Parlamentuko eserlekuen %40 emakumeek beteko dituzte. Estatuko hainbat eragilek itunaren aurkako protestara deitu dute. | Sudango oposizioko aliantza nagusiak, FCC Askatasunaren eta Aldaketaren Indarrek, eta herrialdea gobernatzen duen junta militarrak akordio bat sinatu dute astelehenean, 2021eko urriko estatu kolpearen ondoren Sudanen piztutako krisiari amaiera emateko eta trantsizioa egiteko. Hala jakinarazi du SUNA Sudango berri agentziak. Presidentearen jauregian egin dute ekitaldia, Khartum hiriburuan, eta zeremonia horretan izan dira, besteak beste, erakunde politikoak eta alderdietako eta sindikatuetako ordezkariak, NBE Nazio Batuen Erakundeko eta Afrikako Batasuneko ordezkariak bertan zirela. Estatuko hainbat eragilek, ordea, protestara deitu dute ituna gaitzesteko, ez baitute uste «oso inklusiboa» denik.
Dokumentuak 27 artikulu jasotzen ditu, eta akordioaren helburua da, besteak beste, «gobernu zibila» osatzea eta konstituzioa egitea, bai eta datozen bi urteetan herrialdea gobernatuko duten erakunde legegileak, betearazleak eta judizialak eratzea eta hautatzea ere, «trantsizio aldia» amaituko duten hauteskunde orokorrak egin aurretik.
Akordio horren punturik nabarmenetako bat da armada gai politikoetatik «erabat desagerraraztea», baita Omar al-Baxir diktadore ohiaren erregimenaren jarraitzaileak ere; boteretik kendu zuten 2019an, eta horrek trantsizio prozesu labur bati bide eman zion, harik eta 2021eko urrian, militar talde bat gobernuaren aurka matxinatu zen arte. Indar amatuek, bestalde, segurtasun eta defentsa kontseiluan ordezkaritza izango dute, lehen ministroa buru dela.
Horrez gain, «biktimentzako justizia lortzeko» mekanismo bat indarrean sartzea ere jasotzen du akordioak, iraultzan eta estatu kolpe militarraren aurkako protestetan Sudango indarrek hil zituzten ehunka manifestariei erreferentzia eginez. Dokumentuaren arabera, parlamentu bat sortzea ere erabaki dute, eta ganberako eserlekuen %40 emakumeek beteko dituzte. Halaber, armada eta inteligentzia zerbitzua ere «erreformatuko» dituzte, «gobernuaren menpe egon daitezen».
Xehab Ibrahim Askatasunaren eta Aldaketaren Indarretako bozeramaileetako batek EFE agentziari esan dionez, beste talde batzuek ere, hala nola Kongresu Nazionalak eta Alderdi Errepublikanoak, itun hori sinatu dute, eta horrek «azken akordio bat» lortzeko bidea erraztuko du; Ibrahimen ustez, abenduaren amaieran sinatuko dute.
Sudango Iparraldeko Herriaren Askapenerako Mugimenduko buru Jasir Armanek Sudan Tribune hedabideari emandako elkarrizketa batean adierazi duenez, alderdi hauek sinatu dute hitzarmena: «FCCk, Al Hadi Idris buru duen Sudango Fronte Iraultzaileak, Herri Kongresuaren Alderdiak, Alderdi Unionista Demokratikoak eta gizarteko zenbait profesionalek eta taldek».
Horrekin lotuta, Armanek adierazi du espero duela preso politikoak aske utziko dituztela akordioaren bitartez. Bada, Sudan Tribun hedabidearen arabera, herrialdeko agintariek jakinarazi dute espetxetik atera dituztela Boterea Deuseztatzeko Batzordeko (ERC) kide Wagdi Salih eta Abdallah Suleiman polizia erretiratua, bi hilabetez atxilotuta egon ondoren.
Ituna sinatu baino ordu batzuk lehenago, FFCk sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez adierazi dute «jarrera argia» dutela: «Sudango prozesu politikoak irtenbide politiko sakon baterako proiektu bat izan behar du, iraultzaren indar guztiek parte har dezaten». Mezu horretan, gainera, ohartarazi dutenez, «Sudani ezarritako edozein prozesuren aurka» jardungo dute, «kosta ahala kosta».
