date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221608/ipar-euskal-herriko-garraio-zerbitzuko-langileak-greban-sartu-dira.htm | Ekonomia | Ipar Euskal Herriko garraio zerbitzuko langileak greban sartu dira | Txik Txak garraio sareko langileek grebari ekin diote goizean. Salatzen dute egunean hamalau orduko lan txandak dituztela langile eskasiaren ondorioz. | Ipar Euskal Herriko garraio zerbitzuko langileak greban sartu dira. Txik Txak garraio sareko langileek grebari ekin diote goizean. Salatzen dute egunean hamalau orduko lan txandak dituztela langile eskasiaren ondorioz. | Ipar Euskal Herriko Txik Txak autobus zerbitzuko langileak greban dira goizetik. Garraio sarea kudeatzen duen Keolis enpresaren TPR adarreko langileek bat egin dute, greba deialdiarekin salatzen baitute langileak eskas direla eta, horren ondorioz, hamalau orduko lan txandak dituztela. Lansari apalegiak dituztela ere salatu dute. CGT sindikatuak zehaztu du greba bihar ere eginen dutela, egun osoan, eta etzitik aitzina ere luza daitekeela goizetan.
Hortaz, goizetik ez da autobusik BAM Baiona, Angelu eta Miarritze (Lapurdi) eremuko zazpi ibilbidetan. Gainera, ondoko egunetan grebak eskola garraioari eragiten ahalko diola erran dute. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221609/bertan-behera-utzi-dituzte-lidl-eta-bm-supermerkatuetako-grebak.htm | Ekonomia | Bertan behera utzi dituzte Lidl eta BM supermerkatuetako grebak | Langraiz Okako (Araba) Lidlen bloke logistikoan hitzarmen berria adostu dute, eta soldaten %20ko igoera lortu. BMn gaur ziren greba hastekoak, baina asteburuan lortutako «aurrerapenen» ostean, deialdia utzi dute. | Bertan behera utzi dituzte Lidl eta BM supermerkatuetako grebak. Langraiz Okako (Araba) Lidlen bloke logistikoan hitzarmen berria adostu dute, eta soldaten %20ko igoera lortu. BMn gaur ziren greba hastekoak, baina asteburuan lortutako «aurrerapenen» ostean, deialdia utzi dute. | ELAk bi greba deialdi bertan behera utzi dituela adierazi du gaur goizean, supermerkatu kateetan biak. BM supermerkatu kateko langileek gaur hasi behar zuten greba, baina asteburuan egindako bileretan «aurrerapenak» egon direnez, sindikatuak deialdia uztea erabaki du. Soldaten %16rainoko igoerak oinarrizko soldatari aplikatzea eta antzinatasuna ezartzea lortu dute, baita arrakasta osagarrien proposamena erretiratzea ere. Bestalde, igoerak proportzionalak izango dira, lan kategoria bakoitzari lotutakoak alegia.
Gaueko txandan jarduten duten langileei dagokienez, gaueko lanaren gehigarria handitzea ere lortu dute. Akordioa indarrean egon bitartean, KPIa negatiboa edo zero bada, KPIaren %1 bermatzea lortu dute.
Langraiz Okako Lidl supermerkatu katearen bloke logistikoan ere akordioa lortu dute hitzarmena berritzeko, eta egiten ari ziren greba mugagabea bertan behera uztea erabaki dute; azaroaren 29tik zeuden greban. Enpresa batzordeko ordezkari guztiek —ELAko hiru, CCOOko hiru eta beste hiru ordezkari independente— onartu dute akordioa. Soldatak %20 edo gehiago igotzea lortu dute, eta KPIak ehuneko hori gaindituz gero, gehiago igoko dituzte. Bestalde, aldi baterako kontratuekin jarduten zuten 60 langile finkatzea ere lortu dute. Urteko lanaldian opor egun bat gehitzea ere lortu dute.
Arrain sektorean ere bai
Gipuzkoako arrain eta itsaskien handizkako sektoreko greba ere bertan behera utzi dute gaur. LABen arabera, Mapesgi patronala sindikatuekin harremanetan jarri zen atzo, gaur arratsaldean bilera bat egiteko. Patronalak adierazi die prest dagoela sindikatuen proposamenen inguruan eztabaidatzeko eta neurri batzuk onartzeko: horregatik utzi dute greba bertan behera. Hilaren lehenean egin zuten lehen greba eguna, eta gaur zuten bigarrena; hirugarrena, berriz, asteazkenean ziren egitekoak. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221610/earen-primarioak-berriz-egiteko-aginduaren-aurkako-helegiteak-aztertuko-dituzte.htm | Politika | EAren primarioak berriz egiteko aginduaren aurkako helegiteak aztertuko dituzte | Espainiako Auzitegi Gorenak tramiterako onartu du EAren eskaera, eta alderdiaren primarioak berriz egiteko agindu zuen probintzia auzitegiaren epaia balekoa den ala ez erabakiko du. | EAren primarioak berriz egiteko aginduaren aurkako helegiteak aztertuko dituzte. Espainiako Auzitegi Gorenak tramiterako onartu du EAren eskaera, eta alderdiaren primarioak berriz egiteko agindu zuen probintzia auzitegiaren epaia balekoa den ala ez erabakiko du. | Joan den azaroaren 20an, Eba Blanco hautatu zuen EAko idazkari nagusi gisa ezohiko XIV. Biltzar Nazionalak. Aurretik ere horixe bera egin zuen alderdiaren biltzarrak aurtengo otsailean, baina alderdi barruko sektore kritikoak, Maiorga Ramirez buru dela, auzitara eraman zuen Blanco izendatzeko prozesua, primarioak bermerik gabe egin zirela salatuta. Gasteizko probintzia auzitegiak aintzat hartu zuen kritikoen salaketa, eta primarioak berriz egiteko agindu zuen, Eba Blancoren izendapena ezbaian jarrita.
Bada, orain, Eusko Alkartasunak Espainiako Auzitegi Gorenean jarri dituen bi helegite tramiterako onartu dituzte. Helegite horiek Gasteizko lehen epaiaren aurkakoak dira, primarioak berriz egin behar zirela agindu zuen horren aurka, eta, beraz, Auzitegi Gorenak aztertu egingo du kritikoen aldeko ebazpen hori balekoa den ala ez.
Edonola ere, EAk beste biltzar nazionala egin berri du azaroan, eta, horretan ere, Eba Blanco izendatu dute idazkari nagusi, biltzarkideen botoen %92rekin. Dena den, kritikoek berriro ezbaian jarri dute batzar horren zilegitasuna. Hala, EAren azken Biltzar Nazionalak ez du itxi alderdiaren barruko gatazka, eta kritikoek esan dute berriro auzitara joko dutela.
Zuzendaritzak «oso positibotzat» jo du Gorenaren erabakia; «helegite gehienak baztertu egiten ditu aztertzen hasi gabe», azaldu du alderdiak ohar baten bidez. EAk berriro esplikatu du «barne araudiaren arabera» egin zirela primarioak urte hasieran, otsaileko Biltzar Nazionalaren atarian: «Lurralde bakoitzeko berme kopuru jakin bat aurkeztu behar zuten hautagaiek, eta Maiorga Ramirezek ez zuen aurkeztu».
Eusko Alkartasunak bizi duen auzia gero eta katramilatuagoa dago, eta auzitara etengabe jotzeak erakusten du ez dela barne gatazkaren lokarria berehala askatuko. Alderdi horrek EH Bildu koalizioan jokatzen duen rolarekin lotzen dute arazaoa kritikoek; zuzendaritzak, berriz, «botere kontu bat» dela dio; alegia, gutxiengoan egotea zer den onartzen ez jakitea.
Eba Blanco idazkari nagusiak gogor salatu du «beste aldean alderdia txikitzen ari den sektore bat» dagoela. «Anbizio pertsonalarengatik» ari da sektore kritikoa bere ekinean, Blancoren arabera: «Euskal Herrian denek dakiten moduan, honek ez du zerikusirik ideologiarekin edo politikarekin».
EH Bildun duen rola
EAren ibilbideari erreparatu behar zaio barne gatazkaren testuingurua ulertzeko. EAJren banaketa batetik sortu zen Eusko Alkartasuna, Garaikoetxea lehendakari ohia buru zuela, 1986an. Ibilbide luze baten ostean eta beste banaketa baten (Hamaikabat, 2009) zamaren ostean, Euskal Herria Bildu koalizioko kide bilakatu zen 2012an; aurretik Bildun egon zen.
Ramirez EAko Nafarroako buru ohiak eta egun lau urterako afializioa galdu duen politikariak uste du «koalizioa zenak alderdi bakarraren egiturak» garatu dituela, eta ez du aitortzen EAko zuzendaritzaren zilegitasuna, alderdiaren barruan «demokrazia falta» dagoelako, haren ustez. Baina gatazkaren jantzi politiko hori ukatzen du egungo idazkari nagusi Blancok. «Hau ez da auzi politiko bat EH Bildun dugun enkajearen inguruan, botere kontu bat baizik», esan zuen modu argian azaroko biltzarrean.
Bi aldeen arteko arrakala are gehiago handitu du azken urteetan epaitegiek izan duten esku hartzeak, batik bat sektore kritikoaren ekimenez. Azaroko Biltzar Nazionala ez egiteko eskaera ere egin zioten epaileari, baina kautela neurririk ez zuen aintzat hartu hark, eta Eba Blanco berretsi zuten idazkari nagusi gisa, otsaileko biltzarra epaileen aginduz berriz egin ondoren.
Orain, berriz, gerta daiteke Espainiako Auzitegi Gorenak ebaztea otsaileko biltzarra berriz egiteko agindua ez zela legezkoa izan, eta egoera gero eta nahasgarriagoa bihurtzea. Oraingoz, EAren zuzendaritzak jarritako helegiteak aztertu egingo dituela da jakin berri dena. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221611/sagarduik-ez-luke-karguan-segitu-beharko-eh-bilduren-arabera.htm | Gizartea | Sagarduik ez luke karguan segitu beharko, EH Bilduren arabera | Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k agerraldi bat egiteko eskatu diote sailburuari Eusko Legebiltzarrean. PP+C's-ek Sagardui kargutik kentzeko eskatu dio lehendakariari. | Sagarduik ez luke karguan segitu beharko, EH Bilduren arabera. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k agerraldi bat egiteko eskatu diote sailburuari Eusko Legebiltzarrean. PP+C's-ek Sagardui kargutik kentzeko eskatu dio lehendakariari. | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik Donostiako ESIan gertatutakoa argitzeko egindako agerraldiak gogortu egin ditu EH Bilduren kritikak. Haren azalpenak eskatuak zituen Rebeka Ubera legebiltzarkideak goizean, baina, sailburuaren prentsaurrekoaren ondoren, Unai Urruzuno EH Bilduren bozeramaileak adierazi du Sagarduik ez lukeela karguan jarraitu behar: «Harrokeriak eta itsutasun politikoak ezin dute ezein administrazioaren gobernantza eredua gidatu. Ezin da premiazko prentsaurreko bat deitu krisi politiko baten erdian eta bertan herritarrei adierazi bost axola zaizkiela pertsonal sanitarioaren, profesionalen, sindikalaren eta oposizio politiko guztiaren kritikak eta salaketak». Jarrera horrek «larriagotu» baino ez du egin Osakidetzaren «krisia», Urruzunoren arabera. Jaurlaritzako Osasun sailari dagokiona «krisiak aitortzea eta horiei irtenbideak eskaintzea» dela esan du, eta, hain justu, kontrakoa ari dela egiten.
Ikusi gehiago:>> Osakidetzaren «politika suizida» salatu dute Donostiako ESIko 30 bat zerbitzuburuk
Lehenago, Uberak salatu du Osakidetzaren egoera «oso larria eta kezkagarria» dela, eta ohartarazi Osakidetzaren «kudeaketa txarra eta desegokia» dagoela azken egunetan izan diren kargugabetze eta dimisioen atzean. Uberaren iritziz, ez da kasualitatea Osakidetzak orain duen egoera, «gobernantza eredu jakin baten ondorio» baizik. «Erabakiak modu bertikalean inposatzen dituen gobernantza eredua dago Donostia aldeko ESIan piztu den polemikaren jatorrian eta muinean. Eta gobernantza eredu hori da Osakidetzak ezinbestean errotik aldatu behar duena».
Besteak beste, Donostia aldeko ESIan haserrea piztu du Gurutzetan zentralizatu nahi izateak Donostian aitzindari izandako minbizi peritonealaren tratamendua. Uberak azpimarratu duenez, hori ez da Osasun Sailaren zentralizazio prozesuaren adibide bakarra: are, jakinarazi du Osakidetzaren 2023ko memorian jasota dagoela beste sei espezialitate zentralizatzeko asmoa dagoela. Horregatik guztiagatik, EH Bilduk azalpenak eskatuko dizkio Sagarduiri Eusko Legebiltzarreko hurrengo kontrol batzarrean, Donostia aldeko ESIko kargugabetzeak eta dimisioak argitu ditzan. Osakidetzako zuzendaritzaren jokabidea babesten badu, dimisioa eman beharko du, EH Bilduren ustez.
Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, Sagarduiren agerraldia eskatu du Eusko Legebiltzarrean. Miren Gorrotxategi bozeramailearen iritziz, «onartezina» da Osakidetzak profesionalak kargutik kentzea kudeaketa ereduaren gabeziak agerian utzi dituztelako. Uste du Osasun Sailak zerbitzu publikoak defendatu behar dituela, eta, Donostia aldeko zerbitzuburuen iritzia entzuteaz gain, atzera bota behar dituela kargugabetzeak.
Eusko Legebiltzarrean erregistratutako agerraldi eskean, berriz, EP-IUk azpimarratu du Donostia aldeko ESIren krisia inoiz ez bezalakoa dela, eta agerian uzten duela nolako gabeziak dauden Osakidetzaren kudeaketan. «Kontrolik ez dago, eta gure osasun publikoa suntsitzera bideratutako kudeaketa bat egiten ari dira».
PP+C’s-k, berriz, Sagarduiren agerraldia eskatu du, baina ohartarazita karguan ezin dela «minutu bat gehiago» egon. Hala, kargutik kentzeko eskatu dio Iñigo Urkullu lehendakariari.
Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221612/willis-drummond-ines-osinaga-katixa-agirre-eta-harkaitz-cano-zuzenean.htm | Kultura | Willis Drummond, Ines Osinaga, Katixa Agirre eta Harkaitz Cano, zuzenean | Sortzaileen lanak aurkezteko plazak egun betea izango du ostegunean. Emanaldi guztiak zuzenean ikusgai izango dira BERRIAren webgunean. | Willis Drummond, Ines Osinaga, Katixa Agirre eta Harkaitz Cano, zuzenean. Sortzaileen lanak aurkezteko plazak egun betea izango du ostegunean. Emanaldi guztiak zuzenean ikusgai izango dira BERRIAren webgunean. | Bihar, abenduaren 8an, hasiko dira Ahotseneko emanaldiak, 11:00etan, Plateruenan, Bilaka taldearekin. Gernika lana aurkeztuko dute.
Ondoren, 12:10ean, Piztiak taldeko musikariek XXX diskoa taularatuko dute.
Ines Osinagaren txanda helduko da 13:20an. #itsasoadabidebakarra lana aurkeztuko du.
14:30ean, Rodeo taldeak Hybris diskoa taularatuko du. Eta Neomak taldeak, berriz, izen bereko lana, 15:40an.
Ibai abeslariak Harizko zubiak diskoa aurkeztuko du, 16:50ean. Eta Kurkuma taldeak, berriz, Bel3zidorrean, 18:00etan.
Willis Drummond taldeak Hala ere lana taularatuko du,19:10ean.
Kristonak taldeak Aho bete hortz aurkeztuko du, 20:20an. Eta, eguna amaitzeko, Sutan taldeak II diskoaren lagin bat taularatuko du.
Katixa Agirre eta Harkaitz Cano
Musika eskolan, berriz, Petare, Miren Egigurenen puskak liburuaren berri emango du Leire Ibarguren idazleak, 11:00etatik aurrera.
11:30ean, Joseph Brodskiren Ur-marka, Veneziari buruzko saiakera aurkeztuko du Katakrak argitaletxeak.
Josu Zabaleta itzultzailea Lidia Txukovskaia eta Lidia Zukhovaren Haurrek hitza lanaz arituko da, 12:00etan. Ukrainatik ihes eginiko haurren testigantzak bildu zituzten bi egileek 1942an.
Katixa Agirrek Berriz zentauro eleberria aurkeztuko du, 12:30ean.
Komikiek ere izango dute tartea. Izan ere, Unai Iturriagak eta Sanvik onduriko Haur besoetakoa. Itsasoan urak handi lanaz arituko dira 13:00etan.
Bertol Arrieta eta Sandra Garaioaren Hodeien gaineko aldean eta Garazi Albizua eta Olga Carmonaren Iruleak izango dituzte hizpide 13:30ean.
Ondoren, bi itzulpen lan ezagutzeko aukera egongo da. Amaia Apalauzak itzulitako Puskak Irene Pujadasen liburuaz ariko dira 14:00etan. Eta Iker Sanchok euskarara ekarritako Anton Txekhoven 31 ipuin lanaz 16:00etan.
Fito Rodriguezen txanda helduko da 16:30ean: Enararen esanak.
Horren ostean, Asun Agirianok eta Marina Garciak Atzamarra aurkeztuko dute.
17:30ean, Harkaitz Cano idazlea entzuteko aukera egongo da, Pozaren erdia lanaz arituko baita.
Gero, Elena Olabek Keinura itzuli lana aurkeztuko du.
Ekaitz Goikoetxea Balio erantzia lanaz arituko da 18:30ean. Ruben Ruiz, berriz, Beti mugan liburuaz mintzatuko da, eta Karlos Aretxabaletak Txapel eta Sex-sua aurkeztuko ditu.
Durangoko Azokak gune bat dauka sortzaileentzat erreserbatuta: Ahotsenea. Han, euren lanak aurkezteko aukera dute artistek.
Kontzertuak, solasaldiak, errezitalak eta performanceak egiten dituzte Ahotsenean, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.
Literaturaren ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAren webgunean: |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221613/zarpail-edo-dotore-gizon-edo-emakume-sor-ditzagun-gure-olentzero-propioak.htm | Bizigiro | «Zarpail edo dotore, gizon edo emakume, sor ditzagun gure Olentzero propioak» | Dantzan.eus atariak dei egin du etxean, eskolan, lantokian edo ikasgelan bakoitzak bere Olentzero egitera. | «Zarpail edo dotore, gizon edo emakume, sor ditzagun gure Olentzero propioak». Dantzan.eus atariak dei egin du etxean, eskolan, lantokian edo ikasgelan bakoitzak bere Olentzero egitera. | Asko hitz egiten da Olentzeroren jatorriaz, baina gutxi, ordea, Olentzeroren panpina egiteko tradizioaz. Eskuz egindako irudiak ere ikusten dira abenduaren 24an kalean, baina etxeetan ohikoagoak izaten dira erositakoak. Horretaz oharturik, Dantzan.eus atariak Olentzero panpinak egiteko gonbita egin du aurten: «Gabon hauetarako, egin zuen Olentzero, eta bidali argazkiak dantzari@dantzan.com emailera, eta argitaratu sarean (Twitterren, Instagramen...) #OlentzeroDantzan2022 traolarekin. Gainera, bideoak grabatzen badituzue Olentzerorekin zaudetela kantuan, oraindik eta hobe!».
Olentzero Dantzan ekinaldiaren hirugarren aldia izango da aurtengoa, 2020koaren eta 2021ekoaren ondoren. «Tradizioan era guztietako Olentzeroak ezagutu dira. Leitzan, esaterako, aspalditik Olentzero panpinak egin izan dira etxeetako eta baserrietako atarietan eta leihoetan jartzeko. Olentzero ehiztari, arrantzale, dantzari, txistulari, jostun, artzain, sorgin, ikazkin... Batzuetan zarpail, beste batzuetan dotore, gizon edo emakume, edo genero marka argirik gabe!», dio deialdian Dantzan.eus-ek.
Aurten, abenduaren 20an amaituko da parte hartzeko epea. Aurreko urteetan bezala, parte hartu dutenen zerrenda abenduaren 23an eskegiko dute webgunean. «Sor ditzagun gure Olentzero propioak. Katean ekoizten diren Olentzero panpina klonikoen ordez, egin dezagun gure etxeko, eskolako, lantokiko edo ikasgelako Olentzero. Bakoitzak bere Olentzero, forma eta itxura bereizgarriekin». |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221614/kontzertu-atomikoak-uda-betean.htm | Kultura | Kontzertu atomikoak, uda betean | Etenik gabe, goizeko 11:00etatik gauera, liburuak eta diskoak bata bestearen atzetik aurkeztuko dituzte Ahotsenean. | Kontzertu atomikoak, uda betean. Etenik gabe, goizeko 11:00etatik gauera, liburuak eta diskoak bata bestearen atzetik aurkeztuko dituzte Ahotsenean. | Bihar, abenduaren 9an, 11:00etan ekingo diote sortzaileek lanak zuzenean aurkezteari Ahotsenean.
Solasaldiak, errezitaldiak eta performancea-k, egiten dituzte, gehienez 30 minutukoak, aurten kaleratutako euskarazko lanekin. Lan horiek salgai egoten dira azokan.
Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneako saioak zuzenean ikus ahalko dira, Internet bidez, BERRIAko webgunean:
Eguna hasteko, Lumi taldeak Bezperaren dirdira diskoa aurkeztuko du, Plateruenan.
Ondoren, entzuleak Beldurrekin dantzan jarriko ditu Ilargik, 12:10ean. Agur eta Mirua izango dira hurrengoak.
15:40an, Lurrikarak lana aurkeztuko du Xsakara taldeak, 15:40an. Ondoren, Mugan taldearen txanda helduko da, 16:50ean: Bizirik ez bagaude.
Kokein taldeak Atomika lana taularatuko du, 18:00etan.
Gauean, Keia, Mice eta Ezpalak taldeak arituko dira diskoak aurkezten.
Liburuak
Pier Paolo Pasoliniren Kale gorriko umeak liburuaren itzulpena aurkeztuko du Fernando Reyk, 11:00etan.
Olatz Mitxelenak Marina Garcesen Filosofia amaitu gabea itzuli du, eta lana zertan den azalduko du, 11:30ean.
Ondoren Uda betea aurkeztuko du Aritz Gorrotxategik, eta Mikel Alvarezek Euskalia lana.
13:00etan, berriz, Ganbila bildumako Album eta Esperoan lanak azalduko ditu Susa argitaletxeak. Victor Cataláren Atsoa bildumaz arituko dira ondoren, eta 14:00etan, Maite Lopez Las Herasek Amatu liburua aurkeztuko du.
Arratsaldeko saioa 16:00etan hasiko da. Irene Solaren Dikeak lana aurkeztuko du Joxan Elosegi itzultzaileak.
Ondoren, Aiora Zabalak Natura gure esku izango du mintzagai. Nerea Ibarzabalek Bar Gloria eleberria aurkeztuko du 17:00etan, eta Andoni Urzelaik Ametsen trafikatzailea gero.
Donostia Hiria Saria irabazi duten Iñaki Cidek eta Karmele Mitxelenak Behin batean Loiolan eta Haragizko mamuak lanak aurkeztuko dituzte.
Ondoren, 18:30ean, Leire Milikuak Lur gainean, itzal azpian liburua azalduko du, eta Abdela Taiaren Zure argitan bizitzea lana nola itzuli duen kontatuko du Patxi Zubizarretak.
Amaitzeko, ikerketa lan baten emaitzak zabalduko dituzte Marijo Ezeizabarrenak eta Junkal Gutierrezek: Hotsetik hitzera" Nola bereganatzen dute hizkuntza haur euskaldunek? |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221615/eguzki-irratiak-salatu-du-lege-berriak-ez-diela-lizentziarik-bermatzen-irrati-komunitarioei.htm | Bizigiro | Eguzki irratiak salatu du lege berriak ez diela lizentziarik bermatzen irrati komunitarioei | Hala ere, Iruñeko Eguzki irrati libreak lizentzia eskaera egingo du. Irratiak uste du badaudela nahikoa arrazoi lege berriaz ez fidatzeko. | Eguzki irratiak salatu du lege berriak ez diela lizentziarik bermatzen irrati komunitarioei. Hala ere, Iruñeko Eguzki irrati libreak lizentzia eskaera egingo du. Irratiak uste du badaudela nahikoa arrazoi lege berriaz ez fidatzeko. | Litekeena da Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berriaren hirugarren xedapen gehigarriak aukera ematea Hego Euskal Herriko zenbait irrati libre eta komunitariori legezko frekuentziak eskuratzeko, baina baldintza batzuk ezarri ditu Madrilek, eta ez dago argi zein irratik lortu ahalko duten frekuentzia. Iruñeko Eguzki irrati libreak salatu du lege berriak oraindik ere ez duela bermatzen irrati komunitarioek lizentziak eskuratzea. «Irrati komunitarioentzat, espazio edo irrati maiztasunaren eremua erreserbatzearen aukera estatuaren mende dago, eta orain arte ez du hori inoiz egin», dio Eguzkik agiri batean. Nafarroako irrati librea da Eguzki, 40 urte daramatza martxan, baina ez du orain arte legezko frekuentziarik izan. Gogoratu duenez, uztailaren 7an indarrean jarri zen lege berriak ezartzen du interferentziarik sortu gabe bost urtez jarraian etenik gabe funtzionatu duela egiaztatu dezaketen irrati libre eta komunitarioek «titulu gaitzaile» bat eskatzeko aukera izango dutela, «irrati maiztasunaren eskuragarritasunaren arabera».
Eguzki irratiak gogorarazi du, era berean, Europako beste herrialde batzuetan ez bezala, Espainiak ez duela inoiz irrati komunitarioak arautzeko modurik eskaini. «1970eko hamarkadatik irrati libreak martxan egon arren, 2010era arte ez zen aitortu —aurreko legearekin— irrati libreak bazirela. Hala ere, aitorpen hori egin arren, ez da irrati libreentzako baimenik eman estatuan, ezta horientzako irrati maiztasun eremuan erreserbarik ere».
Horrenbestez, Iruñeko irrati elebiduna oso kritiko agertu da egungo egoerarekin: «Eguzki irratiak oraindik ere jasaten du adierazpen askatasunerako eskubidea urratzen duen diskriminazioa. Pertsona guztiek izan beharko luketen informazioa eman eta jasotzeko eskubidea urratuta dago oraindik». Eguzki irratiak nabarmendu du urte asko daramatzala egoera baldintza tekniko «duinetan» erregulatzeko aukera eskatzen. «Eta administrazio guztiek, estatukoak edo autonomikoak izan, ez diote inolako irtenbiderik eman gure egoerari». Nafarroako Gobernuak irrati komunitarioentzako lizentzia bat lortzeko deialdia atera zuen 2017an, baina azkenean lehiaketarako deia desegin zuen. «Horrek frogatzen du arazoari irtenbide bat emateko borondate politikorik eza».
Eguzki irrati libreak, hala ere, lizentzia eskaera egingo du. «Gutxienez, gaur egun ematen ditugun baldintza teknikoak bermatzeko eskatuko dugu». Eguzkik ez ditu onartuko irrati komunitarioak baztertu nahi dituzten «baldintza diskriminatzaileak». Irratiak uste du badaudela nahikoa arrazoi lege berriaz ez fidatzeko. «Aurreko legearekin bezala, baliteke paper errean geratzea dena, ez baita irrati komunitarioentzat eremu propiorik gordetzen». |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221616/lertxundi-anari-pasadena-eta-pasatu-ez-dena-kontatzen-azken-aurreko-saioan.htm | Kultura | Lertxundi, Anari, Pasadena eta pasatu ez dena kontatzen, azken-aurreko saioan | Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' lana aurkeztuko du, eta Pasadena taldeak, 'Izpiak' disko laburra. | Lertxundi, Anari, Pasadena eta pasatu ez dena kontatzen, azken-aurreko saioan. Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' lana aurkeztuko du, eta Pasadena taldeak, 'Izpiak' disko laburra. | Pasadena taldeak Izpia EPa aurkeztuko du gaur, abenduaren 10ean, 11:00etan, Plateruenan.
Gero, Oasia lana taularatuko du Assata taldeak.
13:20an, Asla taldekoek Nire eguzkia diskoko doinuak aireratuko dituzte, eta, 14:30ean, Kyxo musikariak arituko dira: Lyno.
15:40an, abeslari kantugileen txanda helduko da: Peru Galbetek Beiratu lana joko du jendaurrean, 15:40an, eta, gero, Esti Markezek Hitzekin jolasean bilduma.
Elektronikaren txanda helduko da gero, 18:00etan, Sega Sound Killersek Dolu obraren piezak taularatuko baitituzte.
19:10ean, Zain lana aurkeztuko du Dukkha taldeak.
20:20an, Bizirik daudela adieraziko dute Bengo taldeko musikariek. Eguna amaitzeko, Odei taldea Terapia egitearen onurak azalduko ditu, musikaren bidez.
Ahotseneko literatura inguruko aurkezpenak Bartolome Ertzilla musika eskolan egiten dira, eta musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikusi ahalko dira Internet bidez, BERRIAren webgunean.
Anjel Lertxundi goizean
Euskal letretako erraldoi batekin hasiko da eguna: Anjel Lertxundik Desertuan behatxuloa lana aurkeztuko du 11:00etan.
Ondoren, Jon Eiherabide eta Xabier Sagasta Hamalau obraren inguruan arituko dira. Aingeru Epaltzak Erretzaile damutuen konpainia eleberria aurkeztuko du eguerdian. Haren ondoren, Iban Zaldua Ipuina engainua da bildumaren inguruan mintzatuko da.
13:30ean, Nerea Loiolak 7G udalekuak lana aurkeztuko du.
Aritz Galarragak Humanitatearen une gorenak lanaren inguruko azalpenak emango ditu, 16:00etan. Ondoren, Lurbinttoko ohoinak aurkeztuko du Adur Larreak. EKE-Elkar sormen bekarekin ondu du lana. Iñigo Antsorregik Nire minaren etxean azalduko du, 17:00etan.
Orain arte batez ere musikarengatik ezaguna den Anari Alberdi Santestebanek Gari eta goroldizko literatura obra aurkeztuko du, 17:30ean.
Poesiaren txandan, Jose Luis Otamendi Landura lanaz arituko da.
Eta Jon Arretxek Lyrica garaia nobela beltza azalduko du, 18:30ean.
Eguna amaitzeko, Andoni Agirrezabala Izagirrek Etxe berdea eleberria aurkeztuko du, eta Miren Azkaratek, Ikusezinak. Erbesteratuen haurrak obra. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221617/donostia-aldeko-esian-pertsonen-aldaketa-bat-behar-zela-nabarmendu-du-sagarduik.htm | Gizartea | Donostia aldeko ESIan «pertsonen aldaketa bat» behar zela nabarmendu du Sagarduik | Sailburuak azaldu du zuzendaritza berriak eta Osakidetzako buruzagiek «ikuspegi bera» dutela, eta «gertaera kate baten» ondorioz beharrezkoa zela Donostia aldeko ESIko zuzendaritza aldatzea. | Donostia aldeko ESIan «pertsonen aldaketa bat» behar zela nabarmendu du Sagarduik. Sailburuak azaldu du zuzendaritza berriak eta Osakidetzako buruzagiek «ikuspegi bera» dutela, eta «gertaera kate baten» ondorioz beharrezkoa zela Donostia aldeko ESIko zuzendaritza aldatzea. | Osakidetzan «erakunde guztiek rol jakin bat dute, eta horiek osatzen dituzten pertsonek ere bai». Proiektuak «partekatua» izan behar du: «Sare bat gara». Eta Donostia aldeko ESIan, «halako batean, motibo batengatik edo beste batengatik, batzuek ez dute ikuspegi hori partekatzen». Horrek, «gertaera kate baten» ondorioz, «gomendagarri» egin du «pertsona aldaketa bat»: ikuspegiak «partekatzeko zailtasunak» zituztelako.
Hitz horiekin azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak zer gertatzen ari den Donostia aldeko ESIan. Iragarri baino hiru ordu laurden geroago, Sagarduik agerraldi bat egin du Donostia aldeko ESIko egoeraren berri emateko, baina ez du zehaztu zein diren zuzendaritza aldaketa beharrezko egin duten gertaera horiek. «Arduradun aldaketak sarri gertatzen dira, ohikoa da», gaineratu du. Orain, zuzendaritza taldea berregituratzen ari dira.
Ikusi gehiago: Sagarduik ez luke karguan segi beharko, EH Bilduren arabera
Sagarduik azaldu du ez direla desadostasun «bat edo bi» izan Osakidetzaren eta erakunde sanitario integratuaren zuzendaritzaren arteko desadostasunak, eta bien arteko ikuspegi desberdintasuna sakonagoa zela.
Bestalde, Sagarduik azaldu du Agustin Agirrek hartu duela zuzendari kudeatzailearen kargua, eta Ana Bustinduik zuzendari medikoarena, eta Agirrek lehen bilera izan duela jada Osakidetzako zuzendaritza nagusiarekin eta Donostia aldeko ESIko zuzendariorde eta zerbitzuburuekin. Lehen eginkizuna zera izan da, «harremanak hastea, ospitalea eta osasun erakundea nola dauden aztertzeko». Sagarduik gaineratu du zuzendaritza berriak eta Osakidetzako zuzendaritzak «ikuspegi bera» dutela orain osasun zerbitzuak izan behar duenaz.
Egunotako kritika eta adierazpenei buruz, Sagarduik esan du horiek entzuteko eta «elkarrizketa eraikitzaile bat» izateko prest dagoela, eta «lasaitasuna, esker ona eta aintzatespena» adierazi die langile guztiei, haien lanagatik.
Ikusi gehiago: Agustin Agirre izendatuko dute Donostia aldeko ESIko jarduneko zuzendari |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221618/juan-alberto-belloch-galindo-borrokalari-antiterrorista-moduan-onena-zen.htm | Politika | Juan Alberto Belloch: «Galindo, borrokalari antiterrorista moduan, onena zen» | Justizia eta Barne ministro ohiak adierazi du bera izan zela Galindori jeneral kargua ematea ahalbidetu zuena, nahiz eta jakin atxilotuak torturatzen zituela. | Juan Alberto Belloch: «Galindo, borrokalari antiterrorista moduan, onena zen». Justizia eta Barne ministro ohiak adierazi du bera izan zela Galindori jeneral kargua ematea ahalbidetu zuena, nahiz eta jakin atxilotuak torturatzen zituela. | Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak El País egunkariak egindako elkarrizketan aitortu zuen gerra zikina antolatu zuela. Orain, berriz, Juan Alberto Belloch Espainiako Justizia eta Barne ministro ohia mintzatu da GAL hizpide hartuta, El Español hedabideak egindako elkarrizketan. Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneral izendatzeko erabakia bultzatu zuen Bellochek, hark egindako torturen jakitun izan arren. Argudiatu du «onena» zela «terrorismoaren kontrako borrokan». Are gehiago, adierazi du «metodo» horiek —hau da, torturak— zirela Galindok gaizki egiten zuen «gauza bakarra».
«Nire ideia izan zen mailaz igotzea», adierazi du Bellochek, 1994tik 1996ra ministro izandakoak. Hala argudiatu du erabaki hura: «Bi alde zeuden: judiziala eta antiterrorista. Judiziala: Galindok delitu bat egin bazuen, ikertua izan behar zien, beste edozein herritarrek bezala. Eta izan zen. Baina, borrokalari antiterrorista moduan, onena zen». Bere burua tortura kasuetatik aldentzeko, berriz, Bellochek azaldu du berak esan ziola Galindori ezin zuela «tratu txarrak» ematen jarraitu.
Bellochek zalantzan jarri du Galindok Lasa eta Zabalaren hilketetan parte hartu izana. Adierazi du ez zituela sinistu El Mundo-k Intxaurrondoko torturen eta Lasa eta Zabalaren hilketen inguruan argitaratutakoak: «Epaileek esan zuten arte, ez nuen pentsatu Galindok hil zituenik Lasa eta Zabala. Ez nuen inoiz imajinatu. Izatez, oraindik ere nire zalantzak ditut». Argudiatu du zail egiten zaiola sinestea Galindok egin izana zerbait «hain bortitza eta txoroa»: «Bera izan balitz, normalena litzateke ezer ez jakitea inoiz».
Justizia eta Barne ministro ohiak adierazi du Espainiako Barne Ministerioak hilean 500.000 pezeta ematen zizkiela Espainiako Poliziaren Bilboko komisariorde Jose Amedoren eta Bilboko Informazio Brigadako polizia Michel Dominguezen emazteei, haien isiltasuna erosteko. Halere, esan du berak eten egin zuela dirusari hori. «Rafael Vera [Espainiako Gobernuko Segurtasun zuzendaria] eragiten saiatu zen, Amedoren eta Dominguezen emazteentzako dirua ezinbestekoa zelakoan. Nire ministerioko goi kargudunekin hitz egin zuen, haiek konbentzitzeko dirusaria berrezarri zezaten».
Halere, Bellochek GALen ekintzetatik aldendu nahi izan du Felipe Gonzalez Espainiako gobernuburu ohia: «Zintzoki, uste dut Felipek ez zuela zerikusirik izan». Ardura Barne Ministerioko goi kargudunen gain utzi du: «Esan dezakedan gauza bakarra da GAL Barne Ministerioko goi zuzendaritzan eratu zirela, agintzen zutenen artetik. Ez zen pertsona bakarra izan».
Foro Sozial Iraunkorrak «onartezintzat» jo ditu Bellochen hitzak, horiek «kontakizun autojustifikatzaile» batean pean kokatuta: «Jose Barrionuevoren kasuan bezala, beharrezkoa da estatuaren biktimei babes politiko eta instituzionala adieraztea. Birbiktimizatuak ez izateko eskubide bera dute». |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221619/nafarroan-madrilek-ez-du-oztopatuko-3627-enplegu-publiko-egonkortzea.htm | Ekonomia | Nafarroan, Madrilek ez du oztopatuko 3.627 enplegu publiko egonkortzea | Espainiako Gobernuak ez dio foru legeari errekurtsorik jarriko Auzitegi Konstituzionalean, eta uztailean Nafarroako Parlamentuak onartutako legea «bere osotasunean» sartuko da indarrean | Nafarroan, Madrilek ez du oztopatuko 3.627 enplegu publiko egonkortzea. Espainiako Gobernuak ez dio foru legeari errekurtsorik jarriko Auzitegi Konstituzionalean, eta uztailean Nafarroako Parlamentuak onartutako legea «bere osotasunean» sartuko da indarrean | Nafarroako Gobernuak Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren mehatxua saihestu du. Administrazioan gehienez behin-behineko 3.627 enplegu publiko egonkortzeko foru legeko bi artikulurekin ados ez zegoela iritzita, Espainiako Gobernuak auzitegi horretara jo zezakeela ohartarazi zuen. Dena den, eskumen gatazkak konpontzeko Koordinazio Batzordean, bi gobernuek akordioa lortu dute.
Azkenik, Madrilek ez du oztopatuko legea. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordea «oso pozik» azaldu da, akordio horrek segurtasun juridikoa emango diolako lanpostuok egonkortzeko prozesuari.
Iazko abenduaren 28an, Espainiako Gorte Nagusietan administrazioetan behin-behinekotasuna %8ra arte murrizteko dekretua onartu zuen. Lege hura lurraldeko errealitatera egokitu eta agindu hari bide emateko asmoz, lehenik foru dekretu bat onartu zuen Nafarroako Gobernuak maiatzaren 23an. Bi egun geroago, 3.588 lanpostu egonkortzeko lan deialdi publiko berezia onartu zuen administrazio nukleoan, Osasunbidean eta Hezkuntzan. Hilabete geroago, uztailaren 1ean, foru legea onartu zuen Parlamentuak: egonkortzeko prozesu hartan sar zitezkeen enpleguen ezaugarriak zabaldu zituen,
Foru lege haren babespean, irailean beste 39 lanpostu gehitu zituen Nafarroako Gobernuak eta gehienez behin-behineko 3.627 lanpostu egonkortzea onartu zuen.
Bi artikulurekin arazoa
Alta, urriaren 7an Madrilgo gobernuak bi aldeen arteko eskumen gatazkak konpontzeko Kooperazio Batzordea bilerara deitu zuen. Ez zegoen konforme lan eskaintza publikoetan zenbat lanpostu publiko izango den zehazten duen lege artikuluarekin (4. artikulua). Halaber, begi txarrez ikusten zuen tramiteak erraztea eta epeak murriztea ahalbidetzen duen foru legearen 6. artikulua.
Gatazka hura konpondu ezean, Konstituzionalera irits zitekeen auzia, eta autogobernuaren adarretako bat mozteko arriskua zegoen: funtzio publikoko lan eskaintza publikoetan postu kopurua ezarri ahal izatea, alegia.
Azkenean ez da halakorik gertatu. Akordioan jasotzen denez, bi aldeek «konpondutzat» ematen dituzte euren arteko desadostasunak, eta gatazka, berriz, amaitutzat jotzen dute. Halaber, Auzitegi Konstituzionalari akordioaren edukiaren berri emango diotela gaineratu dute.
Foru legea, osorik Nafarroako Gobernuak nabarmendu du foru legea «bere osotasunean» ahalbidetuko duela akordioak. Remirezek bere gobernuaren «defentsa adimentsuaren estrategia» goraipatu du, eta «esker ona» adierazi dio Espainiako Gobernuari «elkarrizketa lehenetsi duelako».
Pedro Sanchezen gobernuak «autogobernuarekiko jarrera ona» duela nabarmendu nahi izan dute sozialista nafarrek. Hala, legealdian tankerako beste hamabi akordio lortu direla azpimarratu dute, eta modu horretan adierazi Konstituzionalera jo aurretik ados jartzeko gai direla.
Alta, beti ez da horrela. Adibidez, Kontratu Publikoen legearen aurka errekurtsoa jarri du Madrilek, eta iaz onartutako legearen lau atal auzitan daude. Halaber, aurten onartutako Aldaketa Klimatikoaren legean bederatzi artikulurekin ez dago ados, eta Konstituzionalera jotzeko prest dago.
Remirezen arabera, orotara 7.000 lanpostutik gora egonkortu daitezke. Izan ere, foru legeak baimendutako 3.627 lanpostuei aurretik bere langileen behin-behinekotasuna murrizteko Nafarroako Gobernua prestatzen ari zen ohiko eta ezohiko lan deialdiak gehitu behar zaizkio. |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221620/jakes-abeberri-ehortzi-eta-omendu-dute-miarritzen.htm | Gizartea | Jakes Abeberri ehortzi eta omendu dute Miarritzen | Txiki gelditu da Santa Eugenia eliza. Pasa den astean hil zen, 92 urte zituela. | Jakes Abeberri ehortzi eta omendu dute Miarritzen. Txiki gelditu da Santa Eugenia eliza. Pasa den astean hil zen, 92 urte zituela. | Jende andana bildu da gaur Miarritzeko (Lapurdi) Santa Eugenia elizan, Jakes Abeberriri azken agurra emateko. Abeberri pertsonaia ezaguna izan zen, bai politikan eta bai kultura arloan izan zuen jardunagatik, eta hori aitortu diote bere hiletan bildutakoek. Besteak beste, mundu politikoko zein kulturaleko ordezkariak izan dira han.
Eliza barruan Oldarra abesbatzak abestu du; Abeberri haren zuzendari izan zen urte anitzez. Meza amaitutakoan egin diote omenaldi publikoa. Txalaparta doinuak entzun ahal izan dira, eta bertso bat ere eskaini dio Irantzu Idoate Funosas bertsolariak.
Ikusi gehiago: Abertzaleen ibilbidean erreferente |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221621/aurten-bai-ohiko-irudiak-ikusi-dira-durangoko-azokaren-lehen-egunean.htm | Kultura | Aurten bai: ohiko irudiak ikusi dira Durangoko Azokaren lehen egunean | Goizean ireki ditu ateak Landako guneak, eta ikasleak izan dira protagonista han. Arratsaldean egin dute irekiera ekitaldia, Barrexerka antzerki taldearen eskutik. | Aurten bai: ohiko irudiak ikusi dira Durangoko Azokaren lehen egunean. Goizean ireki ditu ateak Landako guneak, eta ikasleak izan dira protagonista han. Arratsaldean egin dute irekiera ekitaldia, Barrexerka antzerki taldearen eskutik. | Itzuli da, normaltasunez, Durangoko Azoka. Aurten bai; «osoa» izango da 57. ekitaldia, eta horixe berretsi ahal izan da gaur, azokaren lehen egunean. Igandera bitarte, milaka lagun elkartuko dira bertan, sortzaileek aurkeztuko dituzten 930 nobedadeak ezagutzeko eta antolatu dituzten 250 kultur ekitaldiez gozatzeko, besteak beste.
Lehen eguneko protagonistak ikasleak izan dira. Goizerako egitarau berezia antolatu dute azokaren antolatzaileek, eta gune ezberdinetan hainbat ekintza egin ahal izan dituzte gazteenek. Ez hori bakarrik: hainbat sortzaileren lanak ikusi eta erosteaz gain, haiekin egoteko aukera izan dute. Ilararik luzeenak Toti Martinez de Lezea idazlearen eta Zetakeko Pello Reparazen mahaietan sortu dira. 10:30etan ireki ditu ateak Landako guneak, eta han, denera, 160 eragile baino gehiagoren mahaik bisitatu ahal izan dira.
Ikusi gehiago: Lehen eguneko argazki bilduma
Hortaz gain, eguneko ekitaldi nagusia 19:00etan izan da Durangoko San Agustin kulturgunean. Han egin dute irekiera ekitaldia: Barrexerka antzerki taldeak egin ditu umorea ezaugarri nagusitzat zuten antzerkiak, eta, tartean, hitza hartu dute Ima Garrastatxu Durangoko alkateak, Lorea Bilbao Bizkaiko euskara eta kultura diputatuak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, eta Nerea Mujika Gerediaga elkarteko presidenteak.
Ikusi gehiago: Nerea Mujika: «Euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da»
Hiru erakusketa ere ikusgai izan dira gaur: Eskuhaldunak eskultoreen elkartearen Gaurko euskal eskultura, Ramon de Zubiaurreren Sorterriaren kolorea, eta [H]amar soinu instalazioa.
Ikusi gehiago: Bisaia eta proiektu berriak
Publiko orokorrarentzat zabalik dauden Ahotseneako ekitaldiak arratsaldean hasi dira, goizean ikasleentzako ekitaldiak antolatu baitituzte han. Olaia Inziarte izan da oholtzara igotzen lehenengoa, 14:30ean, Lehengo lepotikan burua diskoa aurkezteko. Ahotseneako saio guztiak BERRIAn izango dira ikusgai.
Ikusi gehiago: Eztanda baten esperantzan |
2022-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/221622/kroazia-eta-brasil-sailkatu-dira-final-laurdenetarako.htm | Kirola | Kroazia eta Brasil sailkatu dira final-laurdenetarako | Penaltietan kanporatu du Kroaziak Japonia, lehia bana amaitu ondoren. Brasilek, aldiz, aise irabazi dio Hego Koreari: 4-1. Irabazleak elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan. | Kroazia eta Brasil sailkatu dira final-laurdenetarako. Penaltietan kanporatu du Kroaziak Japonia, lehia bana amaitu ondoren. Brasilek, aldiz, aise irabazi dio Hego Koreari: 4-1. Irabazleak elkarren aurka ariko dira final-laurdenetan. | Pronostikoak bete dira, eta faboritoek egin dute aurrera: Kroaziak eta Brasilek. Sufrituta egin du batak; erraz, besteak. Japoniaren aurka penaltietan nagusitu da Zlatko Dalic hautatzaileak zuzendutako selekzioa, bana amaitu den partida estu baten ostean. Gertu izan du balentzia Japoniak, baina kamuts aritu da hamaika metrotan. Aldiz, 4-1 nagusitu da Brasil Hego Korearen aurka, aurrealdean erakustaldia emanda. Datorren ostiralean, final-laurdenetan, aurrez aurre izango dira sailkatu diren bi taldeak.
Futbolzaleek gozatzeko moduko neurketa jokatu dute Japoniak eta Kroaziak; intentsitatea, bizitasuna, erritmoa, kalitatea eta lehia irekia. Hustu egin dira jokalariak zelaian, eta gertu izan dute biek sailkapena. Batek bakarrik egiten du aurrera, ordea, eta Kroaziarentzat izan da saria, Japoniaren kaltetan. Neurketa bana amaituta, penaltietan erabaki da kanporaketa. Kale egin du Japoniak, botatako lau penaltietatik hirutan huts eginda -atezainak geratu ditu hiruak-. Eta bale Kroaziak; lautik hirutan asmatu du.
Burua goian bukatzeko partida egin dute japoniarrek, eta ezin meritua kendu. Ezustekoa eman zuen multzokako fasean, Alemaniari eta Espainiari irabazi ondoren lehen postuan sailkatuta, eta demostratu du ez zela txiripaz izan. Otso zelairatu da, eta berehala eman du lehen abisua; bigarren minutuan, Taniguchik buruz egindako errematea gutxigatik joan da kanpora. Erritmo bizia jarri dio neurketari; baloia berreskuratu bezain laster jo du erasora, jokaldi azkarrak harilkatuz, eta hegaletatik min eginez.
Kroazia, hasierako sustoa pasata, baloiaren jabetza izaten saiatu da, lerro artean jokatuz, eta gertuko paseak eta baloi luzeak tartekatuz. Ez du lortu, baina, neurketa kontrolpean izaten. Bizpahiru aldiz arriskuarekin iritsi den arren, lehiak ez zuen Dalic hautatzailearen selekzioak nahi zuen melodia. Mehatxu zen Japonia, erosoago zeuden zelaian, eta jokalariek argi zituzten ideiak. Galtzeko ezer gutxi zuten, eta irabazteko asko. Hegaletan topatu dute zuloa, eta min egin dute hortik. Japoniarrek pase gutxi behar zituzten aurkariaren area ertzera iristeko, eta lehen zati amaieran iritsi da merezitako saria, korner baten ostean. Ez du asmatu Kroaziak erdiraketa urruntzen, eta Maedak ez du barkatu -VAR sistemaren bidez errebisatu dute jokaldia, baina ontzat eman du epaileak-. Japoniak zutoinen artera egindako lehen jaurtiketa zen.
Hankaz gora jarri zaio neurketa Kroaziari, eta arraun egitea besterik ez zuen; markagailua kontra izateaz aparte, min egiten baitute atsedenaldiaren atarian jasotako golek. Azkar erantzun du, ordea; 55 minutuan, hain justu. Perisicek berdindu du lehia, burukada ikusgarri batekin. Penalti puntutik errematatu du baloia, sekulako indarrarekin, eta zutoin ondotik joan da sareetara; ezinezkoa atezainarentzat.
Japonia ez da kikildu, eta berean segitu du. Kroaziak, baina, lerroak aurreratu ditu, eta konfiantza hartu. Modric nabarmentzen joan da, eta eskertu du haren selekzioak; hura baita taldeko lemazaina.
Kroaziak izan ditu hortik aurrerako aukerarik garbienak, baina markagailua ez da gehiago mugitu. Jokoan ere nabaritu da elkarri zioten errespetua, eta, pixkanaka, motelduz joan da lehia. Gidoia mantendu da luzapenean. Bi taldeak sendo, eta erasora tentuz joz. Kontra jasotako gol batek kondenatuko zituzten, eta ez dute gehiegi arriskatu nahi izan.
Hala iritsi dira penaltietara. Tentsioa, urduritasuna eta emozioa. Indarrak parekatu egiten dira penaltietan, baina Dominik Livakovic Kroaziako atezaina izan da heroi kapa jantzi duena. Hiru penalti geldituta, bidean utzi ditu japoniarren ametsak, eta final-laurdenetarako atea ireki dio haren selekzioari.
Badirudi tentsioko uneetan ondo moldatzen dela Kroaziako selekzioa, 2018ko Munduko Kopan ere sufrituta iritsi zen finaleraino; bi aldiz gailendu zen penaltietan, eta beste kanporaketa bat luzapenean irabazi zuen.
Sendo eta eraginkor
Brasil izango du parean Kroaziak. Hautagai nagusia zen askorentzat, eta hala izaten jarraituko du. Irribarrea dario Titek zuzendutako taldeari. Partida hasi eta gutxira eman du kolpea; lehen aukera garbia, lehen gola. Viniciusek bakar-bakarrik hartu du arean baloia, eta patxadaz egin du jaurtiketa sareetara. Elkar besarkatuta eta dantzan ospatu dute jokalariek gola. Aldarte horretan, errazagoa da dena. Berehala handitu du aldea, gainera. Hego Koreako atzelari bat baloia urruntzen saiatu da, baina Richarlisonen hankarekin egin du topo. Area barruan izan da ostikada, eta penaltia adierazi du epaileak; Neymarek ez du barkatu. Hamahirugarren minutua zen, eta, ohartzerako, bi gol aurretik zen Brasil.
Hego Koreari asko konplikatu zaio kanporaketa. Hasiera batean ere, urriak ziruditen aurrera egiteko zituen aukerak, eta esperantzarako tarte oro uxatu dizkie Brasilgo aurrelariek. Ez du amore eman, eta hamaseigarren minutuan area kanpotik egindako zartako batekin gertu izan du gola. Asko arriskatu du hortik aurrera. Lerro artean erraz jokatu dute Brasilgo jokalariek; espazio ugari zuten aurrera egiteko, eta halako talentudun selekzio baten kontra, bekatua da hori. Gogor ordaindu dute; 29. minutuan hirugarrena sartu du Richarlisonek, jokaldi eder baten ostean, eta 36. minutuan erabakita utzi du kanporaketa Lucas Paquetak. Atsedenaldira 4-0 iritsi dira, eta errentak handiagoa ere izan zitekeen.
Erakustaldia emanda, dantzan eta gozatzen. Nahi bezala maneiatu du lehia Brasilek. Bigarren zatia tramite hutsa baino ez da izan. Lanak eginda zituen batak, eta etxerako bidea hartuta besteak. Markagailua apaintzea lortu du Hego Koreak, Paikek area kanpotik egindako gol ikusgarri batekin. Azkenean, 4-1 amaitu da partida. |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221651/indonesiak-urtebeteko-espetxearekin-zigortuko-ditu-ezkontzatik-kanpoko-sexu-harremanak.htm | Mundua | Indonesiak urtebeteko espetxearekin zigortuko ditu ezkontzatik kanpoko sexu harremanak | Parlamentuak zigor kodea moldatzea onartu du gaur. Erreformaren bidez, debekatu egin du apostasia, agintariak iraintzea eta aurrez abisurik eman gabe protesta egitea. | Indonesiak urtebeteko espetxearekin zigortuko ditu ezkontzatik kanpoko sexu harremanak. Parlamentuak zigor kodea moldatzea onartu du gaur. Erreformaren bidez, debekatu egin du apostasia, agintariak iraintzea eta aurrez abisurik eman gabe protesta egitea. | Indonesiak giza eskubideak murriztuko dituen erabakia hartu du gaur, zigor kodearen erreforma onartuta. Zehazki, sexu, erlijio eta adierazpen askatasunak murriztu ditu, debekua ezarri baitie ezkontzatik kanpoko sexu harremanei, apostasiari, agintariak iraintzeari eta aurrez abisurik gabe protesta egiteari.
Parlamentuak onartu duen lege aldaketak protesta ugari eragin ditu munduan musulman gehien biltzen dituen herrialdean. Erreforma gauzatzeko lehen saiakera izan zenetik, 2019 urtetik, manifestazio ugari izan dira. Protesta jendetsuek neurria alboratzera behartu zuten gobernua. Alderdi politiko guztien babesarekin onartu du gaur parlamentuak.
Gizarte zibileko elkarte ugarik neurri «antidemokratikoa» dela salatu dute. Erreformaren kontrako sektore batzuek salatu dute gobernua Indonesia «islamizatzeko» ahaleginean ari dela, eta Suhartoren diktadura garaira (1967-1998) itzuli nahi izatea egotzi diote.
Zigor kodean ezarriko diren aldaketen artean kritikatuenetako bat da ezkontzatik kanpoko sexu harremanak debekatuko dituena. Urtebetera arteko espetxe zigorra jaso ahal izango dute debeku hori urratzeagatik kondenatutakoek. Legez kanpokotzat joko du ezkondu gabeko bikoteak elkarrekin bizitzea ere. Presidentea iraintzeagatik errudun jotakoek, berriz, hiru urtera arteko espetxe zigorra jasoko dute. Bost urtera artekoa apostasiagatik zigortutakoek, eta sei hilabetera artekoa aurrez abisurik eman gabe protesta baketsu batean parte hartzen dutenek.
Parlamentuak erreformari bide eman dion arren, ez da indarrean sartuko oraindik. Aldaketak hiru urteko epea aurreikusi du araudia garatu eta hura ezartzeko. Dena den, erabakia herrialdeko Auzitegi Konstituzionalaren aurrean salatzeko aukera ere izango da. Hala eginez gero, auzitegiak urtebeteko edo bi urteko epean erabakitzea espero da, baina moldaketarekin kritiko agertu diren ahotsek ez dute epaileen laguntzarik jasotzeko esperantza handirik, gobernuaren eta auzitegiaren artean lotura estua dagoela uste baitute. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/221652/nork-banatuko-ditu-bertsolari-txapelketa-nagusiko-sariak.htm | Kultura | Nork banatuko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko sariak? | Bertsogintzako kideez gain, euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan zenbait lagunek emango dituzte sariak abenduaren 18ko finalean; besteak beste, Irantzu Idoatek, Sagrario Alemanek eta Edurne Azkaratek. | Nork banatuko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko sariak?. Bertsogintzako kideez gain, euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan zenbait lagunek emango dituzte sariak abenduaren 18ko finalean; besteak beste, Irantzu Idoatek, Sagrario Alemanek eta Edurne Azkaratek. | Bertsozale Elkarteak esana zuen Iñaki Muruak jantziko diola txapela 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko irabazleari. Txapela ez da, ordea, abenduaren 18ko finalean banatuko duten sari bakarra, ezta Murua sari emaile bakarra ere. Oholtza gainean izango diren zortzi bertsolariak sarituko dituzte; eta sari emaileek, bertsogintza mundua ez ezik, euskalgintza eta kulturgintza ere ordezkatuko dituzte, baita bertsolaritzak munduan kantu inprobisatuen eremuan utzi duen arrastoa ere.
Irantzu Idoatek emango dio saria txapeldunordeari. Bertsolaria da: aurtengo Eskolarteko Bertsolari txapelduna. Sagrario Alemanek hirugarren eta seigarren sailkatuei emango dizkie sariak. Urte luzez izan da Iruñeko Arturo Campion euskaltegiko zuzendaria, eta Nafarroako euskalduntze mugimenduko erreferente bat da.
Edurne Azkarate aktoreak ere parte hartuko du sari banaketan. 2017ko Txapelketa Nagusiari buruzko Aulki jokoa telesaioa aurkeztu zuen, eta lan ugaritan ibili da aktore azken urteetan: Käffka (2019) eta Zaldi urdina (2019) antzezlanean eta Irati filmean (2022), besteak beste. Formol laborategiko kidea da. Bi sari emango ditu finalean.
Munduko kantu inprobisatuen ordezkaria izango da Paulu Zedda, Sardiniako cantada bat-bateko kantuaren inprobisatzailea: cantadoria. Bertsozale Elkarteak adierazi duenez, harreman luzea dute Sardiniako inprobisatzaileekin, neurri handi batean Zeddari esker. Maiz joan izan dira bertsolariak hara, eta beste horrenbeste sardiniar inprobisatzaile etorri dira Euskal Herrira. Bosgarren eta zortzigarren sariak banatuko ditu Zeddak.
Zer sari emango dituzte?
Azken urteetan, Ana Zaldua billabonatarrak brodatutako txapela jantzi izan zaio txapeldunari; 2019an hil zen Zaldua. Aurten, Itziar Alduntzin donostiarrak hartu du txapeldunaren garaikurra osatzeko ardura. Gainera, Mikel Lertxundi berriatuarraren eskultura bat ere jasoko du txapeldunak.
Lau txapelketetako zikloa bete zuen 2017an bere garaian Bertsozale Elkarte eragile zen Koldo Tapiaren ekimenez proposatutako eta Xabier Lakak egindako Eskutik eskura artelanak. Hala, aurtengoan beste artelan bat jasoko du txapeldunordeak: Iker Valle andoaindarraren brontzezko eskultura bat.
Hirugarren postutik zortzigarrenera bitarteko bertsolariek margolanak jasoko dituzte: Jose Luis Zumeta, Dora Salazar, Carmelo Ortiz de Elgea, Marta Cardenas, Mariano Arsuaga eta Olatz Irigarai artistek eginak, hain zuzen. |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221653/dsbearen-lege-proiektua-bertan-behera-uzteko-eskatu-du-elak.htm | Ekonomia | DSBEaren lege proiektua bertan behera uzteko eskatu du ELAk | Sindikatuak uste du proposamena «oso urrun» dagoela mugimendu sozial eta sindikalen aldarrikapenetatik. Ezkerreko alderdiei eskatu die ordezko proposamenak aurkezteko. | DSBEaren lege proiektua bertan behera uzteko eskatu du ELAk. Sindikatuak uste du proposamena «oso urrun» dagoela mugimendu sozial eta sindikalen aldarrikapenetatik. Ezkerreko alderdiei eskatu die ordezko proposamenak aurkezteko. | ELAren arabera, DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren lege berria «oso urrun» dago mugimendu sozial eta sindikalek planteatu dituzten aldarrikapenetatik, eta erakunde publikoak aplikatzen ari diren «murrizketak» finkatu egiten ditu. Hori dela eta, Eusko Legebiltzarrean onartu asmo duten lege egitasmoa bertan behera uzteko eskatu du beste behin sindikatuak.
DSBEaren lege berriak 2008koa ordezkatu nahi du; «eskuragarriagoa» eta «eraginkorragoa» izan nahi du kaltebera diren kolektiboentzako, Jaurlaritzaren hitzetan, eta, horretarako, baldintza malguagoak eta zenbateko handiagoak izango ditu. Bada, Gasteizko legebiltzarreko Lan eta Enplegu batzordeak aurreko astean onartu zuen azkeneko txostena, eta osoko bilkuran eztabaidatu eta bozkatu beharko dute orain. EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemosen babesa izan zuen irizpenak, eta EH Bildu abstenitu egin zen. Sindikatuaren arabera, ordea, txosten horren edukiak «apenas» ditu aldaketarik Jaurlaritzak aurkeztutako lege proposamenarekin alderatuta, eta uste du alderdien arteko akordioaren emaitza baino ez dela.
Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak eta Elkarrekin Podemos-IUk akordioa egin zuten urrian, eta adostu zuten, besteak beste, errenta jasotzeko adina 23 urtetik 18ra jaistea, eta gehieneko errenta pobrezia arriskuaren tasa baino txikiagoa ez izatea, hots, 803 eurotik gorakoa izatea.
ELAren iritziz, aldaketa horiek ez dira nahikoak, eta Elkarrekin Podemos-IUri egotzi dio «kanpaina onartezina» egitea, lorpen gisa saldu dituelako aldaketak. Izan ere, sindikatuak azaldu duenez, ez da egia 18 urte bete dituen edonork izango duela errenta eskatzeko aukera, 18-23 urte bitartekoei aurrez urtebetez Lanbiden izena emanda egotea eskatzen baitzaie, eta 29 urtetik beherakoei urtebetez bakarrik bizitzen egotea.
Zenbatekoari dagokionez ere, ELAk salatu du KPIaren eguneratzea baino ez duela jasotzen txostenak, bestelako igoerarik gehitu gabe, eta aurrerantzean ere Jaurlaritzaren esku geratuko dela kopurua zehaztea, nahierara egin dezan. Gainera, salatu du Espainiako pobrezia arriskuaren tasa lehenetsi dutela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako tasaren aurretik, eta horrek errentaren zenbatekoa txikiagotzea dakarrela.
Horiek horrela, sindikatuak ohartarazi du diru laguntzen zenbatekoa eta prestazioa eskatzeko gutxieneko adina aldatzeak ez dituela konponduko gizarte babesaren sistemak egun dituen arazoak. «Gaur egun, 2008an baino 73.000 pertsona gehiago daude pobrezia arriskuan. Horrek argi eta garbi erakusten du gizarte prestazioen sistema ez dela nahikoa».
Oharra alderdiei
ELAk gogorarazi du gizarte prestazioen sistema egokia izatea «funtsezko elementua» dela gizarte kohesiorako eta pertsonak erdigunean jartzeko, eta ohartarazi konpondu gabe segitzen dutela DSBEak dituen hutsuneak eta «benetako kudeaketa arazoak». Bada, lege proiektua erretiratzeaz gain, 2008ko legea «berehala» aplikatzeko eskatu du sindikatuak.
Sindikatuak iritzi dio lan prekaritatea murrizten duten eta irregulartasun egoerekin amaitzen duten neurriak ezartzea dela irtenbidea. Horregatik, Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten ezkerreko alderdiei eskatu die lege egitasmoa arbuiatzeko eta 2008ko legea hobetuko duten proposamenak aurkezteko. Izan ere, ELAk uste du «legea onartzeak edota babesteak» lagundu egingo duela pobrezia handitzen edota pentsiodunen «errealitate bidegabeak» betikotzen. |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221654/deforestazioaren-aurkako-araudia-adostu-dute-europar-kontseiluak-eta-europarlamentuak.htm | Mundua | Deforestazioaren aurkako araudia adostu dute Europar Kontseiluak eta europarlamentuak | Egitasmoaren helburua da baso suntsitzearekin lotutako salgaiak Europako Batasunaren merkatutik kanporatzea. Produktu jakin batzuk merkaturatzen dituzten enpresek ziurtatu beharko dute beren ekoizpen kateek ez dutela deforestazioa eragiten. | Deforestazioaren aurkako araudia adostu dute Europar Kontseiluak eta europarlamentuak. Egitasmoaren helburua da baso suntsitzearekin lotutako salgaiak Europako Batasunaren merkatutik kanporatzea. Produktu jakin batzuk merkaturatzen dituzten enpresek ziurtatu beharko dute beren ekoizpen kateek ez dutela deforestazioa eragiten. | Deforestazioaren kontrako araudi bat adosteko azken negoziazioetan murgilduta zeuden EB Europako Batasuneko erakundeak azken asteetan, eta akordioa lortu dutela jakinarazi dute gaur, hain justu, Kanadan egitekoa den COP15 biodibertsitateari buruzko Nazio Batuen Erakundearen goi bileraren bezperan. Araudiaren helburua da EBk munduko basoen soiltzean duen ardura gutxitzea, eta, modu horretan, ekarpen bat egitea biodibertsitatearen galera eta berotegi gasen isuriak apaltzeko. Egitasmoak batasunaren merkatutik kanporatu nahi ditu deforestazioarekin estuen lotuta dauden produktuak.
Araudia zazpi produktu gakoren gainekoa izango da: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. Baita horietatik eratorritako salgaien gainekoa ere; besteak beste, ikatz begetala, altzariak eta txokolatea. Produktu horiek EBn merkaturatzeko, enpresek ziurtatu beharko dute horien ekoizpen kateak ez duela deforestazioa eragiten. Horretarako, salgaien jatorria arakatu beharko dute, eta ekoitziak izan diren lur eremuei buruzko informazio geografikoa bildu. EBk aintzat hartuko ditu 2021etik deforestatuak izan diren lurrak, baso soiltzea legez kanpokoa ala legezkoa izan den bereizi gabe.
Gaur-gaurkoz, EB da munduko «deforestazio inportatzailerik» handienetan bigarrena, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa erakundearen ikerketa baten arabera. Soilik Txinak gainditzen du nazioarteko merkataritzarekin lotutako baso suntsitzean. Hark inportatzen dituen produktuek eragiten dute deforestazioaren %24, EBri dagokio %16, eta atzetik dira India (%9), AEBak (%7) eta Japonia (%5). FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritzako Erakundearen esanetan, munduko deforestazioaren %90 nekazaritza industrialak eragindakoa da, eta baso suntsitzearen bi heren sojarekin eta palma olioarekin daude zuzenean lotuta.
Ikusi gehiago: «Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»
Pozez hartu dute akordioaren albistea zenbait elkarte ekologistek. Esaterako, Together4Forests (Elkarrekin basoen alde) kanpainaren sustatzaileen artean izan den WWFk. Ohar bidez adierazi duenez, araudiaren gaineko adostasuna «pizgarri bat da COP15arentzat». Elkartearen iritziz, goi bilera «une egokia da Txina, India, AEBak eta Japonia konprometitu daitezen antzeko araudiak onartzera».
Adostu den testuak Europako Batzordeak hasieran egin zuen proposamena hobetzen duela nabarmendu du WWFk. «Negoziazio gogor baten emaitza izan da. Europako Parlamentuak babestu du anbizio handieneko jarrera». Hasierako proposamenari gehitu zaizkion hobekuntzen artean aipatu ditu araudiaren peko produktuen zerrendan kautxua, eta ikatz begetala gehitzea eta baso degradazioaren hasierako definizioa zabalagoa egitea.
Ikusi gehiago: Deforestazioaren aurkako EBren araudia, azken negoziazioetan
Hala ere, ohartarazi du akordioak kanpoan utzi dituela «gai oso garrantzitsuak». Horien artean, araudiaren babesa basoak ez diren «bestelako eremu oihantsuetara» hedatzea; sabanetara, hezeguneetara eta zohikaztegietara, kasu. «Horrek esan nahi du babes gabe geldituko direla zuhaitz estaldura urriagoa duten ekosistemak, baina sekulako garrantzia dutenak biodibertsitatearen eta klima aldaketaren ikuspegitik, eta tokiko biztanleriak bizirik iraun dezan». Adibide adierazgarriak dira Brasilgo El Cerrado sabana eta Brasilgo, Paraguaiko eta Argentinako lurretan hedatzen den El Chaco eremua. Eskualde horiek ez babesteak «presioa oihanetatik gune horietara lekualdatzea eragingo du», WWFren iritziz.
Europarlamentuaren eskarien artean bazen ere, akordioak jaso gabe utzi du finantza erakundeei zuzendutako puntua. Parlamentuaren proposamena zen erakunde horiei baldintza batzuk ezartzea berma dezaten beren inbertsioek ez dutela deforestazioa sustatzen.
Araudia onartzen denean —urtea amaitzerako onartu nahi duela esana du Bruselak—, urte eta erdiko epea izango dute enpresek eskakizun berrietara egokitzeko. Tarte handiagoa aitortuko zaie enpresa txiki eta ertainei.
WWFren iritziz, EBko estatu kideek eman beharko dute hurrengo pausoa, araudia betetzen dela zaintzeko erakunde ikuskatzaileak eratuta. Beharrezko «baliabide ekonomiko, humano eta teknikoak» bideratzeko eskatu die, araudia benetan eraginkorra izan dadin. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/221655/adostasunak-eta-letra-larriko-politika-aldarrikatu-ditu-eskisabelek-kontseiluaren-lema-hartuta.htm | Gizartea | Adostasunak eta «letra larriko politika» aldarrikatu ditu Eskisabelek, Kontseiluaren lema hartuta | Euskararen biziberritzea «justiziari eta kohesio sozialari muin-muinean» lotutako auzia dela defendatu du idazkari nagusiak, eta balio horiekin bat egiten duten guztiekin adostasunak bilatuko dituela aurreratu. Tresna berriak behar dituzte euskaldunek, haren arabera, «bizitza bizigarriak izango badituzte». | Adostasunak eta «letra larriko politika» aldarrikatu ditu Eskisabelek, Kontseiluaren lema hartuta. Euskararen biziberritzea «justiziari eta kohesio sozialari muin-muinean» lotutako auzia dela defendatu du idazkari nagusiak, eta balio horiekin bat egiten duten guztiekin adostasunak bilatuko dituela aurreratu. Tresna berriak behar dituzte euskaldunek, haren arabera, «bizitza bizigarriak izango badituzte». | «Euskaltzaleok, gure kezka eta beldurrek eraginda, gure burua babesteko xedez, askotan aipatu eta bultzatu dugun ideia da euskarak politikatik at behar duela. Nago ideia hori itzulikatu behar dugula, eta esan euskarak zerbait behar badu, politika dela, baina letra larriz idatzitako politika, desberdintasunen gainetik interes orokorra, euskararen biziberritzea, jarriko duen begirada zabaleko eta goi arnasdun politika». Hala amaitu du Idurre Eskisabelek Euskalgintzaren Kontseiluaren idazkari nagusi karguan egin duen lehen hitzartzea, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian egindakoa, Durangon.
Euskalgintzak eta haren bilgune den Kontseiluak Eskisabelen eskutik zein oinarri izango dituzten agerian utzi dute haren hitzek. Hiru «zutoin» aipatu ditu: adostasun soziala, ezagutzaren unibertsalitzazioa eta erabilerarako eremu erosoak sortzea. Adostasunean «sakontzea» helburu izango duela nabarmendu du; bai euskalgintzako eragile eta norbanakoekin, baina baita «beren burua euskalgintzatik eta euskaratik aparte xamar ikusten duten arren justizia eta kohesio soziala helburu dituzten eragile eta norbanakoekin» ere. Hain zuzen, hizkuntzen auzia eta euskararen biziberritzea «justiziari eta kohesio sozialari muin-muinean lotzen zaizkion» auziak direla defendatu du.
Kontseilua osatzen duten eragileetako kideen, ordezkari instituzionalen eta gizarte eragileetako dozenaka lagunen babespean hartu du Kontseiluko gidaritza Eskisabelek, eta, hain justu, publikoan zeudenetako asko bana zitezkeen euskalgintzak eta Kontseiluak duela 25 urtetik gaurdaino izan dituen aro desberdinetan. Eskisabelek ere egin dio keinu «ziklo aldaketari». Eskertzatik, batetik, eta bereziki nabarmenduta «gure etxeko genealogia euskaltzalea»: «Euskara ur putzu sakon eta ilun bat besterik ez zen garai haietan, orduan ere ez zuelako etsi. Eta ahal zuen bezala eta ahal zuen guztietan atera zuelako handik ur gazi bat, tanta bat, eta eskura eman zigulako. Hain zuzen ere, beste milaka etxetan bezala, eguneroko ekin tematsuz, euskararentzako itsaso bat osatu arte».
Aipamen berezia egin dio gaur arte orain bera dagoen karguan izan den Paul Bilbaori ere. Hainbat «enbatatan» lemari eutsi ez ezik, «itsaso berriak non zeuden sumatzeko gai» ere izan da Bilbao, Eskisabelen esanetan, baita Kontseilua noranzko horietan jartzeko ere. Bestetik, aipatu du euskalgintzako kdieak aspalditik ari direla «aro berri baten iragarpenean», harik eta euren buruak «biribilgune batean bueltaka», «gurpil zoroan» irudikatzeraino. Edozein kasutan, egon badago aro berri baten premia, Eskisabelen ustez. «Munduaren aldaketa abiadura inoiz ez bezala azeleratu da azken bi hamarkadetan, eta euskarak iraungo badu eta euskaraz garen jendeok bizitza bizigarririk izango badugu, orain arteko tresna, apareju eta nabigazio kartak jada ez zaizkigu baliagarri», ohartarazi du. Aro berriak, baina, mugarri finkoek baino gehiago dute «jario etenik gabeko lan isilarekin», haren arabera, eta horretan hasia da euskalgintza.
«Enbatak», baina, ez dira nolanahikoak, gogorarazi duenez, eta horietako zenbait zerrendatu ditu; hala nola, euskarak ez duela estatus ofizialik bere lurraldearen zati handi batean, eta duen lekuetan «Espainiako botere judizialaren forman» iritsi dela euskaldunen kontrako «oldarraldia». Digitalizazioaren eta merkantilizazioaren ondorioz hizkuntzekiko harremana aldatzen ari dela ere azaldu du, eta horrek kaltetu egiten dituela «gutxiagotasun egoeran» dauden hizkuntzak, hegemonikoen mesedetan. Hizkuntza gutxituen alde egitea «hautu» bat dela akordarazi du, eta hautu hori egiteko behar dela «motibo» bat: «Hizkuntza horiek funtzionalitatea behar dute, baina, funtzionalitatea ez ezik, balio sinboliko handi bat ere bai. Balio hoiriek ez dira berez eta kasualitatez sortzen, baizik eta landu, eratu eta sustatu egiten dira».
Bilbaoren azken eskaerak
Eskisabelen lehen hitzak izan ziren kargu berrian, baina, aurretik, Bilbaok bere azkenak egin ditu kargu berean. Kontseiluaren eskertza gisa oroigarri bat jaso du eta dantza ere egin diote, eta, hala, hunkituta hartu du hitza. Hark ere omendu ditu hiru lagun, Kontseiluaren ibilbidean kide izandakoak: Joan Mari Torrealdai, Joxe Mari Auzmendi eta Isidro Ioldi. «Zaudeten lekuan zaudetela, jakin Kontseiluak bizirik jarraitzen duela».
Kontseiluan egindako azken hamabi urteak, idazkari nagusi moduan egindakoak, «intentsitate handikoak» izan direla aitortu du Bilbaok, baina gaineratu euskararen berreskurapen prozesuak behar duela «intentsitatea». Baita prozesu hori «azkartzea» ere: «Beharrezkoa da azeleragailua zapaltzea». Zentzu horretan, Kontseilua «ongi posizionatuta» ikusten du.
Bestalde, kargua hartu zuenean egindako eskariei erreferentzia egin die; euskalgintzari egindakoei, batetik; eragile sozialei luzatutakoei, bestetik; eta eragile politiko eta instituzionalei zuzendutakoei, bestetik. Ordukoetatik abiatuta, berritu egin ditu eskeak. Euskalgintzari eskatu dio jarraitzeko sinesten «indar metaketan»: «Gure arteko loturak zenbat eta trinkoagoa eta sendoagoak izan, are gehiago eragingo dugula barneratu behar dugu». Eragile sozialei, berriz, euren jarrera eskertu die: «Etxeko lanak bete dituzue. Orduan eskatzen genizuen urrats bat aurrera egiteko, eta halaxe ari gara, aliantza berriak eraikitzen. Hortaz, jarraitu horrela». Interpelazio zuzenena, beraz, eragile politiko eta instituzionalei egin die. Eurekiko harremanak hobetu direla aitortu du, baina eskatu die erreparatzeko Kontseilua eragile sozialekin egiten ari den bideari: «Hori balekoa izango zaizue, benetan, jauzia egiteko. Eta berandu baino lehen, zuek ere lotu adostasunetara».
Eskaera orokorrago bat ere egin die denei: «Oldarraldi judizialari» elkarrekin erantzutekoa. «Aldarrika dezagun badagokigula hizkuntza politika inolako esku hartzerik gabe egiteko eskubidea», defendatu du.
Kontseiluaren lehen idazkari nagusi Xabier Mendigurenek ere hartu du parte ekitaldian. Euskalgintzako eragileen bilgunearen lehen urteak gogora ekarri, eta Kontseiluak euskararen normalizazioaren aldeko lana bateratzen egindako ekarpena goratu du. «Trinkotze» bat ekarri zuen, haren arabera:»Talde txiki asko elkartu egin ziren, zeregin txiki asko metatu egin zen, eta horrek indarra segurtasuna ematen zigun aurrera egiteko». |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221656/hezkuntza-akordioak-jauzi-bat-ekartzea-nahi-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Hezkuntza akordioak «jauzi bat» ekartzea nahi du EH Bilduk | Lege berriak haren ustez ekarri beharko lituzkeen 11 urratsak zerrendatu ditu Bilbon egindako mintegi batean. | Hezkuntza akordioak «jauzi bat» ekartzea nahi du EH Bilduk. Lege berriak haren ustez ekarri beharko lituzkeen 11 urratsak zerrendatu ditu Bilbon egindako mintegi batean. | EH Bilduk uste du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erdietsitako hezkuntza akordioak «jauzi bat» ekarri behar duela euskalduntzean, laikotasunean eta inklusioan, eta akordioan agertzen den Euskal Hezkuntza Zerbitzua «oinarrizko kanpaleku gisa» jotzen du euskal hezkuntza sistema publiko eta burujabea lortzeko bidean. Hala adierazi du Pello Otxandiano EH Bilduko Programa zuzendariak, koalizioak Bilbon egin duen hezkuntza konferentzian.
Euskalduna jauregian egindako bilkuran, koalizioak aztertu ditu Kataluniako hezkuntza sistemaren berezitasunak eta hortik atera daitezkeen irakaspenak, Kataluniatik etorritako zenbait adituren laguntzarekin, eta aukera baliatu du EH Bilduren ustez hezkuntza lege berria diseinatzeko prozesuan zehaztu beharko liratekeen 11 lorpenak. «Hurrengo hilabeteetako erronka lege on bat onartzea izango da», esan du Otxandianok; «asko dago jokoan eta ezker subiranistak bere onena emango du».
Euskal Hezkuntza Zerbitzuari dagokionez, EH Bilduk uste du horrek kontzertazio unibertsala amaitu eta «doakotasun erreala» bermatu beharko lukeela. «Euskara ardatz duen eredu orokortura» jauzia ekarri beharko luke, eta «sexu-generoaren araberako bazterkeria» bukatu eta laikotasuna ziurtatu.
Lege berriak «eskola publikoa indartzea» ekarri beharko luke EH Bilduren iritziz, eta, horretarako, lau helburu finkatu ditu: klasearen eta jatorriaren araberako segregazioari aurre egiteko estrategiak ezartzea, Haurreskolak partzuergoa «doako eta kalitatezko eskaintza unibertsala egingo duen zerbitzu publiko» bilakatzea, eskola publikoaren azpiegiturak indartzea eta eskola mapa antolatzerakoan «eskola publikoaren perimetroa» zabaltzea.
Azkenik, sistemaren eraldatzeari dagokionez, eraldaketa pedagogikoa bultzatzea, ikastetxeen autonomia sustatzea eta herri eta auzoetan ikastetxeen arteko elkarlana artikulatzea bilatzen du EH Bilduk.
Aitortza eragileei
Otxandianok aitortza egin die Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aritzen diren eragileei. Eskola publikoaren komunitateari eskerrak eman dizkio «administrazioaren inbertsio ezaren ondoriozko baldintza kaskarretan» herrigintzan egindako lanagatik, euskara zabaltzeko ahaleginagatik eta segregazioa eztabaida publikoaren erdigunean jartzeagatik. Ikastolei aitortu die «kultur transmisioan eta euskararen irakaskuntzan» egindako lana eta «bere hezkuntza jardueran nazio ikuspegia» bermatu izana.
Nuria Mora Kataluniako Generalitateko Hezkuntza Saileko idazkaria, Lleidako Udaleko alkatetzako aholkulari Juanjo Falco eta Francesc Colome Generalitateko Hezkuntza Saileko idazkari izandakoa mintegian egon dira, eta Kataluniako hezkuntza arloko errealitatearen nondik norakoak azaldu dituzte, EH Bilduko Bakartxo Ruizek eta Ikoitz Arresek gidatuta. Kataluniako Hezkuntza Legea nola eta zergatik sortu zen azaldu dute, eta han erdietsitako Hezkuntzaren Nazio Ituna giltzarritzat jo dute prozesu horretan.
Katalunian segregazioari buru egiteko erabilitako estrategiak ere hizpide izan dituzte: «Segregazioa bultzatzen duen sistema, bidegabea izateaz gain, ez da efikaza, gizarte osoari kalte egiten diolako», esan du Falcok. |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221657/energia-krisi-globala-ziztu-bizian-ari-da-indartzen-berriztagarrien-hazkundea.htm | Ekonomia | Energia krisi globala ziztu bizian ari da indartzen berriztagarrien hazkundea | Energia segurtasunaren inguruko kezkak areagotu egin ditu inbertsioak. IEAren arabera, eguzki energia fotovoltaikoak 2027an gaindituko du ikatza | Energia krisi globala ziztu bizian ari da indartzen berriztagarrien hazkundea. Energia segurtasunaren inguruko kezkak areagotu egin ditu inbertsioak. IEAren arabera, eguzki energia fotovoltaikoak 2027an gaindituko du ikatza | Zenbat aldatu diren gauzak urte bakarrean. Ukrainako gerrak, besteak beste, hankaz gora jarri du energiaren mundua, eta energia segurtasunaren inguruko kezkak «ziztu bizian indartu» du energia trantsizioa, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren ustez. Hortik, adibidez, energia berriztagarrientzat iaz egindako hazkunde iragarpenak %30 handitu behar izan ditu orain IEAk.
«Itzelezko booma ikusten ari gara berriztagarrietan, mundua osoan», azaldu du gaur Fatih Birol IEAko presidenteak. «Azken hogei urteetan hazitakoa adina handituko da berriztagarrien potentzia instalatua munduan hurrengo bost urteetan. Itzelezko hazkundea».
Berriztagarrien zabalkunderako arrazoi nagusia orain arte klima larrialdia izan bada ere, orain beste bi elementu berri agertu dira, hazkundea «ziztuan indartzen» ari direnak. Bat energia segurtasuna da: «Herrialde asko ari dira berriztagarriak aukera gisa ikusten energia segurtasunerako; hori agerikoa da Europan».
Hazkunderako beste pizgarri berria energiaren prezioak dira, Birolen aburuz. «Badakigu azken urteetan berriztagarrien kostuak jaitsi egin direla, baina orain horri gehitu behar zaizkio energia fosilen prezio handi eta aldakorrak. Gas eta ikatz garestiak prezioetan lehiakorrago egin ditu berriztagarriak».
Berriztagarriak nagusi 2025erako
Errekor bat bestearen atzetik ari dira hausten berriztagarriak, eta IEAko presidenteak gutxi batzuk azpimarratu ditu, hala nola oso urte gutxian, 2025. urtean, argindarra sortzeko modu nagusia izango direla.
Soilik plaka fotovoltaikoen potentzia instalatuak gaindituko du gas naturala 2026. urtean, eta ikatza bera 2027an. Energia eolikoaren hazkundea ere esanguratsua izango da, eta potentzia instalatua bikoiztu egingo da datozen bost urteetan.
Txinan gertatuko da berriztagarrien hazkunde handi horren zatirik handiena —erdia inguru—, aurten onartutako bost urteko plana betetzen bada. India, Europa eta AEBak izango dira berriztagarrien hedapenerako beste zona handiak.
Eguzki energiari buruzko beste datu interesgarri bat ere eman du Birolek. «Gaur egun Txinan egiten dira panel fotovoltaikoen %90. Gure aurreikuspenen arabera, Indiak eta AEBek orain gutxi abiatutako politiken ondorioz, 2027. urtean ekoizpenaren %75 hartuko du Txinak». |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221658/konstituzioa-apurtzera-deitu-du-jarki-antolakundeak-irunean.htm | Politika | «Konstituzioa apurtzera» deitu du Jarki antolakundeak Iruñean | Espainiako Konstituzioaren Eguna izaki, berrehun lagun inguruk manifestazioa egin dute iluntzean. 'Mugak gaindituz, Euskal Herri sozialista eraiki' izan dute lelo. | «Konstituzioa apurtzera» deitu du Jarki antolakundeak Iruñean. Espainiako Konstituzioaren Eguna izaki, berrehun lagun inguruk manifestazioa egin dute iluntzean. 'Mugak gaindituz, Euskal Herri sozialista eraiki' izan dute lelo. | Jarki antolakundeak deiturik, berrehun herritar inguruk manifestazioa egin dute iluntzean Iruñean. Espainiako Konstituzioaren Eguna izaki egin dute mobilizazioa gaur, dokumentu horri lotua izan baita ozendutako aldarria: «Konstituzioa apurtzera» deitu dute, eta Mugak gaindituz, Euskal Herri sozialista eraiki lelopean egin dute martxa.
Espainiako konstituziora mugatu ez, eta Frantziako konstituzioari ere erreparatu diote manifestazioaren amaieran eginiko adierazpenetan. Izan ere, nabarmendu dute biek ala biek «legeztatu» egiten dutela «Euskal Herri langilearen aurkako jazarpena», bai eta itxurazko zilegitasuna eman ere. Halaber, diotenez, Euskal Herriko lurraldearen zatiketak asmo argia du: «Nazio izaera eta identitatea deuseztatzeko baldintzak sortzea».
Hala, salatu dute konstituzioen babesean ondutako legeek «otzan» nahi dituztela langileak, eta irmoki adierazi dute aukera bakarra dagoela horri aurre egin eta jazarpenari aterabidea emateko: «Euskal Herri independente eta sozialistaren eraikuntza». Zehaztu dute «erdibideko proposamenek» edo «autonomismoak» ez direla aukera onargarriak, «Espainiak eta Frantziak baliatu egiten dituztelako, euskal burgesiaren kolaboraziorako». Horren adibideak ere eman dituzte, burujabetzari loturik: «Erregimen autonomikoaren eta Euskal Elkargoaren iruzurra». |
2022-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/221659/marokoarren-zoramena-espainia-kanporatu-ostean.htm | Kirola | Marokoarren zoramena Espainia kanporatu ostean | Euskal Herriko hainbat txokotan gogotik ospatu dute garaipena hemen bizi diren marokoarrek. Penaltietan lortu dute final-laurdenetarako sailkapena. | Marokoarren zoramena Espainia kanporatu ostean. Euskal Herriko hainbat txokotan gogotik ospatu dute garaipena hemen bizi diren marokoarrek. Penaltietan lortu dute final-laurdenetarako sailkapena. | Marokok penaltian hartu du mendean Espainia, Qatarko Munduko Kopako final-zortzirenetan. Neurketa oso parekatua izan da hasieratik, eta 120 minutuan ez dute golik sartzea lortu. Penaltietan, Unai Simon Athleticeko atezainak jaurtiketa bat gelditu du, baina Espainiak jaurti dituen hirurak huts egin ditu. Euskal Herrian bizi diren milaka marokoarrek gogotik ospatu dute selekzioaren garaipena, eta kaleak bete dituzte; besteak beste, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean.
Maroko talentu handiko taldea izan da beti, baina ez da inoiz nabarmendu talde gisa jokatzeagatik. Hori, ordea, erabat aldatu da Walid Regraguirekin. Abuztuan iritsi zen Marokoko selekziora, aurreko entrenatzaileak zenbait jokalarirekin liskarrak izan ostean, eta lau hilabete nahikoa izan ditu taldeari zorroztasun taktikoa emateko. Gol bakarra jaso du lau partidatan, eta talde osoaren lan bikainari esker iritsi da final-laurdenetara.
Hasieratik espero zen partida ikusi da Education City estadioan. Espainiak Marokoren zelaian jokatu du, baina, pase ugari eman arren, nekez hurbildu da Bonoren ate ingurura. Regraguiren taldea oso sendo aritu da defentsako lanean. Hiru lerroak elkarrengandik oso gertu izan ditu une oro Marokok, eta asko zaildu dio Espainiari hain berea duen lerro arteko jokoa.
Espainiak pase ugari eman ditu lehen lerroan, baina arriskuren bat hartu duen bakoitzean baloia lapurtu dio Marokok. Kontraerasoan eta baloi geldian egin dute min gehien afrikarrek. Presioaren ostean, ziztu bizian atera dira, eta Sofiane Boufal eta Hakim Ziyech hegaleko jokalariek arriskua eraman dute Unai Simonen areara. Nayef Aguerdek izan du lehen zatiko aukerarik garbiena, baina geldikako jokaldian buruz egindako errematea kanpora joan zaio.
Espainiarrak arriskutsuagoak izan dira baloirik gabe presioa egitekoan. Marokoko atzelariek baloi arriskutsu batzuk galdu dituzte area inguruan, eta horrela izan du Espainiak min egiteko aukera. Hori ikusita, area inguruan arriskurik ez hartzeko agindua eman du Regraguik atsedenaldian, eta Espainia presioa egiteko aukerarik gabe utzi zuen. Hala ere, partidaren norabidea ez da gehiegi aldatu. Espainiak paseak ematen jarraitu du, baina zirrikiturik topatu gabe. Irabazteko grina baino, galtzearen beldurra nagusitu da zelaian, eta Luis Enrique zuhaitza astintzen saiatu bada ere, ez da gol aukera garbirik iritsi.
Hala iritsi dira bi taldeak luzapenera, baina nekez aldatu behar ziren gauzak. Marokok ez du baloia ikusi ere egin nahi izan, eta Espainiak, berriz, ez du afrikarren harresia eraistea lortu. Azken minutuan, ordea, gertu izan du garaipenaren gola. Pablo Sarabiak ederki errematatu du Rodri Hernandezen erdiraketa, baina zutoinera bidali du baloia.
Luis Enriquek esana zuen penaltiak ez direla «loteria», eta argi gelditu da. Bonok hiru jaurtiketak gelditu ditu, eta final-laurdenetara sailkatu ditu Atlaseko lehoiak, lehen aldiz.