Bestalde, NBEk Sudanen duen misioaren buru Volker Perthes izan da zeremonian hitzaldi bat eman duen lehena, eta galdegin du dokumentu horretan sinatutako artikuluak «arrakastaz betetzea». Halaber, Abdel Fatah al-Burhan Sudango Trantsiziorako Kontseilu Subiranoaren presidentea buru duen junta militarrari eskatu dio «sudandar guztien eskubideak errespetatzeko, etnia, erlijioa eta ideologia politikoak alde batera utzita».
NBEk eta Afrikako Batasunak bitartekaritza lanak egin dituzte junta militarreko eta oposizioko ordezkariak mahaiaren itzulian esertzeko helburuarekin. Estatu kolpearen ondoren, Sudango eragileek elkarrizketa erronda hasi zuten, Afrikako herrialdeak bizi duen krisiari irtenbidea aurkitzeko.
«Ezkutuan» adostutako ituna
Nazioarteak eta Sudango hainbat taldek goratu egin dute junta militarrak eta oposizioak hitzartu duten akordioa. Guztiek, ordea, ez dute begi onez hartu; manifestazioak antolatzen dituzten eragileek itunaren aurkako protestara deitu dute. Haien iritziz, bi aldeek «ezkutuan» negoziatu dute akordioa.
Al-Burhanek 2021eko urriko estatu kolpea gidatu zuen, eta Abdala Hamdok trantsizioko lehen ministroa kargutik kendu zuen. Aurreko junta militarrarekin akordioa lortu eta gero izendatu zuten Hamdok lehen ministro, Al-Baxirren aurkako 2019ko estatu kolpearen ondotik. Al-Burhanek zuzendutako gobernu hark erreforma sozial eta ekonomikoa abian jarri zuen, eta bake akordio bat lortu zuen Darfurko eta herrialdeko beste eremu batzuetako talde matxinoekin.
Hamdok 2021eko azaroan lehen ministro kargura itzuli zen arren, dimisioa eman zuen 2022ko urtarril hasieran, estatu kolpearen aurkako protestetan Sudango indarrek manifestarien kontrako errepresioa salatu ostean; ehunka lagun hil zituzten.
Al-Burhanek uztailean iragarri zuen bide emango ziela alderdiei eta gizarteko erakundeei gobernu berri bat osatzeko. Hala, ziurtatu zuen armadak ez zuela negoziazioetan parte hartuko, eta indar politikoei «elkarrizketak bultzatzeko» eskatu zien, «Sudango herriaren batasuna berrezartzeko». Bide horretan, nazioarteak Al-Burhanek hartutako erabakia txalotu zuen. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221604/sortzaileekin-aurrez-aurrekoak-ahotsenean.htm | Kultura | Sortzaileekin aurrez aurrekoak, Ahotsenean | Delirium Tremens taldeak 'Hordago' lana aurkeztuko du Plateruenan, gaur, eta zortzi libururen berri emango dute idazleek edo itzultzaileek Musika Eskolan. | Sortzaileekin aurrez aurrekoak, Ahotsenean. Delirium Tremens taldeak 'Hordago' lana aurkeztuko du Plateruenan, gaur, eta zortzi libururen berri emango dute idazleek edo itzultzaileek Musika Eskolan. | Durangoko Azokak gune bat erreserbatuta dauka sortzaileentzat: Ahotsenea. Horretan, euren lanak aurkezteko aukera dute artistek.
Solasaldiak, errezitalak eta performanceak, egiten dituzte, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.
Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneako saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAko webgunean:
Gaur goizean ez dute aurkezpenik egingo, ikasleen goizeko tailerrak egingo dituztelako. Baina arratsalderako, honakoak aurreikusi dituzte:
Olaia Inziarte musikariak Lehengo Lepotikan Burua lana aurkeztuko du 14:30etik aurrera, Ahotsenean. Maraca Diablo taldeak egingo dio txanda 15:40an. Eta Zakill taldeak, 16:50ean, Pozoina lanarekin.
Ondoren, 18:00etan, Sua taldeak Gorde genituen beldurrak lana plazaratuko du.
19:10ean, Bizi zioa aurkeztuko du Bolborak.
Eta azken emanaldia, 21:30ean egingo dute: Delirium Tremens taldeak Hordago lana aurkeztuko du.
Literatura
Liburuen alorrean, berriz, Molly Smithen eta Juno Macen Puta zikinak lana aurkeztuko du Katakrak argitaletxeak, 16:00etan, Bartolome Ertzilla musika eskolan, esan bezala. Amaia Astobizak itzuli du.
Ondoren, 16:30ean, 72 ordu eleberriaz mintzatuko da Kepa Iribar egilea. 17:00etan, Assata Shakurren Autobiografia bat aurkeztuko du Danele Sarriugarte itzultzaileak.
Itziar Diez de Ultzurrun itzultzaileak, berriz, Kae Tempesten Antzinako berri berriak lanaz arituko da, 17:30ean.
Amaia Telleria idazleak Zuhara. Clionaren kanpaiak lanaren nondik-norakoak azalduko ditu, 18:00etan.
Ordu erdi geroago, Heriotzari aurrez aurre begira liburua aurkeztuko du Oskar Gazteluk.
Eta Irene Aldasoro itzultzaileak Elisa Leviren Nik ez dakit beste gauza batzuen berri lanaren berri emango du, 19:00etan.
Musika eta literatura biltzen dituen ekitaldi batekin amaituko da eguna: Kepa Junkeraren inguruko Berpiztu lana aurkeztuko dute, 19:30ean. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221605/osasunari-buruzko-edukietan-berriak-berdintasunaren-alde-egiten-duela-dio-ikerketa-batek.htm | Gizartea | Osasunari buruzko edukietan BERRIAk berdintasunaren alde egiten duela dio ikerketa batek | Eneko Fernandez Artigasek eta Itxaso Fernandez Astobizak egindako ikerketa batek neurtu du emakumeek zein presentzia duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egunkari nagusietan osasunaren inguru argitaratutako artikuluetan. | Osasunari buruzko edukietan BERRIAk berdintasunaren alde egiten duela dio ikerketa batek. Eneko Fernandez Artigasek eta Itxaso Fernandez Astobizak egindako ikerketa batek neurtu du emakumeek zein presentzia duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egunkari nagusietan osasunaren inguru argitaratutako artikuluetan. | Oro har, gizonek emakumeek baino presentzia handiagoa dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lau egunkari nagusietan argitaratu diren edukietan. Osasun gaiez mintzatzen diren artikuluetan, zehazki. Hori ondorioztatu dute Eneko Fernandez Artigasek eta Itxaso Fernandez Astobizak ikerketa batean. Azaldu dute generoari begira «desoreka informatiboa» dagoela. BERRIA da salbuespena: aztertutako egunkarietan, BERRIAn bakarrik dira emakumeak protagonista gizonak baino maizago.
Ikerketa egiteko, 2020ko martxoaren 14tik 2021eko maiatzaren 9ra bitarteko larunbat eta igandeetan argitaratu ziren edukiak aztertu dituzte –alarma egoera garaikoak–. Orotara, 524 zenbaki arakatu dituzte ikertzaileek, 134 hedabide bakoitzeko. Horietan, osasunaren gaineko 598 pieza aurkitu dituzte, gehienak COVID-19arekin zerikusia zutenak.
Aztertutako artikulu horiek egiteko erabilitako iturri gehienak gizonezkoak izan dira hedabide guztietan. BERRIAk egin du banaketarik orekatuena: behatutako piezen iturrien %30 gizonezkoak dira, %27 emakumeak, eta %29 biak. Testuen sinadurari dagokionez, oro har, gizonezkoenak dira nagusi. BERRIAn, aldiz, emakumeak gehiengoa izan ziren artikulu horien egileen artean: %65.