Munduko Koparen historian Afrikako hiru selekzio soilik sailkatu dira final-laurdenetara: Kamerun, Senegal eta Ghana. Orain Maroko batu da zerrendara, baina ez du lan makala izango, inoiz ez baita Afrikako talderik sailkatu finalerdiak jokatzeko. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221687/euskal-kulturaren-plazari-bizitza-emateko-momentua-heldu-da.htm | Kultura | «Euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da» | «Euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da». | Bi urtez, Durangoko Azokaren formatua birpentsatu beharrean izan dira Gerediaga elkarteko kideak, baina aurten berriz bueltatuko da ohiko formatua, presentziala; jendez lepo izango dira Landako guneko kale eta erakusmahaiak. Besoak zabalik hartu du aldaketa elkarteko lehendakari Nerea Mujikak (Durango, Bizkaia, 1960), eta topagunearen irudia nabarmendu du; horixe baita, haren ustez, azokaren «ohiko giroa». Aurten, erabat presentziala izango da azoka, ohi duen moduan. Nola sentitzen zarete? Egia esan, oso baikor gaude. Azken urte biak oso zailak izan dira guztiontzat: sortzaile, argitaletxe, diskoetxe, kulturazale... Baina aurten, zorionez, ohiko formatura bueltatuko gara, eta, bost egunez, Durango kulturaren plaza bihurtuko da berriro ere. Aurtengo leloa EztanDA! da. Azken bi urteen ondoren, hori irudikatu nahi izan duzue? Jakina. Aldi honetan euskal kultura bor-bor izango dugula irudikatu nahi izan dugu. Azken urte bietan, testuinguru konplikatua izan arren, aurrera egitea lortu dugu azokarekin, denon taupadari esker. Orain, euskal kulturaren plazari bizitza emateko momentua heldu da, bere gune eta espazio guztietan: aspaldiko lagunekin elkartu, sortzaile berrien lanak ezagutu, Durangoko kaleetako giroaz gozatu... Hori guztia da aurtengo leloarekin iradoki nahi izan duguna. Zer-nolako parte hartze datuak dituzue aurten? Ohiko datuak berreskuratu ditugu. Landako barruan 248 erakusmahai izango ditugu: argitaletxeak, diskoetxeak, erakundeak, autoekoizleak, hedabideak, herri mugimendua... Egitaraua ere jardueraz lepo izango dugu azokako gune guztietan: berrehun kultur ekitaldi baino gehiago. Zer helburu du aurtengo azokak? Gure helburu nagusia da plaza, topagunea berreskuratzea: azokako ohiko giroa berriro ere bizitzea. Baina bereziki Ikasle Goiza aipatu nahiko nuke, euskal kulturaren transmisioan duen garrantziagatik. Ezinbestekoa da txikitatik lotura egitea azokarekin eta euskal kulturarekin, eta, horregatik, garrantzi berezia ematen diogu egun honi. Horrez gain, espero dugu azoka oparoa izatea, kuantitatiboki eta kualitatiboki; kulturazale ugari etortzea eta azokan parte hartzen duten eragile guztiak gustura geratzea: salmentak ondo joatea, hausnarketa mamitsuak sortzea, giro bikaina egotea... Gu, behintzat, hori lortzeko lanean ari gara. Presentzialtasuna berreskuratuko duzue, baina online denda ere izango duzue berriro. Zergatik? Bai. Orain dela urte bi, online denda sortu genuen, euskal kulturaren taupada bizirik mantentzeko. Iaz ere denda digitala antolatu genuen, azokara etorri ezin zirenek bertan ekarpena egiteko aukera izan zezaten. Aurten ere mantentzea erabaki dugu, eta ikusiko dugu zer-nolakoa den benetan online dendaren erantzuna ohiko azoka batean. Kulturazale eta sortzaileei ahalik eta baliabide gehien eskaintzen saiatu gara; horregatik, aurten uztartu egin nahi izan ditugu azoka presentziala eta digitala. Etorkizunean ikusiko dugu azkenean azokak zer-nolako garapena duen. Baina argi diogu: guretzat, aurrez aurrekoak du lehentasun osoa. Zu non, han DA! egitasmoa ere mantentzea erabaki duzue; zer dela eta? Bai, hori da osasun krisiak utzi digun beste irakaspen bat. Pandemiaren testuinguruan, kulturazaleengana gerturatu behar izan genuen, eurak ezin zirelako Durangora etorri. Liburu dendekin elkarlanean ibili gara, eta oso modu positiboan baloratzen dugu orain artekoa. Horregatik, aurten ere errepikatzea erabaki dugu, eta azokan eskuragarri dauden hainbat liburu Euskal Herriko ehundik gora liburu dendatan erosteko aukera egongo da. Gainera, lehenengo aldiz, 45 liburu aurkezpen baino gehiago antolatuko ditugu abenduaren 12tik aurrera, sortzaileen eskutik. Euskal kulturgileen eta kulturazaleen aterpe nahi du izan azokak. Esango zenuke lortzen duela erreferentzialtasun hori? Gu saiatzen gara euskal kulturari ikusgaitasuna ematen eta merezi duen plaza eskaintzen. Badakigu sortzaile askok euren lanak kaleratzen dituztela azokari begira, Durango aukera ezin hobea baita kulturazaleak eta sortzaileak plazan batu ahal izateko. Norabide horretan, gu ere saiatzen ari gara bide berriak sortzen; eta DA! Pro da horren adibidea, azokak sortu duen topagune profesionala. Aurten, abenduaren 5ean jarri genuen hitzordua, eta gure helburua da bertatik proiektu berriak sortzeko aukera ematea sortzaileen zein profesionalen artean. Adin nagusitasuna bete duzu aurten Gerediagaren lehendakaritzan, 2004an hartu baitzenuen kargua. Zer-nolako bilakaera ikusi duzu urte hauetan azokan? Hala da, bai. Lehen esan dut azokak aurten «betiko» formatua berreskuratuko duela, baina, egia esateko, azokak azken urteetan bilakaera handia izan du. Euskal liburu eta disko azoka izatetik, euskal kulturaren plaza izatera igaro da. Hor sortu ziren gune ezberdinak, adibidez, diziplina ezberdinak lantzeko. Esango nuke azokak jakin duela testuinguru eta egoera berrietara egokitzen, bere nortasuna galdu barik. Globalizazioa, iraultza digitala, osasun krisia, kontsumo ohitura berriak... Gizartea une oro aldatzen da, eta beharrezkoa da azoka ere, bere 57 urteko ibilbidearekin, egoera berri horietara egokitzea. Horren adibidea ere bada Sormen Beka: sortzaile gazteak laguntzea izan da gure helburua, euskaraz sortzen jarrai dezaten. Etorkizunera begira, nola gustatuko litzaizuke aldatzea azoka? Azokak jakin behar du testuinguru berrietara egokitzen, eta hor ezinbestekoa da gazte belaunaldiak entzutea, adi egotea eta haientzat ere erakargarria den azoka bat antolatzea. Ildo horretan, aurten, adibidez, Gazte EztanDA! antolatuko dugu hilaren 9rako, gazteak gurera erakartzeko eta kulturaren plazaren parte aktibo bihurtzeko. Nik uste dut hurrengo urteetan bide honetatik jarraituko dugula, joera berrietan arreta jarriz. Geratzen zaizue erronkarik betetzeko? Aldi bakoitza antolatzea erronka hutsa da! Aprobetxatu nahiko nuke Gerediaga elkarteko, Durangoko Azokako eta guneetako kideen lana aitortzeko eta eskertzeko; lantalde bikaina dugu jo eta su lanean, eta haien konpromisoari esker egiten dugu posible azoka antolatzea. | |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221688/durangoko-azoka-ez-dadin-durangon-geratu.htm | Kultura | Durangoko Azoka ez dadin Durangon geratu | 'Zu non, han DA!' proiektua jarri dute martxan, bigarren urtez. Aurten, berritasunez gain, liburu aurkezpenak ere antolatu dituzte hamaika herritan. | Durangoko Azoka ez dadin Durangon geratu. 'Zu non, han DA!' proiektua jarri dute martxan, bigarren urtez. Aurten, berritasunez gain, liburu aurkezpenak ere antolatu dituzte hamaika herritan. | Hilaren 7tik 11ra izango da Azoka Durangoko Landako gunean, baina bertako ateak ixteak ez du esan nahiko Azoka amaituko denik; are, Euskal Herri osora zabalduko da abenduaren 12tik 22ra bitartean. Zu non, han DA! proiektuak Azokako berritasunak zabaldu eta horien aurkezpenak ekarriko ditu hamarnaka liburu denda eta saltokitara. Horrela, Azokaren «izpiritua» zabalduko da nonahi, eta, era berean, hauspoa eman eta aitortza egingo diete kultur sorkuntzaren «eusle» nagusienetako batzuei: liburu dendei. Programa ez da berria; iaz jarri zuten martxan. Presentzialtasuna mugatua zen urtean, Durangon egosten zenaren berri eman nahi izan zuten herrialde osoan. Aurten ere mantenduko dute joera hori, eta 133 liburu dendatara bidaliko dituzte Azokako berritasunak dituen sorta. «Hainbat jendek ez dauka aukerarik azokara etortzeko. Gure lana da azokan aurkeztu den kultur sorkuntzako berritasun nagusiak Euskal Herri osora zabaltzea, eta, horrekin batera, azokaren izpiritua», azaldu du Andoni Urzelai proiektuaren koordinatzaileak. Aurtengo aldiak badu beste berritasun bat: liburu aurkezpenak ere lotu dituzte 45 saltokitan. Saltokien lana «aitortzeko» era bat dela dio Urzelaik, baita berauek hauspotzekoa ere: «Kultur sorkuntzaren eta Gerediaga elkartearen bidelagunak dira liburu dendak. Urte osoan mantentzen dute euskaraz egindako kultur sorkuntza, eta berau bultzatu eta hauspotzen dute. Eurei eskertza egiteko modu bat ere bada, aitortza egitekoa». Programak harrera oso ona izan du, kopurua ikusi besterik ez dago; are, aurkezpenak mugatu egin behar izan dituzte. Datua pozik hartu du Urzelaik, eta azpimarratu du lorpen handia dela urtearen sasoia kontuan hartuta: «Datak ez dira onak. Hau da, Gabonen bezperatan liburu dendek eta komertzioek, orokorrean, saltsa handia izaten dute. Zenbait arazo aurkitu ditugu datak lotzeko; horixe da eragozpen bakarra». Kultura, herrietara Gerediaga elkarteak Euskal Herri osoan nahi du barreiatu Durangok euskal kulturari ematen dion bultzada, eta bai lurralde osoan zabaldu ere: Zu non, han DA! programako aurkezpenak lurralde guztietara zabaltzeko asmoa izan dute. Eta ia lortu dute, Zuberoan ez baitute aurkezpenik lotu. Hamalau Bizkaian izango dira, baita Gipuzkoan ere; zortzi Araban, zazpi Nafarroan, eta bana Lapurdin eta Nafarroa Beherean. Aurkezpen horietatik gehienak herrietan izango dira, hori ere programaren aldarrikapenetako bat baita: kultura hiriguneetan soilik ez, herrietan ere bizi daitekeela. «Oso ohituta gaude kulturgintza, batez ere literatura, hirietako kontua izatera. Bertan ardazten da, bertan daude liburutegirik handienak. Programa honek badauka hori herrietara ere zabaltzeko bokazioa». Ezohiko irudia utziko du aurtengo aldiak. Alde batetik, aurkezpenak Landako gunetik kanpo, handik ehunka kilometrora ere izango baitira. Eta, beste alde batetik, horrelako aurkezpenak izatera ohitu gabeko komertzioetaraino ere helduko delako. Disko, koaderno eta paper dendetako material artean izango dira aurkezpenok; izan ere, saltoki horietatik asko, liburu dendez gain, paper dendak eta kopia dendak ere izaten dira: «Normalean, liburu aurkezpenik egiten ez dituzten saltoki asko ez dira erabat liburu denda: garai latzak bizi ditugu, eta kulturgintzak zer esanik ez; gero eta liburu denda puru gutxiago daude». Horrela, bada, Durangora joateko paradarik ez duenak baina bere izpiritua eta berritasunak ezagutu nahi dituenak izango du horretarako aukerarik, ziur urrunera joan beharrik gabe, gainera. Kulturzaleak denden erakusleihoari begiratzea besterik ez du izango, eta Durangoko Azokako logoa duen kartela badago, han DA. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221689/durangon-dena-ez-da-landako.htm | Kultura | Durangon dena ez da Landako | Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk. | Durangon dena ez da Landako. Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk. | Durangoko Azoka jada ez da Landako Gunearen sinonimo, hori baino askoz gehiago da; hainbeste, ezen egitaraua dakarren liburuxkan mapa bat jarri behar izan duten, kulturazaleak bere gune guztietan zehar gal ez daitezen. Zazpi gune ditu: Ahotsenea Solasaldiak, Saguganbara, Irudienea, Ahotsenea Zuzenekoak, Talaia eta Kabi@. Horiez gain, Durangaldeko Museoak eta Bizenta Mogel Bibliotekak ere hartuko dute parte egitarauan. Ahotsenea Azokako gunerik handiena da Ahotsenea, musika eta berbaldiak, biak batzen dituena. Bi espaziotan banatuta dago, hain zuzen ere, bakoitzak bere bi funtzioetako bat beteko baitu: solasaldiak Bartolome Ertzilla Musika Eskolan izango dira, eta zuzenekoak Plateruenan. Aurten beteko ditu hamabost urte guneak, hamabost urte azokak salerosketa hutseko gune izatetik «kulturaren plaza» izatera salto egin zuenetik. Miren Narbaiza gunearen koordinatzaileak aurkezpenean zera esan zuen: «2007 hartan hasi ziren Durangoko Azoka salerosketa gune bat baino zerbait gehiago izan zitekeela irudikatzen». Azokako apusturik handienetakoa da gune hau, musikak presentzia handia baitu azokan. Kontzertuak Plateruena antzokian izango dira, ateak bereziki irekiko baititu aurtengo azokarako. Egitarau aldetik ere, oparoena duen gunea izango da, 120tik gora lotu baitituzte, solasaldi eta zuzeneko kontzertuen artean. Zuzeneko musikari dagokionez, Delirium Tremens, Xsakara, Merina Gris, Ines Osinaga eta Kokein egongo dira, besteak beste. Streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek. Bartolome Ertzillan egingo dituzten literatur solasaldietan liburu aurkezpenak izango dira. Horien artean daude: Harkaitz Canoren Pozaren erdia, Ekaitz Goikoetxearen Balio erantzia, Elena Olaberen Keinura itzuli edota Katixa Agirreren Berriz Zentauro. Irudienea Durangoko Zugaza zinema da zinemaren plaza, hain zuzen, azoka egunetan. Aurten gora egin du egitarauak, 41 emanaldi egongo baitira, iazko 35ekin alderatuta. Formatu askotarikoak eskainiko dituzte: 24 film luze, hamabost film labur, websail bat eta podcast bat. Dokumentalak, familiarentzako zinema erakustaldiak eta lehiaketak egingo dituzte, esate baterako: Euskarazko websailen emanaldia, DemaSA sortzaile amateurren arteko lehiaketa edota Oltxiak familiarentzako zinema emanaldia. Hala ere, egitarauan atentziorik handien eman duena Irati filmaren emanaldi berezia izan da. Larunbatean egingo dute emanaldia, 12:30ean. Filmak, berez, kalean behar zuen azokaren sasoirako, eta emanaldi normala izango litzateke azokakoa; baina estreinaldia atzeratu egin dute datorren urtera, eta, beraz, azokako emanaldia berezia izango da, estreinaldiaren aurrekoa. Egunean bertan jarriko dituzte sarrerak eskuragai, Irudienean bertan, 10:30etik aurrera. Bi gonbidapen jaso ahalko ditu bakoitzak, eta ilarak sortzea ere espero izatekoa da, hortaz. Szenatokia Aste eszenikoen plaza da Szenatokia, San Agustin kulturgunean. Azokaren antolakuntzak gunearen garrantzia azpimarratu nahi izan du, eta bertan hitzartu du aurtengo azokaren irekiera ekitaldi ofiziala. Gaurko 19:00etan emango diote irekiera azokari, DrunDA! inaugurazio ekitaldiarekin. Horrez gain, beste 28 saio izango dira kulturguneko oholtza gainean: hamabi talde izango dira, eta bakoitzak bi edo hiru saio eskainiko ditu. Komedia, drama, pole dantza ikuskizunak, antzerkia, dantza eta bestelakoak izango dira. Antzerki sorkuntza tailerra; Luze edo motz Mirari Martiarena eta Idoia Torregarairen antzerki laburra; edota Kilimaterioa Kaitin Allende, Oihane Perea, Iratxe Ibarra eta Irati Andaren bakarrizketa eta bertsolaritza emanaldia egongo dira, besteak beste. Saguganbara Landakoko Elkartegian,Usue Egia ilustratzailearen dekorazioa izango du aurten guneak. Haur eta nerabeen plaza bada ere, haur, gazte zein helduentzako pentsatutako proiektuak hartzen ditu guneak, eta, aurkezpenez gainera, eguerdietan irakurketa librerako txokoa ere izango du bisitarientzat. 26 emanaldi izango dira, tailer, liburu aurkezpen eta pailazoen ikuskizunen artean. Horietako batzuk dira: Literakzioa tailerra, Usue Egiarekin ilustrazioa lantzeko tailerra, Din Dilin Dan Pello Añorga eta Saroa Bikandiren liburu aurkezpena eta Potx eta Lotx, aireportuan pailazoen ikuskizuna. Talaia Landako gunean bertan dago Talaia, Areto Nagusian. Solasaldirako eta hausnarketarako gunea izango da, ordu eta erdiko formatuan. Abenduaren 8an, 10ean eta 11n izango dute egitaraua. Liburu aurkezpenak dira gehienak, ertz anitzetakoak: dibulgazio liburuak, historia liburuak eta bestelako jakintza arloetakoak. Guztira, 44 ekitaldi antolatu dituzte: besteak beste, azoka ixteko ekitaldi ofiziala, hilaren 11n, 19:30ean, Idoia Torregarai eta Mirari Martiarenarekin. Bestalde, bertan izango dira Ekaiak badu garrantzia Jose Ramon Etxebarriaren liburu aurkezpena, Emakume digitalak euskal komunitate digitalean Hamaika Telebistaren egitasmoaren aurkezpena edota Hik Hasiren Hazi Hezi aldizkariaren liburu aurkezpena. Kabi@ Gune hau ere, Talaiarekin batera, Areto Nagusian egongo da. Horregatik, gaurko eta ostiralerako antolatu dituzte ekitaldiak. Multimedia gaiei buruzko saioak izango dira bertan: guztira, 11. Gamer Gela, Barraka 2021eko Sormen Beka irabazlearen aurkezpena, eta hezitzaileentzako hezkuntza baliabide digital libreen inguruko hitzaldi sorta egongo dira, besteak beste. Liburutegia eta museoa Bizenta Mogel liburutegiko eta Durangoko Museoko jardunak osatuko du gainerako guneetakoa. Museorako hamaika ekitaldi antolatu dituzte; hala, erakusketak eta liburu aurkezpenak izango dira bertan, baita tailerrak ere; esaterako, Dadaismoa ezagutzen lantegia, Ramon Zubiaurreren Sorterriaren kolorea (1882-1969) erakusketa eta Haizea Barcenilla eta Garazi Ansa BERRIAko arte adituen Bagara saila egitasmoaren aurkezpena. Liburutegirako, berriz, ekitaldi bakarra antolatu dute: Collage tailerra. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221690/euskal-herri-barruko-zein-nazioarteko-begirada-dakar-aurten-berriak.htm | Kultura | Euskal Herri barruko zein nazioarteko begirada dakar aurten BERRIAk | Euskal Herriko zein Kurdistango historia dakartza BERRIAk, baita Txakur Gorriaren hausnarketak ere. | Euskal Herri barruko zein nazioarteko begirada dakar aurten BERRIAk. Euskal Herriko zein Kurdistango historia dakartza BERRIAk, baita Txakur Gorriaren hausnarketak ere. | Barrurako eta kanporako begirada, biak dakartza aurten BERRIAk. BERRIA egunkariak bere tokia izango du Durangoko Azokan, urtero duen moduan; aurten, Goienkaleko 38-39 erakusmahaietan. Bere urteko uzta eskuragai izango da horietan. Urteroko produktuez gain —agenda eta egutegia, alegia—, beste hiru produktu berri ere izango dira salgai: batetik, Kurdistango historia eta egungo egoera aztertu eta landu ditu Urtzi Urrutikoetxea kazetariak liburu batean; bestetik, gaur egungo Amaiurretik abiatuta, hango biztanleen begiradatik eraikitako haurrentzako ipuina ondutako liburua, Amaia Elizagoien Varela idazlearen eta Begoña Durruty Sukilbide ilustratzailearen eskutik; eta, azkenik, barrura begirako gogoetak plazaratu dituzte Txakur Gorria kolektiboko lau emakumezko kideek, denborari buruzko gogoetetan. Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean du izena Urtzi Urrutikoetxea kazetariak ondu duen lanak. Aleka bildumaren parte da, BERRIAk Elkar argitaletxearekin eta Jakin Fundazioarekin elkarlanean sortzen duena. Urrutikoetxeak, herrialde askoan ibilia, Kurdistanen erradiografia zehatza egin du liburuan: historia eta egungo egoera, bere leku geoestrategikoa eta han sortutako gatazkak aztertu ditu. Kazetariak, egun AEBetan, ez du aurkezpenik lotu azokan. Bestera izango da beste bi liburuen kasuan, biek izango baitituzte ekintzak azokako egitarauaren barruan. Amaiur liburuak ostiralean ipuin kontaketa musikatua izango du, arratsaldeko bostetan, Saguganbaran. Bertan izango dira bi idazleak, Elizagoien eta Durruty, eta baita Irati Celestino musikaria eta Irati Azkue BERRIAko ordezkaria ere. Ipuinaren aurkezpena eta kontaketa egingo dute. Aurkezpenaren ostean, bi sortzaileek liburuak sinatuko dituzte BERRIAren erakusmahaian, 18:15etik 18:45era. Txakur Gorriaren Denboraz obrak ere izango du bere aurkezpena: hilaren 11n, 13:30ean, Ahotsenean. Ane Labaka, Nerea Ibarzabal, Malen Amenabar eta Mariñe Arbeo taldeko lau kideak egongo dira obraren inguruan luze eta zabal berbetan. Izan ere, hats luzeko liburua da aurten laukoteak aurkeztu duena, BERRIAko Bi tarte atalean bi urtez idatzi dituzten artikuluek eta irudiek bultzatuta egin baitute liburua. Bertan, aurretik sortutako testu eta irudi horietatik abiatuta, testu zaharragoak eta berriagoak josi dituzte, eta irudi berriekin atondu. Urteroko produktuak Aurten ere, agendak eta egutegiak kaleratuko ditu BERRIAk. Idoia Beratarbide da aurtengo egutegiaren eta agenden diseinatzailea. Haren diseinuetan asteko eta eguneko ikuspegia egongo da aukeragai. Bestalde, BERRIAk diseinatutako agenda beltza ere egongo da, asteko ikuspegiarekin. BERRIAk aukera aprobetxatu nahi izan du, eta, produktuak saltzeaz gain, harpidetzetan eskaintzak egingo ditu. Hilaren 20ra arte BERRIAlagun egiteko pausoa emateko eskaintza bat jarri du martxan egunkariak: BERRIAlagun sei hilabetez izateko aukera, 50 euroan, eta BERRIAren 2023ko agendetako bat opari. Proiektua babesteaz gain, eskaintza baliatzen dutenek hainbat abantaila izango dituzte. Azokako erakusmahaian bertan izango da aukera eskaintza baliatzeko, BERRIAlagunen webgunean (Berria.eus/berrialaguna) edo BERRIAren telefonora deituta (943-30 43 45). |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221691/bisaia-eta-proiektu-berriak.htm | Kultura | Bisaia eta proiektu berriak | Sona handiko egileak izango dira Landako gunean, baina baita bidea urratzen hasi diren sortzaileak ere. | Bisaia eta proiektu berriak. Sona handiko egileak izango dira Landako gunean, baina baita bidea urratzen hasi diren sortzaileak ere. | Durangoko Azokak ohiko itxura berreskuratu du: 248 erakusmahai izango dira, 930 nobedade, 689 liburu, 141 musika produktu, 46 aldizkari eta bestelako 54 lan. Pieza horien egileen artean, sona handiko sortzaileak daude, eta uzta oparoa dutenak. Baina baita bidea urratzen hasi direnak ere: Durangoko Azokan lehen aldiz izango direnak, haien lehen lanak aurkeztuko dituztenak, esperientzia berri bat biziko dutenak...
Esaterako, Olaia Inziartek bere lehen diskoa kaleratu du; Andoni Agirrezabalak bere lehen liburua; Iñaki Cidek, Donostia Hiriko Kutxa saria irabazita, Behin batean Loiolan antzezlana argitaratu du; eta Leire Milikuak, berriz, Lur gainean, itzal azpian saiakera.
Olaia Inziarte (musikaria) «Lan hau eginez, autoestimu musikala irabazi dut»
Egin du bidea musikari gisa Olaia Inziartek, baina beste pauso bat eman du orain. Lehen diskoa atera du: Lehengo lepotikan burua.Erakusmahaia izango du Durangoko Azokan, eta Ahotsenean ere arituko da. «Arras eroso eta libre sentitu naiz lan hau egiten, eta autoestimu musikala irabazi dut». Jendea ezagutzeko eta beste sortzaileekin batera egoteko gogoz dago, eta bere musika ikusleria zabalago bati erakusteko ausardia lortzea du xede; entzuleekin egon, eta feedbacka aurrez aurre jaso nahi du.
Argi du zer gustatzen zaion gehien azokan: «Gremio ezberdinetan ibiltzen diren artistekin ez dugu kointziditzen, eta beste espazio eta denbora tarte bat bezalakoa da Durango. Niretzat, hori du ederrena». Aitortu du, baina, ikara eta bertigo puntu bat tarteko, ez duela gogo handirik azokarako. «Gero, badakit ez dela hainbertzerako izanen, eta disfrutatuko dudala».
Andoni Agirrezabala. Gorka Rubio / Foku
Andoni Agirrezabala (idazlea) «Garrantzitsua da euskal gizartea halako ekitaldi kultural batean juntatzea»
Andoni Agirrezabalak bere lehen eleberria aurkeztuko du Durangoko Azokan: Etxe Berdea. Lana idatzi berria du, gainera. Gertakizun tragiko bat da istorioaren ardatza, eta herriko aguazilaren ikerketa lana liburuaren oinarria. Irakurleari jarrera aktiboa izateko proposamena egiten dio idazleak: Zer gertatu zen herriko Etxe Berdean? Horra galdera, eta jazotakoa deskubritzea eta kasua argitzea irakurleak egin beharreko ariketa. Ereinek argitaratu du liburua; nobela beltza da.
Aurrenekoz egongo da Agirrezabala azokan, eta, aitortu duenez, esperientzia «berezia» izango da: «Iruditzen zait garrantzitsua dela euskal gizartea halako ekitaldi kultural baten bueltan elkartzea; eta horren parte izateak ilusioa pizten dit». Egitarau zabala atondu dutela iritzi dio, «erakargarria». Batetik, gogotsu dago; bestetik, urduri samar, baina, ezeren gainetik, «ilusioz». Larunbatean aurkeztuko du liburua, Uxue Razkin editorearekin.
Leire Milikua. Maialen Andres / Foku
Leire Milikua (idazlea) «Azoka beti da sorpresa espazio bat, eta liburu batekin joanda, gehiago»
Durangoko Azoka «erakusleiho» bat dela uste du Leire Milikuak, eta «ilusioz» aurkeztuko du Lur gainean, itzal azpian saiakera. Lisipe bildumaren barnean kaleratu du, Susa argitaletxearekin. Emakumeek landa eremuan jasaten duten indarkeria salatzea da lanaren helburua, eta zenbait emakumeri eman die ahotsa. «Liburua leiho bat da landa eremuari beste begi batzuekin begiratzeko».
«Gogotsu» dago Milikua: «Azoka beti da sorpresa espazio bat, eta aurten liburu batekin joanda, are gehiago». Azaldu duenez, urtero aztertzen du azokako egitaraua, eta agenda «ahal bezainbat» bete. «Egundoko aukera da hain eskuragarri ez dauden sormen lanak ezagutzeko». Azoka topaleku handi bat dela uste du, eta «pozik» dago liburua aurkezteko tartea izango duelako —2016an UEUk argitaratutako haren lan bat ere egon zen azokan: Landa-eremua EAEn: egungo argazkia, etorkizuneko aukerak—.
Iñaki Cid. Gorka Rubio / Foku
Iñaki Cid (idazlea) «Agendan nire izena ikusteak ilusioa egiten dit»
«Drama batean oinarritutako komedia bat da». Hala definitu du Iñaki Cidek bere lana, Behin batean Loiolan obra. Antzerki alorreko Donostia Hiriko Kutxa Literatura saria irabazi berri du, eta Durangoko Azokan egongo da egunotan. Etxean entzundako istorio bati tira eginez ondu du lana, eta adierazi «ironiaz» begiratzen diela lehengo eta gaur egungo pasarte askori. «Badu kritika puntu bat ere, sexu heziketaren faltari buruzkoa, baina hori ere umorez jasota dago».
Ilusio «handia» egiten dio Cidi Durangoko Azokan izateak: «Egundoko erakusleihoa da. Askotan egon naiz azokan, eta agendan nire izena ikusteak ilusioa egiten dit». Antzerkizaleak ezagutzeko eta irakurleekin egoteko gune bat dela azpimarratu du, eta eskertu du halako tarteak izatea. Asteazkenean aurkeztuko du liburua, eta horretarako prestatzen ari da: «Sintesi lan bat egin behar dut, denbora gutxian ideiak argi eta garbi kontatzeko». |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221693/donostia-ospitaleko-150-langile-inguru-batu-dira-gaur-esiko-zerbitzuburuen-elkarretaratzera.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko 150 langile inguru batu dira gaur ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzera | Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa salatzeko, protesta jendetsua egin dute goizean ospitaleko atarian. | Donostia ospitaleko 150 langile inguru batu dira gaur ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzera. Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa salatzeko, protesta jendetsua egin dute goizean ospitaleko atarian. | Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek atzo jakinarazi zuten egunero egingo dutela bilkura Donostia ospitaleko atarian. Batetik, eskatuko dute joan den ostiralean kargugabeturiko bi zerbitzuburuak berriz integra ditzatela, eta, bestetik, Osakidetzari eta Osasun Sailari galdegingo diete euren iritzia aintzat har dezatela. Gaurko bilkura jendetsua izan da oso; izan ere, zerbitzuburuekin batera, ospitaleko 150 profesional inguru izan dira protestan. Euripean eta isiltasunean elkartu dira, eta txalo artean amaitu dute. Goizero bilduko dira, ordu berean, auzia konpondu arte.
Ikusi gehiago: Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik izan direla kargugabetzeak
ESIko zerbitzuburuek ez dute adierazpenik egin goizean, baina arratsaldean agerraldi bat egin dute, eta kaleratzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute. Eskaera Donostialdeko ESIko 47 zerbitzuburuetatik 42k sinatu dute, eta «lehen mailako arreta defendatzeko unea» dela esan dute. Atzo egoera salatzeko egindako elkarretaratzean, Arantza Aguillo eta Nuria Gonzalez zerbitzuburuek hitz egin zuten. Ospitaleko pazienteei «lasaitasun mezua» helarazi zieten: azpimarratu zuten azken egunotako gertakariek ez diotela kalterik ekarriko osasun arretari, eta zerbitzu guztiak bermatuta daudela. Aguillok jakinarazi zuen gaurko prentsaurrekoan emango dituztela aferaren inguruko azalpenak, baina aurreratu zuen Osakidetzari eta Osasun Sailari exijituko dietela kargutik kendutako Itziar Perez Donostialdeko ESIko kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikua karguetara itzultzea. Eusko Jaurlaritzaren izenean, Bingen Zupiria bozeramaileak elkarrizketarako borondatea agertu zuen atzo, baina argi utzita «modu pribatuan» izan behar duela.
Agerraldi eskeak Eusko Legebiltzarrean Osakidetzan sortutako krisiarekin kezka agertu dute oposizioko taldeek ere, eta Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari azalpenak eskatu dizkiote. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k egin moduan, EH Bilduk ere Sagarduiren agerraldia eskatu du Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean. Sagarduirekin batera, Rosa Perez Esquerdo Osakidetzaren zuzendari nagusiaren agerraldia ere galdegin du; biek ala biek Donostialdeko ESIren auziaz argibideak eman ditzaten nahi du EH Bilduk. Ostiralean erregistratu zituen eskaerok, baina gaur beste hiru profesionalen agerraldiak ere eskatu ditu: hain zuzen ere, Osakidetzak kargugabetutako Itziar Perez Donostialdeko ESIko zuzendariarena eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikuarena, eta dimisioa eman duen Adolfo Begiristain kirurgia zerbitzuko zuzendariorde medikuarena. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221694/senatuan-gehiengoa-handitu-du-alderdi-demokratak-georgian-irabazita.htm | Mundua | Senatuan gehiengoa handitu du Alderdi Demokratak, Georgian irabazita | Raphael Warnock demokrata nagusitu zaio Herschel Walkar errepublikanoari, eta demokratek ez dute beharko Kamala Harrisen botoa berdinketak hausteko. | Senatuan gehiengoa handitu du Alderdi Demokratak, Georgian irabazita. Raphael Warnock demokrata nagusitu zaio Herschel Walkar errepublikanoari, eta demokratek ez dute beharko Kamala Harrisen botoa berdinketak hausteko. | Ikuskizuna sortu du Amerikako Estatu Batuetako (AEB) Georgiako Senaturako hautagaien lehiak. Azkenean, Raphael Warnock demokratak irabazi ditu bozak, eta bera izango da goiko ganberako ordezkaria. Modu horretan, demokratek 51 ordezkari izango dituzte bertan, eta errepublikanoek, 49. Horrek aukera emango die demokratei gehiengoak lortzeko, Kamala Harris herrialdeko presidenteordearen kalitateko botorik erabili behar izan gabe.
Berebiziko garrantzia zuten bozek. Izan ere, modu horretan, Joe Biden presidenteak jarraitu ahal izango du epaileak izendatzen. Dagoeneko 90 dira hark hautatutako epaile federalak, tartean Gorte Goreneko buru Ketanji Brown Jackson. Oso lehia estua izan da bi hautagaien artean: Warnockek botoen %49,44 eskuratu ditu, eta hautagai errepublikanoak, %48,49.
Barack Obama presidente ohiak zuzenki parte hartu du hauteskunde kanpaina honetan. Presidentearen aginte erdiko bozetan Alderdi Errepublikanoak berreskuratu du Kongresuaren kontrola, baina ezin izan du Senatuan gauza bera egin. Besteak beste, adituek uste dute errepublikanoek emakumeen abortatzeko eskubidea murrizteko hasitako bideak emakume askoren botoa erakarri duela hautagai demokratengana. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221696/eskuin-muturreko-22-pertsona-atxilotu-dituzte-alemanian-erakunde-terrorista-bateko-kide-izatea-leporatuta.htm | Mundua | Eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituzte Alemanian, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta | Estatu kolpe bat prestatzen ari zirela jakinarazi du Fiskaltzak. Alemaniako Parlamentua hartzeko asmoa zuten, eta, horien artean, militar ohiak daude. Horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte. | Eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituzte Alemanian, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta. Estatu kolpe bat prestatzen ari zirela jakinarazi du Fiskaltzak. Alemaniako Parlamentua hartzeko asmoa zuten, eta, horien artean, militar ohiak daude. Horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte. | Alemaniako Fiskaltzak jakinarazi du eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituztela, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta. Fiskaltzaren arabera, estatu kolpe bat prestatzen ari ziren, eta «estatuaren ordezkarien kontra indarkeria erabiltzeko asmoa zuten», baita horiek hiltzeko ere. 22 pertsona horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte.
Eskuin muturreko erakunde hori iazko azaroan sortu zutela dio Fiskaltzak. «Alemanian ezarritako ordena aldatu eta beste estatu forma batekin ordezkatzea ezarri dute helburu», gaineratu du. Alemaniako «ordena liberal demokratikoaren» eta estatuaren erakundeen kontra egoteak batzen dituela azaldu du, eta hasiak zirela jada sistema «bortizki ezabatzeko» prestaketa lanetan.
Atxilotuetako batzuk Alemaniako armadako militar ohiak direla jakinarazi dute. Fiskaltzak dio erakunde horrek kontseilu bat eta adar militar bat zituela, eta azken horri zegokiola boterera borroka armatuaren bitartez iristea. Fiskaltzaren arabera, bi buru zituen erakunde horrek, biak ere alemaniarrak. Atxilotu dituzten jarraitzaileetako bat errusiarra da. Jakinarazi dute beste 27 pertsonaren aurka dagoela zabalik sarekada. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221697/frantziako-gobernuak-100-euroren-laguntza-emango-die-autoa-lanerako-behar-dutenei.htm | Ekonomia | Frantziako Gobernuak 100 euroren laguntza emango die autoa lanerako behar dutenei | Abenduaren 31n amaituko da erregaiaren hamar zentimoko deskontu orokorra, eta hortik aurrera langile apalenentzat izango da laguntza. | Frantziako Gobernuak 100 euroren laguntza emango die autoa lanerako behar dutenei. Abenduaren 31n amaituko da erregaiaren hamar zentimoko deskontu orokorra, eta hortik aurrera langile apalenentzat izango da laguntza. | Frantziako Gobernuak jada iragarri du zer egingo duen urtarrilaren 1etik aurrera erregaiaren kostua txikitzeko. Orduan amaituko da erregaiaren deskontu orokorra —hamar zentimorena izan da azken asteetan—, eta diru sarrera apalak dituzten langileek baizik ez dute jasoko.
Elisabeth Borne lehen ministroak RTL irratian azaldu duenez, ehun euroren laguntza bat emango diete «lanera joateko autoaren beharra duten frantziar apalei». Kalkulatu dutenez, hamar milioi lagunek jaso ahal izango dute, «familien erdiek baino pixka bat gehiagok».
Zehazki, diru sarrerak behetik hasita lehen bost mailetan dituztenek izango dute ehun euroren saria jasotzeko eskubidea. Hots, soldata guztiak hamar zatitan banatuz gero, beheko bostetan daudenek.
Frantziako Ogasunaren webgunera jo beharko dute (impots.gouv.fr); matrikularen berri eman, eta agiri bat bete beharko dute adierazteko autoa behar dutela lanera joateko. Ogasunak egiaztatuz gero haien diru sarrerak lehen bost deziletako batean daudela, ehun euroren laguntza jasoko dute, ordainketa bakar batean.
Bikote batzuetan bi laguntza jaso ahal izango dituzte, haien diru sarrerak txikiak badira.
Autoaren ordez motorra darabiltenek ere eskuratu ahal izango dituzte.
Langabeek ez dute ehun euroren laguntza jasoko, baina Bornek azaldu du lana bilatzeko autoa behar dutenek Pole Emploiren langabezia bulegoetan eskatu ahal izango dutela beste laguntza bat.
Erregaiaren prezioa
Aste honetan, batez beste, 1,731 euroan dago ezantza edo gasolina Ipar Euskal Herriko gasolindegietan, eta 1,826 euroan, berriz, gasolioa.
Ekainean jo zuen goia haien prezioak (2,098 euro gasolioak eta 2,083 euro ezantzak), baina orduz gero apaldu egin da, petrolioa merkatu egin delako.
Ipar Euskal Herriko zerbitzu guneetako prezioetan jada islatzen da gobernuaren deskontua, baina ez, ordea, Hegoaldekoetan, eta horregatik ezin dira bi prezioak konparatu.
Deskontuaren gorabeherak
Apirilean hasi zen Frantziako Gobernua erregaiaren erosketa diruz laguntzen. Hasieran hemezortzi zentimorena izan zen deskontua, eta Bruno Le Maire Finantza ministroaren asmoa zen urrian hamabi zentimora txikitzea, eta abenduan desagerraraztea. Baina Errepublikanoak (LR) alderdiaren babesa behar izan zuen erosteko ahalmenari buruzko legegaia onartzeko, eta eskuineko alderdi horiekin hitzartu zuen laguntza 30 zentimokoa izango zela irailean eta urrian, eta hamar zentimokoa azaroaren erdialdetik aitzinera eta abenduan.
Hegoaldean, Madrilen zain
Espainiako Gobernua ere apirilean hasi zen gasolinaren eta gasolioaren erosketa laguntzen: hamabost zentimoren laguntza ematen du berak, eta bost (edo hamar) zentimo jartzen dituzte petrolio enpresek. Laguntza hori, ordea, urtearekin batera amaituko da, eta Madrilek argi utzi du aldaketak egin nahi dituela, laguntza «gehien behar dutenei» soilik emateko.
Hurrengo egunotan zehaztuko du zer-nolako laguntza izango den, baina ministro batzuek iradoki dute laguntza sektore profesional batzuei soilik mugatuko dietela, errentaren arabera banatzea ezinezkoa baitzaie. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221698/merina-grisak-eta-txakur-gorriak-ahotseneko-azken-egunean.htm | Kultura | Merina grisak eta txakur gorriak, Ahotseneko azken egunean | Bihar izango du azken eguna Durangoko Azokak, eta baita Ahotsenea plazak ere. Baina ekitaldiz beterik egongo da, azken unera arte | Merina grisak eta txakur gorriak, Ahotseneko azken egunean. Bihar izango du azken eguna Durangoko Azokak, eta baita Ahotsenea plazak ere. Baina ekitaldiz beterik egongo da, azken unera arte | Durangoko Azokak sortzaileentzat erretserbaturiko Ahotsenea guneak azken saioak egingo dira bihar, Durangoko Azoka itxi arte.
Literatura ingurukoak Bartolome Ertzilla musika eskolan egingo dituzte, eta, musika saioak, Plateruenan. Edonola ere, Ahotseneko saioak zuzenean ikusi ahalko dira Internet bidez, BERRIAren webgunean.
Arima Soul taldeak zabalduko du eguna, Beltz kresaltsua lana aurkezteko, 11:00etan.
Ondoren, Labanak diskoa taularatuko Fufu taldeak, 12:20ean.
Baionatik, giro ilunak lantzen dituen Orbel taldeak, Lur hezea diskoa aurkeztuko du, 13:20ean. Ordubete geroago, are hezeago jarriko da giroa, Euri-ura lana taularatuko baitu Txost! taldeak.
15:40an, Bobi laneko doinuak eskainiko ditu Watsonek, eta 16:50ean, Beldurrik ez lana aurkeztuko du Irtera taldeak.
Merina Gris taldearen pop elektronikoa entzun ahalko da 18:00etan. Zerua orain diskoaren lagina aurkeztuko dute zuzenean.
Eta, aurtengo azokako eta Ahotseneako musika amaitzeko, Janus Lesterrek Ez gaitzala loak harrapatu lana taularatuko du, 19:10ean. Hamabost segundu diskoa, Burutik taldeak. Eta Mairu taldeak izen bereko lana.
Poesia barra-barra
Liburuei dagokienez, Xalbat Itzainak eta Paxkal Bourgoinek Muga guztien gainetik aurkeztuko dute, 11:00etan, musika eskolan, esan bezala.
Gero, Bixente lana zertan den azalduko du Raul Alfarok. Maiatza argitaletxearen eskutik argitaraturiko Lur ilaunduaren loreak lana aurkeztuko du Txomin Hegik. Eta Susak Munduko Poesia Kaierak bildumako azkenen berri emango du.
Poesiarekin jarraituko dute, 13:00etan. Angel Errok Poema liburu bat -irakurtzeko jarraibideak lanaren funtsa azalduko du, 13:00etan.
Txakur Gorria sortzaile taldeak Denboraz. Galde-erantzunen bilduma liburua aurkeztuko du, 13:30ean.
Espetxeratuen testuen eginiko bilduma aurkeztuko du Ataramiñe argitaletxeak, 14:00etan: Urrun da zeru urdina.
Emearen bidea supergizakiaren aroan liburuaren berri emango du Galo Martinez de la Perak, 16:00etan.
Gero, Maiatzak beste lan bat jarriko du mahai gainean: Josu Jimenez Maiaren Hitzen hasperenak. Eta HATSAren poesia bilduma aurkeztuko dute 17:00etan.
Kepa Altonaga zientzialari eta dibulgatzaileak Axularren gerizpean lanaren nondik norakoak azalduko ditu, 17:30ean.
Ondoren, Esaten ez den guztian lana aurkeztuko du Izaskun Etxeberria Zufiaurrek.
Jose Enrike Urrutia Capeauk Francisco de Garay-en urrea liburuaren berri emango du, 18:30ean.
Eta, amaitzeko, Nerea Arrienen Zoonimia, Xabier Lete poesia saria irabazi duen lana. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221699/idoia-beratarbide-eta-oier-guillan-dira-joan-mari-torrealdai-ikerketa-bekaren-irabazleak.htm | Kultura | Idoia Beratarbide eta Oier Guillan dira Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren irabazleak | 'Artxibo biluzia' saritu dute, Torrealdairen artxiboen lapurreta abiapuntu duen proiektua. | Idoia Beratarbide eta Oier Guillan dira Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren irabazleak. 'Artxibo biluzia' saritu dute, Torrealdairen artxiboen lapurreta abiapuntu duen proiektua. | «Biluzik utzi ninduten, ez fisikoki, baina bai intelektualki». Joan Mari Torrealdaik horrela deskribatu zuen Euskaldunon Egunkaria itxi eta artxibo guztiak lapurtu zizkiotenean izan zuen sentsazioa. Sentimendu horiek abiapuntutzat harturik, Artxibo biluzia proiektua ondu dute Idoia Beratarbidek eta Oier Guillanek, eta hori izan da Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren lehenbiziko edizioaren irabazlea. Beratarbidek eta Guillanek hemezortzi hilabete izanen dituzte proiektua martxan jartzeko.
Gaur goizean eman dute ikerketa bekaren irabazleen berri, Usurbilgo Potxoenea kultur etxean (Gipuzkoa). Bertan izan dira Agurtzane Solaberrieta Usurbilgo alkatea, Haritz Azurmendi Jakin Fundazioko kidea eta Oier Guillan, bekaren irabazleetako bat. Guillanek proiektuaren xehetasunen berri eman du, eta azaldu hiru kezka izan dituztela oinarri egitasmoa martxan jartzeko: antzerki dokumentalari buruzko kezka, gertakizun handien itzalean gelditu diren gertakizun txikiak jendarteratzea eta ohiko formatuekin amaitzeko behar eta nahi bat.
Guillanek erran du kezka horiek gidari izanik erabaki zutela lantzea Torrealdaik bere artxiboak galdu eta gero erakutsi zuen «hauskortasuna». Hala, sorkuntza eta prestakuntza uztartzen dituen egitasmo bat aurkeztu dute. Batetik, hiru gaien inguruko hiru pieza labur prestatuko dituzte datorren udaberritik aurrera, eta udazkenean zabalduko dituztela espero dute. Bertzetik, performance tailerrak antolatuko dituzte datorren udazkenetik aurrera. Guillanek azaldu du ez dela inolako formakuntzarik behar tailer horietan parte hartzeko: «Istorio bat transmititu nahi duen edonork parte hartu dezake».
Solaberrietak, berriz, adierazi du ezen, behin irabazlea zein den jakinda, hurrengo pausoa ideia hori «gorpuztea, mamiz betetzea eta, gero, herriari eskaintzea» dela. Izan ere, gogoratu du ikerketa bekaren helburua zera dela, Usurbildik Euskal Herriari ekarpen bat egitea, eta, horretarako, Torrealdaik landu zituen alorretan zenbait egitasmo antolatzea.
Lehenbiziko edizioa
Azurmendik erran du balorazio «oso ona» egiten dutela lehenbiziko edizioaren gainean. Orotara, hamahiru proiektu aurkeztu dituzte, ikuspegi eta estilo anitzetakoak. Aurten, epaimahaia Maialen Akizuk, Eduardo Apodakak, Ibai Iztuetak eta Ainara Lasak osatu dute. Eta, Azurmendiren arabera, «aho batez» erabaki dute nor izanen den irabazlea.
Usurbilgo Udalak eta Jakin Fundazioak lau urterako hitzarmena sinatu dute, eta bi urtean behin eginen dute deialdia. Udalak 15.000 euro jarriko ditu ikerketa bekan, deialdia egiteko eta proiektua zabaltzeko. Jakinek kudeatuko du beka. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221700/euskal-selekzioak-partida-bat-jokatuko-du-abenduaren-20an-txileren-aurka.htm | Kirola | Euskal selekzioak partida bat jokatuko du abenduaren 20an, Txileren aurka | Mendizorrotzan jokatuko da partida, 19:00etan, eta Juanjo Arregi izango da selekzioaren hautatzaile berria. Irene Paredes, Maite Oroz, Nahikari Garcia eta Damaris Egurrola ezingo dira bertan egon, euren taldeekin Txapeldunen Ligako partidak dituztelako. | Euskal selekzioak partida bat jokatuko du abenduaren 20an, Txileren aurka. Mendizorrotzan jokatuko da partida, 19:00etan, eta Juanjo Arregi izango da selekzioaren hautatzaile berria. Irene Paredes, Maite Oroz, Nahikari Garcia eta Damaris Egurrola ezingo dira bertan egon, euren taldeekin Txapeldunen Ligako partidak dituztelako. | Euskal selekzioak izango du partida Gabonetan. Txileren aurka jokatuko du. Mendizorrotzan. Abenduaren 20an izango da, 19:00etan. Aulkian aldaketa izango da. Izan ere, orain arteko hautatzaile Iñigo Juaristiren ordez, Juanjo Arregi arituko da taldea zuzentzen. Juaristik Alaveseko entrenatzaile kargua hartu zuen duela aste batzuk, eta horregatik izan da aldaketa. "Ilusio handia dugu partida honekin, eta euskal gizarteak ere hala izatea espero dugu", adierazi du Javier Landeta presidenteak. Eta hau erantsi du: "Beti esan izan dugu hiru baldintza bete behar direla euskal selekzioaren partida bat antolatzeko: Lehen Mailako zelai batean jokatzea, selekzio handi baten aurka izatea eta jokalari multzo onena bildu ahal izatea. Hirurak betetzen dira kasu honetan".
Euskal selekzioak iazko apirilean jokatu zuen azken neurketa. Basque Country International Football Cup hiruko txapelketan izan zen. Zubietan jokatu zen txapelketa, eta, euskal selekzioarekin batera, Argentinak eta Venezuelak jokatu zuten. Euskal selekzioarentzat izan zen txapela. Venezuelaren aurka 0-0 berdindu ostean, Argentinari 1-0 irabazi zioten, eta garaipen hori erabakigarria izan zen txapelketa lortzeko. Yulema Corres Athleticeko jokalariak sartu zuen gola.
Oraingo honetan, Txileren aurka neurtuko dituzte indarrak. Gora ari den selekzio bat da. Orain arte jokatutako Amerika kopa guztietan izan da, eta bi aldiz izan da txapeldunorde: 1991n eta 2018an. Aurten jokatutakoan, bosgarren postuan amaitu zuen. 2018an bigarren geratu izanak aukera eman zion 2019ko Munduko Kopan parte hartzeko. Estreinakoa izan zuen txapelketan. Ez zuen zorterik izan, multzoen fasean oso aurkari gogorrak izan baitzituen: AEBak, Suedia eta Thailandia. Dena den, lan ona egin zuten. Suediaren kontra 2-0 galdu zuten, eta AEBen kontra, 3-0. Thailandiaren aurka, berriz, 2-0 gailendu zen. Baina ez zen nahikoa izan. Multzoko hirugarren geratu ziren, eta kanporatuak izan ziren. Iazko Tokioko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuten. Orduan ere, multzoen fasean kanporatu zituzten. Jokatutako hiru partidak galdu zituzten: Ingalaterraren kontra 2-0, Kanadaren kontra 2-1, eta Japoniaren kontra 1-0. Christiane Endler atezaina da haien jokalari ezagunena. PSGn distira egin ostean, egun haren aurkari zuzenean jokatzen du: Lyonen. Bigarren denboraldia du han, eta iaz Txapeldunen Liga eta Frantziako Liga irabazi zituen.
Arregik datozen egunetan emango du deialdia. Baina ziurra da Irene Paredes (Bartzelona), Maite Oroz, Nahikari Garcia (Real Madril) eta Damaris Egurrola (Lyon) ez direla bertan izango. Izan ere, aste horretan Txapeldunen Ligako partidak dituzte euren taldeekin. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221701/urdunako-espetxe-frankistako-hogeita-hamar-presoren-gorpuzkiak-aurkitu-dituzte-herriko-hilerrian.htm | Gizartea | Urduñako espetxe frankistako hogeita hamar presoren gorpuzkiak aurkitu dituzte herriko hilerrian | Aranzadi zientzia elkartea ari da gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Gogora institutua biktimen senideekin harremanetan jarri da. | Urduñako espetxe frankistako hogeita hamar presoren gorpuzkiak aurkitu dituzte herriko hilerrian. Aranzadi zientzia elkartea ari da gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Gogora institutua biktimen senideekin harremanetan jarri da. | Urduñako hilerrian (Bizkaia) garai bateko espetxe frankistaren hogeita hamar bat biktimaren gorpuzkiak aurkitu ditu Aranzadi zientzia elkarteak. Desobiratze lanak egiten ari da, Eusko Jaurlaritzaren ‘Gerra Zibileko desagertuen bilaketa’ programaren barruan. Igandera arte luzatuko ditu lanak.
Biktimen senideekin jarri da harremanetan Gogora institutua, lurpetik ateratzeko lanetan egindako aurrerapenen eta aurrerantzean egin daitezkeen identifikazio lanen berri emateko.
Ez da Urduñan gorpuzkiak aurkitzen dituzten lehenengo aldia. Izan ere, 2014an, Urduñako Espetxe Zentralean hil ziren hamalau pertsonaren gorpuzkiak atera zituen lurpetik Aranzadik. Ustez, 1941eko otsaila eta ekaina bitartean hil ziren. Ordutik egindako ikerketa lanen arabera, beste lurperatze gune batzuk egon zitezkeela pentsatu zuen elkarteak. Eta hori konfirmatu du aurkikuntza berriak.
Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua Urduñara bertaratuko da larunbatean. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221702/zupiriak-esan-du-osakidetzaren-lan-ildoarekin-laquoerresistentziaraquo-agertzeagatik-egin-direla-kargugabetzeak.htm | Gizartea | Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak | Gotzone Sagarduik Eusko Legebiltzarrean agerraldia eskatu du, Donostialdeko ESIaren egoera azaltzeko. | Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak. Gotzone Sagarduik Eusko Legebiltzarrean agerraldia eskatu du, Donostialdeko ESIaren egoera azaltzeko. | Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluaren osteko prentsaurrekoan, Donostialdeko ESIaren inguruko polemikaz galdetu diote gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileari. Herenegun Gotzone Sagardui Osasun sailburuak emandako azalpenak berretsi ditu Zupiriak: azpimarratu du Itziar Perez Donostialdeko ESIaren zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikoa kargutik kentzea ez dela izan arrazoi bakar baten ondorio, «gertakari kate baten ondorio baizik»; gertakari horiek egoera «jasanezina» eragin dutela azaldu du. Are, Zupiriak berretsi du kargutik kendutako Donostialdeko ESIko bi arduradunek ez zutela bat egiten Osakidetzaren bidearekin, eta «erresistentzia» agertu dutela Osakidetzako lan ildoarekin. Hau da, Osakidetzak eta, horrenbestez, Jaurlaritzak berak duen «estrategiatik kanpo» aritzeagatik kargugabetu dituztela bi profesionalak.
Ikusi gehiago: Donostia ospitaleko 150 langile inguru batu dira gaur ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzera
Gertatutakoaz azalpenak emateko, agerraldia eskatu du Sagarduik Eusko Legebiltzarrean, Zupiriak jakitera eman duenez. «Osakidetza sare bat da»
Jaurlaritzako bozeramailearen hitzetan, Osakidetzaren erronka zera da, pandemiaren «zulotik» ateratzea eta etorkizunera begiratzea, besteak beste, lehen arreta indartuta eta gaixotasun kronikoei aurre eginda. Eta hori dena «sarean» egin behar dela ohartarazi du, hau da, zerbitzuak ongi antolatu behar direla eta ez duela balio ospitale bakoitzak bere bide orri propioari ekitea. «Osakidetza sare bat da, eta guztion arteko lankidetzaren bitartez eman behar zaio erantzuna».p>
Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIko 42 zerbitzuburuk «lehen mailako arreta defendatzeko unea» dela esan dute
Sagarduik gobernu kontseiluan adierazitakoaren berri eman du Zupiriak. Kontatu duenez, Osasun sailburuak azpimarratu du Osakidetzak «kalitatezko» osasun laguntza ematen jarraituko duela, eta helburu hori dutela Donostialdeko ESIan egindako aldaketek. «Osasun sistemaren funtzionamendu egokia bermatu aldera hasi da lanean zuzendaritza berria». Dena dela, ez du zehaztu zer urrats egingo dituzten Donostialdeko ESIaren krisiari konponbidea emateko. Sagarduiren lanak eta kudeaketak goitik beherako babesa dauka Eusko Jaurlaritzan, Iñigo Urkullu lehendakariarena barne, Zupiriak nabarmendu duenez. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221703/senpertar-gazte-bat-paueko-polizia-etxera-eraman-dute-etxe-agentzietako-pintaketen-harira.htm | Gizartea | Senpertar gazte bat Paueko polizia etxera eraman dute etxe agentzietako pintaketen harira | Senpereko gazte bat Baionako polizia etxera deitu dute goizean, eta handik Pauera eraman. | Senpertar gazte bat Paueko polizia etxera eraman dute etxe agentzietako pintaketen harira. Senpereko gazte bat Baionako polizia etxera deitu dute goizean, eta handik Pauera eraman. | Senpereko (Lapurdi) gazte bat Paueko komisariara (Okzitania) eraman dute goizean. Euskal Irratien informazioen arabera, gaztea Baionara deitua zuten gaurko, eta handik Pauera eraman dute gero. Oraindik ez dute erran atxiloaldian ezarri duten ala ez. Senpereko etxe agentzietan agertutako pintaketen harira deitua zuten gaztea.
Jada ekainean, Senpereko lau gazte arrastatu zituzten arrazoi beragatik, eta, urrian, beste bat. Atxilotutako bostak Pauera eraman zituzten orduan ere, baina denak libre utzi zituzten egunean bertan. Senpereko herritarrek elkarretaratzeak antolatu zituzten egoera salatzeko. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221704/eepko-ordezkariek-parisen-isiltasuna-deitoratu-dute.htm | Gizartea | EEPko ordezkariek Parisen isiltasuna deitoratu dute | Irailean egin zuten bilkura Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aipatu zuten nagusiki. | EEPko ordezkariek Parisen isiltasuna deitoratu dute. Irailean egin zuten bilkura Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aipatu zuten nagusiki. | EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek salatu dute Parisek oraindik ez duela erantzunik eman. Agiri bateratua plazaratu dute Frantziako Estatuaz gain EEP osatzen duten hiru instituzioetako ordezkariek: Antton Kurutxarri Euskal Hirigune Elkargoko hizkuntza politikarako lehendakariorde eta EEPko lehendakariak, Maider Behotegi Pirineo Atlantikoaren ordezkariak eta Frederique Espagnac Akitania Berriko ordezkariak. Egoeraren “ulermenik eza” adierazi dute. Irailean Parisen bilkura egin zutenetik, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzunaren zain gelditu dira. Alta, bilkuran aipaturiko gaiek «bilakaera eta erantzun zehatzak» behar zituztela argi gelditu zela diote hiru hautetsiek. Besteak beste azterketak euskaraz egiteko eskubideari buruz erantzun bat espero dute ordutik.
Irailaren 14an egin zuten bilkura EEPko ordezkariek, Ipar Euskal Herriko parlamentariek eta Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariek. Euskarazko irakaskuntza izan zen aipagai nagusia: sare publiko zein pribatuetan euskara hutsean diren gelen irekiera eta azterketak euskaraz iragatea. Bilkura «adeitsu eta eraikitzailea» iruditu zitzaiela azaldu zuten EEPko ordezkariek, eta baieztatu zuten Parisko ordezkariek ontzat eman zituztela EEPkoek mahaigaineratutako argumentuak. Ministeriotik «epe onargarri batean» erantzun bat emango zietela segurtatu zieten; alta, azken hiru hilabeteetan «ez da ondoriorik izan». Azaroaren 14an protesta egin zuen Seaskak Bordelen (Okzitania) eta ikasleen eskubideak errespetatzeko eskatu zion Frantziako Gobernuari. «Elkarrekin onartu bagenuen gai horri buruzko bigarren bilkura baten beharra, gaurdaino ez zaigu heldu data berri baten proposamenik», adierazi dute EEPko ordezkariek.
Agirian azaldu dutenez, behin baino gehiagotan egin diote dei Frantziako Hezkuntza Ministerioari: «Urriaren 19an eta 21ean, gutun bat igorri zen Parisera postaz, eta gero mezu elektronikoz, eskuratze agiririk eta erantzunik gabe», esplikatu dute. «Are okerrago, azaroaren 8an Max Brisson senatariak ministroari gaia aipatzerakoan, honek ez zuen deus erran Baxoaren eta lizeoaren erreformaz». Hiru hautetsiek salatu dutenez, Hezkuntza Ministerioko ordezkariek EEP «hizkuntza politikarako etxe amankomun» gisa definitu bazuten ere, ez dute «erakundearekin komunikatzen». |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221705/espetxeetako-plangintzarik-eza-salatu-du-elak.htm | Gizartea | Espetxeetako plangintzarik eza salatu du ELAk | Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen transferentzia jaso zuenetik egindako bidea aztertu du sindikatuak. Ondorioztatu du langile kopurua murriztu egin dela eta pribatizazio arriskua dagoela. | Espetxeetako plangintzarik eza salatu du ELAk. Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen transferentzia jaso zuenetik egindako bidea aztertu du sindikatuak. Ondorioztatu du langile kopurua murriztu egin dela eta pribatizazio arriskua dagoela. | 2021eko urrian eskuratu zuen Eusko Jaurlaritzak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako espetxeak kudeatzeko eskumena. Transferentzia jaso zuenetik egindako bidea aztertu du ELA sindikatuak. Langile kopuruaren murrizketa, antolakuntzan kaosa eta pribatizazio arriskua dira ondorio nagusiak.
Sindikatuaren arabera, Eusko Jaurlaritzak oraindik ez du euren egitasmoaren berri eman: «Egoera ezkutatzeko publizitate kanpaina batez baliatzen da, zeinaren xedea den, propaganda egiteaz gain, gabezia ugari estaltzea». Urtebetean ez du azpiegitura planik ezagutarazi. ELAk adierazi duenez, ez dakite zein izango den Arabako espetxea bere osotasunean erabiltzeko plana. Gipuzkoako Zubietan izango den zentro berrirako asmoen berri ere ez dute, eta Bizkaian beste espetxeren bat eraikiko ote duten ere ez dakite. «Ekipamendu horiek funtsezkoak dira espetxe eredu jakin bat gauzatuko bada».
Lantaldearen egoera ere nabarmendu du: «Langile kopurua urriegia da, esaterako, Arabako zentroan». Izan ere, zentro hori Alacanteko Villenakoaren antzekoa da, baina Arabako lantaldea %20 txikiagoa da. Gipuzkoako zentroan ere langileak falta dira. Bulegoetan hamar egon beharko lirateke, eta bi besterik ez daude. ELAk adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzak ez ditu langileen baldintzak sindikatuekin negoziatu, eta horrek «antolakuntza kaos izugarria» sortu du. Hala nola langileek txandak metatzen dituzte; atsedenik gabeko 48 orduko txandak egiten dituzte.
Beste ondorio batzuk
Instalazioetako eta lantaldearen tamainaren aurreikuspen «okerrez» gain, beste gabezia batzuk ere aurkitu ditu ELAk. Besteak beste, aplikazio informatiko bat eta uniformeak falta dira espetxeetan. Estatuko uniformeekin jarraitzen dute. Eta hutsegiteak izan dira presoen ekonomatorako oinarrizko produktuen hornitzaileen aldetik. Gainera, Arabako espetxeetako sukaldeen erreforma plangintzarik gabe egin dute. Eta horrek egoera «jasangaitza» eragin du: «Presoek astebetez ogitartekoak jan behar izan dituzte».
«Eusko Jaurlaritzak laguntza deialdia ireki du enpresa eta fundazioei zuzenduta», gehitu du. Horrek pribatizazioa ekarriko du; eta, horrela, «prekaritate eremu berri bat sortuko da». Horrez gain, azpimarratu du euskara espetxeetan integratu behar dela.
Arrazoi horien aurrean, espetxeetako langile gehienek mobilizazioekin hastea erabaki dute. ELAk «zigorrak betetzeko eredu humanoagoa» defendatu du, ardatzak «berreziketa eta birgizarteratzea» izango dituena. Horrez gain, eredu horrek langileentzako errespetua eta lan baldintza hobeak bermatu behar dituela azpimarratu du. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221706/hipoteka-izoztu-ahalko-dute-kutxabankeko-bezero-zaurgarrienek.htm | Ekonomia | Hipoteka izoztu ahalko dute Kutxabankeko bezero «zaurgarrienek» | Finantza erakundeak bat egin du Espainiako Gobernuaren Praktika Onen Kodearekin. Interes tasen igoeragatik, hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek batez beste 200 eurotik gorako igoera izango dute hilero. | Hipoteka izoztu ahalko dute Kutxabankeko bezero «zaurgarrienek». Finantza erakundeak bat egin du Espainiako Gobernuaren Praktika Onen Kodearekin. Interes tasen igoeragatik, hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek batez beste 200 eurotik gorako igoera izango dute hilero. | Kutxabankek bat egin du Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin adostutako Jardunbide Egokien Kodearekin, eta, horrenbestez, banku horrekin hipoteka bat duten «bezero zaurgarrienek» aukera izango dute beren kuotak urtebetez izozteko.
Horri eskatu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek, baldin eta hipoteka ordaintzeak hileko diru sarreren %30etik gora eskatzen badie eta eguneratzeak %20tik gorako garestitzea eragin badie.
Kuota izozteaz gain, beste neurri batzuk aurreikusten ditu kodeak: hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak izatea, besteak beste.
Kutxabankek azaldu duenez, bera dela Hego Euskal Herrian hipoteka gehien dituen finantza erakundea, %40tik gorako merkatu kuota baitu.
Interes tasen igoera azkarrak eragin du gobernuaren eta bankuen arteko akordioa. Euriborra da tasa aldakorreko maileguen kuota kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea, eta urte hasieratik hiru puntu portzentualetik gora handitu da, inoizko igoerarik handiena. Azaroan, %2,83an kokatu da. Horrek esan nahi du hipotekaren zenbatekoa orain berrikusi behar dutenek batez beste 200 eurotik gorako igoera izango dutela hilero.
«Konpromiso historikoa»
Kutxabankek azaldu duenez, «bezeroei etxebizitza eskuratzeko erraztasunak emateko konpromiso historikoarekin» bat dator kodera batzeko erabakia. Nabarmendu du orain arte «malgutasun handia» erakutsi duela «bezero ahulenekin», besteak beste, ordainketa epeak luzatzeko aukera emateko orduan, eta zehaztu du azken bi urteetan 5.500 hipoteka baino gehiagoren baldintzak berriro negoziatu dituela, eta gaur egun 120 luzamendu kasu baino gehiago dituela.
Gainera, adierazi du lehen finantza erakundea izan dela Eusko Jaurlaritzak etxegabetze judiziala jasateko arriskuan dauden pertsonekin abian jarritako bitartekaritza zerbitzua izenpetzen, eta alokairu sozialerako 100 etxebizitza utzi dizkiola Jaurlaritzaren Alokabide sozietate publikoari. Halaber, Kutxabankek 100 etxebizitza eman dizkio Etxebizitza Sozialaren Funtsari –horietatik 57 okupatuta daude–, etxebizitza galdu duten familiei eta pertsonei alokairuan emateko, ohikoak baino errenta murritzagoen truke.
Kutxabankek gogoratu du bigarren aldia dela Espainiako Gobernuak eta bankuek hipoteken inguruko neurriak hitzartzen dituztela, eta orduan ere bat egin zuela. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221707/harreman-asimetrikoak-hausteko-bitartekaritza-talde-bat-eskatu-dute-donostialdeko-esiko-zerbitzuburuek.htm | Gizartea | Harreman «asimetrikoak» hausteko bitartekaritza talde bat eskatu dute Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek | Kargugabetzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute, «egoera konpontzeko». Zenbait eskaera zehatz egin dizkiote Osakidetzari. | Harreman «asimetrikoak» hausteko bitartekaritza talde bat eskatu dute Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek. Kargugabetzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute, «egoera konpontzeko». Zenbait eskaera zehatz egin dizkiote Osakidetzari. | Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideen kargugabetzeak egoera eztandarazi duten azken gertaera izan dira. Hala ondorioztatu daiteke erakunde sanitario integratu hartako zerbitzuburuek egindako adierazpenetatik. Osakidetzan «arazo larri bat» dagoela adierazi dute mahaiaren bueltan eseritako sei kideek, eta haiek esanak babestu dituzte Gipuzkoako Medikuen Elkargoaren egoitzako prentsa aretoan zeuden gainerako medikuek. Denera, 47 zerbitzuburuetatik 42k egin dute bat Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari zuzendutako eskaerekin, eta jakinarazi dute sailetako buruak, erizaintzako langileak, mediku egoiliarrak eta lehen arretako unitateetako buruak ere antolatzen ari direla.
Ikusi gehiago: Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak
Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik astelehenean adierazi zuen Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideen kargugabetzeak «gertaera kate batek» eragindako «konfiantza galtze» baten ondorio izan zirela. Zerbitzuburuek, baina, ez dituzte azalpen horiek ontzat jo, ez dutelako azaltzen zein diren bi aldeen arteko akordio faltaren oinarriak: «Konfiantza falta argudio pobrea iruditzen zaigu».
Hala, kargugabetutako kideen eta ondoren dimisioa aurkeztu zutenen egoera leheneratzeko eskatu dute, edo, behintzat, haien «ohorea» berrezartzeko. Izan ere, adierazi dute «marra gorririk» gabe hitz egin nahi dutela. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek elkarrizketarako deia egin diote Osasun Sailari, eta ontzat jo dute Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak eginiko deia ere. Ez horrenbeste, ordea, afera «foku mediatikotik» kanpo konpondu behar dela esan izana, medikuek uste baitute Jaurlaritza bera izan dela «komunikazio zubi guztiak eztandarazi» dituena, bien arteko zubi lana egiten zuten kargudunak euren postuetatik kenduta.
Kritikatu dute harreman «asimetriko» eta «bertikal» bat dagoela arduradun politikoen eta teknikoen artean, nahiz eta bigarren horiek duten beharrezko «jakintza teknikoa». Hala, bien arteko bitartekaritza lana egingo duen talde bat sortzeko beharra adierazi dute, «antzeko egoerak saihesteko kontrapisu mekanismo gisa» jardun lezakeena.
Osasun Sailaren eta langileen arteko desadostasunak kargugabetzeetatik haratago doaz: «Unea litzateke zenbait lekualdaketaren eta Donostiako Ospitaleak zenbait jardueretan erreferentziazko zentro izaera galdu izanaren arrazoi teknikoak argitzeko ere». Hori da zerbitzuburuek Jaurlaritzari eta Osakidetzari bideratutako kexetako bat, Donostialdeko ESIan garatutako zenbait espezialitate Gurutzetako ospitalera bideratu dituztelako, «argudiorik gabe». Halakorik ez errepikatzeko, «erreferentziazko unitateen eta goi-teknologien kokapenaren inguruko erabaki estrategikoak» hartzeko «kontsultarako mahai bat» eratzea nahi dute, balizko mugimenduak irizpide teknikoen eta lekuan-lekuko lan esperientzien arabera hartu daitezen.
Donostialdeko ESIa ez «zatikatzeko» ere eskatu dute zerbitzuburuek, eta lehenbailehen emateko Onkologikoa bertara txertatzeko pausoak ere; bi eraikinak banatzen dituzten «azpiegitura arazoak» konpontzetik hasita. Egin beharreko aldaketak, ordea, Donostialdeko ESItik haratago iritsi behar dira. Besteak beste, Osakidetzaren giza baliabideen «deszentralizazioa» eskatu dute, ESI bakoitzak baliabideak bere beharren arabera antolatzeko aukera izan dezan. Horri lotuta, erakunde sanitario bakoitzaren egoera publiko egiteko eskatu dute, hartzen diren erabakiak «garden» ikusteko.
Lanpostuei dagokionez, zenbait plaza lortzeko moduan aldaketak eskatu dituzte, horietara iristeko «trebetasun espezifikoak eta esperientzia» beharrezkoak izan beharko liratekeela argudiatuta. Salatu dute egun izendapen horiek «modu arbitrarioan» eta «Donostiako Ospitaleko behar espezifikoen kontra» egiten direla maiz. «Berme kontrol horiek» lan eskaintza publikoetan txertatzeko ere eskatu dute, baita horietan «kudeaketara eta ikerketara» bideratutako lan epeak baloratzeko ere. Ordezkapenen kasuan, berriz, horietarako «irizpide orokor» batzuk eskatu dituzte, «unean-uneko beharretik» haratago begiratuko dutenak.
Langileen babesa
Aurretik, gaur goizean, Donostia ospitaleko 150 bat langilek bat egin dute ESIko zerbitzuburuen elkarretaratzearekin. Egoera konpondu ezean, ospitaleko atarian egunero biltzeko asmoa dute. Batetik, eskatuko dute joan den ostiralean kargutik kendutako bi zerbitzuburuak berriz har ditzatela, eta, bestetik, euren iritzia aintzat har dezaten galdegingo diete Osakidetzari eta Osasun Sailari.
Gaurko bilkura jendetsua izan da oso. Euripean eta isilik elkartu dira, eta txalo artean amaitu dute. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221708/jaurlaritzak-emantzipatzeko-laguntzak-emango-dizkie-25-eta-29-urte-artekoei.htm | Gizartea | Jaurlaritzak emantzipatzeko laguntzak emango dizkie 25 eta 29 urte artekoei | Eusko Jaurlaritzak gazteen emantzipazioa sustatzeko estrategia ondu du. 2030erako 29 urtera jaitsi nahi du gurasoen etxea uzteko adina. | Jaurlaritzak emantzipatzeko laguntzak emango dizkie 25 eta 29 urte artekoei. Eusko Jaurlaritzak gazteen emantzipazioa sustatzeko estrategia ondu du. 2030erako 29 urtera jaitsi nahi du gurasoen etxea uzteko adina. | 2019an, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 18 eta 34 urte arteko biztanleen emantzipazio tasa %30,2koa zen, batez beste; 2020an, berriz, %35,1ekoa. 2008ko krisiak zapuztu egin zituen gurasoen etxetik joan nahi zuten gazte askoren ametsak, eta COVID-19aren pandemiak eta Ukrainako gerraren ondorioek are gehiago atzeratu dute emantzipazio adina. Europako batezbestekoarekin alderatuta, lau urte geroago uzten dute gurasoen etxea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren gazteek. Eusko Jaurlaritzak «kezka» agertu du gazteen emantzipazio berantiarraren inguruan, eta lehentasun gisa jarri du gurasoen habia lagatzeko adina aurreratzea. Xedea, horra: batez besteko adina 30 urtetik 29ra jaistea 2025. urterako, eta 28ra 2030erako. Eta helburu hori erdiesteko, besteak beste, 25 eta 29 urte artekoei emantzipatzeko laguntzak emango dizkie hilero. Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030eko Agendaren idazkari nagusiak iragarri du neurria. Jaurlaritzak zehazteke ditu oraindik laguntzaren zenbatekoa eta hura jasotzeko bete beharreko baldintzak, baina datorren urteko martxorako indarrean izan nahi du neurria. Gazteen Emantzipazioa Bultzatzeko 2030erako Euskal Estrategian jasota dago diru laguntza hori. Ez da bakarra. Enpleguari, etxebizitzari, errentari, kohesioari eta «erresilientziari» lotutako beste hainbat neurri ere bildu ditu. Horietako gehienak ez dira berriak: Gazteriaren Legean eta Erronka Demografikorako 2030erako Estrategian txertaturik daude asko. Fernandezek berak aitortu du emantzipaziorako estrategia ez dela «hutsetik abiatutako zerbait», baina asmoa dela dokumentu bakar batean biltzea jada martxan dauden neurri batzuk –Gaztelagun programan eta Trapezistak egitasmoan jasotakoak– eta «berriak» diren beste batzuk. Ekarpen fasean da oraindik plana, martxoan behin betiko onartu baino lehen. Orain arte Gazteriaren Kontseiluaren ekarpenak jaso ditu Jaurlaritzak, baina irekia egongo da gazte elkarteen, alderdien eta erakundeenak ere txertatzeko. Otsailaren 7ra arteko epea dago horretarako. Gazteek gurasoen etxea arinago utz dezaten bideratuta dago plana. Horixe da helmuga. Izan ere, emantzipazio adina berantiarra izateak zuzenean eragiten dio gazteen bizitza proiektuari, eta «belaunaldien arteko desorekak» eragiten ditu, Fernandezek azpimarratu duenez. Argazki kezkagarria Emantzipazioa sustatzeko estrategiak argazkia atera dio gazteen errealitateari, ikuspuntu ugaritatik begiratuta. Datuek marrazturiko egoera kezkagarria da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteek 24-25 urterekin utzi nahiko lukete gurasoen etxea, baina, batez beste, 30 urte bete arte ez dute hori egiteko aukerarik izaten. Enplegu eta etxebizitza alorretan ere, Europako Batasunaren batezbestekoaren atzetik daude hiru lurraldeetako gazteak: duela bi urte, gazteen okupazio tasa %37koa zen; Europako Batasunean, berriz, %46koa. Langabezia tasan ere handia da aldea: %22koa da gazteen langabezia tasa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %13,3koa EBn. Datu horiek aintzat hartuta garatuko ditu gobernuak emantzipaziorako politikak. Hala, datorren urtean abiatuko ditu ekintzailetza, prestakuntza eta etxebizitza proiektuetarako Erronka Demografikoaren Estrategian aurreikusitako mailegu programak. Era berean, DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta eskuratu ahal izateko adina 23 urtetik 18ra igaroko da, eskatzaileak frogatuz gero gutxienez urtebetez lan bila aritu dela. Gazteriaren aldeko «herri itun bat» ere sustatuko du, Euskadiko Gazteriaren Kontseiluarekin batera. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221709/eitb-maratoian-ibon-fernandez-iradi-presoaren-egoera-salatu-du-sarek.htm | Politika | EITB Maratoian, Ibon Fernandez Iradi presoaren egoera salatu du Sarek | Fernandezi 2013an diagnostikatu zioten esklerosi anizkoitza, eta, artatze desegokia tarteko, haren egoerak okerrera egin du ordutik. EITBren egitasmoa gaixotasun horren aurkako borrokarako baliatuko dute. | EITB Maratoian, Ibon Fernandez Iradi presoaren egoera salatu du Sarek. Fernandezi 2013an diagnostikatu zioten esklerosi anizkoitza, eta, artatze desegokia tarteko, haren egoerak okerrera egin du ordutik. EITBren egitasmoa gaixotasun horren aurkako borrokarako baliatuko dute. | EITB Maratoiaren erronkara batu da Sare Herritarra ere. Komunikazio talde publikoak urtero egiten du elkartasun egitasmo hori, eta, aurtengoan, esklerosi anizkoitzaren aurkako borrokara bideratuko dituzte irabaziak. Gaixotasun horixe du Ibon Fernandez Iradi euskal presoak, eta Sarek parada baliatu du haren egoera salatzeko.
Fernandez Iradiri 2013an atzeman zioten esklerosi anizkoitza, eta, Sareren arabera, artatze desegokia dela-eta okerrera egin du ordutik: «Hemeretzi urte daramatza Ibonek espetxean, eta urriaren 20an Lannemezango espetxetik Martuteneko kartzelara lekualdatu zuten, baina oraindik kartzelan jarraitzen du», gaitzetsi dute.
Plataformak, beste behin, eskatu du euskal presoei ezartzen zaien salbuespen legedia bertan behera uzteko. Haien arabera, nazioarteko legedia eta estandar zorrotzenak kontutan hartuta, «gaixotasun sendaezin oso larria» duen Fernandez Iradik espetxetik atera beharko luke, artatze egoki bat jasotzeko aukera izan dezan.
«Espetxe politikak eta espetxeek bertan preso dauden pertsonen biziaren ardura dute beren gain. Arduraz jokatzea dagokie, berandu baino lehen», eman du abisua plataformak: «Eta bai, guk ere dantzatu dugu, guk ere euripean kantatu dugu, euritan dantzan Ibonen etxeratzea aldarrikatuz», amaitu dute. |
2022-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/221710/atxilotu-egin-dute-castillo-kongresua-desegin-eta-salbuespenezko-gobernu-bat-ezarri-ostean.htm | Mundua | Atxilotu egin dute Castillo, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri ostean | Peruko Fiskaltzak eman du atxilotzeko agindua. Aurrez, kongresuko diputatuek gehiengo osoz erabaki dute presidentea kargugabetzea. Estatu kolpea ematea egotzi diote bere alderdiak eta hainbat ministrok, besteak beste. | Atxilotu egin dute Castillo, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri ostean. Peruko Fiskaltzak eman du atxilotzeko agindua. Aurrez, kongresuko diputatuek gehiengo osoz erabaki dute presidentea kargugabetzea. Estatu kolpea ematea egotzi diote bere alderdiak eta hainbat ministrok, besteak beste. | Tentsio politikoak eztanda egin du Perun. Kongresua gaur zen Pedro Castillo presidentearen aurkako zentsura mozio bat bozkatzekoa —urte eta erdiko agintaldian hirugarren aldiz—, baina, aurretik, ganbera desegin du Castillok. Azkenean, ordea, kongresuak Castillo kargugabetzearen alde bozkatu du, eta, Fiskaltzaren aginduz, atxilotu egin dute. Haren arabera, «inork ezin du konstituzioaren gainetik jarri, eta presidenteak bere betebehar konstituzionalak bete behar ditu».
Castillok nazioari eskainitako diskurtso batean iragarri du ganbera desegiteko neurria, eta ez da bakarra izan: hauteskundeak deitu ditu, salbuespenezko gobernu bat ezarri du, «legez kanpoko armak» dituzten guztiei haiek entregatzeko agindu die, eta etxeratze agindua ezarri du 22:00etatik 04:00etara, gaurtik aurrera. Besteak beste, Cesar Landa Atzerri ministroak Estatu kolpe bat ematea egotzi dio, eta gobernura eraman zuen alderdiak ere (Peru Librek) ez du babestu.
«Herritarren eskaerei men eginda, eta Zuzenbide estatua eta demokrazia berrezartzeko helburuarekin, salbuespenezko gobernu bat ezartzea erabaki dugu. Ondorioz, neurri hauek onartu ditugu: behin behinean Peruko Kongresua desegitea, eta larrialdiari aurre egiteko gobernu bat ezartzea», iragarri du. Hortaz gain, jakinarazi du hauteskundeak deituko dituela «ahal bezain pronto», kongresu berri bat eratu eta Konstituzio berri bat idazteko, gehienez ere bederatzi hilabeteko epean. Bitartean lege dekretuen bidez aginduko dutela ere gehitu du. Agerraldi publikoa egin ostean, Peruko Gobernuaren egoitzatik alde egin du Castillok, bere familiarekin.
Horren ostean kargugabetu du kongresuko gehiengo osoak —130 diputatutik 101ek—, «ezgaitasun moral etengabeagatik». Ondorioz, Dina Boluarte presidenteordeari eskatu dio Kongresuak presidente karguaren zina egiteko.
Bitartean, Peruko Auzitegi Konstituzionaleko presidente Francisco Moralesek dei egin dio Armadari, Perun «ordena konstituzionala» berrezartzeko.
Estatu kolpea
Landak, Estatu kolpe saiakera salatzeaz gain, nazioarteko komunitateari dei egin dio Perun demokrazia berrezartzen laguntzeko. Azaldu du Castillok bere babesik gabe hartu duela kongresua desegiteko erabakia.
Vladimir Cerronek, Peru Libre alderdiko presidenteak, esan du ez dutela babestuko «abian den Estatu kolpea»: «Hiperparlamentarismoaren aurka gaude, hedabideak ez dira fidagarriak herrialde honetan, testigantzak ez dira fidagarriak, baina Castillogatik ere ez dugu eskua sutan jarriko», adierazi du.
Castillok hitz egin bezain laster, gainera, dimisioa aurkeztu dute hainbat ministrok. Tartean, Ekonomiakoak, Kanpo Harremanetakoak eta Lanekoak. Azaldu dutenez, «balio demokratiko eta konstituzionalei» duten atxikimenduagatik hartu dute erabakia. Dimisioa aurkeztu du Manuel Rodríguez Cuadrosek ere, Peruk NBE Nazio Batuen Erakundean duen ordezkariak. Hark ere esan du Castillok iragarritakoa Estatu kolpea dela.
Ollanta Humala Peruko presidente ohiak (2011-2016) ere gogor gaitzetsi du Castilloren erabakia. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221734/mikel-irastorza-preso-ohia-urtarrilean-epaituko-dute-parisen.htm | Politika | Mikel Irastorza preso ohia urtarrilean epaituko dute, Parisen | Gaizkile talde bateko kidea izatea leporatzen diote Lapurdin bizi den donostiarrari. | Mikel Irastorza preso ohia urtarrilean epaituko dute, Parisen. Gaizkile talde bateko kidea izatea leporatzen diote Lapurdin bizi den donostiarrari. | Epaitzeko data ezarri diote Mikel Irastorza preso ohiari. Urtarrilaren 5ean egingo diote epaiketa, Parisen.
Azkainen (Lapurdi) atxilotu zuten, 2016. urtean, eta gaizkile talde bateko kidea izatea leporatzen diote. Harekin batera atxilotu zituzten Xabier Arin eta Denise Elizagoien kontrolpean aske utzi zituzten, eta auzitik kanpo geratu dira.
Irastorzak ere epaitegiaren kontrolpean igaro ditu azken bost urte hauek. Kazetari lanetan aritu da Lapurdin.
Espainiako Barne Ministerioak ETAko kidetzat aurkeztu zuen atxilotu zutenean. Operazioa ETAren aurkako «kolpe gogorra» izan zela adierazi zuen, eta Irastorzari egotzi zion ETAren logistikan aritzea. Halere, 2017. urtean aske utzi zuten, eskumuturreko elektronikoa jarrita. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221735/foro-sozial-iraunkorra-egia-ezagutzea-funtsezkoa-da-biktimen-erreparaziorako.htm | Politika | Foro Sozial Iraunkorra: «Egia ezagutzea funtsezkoa da biktimen erreparaziorako» | Egia jakitea «eragozten duten mugak gainditzeko» ekimenak bultzatu behar ditu gizarte zibilak, Bake prozesua indartzeko Foro Sozialaren arabera. | Foro Sozial Iraunkorra: «Egia ezagutzea funtsezkoa da biktimen erreparaziorako». Egia jakitea «eragozten duten mugak gainditzeko» ekimenak bultzatu behar ditu gizarte zibilak, Bake prozesua indartzeko Foro Sozialaren arabera. | Egiaren Batzordearen inguruan aurten nazioartean izandako esperientziak aztertu ditu Foro Sozial Iraunkorrak, besteak beste Kolonbiakoak, eta azaroaren 23an eta 24an, Donostian eta Iruñean egindako jardunaldietan horiei buruz sakondu du. Nazioarteko esperientzia horiek 12/2016 Legearen Balorazio Batzordearen esperientziarekin eta Euskal Herrian erabilitako egia bilatzeko beste tresna batzuekin gurutzatu ditu Foro Sozialak, eta ondorio argiak atera ditu: «Egiarako eskubidea oinarrizko giza eskubidea da eta ez da preskribatzen».
Tesi horretatik abiatuta, abenduaren 10aren bezperan, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunaren atarian alegia, hausnarketa nagusi bat gizarteratu nahi du Foro Sozialak: «Egia ezagutzeko eskubidea funtsezko osagaia da giza eskubideen urraketen biktimei erreparazioa emateko». Foroak dio «nazioarteko estandar bat» dela, eta azpimarratu du «adostasun sozial, instituzional eta politiko bat» dagoela horren inguruan, «Eusko legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan behin baino gehiagotan ikusi den bezala». Foro Sozialak plazaratu duen txostenak gogoratzen du indarkeria gertaeren inguruko egia ezagutzea «ETAren nahiz Estatuaren biktimen oinarrizko eskaera bat» den arren, «zailtasun handiak» daudela horretarako.
Foro Sozialaren arabera, biktima guztien ikuspegitik, «edozein dela ere haien giza eskubideen urratzailea»,, egia partekatzea, bilatzea eta aitortzea «duindu» egiten ditu, eta «urrats bat izan daiteke haien bizitzak berreraikitzeko». Estatuaren biktimen kasuan, urraketa horiek «posible dira erakundeen isiltasunagatik», dio txostenak; «izan ere, salaketen preskripzioak eta egindakoa aitortzeari uko egiteak salatzaileak babesten ditu eta zigorgabetasuna ematen die».
Barrionuevoren adierazpenak
Hala ere, gertatutakoa ezagutzeak «biktimak ahalduntzen ditu», Foro Sozialaren ustez; horretarako gertaerak «interpretazio-esparru ulergarri batean» kokatu behar dira eta irtenbideak proposatu. Biktimarioen kasuan, «berriz ere min egiteko gaitasuna murriztu egiten die». Horren adibide bat ere jartzen du txostenak, Jose Barrionuevo ministro ohiaren adierazpenei erreparatuta. «GALen biktimek jasotako babesean» egiaztatu ei du Foro Sozialak min egiteko gaitasunaren apaltze hor.
Azken urteetan, «beste gai batzuen konponbidean aurrera pausoak» ematen ari direla uste du Foro Sozialak, baina egia ezagutzeko eskubidea «gainditu gabeko irakasgai handia» da, harentzat. Zailtasun ugari ikusten ditu, izan ere, egia ezagutzea gauzatu dadin. «Lehena eta garrantzitsuena da denborak egiaren eta biktimen aurka jokatzen duela».
ETAren biktimen kasuan, Espainiako Auzitegi Nazionalean espezializatutako fiskaltza bat dago «ebatzi gabeko kasuak» deritzen kasuetarako, «baina era askotako zailtasun handiak» aurkitzen ditu bere zeregina egiteko, txostenak jasotzen duenez. Estatuaren biktimek ez dute tresna hori, «eta, gainera, kasu gehienak preskribatuta» daudela ziurtatzen du gogoetak. Are, Foroak dio tresna horren eskaera ez dagoela agenda politikoan.
Izan ere, «Gobernuak ez daude beti prest Estatuaren biktimei egiarako eskubidea aitortu edo bermatzeko», Foro Sozialak garbi esaten duenez .«Batzuetan, azaleko bilaketa bat egiten da, espedientea betetzearren, bigarren mailako betebehar gisa». Horrez gain, Artxibo-politikak, Sekretu Ofizialen Legea tarteko, «gertaerak ezagutzea galarazten du». Halaber, Justizia Trantsizionalerako mekanismorik ez izatea «oztopoa da biktimarioek behar bezalako urratsak egin ahal izateko», Foro Sozialak azatzen duenez.
Gizarte zibilaren ekimenak
Hala ere, Foro Sozialak uste du egiaren auzia agendan sartzen ari dela pixkanaka hainbat eragile eta ekimenen eskutik, eta biktimen ahotsak gero eta pluralagoak direla. Edonola ere, ondorio nagusi batzuk ateratzen ditu Foro Sozialaren txostenak egiaren ezagutzaren auziari buruz: «Egiak guztiok jartzen gaitu ispiluaren aurrean, baina ziur gaude, Estatuaren biktimek jasaten duten tratamendu asimetrikoa gainditzeko urratsak ematen diren heinean, errazagoa izango dela egiaren auziari tratamendu integrala ematea».
Foroak uste du «fase honetan, gizarte zibilak» izan beharko duela, ekimen berrien bidez, «egiaren bilaketaren buru», maila instituzionalean eta judizialean mugak daudela «egiaztatu» duelako. Martxan jartzen diren ekimen horiek «egia sozialean eta peritu-egian aurrera egiteko» tresna izan behar dute, foroaren esanetan, «errekonozimendu eta erreparazio ofizialak eskatzeko», baina beste tresna batzuen «osagarri» gisa jotzen ditu. Nolanahi ere, «egiaren bilaketa ofiziala» bultzatu behar dutela zehazten du idatziak, eta «ekintza ofizialaren aurretik» joan behar dutela, «gutxieneko estandarrak zehaztuz, ondoren ekimen ofizialek atzetik jarraitzeko».
Era berean, Foro Sozial Iraunkorrak «apustu irmoa» egin du «egia tresna sendagarri gisa» kokatzearen alde, «justizia penal zigortzaile gisa baino gehiago»; txostenak dio justizia zigortzaileak ez diola «ia ezer ekartzen» bizikidetza demokratikoari, eta «zaildu» egiten duela adiskidetzea. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221736/iranek-herritar-bat-exekutatu-du-azken-hilabeteetako-protestekin-lotuta.htm | Mundua | Iranek herritar bat exekutatu du, azken hilabeteetako protestekin lotuta | Kondenatuari —23 urte— estatuko indarren agente bat labanaz zauritzea egotzi diote. Agintari judizial gorenaren esanetan, «aurki» gauzatuko dituzte mobilizazioen harira ezarritako beste heriotza zigor batzuk ere. | Iranek herritar bat exekutatu du, azken hilabeteetako protestekin lotuta. Kondenatuari —23 urte— estatuko indarren agente bat labanaz zauritzea egotzi diote. Agintari judizial gorenaren esanetan, «aurki» gauzatuko dituzte mobilizazioen harira ezarritako beste heriotza zigor batzuk ere. | Iranen irailaz geroztik hedatu diren protestekin lotuta, kondenatu bat exekutatu du estatuak gaur goizaldean, Mizan herrialdeko botere judizialaren albiste agentziak jakinarazi duenez. Protesten harira Iranek gauzatu duen lehen heriotza zigor ezaguna izan da.
Kondenatua Mohsen Xekari zen, 23 urteko gaztea. Justiziak «Jainkoaren kontrako gerra» egitea egotzi dio, estatuko indarren agente bat labanaz zauritzeagatik eta Teheran erdiguneko kale bat mozteagatik. «Izua eragitea eta herritarren askatasuna eta segurtasuna urratzea» ere leporatu dio.
Xekari irailaren 25ean atxilotu zuten, protestak piztu eta astebetera. Heriotza zigorrera kondenatu zuten azaroaren 20an, eta atzo berretsi zuen epaia Auzitegi Gorenak. Lehen auzi saioa izan zuenetik exekutatu duten arte hilabete inguruko epean agortu du auzibidea. Irango Justiziak protestekin lotutako zigorrak ezartzeko asmo arina duenaren erakusgarri.
Gholam-Hossein Mohseni-Ejei botere judizialeko agintari gorenak ohartarazi duenez, heriotza zigorrera kondenatutako beste manifestari batzuk ere «aurki» exekutatuko dituzte. Amnesty Internationalen esanetan, protestekin lotuta auzipetuta dauden 2.000 herritarretatik gutxienez 28k egin behar diete aurre heriotza zigor eskariei.
Mobilizazioen harira, Iranek azaroaren 14an eman zuen lehen heriotza zigor epaia, eta asteartean jakinarazi zituen azkenak: bost lagun kondenatu zituen heriotzara, ustez, Basij milizia islamikoko kide bat hiltzea egotzita.
Protestak irailean piztu ziren, Mahsa Amini 22 urteko emakume kurdua Poliziaren zaintzapean zela hil zela jakin zenean. Amini Moralaren Poliziak atxilotu zuen, beloa «gaizki jarria» zuelako, eta komisariara eraman zuen. Poliziaren arabera, egun hartan bertan bihotzeko bat izan zuen, eta irailaren 16an hil zen, hiru egunez koman egon ostean. Gurasoek argi utzi dute ez zuela osasun arazorik atzeman aurretik, eta salatu zuten «jasandako torturen ondorioz» hil zela.
Iranen eta, batez ere, herrialde horren menpeko Kurdistanen, hainbat hiritako kaleak amorruz bete ziren, azken lau hamarkadetan agintean dagoen sistemaren aurka egiteko: Errepublika Islamikoaren kontra. Iranek salatu du mobilizazioak herrialdea desegonkortzeko saiakera bat direla, eta AEBen esku hartzearen ondorio direla ziurtatu du.
NBE Nazio Batuen Erakundeak protestekin lotutako atxilotuen exekuzioak geldiarazteko eskatu dio Teherani, eta mobilizazioei eman dien erantzuna ikertzeko misio bat antolatzearen alde bozkatu zuen erakundearen Giza Eskubideen Kontseiluak, joan den hilean. Baina Iranek aurreratu dela elkarlanean arituko halako ikerketa batekin, izaera politikoa duelako.
Protestetan 400 herritar baino gehiago hil dira eta gutxienez 15.000 lagun atxilotu dituzte, Iran Human Rights elkartearen arabera. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221737/jon-ander-urresti-aktorearen-eucalyptus-proiektuak-irabazi-du-sormen-beka.htm | Kultura | Jon Ander Urresti aktorearen 'Eucalyptus' proiektuak irabazi du sormen beka | Eukaliptotik abiatuta, «lurren eta bizitzen kudeaketari» buruzko lan bat sortuko du Urrestik, antzerkia eta dantza uztartuz. Beka 15.000 eurokoa da, eta datorren urteko azokan aurkeztu beharko du emaitza. | Jon Ander Urresti aktorearen 'Eucalyptus' proiektuak irabazi du sormen beka. Eukaliptotik abiatuta, «lurren eta bizitzen kudeaketari» buruzko lan bat sortuko du Urrestik, antzerkia eta dantza uztartuz. Beka 15.000 eurokoa da, eta datorren urteko azokan aurkeztu beharko du emaitza. | Naturaren paisaiak balio du paisaia humanoaz aritzeko, Jon Ander Urresti aktorearen ustez (Bermeo, Bizkaia, 1992). Eukaliptoa paisaiaren parte nabarmen bihurtu da azken urteetan, eta horrek pentsarazi dio sortu dezakeela gizarte gaiei eta harremanei buruzko lan bat, zuhaitz horretatik abiatuta. Hori da Eucalyptus proiektua, eta hari eman diote Durangoko Azokako bosgarren sormen beka, gaur goizean, Durangoko San Agustin kulturgunean (Bizkaia) egindako ekitaldi batean.
Aktoreak 15.000 euroko diru laguntza jasoko du, Durangoko Udalak babestutakoa, eta urtebeteko epea izango du proiektua gauzatzeko: Durangoko 58. Azokan erakutsiko du. Bihar aurkeztuko dute iazko lan irabazlea: Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzailearen Barraka abentura bideojokoa.
Ekitaldian parte hartu dute Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak, Neskutz Rodriguez zinegotziak, Urrestik berak eta epaimahaiko kide batzuek. Hauek izan dira epaimahaikideak: Oier Guillan aktorea, Leire Vargas idazlea, Jon Maia dantzaria, Arantza Arrazola San Agustin kulturguneko zuzendaria eta Aurelie Pousset Hendaiako kultur programatzailea (Lapurdi).
Oraindik «promesa» bat baino ez den arren, Urrestik argi ditu bere asmoak: «Eukaliptoa aitzakia hartuta, gure lurren eta bizitzen kudeaketari buruzko zalantzen inguruan hausnartu nahi dut». Eukalipto hitzak «ondo estalia» esan nahi omen du grekoz. «Eta ondo estali ditu basoak, bai, batez ere Bizkaian, baina Gipuzkoan eta Araban ere bai. Eta estali ditu, batez ere, gatazkez. Askoren ahotan dabil eukaliptoa, baina gutxitan edukitzen dugu plazan iritzi bat sortzeko aukera».
Zuhaitzaren ezaugarriek egiten dute gogoetarako apropos, aktorearen esanetan. «Kanpotik ekarritako espezie bat da, immigrante bat, bere gaitasunak esplotatzeko ekarria. Arin hazten da, egur arina ematen du, papera sortzen du... Eta Durangoko Azoka liburuen azoka bat izanik, horrek badu bere zera». Euskal Herriko ekosistemara ondo egokitu denez, paradoxa bat ere sortu da, haren ustez: «Esplotatzeko ekarri dugu, eta berak esplotatu ditu gure lurrak». Bestalde, uste du gai horretan ere islatzen direla gizarte gaiei buruzko diskurtso batzuk: «Kanpotik langileak ekarri, eta, gainera, diskurtso bat garatu esanez gure miseriak euren kulpa direla». Eukaliptoa horiei buruz hausnartzeko metafora bat izango da. Esaterako, eukaliptoaren monolaborantza lehenetsi izana totalitarismoaren ideiarekin lotu du: «Ideia baten errepikapenak arazoak izan ditzake. Faxismoak, adibidez, boto asko lortzen ditu ideia sinpleak behin eta berriz errepikatuz».
Urrestik azaldu du bere ibilbidean landu izan dituen gauzak erreskatatuko dituela lan berri hori sortzeko, eta antzerkiaren eta dantzaren arteko «poetika bat» bilatuko duela. «Gustatzen zait antzerkiaren konkrezioa, publikoa erlaxatzeko ere balio duelako, eta dantzaren abstrakzioa, lekua uzteko jendearen diskurtsoa garatu ahal izateko». Lana sortzeko prozesua ikerketa baten gisa irudikatzen du oraindik, esploratzeko espazio baten antzera, gorputzetik eta asmo horietatik abiatuta.
Segurtasunetik aparte
«Ezustea, ezinegona eta harridura». Vargasek eta Maiak hitz horiek erabili dituzte, epaimahaiaren izenean, proiektuak eragin dien zirrara adierazteko. «Hain zuzen ere, planteamenduak gugan sortu duen mugimendu hori publikoarengan ere sor lezakeelakoan gaude». Esan dute lanaren alderdi batzuek «arrastoa» utzi dietela: «Eukaliptoari emandako balio metaforiko aberatsak, eta bertatik abiatuta gaurkotasunari lotutako hainbat gai jorratzeko testuinguru berezia sortzeko gaitasunak».
Era berean, Urrestik berak egin bezala, nabarmendu dute antzezleak ez duela aurkeztu «ideia itxi bat», eta baloratzeko modukoa iruditu zaie hori: «Garai nahasi hauetan, prozesu bat garatzeko proposamenean jartzea arreta, eta ez emaitza seguruetan».
Aitortu dute «ardura» sentitu dutela proiektu bakar bat laguntzea erabaki behar zutelako aurkeztutako guztien artean, baina «poza eta asetasuna» ere eman die irabazlearen berri emateak. «Gogo, ahots eta proiekzioetan ikusi dugu euskarazko sorkuntzak egun dituen bideak askotarikoak bezain interesgarriak direla, eta proiektuen artean hainbatek zeuzkatela laguntzak jasotzeko arrazoiak», esan du Vargasek.
Urresti Dantzerti Arte Eszenikoen Goi Mailako Eskolan graduatua da, eta hainbat antzerki taldetan ibili da aktore. Tribiz, baserri galdue gradu amaierako lana antzezlan bihurtu zuen, eta han bildu zituen haren familiaren baserri eroriaren inguruko kontakizunak. Horman Poster kolektiboko kidea da; Antigone edo ezetzaren beharra antzezlanarekin Donostia saria irabazi dute aurten. Egun, Artedrama eta Axut konpainiek ekoitzitako Hondamendia antzezlanean buru-belarri dabil.
Mujika ere pozik aritu da, urtero sortzaileei «plaza eta ahotsa» eskaintzeaz harro. Eta eskertu du Durangoko Udalak urtero eutsi diola bekaren apustuari. Kulturaren garrantzia azpimarratu du Rodriguezek ere: «Ez dira garai errazak izan kulturgintzarako, eta sortzaileek erakundeon babesa behar dute aurrera egiteko. Aurten azoka normalera itzuli gara, baina horrek ez ditu erraztu sortzaileen baldintzak, eta bekak benetako laguntza dira». |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221738/netanyahuk-gobernua-eratzeko-akordioa-itxi-du-ultrekin-eta-muturreko-ortodoxoekin.htm | Mundua | Netanyahuk gobernua eratzeko akordioa itxi du ultrekin eta muturreko ortodoxoekin | Shas eta Sionismo Erlijiosoa alderdien esku geldituko dira, besteak beste, Barne eta Ogasun ministerioak. Smotrich ultranazionalistak Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du. | Netanyahuk gobernua eratzeko akordioa itxi du ultrekin eta muturreko ortodoxoekin. Shas eta Sionismo Erlijiosoa alderdien esku geldituko dira, besteak beste, Barne eta Ogasun ministerioak. Smotrich ultranazionalistak Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du. | Benjamin Netanyahu Israelgo azken hauteskundeetako irabazleak lortu du gobernua eratzeko babesa ziurtatzea. Ituna adostu du agintera itzultzeko bidea zabalduko dioten eskuin muturreko alderdiekin eta ultraortodoxoekin. Azken akordioa Shas alderdiarekin itxi du, bart.
Itunak jasotzen duenez, Shas alderdiko buru Aryeh Deri errabinoa Barne eta Osasun ministro izango da agintaldiaren lehen erdian, eta Ogasun ministro bigarrenean. Kargu horiek trukatuko ditu Sionismo Erlijiosoa alderdiko lider Bezalel Smotrichekin. Azken horrek Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du, bere esku geldituko baitira eskualde okupatuaren administrazioa kudeatzeko erakundeak. Esaterako, bere eskumenen artean izango da Zisjordaniako eraikuntza baimenen banaketa, eta, hain justu, Palestinako lur horietan daude Israelen kolonien %60.
Dena den, Derik hitzartutako ministro karguak har ditzan, zenbait lege aldaketa bultzatu beharko ditu aurretik Netanyahuk. Errabinoa zerga iruzurragatik zigortuta dago, eta Israelgo legeak debekatu egiten du kondenatutako herritarrek ministro ardurak bere gain hartzea. Gauzak horrela, Netanyahuren aldeko blokeak presio egin dio parlamentuari datorren astelehenean presidente berria izendatu dezan, lege aldaketak ahal bezain azkar abian jartze aldera.
Aldaketa horien artean, espero da Netanyahuk baliogabetze klausula delakoa ezabatzea. Klausula horrek parlamentuari eragozten dio Israelgo Auzitegi Gorenak legez kanpokotzat jotako erabakiak berriz ere onartzea. Horrenbestez, oztopo izan ahalko litzateke Deriren izendapenerako. Kritikoek ohartarazi dute klausula hori indargabetzeak botere judizialaren eta botere legegilearen arteko banaketa urratuko lukeela.
Gobernua eratzeko epea datorren epean amaitzen da, baina Netanyahuk denbora beharko du oraindik aginterako bidea zabaltzeko. Hori dela eta, parlamentuari epea luzatzeko eskatuko diola ere espero da.