Testuak ez ezik, argazkiak ere aztertu dituzte ikerketan. Orotara, 580 argazki topatu dituzte, horietako 143 BERRIAn. Berriz ere, nabarmena da emakumeen presentzia, irudien %59 emakumezkoenak baitziren. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221606/lanbide-heziketan-irakasle-euskaldunak-nahi-ditu-labek.htm | Gizartea | Lanbide Heziketan irakasle euskaldunak nahi ditu LABek | Helegitea aurkeztu du EAEko Lanbide Heziketako irakasle teknikoen kontsolidaziorako meritu lehiaketan | Lanbide Heziketan irakasle euskaldunak nahi ditu LABek. Helegitea aurkeztu du EAEko Lanbide Heziketako irakasle teknikoen kontsolidaziorako meritu lehiaketan | LAB sindikatuak helegite partziala aurkeztu du EAEko Lanbide Heziketako irakasle teknikoen kontsolidaziorako meritu lehiaketan, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak lanpostuen erdiak bigarren hizkuntza eskakizunik gabe atera baititu. Sindikatuak uste du lehiaketa honetan Hezkuntza Sailak euskara eta irakasle euskaldunak baztertu egin dituela.
LABek gogorarazi du Eusko Legebiltzarrean onartutako Hezkuntza Akordioan euskara «hezkuntza sistemaren ardatz» hartzen dela: «Hala ere, Jokin Bildarratzek zuzentzen duen sailak euskara baztertu egin du». Sindikatuak salatu du Lanbide Heziketako eskaintza publikoan ez direla betetzen legeak jasotzen dituen euskara bermatzeko artikuluak, eta Jaurlaritzak argitaratutako Lanbide Heziketako planetan ez dela jasotzen euskara indartzeko estrategiarik: «A ereduko eskaintza da nagusi hein handi batean».
Gainera, sindikatuak uste du irakasle euskaldunak «baztertu» egiten dituela Hezkuntza Sailak. Irakasle horiek eskolak euskaraz eta erdaraz eman ditzakete, baina aurten gauzatuko den lekualdatze lehiaketan lanpostu horiek oraingoz ez zaizkie eskaini, «ezkutuan utzi eta irakasle ez-euskaldunei soilik gordetzeko».
LABek eskatu du plaza guztiak bigarren hizkuntza eskakizunarekin atera daitezela: «Lanbide Heziketa euskalduntzeko bidean, ezinbestekoa da langile taldea euskalduntzea, horixe baita euskarazko ikasketen eskaintza handitzea ahalbidetzeko modu bakarra». |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221607/kepa-junkerak-bere-obra-osoa-berrikusten-duen-arte-liburua-kaleratu-du.htm | Kultura | Kepa Junkerak bere obra osoa berrikusten duen arte liburua kaleratu du | Musikariaren diskografia osoa errepasatzen du Berpiztu lanak, eta, gainera, 40 artistak propio sortutako obra bana eta Junkerak sortutako kanta guztien partiturak ere badakartza. Musikariak berak parte hartu du argitalpenaren aurkezpenean. | Kepa Junkerak bere obra osoa berrikusten duen arte liburua kaleratu du. Musikariaren diskografia osoa errepasatzen du Berpiztu lanak, eta, gainera, 40 artistak propio sortutako obra bana eta Junkerak sortutako kanta guztien partiturak ere badakartza. Musikariak berak parte hartu du argitalpenaren aurkezpenean. | «Liburukote zoroa». Kepa Junkerak berak definitu du bere diskografia osoari errepasoa ematen dion 260 orritik gorako arte liburu elebiduna. Justu gaur bete dira lau urte, Ganten (Belgika) kontzertua emateko bidean zihoala, iktus bat izan zuenetik, eta, geroztik, tantaka konta daitezke musikariak egindako agerpen publikoak. Fermin Aio zinemagileak Donostiako Zinemaldian estreinatutako Berpiztu filmaren aurkezpenean egon zen duela hilabete batzuk, eta Bilboko Arte Ederren Museoan egon da orain, pelikularen izen bereko liburua aurkezten. Horregatik, lagunek, senideek, ordezkari politikoek eta kide izan dituen sortzaileek lagunduta, aurkezpenaren eta ospakizunaren arteko zerbait izan da liburuaren aurkezpena.