Lehen ministro ohiak 15 urtez gobernatu du Israel (1996-1999 eta 2009-2021), eta boterera itzultzeko aukera du joan den azaroaren 1etik, Likud bere alderdiak irabazi zituelako parlamenturako bozak. Likudek 32 diputatu eskuratu zituen 120tik, baina Netanyahuk haren aldeko blokea eratzea lortu du eskuin muturreko Sionismo Erlijiosoa, Botere Judua eta Noam alderdiekin, eta Shas eta Judaismo Batua ultraortodoxoekin. Orotara, 64 diputaturen babesa izango du horrela. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221739/pintaketak-egin-dituzte-arrasateko-alkatearen-etxeko-atarian.htm | Politika | Pintaketak egin dituzte Arrasateko alkatearen etxeko atarian | EAJk salatu du asteazken gauean esprai batez egin zituztela pintaketak, «jarduera publikoaren eremuaren muga eremu pribatu eta familiarrera igarota». 'Mozal legearen' aurkakoa zen margoketa. | Pintaketak egin dituzte Arrasateko alkatearen etxeko atarian. EAJk salatu du asteazken gauean esprai batez egin zituztela pintaketak, «jarduera publikoaren eremuaren muga eremu pribatu eta familiarrera igarota». 'Mozal legearen' aurkakoa zen margoketa. | «Mozalik ez, adierazpen askatasuna» idatziak atari osoa hartu zuen asteazken gauean EAJko Arrasateko alkate Maria Ubarretxenaren etxeko atarian, Gipuzko Buru Batzarrak salatu duenez. «Gertakari horiek norberaren eta familiaren askatasunaren aurkako eraso larria dira», salatu du EAJk. Uste du esprai berdez egindako pintaketak «alkatea hertsatzeko, beldurtzeko eta jazartzeko helburu bakarraz» egin dutela ezezagun batzuek. Herriko Udaltzaingoan eta Ertzaintzan salaketa bana jarri dute, derrigortzeagatik eta kalteak eragiteagatik.
Alderdi jeltzaleak azaldu duenez, «ez da alkatea familia eremuan jazartzen duten lehen aldia, errespetuaren eta bizikidetzaren muga erabat gaindituz». EAJk ez du ulertzen idatzi horren arrazoia, ezta alkateari egiteko arrazoia ere, «beldurtze hutsagatik ez bada». «Beste goiz bat irainekin eta errespetu faltekin, zentzurik gabe, eskrupulurik gabe, arrazoirik gabe», esan du GBBk hedabideei igorritako ohar batean.
Pintadak «Mozalik ez» dio, baina, EAJren arabera, «ez da egia Arrasaten Mozal legea aplikatzen dela». Arrasaten hainbat leku daude iritzia emateko, kartelak jartzeko edo pankartak jartzeko, oharrak azaldu duenez. «Adierazpen askatasuna duen herri batean bizi gara, eta adierazpen horrek errespetuzkoa izan behar du guztiekiko».
EAJk «babes osoa» ematen die Ubarretxenari eta haren familiari, eta «erabat gaitzetsi eta arbuiatu» du «iraganeko garaietara garamatzaten gertakari larri horiek». Gobernu taldeak gai horri buruzko proposamen bat eramango du datorren astelehenean, Arrasateko udaletxean egingo den bozeramaileen batzarrera.
Burlatan ere bai
Burlatan ere pintura erabili dute PSNren egoitzaren aurka jaurtitzeko. Alderdi horrek jakinarazi duenez, urdina eta beltza koloreko pinturarekin egin diote eraso egoitzari. «Gizarte demokratiko batean, horrelako ekintzek ez dute tokirik», esan du PSNk sare sozialetan, eta Burlatako PSNko kideei elkartasuna adierazi die. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221740/errusiak-ez-du-ukrainako-lurralde-gehiago-anexionatzeko-asmorik-kremlinen-esanetan.htm | Mundua | Errusiak ez du Ukrainako lurralde gehiago anexionatzeko asmorik, Kremlinen esanetan | Dimitri Peskov Moskuren bozeramaileak adierazi duenez, «lan handia dago egiteko» Errusiak bere egin dituen lurraldeetan, eta horiek babestea du lehentasun. | Errusiak ez du Ukrainako lurralde gehiago anexionatzeko asmorik, Kremlinen esanetan. Dimitri Peskov Moskuren bozeramaileak adierazi duenez, «lan handia dago egiteko» Errusiak bere egin dituen lurraldeetan, eta horiek babestea du lehentasun. | Errusiako Gobernuak baztertu egin du Ukrainako gerran lur eremu gehiago anexionatzeko aukera. «Ez dago inolako zalantzarik», adierazi du Peskovek. «Ez dago horri buruzko komunikaziorik. Aldiz, lan handia dago egiteko [Moskuk bere egin dituen] lurralde horiek askatzeko».
Errusiak Ukraina ekialdeko Zaporizhia eta Kherson eskualdeak, eta Donetsk eta Luhansk herri errepublikak anexionatu zituen irailean, lau lurralde horietan erreferendumak antolatuta. Ez du lortu, ordea, eremu horien kontrol osoa izatea. Are, Ukrainako armada aurrera egiten ari da lur horietan, eta azaroan Kherson hiria hartzea lortu zuen; Moskuk inbasioan okupatzea lortu duen eskualde bateko hiriburu bakarra —martxoaren 2an hartu zuen—.
«Badakigu Errusiaren eskualde berri askotan askatu behar ditugun lurralde okupatuak daudela», esan du Peskovek. Nabarmendu duenez, Errusiaren esku hartze militarraren helburuetako bat da «Ukraina hego-ekialdean eta Donbassen bizi diren herritarrak babestea». Helburu hori lortze aldera, eskualde horiek anexionatu behar izan dituztela azaldu du. «Horri buruz mintzatu izan da [Vladimir Putin Errusiako] presidentea».
Gerraren amaiera posible bati buruz, Kremlineko eledunak uste du «bihar bertan» bukatu daitekeela, Kievek horretarako «borondate politikoa» baldin badu. [Volodimir] Zelenskik [Ukrainako presidenteak] badaki hau guztia noiz amaitu daitekeen: bihar bertan izan daiteke, hala nahi badu». |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221741/kroazia-schengen-eremuko-kide-izango-da-2023an.htm | Mundua | Kroazia Schengen eremuko kide izango da 2023an | Austriaren eta Herbehereen ezezko botoaren ondorioz, Bulgaria eta Errumania ez dira espazio bateratuaren barruan egongo. | Kroazia Schengen eremuko kide izango da 2023an. Austriaren eta Herbehereen ezezko botoaren ondorioz, Bulgaria eta Errumania ez dira espazio bateratuaren barruan egongo. | EB Europako Batasuneko Barne ministroek gaur erabaki dute Kroazia Schengen eremuaren parte izango dela 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera. Barne ministro guztiek aho batez onartu dute Kroazia mugarik gabeko espazioaren parte bihurtzea, baina ez da gauza bera gertatu Bulgariarekin eta Errumaniarekin. Izan ere, Ekialdeko Europako bi herrialde horiek Schengen eremuan sartu ala ez ere eztabaidatu dute gaur, baina Austriako eta Herbehereetako Barne ministroen ezezkoaren ondorioz, ez dira eremuaren parte izango oraingoz.
Bulgaria eta Errumania ez dira Schengen eremuaren parte ez diren EBko kide bakarrak; egoera berean daude Irlanda eta Zipre. Kroaziaren sarrerarekin, datorren urtea hasi bezain pronto, 27 herrialdek osatuko dute zirkulazio libreko Schengen eremua. EBko kide gehienak daude barruan, eta Islandia, Norvegia, Suitza eta Liechtenstein ere parte dira.
Schengen eremuaren barruan egoteak esan nahi du kide diren herrialdeen arteko mugak ezabatzen direla; hau da, edozein pertsona, espazio horren barruan dagoenean, libreki mugitu daiteke herrialde batetik bestera. Schengen eremuaren parte izateko, ordea, zenbait irizpide bete behar dituzte herrialdeek. Margaritis Schinas Europako Batzordeko presidenteordeak adierazi du Kroazia, Bulgaria eta Errumania «teknikoki» prest zeudela Schengen eremura batzeko: «Eskatu geniena egin zuten. Are, eskatutakoa baino gehiago egin zuten».
Batzordeko presidenteordearentzat «bidegabea» da Bulgaria eta Errumaniari ezarri dieten betoa. Austriak bi herrialdeak sartzearen aurka egin du, eta Herbehereek, berriz, Bulgaria sartzearen aurka soilik. Schinasen arabera, betoak teknikoak baino gehiago, «politikoak» dira. Horregatik, Europako Batzordeko zenbait buruk nabarmendu dute «ahaleginak» egingo dituztela bi herrialde horiek Schengen eremuan sartzeko, «berandu baino lehen».
Migrazioa da Austriaren eta Herbehereen ezezkoaren arrazoi nagusia. Bulgariaren eta Errumaniaren mugetan «legez kanpoko migrazioa» kontrolatzerakoan «hutsuneak» dituztela argudiatu dute Barne ministroek.
Martin Kocher Austriako Barne ministroak gaur adierazi du Schengen eremuaren sistemak ez duela funtzionatzen «legez kanpoko migratzaileak» kontrolatzeko orduan: «Akats bat litzateke funtzionatzen ez duen sistema bat are gehiago handitzea. Aurten Austrian legez kanpoko 100.000 migratzaile sartu dira».
«Guztiz zentzugabea»
Rumen Radev Bulgariako presidenteak gaitzetsi egin du betoa, eta adierazi du «guztiz zentzugabea» izan dela erabakia. Azaldu du Bulgarian inbertsio gehien dituzten herrialdeak, hain zuzen, Austria eta Herbehereak direla.
Errumaniako lehen ministrorde Kelemen Hunorrek nabarmendu du «joko politiko zital baten fruitua» izan dela erabakia. Bi herrialdeetako gobernuek berretsi dute Schengen eremuan sartzeko borondatea.
Kroaziako Gobernuak, berriz, pozik hartu du Europako Batzordearen erabakia. Aurrerantzean, Esloveniaren eta Hungariaren mugetako kontrolak desagertu egingo dira, eta indartu egingo dira Serbiarekin, Montenegrorekin eta Bosnia-Herzegovinarekin Schengen eremuak izango dituenak. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221742/sindikatuen-ezezkoarekin-hasi-du-bornek-erretretaren-erreforma.htm | Ekonomia | Sindikatuen ezezkoarekin hasi du Bornek erretretaren erreforma | Frantziako Gobernuak 64 edo 65 urtera gibeleratu nahi du erretretaren adina, Gizarte Segurantzaren kontuak orekatzeko. Sindikatu guztiak bat eginik daude erreformaren aurka, eta protestak iragarri dituzte urtarrilerako | Sindikatuen ezezkoarekin hasi du Bornek erretretaren erreforma. Frantziako Gobernuak 64 edo 65 urtera gibeleratu nahi du erretretaren adina, Gizarte Segurantzaren kontuak orekatzeko. Sindikatu guztiak bat eginik daude erreformaren aurka, eta protestak iragarri dituzte urtarrilerako | Abiatu da, eta ez modu onenean gainera, Emmanuel Macronen bigarren agintaldiko lehen erreforma sakona: erretretaren adina atzeratzearena. Elisabeth Borne lehen ministroak bilera izan du gaur sindikatuekin, eta erantzun garbia eta aho batekoa jaso du, denak aurka baitaude. Urtarrilean, protesta handiak egiteko asmoa iragarri dute langileen ordezkariek.
Borne datorren ostegunean da erreformaren nondik norakoak aurkeztekoa, baina oinarri bat argi utzi du: erreformak aitzinera eginez gero, pentsioa jaso nahi duten lapurtarrek, baxenabartarrek eta zuberotarrek urte gehiago egin beharko dute lan.
Nicolas Sarkozyren 2010eko erreformak 60 urtetik 62ra gibeleratu zuen erretiroaren adin ofiziala —62 urte bete arte itxaron behar dute 1955etik aurrera jaiotakoek—, eta orain adin hori urte batzuk luzatu nahi ditu Macron-Borne bikoteak.
65 urte aipatu zituen presidenteak bere kanpainan, baina bozak irabazi ondoren onartu zuen agian nahikoa izango zela 64 urtera gibeleratzea, baldin eta pentsio osoa jasotzeko kotizatu beharreko urteak luzatzen badira.
Macronen eta Borneren argudio nagusia da lan bizitza luzatu ezean defizit «jasanezinak» bilduko dituela Frantziako pentsio sistemak. Desoreka hori txikitzeko beste bi bide dagoeneko baztertu ditu gobernuak: pentsioen zenbatekoa apaltzea, eta gizarte kotizazioak emendatzea.
Borneren gobernuaren helburua da legegaia udaberrian iristea parlamentura, eta uda bukatu aurretik indarrean jartzea. Badaki hori egin ahal izateko protesta olde bati egin beharko diola aurre, sindikatuek ohartarazi diotelako kalean erantzungo diotela erreformari. Frantziako zortzi sindikatu nagusiek, aspaldiko partez baturik, eta gazteen aldeko bost mugimenduk «grebak eta manifestazioak» iragarri dituzte erreformaren aurka. Intersindikalak dio ez dela beharrezkoa erretretaren adina atzeratzea, eta badirela kontuak orekatzeko beste modu batzuk.
Oposizioa ala 49.3 artikulua
Gizarte eragileekin ez ezik, alderdi politikoekin ere negoziatu behar du Frantziako Gobernuak, gutxiengoan baitago Parlamentuan. Lehenik, exekutiboa sustengatzen duten hiru alderdien barruan lortu behar dute adostasuna, eta helburu horrekin lan afari bat izan zuten atzo Renassaince, MoDem eta Horizons alderdiek.
Heldu den astean hasiko dira elkarrizketak oposizioko taldeekin, eta horien artean bat dute begiz jota: LR Errepublikanoak. Haiekin negoziatu zuen langabezia sariaren erreforma, eta hura da erretretaren adina gibeleratzea babesten duen bakarra.
Eskuinaren babesa lortu ezean, bigarren aukera bat izango du gobernuak: legegai bat botorik gabe aurrera egitea ahalbidetzen duen Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua. Hori baliatu zuen aurrekontuak onartzeko. Artikulu hori erabiltzeak badu arrisku bat, gobernuaren aurkako zentsura mozioak eragin ohi dituela. Hala gertatu zen urrian, baina Borneren gobernuak aise gainditu zuen erronka, eskuin muturrak eta ezkerrak ez ziotelako batak bestearen mozioa sustengatu.
Hegoaldean, jada abian
Azkenean erretirorako hautatutako adina bata edo bestea izan, ez da berehala ezarriko. 1961ean jaiotakoei aplikatuko zaie lehenik, baina horiek 62 urte eta hilabete gutxi batzuk egin beharko dute lan, eta urtero hilabete batzuk handituko da epe hori.
Hori gertatzen ari da Hego Euskal Herrian: erretiroaren adina 65 urtetik 67ra atzeratzeko prozesua abiatu zuten 2013an, eta 2017an bukatuko da. 2022an, 66 urte eta bi hilabete bete behar ditu erretiroa hartu nahi duenak, betiere 37 urte eta sei hilabete baino gutxiago kotizatu baditu; urtarrilaren 1etik aurrera, 66 urte eta lau hilabete izango dira, eta 37 urte eta bederatzi hilabetera igoko da gutxienez kotizatu beharreko garaia. |
2022-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/221743/errusiak-aske-utzi-du-brittney-griner-aebek-viktor-bout-libre-uztearen-truke.htm | Mundua | Errusiak aske utzi du Brittney Griner, AEBek Viktor Bout libre uztearen truke | Griner saskibaloi jokalaria eta Bout arma salmentagatik AEBetan espetxeratuta zegoena Abu Dhabiko aireportu batean trukatu dituzte Moskuk eta Washingtonek. | Errusiak aske utzi du Brittney Griner, AEBek Viktor Bout libre uztearen truke. Griner saskibaloi jokalaria eta Bout arma salmentagatik AEBetan espetxeratuta zegoena Abu Dhabiko aireportu batean trukatu dituzte Moskuk eta Washingtonek. | Errusiak eta AEBek preso bana trukatu dute elkarrekin, maila altuko negoziazio politikoen ondorioz. Moskuk Brittney Griner AEBetako saskibaloi jokalaria utzi du aske, eta Washingtonek arma trafikoagatik 25 urteko espetxe zigorra betetzen ari zen Viktor Bout.
Grinerrek ia hamar hilabete eman ditu segurtasun handiko espetxe batean, droga trafiko delituengatik. Bederatzi urteko kartzela zigorra ezarri zion Errusiako epaitegi batek. «Bera ondo dago, hegazkin batean dago, etxerako bidean, hilabetetan modu bidegabean Errusian espetxeratuta egon ostean, baldintza onartezinetan», adierazi du Joe Biden AEBetako presidenteak.
Etxe Zuriak ahaleginak egin ditu trukean Paul Whelman segurtasun korporatiboko exekutiboa askatzeko. 2018ko abendutik dauka atxilo Errusiak, espioitza karguengatik. Etxe Zuriak eta haren familiak salatu dute akusazioa oinarririk gabekoa dela. Bidenek adierazi du haren itzulera lortzeko lanean jarraituko dutela.
Errusiako Atzerri Ministerioak baieztatu duenez, preso trukea Abu Dhabiko aireportu batean egin dute, segurtasun neurri handiekin.
Bout Sobietar Batasuneko teniente ohia da, eta AEBetako Justizia departamentuak munduko arma trafikatzailerik handienen artean kokatu izan du. 25 urteko espetxe zigorra betetzen ari zen, haren kontrako sententziaren arabera, AEBen aurka erabiltzekoak ziren armak saltzeagatik, dozenaka milioi euroren balioagatik. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221767/ahtaren-obrek-ondare-arkeologikoan-eginiko-kalteak-salatzeko-deialdia-egin-dute-bi-soldadu-erromatarren-mamuen-izenean.htm | Gizartea | AHTaren obrek ondare arkeologikoan eginiko kalteak salatzeko deialdia egin dute, bi soldadu erromatarren mamuen izenean | Erromatar gaztelu baten aztarnak topatu dituzte Tafallan (Nafarroa), eta Nafarroako Gobernuak AHTaren obrak geldiarazi ditu. | AHTaren obrek ondare arkeologikoan eginiko kalteak salatzeko deialdia egin dute, bi soldadu erromatarren mamuen izenean. Erromatar gaztelu baten aztarnak topatu dituzte Tafallan (Nafarroa), eta Nafarroako Gobernuak AHTaren obrak geldiarazi ditu. | «Ponpaelotarrei» bihar eguerdiko 12:00etan elkarretaratze batera joateko dei egin diete Alejandro Angosto eta Pluvio Cesareo erromatarren mamuek. Esaldi horrek film baten sinopsiaren antza badu ere, benetako deialdi bat da. Izan ere, joan den abuztuan Abiadura Handiko Trenaren (AHT) obretan castellum erromatar baten aztarnak topatu zituzten, Tafallan (Nafarroa). Nafarroako Gobernuak obrak gelditzeko eskatu zuen; Adif enpresak, ordea, trenaren ibilbidea aztarnen azpiko aldetik bideratzea proposatu zuen.
Gazteluak 2.000 urte inguru dituela kalkulatzen da, eta, soldaduen izpirituek beren idatzian diotenaren arabera, bertako biztanleak ziren. Garai hartan egiten zituzten lanak xehe eta luze azaldu ostean, nola hil zituzten aipatzen dute. Geroztik lo egon dira, lurpean. Baina joan den ekainaren 14an «kolpeek, oihuek eta zaratek» esnatu zituzten: AHTaren obrak ziren. Bertan gertatzen zen guztiaren lekuko izatea erabaki zutela diote Angostok eta Cesareok. Obretarako erabiltzen dituzten makinak edota 40 gradutan hamar ordu baino gehiagoz lan egiten zuten «esklaboak» ikusi zituztela baieztatzen dute soldaduen izpirituek.
Azkenean, beren etxean izan zenaren gainean eraiki nahi duten hori zer den asmatu zutela diote: «AHT deitzen zioten, baina hori zer den guk ongi ez dakigunez, berezko hipotesia dugu, eta zuekin nahi dugu partekatu: elefante erraldoi baten supositorioa dirudi tramankulu txuri luzea». Idatziaren arabera, ikasitako eta ikusitako guztia Cesarri kontatzera Erromara (Italia) joan ziren bi izpirituak, «era etereoan». «Hau dela eta, gaur egungo Nafar agintariak zoriontzeko asmoarekin etorriko da Cesar Ponpaelora, Cleopatrak eta Ponpeiok lagunduta», diote Angostok eta Cesareok.
Gaztelua
Aurkitutako aztarnak erromatar castellum batenak direla diote. Eraikin hauetan soldadu talde bat bizi ohi zen, eta beraien zereginak askotarikoak ziren: komunikazio bideak edo eremu jakin batzuk babestea, galtzaden eraikuntza ordaintzeko zergak biltzea edo meatzariek ateratzen zituzten materialak ongi garraiatzen zirela ziurtatzea. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221768/eajk-eta-psek-oposizioaren-zuzenketa-partzial-batzuk-onartuko-dituzte.htm | Politika | EAJk eta PSEk oposizioaren zuzenketa partzial batzuk onartuko dituzte | Pedro Azpiazuk iragarri du oposizioak aurrekontuei egindako zuzenketa batzuen alde egingo dutela, 30 milioi euroko balioarekin. EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi «koherentzia falta» aurpegiratu die. Koalizioak esan du «errealitateak aurrean eraman» duela gobernua, eta EPk «eredu politiko bati» egindako osoko zuzenketa dela berea. Aurrekontuak itzultzeko eskaera baztertu du Legebiltzarrak. | EAJk eta PSEk oposizioaren zuzenketa partzial batzuk onartuko dituzte. Pedro Azpiazuk iragarri du oposizioak aurrekontuei egindako zuzenketa batzuen alde egingo dutela, 30 milioi euroko balioarekin. EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi «koherentzia falta» aurpegiratu die. Koalizioak esan du «errealitateak aurrean eraman» duela gobernua, eta EPk «eredu politiko bati» egindako osoko zuzenketa dela berea. Aurrekontuak itzultzeko eskaera baztertu du Legebiltzarrak. | EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuak negoziatzeko «benetako borondaterik» ez dutela izan aurpegiratu die Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburu Pedro Azpiazuk, gobernuaren proiektua aurkezteko osoko bilkuran, Eusko Legebiltzarrean. Gobernua osatzen duten alderdien babesa handitu nahi zuela esan du Azpiazuk, «akordiorako jarrera» izan duela, oposizioak ikusi omen duenez.
Edonola ere, oposizioaren zuzenketa partzial batzuen aldeko botoa emango dute Jaurlaritza osatzen duten alderdi biek, EAJk eta PSE-EEk, eta 30 milioi euroko balioa izango dute gobernua ez beste talde batzuek egindako proposamen horiek. Hasierako hitzaldian, Azpiazuk ez du zehaztu zein zuzenketa partzial izango diren onartuko dituztenak, baina esan du «politika publikoak» hobetzen dituztela, «Jaurlaritzaren proiektuarekin lerrokatzen direlako».
EH Bilduri
EH Bilduri esan dio «harriturik» ikusi duela koalizioak negoziazioan egin dituen eskaerak. Ogasun sailburuak ez du ulertu «sistema krisia, Osakidetzaren degradazioa» eta tankerako esamoldeak erabili izana egungo egoera azaltzeko. «Beste leku batzuetan ez dituzte guk ditugun antzeko arazoak?», galdetu du, betiere EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin egindako aurtengo akordioari erreparatuz.
«Koherentzia» eskatu dio koalizio subiranistari Azpiazuk. Azaldu du aurrekontuen %3,16 baldintzatu nahi izan duela bere ekarpenekin, eta aurreko urtean EAEko gobernuarekin lotu zuen akordioarekin alderatuta %300 baino gehiago hazi dela nahi hori. Madrilen, berriz, 74.000 milioi euroko aurrekontutik 446 milioi baizik ez dituztela baldintzatu helarazi dio koalizioari. «Neurri berarekin ari zarete leku batean eta bestean?», galdetu die EH Bilduko legebiltzarkideei.
Finean, koalizioari esan dio ez duela «zintzotasunik» eduki negoziatzeko, «atea itxi» duela hasi bezain laster. Eta berriro Madrilera joan da hango aurrekontuen onarpena dela eta, alderaketarekin jarraitzeko. «Espainiako Gobernuak gehiengo osoa izan balu akordioa egingo zenuten harekin?», galdetu die koalizioko legebiltzarkideei. Eta Azpiazuk berak erantzun die haren «eskarmentu politiko handia» aintzat hartuta: «Ez».
2023ko aurrekontuak «hobetu» egiten ditu aurreko urtean EH Bilduk indartu nahi izan zituen esparruak, Ogasun sailburuaren ustean, eta horrek erakusten du, haren arabera, «aurten ez dela nahi izan» akordiorik koalizioaren aldetik. «Zuek jakingo duzue zergatik», erantsi du; eta bukatu du: «Beste batean izango da, agian».
Elkarrekin Podemosi
Elkarrekin Podemosi begira ere, antzera hitz egin du Azpiazu sailburuak. Talde horretako legebiltzarkideei esan die «koherentzia» gehiago behar dutela, «ezin delako esan aurrekontu hauek kontserbadoreak direla». Hau da, sailburuak uste du ez direla Espainiako Gobernuak onartu dituenak baino kontserbadoreagoak, eta «errealismoa» eskatu du. «Azaldu dizuegu, baina ez duzue ulertu», esan die Azpiazuk.
Politika fiskalaren gaiari buruz ere aritu da sailburua. Ezkerreko parlamentariei gogoratu die Jaurlaritzak hausnarketa bat abiaraziko duela urte hasieran,egungo politika fiskalari buruz; «baina ezin da hausnarketa horren emaitza jakin orain», ohartarazi du sailburuak. Europan izaten ari diren aldaketa fiskalak aintzat hartuko ditu hausnarketa horrek, Azpiazuren arabera, baina, orain, «ezin da aurreratu gehiago».
Elkarrekin Podemosi ere «koherentzia» eskatu dio Azpiazuk, Madrilen eta Gasteizen ez dutelako jarrera bera gai bertsuen inguruan, sailburuaren ustez. «Eskaintza eskuzabala baztertu duzue; zuek jakingo duzue zergatik». Sailburuak aditzera eman du datorren maiatzeko hauteskundeek «zerikusia» izan dezaketela EPren ukoan. «Beste batean izango da, agian».
Kortajarenaren erantzuna
EH Bilduko Nerea Kortajarenak erantzun dio Azpiazuri, esanez Jaurlaritza ez dela ulertzen ari «mundu mailako aro aldaketa», eta dagoeneko «zainketa paliatiboek» ez dutela balio gertatzen ari denaren aurrean. Gobernua herritarrengandik «gero eta urrunago» dagoela esan du koalizioko legebiltzarkideak, Osakidetzaren krisian islatzen ari denez. «Osakidetza ZIUn» dago, esan du ozen Kortajarenak ganberan. «Herritarrek ez dute ulertzen gobernu honen jarrera».
Koalizio abertzaleak «egiturazko aldaketak» proposatu dituela azaldu du Kortajarenak, «tiritek ez dutela balio», eta hitz horiek «tabua» direla Jaurlaritzarentzat. «Ez zarete errealitatea irakurtzen ari», esan die Kortajarenak EAJko legebiltzarkideei. «Aurrekontuak errealitateak gainditu ditu ja. Sailburuak neurri berriak aurkezten ari dira dagoeneko, aurrekontuez harago. PSEk berak esaten du tartea badela horretarako, eta Eneko Anduezak onartu du fiskalitatea aldatu behar dela». Are, Kortajarenak ziurtatu du, umore pixka batekin, PSEk aurrekontuei osoko zuzenketa jartzeko «gogoz geratu dela».
Legebiltzarkideak argitu du Madrilen eta Iruñean akordioak egin dituela EH BIlduk, eta Gasteizen ere egin duela, aurreko urteko aurrekontuei erreparatuz eta hezkuntzaren alorrean dagoena gogoratuz. Gainera, Urkullu EAEko lehendakariak oposizioarekin lortutako adostasuna sarritan nabarmendu duela ekarri du gogora. «Argumentu hori berritu behar duzue. Politika zaharrean ari zarete». EAJri akordio baten aldeko «plantak» egitea leporatu dio, eta koalizioak «zintzotasunez» jokatu duela ikustean ez zuela «inolako asmorik» akordio bat egiteko. «Oposizio guztiak ikusi du hori».
Gauzak «errotik aldatzeko unea» dela helarazi du Kortajarenak, eta EAJk ez duela nahi izan «badauden bitartekoak» aprobetxatzen horretarako. Horregatik, koalizio abertzaleak aurrekontuak itzultzeko eskatuko du Eusko Legebiltzarrean.
Gorrotxategiren erantzuna
Miren Gorrotxategi EPko bozeramaileak gogoratu dio Azpiazuri PPrekin lotu zuela, aurrekontu batzuen negoziazioan hain zuzen, azken erreforma fiskala, sozietate zergaren tasa apaltzen duena. «Premiazkoa» da harentzat erreforma fiskala egitea, «langileen errentek eta BEZak» dutelako diru sarreren pisurik handiena.
«Bizitza izugarri garestitu» dela gogoratu du Gorrotxategik, eta hortik abiatu behar duela aurrekontu proiektuak. Industria politika, hezkuntza politika eta Osakidetzaren krisia gogor salatu ditu EPko kideak, eta argitu du aurkeztu duen osoko zuzenketa ez dela 2023ko aurrekontuei egindakoa, «baizik eta eredu politiko oso bati»; edozein esparruri begiratuta ere, «borondate pribatizatzailea» erakusten duelako Jaurlaritzak bere proiektuan.
EAJren txanda
Joseba Egibar legebiltzarkideak EH Bilduri leporatu dio «apokalipsiaren profeten antzera» azaltzen duela errealitatea, Osakidetza eta beste esparru batzuei dagokienez. Koalizioa «talde-interesa herri-interesaren aurretik» jartzen ari dela esan du, eta bakarrik Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuetan eskatzen dituela egiturazko aldaketak.
Erreforma fiskalari buruz argitu du egungo eredua aztertuko duela esana duela Jaurlaritzak, eta zentzuzkoa dela lau urtean behin aztertzea eta doitzea. Dena den, «aberastasuna nola sortu» ere aztertu behar dela gogorarazi die bai EH Bilduri, bai Elkarrekin Podemos-IUri.
Osoko bilkura amaitu da Eusko Legebiltzarrean, eta oposizioko taldeek beren osoko zuzenketak azaldu ondoren, 2023ko Jaurlaritzaren aurrekontuak itzultzea bozkatu dute. Espero zen moduan, ezezkoak irabazi du, EAJ eta PSE-EEren botoekin (40). Baiezkoak 33 izan dira. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221769/herri-elkartasun-premiatsua.htm | Gizartea | Herri elkartasun premiatsua | Urteko bilketa egin berri du Lapurdi eta Baxenabarreko Hazkurri Bankuak. Iaz baino doi bat gutiago bildu badu ere, araberan beste lekuetan baino gehiago eman du bertako jendeak. Beharrak emendatuz doaz | Herri elkartasun premiatsua. Urteko bilketa egin berri du Lapurdi eta Baxenabarreko Hazkurri Bankuak. Iaz baino doi bat gutiago bildu badu ere, araberan beste lekuetan baino gehiago eman du bertako jendeak. Beharrak emendatuz doaz | Azaroaren 25eko, 26ko eta 27ko bilketan, Ipar Euskal Herriko hazkurri bankuak 110 tona emaitza eskuratu ditu. Zortziehun boluntarioz goiti barreiatuak ziren Lapurdi eta Baxenabarreko saltegi handietan. Elkarte gotorra bilakatua da Hazkurri Bankua, lagundu behar den jende andanaren emendatzearen seinale.
Nagusiki erretretatuak diren hamarnaka boluntario ibiltzen dira egunero Hazkurri Bankuak Baionan duen egoitzan. Urtean, 12.500 pertsona laguntzen dituzte, tokiko gizarte laguntza elkarteei hazkurriak banatuz. Bizipen orotako herritar prekarioak direla erran du Hazkurri Bankuko lehendakari Philippe Labedanek: “Maiz jendeak uste du Hazkurri Bankuak bakarrik etxegabeei eta etorkinei banatzen diela janaria. Etxegabe eta etorkinak lauzpabost ehun lagun dira [Lapurdi eta Baxenabarren], baina banatzen diegun beste 12.000 pertsonak badira beharra dutenak”. Behardunen emendatzea gero eta agerikoagoa da, Labedanek kontatu duenez. Aurten, lehen aldikoz, gaueko mahaia egunaz ere egin da, bazkariak banatuz. “Batez beste, 90 lagun errezibitu dituzte egunero, apiriletik azarora. Lanean ari den jendea da, egunean behin zinezko apairu baten egitera zetorrena”; lanaldi murriztuan dira, ama bakartuak, “sos pegeseria” dutenak erretreta saritzat.
Pobreziaren hedatzearen erakusle da Hazkurri Bankuak banatu zamaren bilakaera. Duela sei urte, 670 tona banatzen zituen, urtean. Iaz, 1.175 tona. “Kasik doblatu dugu. Errealitate bat da”.
Prekaritate tasa adierazgarria dela azpimarratu du Filgi Claveriek, Hazkurri Bankuko komunikazio arduradunak. “Lapurdi eta Baxenabarren —hori baita gure eremua [Zuberoako Hazkurri Bankua Oloroekoari (Biarno) lotua da]—, %11-12koa da. Heldu da 30.000 pertsonaz goiti”. Claveriek ohartarazi du banaketa saskia eskuratzen dutenak baino aise gehiago direla: “Erran nahi du 18.000 badirela ez ditugunak zerrendetan”. Prekario ekarria da hilabetean 1.100 euro baino gutiagoko errebenioa duena. “Prekario erraten dute, ez baitute pobre erran nahi”, dio, artetik, Labedanek. Eremu batetik bestera, zenbakiak aldatzen direla azpimarratu du. “Biarritz, Arrangoitze, Bidarte, Getaria ikusten badituzu, %6 irian dira; pobre guti da. Baina, Iholdi, Donibane Garazi, Donapaleu iragaten badituzu, %18-19ra igotzen da”.
Barnealdeko laguntza elkarteei esker, Hazkurri Bankuak lortu du eskaintza emendatzen beharrei buru egiteko. Baina ez nahi bezainbat. Gabezia bezala bizi dute, Claveriek dioenez: “Nola egin heldu ez diren jende horiengana heltzeko. Horretan dugu zailtasuna eta hobetu behar dugu”. Erretreta sari arrunt txarrekin diren adineko franko badira horietan.
Bere indarrean hauskor
Konstituzio eskubide bat da elikadura; alta, laguntza elkarte sarea da bermatzen duena. Hazkurri Bankuan ere argi dute erakunde publikoek haien esku uzten dutela lan hori.
Boluntarioen parte hartzean oinarritua da laguntza sozial guztia, eta bere indar horretan da hauskor. “Boluntariorik ez badugu, dena gelditzen da”, erran du, garbiki, Labedanek. Hazkurri Bankuko aitzin-kontua 450.000 eurokoa da urtean. Labedanek, Frantzian, Charente-Maritime eskualdeko Hazkurri Bankuari gertatu zaiona kontatu du prezioaz ohartarazteko: “Engie elektrika hornitzailearekin kontratua bukatzen zitzaion. Horra arte, 40.000 euro ordaintzen zizkion hilabetero. Engiek igorri kontratu berrian hilero 210.000 eurotara igo zion. Artekari batekin negoziatu ondoren, 160.000 euro. Hazkurri Bankuko zuzendariak erran du: ‘Ba, ezin dut. Beraz, gelditzen dugu dena!'”. Bat-batean, prefetak eta oro asaldatu dira Hazkurri Bankuaren balizko desagertzeagatik. Hara non Frantziako Estatuak erabaki duen Hazkurri Bankuak ere prezio mugatuen multzoan sartzea. “Denak egon gara arranguraturik istorio horrekin”, aitortu du Labedanek. “Prefeturak ere deitu gaitu Pauetik jakiteko elektrika kontratua nolakoa genuen”.
Bilketako irakaspenak
Azaro bukaerako azken bilketan, herritarrek 110 tona hazkurri eman dizkiote Hazkurri Bankuari Ipar Euskal Herriko saltegi aitzinetan. Iazkoari konparatuz, %7 gutiago. Bestetan baino apaltze ttipiagoa, halere. Iparraldean “eskuzabaltasun izugarria eta elkartasun bultzada” handia badela dio Claveriek.
Bilketa momentu horiek gizartearen zinezko argazkiak direla erran du, bestalde. “Gizarteaz pentsa dezakezun guztia hor duzu supermerkatuko atean. Zure auzoarena izan daitekeen erreakzioa baduzu”. Etorkinei emateko denez galdegiten duten arrazisten oharrak badira. “Baina, dena den, horiek ez dute ematen”, argitu du Labedanek. Gutiengoa direla erran du Claveriek: “Gehiengo handi-handiena da ematen duena”.
Lehen ez bezala denetarik biltzen dute bilketa horietan, jendeari hazkurri eta puska aniztasun bat eskatzen baitiote. “Janari oreka hobetu dugu azkar”, dio Labedanek. Saltegi handietarik heldu zaizkien hazkurrietan kasu egiten diote sanotasunari. “Hazkurri Bankua ez da zikinontzi bat. Biltzen duguna egunero bereizten dugu, berriz paketatzen. Kalitatea zaintzen dugu”.
Deus ez galtzea xede
Urrunago joan nahi luke Hazkurri Bankuak. Partikularki, eskuratzen dituen baratzekari eta fruituak eraldatzeko tailer bat muntatzea gogoko luke, galtzerik batere ez ukaiteko.
Egoitzara heltzen zaizkion barazki eta fruituetan bereizketa bat egin behar du, ez baitira denak zuzenki banatzeko gisan. “Urtean ehun tona gelditzen zaizkigu banatuezinak direnak”. Konpostera edo zerri hazle batzuen etxera joaten dira. Labedan segur da bereizkin horiek eralda daitezkeela “erreximenta, salda, fruitu jus edo pasta gisa”. Funtsean, beste eskualde batzuetan egiten dute. Horretarako, eraldatzeko tailerrak behar lirateke: bata hotzean, bestea beroan egiteko. “Bederen erdia salbatzeko: 30-40 tona”.
Behar gabeko janari xahutze orokorrari buru egiteko molde bat zaio Labedani. “Frantzian, laguntza elkarteek 300.000 tona janari begiratzen dituzte botatzetik. Jakinez, diotenez, hamar milioi tona janari botatzen dela urtero, Frantzian. Ikusten duzu zenbat baden hobetzeko. Ongi kudeatua balitz, anitz jenderi emanen genuke jatera”.
HAZKURRI BANKUA ZENBAKITAN
12.500 BEHARDUN Hazkurri saskiak banatzen dizkien jendeak, urtean.
34. Hazkurriak helarazten dizkien laguntza elkarteak.
1.200. Tonatan, 2021ean banatu hazkurri zama.
2,3. Milioitan, 2021ean banatu apairu kopurua.
180. Boluntario orotara, txandaka ari direnak urte osoan.
40. Boluntario inguru egunero.
810. Azaroko bilketa asteburu nagusiko boluntarioak.
%70. 65 urtez goitikoak diren boluntarioak.
5. Soldatapeko langileak.
6/7. Hazkurri Bankua asteko zazpi egunetarik seitan ari da.
07:00-13:00. Bereizketa, altxatze, kamioi kargatze, banaketa lanen eguneroko ordutegia. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221770/langileek-ez-dute-laquohurbiltzeko-borondaterikraquo-ikusten-osakidetzaren-partetik.htm | Gizartea | Langileek ez dute «hurbiltzeko borondaterik» ikusten Osakidetzaren partetik | Berriro ere elkarretaratzea egin dute Donostia ospitalearen aurrean. Iñigo Urkullu lehendakariak «lasaitasunera» dei egin du, eta adierazi du Osasun Saila eta Osakidetza plan estrategiko bat lantzen ari direla: «Uste dut egoera azkenean bideratuko dela; badut konfiantza». | Langileek ez dute «hurbiltzeko borondaterik» ikusten Osakidetzaren partetik. Berriro ere elkarretaratzea egin dute Donostia ospitalearen aurrean. Iñigo Urkullu lehendakariak «lasaitasunera» dei egin du, eta adierazi du Osasun Saila eta Osakidetza plan estrategiko bat lantzen ari direla: «Uste dut egoera azkenean bideratuko dela; badut konfiantza». | Astebete igaro da Donostialdeko ESI Erakunde Sanitario Integratuko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikoa kargugabetu zituztenetik, eta egoera ez da oraindik baretu. Berriro ere, sendagileek elkarretaratzea egin dute Donostia ospitalearen eskaileretan, eta kexu agertu dira, esan dutenez, Osakidetzak ez dielako erantzun elkarrizketarako egin dituzten deiei. «Hurbiltzeko borondaterik» ez dute ikusten Osakidetzaren zuzendaritzaren partetik.
Elkarretaratze motza izan da, berriro ere, Donostia ospitaleko atariko eskaileretan egin dutena. Gaur astebete Donostia-Beterriko ESIko arduradun bi kargugabetu zituztela jakin zutenean egin zuten lehena, erietxeko zerbitzuburu hainbatek deituta, erabakiengatik protestan. Gaur osasun langileen kezka oraindik bizi-bizi dagoela adierazi dute. Hamarnaka izan dira batutakoak protesta hasi berritan, ehundik gora ziren amaitu denerako. Txalo zaparrada luze batekin amaitu dute protesta.
Adolfo Lopez de Muniain eledunak hartu du gero hitza. Bertan batutako kazetariei, aurrena, asteazkenean erietxeko zerbitzuburuek deituta egin zen agerraldiaren berri emateko ohar bat eman die. Hor batzen dira beren aldarri nagusiak. Azken orduaren berri eman du gero.
Aurrena-aurrena, plazaratu dituzten aldarriak hedatzen jarraitu nahi dutela esan du. Eragozpenak argiak dira, ordea. Esaterako, adierazi du erietxe barruan bilerak egiteko trabak jartzen hasi zaizkiela orain: «Arazoren bat dago, ea bideratzea lortzen den». Bestetik, Osakidetzako zuzendaritzara eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailera elkarrizketak hasteko asmoz egin dituzten deiek ez dute erantzunik izan. «Astebeteren ondoren, harritzekoa da», azaldu du. «Ez dugu haien partetik hurbiltzeko borondaterik ikusten».
Horiek horrela, aldarriak gaur goizean bertan erietxeko kudeatzaile berriari aurkeztu nahi dizkiote, bere bulegoan. «Geratzen zaigun bide bakarra hori da», azaldu du Lopez de Muniainek. Hortik ere ez dute jaso, ordea, oraindik elkarrizketarako deirik; zerbitzuburu bakan batzuek deitu dituzte, eta, jakinarazi duenez, bilera horiek «hotzak» izan dira, eta «tentsioa» egon da. Baina jarraitu egin nahi dute ahaleginean.
Aldarri «orokorrak»
Aldarri asko «osasun erakunde osoari dagozkionak» direla gogoratu du Lopez de Muniainek, «orokorrak», erietxeko goi karguek konpondu ezinak, baina harreman joriak behar dituzte ospitaleko buruekin, laneko martxa onerako.
Goizero 08:15ean elkarretaratzeak egiten jarraitzeko asmoa dute. Osasun erakundeko talde gero eta gehiagoren atxikimendua lortzen ari direla esan du medikuen ordezkariak. Zerbitzuburuek hasi zuten protesta, baina gero eta langile talde gehiago ari dira bat egiten. Lopez de Muniain bera zerbitzuburua da Neurologian. Beste langile batzuentzat «lehen lerroan» jartzea zailagoa dela onartu du, «errepresalien» beldur direla, eta nahigabea erakutsi du horregatik.
Aldarriok erietxe honetan goratu direla esan du, baina askoz ere zabalagoa dela osasun sistemaren funtzionamenduaren inguruko kezka.
Urkulluk «lasaitasunera» dei
Iñigo Urkullu lehendakariak «lasaitasunerako deia» egin die herritarrei Donostia-Beterriko ESIan pizturiko gatazkaren aurrean: «Helburua partekatzen dugu, hau da, osasun arreta, horren kalitatea eta azpiegituren antolaketa hobetzea. Horretan ados gaude; beraz, ez dut aparteko kezkarik».
Gogorarazi du Osasun Saila eta Osakidetza plan estrategiko bat lantzen ari direla, eta Donostia-Beterriko ESIko arduradunak arazoak konpontzen saiatzen ari direla: «Uste dut egoera azkenean bideratuko dela; badut konfiantza», esan du.
Hala ere, Urkulluk iradoki du afera honetan «beste interes eta helburu batzuk» egon daitezkeela, eta Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren dimisioa eskatzen duten adierazpenen aurrean erantzun du horrelako eskaerak «maiz» egiten direla.
Donostia-Beterriko ESIko bi arduradunen kargugabetzeaz, normaltzat jo du Urkulluk: «Planteamendu estrategikoaren inguruan elkarrenganako konfiantzarik ez dagoenean, logikoa da konfiantza falta hori horrela konpontzea». Edonola ere, Urkulluren ustez, horrek ez du esan nahi ESIren berregituratze prozesuan «arazorik» dagoenik: «Aitzitik, Donostia ospitalearen erreferentzialtasuna handitzea planteatzen ari gara», azaldu du. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221771/aingeru-zudaireren-kasua-aztertu-zuen-epailea-gironara-lekualdatu-dute.htm | Politika | Aingeru Zudaireren kasua aztertu zuen epailea Gironara lekualdatu dute | Fermin Otamendi magistratuak Nafarroako zenbait kasu esanguratsuren ikerketan parte hartu du: garbitzaileen sektoreko protesten ondorioz egon ziren atxiloketak, 'Osasuna auzia', 'Cervera auzia', 'Davalor auzia' eta Aingeru Zudaireren kasua. | Aingeru Zudaireren kasua aztertu zuen epailea Gironara lekualdatu dute. Fermin Otamendi magistratuak Nafarroako zenbait kasu esanguratsuren ikerketan parte hartu du: garbitzaileen sektoreko protesten ondorioz egon ziren atxiloketak, 'Osasuna auzia', 'Cervera auzia', 'Davalor auzia' eta Aingeru Zudaireren kasua. | Joan den ostiralean argitaratu zen Espainiako aldizkari ofizialean Fermin Otamendi Iruñeko Instrukzioko 2. zenbakiko Auzitegiko epailea Gironara (Herrialde Katalanak) joanen dela. Hemendik aurrera ez du instrukzio penalaren arloan lan eginen, administrazio publikoarekin zerikusia duten auzietan baizik. Apiriletik bajan dago, eta, antza denez, geroztik daramatzan atzerapenengatik lekualdatuko dute. Izan ere, lanetik kanpo zegoen bitartean, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak ikuskapen bat egin zion haren epaitegiari.
Gora beheraz jositako ibilbidea izan da Otamendirena. Bertzeak bertze, honako kasu hauek izan ditu aztergai: garbitzaileen sektoreko protestetan egon ziren atxiloketen kasuan, Osasuna auzia, Cervera auzia, Davalor auzia eta Aingeru Zudaireren kasua.
Azken horrek oihartzun berezia izan zuen: orain dela hamar urte Espainiako Poliziak gomazko pilotakada batekin zauritu zuen Zudaire, eta begi bateko ikusmena galdu zuen. 2016ra bitarte, hiru aldiz artxibatu zuten kasua; 2014an, adibidez, Otamendik auzia itxi nahi izan zuen. Nafarroako Auzitegi Probintzialak, ordea, Zudaireren helegitea onartu zuen, eta ikerketarekin segitzeko eskatu zion Otamendiri. 2019ko sententziak Poliziaren pilotakada batek Zudaire zauritu zuela ondorioztatu zuen, eta polizia bat auzipetu zuten. Hala ere, tiro nork egin zuen frogatu ezin zutenez, polizia absolbitu zuten. Azkenean, joan den azaroan Auzitegi Nazionalak Espainiako Barne ministerioari agindu zion 100.000 euroko kalte ordaina emateko Zudaireri.
Itxi gabe
Davalor auzia, ordea, itxi gabe utzi du Otamendik. Kasu hori Auzitegi Gorenaren esku zegoen, baina Manu Aierdik Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko kontseilari kargua utzi zuenean izaera foruduna galdu zuen, eta auzia Iruñeko epaitegira pasatu zen, Otamendiren eskuetara. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221772/kotizazio-aldia-berriro-15-urte-izatea-eskatu-dute-pentsiodunek.htm | Ekonomia | Kotizazio aldia berriro 15 urte izatea eskatu dute pentsiodunek | Salatu dute kalkulatzeko urte kopurua handitzeak etorkizuneko pentsioak murriztea duela helburu | Kotizazio aldia berriro 15 urte izatea eskatu dute pentsiodunek. Salatu dute kalkulatzeko urte kopurua handitzeak etorkizuneko pentsioak murriztea duela helburu | Pentsiodunen hainbat elkartek, tartean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua dela, adierazpen bat sinatu dute, eta, besteak beste, arbuiatu dute Espainiako Gobernuko Gizarte Segurantzako Ministerioak pentsioak kalkulatzeko epea 30 urtera luzatzea (bi okerrenak baztertuta), eta berriro 15 urteko epea ezartzeko eskatu dute, 2011. urteko erreformaren aurretik indarrean zegoen bezala (geroztik 25 urtekoa da).
Elkarte horiek salatu dutenez, pentsioa kalkulatzeko urte kopurua handitzeak «etorkizuneko pentsioak murriztea baino ez du helburu». Gogoratu dute hainbat mobilizazio antolatu dituztela azken hilabeteetan, eta ohartarazi dute «kalean» jarraituko dutela asmo hori geldiarazteko. «Talde politikoak eta gobernuak estu hartzen jarraituko dugu, gure eskaerak bete ditzaten eta konpromisoak bete ditzaten».
Pentsioen kalkulu aldia berriro 15 urte izateaz gain, beste eskaera batzuk egin dituzte: 2021ean eta 2022an pentsioek galdutako erosahalmena berreskuratzea; urte arteko KPI metatuaren (KPI erreala) arabera handitzea; gutxieneko pentsioak igotzea, lanbide arteko gutxieneko soldatarekin parekatzeko; koefiziente murriztaileak ezabatzea 40 urtetik gorako kotizazio karrerei; eta pentsioei buruzko negoziazioetan solaskide gisa parte hartzea, besteak beste. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221773/neguko-garagardo-berria-heldu-da.htm | albisteak | Neguko garagardo berria heldu da | Gertuko pertsonekin elkartzeko eta ospatzeko beste arrazoi bat kaleratu dute Boga kooperatibakoek: Belgiar Dubble estiloko 7 graduko garagardo gorrixka. | Neguko garagardo berria heldu da. Gertuko pertsonekin elkartzeko eta ospatzeko beste arrazoi bat kaleratu dute Boga kooperatibakoek: Belgiar Dubble estiloko 7 graduko garagardo gorrixka. | Antzina, euskaldunek urtea bitan banatzen zuten: alde batetik, uda, eta, beste alde batetik, negua. Negu hitzaren jatorria, hein batean, indoeuroparra izan daiteke: neu (elur) + egu (egun, garai). Neguko solstizioan ere sua protagonista dugu, gure arbasoek enbor handi berezi bat erretzen zuten etxeko tximinian. Subilaro, Olentzaro edo Eguberri deitu izan zaiona. Erritu hori Eguzkiaren jaiotza ospatzeko egiten zuten, udaberriarekin batera berotzen hasiko dena eta uzta berriak ekarriko dituena.
Hau izan da NEGUKO garagardo berriaren abiapuntua. Garai honetan, gertuko pertsonekin elkartzeko eta ospatzeko beste arrazoi bat kaleratu nahi izan dugu, hain zuzen ere. Belgiar Dubble estiloko garagardo gorrixka da, dituen 7 graduak barruak berotzen dituena, gozoki eta malta txigortuen usaina, fruta, ogia eta azukre beltzaren zaporeekin nahastua.
Oraingo honetan, gainera, gure egunerokoan inspiratzen gaituzten lagun handien istorio txikiak kontatu nahi izan ditugu merkaturatzearekin batera. #Negukoistorioak bideoen bitartez, nolabait geure burua islatuta ikusi dugun pertsonak, zeintzuen bizitzaren zati bat, familia, kuadrilla eta abar atzean utzita, bide berriei ekin dietenak. Beren herri eta etxeetatik urrun, lekua egin eta entzunaraztea lortu dute. Euskal Herria askotan abiapuntuko portua da, eta beste batzuetan, helmugakoa. Negua datorren honetan, bi norabideetako istorioak entzun nahi izan ditugu. Etxera itzultzeko bidean dauden Eneko Axperekin eta Jordina Arnaurekin hitz egin dugu, epeltasunean eta gure #Neguko garagardo berri eta bereziaz gozatzen.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.boga.eus |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221774/gabriel-arestiren-lehen-lanak-aurkitu-dituzte-gaztelaniazko-bi-soneto.htm | Kultura | Gabriel Arestiren lehen lanak aurkitu dituzte: gaztelaniazko bi soneto | EHUko Jon Kortazar katedradunak argitara eman ditu Arestik 1953ko otsailean idatzi zituen poemak. Baserri bateko paper zaharren artean aurkitu dituzte. | Gabriel Arestiren lehen lanak aurkitu dituzte: gaztelaniazko bi soneto. EHUko Jon Kortazar katedradunak argitara eman ditu Arestik 1953ko otsailean idatzi zituen poemak. Baserri bateko paper zaharren artean aurkitu dituzte. | Gabriel Aresti poetak ikasle garaian gaztelaniaz idatziriko bi soneto topatu dituztela azaldu berri du Jon Kortazar EHUko Euskal Literaturako katedradunak. Idazleari ezagutzen zaizkion lehenengo lanak dira. Orain arte galduta egon dira, eta saldutako baserri batetik ateratako paper zaharren artean aurkitu dituzte.
Sancho el Sabio Fundazioaren aldizkarian eman du Kortazarrek aurkikuntzaren berri. Horretan argitaraturiko artikuluan, poemok aztertu ditu irakasleak. Horrez gain, eskuz idatziriko sonetoak aurkitu zituen Marivi Gaubekak azaldu du nola zeuden gordeta.
Arestik 19 urte zituen poemok idatzi zituenean. Bilboko Merkataritza Eskolan ikasten ari zela idatzi zituen, eta erlijio liburu batean gorde. Orain arte, poetari ezagutzen zitzaizkion lanik zaharrenak 1954ko abendukoak ziren, Euzko Gogoa aldizkarian argitaraturikoak. Beraz, orain topaturikoak urte eta erdi lehenagokoak dira.
Dirudienez, erlijio liburua Jose Ignazio Gaubeka ikaskideari utzi zizkion Arestik, poemak barruan ahaztuta edo. Izan ere, esan daiteke poetak ez ziola maitasun handirik liburu hari, lehenengo orrian hau idatzi zuelako, umorez: «Liburu hau Gabriel M. Aresti Segurolarena da, hark nahi ez bazuen ere, eta 1952-1953 ikasturterako».
Horrela heldu ziren poemok Larrabetzuko (Bizkaia) Loroño Erdikoa baserrira. Gaubeka hil zenean, saldu egin zuten, eta haren senideek eraikin barruko gauzak arrapaladan atera behar izan zituzten 1999. urtean. Baina Marivi Gaubekak poltsa batean sartu zituen tiradera bateko paperak eta argazkiak. «Gauza batzuk erre genituen, beste batzuk bota, eta abar. Oso kuxkuxeroa naizenez, eta aldi berean gauza haiek guztiak gabe geratzeak pena ematen zidanez, surtatik gauzakiren bat edo beste salbatzea lortu nuen», adierazi dio emakumeak Itziar Sanchez Gaubeka bilobari. Azken horrek idatzi du aurkikuntzaren kronika artikuluan.
Handik urte batzuetara baino ez zen hasi paperon artean miatzen. Erlijio liburuan Gabriel Arestiren sinadura agertzeak jakin-mina piztu zion, eta horrela aurkitu zituen barruko orri solteetan idatzitako bi sonetoak. Horren garrantziaz konturatu zenean, Kortazarri eman zion abisua.
Irakasleak aztertu ditu poemok, eta ondorioztatu du Aresti hasieratik izan zela «apurtzailea eta jantzia».
Hona bi sonetoetan lehena:
Por ti quisiera componer un canto lleno de aromas de dulzura lleno que embriagara nuestro amor terreno con el espíritu del divino llanto. Con él quisiera desgarrar el manto que cubre el aura del eterno seno con él quisiera deslizar el cieno de la locura del delirio santo. Y así librarme del deliquio informe de amarte siempre con el alma muda mientras los ojos con livor deforme presentan siempre la constante duda. Por ti resume mi canción conforme se viste de ángel mi pasión desnuda.
Eta, bigarrena:
No has escuchado la dolencia occisa del acre acento de mi humilde queja que el viento intonso sin cesar aleja con una inhábil celerada prisa hasta perderla por la mar sumisa. En mi demencia la sutil madeja de tus desdenes sin piedad semeja las incongruencia de loca risa cuando comprendo que la vida es huera y no es posible reformar su ambiente. ¿Por qué me ignoras en mi noche austera? ¿Por qué te muestras tan incoherente? Te has ausentado de mi triste vera tan sigilosa solapadamente...
Poemok «garbi erakusten dute garai hartan Arestik ezin izan zituela bere burua eta bere idazkera gorde inguruaren indarretatik», ondorioztatu du irakasleak. «Baina badirudi garai horretan sortu zitzaiola euskaraz idazteko gogoa, zeren 19 eta 21 urte bitartean aldatu zuen hizkuntza, 1954an idatzi baitzion Andima Ibiñagabeitiari euskaraz eta poema bi bidali Euzko Gogoa-n argitaratzeko».
Idazten hasi zenetik hil arte idatzi zituen sonetoak Arestik. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221775/bakq-lanbideren-zerbitzu-digital-guztietara-sartzeko-identifikazio-elektronikorako-giltza-nagusia.htm | albisteak | BakQ, Lanbideren zerbitzu digital guztietara sartzeko identifikazio elektronikorako ‘giltza nagusia’ | BakQ identifikazio elektronikoko sistemak aukera ematen du Lanbideren online zerbitzura sartzeko eta bertan orotariko kontsultak eta kudeaketak egiteko, modurik erraz eta seguruenean. | BakQ, Lanbideren zerbitzu digital guztietara sartzeko identifikazio elektronikorako ‘giltza nagusia’. BakQ identifikazio elektronikoko sistemak aukera ematen du Lanbideren online zerbitzura sartzeko eta bertan orotariko kontsultak eta kudeaketak egiteko, modurik erraz eta seguruenean. | Zer da BakQ?
BakQ identifikazio eta sinadura elektronikoko bitarteko bat da; identifikatzaile batek eta bi autentifikazio-faktorez osatua: batetik, erabiltzailea gehi pasahitza; eta, bestetik, egiaztapen-SMSa.
Edozein gailutan erabil daiteke, inolako software edo txartel-irakurgailu instalatu beharrik gabe. Lege-balio osoa du, eta guztiz segurua eta doakoa da.
Era berean, Lanbidera sartzeko aukera emateaz gain, Eusko Jaurlaritzaren, Foru Aldundien, Udalen eta Osakidetzaren zerbitzu elektronikoetara eta tramiteetara ere sartzeko aukera ematen du.
BakQ ziurtagiria lortzeko baldintzak
· Gutxienez, 16 urte edukitzea.
· Indarrean dagoen identifikazio-agiria aurkeztea: NAN/AIZ/pasaportea.
· Helbide elektroniko pertsonala eta aktiboa edukitzea, ezin da inorekin partekatutako helbidea izan.
· Telefono mugikorra eta besterenezina edukitzea, egiaztapen-kodea pertsona bakar bati iritsi behar zaio eta.
Lanbideren zerbitzuak
BakQ identifikazioaren bidez, Nire Lanbidenet atalerako eta haren zerbitzu guztietarako sarbidea lortzen da: lan-eskaera berritzea, datu pertsonalak aldatzea, curriculuma eguneratzea, aurretiko hitzorduaren eskatzea, eta abar. Lanbideren bidez egindako ikastaroen aurreinskripzioen zerrendara ere sar daiteke, eta dokumentuak zein ziurtagiriak kontsultatu.
Horrez gain, BakQ ziurtagiriaren bidez, zuzenean alta har daiteke enplegu eskatzaile gisa Lanbideren web-gunean (www.lanbide.euskadi.eus).
Halaber, Lanbide Lanapp aplikazio mugikorraren profil pribatura sar daiteke, beharrezkoak diren kudeaketak egiteko.
Lanbideren web-gunean aurkitu ahal izango duzu identifikazio elektronikoko sistemei buruzko informazio gehiago:
https://www.lanbide.euskadi.eus/general/-/acceso-a-mi-lanbidenet-con-identificacion-electronica/ |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221776/politika-publikoek-zerikusi-zuzena-dute-euskararen-erabileran.htm | Gizartea | «Politika publikoek zerikusi zuzena dute euskararen erabileran» | Uemako kide izateko baldintzak betetzen ditu lehen aldiz Hernanik, eta mankomunitatean sartzeko eskaera egin du. Xabier Lertxundi Hernaniko alkatearen ustez, politika publiko «ausartagoak» behar dira erabileran eragin ahal izateko. | «Politika publikoek zerikusi zuzena dute euskararen erabileran». Uemako kide izateko baldintzak betetzen ditu lehen aldiz Hernanik, eta mankomunitatean sartzeko eskaera egin du. Xabier Lertxundi Hernaniko alkatearen ustez, politika publiko «ausartagoak» behar dira erabileran eragin ahal izateko. | Abenduaren 17an egingo du urteko batzar nagusia Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak (Uema), Deban, eta, ezusteko handirik ezean, beste bi kide onartuko ditu: Hernani eta Asteasu. Hala, 96 udal izango dira aurrerantzean mankomunitatean, eta guztien artean ia 300.000 biztanleko lurgune euskalduna osatuko dute. Xabier Lertxundi (Hernani, 1983) Hernaniko alkatearen esanetan, sare bateko kide izateko eta euskararen normalizazioaren inguruan «indarrak batzeko» aukera emango die Ueman sartzeak.
Ueman sartu ahal izateko, euskaldunen indizeak %70 gainditzea eskatzen du mankomunitateak. Euskaldunak gehi ia euskaldunak hartzen dira kontuan kopurua ateratzeko (ia euskaldunen tasaren erdia hartzen da); Hernanik lehen aldiz betetzen du baldintza hori. Nola lortu da euskararen ezagutza handitzea zuen herrian?
Ezagutza maila pixkanaka-pixkanaka joan da handituz urteetan zehar, eta gaur egun Hernaniko herritarren %62 dira euskaldunak, eta %20 inguru ia euskaldunak. Oro har, beti aipatzen da eskolak asko lagundu duela euskararen ezagutzan, hau da, euskararen ezagutza orokortzen ari dela, eta datuek hori erakusten dute. Migrazioak jaso izan dituen herria da Hernani, baina ikusten da migratutako pertsona horien ondorengoek euskara ikasi dutela.
Argi zenuten baldintzak bete bezain laster egingo zenutela Ueman sartzeko eskaera?
Euskararen ezagutzaren datuak eman zituztenean, Uemakoak gurekin jarri ziren harremanetan, eta zalantzarik ez genuen izan: proposamena egin, eta tramite guztiak egiten hasi ginen sartu ahal izateko. Joan den astean egin genuen udaleko osoko bilkura, eta ia alderdi guztien botoekin onartu genuen sartzea. Lehenago ere gustura egongo ginen, baina datuek ez zuten ematen.
Ueman sartzeko eskaerari buruzko bozketa horretan, zure talde EH Bilduk (11 boto), EAJk (6) eta Elkarrekin Podemosek (2) bozkatu zenuten alde, eta abstenitu egin zen PSE-EE (2). Espero zenituzten beste alderdien jarrera horiek?
Ez dakit gainerako herrietan alderdi sozialistak zer jarrera izan ohi duen Ueman sartzearen inguruan, baina uste dut euskararen normalizaziorako indarrak batzea inoiz ez dagoela sobran, eta ulergaitza egiten zait haren erabaki hori, baina bakoitzak bere irizpideak ditu.
Zer betebehar eta aukera ekarriko dizkio Hernaniri Ueman sartzeak?
Hernaniko Udalean urte asko daramatzagu euskaraz lan egiten; euskara da gure lan hizkuntza: osoko bilkurak euskaraz izaten dira, batzorde informatzaileak ere bai, dokumentazio guztia euskaraz pasatzen da… Hasieran, pauso hori ematea zaila izan zen, eta kontrakotasunak ere izan ziren, baina urteekin denak ohitu dira, eta funtzionamendu hori barneratua dugu. Horren adibide da gure itzulpen zerbitzuek ia guztia euskaratik gaztelaniara itzultzen dutela. Aldaketa batzuk ekarriko dizkigu, baina Uemak erabiltzen dituen irizpide asko dagoeneko martxan ditugu. Emango diguna da udalen arteko sare bat, euskararen normalizazioaren inguruan indarrak batzeko. Horri esker, elkarrekin egin ahal izango ditugu zenbait dinamika, bai administrazioaren barrura begirakoak, bai herrira begirakoak.
Kaleko azken neurketaren arabera, euskararen erabilera %33,3koa da Hernanin. Aurreko neurketarekin alderatuta, zertxobait gora egin du, baina alde handia dago ezagutzaren eta erabileraren artean. Horren zer azterketa egiten duzue?
Beste herri batzuetan beheranzkoa izan da erabileraren joera; Hernanin ez, baina ezin dugu horrekin konformatu, erabilerak gora egin behar du, eta politika publikoek eragin behar dute horretan. Argi daukat politika publikoek zerikusi zuzena dutela hizkuntzaren erabileran, eta politika publiko ausartagoak izan behar ditugula erabileran eragiteko.
Erabileran eragiteko egitasmo zehatzen bat baduzue martxan Hernanin?
Ugari ditugu. Aipatu bezala, udaleko lan hizkuntza euskara da, eta ematen ditugun zerbitzuetan ere euskara lehenesten dugu: kiroldegiko zerbitzuetan, kultura ikastaroetan… Ueman egoteak eta Uema barruan dauden udalak saretuta egoteak ere lagunduko digu egitasmo berriak martxan jartzen.
Erabilerari begira, badago bereziki kezkatzen zaituzten gauzaren bat edo daturen bat?
Haurrak gaztetxo bihurtzen diren adin horretan, hizkuntzaren erabilerari dagokionez, euskaratik gaztelaniara pasatzeko joera bat dago. Adin horretan jada ohitura batzuk sortzen dira, eta ohitura horiek zer hizkuntzatan sortzen diren garrantzitsua da, finkatu egiten direlako eta gerora ere eragina dutelako. Beraz, adin tarte horretan eragitea oso inportantea da. Udalerri mailatik goragoko jardunak ere behar dira: erreferenteei lotutakoak, gaur egun kontsumitzen ditugun ikus-entzunezkoen ingurukoak…
Zarautzen atzetik, Ueman dauden herririk handienetan bigarrena izango da zuena. Zailagoa da euskarari eustea herri handietan?
Herri handiak izateaz harago, herriaren ezaugarriek ere badute eragina erabileran. Adibidez, Zarautz eta Hernani oso ezberdinak dira. Hernani oso herri industriala izan da: 1970eko hamarkadan, Espainiatik etorritako migrazioa jaso zuen, eta gero beste maila bateko migrazioa ere jasotzen ari da. Baina alde positibo bat ere ikusten da: hurrengo belaunaldiek euskarari eutsi diote, eta euskaldundu egin dira. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221777/arraroa-da-plazan-jendea-berez-dantzan-hastea-galdu-egin-da-naturaltasuna.htm | Kultura | «Arraroa da plazan jendea berez dantzan hastea; galdu egin da naturaltasuna» | Berrogei urteko ibilbidean trikitia molde berrietara eroaten ahalegindu da Roberto Etxebarria, baina tradiziotik lar aldendu barik. Esan du ahotsari eta kantuari garrantzia ematen diela. | «Arraroa da plazan jendea berez dantzan hastea; galdu egin da naturaltasuna». Berrogei urteko ibilbidean trikitia molde berrietara eroaten ahalegindu da Roberto Etxebarria, baina tradiziotik lar aldendu barik. Esan du ahotsari eta kantuari garrantzia ematen diela. | 40/4 erronkan murgilduta dabil Roberto Etxebarria trikitilaria (Gatika, 1969). Berrogei urte bete ditu urrian soinu txikiaren munduan, eta ibilbide horretan lau belaunaldi ezagutu ditu, Rufino Arrola Andrakako errementariagandik hasi eta bere alaba Miren Etxebarriara arte. Azaroaren 20an hasi zuen erronka: astero kanta bat argitaratuko du, ia denak bereak, eta, tarteka, garrantzitsu izan dituen pertsonen ingurukoak ere idatziko ditu.
Zure aititak soinua jotzen zuen, Gatikan. Haren eraginez heldu zinen soinuaren mundura?
Nik ez nuen ezagutu garai hura. [1936ko] Gerra aurreko sasoia zen. Herriko soinularia ezin ei zen gaixotu. Begibakarra itsuen herrian errege denez, gure aitita ere urtebetez edo bi urtez ibili zen ordezko. Amak esanda dakit soinulari ibili zela, eta gerora aititaren aurretik soinulari izandakoaren semeak egiaztatu zidan horrela izan zela; oraintsu hil da, 94 urtegaz.
Beraz, zuk zelan sortu zenuen lehen harremana soinuarekin?
Etxetik sortu zen; amaren bultzada izan nuen. Amak beti eduki du kultura eta musika zaletasuna. Ez dakit amagan zenbateko pisua izango zuen aitita soinulari izateak.
Txiki-txikitan hasi zinen ikasten.
Aurretik, akordeoia ikasten hasi nintzen, baina soinu txikerrarekin 1982an hasi nintzen, urrian. Gurasoak gure etxetik paraje bizi zen Rufino Arrolarengana eroan ninduten, Andrakara [Lemoiz]. Trikitiaren munduan ikono bat izan da, eta da gaur egun ere. Rufino eta gure aitita ere ezagutzen ziren, eta beti egon da harremana.
Gogoratzen dituzu Arrolarenean jasotako lehen eskola haiek?
Holakoak askotan idealizatu egiten ditugu, baina bai, gogoan ditut. Haren aurrean paratu, eta hark markatzen zidan zer egin. Hamaikatxu bider errepikatu, ahal zena gorde buruan, etxera joan, eta han ere errepikatu. Igual hurrengo egunean ez zenuen ondo gogoratzen, baina ekin eta ekin ikasten nuen.
Zelako ikaslea zinen?
Niretzat, gogorra izan zen. Askotan pentsatzen dut gero eskerrak oinarri musikala eroan nuen, nahiz eta gero ez genuen aplikatzen eskoletan. Horrek lagundu zidan. Askotan gertatzen zaizu akordatuko zarela pentsatu baina gero beste gauza batzuk pentsatzen hasi eta ahaztu. Badaukat anekdota bat, nire lehen soinuarekin; 40/4 proiektuko lehen pieza ere harekin grabatu dut: presaz etorri nintzen Rufinorenetik etxera, nire gelara sartu nintzen arin-arin, klasean ikasitakoa ahaztu barik praktikatzeko, atearekin jo nuen, eta oraindik ere han du kolpearen marka.
Zuen ingurua soinuzalea zen?
Zaletasuna bazegoen, baina ez zegoen transmisio handirik. Rufino zen gurean erreferenterik handiena. Beste batzuk ere egon ziren Durangaldean eta Arratian. Nik gogoratzen dut jotzen genuenean beste giro bat zegoela, gaur egungoaren aldean. Jendeak asko egiten zuen dantzan. Galduz joan da.
Gaur egun ez da dantzatzen?
Antolatuagoa da orain. Orduan, modu naturalagoan egiten zen. Egun, arraroa da plazan jotzen hasi eta bikote bat berez dantzan hastea. Orduan, jende nagusiak egiten zuen dantzan, eta ziren gaztetatik dantzan egin zutenak. Hori guztia galdu egin da. Naturaltasun hori galdu da.
Plazetara hasi zinen Euken Arrolarekin. Zelan gogoratzen duzu?
Rufinoren iloba zen. Gure aurretik ibili zen Imanol Arrola; oker ez banago, Rufinoren lehengusu baten iloba zen. Ni hasi nintzenean, Imanol bere kontura hasi zen, eta ni Eukenegaz. Pozik joaten ginen: 13 urtegaz baserritik urtetako aukera zen, beste gauza batzuk ezagutzekoa. Eukenegaz joateak ere asko laguntzen zidan. Rufinogaz genuen belaunaldi diferentzia itzela zen. Orduan 70 bat urte edukiko zituen. Alde hori txikitzen edo zubi lana egiten asko lagundu zigun Kepa Arrizabalagak. Orduan Rufinoren pandero jolea zen. 35-40 izango zituen Kepak orduan. Ez ginen denbora osoan jotzen aritzen. Rufinok esaten zigun: «Pieza hau jotzen ere lagundu egidazue»; baina, gero, denbora librea ere izaten genuen, eta olgetan ere asko egiten genuen geure artean.
Kepa Arrizabalaga aipatu duzu, gero urteetan zurekin pandero jole ibilitakoa. Roberto eta Kepa izan zarete beti. Nor da Kepa Arrizabalaga zuretzat?
Nire bizitzako parte handi bat da: izan dudan lagunik handiena. 1983an Rufinoren pandero jolea zen. 1990etik 2010era arte batera ibili gara; hogei urte oparoak izan dira elkarregaz.
Zer ikasi duzu harengandik?
Pandero jole eta koplari ezin hobea da, bai, baina maila pertsonalean ere asko irakatsi dit: gizatasuna, kidetasuna… Horretan maisu handia izan da niretzat.
Lehen txapelketara 1987an joan zinen, Txetxu Urrutiarekin. Leioan izan zen. Han, orduko trikitilari handiekin lehiatu zineten.
Belaunaldien artean lekukoa pasatzeko momentua izan zen. Trikitilari nagusiek hartu zuten parte: Rufinok eta Kepa Arrizabalagak, Fasiok [Arandia] eta Mauriziak [Aldeiturriaga]… Ikonoak ziren. Gazteak ere bagentozen bide berriak markatzen. Kepa Junkera ere egon zen, Imanol Arrola… Ikusten genuen nagusiak atzeraka egiten hasita zeudela, adinagatik, eta gazteak gure lekua eskatzen genbiltzat. Niretzat, esperientzia berezia izan zen.
Belaunaldi arteko jauzia aipatu duzu. Zelan definituko zenuke belaunaldiotako bakoitza?
Guztiok ez bada ere, guk gehienok musikaren eragina genuen, eta aplikatu genuen. Beste batzuk Rufinogaz ikasitakoagaz geratu ziren; ni, gero, Kepa Junkeraren ikasle izan nintzen. Teknika aldetik beste garapen bat zegoen gure kasuan. Hori ezinbestekoa izan da gaur egungo mailara ailegatzeko: beste soinu batzuk, beste jokera batzuk… Zorionez, inoiz ez da arriskuan egon gure aurrekoek egindakoa, grabatuta geratu delako. Ostera, haien garaia naturalagoa zen. Azken batean, gure musika hau dantzan egitekoa izan delako betidanik, baina gure garai honetan egiten dugun trikitia, dantzan egiteko bai, baina entzuteko musika ere bada.
Nor da Kepa Junkera soinu txikiaren munduan?
Gure mundu hau irauli zuena. Hura gazte-gaztetatik hasi zen musika beste era batera aplikatzen soinu txikerrari. Nik irakasle izan nuen, eta ikuspegia asko zabaldu zidan. Rufino aurrekari nuela, haren tradizioa eta Keparen berritasuna nahastatu besterik ezin izan nuen egin.
Maurizia Aldeiturriaga izan ezik, aipatutako izen denak gizonezkoenak izan dira. 2010etik oraintsu arte, Idoia Markaida izan duzu bidelagun, pandero jole.
Askotan Maurizia baino ez da aipatzen; ikono bat bihurtu da plazandrea delako, eta badirudi bakarra izan dela, ez dela besterik egon. Baina ez da horrela; batez ere, pandero jole ibili dira, baina egon dira. Soinu joleak gehiago Gipuzkoan, eta gazteagoak. Idoia Markaida nire ikasle izandakoa da, pandero jole eta soinu jotzaile aparta. Ikusi genuen bikotea osatzeko aukera ona zela, eta oso ondo funtzionatu dugu.
Orain, ostera, alabarekin zabiltza: Miren Etxebarriarekin.
Kanpotik, guk baino garrantzi handiagoa ematen diozue. Guretzat, modu naturalean pasatu den zeozer izan da. Ni beti saiatu izan naiz seme-alabei soinua eta trikitia transmititzen. Niretzat garrantzitsuena da ikustea transmisioa egon dela, eta badagoela hori bermatzeko aukera. Oholtzan alabagaz egotea gauza polita da, bai, eta, zelan ez, harrotasun puntu bat ere sentitzen da.
Jon Enbeitak egin ditu zure kopla gehienen hitzak.
Gazte-gaztetan ezagutu nuen. Txapelketetarako hitz berriak hark egin zizkidan. Taldetxo bat ere izan genuen, Paperetik Plazara, bertso zaharrak kantatzeko, eta han ibili ginen. Ezinbesteko laguna nire ibilbidean. Disko berrirako ere egin dizkit kopla batzuk. Gainera, haren aitak [Balendin Enbeita] Rufinori eta Kepari egin zizkien koplak. Aspaldiko lotura dugu gure artean.
Zelan daude koplak osasunez?
Koplak trikiti tradizionalarekin lotu izan dira, jotarekin eta porrusaldekin. Horietan ere ibili gara, baina gure helburua ere izan da kopla txikiak edo trikiti koplak beste musika doinu batzuetan sartzea, gehiegi urrundu barik. Kopla garai bateko pertsonen arteko komunikazio modu bat zen. Edozein erromeriatan jendeak koplatan egiten zuen. Hortik ailegatu dira gaur egunera heldu zaizkigun koplak. Gaur erromerietan bat-batekotasun horretan ez da entzuten. Polita litzateke berreskuratzea.
Tradiziotik abiatuta berritzen ahalegindu zarela esan duzu, baina harengandik lar aldendu barik. Zergatik hautatu duzu tradizioaren eta modernotasunaren artean puntu hori?
Nik neure estiloa daukat. Suertatu zait norbaitek esatea diskoa entzunda nire ukitua hor igartzen duela. Azken diskoan esan didate: «Doinu hau ez nuen espero zugandik». Bada, doinu horrek igual eroan ditu hogei urte edo gehiago nire kutxatxoan. Beti-betikoa dut. Nire duda da euskal musika zer den eta zer ez den; musika zertarako den, entzuteko, dantzan egiteko edo jendea txaloka jartzeko. Nik edo guk garrantzi handia ematen diogu tradizionaltasun puntu bat mantentzeari, eta, horretarako, ezinbestekoa da ahotsari eta kantuari bere garrantzia ematea.
Azken hogei urteetan irakasle zabiltza Bilbo Musika musika eskolan. Zelan ikusten dituzu belaunaldi berriak?
Hemen egin ditudan urteetan denetarik ezagutu dut. Nagusitzen goazenean ohikoa izaten da esatea: «Oraingo gazteak ez dakit zer eta ez dakit nor». Baina pozten zara ikustean, hiri batean, gure mundua ezagutu ez duten gazte hauek harridura aurpegiagaz entzuten dituztela zuk kontatzen dizkiegun esperientziak. Beraz, esperantza badago etorkizunerako. Gazte hauek gogotsu daude. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221778/argako-uhandreak.htm | Gizartea | Argako uhandreak | Osasuna Memoria taldeak Iruñeko Club Natacion kirol elkarteko zenbait kidek 1936ko kolpe militarraren ondorioz sufritu zuten errepresioa jorratu du. Errepublikazaleak ziren, eta gizartea eraldatzen saiatu ziren, kirolaren bidez. Haietako bat zen Isidro Sarasate; tximinia batean ezkutatu zen. | Argako uhandreak. Osasuna Memoria taldeak Iruñeko Club Natacion kirol elkarteko zenbait kidek 1936ko kolpe militarraren ondorioz sufritu zuten errepresioa jorratu du. Errepublikazaleak ziren, eta gizartea eraldatzen saiatu ziren, kirolaren bidez. Haietako bat zen Isidro Sarasate; tximinia batean ezkutatu zen. | «Guk ez genekien ia deus, orain arte». Mikel Armendarizenak dira hitzak, eta Benigna Sarasate bere amatxi zenak Isidro eta Jose anaiak babesteko egindakoaz ari da: tximinia batean ezkutatu zituen, frankistei ihes egin ziezaieten. Biak salbatu zituen.
Armendarizek Iruñeko Caparrosoko errotako tabernan oroitu ditu bere familiaren iraganeko kontuak; oroitu baino gehiago, Osasuna Memoria taldeko kideek egindako ikerketari esker jakin duenaren berri eman du. Taberna horren ondoan dago Iruñeko Club Natacion kirol elkartea, eta han da ere, oraindik zutik eta tente, Sarasate anaien ezkutaleku bilakatutako tximinia. Irati konpainiak eraikitako zentralaren parte zen tximinia hori.
Sarasate-Arraiza anai-arrebak Artozkin sortu ziren, baina aitaren heriotzak Iruñera mugitu zuen familia. Josefa Arraizak eta bere seme-alabek hiriburuko kale Nagusian aurkitu zuten aterpe, lehendabizi, eta handik mugitu ziren Caparrosoko errotara, 1931n. Irati konpainiarentzat lan egiten zuen familiak, eta lantokia etxe bilakatu zuten: Jose, anaia zaharrena, argiketaria zen, eta zentraleko arduradun; Isidro igeltsero aritzen zen, Juan anaiarekin, eta Benignak, berriz, etxean egiten zuen lan.
Irati konpainiak eta Iruñeko Udalak utzitako lurretan sortu zuten Club Natacion elkartea, Sarasate-Arraiza familia errotara mugitu zen urte berean. Argako ibaiertza gaztez betetzen zen garai hartan, igeriketarako zaletasunak bultzatuta. «Pobreen igerilekua zen ibaia; 1915ean, Kamerundik etorritako alemaniar batzuk Argan aritu ziren jauziak egiten, eta haur eta gazte iruindarren artean gora egin zuen alemaniar haiek bezala aritzeko gogoak. Iruñean, debekatuta zegoen igeri egitea, garaiko agintarientzat alprojen kontu bat zelako», azaldu du Osasuna Memoria taldeko ikerlari Mikel Huartek. Sarasate-Arraiza familiako kideak Club Natacion elkarteko bazkideak ziren, eta Jose, gainera, atezain lanetan aritu zen.
Argako uhandre erraten zieten Caparrosoko errotaren inguru hartan ibiltzen ziren gazte haiei, eta 1931n, Club Natacion elkartea sortzeko prozesuan parte hartu zuten haietako anitzek. «Errepublikazaleak ziren; bazuten gauzak aldatzeko gogoa, eta, ondorioz, 1936ko kolpe militarra gertatu zenean, frankistek gogor egin zuten haien kontra», erantsi du Huartek.
Andoni Sarasateren esaldia
«Hor ezkutatu zen nire osaba, 1936ko gerra hasi zenean». Esaldi hori Isidro Sarasateren iloba Andoni Sarasatek erran zuen, Iruñeko Club Natacion elkartean bertan, 1980ko hamarkadaren hasieran. Mus partida batean aipatu zuen Sarasatek osabari buruzko pasadizo hori. Partida hartan zen Andres Montiel, baina duela berrogei urte entzundakoa ahaztua izan du, orain arte. Txalapartak iaz argitaratutako Y el tiempo se detuvo liburuak piztu du Montielen memoria. Natalio Cayuelaren berri ematen du lan horrek; Osasunako presidente izan zen, eta 1936an hil zuten, Santiago anaiarekin batera. Cayuela Iruñeko autobus geltokiko erlojuan ezkutatu zen, frankistei ihes egiten saiatzeko. «Erlojuaren istorioa entzun zuenean, Andoni Sarasatek errandakoa gogoratu zuen Montielek, eta hark kontatu zigunaren arrastoari jarraituz izan dugu Isidro Sarasateren berri», erran du Mikel Huartek.
Club Natacion kirol elkartea / Lucia familia
Osasuna Memoriako ikerlariek erdigunean jarri duten informazioak osatu egin ditu Mikel Armendarizek etxean entzundako istorioak. Armendarizen ama Isabel Barnetxearen ama zen Benigna Sarasate. «Caparrosoko zentraleko etxearen eta tximiniaren historia gure amaren familiaren historia da. Gure amatxi zena hemen bizi izan zen, gure ama ere bai, bai eta ni ere, jaio eta 3 urte inguru bete arte». Orduko oroitzapenik ez du Armendarizek, baina beti eutsi dio Arga ondoko etxebizitzarekin eta tximiniarekin familiak izan duen loturari.
Isidro eta Jose Sarasateren ezkutalekuari buruz, Benigna haien arrebak erraten zuena oroitu du Armendarizek: «Erraten zigun errotaren ondoko etxebizitzako eskaileren azpian ezkutatu behar izan zituela Isidro eta Jose bere nebak, 1936ko gerra hasi zenean».
Sarasate-Arraiza familiaren etxebizitza izandakoa jada ez dago zutik. Eskaileren arrastorik, beraz, ez dago; Armendarizek orain jakin du, halere, etxebizitzako eskaileren azpiko sarbideak tximiniarekin lotzen zuela eraikina. Amatxik ez zion gertatu zen guztiaren berri kontatu bilobari. Izan ere, frankistak Isidro eta Jose Sarasateren bila joan zirenean, Benigna arrebak hitzik ere ez zuen erran haien ezkutalekuari buruz, eta, ondorioz, frankistek Benigna eraman zuten preso. «Gure amak kontatu zigun hori, gero».
Isidro Sarasate CNTko kidea zen; Iruñetik ihes egitea lortu zuen, eta «gerra frontera» joan zela azaldu du Mikel Armendarizek. Frantziako Estatura ihes egin zuen gero, eta Gurseko (Okzitania) kontzentrazio esparruan egon zen. «1950eko hamarkadan Iruñera itzuli zen, eta Irati konpainiaren zentralean lanean segitu zuen». Sarasatek eutsi zion Club Natacion elkartearekin zuen harremanari, baina Armendarizek nabarmendu du sufritutako errepresioaz ez zuela hitz egiten.
Labriten, tiroz
Errepresioak gogor jo zuen Club Natacion. 1936ko uztailaren 19an, tiroz hartu zituzten Argatik atera eta Labrit aldapan gora egin zuten gazteak. Haietako bat izan zen Angel Relojero; 1978an, Jose Maria Jimeno Juriori kontatu zion egun hartan gertatu zena: «Gaiarreren atzeko aldean, metraileta bat zuten; 30 gazte inguruko talde bat ikusi zuten, eta tiro egiten hasi ziren; gora egin zuten tiro, gure gainetik entzuten baikenuen balen hotsa».
Club Natacion elkarteko bertze zenbait kide Bartzelonan ziren kolpe militarra gertatu zenean. Uztailaren 19ko tiro arteko giroak trenetik jaitsi bezain pronto harrapatu zituen. «Herri Olinpiadak antolatu zituzten Bartzelonan, eta Club Natacioneko talde bat parte hartzera joan zen», oroitu du Mikel Huartek. Haietako bat zen Xabier de Frutos. Club Natacioneko presidente izan zen. Madril defendatzen hil zuten, 1936ko azaroan. Familiak ezin izan zuen haren gorpua etxeratu.
Bartzelonara joan zirenen artean egon zen Baldomero Baron ere. Baron izan zen Clun Natacion sortu zutenetako bat. Espainiako II. Errepublikaren alde egin zuen frontean. Gurseko kontzentrazio esparruan egon eta gero, Frantziara erbesteratzea lortu zuen.
Club Natacion eta Caparrosoko errota, 1932. urte inguruan / Lucia familia
Enrique Astiz ez zen Bartzelonara joan; ezin izan zion errepresioari ihes egin. Abokatua zen lanbidez, eta haren ardura izan zen Club Natacioneko araudia idaztea eta erregistratzea. Elkartea sortzeko bileran ere parte hartu zuen. Igeriketarekin ez ezik, futbolarekin ere bazuen lotura estua: Osasunako zuzendaritzako kide izan zen, Natalio Cayuela presidente izan zen garaian, eta taldea Espainiako Lehen Mailara igo zenean.
Alfredo Quiroga Astizek errepresioa sufritu zuten Osasunako kideei egindako omenaldi batean izan zuen Enrique Astiz bere senidearen berri, hain zuzen ere. «Ez genekien deus gure etxean. Omenaldi hartan, Astizen izena aipatu zutenean, inor ez zen agertu. Gure familiakoa ote zen pentsatzen hasi, eta Mikel Huarterekin jarri nintzen harremanetan», kontatu du Quiroga Astizek. Aurkitutako hari mutur horri tira egin zioten, eta puzzlea osatzeko piezak aurkitu dituzte, azkenean.
Enrique Astiz Izquierda Republicanako kidea izan zen, eta Ezkabako presoak defendatu zituen. Ez dago argi noiz atxilotu zuten, baina ikerketek agerian utzi dute 1936ko abuztuaren 8an fusilatu zutela, Erreniegan.
Alfredo Quiroga Astizek memoria egiteko beharra nabarmendu du; ezagutzeko beharra, alegia. Asmo horrekin eginen zuten joan den ostiralean hitzaldi bat, hain zuzen ere. Osasuna Memoria taldeak antolatu zuen, Club Natacionen memoria jorratzeko egindako ikerketaren berri emateko. Mikel Huartek parte hartu zuen, Baldomero Baronen biloba Elur Baronekin eta Xabier de Frutosen biloba Ion de la Rivarekin batera. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221779/bidaide-garuneko-kalteak-izan-ostean.htm | Gizartea | Bidaide, garuneko kalteak izan ostean | Jaiotzetikoak ez diren burmuineko gaitzak dituzten pertsonek eta haien ingurukoek osatzen dute Atece elkartea. Harentzat izan da Gipuzkoako Foru Aldundiak ematen duen boluntariotza saria aurten. Iktus bat izan ostean batu ziren elkartera Iñaki Diez donostiarra eta Jose Antonio Floro zizurkildarra. | Bidaide, garuneko kalteak izan ostean. Jaiotzetikoak ez diren burmuineko gaitzak dituzten pertsonek eta haien ingurukoek osatzen dute Atece elkartea. Harentzat izan da Gipuzkoako Foru Aldundiak ematen duen boluntariotza saria aurten. Iktus bat izan ostean batu ziren elkartera Iñaki Diez donostiarra eta Jose Antonio Floro zizurkildarra. | «Egun batean ondo zaude, eta hurrengo egunean, jada ez. Ezin duzu pixkanaka barneratzen joan. Hori da iktusak ematen dizun kolpea», nabarmendu dute Iñaki Diez donostiarrak eta Jose Antonio Floro zizurkildarrak. Biek izan dituzte iktusak, eta Atece, Burmuineko Gaitza dutenen Gipuzkoako Elkartean ezagutu zuten elkar. Jaiotzetikoak ez diren burmuineko gaitzak dituzten pertsonak eta haien ingurukoak biltzen ditu Atecek, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ematen duen boluntariotza saria jaso berri du.
Batak zein besteak ondo gogoan dute iktusak eman zien eguna. 2012ko maiatzaren 27an izan zuen Diezek. 53 urte zituen, eta sukaldaria zen, Gureak taldearen sukalde industrialean. Enpresen arteko lasterketa bat zegoen egun hartan, eta, lankide batzuek parte hartzen zutenez, lasterketa ikustera joan zen. Haiekin egon ostean, motoa hartu eta etxera abiatu zen. Emaztearekin ere hitz egin zuen bidean telefonoz, eta ogia hartzeko eskatu zion. «Bat-batean, eskuak ez zidala erantzuten igarri nuen, sentsazio arraro bat. Motoa geratu, eta lurrean utzi nuen».
Bikote bat zetorren atzetik autoan, eta haiek lagundu zioten. «Bietako bat medikua zen. Irribarre egiteko esan zidan, eta hala moduz egingo nuen. Segituan telefonoa hartu, eta 'iktus kodea, Prim kalera', esan zuen. Primeran akordatzen naiz horretaz”. Gerora esan zioten, iktus kasuetan, injekzio bat jartzen zaiola berehala gaixoari, odola mehetzeko.
2017ko martxoaren 10ean eman zion iktusak Florori, 59 urte zituela. Metalean lan egiten zuen, eta 22:00etan, lana amaitu ostean, etxera joan zen. Afaldu, zigarro bat erre, eta ohera joan zen. 01:30 aldera esnatu egin zen, eta beste zigarro bat erretzera jaikitzea pentsatu zuen. «Baina ezin nintzen altxatu. Emazteari esan nion zerbait ari zitzaidala pasatzen». Donostia ospitalera eraman zuten larrialdi zerbitzuetakoek. «Erresonantzia bat egitera sartu ninduten, eta beste ezertaz ez naiz akordatzen. Etxekoek esaten didate hurrengo egunean hitz egin nuela haiekin, eta gero proba bat egitera eraman nindutela, eta handik ZIUra». 23 egun egin zituen ZIUn.
Denboraren garrantzia
Iktusetan, artatu artean denbora gutxi pasatzea funtsezkoa izaten da geroko sekuelei begira. Era berean, errehabilitazioan ere, lehen hilabeteak izaten dira garrantzitsuenak; gerora zailagoa da hobera egitea. Urtebete egin zuen errehabilitazioan Diezek, Donostiako Amara Berriko anbulatorioan. «Niri garunaren eskuineko aldean eman zidan iktusak; beraz, ezkerrean eragin dit. Alde horretatik, zortea izan dut, eskuina naizenez, bakarrik egin ditzakedalako gauza asko». Zurrun geratu zaio ezkerreko eskua, eta mugikortasunean ere baditu arazoak, nahiz eta oinez ibil daitekeen. Florok, berriz, Arrasateko Aita Mennin egin zituen hiru hilabete, «oso zorrotz», eta Amara Berriko anbulatorioan jarraitu zuen. «Niri mintzamenean geratu zaizkit sekuelak, eskuin eskuarekin ere ez dut trebetasun handirik, eta oreka gutxi dut, baina ezin naiz kexatu».
Amara Berriko anbulatorioan eman zieten biei Atece elkartearen berri. «Oso-oso pozik gaude hemen», nabarmendu dute. Astean bizpahiru aldiz joan ohi dira, goizetan. Azaldu dutenez, egunkariak irakurri eta memoria ariketa batzuk egin ohi dituzte, eta eskulanak ere bai. Horrez gain, fisioterapia zerbitzua, logopediakoa, errehabilitazio neuropsikologikoa, ikastaroak eta abar dituzte.
Aisialdiari ere tarte handia ematen diote: igerilekura joaten dira, hilean behin ibilaldi bat egiten dute, oporren programa bat du elkarteak, bazkaltzera eta kafea hartzera joaten dira… «Izugarrizko bizitza soziala daukagu», esan du Florok. Diezen arabera, «abantaila bat» ere badute beste herritarrekiko. «Elkarteko kide gehienok heriotza oso gertu ikusi dugu, eta gehiago estimatzen dugu egun bakoitza».
Atecen «familia bat» osatzen dutela adierazi dute biek. Igartzen da giroan, txantxak bat bestearen atzetik baitatoz Diezen eta Flororen arteko elkarrizketan. Baina iktusaren osteko prozesua gogorra izan zenik ere ez dute ezkutatzen. «Ez zait gustatzen ZIUko egunei buruz hitz egitea. Etxekoei goizeko hiruretan deitu zieten ni agurtzera joateko esanez, pentsa», azaldu du Florok. Iktusak eman osteko hurrengo eguna ez zuela gaindituko esan zioten Diezen gertukoei ere. Ospitalean, gauak izaten zirela bereziki gogorrak esan du. «Desordutan esnatzen zara, eta mamu guztiak etortzen zaizkizu: ni hala egonda emazteak banantzea nahiko zuela, lanik ezingo nuela egin eta semearen unibertsitatea nola ordainduko genuen…».
Bereziki gogoan du behin egin zuen amets bat. Mendian zebilen. “Nire garunak ondo irudikatzen ninduen, baina gero esnatzen zara, eta errealitatea dator: jabetzea gehiago ezingo duzula halakorik egin… Orain ez dakit ametsetan nola agertzen naizen: iktusaren aurretik bezala edo ez”.
Pozik jaso dute aldundiak Ateceri eman dion boluntariotza saria. Abenduaren 1ean izan zen ekitaldia, Donostian, eta han izan ziren biak ere. «Oso hunkigarria izan zen guretzat». |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221780/madrilek-konstituzionalaren-berritzea-desblokeatzeko-lege-aldaketa-bultzatuko-du.htm | Mundua | Madrilek Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko lege aldaketa bultzatuko du | ERCk zuzenketa bat aurkeztu dio zigor kodearen erreformari, diru publikoaren erabilera bidegabea gehienez hiru urteko espetxearekin zigortu dadin irabazi asmorik gabekoa denean. | Madrilek Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko lege aldaketa bultzatuko du. ERCk zuzenketa bat aurkeztu dio zigor kodearen erreformari, diru publikoaren erabilera bidegabea gehienez hiru urteko espetxearekin zigortu dadin irabazi asmorik gabekoa denean. | Espainiako Gobernuak zigor kodearen erreforma proposamena aurkeztu zuenean, sedizio delitua ezabatzeko urrats gisa aurkeztu zuen, Madrilek Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko, Generalitatearekin adostutakoaren ildotik. Baina zigor kodearen moldaketara elementu berri gehiago gehitu dira azken orduetan. Besteak beste, PSOEk eta UP Unidas Podemosek bi zuzenketa aurkeztu dituzte Espainiako Auzitegi Konstituzionala berritzea eragozten ari den blokeoa gainditzeko.
Zuzenketa horietako batek jasotzen duenez, Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna argi eta garbi jasoko du legeak, eta zigor penalak aurreikusiko ditu betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestetik, beste zuzenketa batek dio Auzitegi Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak, epaile berriak proposatzea ez dela arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak bereak izendatzeko aukera izango luke.
Gainera, CGPJk ez ditu bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Lege aldaketa onartzen bada, boto gehien biltzen dituzten hautagaiak izango dira organo judizial gorenak proposatuko dituenak.
Egun, proposatzen diren epaile berriek legezko baldintzak betetzen dituzten aztertu behar du Konstituzionalak, baina PSOEren eta UPren proposamenak ezabatu egingo luke urrats hori. Haren ordez, Diputatuen Kongresuak, Senatuak, CGPJek eta gobernuak izango lukete izendapenak baieztatzeko ardura.
Albisteak berehala eragin du PPren eta Voxen erreakzioa. Biek iragarri dute moldaketa onartzen bada Auzitegi Konstituzionalean salatuko dutela. Azkarra izan da CGPJko kide kontserbadoreen erantzuna ere. Ezohiko bilkura batera deitu dute, gobernuaren proposamena publiko egin eta ordu gutxira. Puntu bakarra du gai zerrendak: Auzitegi Konstituzionaleko epaileen berritzea.
Konstituzionalak joan den irailaren 13an agortu zuen bere epaileak berritzeko epea, baina CGPJk ez ditu izendatu oraindik legez proposatu behar dituen bi epaile berriak. Hemeretzi kideetako zortzik blokeatu dute erabakia —guztiak PPk izendatutakoak dira—. Horrez gain, organo judizial goreneko gehiengo kontserbadorea bere kideen berritzea blokeatzen ere ari da. Duela lau urte berritu behar zen, legez.