Gurpil aulkian sartu da musikaria museora, maskara jantzita lehenik eta irribarrez ondoren. Txaloka jaso dute, eta besarkadak, laztanak, bostekoak eta esker keinuak jaso ditu gero. Bromak egin dizkie lagunei argazkiak ateratzeko orduan —ia kendu dio sonbreirua bati—, eta Alberto Palomera margolariak irakurri du gero Junkerak berak aurkezpenerako prestatutako testua. Dena esker oneko mezu, eta dena lagun arteko ironia. Eta hor joan da lanaren definizioa ere: «Eskerrik asko denei liburukote zoro honetan parte hartzeko eskuzabaltasun infinituagatik».
Diskoz disko, anekdotaz anekdota
Sortzailearen ibilbide osoa biltzen du liburuak, diskoz disko. Joseba Martin kazetariak idatzi ditu lan bakoitzari buruzko testuak, eta 40 artistak espresuki libururako sortutako lan grafiko bana ere biltzen du argitalpenak. Tartean dira Sonia Rueda, Eramun Mendibelanda, Mari Puri Herrero, Miren Asiain, Mikel Urmeneta, Yolanda Mosquera eta Gaizka Peñafiel. Horrez gainera, Junkerak sortutako 400 abesti ingururen partiturak ikusteko aukera ematen duen QR kode bat ere badakar lanak.
Martinek gogoratu duenez, hasieran, «30 edo 40 orriko liburuxka bat» izango zelakoan hasi zen diskoei buruzko testuak idazten, baina hazten eta hazten ikusi du proiektua. «Azkenean bi kiloko artefaktua atera zaigu!». Azaldu duenez, disko bakoitzean Junkerarekin batera aritutako musikari eta artistak elkarrizketatuz osatu du testuetako bakoitza, eta, guztira, 40 pertsona ingururen ahotsak bildu dituela zehaztu du. «Anekdota pila bat atera dira», esan du. «Eta, batez ere, artistaren alde gizatiarra ere agertzen da. Estudioan gertatzen diren momentu dirdiratsu horiek ere deskribatzen dira, zeintzuetan kontua badoan norabide batean, baina, bat-batean, Kepak berbideratu egiten du eskura duen edozerekin, eta aldatu egiten da dena, eta, hasieran, denak zur eta lur geratzen dira, eta gero, amaitutakoan eta entzuterakoan, emaitzarekin zeharo txundituta».
Estudioko energia oldarra
Xabier Amuriza bertsolari eta idazleak gertutik ezagutzen du Junkeraren obra, eta baita Junkera bera ere. Gogoratu duenez, diskoak grabatzen hasi aurretik jaso ohi zuten haren bisita etxean, eta maiz idatzi dizkio letrak. Lehen diskoan hasi zuten elkarlana, eta Amurizarenak dira, Maren zein Izaro kanten letrak ere, esate baterako. Idazleak oroitu duenez, ordea, 2010ean izan zuen Junkerak hasi eta buka disko oso bat nola sortzen zuen ikusteko aukera, eta orduan bizitakoak hartu ditu oinarri Berpiztu libururako hitzaurrea idazteko. «Gazte-gazte ezagutu nuen. Ausart. Hots, bere ahalmen tekniko neurrigabeen eta bere inspirazio abiotsuaren jakile. Sen apurtzailea. Argi esanda, garaile bat. Artista horietakoa, zeinen azkenik ezin baita inoiz suposatu, beti berpizten baitira».
Eta energia olde baten pare deskribatzen du Amurizak Junkera estudioan lanean. Ideiak lehertzen. Moldatzen. Bihurritzen. Hasierako ideia, pixkanaka atzean uzten joan arte. «Aizu, Kepa! Ez al duzu uste honek ez duela hasierako planaren antzik». Eta Junkeraren erantzuna dakar Amurizaren testuak gero. «Baina baietz duela nire antza!».
Durangoko Azokan egongo da salgai lana, 30 euroan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.