«Gatazka desjudizializatzeko»
Zigor kodearen erreforman diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzeko zuzenketa aurkeztu du gaur ERC Esquerra Republicanak. Katalunian agintean den alderdiak proposatu du delitu horretan zigorrak bereiztea diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk zigor kodea erreformatu aurretik delituak zuen definizio antzeko batera itzulita.
ERCk azaldu duenez, irabazi asmorik ez dagoen kasuetan zigorra hiru urtekoa litzateke gehienez. Modu horretara, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioan aurrera egiteko» aurrerapausoa emango litzateke. Generalitatean agintean den alderdiaren helburua da estatuak delitu hori «berriro ez erabiltzea era arbitrarioan, mugimendu independentistari jazartzeko». Moldaketa horrek ez luke bide emango ustelkeriagatik zigor arinagoak ezartzeko, ERCren esanetan.
Bestalde, zigor kodearen erreformak jasotzen duen desordena publiko larrien delituari dagokionez, ERCk moldaketa batzuk proposatu ditu «protesten kriminalizazioa zailtzeko». Besteak beste, galdegin du zigorrik arinena urtebeteko espetxe zigorra izatea eta eraikinen okupazio baketsua zigortzen duen 557 bis artikulua ezabatzea.
Aberaste bidegabea
Espainiako Gobernuak zigor kodearen erreforman bultzatuko duen beste aldaketetako bat kargu publikoen ondasunei buruzkoa da. PSOEk eta UPk proposatu dute aberaste bidegabearen delitua sortzea. Egun, kargu publikoak derrigortuta daude beraien ondarearen aitorpen publikoa egitera, baina koalizio gobernuko indarren emendakina onartuz gero derrigorrezkoa izango dute ondarearen handitzea eta zor barkatzeen berri ematera ere, kargua utzi eta bost urtera arteko epean.
Kargu publikoak ardura publikoan izan denetik bost urtera bere ondarea 250.000 eurotik gora handitu badu, edo zorra kopuru horretatik gora murriztu badu, azaldu egin beharko du nola egin duen. Justifikatzeko modurik ez dutenen kasuan, sei hilabetetik hiru urtera arteko espetxe zigorra ezarriko zaiela dio proposamenak, bi eta zazpi urte arteko inhabilitazioa ezarriko zaiela, eta isun bat ordaindu beharko dutela, aberastu diren kopurua halako hiru litzatekeena zigorrik gogorrenetan. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221781/pedro-castillok-mexikori-egindako-asilo-eskaera-berretsi-du-kartzelatik.htm | Mundua | Pedro Castillok Mexikori egindako asilo eskaera berretsi du kartzelatik | Peruko presidente ohia preso egongo da, oraingoz, hilaren 13ra arte. Dina Boluartek Mexikoren esku utzi du asilo eskaeraren auzia. | Pedro Castillok Mexikori egindako asilo eskaera berretsi du kartzelatik. Peruko presidente ohia preso egongo da, oraingoz, hilaren 13ra arte. Dina Boluartek Mexikoren esku utzi du asilo eskaeraren auzia. | Desegonkortasun politiko handiko garaia dute Perun. Pedro Castillo presidente ohia preso dago espetxe batean, oraingoz hilaren 13ra arte. Matxinada delitua leporatzen diote, herenegun kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri nahi izateagatik. Gobernuko kideek, kongresuak, botere judizialak, armadak eta poliziak ez zuten babestu Castilloren erabakia, eta bizkarzainek atxilotu egin zuten. Mexikoren enbaxadarantz zihoala atxilotu zuten Castillo; Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentearen gobernuari asiloa eskatzeko helburua zuen. Gaur, kartzelan, berretsi egin dio eskaera Pablo Monroyri, Mexikok Perun duen enbaxadoreari.
Dina Boluarte da Peruko presidentea asteazkenetik, eta, gaur adierazi duenez, Castillo bisitatzeko asmoa du. Gainera, Mexikoren esku utzi du Castilloren eta haren senideen asilo eskaeraren auzia: «Mexikoko Gobernuari dagokio asilo eskubideak dioena aztertzea».
Boluartek herenegun egin zuen karguaren zina, eta hasia da gobernu berria osatzeko lanetan. Kongresuko talde parlamentario nagusien buruekin elkartu da gaur, gobernuaren egoitzan. Peruko emakumezko lehen presidentearen erronka nagusia gobernuaren eta parlamentuaren arteko harremana hobetzea izango da, hori izan baita Castilloren agintaldia amaitzeko arrazoietako bat.
Presidente berriak bilerak egin ditu Cambio Democratico eta Peru Bicentenario ezkerreko alderdietako buruekin, Somos Peru eta Avanza Pais alderdi eskuindarretakoekin, eta Keiko Fujimorik zuzentzen duen Fuerza Popular alderdi ultraeskuindarrekoekin. Ez du zehaztu, ordea, nolakoa izango den bere gobernua: «Herrialdea garrantzitsuagoa da alderdien ikuspegiak baino». Boluartek adierazi du gaur edo bihar osatuko duela gobernua.
Hauteskundeak aurreratzeko atea ere zabalik utzi du Boluartek. Nabarmendu du bere agintaldia 2026ra artekoa dela, orduan amaitzekoa zelako Castillorena; iaz egin zituzten hauteskundeak. Hala ere, adierazi du, «gizarteak eta egoerak mereziko balute», aurreratu egingo lituzkeela bozak, «indar politikoekin adostu ostean».
AEB Ameriketako Estatu Batuek eta EB Europako Batasunak babesa adierazi diote Boluarteri, eta nabarmendu Castillok egin zuena estatu kolpea jotzeko saiakera bat izan zela. Latinoamerikako gobernuen artean denetariko erreakzioak eragin ditu Peruko krisi politikoak. Miguel Diaz-Canel Kubako presidenteak eta Nicolas Maduro Venezuelakoak, esaterako, Castilloren atxiloketa gaitzetsi dute. Haien arabera, «oligarkiek» atxilotu dute Castillo, eta «jasan duen jazarpena» salatu dute. Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak eta Evo Morales Boliviako presidente ohiak, berriz, kautelazko neurriak eskatu dituzte, Castillo babesteko.
Estatu kolpea jotzeko saioa
Herenegun dar-dar egin zuten bai Peruk eta bai Castillok. Egun horretan, Castilloren aurkako zentsura mozio bat bozkatzekoa zen kongresua —urte eta erdiko agintaldian hirugarren aldiz—, baina, aurretik, gutxik espero bezalako diskurtsoa egin zion presidenteak nazioari; dardarka, telebistan ikus zitekeenez. Kongresua desegin zuen, hauteskundeetara deitu, salbuespenezko gobernu bat ezarri, «legez kanpoko armak» dituzten guztiei haiek entregatzeko agindu zien, eta etxeratze agindua ezarri zuen.
Gobernuko kideek, kongresuak, botere judizialak, armadak eta poliziak ez zuten babestu Castillok egin zuen estatu kolpea. Horregatik, kongresuko gehiengo osoak —130 diputatutik 101ek— kargutik kendu zuen Castillo, «ezgaitasun moral etengabeagatik». Ondorioz, Dina Boluarte presidenteordeak presidente karguaren zina egin zuen, Kongresuak eskatuta.
Agerraldi publikoa egin ostean, Castillok alde egin zuen Peruko Gobernuaren egoitzatik, familiarekin. Mexikoren enbaxadarantz asiloa eskatzera zihoala atxilotu zuten bere bizkarzainek. Matxinada delitua egotzita, espetxeratu egin zuten, behin-behinean, hilaren 13ra arte.
Limako Barbadillo espetxean dago Castillo, eta hortxe bertan betetzen ari da Alberto Fujimori Peruko presidente ohia (1990-2000) 25 urteko kartzela zigorra. Fujimorik Castillok egindakoaren antzeko estatu kolpe bat egin zuen 1992an, baina Fujimorirenak arrakasta izan zuen, armadaren babesa zuelako, besteak beste. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221782/gizartearen-erantzuna-eskertu-du-elikagai-bankuak.htm | Gizartea | Gizartearen erantzuna eskertu du Elikagai Bankuak | 2019ko datuak gainditu dituzte. 77.000 lagunen artean banatuko dute lortutakoa. | Gizartearen erantzuna eskertu du Elikagai Bankuak. 2019ko datuak gainditu dituzte. 77.000 lagunen artean banatuko dute lortutakoa. | Azaroaren amaieran egin zuten Hego Euskal Herriko elikagai bankuek bilketa handia, eta, oro har, pozik daude lortutako emaitzarekin. Jasotakoa 77.000 pertsonaren artean banatuko dute. Elikagai eta bestelakoez gain, bonuak edota dirua emateko aukera izan dute herritarrek.
Gipuzkoako Elikagaien Bankuak adierazi duenez, pandemia aurreko datuetara ailegatu dira. Bilketa handian 240 tona janari jaso dituzte. Horrez gain, 305.000 euro lortu dituzte bonutan, eta 85.000 euro dohainetan. Aurreko urteko datuekin alderatuta, %20 handitu da emaitza. Elikagai Bankuak gizartearen erantzuna eskertu du. Izan ere, aurten dohaintzak «askoz eskuzabalagoak» izan direla onartu du, inflazioa dela-eta kiloen balioa areagotu egin delako.
Bizkaiko Elikagai Bankuak ere balorazio positiboa egin du. 300.000 kilo janari bildu dituzte, eta beste 600.000 kilo bonutan. Euro bakoitzak kilo bat ordezkatuko du. Milioi bateko helburua zuten, eta ederki gerturatu dira. Are gehiago, 2019ko datua gainditu dute.
Araban, berriz, 50.000 kilo janari jaso dituzte. Horrez gain, 75.000 euro bildu dituzte kontuan, eta beste 50.000 euro bonutan. Nafarroan, 250.000 kilo inguru bildu dituzte, horietatik 172.000 euro kontuan, eta 70.000 euro, berriz, bonutan. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221783/bartzelona-marseilla-gasbideak-hidrogenoa-baizik-ez-du-garraiatuko.htm | Ekonomia | Bartzelona-Marseilla gasbideak hidrogenoa baizik ez du garraiatuko | Hasieran gas naturala eramateko asmoa alde batera utzi dute Frantziako eta Espainiako gobernuek, Europako Batasunaren finantzaketa ere jaso ahal izateko | Bartzelona-Marseilla gasbideak hidrogenoa baizik ez du garraiatuko. Hasieran gas naturala eramateko asmoa alde batera utzi dute Frantziako eta Espainiako gobernuek, Europako Batasunaren finantzaketa ere jaso ahal izateko | MidCat zen lehenik, Bar-Mar ondoren, eta H2Med azkenean. Izen saltsa horren atzean dago Katalunia eta Frantzia lotu behar dituen gasbidea. 2030erako prest izango dela agindu dute Frantziako eta Espainiako gobernuek, baina ez du azkenean gas naturala garraiatuko (nagusiki, metanoa), baizik eta hidrogenoa besterik ez.
Dirua da aldaketaren arrazoia. Gasbideak 2.500 milioi euroren kostua izango duela kalkulatu dute, eta horren erdia Europako Batasunak bere gain hartzea nahi dute Parisek eta Madrilek, baina horretarako baldintza da erregai fosiletarako ez erabiltzea. Hidrogenoarekin lotutako proiektuak, ordea, bai finantzatuko ditu EBk, etorkizuneko bere energia iturrietako bat izatea nahi duelako.
H2Med gasbidea ofizialki aurkeztu zuten atzo Alacanten (Valentzia) Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, Pedro Sanchez Espainiakoak, eta Antonio Costa Portugalgoak. Azken horren esku hartzea ere beharrezkoa zen, H2Med gasbidea Portugalera ere iritsiko delako.
Proiektuaren asmoa da Iberiar Penintsulan energia berriztagarriekin sortutako hidrogenoa Europara garraiatu ahal izatea, Marseillako portutik barrena.
Aldaketa handia da hori hasierako asmoekiko. Izan ere, 2013an abiatu zutenean, MidCat gasbidearen xedea zen Kataluniako Pirinioak zeharkatuz Espainiako eta Frantziako gas sareak batzea, Errusiatik iritsitako gas merkea garraiatzeko. Frantziako Gobernuak 2019an utzi zuen proiektua, kostu handia izateaz gain, ingurumen arrazoiengatik ere protesta handiak sortzen ari zelako. Ukrainako gerra hasi eta Errusiako gasaren iturria ixten hasi zenean, Espainiak proiektua berpiztu nahi izan zuen, baina kontrako norabidean: Aljeriako gasbidetik iritsitako gasa eta bere portuetara heldutako GNL gas natural likidotua Europa iparraldean banatzea zen helburua.
Euskal Herriko gasbideak
Gasbide horrek bikoiztu egin zezakeen bi sareen artean dagoen lotura, gaur egun Euskal Herria zeharkatzen duten bi gasbide txikietatik baizik ez delako egiten: Lapurdi eta Gipuzkoa lotzen dituenetik (Euskadourra), eta Zuberoa eta Nafarroa artekotik (Larraineko gasbidea).
Parisek uzkur hartu zuen proposamena, baina Espainiaren eta Alemaniaren presio handien ondoren, urrian onartu zuen gasbide bat egitea. Ez zituen, ordea, Pirinioak zeharkatu behar, baizik eta Bartzelonako eta Marseillako portuak, eta horregatik BarMar izenarekin bataiatu zuten.
Lehen aldi batean gas naturala garraiatu behar zuen eta bigarren batean, hidrogenoa modu merke batean sortzeko teknologia garatu ondoren, gas hori ere garraiatuko zuela esan zuten orduan. Baina bi hilabete geroago, HSMed bataioarekin batera, hidrogenoa baizik ez du garraiatuko.
Madrilek nahi du hidrogeno berdea baizik ez izatea (energia berriztagarriek elikatutako makinek uretik sortutakoa), baina Parisek hidrogeno arrosa ere nahi du (nuklearretik sortutakoa). Bata edo bestea izan, oraindik ikusteko dago zer eskari izango duten 2030an.
Portugalgo zatia
Bartzelona-Marseilla gasbiderako beharko diren 2.500 milioi euroz gain, beste 350 milioi beharko dira Celorico de Beira (Portugal) eta Zamora (Espainia) arteko gasbide berrirako. Ondoren, Zamora eta Bartzelona nola lotuko dituzten ez dakitela onartu dute Espainiako Gobernuko iturriek. Hidrogenoa sortu behar duten enpresa pribatuek zeresana izango dute ibilbidean. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221784/aldudeko-gasnategiaren-geroa-epailearen-esku.htm | Ekonomia | Aldudeko Gasnategiaren geroa, epailearen esku | Baionako Merkataritza Auzitegiak astelehenean aztertuko ditu Aldudeko Gasnategia eta Euskal Herriko Esne Kooperatiba erosteko eskaintzak. | Aldudeko Gasnategiaren geroa, epailearen esku. Baionako Merkataritza Auzitegiak astelehenean aztertuko ditu Aldudeko Gasnategia eta Euskal Herriko Esne Kooperatiba erosteko eskaintzak. | Urtea bukatu aurretik erabaki behar du Baionako Merkataritza Auzitegiak noren esku utziko dituen Aldudeko Gasnategia (Aldude, Nafarroa Beherea) eta CPLB Euskal Herriko Esne Kooperatiba. Bi aukera daude mahai gainean: Onetik gasnategiarena eta Agour eta Bastidarra enpresek batera egindakoa.
Aldudeko Gasnategiko langileek aho batez egin dute Onetiken alde, hark ziurtatu dielako kooperatiba egiturari eutsi ahal izango diotela eta enpresa berriaren zati bat izango duela hark. Gasnategia hornitzen duten artzainek ere Onetiken alde egin dute. Agourrek eta Bastidarrak, berriz, berriz, sozietate anonimo bat sortzeko asmoa dute, baina haren akziodun izatea eskaini die Aldudekoei.
Aldudeko Gasnategia 2014an abiatu zuen CLPBk, eta 2018an hasi zen gazta ekoizten. Baina Axima enpresak gaztandegiko lanak gaizki egin zituela eta, lehen gaztak hondatu egin ziren, eta ez da gai izan hasiera okerra zuzentzeko. Hamahiru milioi eurotik gorako zorra ordain ezinik, epaitegien esku geratu da. |
2022-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/221785/europako-parlamentuko-presidenteorde-bat-atxilotu-dute-ustelkeria-egotzita.htm | Mundua | Europako Parlamentuko presidenteorde bat atxilotu dute, ustelkeria egotzita | Bost lagun atxilotu dituzte guztira. Poliziaren arabera, Qatar Europako Parlamentuan hartzen dituzten erabaki politiko eta ekonomikoetan eragina izaten ahalegindu zen, besteak beste, atxilotuen bidez. | Europako Parlamentuko presidenteorde bat atxilotu dute, ustelkeria egotzita. Bost lagun atxilotu dituzte guztira. Poliziaren arabera, Qatar Europako Parlamentuan hartzen dituzten erabaki politiko eta ekonomikoetan eragina izaten ahalegindu zen, besteak beste, atxilotuen bidez. | Belgikako Poliziak bost lagun atxilotu ditu gaur, ustelkeria egotzita. Horietako bat Eva Kaili da, Europako Parlamentuko hamalau presidenteordeetako bat, eta parlamentuko mahaiko «erantzukizun sozial instituzionalaren» arduraduna. Belgikako Polizia ikertzen ari den ustezko ustelkeria kasu baten testuinguruan atxilotu dute Kaili. Uztailean abiatu zuen ikerketa, eta Poliziaren arabera, Qatar Europako Parlamentuan hartzen dituzten erabaki politiko eta ekonomikoetan eragina izaten ahalegindu zen, besteak beste, atxilotuen bitartez. «Diru kopuru handiak eta opari garrantzitsuak eskaini zizkieten Europako Parlamentuaren barruan leku politiko eta estrategiko garrantzitsua zuten pertsonei», azaldu du Belgikako Fiskaltza Federalak.
Fiskaltzak «Golkoko herrialde bat» aipatu du oharrean, baina iturri ofizialak kontsultatu ostean, Belgikako Le Soir eta Knack hedabideek berretsi dute Munduko Kopa antolatu duen herrialdea dela ikertu dutena: Qatar.
Eva Kaili greziarra da, eta sozialisten talde parlamentarioko kide. Pasok Mugimendu Sozialista Panheleniarra Greziako alderdi sozialdemokratak adierazi du ja alderditik kanporatu dutela. Beste lau atxilotuek ere lotura dute ganberarekin. Eurodiputatu ohi bat dago —Antonio Panzeri italiarra, sozialisten taldekoa izandakoa—, Sindikatuen Nazioarteko Konfederazioko presidente Luca Vinsentini, baita Kailiren bikotekidea eta lobbysta bat ere. Behin-behinean atxilotu dituzte, eta epailearen aurrean deklaratu beharko dute.
Poliziak jakinarazi duenez, erregistroetan 600.000 euro aurkitu dituzte, eskudirutan. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221819/hirugarren-partida-ere-irabazi-egin-dute-elordik-eta-zabaletak.htm | Kirola | Hirugarren partida ere irabazi egin dute Elordik eta Zabaletak | Peio Etxeberria eta Rezusta 22-10 hartu dituzte mendean Larraintzarren, eta sailkapenaren buru dira. | Hirugarren partida ere irabazi egin dute Elordik eta Zabaletak. Peio Etxeberria eta Rezusta 22-10 hartu dituzte mendean Larraintzarren, eta sailkapenaren buru dira. | Hirutik hiru. Elordik eta Zabaletak 22-10 irabazi zieten atzo Peio Etxeberriari eta Rezustari, eta garaipen horrekin Binakako Txapelketako sailkapenaren buru dira bakar-bakarrik. 456 pilotaka jo zituzten pilotariek, eta Elordi nabarmendu zen lauen artetik. Binakako Txapelketa jokatuko zuela jakin zuzenetik, albiste onak besterik ez da ematen Elordi. Atzo hamahiru tanto egin zituen: sakez bat, jokoan besteak. Gehiago ziren Etxeberriaren jarraitzaileak frontoian, eta ondo jokatu zuen partidaren lehen zatian, baina lehen atsedenaldiaren ondoren, partida erabat aldatu zen.
Partidak bi zati izan baitzituen. Markagailua 11-10era iritsi zen arte, parez pare lehiatu ziren bi bikoteak. Gero, ordea, 11 tanto egin zituzten erreskadan Elordik eta Zabaletak. Aurrelariak gero aitortu zuenez, jokoa aldatzea erabaki zuten partida erdian, eta pauso bat aurrera ematea erabaki zuten: saiatuko zela bera jokoan gehiago sartzen, eta iristen ez bazen, Zabaletak babestuko zuela. Atzelariak joko erakustaldi bat eman zuen, eta nagusitasun horretan Elordik errematatzeko aukerak izan zituen; bereak izan ziren azken zortzi tantoak.
Emaitza horrekin ligaxkako jaun eta jabe dira Elordi ea Zabaleta: hiru partida irabazi dituzte, eta kontrarioek 22 tanto soilik egin dizkiete. Etxeberria eta Rezusta, berriz, sailkapenaren azken postuan dira, hirutik hiru partida galdu ondoren. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221820/bi-gazte-erreskatatu-dituzte-aturri-ibaian.htm | Gizartea | Bi gazte erreskatatu dituzte Aturri ibaian | Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Bi gazte erreskatatu dituzte Aturri ibaian. Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Bart gauean bi gazte atera dituzte Aturri ibaitik, Baionan. Lehenik 22:00ak inguruan 25 urteko gazte bat atera dute Angeluko suhiltzaileek. Bihotz-biriketako geldialdia zuen, eta larri eraman dute ospitalera. 24 urteko beste gazte bat ere atera dute egun berean. Kasu horretan hipotermia zuela eraman dute erietxera.
Gertatutakoa ikertzen ari dira. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221821/txomin-peillen-idazle-eta-euskaltzaina-hil-da-90-urte-zituela.htm | Kultura | Txomin Peillen idazle eta euskaltzaina hil da, 90 urte zituela | Kanbon zendu da, bart, Txomin Peillen Karrikaburu idazle eta euskaltzain osoa. 45 liburutik gora idatzi zituen, ia genero guztikoak. Izan ere, saiakera, poesia, nobela, dibulgazioa eta gazteentzako literatura landu zituen. Euskal PEN Klubeko ohorezko burua zen. Sortzez paristarra zen; bihotzez, zuberotarra. Euskara galdu eta gaztetan berreskuratu zuen, eta harreman zuzena eduki zuen Jon Miranderekin eta Joseba Sarrionandiarekin. Hilaren 16an, ostiralez, emango diote azken agurra Ligiko (Zuberoa) Julian Donearen elizan, 15:00etan. | Txomin Peillen idazle eta euskaltzaina hil da, 90 urte zituela. Kanbon zendu da, bart, Txomin Peillen Karrikaburu idazle eta euskaltzain osoa. 45 liburutik gora idatzi zituen, ia genero guztikoak. Izan ere, saiakera, poesia, nobela, dibulgazioa eta gazteentzako literatura landu zituen. Euskal PEN Klubeko ohorezko burua zen. Sortzez paristarra zen; bihotzez, zuberotarra. Euskara galdu eta gaztetan berreskuratu zuen, eta harreman zuzena eduki zuen Jon Miranderekin eta Joseba Sarrionandiarekin. Hilaren 16an, ostiralez, emango diote azken agurra Ligiko (Zuberoa) Julian Donearen elizan, 15:00etan. | Euskal kulturaren gerra osteko susperralditik orain arte luzatu da Txomin Peillen idazle, euskaltzain oso eta kultur eragilearen bizialdia (Paris, 1932 - Kanbo, Lapurdi, 2022). Idatzi du etnografiaz, idatzi du hizkuntzalaritzaz, Igela aldizkaria sortu zuen Jon Mirande idazlearekin batera Parisen, baditu hamahiru ipuin liburu, kaleratu ditu 11 eleberri eta bost saiakera lan, eta kontatu ditu Aljeriako gerran bere begiz ikusitakoak ere, fikzio lan horietako batzuetan. 90 urterekin hil da, eta harekin batera itzali da Euskal Herriko historia alderik alde zeharkatu duten luma eta buruetako bat. Kulturgintza elizaren eragin pean zen sasoi batean, ezinbestean, heterodoxoa izan zen haren jarduna lehen urteetan, eta sei hamarkadaz eutsi dio euskal erroak ikertu, eta, aldi berean, euskal kultura nazioarteko kultur joerekin sinkronizatzeko lanari.
Aljerian ikusitakoez aritu zitzaion BERRIAri 2015ean. Erizain izan zen han, eta sarjentu bat ikustera bidali zutenekoa aipatu zuen solasaldi hartan. Hara iritsi, gelako atea jo, sartu eta hor ikusi zuen: «Bazen gizon bat biluzik, lotua. Bazituen elektrodo batzuk barrabiletan, beste bat ahoan. Eta elektrika sorgailu batekin elektrizitatea egiten. Eta gizona lehertzen ari. Animalia bat hiltzen ari delarik bezala ikusi dut hori».
Zaldi beltzak izeneko genero beltzeko ipuinen bilduma sortu zuen 2018an, eta bere ipurterretasun intelektual eta kulturalaren froga dira orduan esandakoak. «Euskaltzain zaharrena naiz honezkero, baina jo eta ke segitzen dut idazten». Eta Joseba Sarrionandiak lan hartarako idatzitako hitzaurreak ere balio dezake haren jardunaren nondik norakoa definitzeko: «Txominen obra guztietan gertatzen da —literaturan, etnografian, filologian edo politikan— bere ikerketak ez direla erosoak izaten, bere konklusioak ez direla zertan gustukoak izan. Errealista, kritikoa eta irekia izanda, jakina, ezkorra. Eta ezkorra denez, gauzak aldatzen ahalegintzen da».
Ikusi gehiago: «Ezin izan nuen Jon Mirande salbatu, burua gal ez zezan»
2020. urtean, Minotauro eleberria argitaratu zuen, Alberdania argitaletxearen eskutik. Horretan, Jon Miranderen Haur besoetakoa eta Vladimir Nabokoven Lolita liburuei «erantzuna» eman nahi izan ziela azaldu zion BERRIAri. Izan ere, intzestua eta pedofilia gai nagusitzat hartuz, bortxatu duten neska batek bizi izan dezakeenaz eta izan dezakeen bilakaeraz idatzi zuen. Hau da, Mirandek eta Nabokovek gizonezko pedofiloaren ikuspegitik idatzitakoari buelta eman, eta neska-emakumezkoari eman zion ahotsa. «Zer kontatzen dute haiek? ‘A, zer atsegina den pedofiloa izatea!’. Nik erran nahi dut pedofiliak pertsona bat desegin dezakeela, osoki. Nola eraikitzen ahal da pertsona bat intzestua eta bortxaketa bizi izan ondotik? Hori aipatu nahi nuen».
Idazle nekaezina izan da azkeneraino. 2021ean eman zuen argitara Bi neska miseria aztertzen eleberria, eta aurtengo udaberrian kaleratu zuen Mendekatzeak ipuin bilduma, biak ere Dakit argitaletxearekin. Harekin izandako hartu emana izan du gogoan Sabin Oregi editoreak, heriotzaren albistea zabaldu berritan. Eta hasierako sasoietan bezala, azken urteetan ere «heterodoxoa» zela aipatu du. «Haren lanetan emakumeek izan duten lekua eta indarra nabarmenduko nituzke». Eta, hain zuzen ere, horren adibide da, haren ustez, liburuak beti bi abizenekin sinatzeko zuen joera. Peillen abizenarekin batera, beti eraman baitute haren liburuek bigarren abizena ere: Karrikaburu.
Miranderekin edukitako harremana markatu zuen Peillen, hein batean. Igela aldizkaria argitaratu zuen Federiko Krutwig Sagredo, Juan San Martin eta Miranderekin batera, baina azken horren egoerak zapuztu zuen azkenean egitasmoa. «Eri bat daukazunean aitzinean, ari zara borrokatzen pareta batekin. Adiskidea bipolarra denean zure aitzinean, zaila da. Hor ere bazuen eredu bat buruan sartua, matxista eredu bat... Nazia baina agian ez osoki matxista, indarkeriaren aldekoa zen. Eta ni horretatik urrun».
Bere helburuetako bat «giristino literaturetatik ateratzea» izan zela adierazi zion BERRIAri 2018an. Hau da Euskal Herri osoko literaturan orduan zegoen kostunbrismo manikeotik urrundu nahi izan zuela literatura.
Haren nobelen artean, Gauaz ibiltzen dana (1967, Itxaropena), Altxorra eta altximia (1982, Hordago) eta Nina Waita: arupu baten itzalean (2015, Utrisque Vasconiae) daude. Hamar bat argitaratu zituen denera.
Saiakeren artean, berriz, Euskaldunen ingurugiroan (espazioa eta denbora) (2001, Dakit argitaldaria), eta Baloreak Euskal Herrian eta beste gizarteetan (2005, Utriusque Vasconiae). Eta etnologia gaiak ere landu zituen, besteak beste Zuberoaren inguruan: Animismua Zuberoan (1985, Haranburu)
Autobiografia ere idatzita utzi zuen: Paristar euskaldun bat (ni... neu) (1987, Elkar).
Erreakzio ugari
Peillenen heriotzak erreakzio ugari eragin ditu, eta gaur Durangoko Azokan izan diren hainbat idazle eta eragilek haren balioa ekarri dute gogora.
Luzien Etxezarreta Maiatz argitaletxeko burua
«Bidegile bat izan da. Pentsatzen da Jon Miranderekin zuen adiskidetasunari buruz, eta bere nortasuna ezkutatua zen beharbada itzal horrekin, baina maila handikoak dira Parisen irakasle zelarik, eta, gero, honat bueltatuta egin dituen lan etnografikoak ere, Zuberoako bortuetaz eta hizkuntzari buruz. Eta beti izan da literaturan, munduko beste kulturei irekia. Bere azken denboretan hori ere azpimarratzen zuen. Euskaltzale atipiko bezala ikusia izan da, laikoa izan zelako, eta beti agertu delako elizaren aurka testuekin. Beti damutzen zen bere literatur ahalak ez zirela aski kontsideratuak. Azken denboretan Baionan bizi zen, baina bere zuberotar nortasun hori zinez azpimarratzen zuen. Ikuspegi biziki kritikoa eta probokatzailea zuen literaturan. Orain omenaldi asko eginen zaizkio, baina baztertua zen gizon bat zen, hala ere.
Amaia Elizalde Literatura irakaslea EHUn
«Jon Miranderekiko zuen laguntasunaz ez ezik, nik nabarmenduko nuke harekin batera izan zuen heterodoxia. 50eko hamarkadatik hasita, denbora pasatuta ere, askotan jarraitu zuen heterodoxia horren pertinentzia azpimarratzen; segitzen zuelako defendatzen garai hartan kristau kulturatik urruntzeko egindako hautu literario eta kultural hori. Askotariko ideia estetiko eta filosofikoak ere sartu zituen euskaran eta euskal kulturan. Hasi zenean, gutxiengo baten parte izan zen, baina abangoardiaren parte izan zen, periferiatik. Ez ziren batere ulertuak izan beren garaian. Etorkizuneko bidea beti egon ohi da tarteko puntaren batean; Peillen eta Mirande muturrean egon ziren, eta, sentsazioa daukat, gerora, arrakasta lortu zutenak eta kanona ezarri zutenak erdibiderago egon zirela. Lan garrantzitsua egin zuen Peillenek, eta dotorezia handiz eta apal, gainera.
Joseba Sarrionandia Idazlea
«Euskal kulturaren etenaldi luzean, izan ziren pertsona batzuk herri kultura zahar ia galduaren eta balizko euskal herri moderno baten alde itzelezko lana egin zutenak 50, 60 eta 70etako hamarkadetan. Transmisio hori korrontearen kontra modu bakarti eta berezian egin zuen horietakoa izan zen Txomin Peillen. Itzelezko lana egin zuen alor diferente askotan. Haren obra oso sakabanatuta dago, ez dut uste merezi bezain beste irakurri denik, baina uste dut ezagutuko dugula egunen batean ondo editatuta. Txomin pertsona oso irekia zen, jakin-min agorrezina zuen gauza guztiez. Harekin elkarrizketan asko ikasten zen zientziaren alor guztiez, eta batez ere bizitzaz. Nik neuk asko zor diot bere euskalduntasun heterotopikoari»
Nora Arbelbide Idazlea eta kazetaria
«Iparraldeko idazleak elizarekin lotzen ditugu anitzetan, eta bera zen bere sasoiko literaturgileen artean elizgizona ez zen bakarra, elizarekin aski kritikoa, gainera. Aljeriako gerraz idatzi zuenak markatu ninduen, zeren eta torturak ezagutu zituen, eta hor ere, beste obretan bezala, taburik gabe mintzatzen da. Inportantea da Aljeriako gerra aipatzea, luzez, Euskal Herriarentzat trauma handia izan delako, baina ez dugu baitezpada aski ezagutzen, nahiz eta hortaz idatzi duten euskaraz, Peillenek bezala, beste hainbatek. Zuberoako ipuin zaharrak biltzen ere ibili zen, eta lan horietan ere Euskal Herriaren alde beltz hori beti bildu izan du. Xuberoko animismoa liburuan badira horrelako altxor batzuk. Hori dena bildu du, eta eskertzekoa da lan hori egin izana, zeren eta berak bildu du euskaraz osotasunean bizi zen Euskal Herri bat, oraindik globalizatu gabea, pentsamendua ere euskaraz zuena; eta bildu zuen garaiz zenean, berandu izan baino lehen. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221822/hezkuntza-legean-euskal-kultura-zehar-lerro-izan-dadin-eskatu-dute-hamaika-sortzailek-durangoko-azokan.htm | Kultura | Hezkuntza Legean euskal kultura «zehar-lerro» izan dadin eskatu dute hamaika sortzailek Durangoko Azokan | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen zirriborroak «kezka handia» sortu diela adierazi dute agerraldian izan diren sortzaileek eta kulturgintzako hamaika elkarte eta erakundek, eta Hezkuntza Sailari proposamen zehatzak bidaliko dizkietela iragarri dute | Hezkuntza Legean euskal kultura «zehar-lerro» izan dadin eskatu dute hamaika sortzailek Durangoko Azokan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen zirriborroak «kezka handia» sortu diela adierazi dute agerraldian izan diren sortzaileek eta kulturgintzako hamaika elkarte eta erakundek, eta Hezkuntza Sailari proposamen zehatzak bidaliko dizkietela iragarri dute | Hamaika kulturgilek egin dute bat Durangoko Azokan gaur, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen zirriborroaren «irakurketa kritikoa» plazaratzeko. Haien ustez, kultur transmisioa eta ezagutza bermatzeko «ezinbestekoa» behar luke euskal kulturak Hezkuntza Lege berrian zein ikastetxeetako curriculumean. Baina legearen zirriborroa irakurrita, ez dute kultura «zehar-lerro» izango den bermerik ikusi. «Ez oinarrizko hezkuntzan, ez beste hezkuntza eremu batzuetan ere». Horregatik, Landako plazan irakurritako manifestuan «kezka handia» azaldu dute, eta gabezia horiek betetzeko eskaria egin diete ordezkari politikoei.
Katixa Agirre idazleak eta Imanol Epelde kultur eragileak irakurri dute testua, eta beste hamaika sortzaile ere izan dira bertan euren atxikimendua azaltzen. Bertan izan dira, besteak beste, Joxemari Agirretxe 'Porrotx', Oier Guillan, Iñaki Ziarrusta eta Eneritz Artetxe antzerkigileak, Elkar, Txalaparta zein Euskal Editoreen Elkarteko ordezkariak, Dani Fano Xabiroi aldizkariko zuzendaria, Iratxe Retolaza kultur ikerlari eta eragilea, Laura Mintegi, Jose Luis Otamendi eta Nerea Loiola idazleak, Eider Eibar ilustratzailea, Unai Iturriaga bertsolaria, Mikel Urdangarin musikaria eta Amagoia Gurrutxaga Lanarteako kidea. Eta ondorengo erakundeak ere bat datoz irakurritakoarekin: Jakin, Euskaltzaleen topagunea, Hik Hasi, EIZIE, Bertsozale elkartea, Dantzan, Ibaia, EHAZE, Musika Bulegoa, Galtzagorri elkartea, Dantzaz, Ahotsenea, Euskal Pen Kluba, Musikari elkartea eta Euskal Idazleen Elkartea.
Kultura ardatz
Zirriborroan kezka eragiten dieten lau puntu nabarmendu dituzte agerraldian. Salatu dutenez, Hezkuntza Legearen zirriborroak ez du kultur hezkuntza edo hezkuntza artistikoa «funtsezko adartzat» jotzen. Diotenez, zirriborroak ez dakar euskararen eta euskal kulturaren egoera diglosikoari buruzko aipamenik. Ez dago euskal kulturari espresuki uztartutako helbururik ere. Eta, azkenik, irakurketa kritikoaren arabera, zirriborroak ez du euskal kulturaren transmisioa eta ezagutza bermatuko duen erakunde, organo edo funtzio iraunkorrik aurreikusten.
Zirriborroan gaiak zentralagoa behar lukeela uste dute agerraldian izan diren eragileek. Haien hitzetan, kultur hezkuntza baita «jardun eraginkorrenetariko bat», besteak beste, pentsamendu sortzailea eta kritikoa sustatzeko, nortasunaren garapena sustatzeko, zein gizarte kohesioan urratsak egiteko.
Proposamen zehatzak
Euskarak eta bere kulturak «bereizezinak» behar luketela ere uste dute, eta hizkuntzaren normalizazioarekin lotuta deskribatu dute kulturgintza. «Euskara ez da normalizatuko euskarazko kulturgintzaren ekosistema osasuntsurik gabe». Joan etorrikoa da harreman hori, gainera, diotenez, euskara normalizatu ezean, ezinezkoa baita ekosistema osasuntsu hori ere. «Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzak prozesuaren amaieran euskaldun oso izango diren ikasleak hezi nahi baditugu, ezinbestekoa da euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea». Eta, azaldu dutenez, euskararen eta euskal kulturgintzaren historia eta oraina irakasteaz gainera, beharrezko ikusten dute, «euskaraz sortzeko grina» transmititzea ere.
Irakurketa kritikoaz harago, proposamen zehatzak egiteko asmoa ere azaldu dute agerraldian. Iragarri dutenez prest dute horretarako dokumentua. Hezkuntza Sailari igorriko diote egunotan, eta euren kezka bera duten kolektibo eta eragileei plataformarekin harremanetan jartzeko deia ere egin diete. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221824/beste-hiru-preso-ekarri-dituzte-euskal-herriko-espetxeetara.htm | Politika | Beste hiru preso ekarri dituzte Euskal Herriko espetxeetara | Iñigo Guridi, Iñigo Zapirain eta Asier Badiola Martuteneko eta Zaballako espetxeetara ekarri dituzte. | Beste hiru preso ekarri dituzte Euskal Herriko espetxeetara. Iñigo Guridi, Iñigo Zapirain eta Asier Badiola Martuteneko eta Zaballako espetxeetara ekarri dituzte. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Euskal Herriko espetxeetan dira jada Iñigo Guridi, Iñigo Zapirain eta Asier Badiola euskal presoak. Lehen biak, hurrenez hurren, Mansilla de las Mulastik (370) eta El Duesotik (170 kilometro) ekarri dituzte Martuteneko espetxera. Hirugarrena, berriz, El Duesotik Zaballara lekuz aldatu dute.
Gaurkoa Nazioarteko Giza Eskubideen Eguna izanik Etxeratek giza kate bat egin du. Han egin duten agerraldian esan dute ez dutela atzera begiratuko, eta gizarteari aurrera begiratzera deitu diote, euskal presoei ezartzen zaien «blokeo zentzugabe hori desblokeatzea lortzeko».
Hain zuzen, arratsaldean gradu aldaketetan izaten ari den erregresioaren aurkako manifestazioa egingo du Sare Herritarrak Durangon. 17:30ean hasiko da, Etxerako bidean oztoporik ez! Gradu Erregresiorik ez! lelopean. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221825/ahtaren-aurkako-desfile-erromatarra-egin-dute-irunean.htm | Gizartea | AHTaren aurkako desfile erromatarra egin dute Iruñean | Azpiegituraren zentzugabekeria irudikatzeko parodia egin dute Iruñea erdigunean, eta datorren urtean eraikuntzara bideratu nahi diren 71 milioi euroak gastu sozialerako erabil daitezela aldarrikatu dute. | AHTaren aurkako desfile erromatarra egin dute Iruñean. Azpiegituraren zentzugabekeria irudikatzeko parodia egin dute Iruñea erdigunean, eta datorren urtean eraikuntzara bideratu nahi diren 71 milioi euroak gastu sozialerako erabil daitezela aldarrikatu dute. | Erromatarrek Pompaelo hartu dute berriro. Nafarroako Jauregi aurretik manifestazio berezia abiatu da: Cesar eta Cleopatraz mozorroturiko bi lagun desfilearen aurrealdean eta haiei inguraturik legio erromatar bat; guztiaren buru, onura baino kalte gehiago eragiten duen sinbolo gisa elefante zuriaren irudia joan da; eta, atzetik, berriz, AHTren dirua gastu sozialerako dioen kartelaren atzetik ehunka lagun.
Horixe izan da gaur eguerdian iruindar askoren harridura eragin duen parodiaren mezu nagusia. Datorren urteko estatuko aurrekontuetan 118 milioi euroko inbertituko dira Nafarroan eta horietatik 71 milioi euro zuzenean AHTren azpiegitura eraikitzeko erabiliko dira. Protestan barreiatuta zeuden karteletan zein parte hartzaileek aldarrikatuetako mezuetan maiz errepikatu da diru hori hezkuntzara, osasunera, euskarara, zaintzara edo migratzaileen laguntzetara bideratu beharko litzatekeela.
Erromatarren parodia ez da halabeharrezkoa izan. Izan ere, aurten AHTren eraikitze obretan, Tafalla aldean, gaztelu erromatar baten arrastoak agertu dira eta ondorioz 200 metro aldatu behar izan dute ibilbidea. Protestaren bidez, arrasto arkeologikoak gordetzeko eskatu dute.
Halaber, udan, langileen lanaldi luzeak eta lan baldintza kaskarrak salatu dira eta hori irudikatzeko manifestazioan erromatarrek sareak bota dituzte «esklaboak harrapatzeko». Horrekin kritikatu dute «langileen diruarekin esklaboak erabiltzen» direla XXI. mendeko komunikazio egiturak eraikitzeko, «erromatarren garaian galtzadak eraikitzeko egiten zen moduan».
Luze jo du desfileak. Carlos III. etorbidetik Nafarroa Beherea etorbidean gora igo eta autobus geltokirantz jo dute, handik Foruen plazan amaitzeko. Bertan, Cesarrek eta Cleopatrak hartu dute hitza, umorez, egungo iruindarren erreguak entzun eta haiez iseka egiteko. «Alkatea auzoetara jaisten den moduan, Cesarrek eta Cleopatrak herri xehea entzuteko. Badakizue inperioarentzat ona dena, zuentzat ere ona dela, baina gaur zuen kritikak entzungo ditugu».
Tonu ironiko horrekin, gizartearen nahiei entzungorrarena egitea antzeztu dute. Alta, barre gehien Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariarena egin duen herritarraren pasarteak eragin du. Agintari erromatarrek barre egin dute AHTren azpiegituraren helburuez itaunduta, Zirizak xehetasunak eman dizkienean: AHTk ez du merkantziarik garraiatuko, ez du konexiorik Frantziarekin, eta Castejon Campanasekin lotuko du.
Mezua amaieran
«Gaur, gure agintariez trufatu gara, beharra genuen. Beraiek egunero egiten dute barre gutaz. Langileon zerga kopurua handia erabiltzen dute ezertarako balioko ez duen azpiegitura erraldoi eta suntsitzailea eraikitzeko gehienon bizi baldintzak okertzen dituzten bitartean», salatu du Gorka Ovejero Orain Ardura elkarteko kideak. Gogorazi du diru hori hobe litzatekeela zerbitzu publikoen sendotzean, etxebizitza publikoan edo herritarren lan baldintzen hobetzean erabiliko balitz.
Ovejerok eta Bea Aranak gaitzetsi dute «barregura baino negargura» eragiten diela azpiegituren obran 71 milioi euro xahutzea. «Gaur egun, enpresa eraikitzaileen, multinazionalen eta agintari politikoen inperioaren menpe bizi gara langileok, kapitalismoaren inperioaren menpe. Zibilizazioaren onurarako baino aurrerabidearen alde izango dela diote gaur egun, eta totem hori erabiltzen dute bizitzaren oinarriak suntsitzeko».
Orain Ardurako ordezkariek gonbita egin diete herritarrei AHTren obrak bertatik bertara ezagutzeko: «Hor ikusiko duzue zenbat hektarea lur mugitzen, okupatzen, antzutzen eta basamortutzen ari zaizkigun. Ez da bakarra. Nafarroako ubideak, zentral termikoek, makroetxaldeek, parke eoliko eta fotovoltaikoek eta transgenikoek kaltetzen dute gure lurra, ura eta arnasa. Dena, industria eredu bat indartzen duten bitartean». |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221826/gurutzetako-larrialdietako-egoera-jasangaitza-salatu-du-esk-k.htm | Gizartea | Gurutzetako larrialdietako «egoera jasangaitza» salatu du ESK-k | Atzo, Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleko larrialdietako zerbitzuan «egun osoan egondako pilaketen» berri eman du sindikatuak. | Gurutzetako larrialdietako «egoera jasangaitza» salatu du ESK-k. Atzo, Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleko larrialdietako zerbitzuan «egun osoan egondako pilaketen» berri eman du sindikatuak. | ESK sindikatuak salatu duenez, aldi berean 60 paziente baino gehiago izan ziren Gurutzetako eremu anbulatorioan eta sei egonkortze, paziente oso larriak. ESK-k esplikatu du profesional askoren berehalako arreta behar dutela horrelako eriek. «Hori guztia gertatu zen arratsaldeko txandan bi erizain gutxiagorekin ari zela taldea, eta, ondorioz, pazienteak korridoreetan artatuak izan ziren egun osoan».
Korridoreetan arreta jasotzea «iraingarria» da Osakidetzako erabiltzaileentzat, sindikatuak salatu duenez. «Ekartzen duen intimitate eta konfidentzialtasunaren galera hor dago, eta argi uzten du zuzendaritzek eta kudeatzaileek azken hilabeteetan sarriegi gertatzen ari den arazo baten inguruan duten jarrera».
Gurutzetako Larrialdietako Batzarrak sarritan egin dituen «eskaeren eta mobilizazioen aurrean», zuzendaritzak «erantzun bakarra» eman du orain arte, ESK-k dioenez: «zerbitzuko lantaldea behar bezala dimentsionatuta dagoela». Sindikatuak uste du atzo bezalako gertaerak dauden bakoitzean «gezurtatzen den baieztapena» dela hori Horregatik, sindikatutik berriro exijitu dio Gurutzetako zuzendaritzari «kategoria guztietan lantaldea handitzeko», pilaketa egoera horiek berriro gerta ez daitezen. «Erabiltzaileen segurtasuna eta lantaldearen osasuna bermatzeko behar diren neurri guztiak hartu behar dituzte. Izan ere, langile horiek lan karga izugarriak jasaten dituzte». |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221827/lehen-talde-politikoak-osatu-dira-euskal-hirigune-elkargoan.htm | Politika | Lehen talde politikoak osatu dira Euskal Hirigune Elkargoan | Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat ontzat eman ditu Etxegaraik. Finantza eta fiskalitate gaiek elkargoko hautetsien arteko desadostasunak agerian utzi dituzte, beste behin | Lehen talde politikoak osatu dira Euskal Hirigune Elkargoan. Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat ontzat eman ditu Etxegaraik. Finantza eta fiskalitate gaiek elkargoko hautetsien arteko desadostasunak agerian utzi dituzte, beste behin | Jakes Abeberri omenduz hasi dute, larunbat goiz honetan, Euskal Hirigune Elkargoko urteko azken batzarra, Baionako Arte Hiriko Henri Grenet auditoriumean. 92 zituela zendutakoa «bizitza politiko eta kulturalaren zutabe» gisa aurkeztu du Jean Rene Etxegarai lehendakariak, eta minutu bateko isilunea eskatu du. Baina fite pasa dira bildutasunetik eztabaida sutsuetara. Finantza eta fiskalitate arloan izan da tentsio gehien, baina hizkuntza politikak ere erreakzioak eragin ditu.
Saioa hasterako jakinarazi du Etxegaraik bi talde politiko osatzeko eskaera jaso duela: ezkerreko abertzaleak bilduko dituen Bil Gaiten, eta Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsi eta Errobi lurralde eremuko erreferentearen inguruan elkartu den Elkarrekin Herriarentzat etiketarik gabeko talde anitza. Elkargoaren sorreratik agertu den berritasun nagusietako bat da, eta hemendik aitzina batzarretako dinamikan eraginen duela espero da.
Anne Marie Nadaud Heletako (Nafarroa Beherea) hautetsiak aurkeztu du Elkarrekin Herriarentzat gainerako hautetsien aitzinean. «Oposizio» izatea ukatu du: «Ez dugu besteek baino hobeki egiteko usterik. Beharra sentitzen dugu gure herritarrentzat baliagarri izateko, eta gure ustez elkargoan galdu dugun hurbiltasun bat berreskuratzeko». Etxamendik ere hartu du hitza. Ideien eztabaida «aberastu nahi dugu» erran du. Baliabideak ere eskatu ditu talde politikoek funtzionatzeko gaitasuna izan dezaten. Ondoko hilabeteetan aurrekontuaren eztabaidan sartuko den puntu garrantzitsu bat izanen da.
Lurralde orekaz eztabaida
68 delibero izan dituzte eztabaidagai atzoko biltzarrean, eta gehienak eztabaida handirik onartu dituzte; horien artean aipa liteke elkargoko mendi politika. Baina aurrekontuen aurkezpena iritsi denean desadostasunak agertu dira. Etxelekuk eskatu du hitza. «Tematia naiz» erran du. Elkargoak egiten dituen inbertsioak lurraldeka nola banatuak diren argitzeko eskatu dio Kotte Ezenarro finantza arloko lehendakariordeari, beste behin. «Ekainean hitz eman zenuen, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso». Elkarrekin Herriarentzat taldearen izenean mintzatu da.
Eskaera entzun dutela erantzun dio Ezenarrok. «Lotu gatzaizkio lan horri eta erantzuna emanen dizuegu. Gure zerbitzuak lanean ari dira asmo horrekin». Gogorrago mintzatu da Etxegarai bera: «Beti auzoari begira ari gara», adierazi du. «Politika publiko batzuen kasuan jakin nahiko nuke nola zehaztu dezakegun zer herriri dagokion». Unibertsitatea eta goi mailako ikerketa aipatu ditu. «Badira sail batzuk denentzat direnak. Hodien neurria neurtzen hasten bagara ikusteko nor den zerbitzatuena... ganibetak eta sardexkak kontatzen hastean dibortzioak datoz». Claude Olive Angeluko auzapezaren hitzetan «diru sarrerak nondik datozen ere ikusi behar da» .
Haserre mintzatu zaio Etxegarai Etxelekuri: «Jasanezina da susmo hori; pentsatzen batzuk galkatzen ari diren bitartean besteak bide bazterrean direla». Zenbakiak izanen dituela erran dio, baina errespetua eskatu du. «Komunitatea eraikitzeko gisan aritu gaitezen. Ez begiratu proiektu bakoitzaren zilborrari».
Euskara eta gaskoia
Aurrekontuen eztabaidaren harira, Elkarrekin Herriarentzat taldean parte hartzen duen Alexandre Bordes Erangoko (Nafarroa Beherea) auzapezak euskara eta gaskoiaren arteko desoreka azpimarratu du. «Zenbat ematen zaio Korrikari eta zenbat La Passemi?», galdetu du. Gaskoiaz arduratzeko misio kargudunaren lanpostua bete gabe dagoela, eta dokumentuetan gaskoia eskas dela ere deitoratu du. Txaloka hartu du bere hitzartzea Claude Olive Angeluko (Lapurdi) auzapezak.
Irmo erantzun dio, haatik, Antton Kurutxarri hizkuntza politikarako lehendakariordeak. Euskal Elkargoak euskara eta gaskoia sustatzeko herriko etxeei proposatzen dizkien hobekuntza kontratuak aipatu ditu. «Herriko etxe bakar batek ere ez digu gaskoiarentzat eskatu». Korrikarako eta La Passemerako elkargoak kilometro bana hartu zutela gogoratu du, eta Elkargoak sustatzen dituen gaskoiaren aldeko proiektuak ere zerrendatu ditu. «Zuek egin behar duzue, herriek, eta elkargoak lagunduko du».
Dokumentuak hiru hizkuntzatan egitea «garestiegi» dela argudiatu du Olivek: «Frantsesez bakarrik denek ulertzen dute». Sebastien Ihidoi Mendibeko (Nafarroa Beherea) auzapezak kontrako adibidea eman dio Bordesi «Oloroeko (Okzitania) herri elkargoaren parte da Eskiula (Zuberoa), eta ez du dirurik ematen euskararentzat. Ez dut uste han halako eztabaidarik dutenik». Bi hizkuntzak «mespretxatzen» dituen Frantziako konstituzioa da arazoa Egoitz Urrutikoetxea Lexantzüko (Zuberoa) hautetsiaren iritziz. Florence Lasserre Angeluko hautetsi eta Modemeko diputatuak marmar ozen bat egin du, eta buruarekin desadostasuna adierazi du.
Interes komunitarioa
Bokaleko hirigintza planaren harira etxebizitzak eraikitzeko moldeari buruz eztabaida sortu da ondoren. Baina interes komunitarioko azpiegiturak zeintzuk izan behar diren aipatzean sortu da eztabaida gehien. Hautetsi batek baino gehiagok adierazi du herriek zenbait azpiegitura ordaintzeko duten ezintasuna. «Ezinezkoa da elkargoak dena ordaindu dezan», ebatzi du Etxegaraik, baina, horri buruz proposamena egiten zuen 55. deliberoa gai zerrendatik kentzea erabaki du. Gaiarekin lanean segituko dutela erran du, eta agindu zuen 2023ko lehen hiruhilerako trenkatuko dutela. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221828/beste-berrogei-gorpuzkin-aurkitu-dituzte-urdunako-espetxe-frankistan.htm | Politika | Beste berrogei gorpuzkin aurkitu dituzte Urduñako espetxe frankistan | Gogora Institutuak harremana du 36 familiarekin, eta horietatik hamazazpik eman dute DNA lagina dagoeneko. | Beste berrogei gorpuzkin aurkitu dituzte Urduñako espetxe frankistan. Gogora Institutuak harremana du 36 familiarekin, eta horietatik hamazazpik eman dute DNA lagina dagoeneko. | UrdunÌako hilerrian (Bizkaia) aurrera jarraitzen dute asteartetik aurrera egiten ari diren lanek hango espetxe frankistan hildako biktimen gorpuzkinak berreskuratzeko. Han izan dira, gaur Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Aintzane Ezenarro, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko zuzendaria. Egiten ari diren deshobiratzeek jarraipena ematen diote 2014an hilerri horretan bertan hasitako lanari; orduan, hamalau biktimaren gorpuzkiak erreskatatu zituzten, udalerri horretako kontzentrazio-esparruan eta ondorengo espetxean hil ziren presoak erreskatatzeko eta identifikatzen saiatzeko.
Artolazabalek esan du identifikazio eta entrega-prozesu berri bati ekingo zaiola. «Espero dugu lurpetik ateratako 40 gorpuzkin horiei egingo zaizkien proba genetikoetatik abiatuta, identifikatu ahal izatea eta beren familiakideen bila jarraitzen dutenei erantzun ahal izatea, familiaren doluaren zikloa itxi ahal izateko». Espetxe frankistako hiru biktimaren senideak ere izan dira han, gaur. Zehazki, Bernardo Rodriguez Rincon, Domingo Galindo Gonzalez eta Saturnino Frutos Rubioren senideak izan dira. Hirurak 1941eko martxoan hil ziren UrdunÌako espetxe zentralean eta Badajozeko Castuera espetxetik zetozen.
Hil zirenetik igarotako denborak identifikazioa zailtzen badu ere, Jaurlaritzak vfrankismoaren biktimak identifikatzeko programa bat du zabalik, Gogora Institutuaren bitartez. Institutuak kontaktua du UrdunÌako espetxe frankistako biktimen 36 familiarekin, eta hamazazpi DNA lagin ditu dagoeneko. Deshobiratze-lanei esker, Bizkaiko hirian dagoen espetxe frankistaren berrogei biktima aurkitu dituzte jadanik.
1941. urtekoak
Lurperatze horiei buruzko dokumentazio historikoak eta jaso ahal izan diren testigantzek adierazten dutenez, induskatutako eremuan lurperatutako gorpuzkiak 1941eko otsailetik ekainera bitartean Urduñara joandako presoenak dira. Ezaguna da, halaber, garai hartako presoak Euskaditik urrun zeuden lekuetatik zetozela; hala, UrdunÌan gatibu zeudela hil ziren pertsona gehienak Extremadura, Andaluzia, Gaztela-Mantxa (Espainia) eta Kataluniakoak ziren. Guztira, kalkuluen arabera, 225 pertsona hil ziren lehenengo kontzentrazio-esparru batean (1937-1939) eta gero espetxe batean (1939-1941).
2014an, UrdunÌako Espetxe Zentralean hil ziren hamalau pertsonaren gorpuzkiak atera zituzten lurpetik, ustez 1941eko otsaila eta ekaina bitartean. Haien gorpuzkiak ezin izan dira identifikatu oraindik, eta, beraz, UrdunÌan aurtengo uztailean inauguratutako Duintasunaren Kolunbarioan daude. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221829/sareren-martxa-egin-dute-durangon-euskal-presoen-giza-eskubideen-alde.htm | Politika | Sareren martxa egin dute Durangon, euskal presoen giza eskubideen alde | Euskal presoen hirugarren graduen erregresioaren kontra elkartu da jende andana. Bego Atxa Sareko bozeramaileak salatu du Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak muzin egiten diela espetxeetako profesionalek hartutako erabakiei. | Sareren martxa egin dute Durangon, euskal presoen giza eskubideen alde. Euskal presoen hirugarren graduen erregresioaren kontra elkartu da jende andana. Bego Atxa Sareko bozeramaileak salatu du Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak muzin egiten diela espetxeetako profesionalek hartutako erabakiei. | Durango kaleetan barna joan da Sarek deitutako manifestazioa, euskal presoen giza eskubideen alde eta hirugarren graduen erregresioaren kontra. Joseba Azkarraga bozeramaileak esan du, Landako gunetik martxa abiatu aurretik, Espainiako Auzitegi Nazionalaren jarrerak ez duela inolako logikarik, eta mendekua duela oinarri, presoek graduan aurrera egitea oztopatzen duenean. «Lege arrunta aplikatuz gero, presoen ehuneko 64k kalean beharko lukete», esan du Azkarragak. Bego Atxak, berriz, salatu du Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak muzin egiten diela espetxeetako profesionalek hartutako erabakiei.
Sareko eledunek azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak 33 presori eman die hirugarren gradua eta erdi askatasuna, baina fiskalak 23 helegite jarri ditu. Ondorioz, sei preso espetxera itzuli dira, eta hamahiru erabakiaren zain daude orain. Urtarrilaren 7ko manifestaziora dei eginez amaitu da manifestazio osteko ekitaldia: «Gobernuak eta estatuak ez dira mugitzen, mugiarazi behar ditugu».
Etxeraten elkarretaratzea
Goizean, berriz, Etxeratek protesta egin du Ajuria Eneko Jauregiaren aurrean, Gasteizen, «Estatua baztertzen ari delako euskal presoen hirugarren graduak eta baldintzapeko askatasunak». Giza eskubideen defentsan, salbuespen politika stop lelopean egin du elkarretaratzea euskal presoen senitartekoen elkarteak. Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean, esan dute Espainiako Auzitegi Nazionalak «apartekotasunari» eusten diola euskal presoen kartzela politikari dagokionez. «Eskubideak urratzen ditu» auzitegi horren ildoak, eta soilik «zigorrean du funtsa» haren politikak. «Aski da Aznarren garaiko 7/2003 legearen apartekotasuna sistematikoki aplikatzeaz», esan dute Etxeratek bozeramaileek. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221830/gobernua-osatu-du-boluartek-eta-lasaitasuna-eskatu-die-perutarrei.htm | Mundua | Gobernua osatu du Boluartek, eta «lasaitasuna» eskatu die perutarrei | Peruko lehen ministro berria Pedro Angulo da, fiskal nagusi ohia. Anibal Torres, Castilloren lehen ministro izandakoa, «klandestinitatera» joango da, fiskaltzak matxinada delitua leporatu diolako. | Gobernua osatu du Boluartek, eta «lasaitasuna» eskatu die perutarrei. Peruko lehen ministro berria Pedro Angulo da, fiskal nagusi ohia. Anibal Torres, Castilloren lehen ministro izandakoa, «klandestinitatera» joango da, fiskaltzak matxinada delitua leporatu diolako. | Dina Boluarte Peruko presidenteak gobernu berria osatu du gaur. «Ustelkeria ekintzarik ez egiteko konpromisoa» hartu dute gobernu berriko kideek, karguen zina egiterakoan. Izan ere, «ustelkeria kasuei aurre egitea» da, Boluarteren esanetan, osatu berri duen gobernuaren lehen egitekoa. Pedro Angulo izango da Peruko lehen ministroa. Peruko fiskal nagusia izandakoa da, eta Pedro Kuczynski presidente ohiaren (2016-2018) alderdikoa.
Pedro Castillo Peruko presidente ohiaren gobernuan ministro izandako gutxik segiko dute Boluarterenean. Horietako bat Rosa Bertha Gutierrez Osasun ministroa da. Castilloren gobernuan Atzerri ministrorde izandakoak —Ana Cecilia Gervasik— ministro kargua eskuratu du Boluarterenean, eta gauza bera gertatu zaio Alex Contrerasi, Ekonomia Ministerioan. «Teknokratatzat» jotzen dute Peruko hedabideek.
Barne ministroa Peruko Poliziaren buru ohia izango da; Cesar Augusto Cervantes du izena. Defentsa Ministerioa, berriz, Luis Alberto Otalorak zuzenduko du. Ollanta Humala presidente ohiaren (2011-2016) gobernuan ere Defentsa ministroa izan zen.
Ikusteko dago zenbat denbora iraungo duen Boluarteren gobernuak. Legez 2026ra arte gobernatu dezake, orduan amaituko delako Castillok hasi zuen agintaldia —iaz egin zituzten hauteskundeak—. Bozak aurreratzeko atea, ordea, ez du itxi Boluartek. Egingo lukeela esan zuen herenegun, «egoerak mereziko balu».
Castillo, espetxean
Tentsio politiko handiko garaian bihurtu zen Boluarte, asteazkenean, Peruko emakumezko lehen presidentea. Castillo espetxean dago, oraingoz, hilaren 13ra arte. Matxinada delitua leporatzen diote, asteazkenean kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri nahi izateagatik. Gobernuko kideek, Kongresuak, botere judizialak, armadak eta Poliziak ez zuten babestu Castilloren erabakia, eta bizkartzainek atxilotu egin zuten.
Anibal Torresek, Castilloren lehen ministro izandakoak, gaur adierazi du «klandestinitatera» joango dela, fiskaltzak matxinada delitua leporatu diolako. Castilloren ikerketaren barruan sartu dute Torres.
Gainera, atzo gauean istiluak izan ziren Peruko hainbat hiritan, Castillo atxilotu izana salatzeko. Liman, esaterako, ehunka lagunek protesta egin zuten, eta Boluartek berak sare sozialetan adierazi duenez, zazpi lagun atxilotu zituzten, eta zenbait pertsona zauritu ziren. Peruko Kazetarien Erakunde Nazionalak salatu du istiluen inguruan informazioa eskaintzen ari ziren kazetariek Poliziaren indarkeria jasan dutela. «Lasaitasunerako» deia egin zien Boluartek perutarrei.
Castilloren etorkizuna ez dago oraindik argi. Bere defentsak aske uzteko eskatu die zenbait auzitegiri, eta guztiek erabaki dute aukera hori «desegokia» dela. Gainera, Mexikoko Gobernuari asilo eskubidea eskatu dio, bi aldiz. Mexikoren enbaxadarantz zihoan atxilotu zutenean; Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentearen gobernuari asiloa eskatzeko helburua zuen. Atzo, kartzelan, berretsi egin zion eskaera Pablo Monroyri, Mexikok Perun duen enbaxadoreari.
Boluartek Mexikoren esku utzi du Castilloren eta haren senideen asilo eskaeraren auzia. «Mexikoko Gobernuari dagokio asilo eskubideak dioena aztertzea», esan zuen herenegun.
Gainera, Castilloren gobernuko kide izandakoek deklaratu dute ja epailearen aurrean, batek izan ezik: lehen ministro izandakoak, Betssy Galvezek. Hainbat ministrok adierazi dute Castillok hartutako erabakiaren bat zetorrela Galvez. Gobernuko gainerako kideek bakarrik utzi dute Castillo: esan dute ez zutela «estatu kolpe saiakeraren berri», eta bat egiten dutela Peruko erakundeek hartutako erabakiarekin, hau da, Castilloren atxiloketarekin eta Boluarteren izendapenarekin. |
2022-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/221831/maroko-eta-frantzia-finalerdietan-dira.htm | Kirola | Maroko eta Frantzia finalerdietan dira | Finalerdietan sartu den Afrikako lehen selekzioa da Maroko. Frantzia ere sailkatu da, Ingalaterra garaituta. | Maroko eta Frantzia finalerdietan dira. Finalerdietan sartu den Afrikako lehen selekzioa da Maroko. Frantzia ere sailkatu da, Ingalaterra garaituta. | Marka egin eta markak hautsi. Balentria ederra lortu du Marokok Qatarko Munduko Kopan, Portugal mendean hartuta (1-0). Afrikako selekzioek sekula ez zuten lortua munduko lau talde onenetan sartzea, baina marokoarrak historian sartu dira, kontinenteko lehenak izango baitira munduko futbol txapelketa bateko finalerdiak jokatzen. Lehenago final-laurdenetan arituak ziren Afrikako beste selekzio batzuk: Kamerun lehiatu zen 1990ean, Italian; Senegal ere bai 2002an, Korea eta Japonian jokaturiko txapelketan; eta Ghana ere final-laurdenetan aritu zen 2010ean, Hegoafrikan. Ordea, inork ez zuen eskuratu finalerdietako sailkapenik. Horretarako aukera ederra zuen Marokok, eta ez du hutsik egin. Orain, amesten jarraitu eta finalerainoko bidea egin nahi dute afrikarrek. Frantzia menderatu beharko dute finalerdietan, hain zuzen, Ingalaterrari irabazi baitiote frantziarrek (2-1).
Gero eta berdinduago dago egungo futbola munduko selekzio guztien artean, eta jada ez da Europako eta Hego Amerikako taldeen kontua soilik. Berdintasunaren ispilu garbiena da Marokoren sailkapena. Multzoen fasea lider amaitu zuen. Askok ez zioten aukera handirik ikusten final-zortzirenetan Espainiari irabazteko, baina ezustekoa eman zuten penaltietan gailenduta. Bada, hura gutxi ez eta atzo ere erakustaldi galanta eman dute, Portugalen aurrean. Oraindik gol bakarra jaso dute jokaturiko bost partidetan, eta fisikoki zein taktikoki oso selekzio indartsua direla azaldu dute. Gainera, eraginkorrak dira aurkariaren ate aurrean.
Ohi bezala, aurreko partidetako gidoiari eutsi dio Regragui Marokoko entrenatzaileak, eta bete-betean asmatu du. Lau jokalariz osaturiko bi lerro osatuta, ordena eta sendotasuna izan ditu oinarri. Hori bai, ez du atzean autobusa ezarri. Baloia ia gehienean Portugalek izanagatik, bururik galdu gabe jokatu dute afrikarrek, euren arma nagusia kontraerasoa zelarik. Galtzeko beldurrez aritudira bi taldeak lehen zati osoan, baina Portugalek izan ditu bizpahiru aukera on, Joao Felixen eskutik. Ez zdu asmatu, ordea. Bazirudien husnakoarekin helduko zirela atsedenaldira, baina 42. minutuan iritsi da partidako gol bakarra. Erdipurdiko erdiraketa bat buruz errematatu du En-Nesiry aurrelariak, jauzi erraldoia egin eta baloia sareetara bidaliz.
Golak min egin dio Portugali, eta bigarren zatiari begira aldaketak egin ditu Santos entrenatzaileak. Cristiano Ronaldoren zelairatzea izan da aipagarriena. Bada, haren ekarpenak ere ez dio balio izan. Saiakera faltan ez dira geratu; baloi luzeen bidez zein Bruno Fernandesen kalitateari esker, Marokoren ate aurrera erraz iritsi dira, baina ez dute asmatu gola egiten. Bono atezainaren lanak zerikusia izan du horretan; beste behin, maisuki aritu da Sevillako atezaina. Hamar jokalarirekin amaitu dute lehia afrikarrek, eta ondo baino hobeto jakin dute sufritzen.
Marokoko zaleek ere sufritu egin dute bukaeran, partida amaitzeko gogoz, baina pozez lehertu dira epaileak partidaren amaiera adierazi duenean, eta Euskal Herriko herri askotan atera dira kalera, haien taldea finalerdietan dela eta historia egin dutela ospatzeko. Bilbon, San Frantzisko kalean jendetza bildu da, eta kalejiran atera dira partida amaitu ondoren. Marokok Bilbon duen kontsuletxeak Twitterren oharra zabaldu du: «Momentu historikoa Marokorentzat, mundu arabiarrarentzat eta Afrikarentzat. Zorionak gure lehoiei, eta eskerrik asko munduko komunitate marokoarrari bere babesagatik»:
Frantzia, sufrituta
Ederki sufritu behar izan du Frantziak ere Ingalaterra mendean hartu, eta finalerdietarako sailkatzeko. Lehen zatia goi mailakoa egin du Didier Deschampsen taldeak. Erritmo bizian aritu da atzean zein aurrean, eta Griezmannen gidaritzapean, nagusi izan da. Tchouameniren golak abantaila eman die frantziarrei. Bigarren zatian, hori bai, gogotik aldatu dira kontuak. Askoz oldarkorrago jokatu du Ingalaterrak, eta Kanek penalti puntutik ezarri du banakoa. Ondorengo minutuetan askoz erosoago sentitu dira ingelesak, eta gol aukera garbirik eduki ez arren, nagusi izan dira jokoan.
Oso talde gaztea du Ingalaterrak, eta esperientzia falta izan zaio azken minutuetan. Nahi eta ezin ari da Frantzia, baina ezerezetik gola egin du berriro, 78. minutuan, Giroudek. Ordu laurden eskas zuen Ingalaterrak lehia berriro berdintzeko, eta izan du aukerarik. Besteak beste, Kanek beste penalti bat jaurti du, baina zeruetara bota du. |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221866/ultzamatik-irunera-begiak-estalita-doazen-ehun-gidarien-hipotesia.htm | Kultura | Ultzamatik Iruñera begiak estalita doazen ehun gidarien hipotesia | Ultzamatik Iruñera begiak estalita doazen ehun gidarien hipotesia. | Sinestuna naiz. Memoria muskularrari dagokionez, behintzat. Urte luzez mamurtzen daramadan hipotesiaren arabera, jartzen bagaituzu ehun ultzamar, bakoitza bere autoan, begiak estalita, Iruñera bidea egiten, nire kalkuluen arabera, ehun horien arteko bi, gutxienez, oso-osorik iritsiko dira (gara?) helmugara, bidean bazterrik jo gabe, kurba horiek guztiak gure gorputzaren parte direlako jadanik, urteen eta egunez eguneko joan-etorrien poderioz. Baina, mesedez, manten dezagun hipotesia hipotesi.
Ohitura animaliak gara. Eta ohiturak aldatzea da zailena. Korronte indartsua da egunerokoarena, bere tantaz tantako jario horrekin.
Kaleen izenak aldatu ostean ere, horregatik irauten dute izen frankistek herritarren ezpainetan, Franco hil ostetik lau hamarkada pasatu direlarik. Horregatik da hain ezerosoa hasieran lagun izandakoa kalean musukatzen hastea, behin bikotetzen hasitakoan, eta, gero, bikote izateari utzitakoan, kalean berriz ere elkar neurrian soilik ukituta salutatzea. Eta horregatik da Euskaraldia ere, ohitura horiek aldatzeko garrantziaren eta, aldi berean, ohitura horiek aldatzeko ezintasunaren frogarik behinena. Kurba handia eskatzen du umetatik garatutako harreman bat euskarazko bihurtzeak. Eta antzera gertatzen da Durangoko Azokan ere.
Bi urtez, murriztuta, txandakako sistemekin, birtualizaturik eta ia-ia desagerpenaren ertzean egon ostean, ikusteko zegoelako bost hamarkadaz metatzen joandako memoria muskular horrekin aurten zer gertatu zitekeen. Baina, asteazkenean, Landako guneak Ikasle egunerako ateak ireki zituenean, hamar segundo baino ez zuen iraun harridurak gorputzek osatutako korronteak mugitzen zituzten gorputzetan. «Hau horrela izaten zen!».
Eta 2019ko abendutik zuzenean heldu zen egutegia 2022ko abendura.
Lasaigarria baita, eta ederra, beti korrontearen kontra igeri egitera usatua den kultura batentzat, bost egunez behintzat, korrontea alde (xamar) sentitzea. Begiak estali, eta jendetzak mugi dezan utzita. | |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221867/europako-ligatik-kanpo-geratu-da-bera-bera.htm | Kirola | Europako Ligatik kanpo geratu da Bera Bera | Donostiarrek izan dute aukerarik joaneko neurketako emaitza iraultzeko, baina behar baino gehiago huts egin dute ate aurrean. | Europako Ligatik kanpo geratu da Bera Bera. Donostiarrek izan dute aukerarik joaneko neurketako emaitza iraultzeko, baina behar baino gehiago huts egin dute ate aurrean. | Super Amara Bera Bera ez da izango Europako Ligako multzokako fasean. Eta ez gaitasunik ez duelako: gaur partida ona jokatu du Frantziako Besançonen aurka, baina jaurtiketetan izandako hutsek kondenatu dute. Gutxi falta zaio Europako talderik onenekin lehiatzeko. Joaneko neurketan 32-29 galdu zuten donostiarrek, eta, gaur, 24-27.
Egun handietako giroa izan da Gaska kiroldegian. Bete egin da, eta zaleek etengabe hauspotu dute taldea. Hark erantzun du: indartsu zelairatu da, eta bigarren zatian bi golen errentak lortzeko aukera ere izan du, baina batzuetan huts propioengatik, besteetan aurkariak asmatu duelako, ez dute lortu. Abiadura handiko partida izan da, fisikoa, eta markagailua oso estu egon da une oro.
Nagusiki, ate aurrean huts egin du Bera Berak, bereziki, hegaletatik egindako jaurtiketetan. Handia egin da han Sakura Hauge atezain norvegiarra. Bera Beraren golegile nagusiak lehen lerroko jokalariak izan dira: Paula Arcos (7), Esther Arrojeria (6) eta Emma Boada (5). Besançoneko onenak, berriz, Mairot (7) eta Zazai (5). Hurrengo urtean beharko du. |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221868/bigarren-garaipena-urrutikoetxea-albisurentzat.htm | Kirola | Bigarren garaipena Urrutikoetxea-Albisurentzat | Neurketaren lehen zatian markagailuan atzetik izan dira (3-8), baina azken tantoetan nagusitu dira. Jaka-Arangurenek ez dute garaipenik lortu oraindik. | Bigarren garaipena Urrutikoetxea-Albisurentzat. Neurketaren lehen zatian markagailuan atzetik izan dira (3-8), baina azken tantoetan nagusitu dira. Jaka-Arangurenek ez dute garaipenik lortu oraindik. | Kosta zaie esnatzea, baina Mikel Urrutikoetxeak eta Jon Ander Albisuk lortu dute Binakako Txapelketako bigarren puntua. Horretarako, porrota garesti saldu diete Jaka eta Arangurenek, eta garaitu egin behar izan dituzte (22-16), Laudion (Araba). Jaka-Arangurenek ez dute garaipenik lortu oraindik.
Partidak bi zati izan ditu. Lehenengoan, urdinak izan dira nagusi, eta joko ederra eginez, gainera. Tanto luzeak jokatu dituzte, atzean sendotasuna erakutsi du Arangurenek, eta aurreko metroetan Jakak gehiago asmatu du Urrutikoetxeak baino. 3-8 ere izan dira aurretik.
Tantoek aurrera egin ahala, ordea, gorrien aldera erortzen hasi da balantza. Tantoz tanto, errenta murrizten hasi dira, 15-15 berdindu arte. Hortik aurrera, urdinen hutsegite batzuk tarteko, ia erreskadan egin dituzte amaierara arteko tantoak Urrutikoetxeak eta Albisuk. Erakutsi dute zergatik ziren faborito.
Hirugarren jardunaldiko azken norgehiagoka zen gaurkoa, eta horrela geratu da sailkapena: Elordi-Zabaleta da hiru puntuak eskuratu dituen bikote bakarra; bi dituzte Peña II.a-Mariezkurrena II.ak, Laso-Imazek eta Urrutikoetxea-Albisuk; bat Altuna III.a-Tolosak eta Ezkurdia-Martijak; eta garaipenik ez dute lortu oraindik Peio Etxeberria-Rezustak eta Jaka-Arangurenek. |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221869/itzuli-da-lurrera-artemis-i-misioa-25-eguneko-bidaiaren-ostean.htm | Mundua | Itzuli da lurrera Artemis I misioa, 25 eguneko bidaiaren ostean | Arrakastatsua izan da misioa. Orion ontzia Ozeano Barean erori da, Behe Kaliforniako (Mexiko) kosta parean. | Itzuli da lurrera Artemis I misioa, 25 eguneko bidaiaren ostean. Arrakastatsua izan da misioa. Orion ontzia Ozeano Barean erori da, Behe Kaliforniako (Mexiko) kosta parean. | NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak eman du lehen pausoa: arrakastatsua izan da ilargira lehen aldiz emakume bat bidaltzea helburu duen Artemis I misioaren lehen proba. Orion ontzia azaroaren 16an abiatu zen Kennedy Espazio Zentrotik (Florida, AEBak), eta gaur iritsi da Ozeano Barera, Behe Kalifornia parera (Mexiko).
Atmosferan sartu aurretik, 18:00etan, tripulatzailearen modulua eta zerbitzuena banandu egin dira, eta lehenengoa soilik iritsi da Lurrera. Lehen proba honetan ez da bidaiaririk joan barnean, maniki bat soilik; Orion ontziaren eta SLS suziriaren gaitasunak probatzea eta informazioa biltzea zen helburua.
Orion orduko 40.000 kilometroko abiadan sartu da atmosferara, 2.760 graduko tenperaturan. Hori iraunarazteko, sekula eraiki den ezkutu termikorik handiena du ontziak. Atmosferak orduko 523 kilometroko abiadara murriztu du ontziarena, eta, azkenik, paraxutean itsasoratu da.
Behin uretan zela, erreskate zerbitzuek berreskuratu dute ontzia, baita uretaratzean utzi dituen hondakinak ere. Gaur amaitu den misioak iraun duen 25 egunetan, Lurretik 450.000 kilometrora aldendu da Orion; gizakiak eraikitako espaziontzi bat sekula urrutiratu den gehien. Ilargia baino ere urrunago joan da.
Egonaldia Ilargian
NASAk zabaldutako informazioaren arabera, Orion ontzia propio diseinatuta dago astronautak espazio sakonera eramateko. Ontzi bakarra da hori egiteko gai dena, baita Ilargitik abiadura handian itzultzeko gai dena ere. Hiru elementuz osatuta dago: tripulazioaren modulua, non tripulazioa bizi den; zerbitzu modulua, zeinak indarra, propultsioa eta kontrol termikoa eskaintzen dituen; jaurtiketako ihes sistema, zeinak larrialdi egoera batean tripulazioa atera dezakeen. SLS suziria, berriz, Orion ontzia Ilargira arriskurik gabe bidal dezakeen suziri bakarra da. 30 solairuko eraikin bat baino altuagoa da: 98 metro baino gehiago ditu. Gainera, eurite handiak jasateko prestatuta dagoela adierazi du NASAk, eta ateak ura ez sartzeko diseinatuta daudela. haize handiak jasateko ere gai da, orduko 136 kilometrokoak.
NASAk adierazi duenez, misioan bazkide komertzialekin eta nazioartekoekin lan egingo dute, eta lehenbiziko aldia izango da Ilargian egonaldi luze bat egingo dena. Lehen bidaian ikasitakoa hurrengo pausoa emateko erabiliko dute: Martera lehenbiziko astronautak bidaltzeko, zehazki.
Artemis misioaren berezitasuna da emakumeek protagonismoa izango dutela. Arlo horretan emakumeek diskriminazioa jasaten dutela frogatzen duten adibide andana baitaude. 2019an, esaterako, espazio ibilaldi izeneko batean emakumez osaturiko talde batek aritu behar zuen, baina ez zen hala izan, emakumezkoentzako astronauta jantzi bat falta baitzen. |
2022-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/221870/alavesek-irabazi-egin-du-eta-athleticek-eta-realak-berriz-galdu.htm | Kirola | Alavesek irabazi egin du, eta Athleticek eta Realak, berriz, galdu | Arabarrek 2-0 irabazi diote Sevillari. Zuri-gorriek 1-0 galdu dute Betisen aurka, eta txuri-urdinek 3-4 Levanteren kontra. | Alavesek irabazi egin du, eta Athleticek eta Realak, berriz, galdu. Arabarrek 2-0 irabazi diote Sevillari. Zuri-gorriek 1-0 galdu dute Betisen aurka, eta txuri-urdinek 3-4 Levanteren kontra. | Euskal taldeentzat, Lehen Mailako hamabigarren jardunaldian albiste txarrak gehiago izan dira onak baino: Alavesek bakarrik lortu du garaipena, sailkapen nagusian hiruetatik okerren doan taldeak. Sevillari irabazi dio 2-0. Athleticek eta Realak, berriz, aurkari zuzenen aurka galdu dute; hurrenez hurren, Betisen (1-0) eta Levanteren (3-4) aurka.
Alavesek azkar bideratu du Ibaian jokatu den partida: lehen 12 minutuetan sartu ditu neurketako bi golak. Lehenengoa, hirugarren minutuan Ane Mirenek; bigarrena, penaltiz, Miriam Dieguezek. Lehen minutu horietan jokoan ere nagusi izan dira arabarrak, eta lehen zatiko azken minutuetara arte ez du aukera askorik izan Sevillak. Bigarren zatian aurrepauso bat eman dute bisitariek, baina ez dute golik lortu.
Athleticen porrota mingarria izan da. Batez ere, jaso duen gola, neurketa bakarra, sahiesteko modukoa zelako. Eunate gaizki jo du baloia, Laura Morenok ahal moduan errematatu du, eta baloi erraza zirudien arren, huts egin du Quiñonesek. Azkenean, sareetan amaitu du baloiak. 60. minutua zen. Aurretik, neurketa ederra egiten ari zen Athleticeko atezaina, gol aukera gehienak etxeko taldeak izan baititu.
Realak, 3-4
Golak, eta asko, Realaren partidan ikusi ahal izan dira. Txuri-urdinentzat ere porrot gogorra izan da. Batetik, Levante aurkari zuzena delako goiko postuetan, eta, bestetik, neurketako une askotan Realak bikain jokatu duelako. Futbolean ordea, golek erabakitzen dituzte norgehiagokak. Bosgarren minutuan aurreratu dira txuri-urdinak Jensenen gol bati esker, baina zortzi minutu geroago berdindu du Levantek.
Atsedenaldiaren aurretik egin du bigarrena Levantek. Kostata, 77. minutuan berdindu du partida Gabriela Garciak, baina pozak gutxi iraun die etxekoei: minutu bat geroago egin du hirugarrena Levantek. 89. minutuan erabakita geratu da partida Ane Etxezarretak bere atean sartutako gol bati esker, eta Mirari Uria 99.ean egin du ohorearen gola.
Emaitza horiekin, hamabosgarren postuan da Alaves bederatzi punturekin, bederatzigarren Athletic hamahirurekin, eta seigarren Reala hemeretzirekin. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221871/peruko-hauteskundeak-2024ra-aurreratu-asmo-ditu-boluartek.htm | Mundua | Peruko hauteskundeak 2024ra aurreratu asmo ditu Boluartek | Castillok salatu du «bahituta» daukatela, eta «usurpatzaile» deitu dio Boluarteri. Castillori foru berezia kentzea erabaki du kongresuak; haren espetxealdia luzatzeko bide eman dezake horrek. | Peruko hauteskundeak 2024ra aurreratu asmo ditu Boluartek. Castillok salatu du «bahituta» daukatela, eta «usurpatzaile» deitu dio Boluarteri. Castillori foru berezia kentzea erabaki du kongresuak; haren espetxealdia luzatzeko bide eman dezake horrek. | «Egoerak mereziko balu». Baldintza horren pean adierazi zuen Dina Boluarte Peruko presidenteak hauteskunde orokorrak aurreratzeko aukera. Malkartsua izan dira haren izendapenaren lehen egunak; bost egun besterik ez dira igaro kargua hartu zuenetik, eta herrialdeko hauteskunde orokorrak aurreratzea proposatu du, 2024ko apirilera. Datozen egunetan bidaliko dio lege proiektua Peruko Kongresuari, «akordio» bat lortzeko. Berez, 2026ra arte goberna dezake Boluartek, orduan amaituko baita Pedro Castillo presidente kargugabetuak hasi zuen agintaldia —iaz egin zituzten hauteskundeak—.
Era berean, hemendik hauteskundeak egin arte, sistema politikoa erreformatzeko legea bultzatuko du Boluarteren gobernuak, «sistema demokratiko efizienteagoa, gardenagoa eta parte hartzaileagoa» ahalbidetuko duena. Erreforma horren bidez, herritarren ekimenez «legitimatutako» alderdi politikoak lortu nahi ditu, eta «ustelkeria» mota oro alde batera utzi.
Castillok hitz gogorrak izan ditu Kongresuak kendu zion kargua hartu duenarentzat. Eskuz idatzitako eskutitz bat zabaldu du sare sozialetan, eta idatzian adierazi du Boluarte «usurpatzaile bat» dela. Presidente ohia espetxeratuta dago, eta «bahituta» daukatela salatu du berak. Testu berean ziurtatu du presidente izaten jarraitzen duela, eta ez diola ardura horri uko egingo. Herritarrei «konfiantza» agertu die «beraien borrokan».
Presidente kargugabetuaren abokatuak salatu du Castilloren atxiloketa legez kanpokoa dela. Hura lehenbailehen aska dezaten lanean ari dira, azaldu duenez. Kritikatu egin du Kongresuak Castillori foru babesa kentzeko hartu duen erabakia. «Forua altxatzeak defentsa ariketa oso bat eskatzen du, eta ez dute halakorik egin».
Kongresuak Castillori foru berezia zuzenean kentzea erabaki du ezohiko osoko bilkuran, 67 aldeko botorekin eta kontrako 45ekin. Ondorioz, ez da beharrezkoa izango prozedura politiko-juridiko bat presidente ohiari immunitatea kentzeko; prozedura arrunt bidez epaituko dute Castillo. Horrek bide emango du fiskaltzak prebentziozko atxiloketa asteazkenaz harago luzatzeko aukera izan dezan.
Gobernua desegin zenetik istiluak izan dira Peruko hainbat hiritan, Castillo askatzeko eta hauteskundeak aurreratzea eskatzeko. Istiluetan hiru lagun hil dira (horietatik bat, adingabea), eta gutxienez 30 zauritu. Egoera horri aurre egiteko erabaki du Boluartek bozketa aurreratzea, «herritarren borondatea modu zabalenean interpretatuz». Peruko presidenteak dei egin die indar politikoei zein herritarrei prozesu horretan parte har dezaten: «Borondate demokratikoaren eta erantzukizun nazionalaren olatu batek gida eta orienta gaitzan».
Joan den asteazkenean, Castillok nazioari buruz egindako diskurtso batean iragarri zuen Kongresua desegiteko eta salbuespenezko gobernu bat ezartzeko neurria —haren aurkako zentsura mozioa bozkatu behar zuten aurretik, urte eta erdiko agintaldian hirugarrenez—. Diputatuek, ordea, Castillo kargugabetzea erabaki zuten, eta, fiskaltzaren aginduz, atxilotu egin zuten matxinada delitua egotzita. Hain zuzen, Castillo Mexikoren enbaxadarantz zihoala atzeman zuten; behin kartzelan, Mexikon asiloa eskatzeko asmoa zuela berretsi zuen. Bihar arte izango da behintzat espetxean.
Larrialdi egoera
Larrialdi egoera ere ezarri du presidenteak Peruko hiru eskualde «gatazkatsuetan», istiluak baretzeko: Ican, Arequipan eta Apurimacen—azken eskualde horretakoak dira istiluetan hildako biak, Andahuaylas hirikoak—. «Ordena modu baketsuan berreskuratzeko jarraibideak eman ditut, herritarren oinarrizko eskubideei eragin gabe», azaldu du Boluartek.
Andahuaylas hiriko aireportua itxi zuten atzo, hain zuzen; istiluak bertara zabaldu dira, eta sua ere piztu dute manifestariek. Larunbat arratsaldetik «erasoak» eta «bandalismoa» ari dira gailentzen, Corpac Peruko Aireportu eta Abiazio Komertzialeko Korporazioak adierazi duenez. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221872/bihar-aurkeztuko-dute-bertsolari-txapelketa-nagusiko-finala-nafarroa-arenan.htm | Kultura | Bihar aurkeztuko dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, Nafarroa Arenan | BERRIAk zuzenean eginen du finalaren kontakizuna; bideoz eta idatziz. Gehigarri berezia kaleratuko da asteartean: irabazleari eginiko elkarrizketa tartean, idatziz eta bideoz. | Bihar aurkeztuko dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, Nafarroa Arenan. BERRIAk zuzenean eginen du finalaren kontakizuna; bideoz eta idatziz. Gehigarri berezia kaleratuko da asteartean: irabazleari eginiko elkarrizketa tartean, idatziz eta bideoz. | Jadanik zaila da finala begien bistatik galtzen. Hurbil da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia nork irabaziko duen argituko den eguna. Igandean da finala, Iruñean lehenbiziko aldiz; Nafarroa Arena pabiloian. Bertsozaleak kasik astez aste aritu dira bertso gosea apurka asetzen, baina orduan izanen dute bankete ederrena: zortzi bertsolari, bertsolari adina kantaera, eta txapel bat eta bakarra.
Bihar goizean eginen dute finalaren aurkezpen ofiziala, Iruñean. Sarreren salmenta ikusirik, espero da igandean bete-beteak izatea kantxa eta harmailak; 13.000 bat pertsona hartuko ditu Nafarroa Arenak. Dena ongi atera dadin, Bertsozale Elkarteko 350 boluntario inguru lanean ariko dira, herritarrei jarraibideak emateko batik bat.
Abenduaren 3an Bilbon izaniko azken finalaurrekoan argitu zen zer bertsolari arituko diren Iruñeko finalean kantuan. Hauek dira: Alaia Martin, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Beñat Gaztelumendi, Amets Arzallus, Nerea Ibarzabal, Joanes Illarregi eta Maialen Lujanbio. Iragan ostegunetik, BERRIA egunero ari da finalistei eginiko elkarrizketak argitaratzen, banan-banan. Lau eman ditu oraingoz; beste lau dira faltan.
Ikusi gehiago: Joanes Illarregi Marzol: «Erakutsi nahi dut ez nagoela finalean gaztea edo nafarra naizelako»
Ikusi gehiago: Nerea Ibarzabal Salegi: «Nik sinatuko nukeen zerbait utzi nahi nuen, 'hor nago ni' esateko»
Ikusi gehiago: Amets Arzallus Antia: «Ni osatzen eta minberatzen nautenak kantatu nahi ditut»
Ikusi gehiago: Beñat Gaztelumendi Arandia: «Espero ez nauten lekuan ere utzi nahiko nuke nire arrastoa»
Bertsozale Elkarteak lehendik iragarri bezala, Iñaki Muruak jantziko diola txapela irabazleari. Halaber, Irantzu Idoatek emango dio saria txapeldunordeari. Bertsolaria da: aurtengo Eskolarteko Bertsolari txapelduna. Sagrario Alemanek hirugarren eta seigarren sailkatuei emango dizkie sariak. Urte luzez izan da Iruñeko Arturo Campion euskaltegiko zuzendaria, eta Nafarroako euskalduntze mugimenduko erreferente bat da.
Finalaren gaineko kontakizuna BERRIAn
Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta batik bat finalak dakarren ikusmiraren jakitun, BERRIAk sakon eta xehe emanen du saioaren berri. Goizeko saioa 11:00etan da hastekoa, eta ordutik izanen da aukera bertsoaldia egunkariaren webgunean ikusi eta irakurtzeko. Aurreko saio guztien antzera, EITBren estreaming-a baliatuta izanen da zuzeneko irudiak ikustea. Halaber, Olatz Enzunza kazetariak idatziz emanen du gertatzen ariko denaren berri.
Gainera, giro kronikak, iritziak eta analisiak ere argitaratuko ditu BERRIAk, saioak aurrera egin ahala. Bideoz, audioz, zein idatziz.
Finalaren biharamunean, eta orain arte egin bezala, Maider Galardi kazetariak titulua jarriko dio finalari, eta puntu morea jarriko diote Amaia Agirrek, Mirari Martiarenak eta Nerea Arriolak.
Halaber, BERRIAk hamabi orrialdeko gehigarri berezia argitaratuko du ondoko asteartean, hilaren 20an. Hainbat eduki izanen ditu barrenean: tarten, bertsolari txapeldunari eginiko elkarrizketa. Luze eta zabal emanen du, eta bideoa ere izanen da, bertsolariaren hitzok irakurri ez ezik aditu ere egiteko. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221873/pandemia-aurretik-bezain-jendetsu-eta-salmenta-handiagoekin-joan-da-aurtengo-azoka-gerediagaren-hitzetan.htm | Kultura | Pandemia aurretik bezain jendetsu eta salmenta handiagoekin joan da aurtengo azoka, Gerediagaren hitzetan | «Oso jendetsua» izan da Durangoko 57. Azoka, Gerediaga elkartearen balorazioaren arabera, eta guneek izandako erantzun ona ere nabarmendu dute. Abenduaren 6tik 10era egingo dute hurrengo urteko azoka. | Pandemia aurretik bezain jendetsu eta salmenta handiagoekin joan da aurtengo azoka, Gerediagaren hitzetan. «Oso jendetsua» izan da Durangoko 57. Azoka, Gerediaga elkartearen balorazioaren arabera, eta guneek izandako erantzun ona ere nabarmendu dute. Abenduaren 6tik 10era egingo dute hurrengo urteko azoka. | Eztanda espero, eta eztanda jaso. Pandemia aurrekoen moduko azoka bat nahi zuen Gerediaga elkarteak aurten, eta horixe izan da Durangoko 57. Azoka. Positibotzat jo dute, eta, haren arabera, «oso jendetsuak» izan dira bost egunak hala Landako gunean, nola gainerako guneetan ere, eta erakusmahaietako salmentak «oso onak» izan direla ere zehaztu dute. «Osasun krisia heldu aurreko kopuruetara helduz, eta kasu askotan gaindituz». Eta horregatik poza. «Ospatzeko urtea izan da, berriz elkartzekoa, kulturaren plazari berriro ere bizia ematekoa, eta giro hori sumatu dugu Azokan. Oso eskertuta gaude».
Ikusi gehiago: Mikatza gozatzeko urtea
Egunero izan da jende joan-etorri handia, eta, Gerediagak zehaztu duenez, abenduaren 8koa izan zen egunik jendetsuena. Egun horretan, gainera, beteta egon ziren Ahotseneko zuzeneko kontzertu guztiak, eta goraino egon ziren egun horretan egindako hainbat liburu aurkezpen ere. Horrez gainera, beteta egon dira programako ekitaldietako asko beste egunetan ere, eta, tarteka, handitu egin behar izan dute azokarako autobus zerbitzua ere, eskariari aurre egiteko. Durangoko Azokak Badok atariarekin elkarlanean osatutako playlist-ak izandako erantzuna ere nabarmendu dute.
Guneak ere pozik
Positibotzat jo dute Kabi@, Szenatokia, Saguganbara eta Irudienea guneek ere. Gamer Gela izan zen Kabi@ko ekitaldirik jendetsuena, esaterako; Paul Urkijoren ‘Irati’ filmaren estreinaldiak eta film laburren emanaldiek bildu zuten ikusleriarik handiena Zugaza zineman; Szenatokian antolatutako 29 emanaldietako asko ere beteta egon dira, eta Saguganbaran, esaterako, Ene Kantak taldeak bi emanaldi egin zituen, gunearen atarian sortutako ilara luzeei erantzuteko.
Pozik azaldu dira Ikasle egunak izandako harrerarekin. Gerediagakoei «pozgarria» egin zaie azokako lehen eguna ikaslez beteta ikustea. «Horrek euskal kulturaren transmisiorako duen garrantziarekin». Horrez gainera, aurten lehen aldiz antolatu dute Gazte Eztanda. Abenduaren 9an izan zen hori, eta azokako antolatzaileak pozik azaldu dira gazteentzako pentsatutako proposamenek egun horretan izandako erantzunarekin. «Gazteak erakartzen jarraitzeko bidea ireki delako».
Online dendako datuak
Aurrez aurrekoa ez ezik, online denda ere zabalik egon da 7tik 10era, eta 434 eskera jaso dituzte bertan, 1.685 produkturekin. «Zalantzarik gabe, kulturazaleek aurrez aurreko azokari lehentasuna eman diote», ondorioztatu dute.
Egunotan Durangon bizi izandakoa Euskal Herri osora zabaltzea da orain erronka, Gerediagak gogorarazi duenez. «Azoka ez dadin oasi bat izan, Durangon sentitu dugun komunitate hau zabaltzen jarrai dezagun». Gaurtik aurrera martxan izango da Zu non, han Da egitasmoa, eta Euskal Herriko 132 saltokitan izango da Durangoko Azokan izan diren nobedadeak eskuratzeko aukera, eta zuzeneko aurkezpenak ere antolatuko dituzte haietako batzuetan.
Hurrengo urteko azoka abenduaren 6tik 10era egingo dutela ere iragarri dute. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221875/pentsioen-erreforma-hilabetez-atzeratu-du-macronek.htm | Ekonomia | Pentsioen erreforma hilabetez atzeratu du Macronek | Frantziako presidenteak esan du sindikatuekin eta alderdiekin gehiago negoziatu nahi duela. | Pentsioen erreforma hilabetez atzeratu du Macronek. Frantziako presidenteak esan du sindikatuekin eta alderdiekin gehiago negoziatu nahi duela. | Ostegunean zuen aurkeztekoa pentsioen erreformarako legegaia Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak, baina iragarpena hilabetez atzeratzea erabaki dute. Emmanuel Macron Errepublikako presidenteak iragarri duenez, urtarrilaren 10ean aurkeztuko du proiektua gobernuak.
Tarte horretan, lege proiektua sindikatuekin eta alderdiekin «gehiago eztabaidatu» ahal izango dutela argudiatu du Macronek, Birfundazioaren Kontseilu Nazionalean.
Zehazki, bihar eta etzi talde parlamentarietako buruzagiekin mintzatuko da Borne, eta urtarrilaren 2ko astean jasoko ditu sindikatuetako buruak. Azken horiek oso garbi utzi diote erreforma kalean salatuko dutela, baldin eta gobernuak eutsi egiten baitio bere asmoari, hots, erretiroaren adina atzeratzeari.
Gaur egun, 62 urtekoa da erretretaren adin ofiziala Ipar Euskal Herrian eta Frantzian, baina erreformaren bidez 64 edo 65 urtera gibeleratu nahi du adina Parisek. Hori egingo ez balitz, pentsio sistemak 100.000 milioi euroren defizita pilatuko duela argudiatu du gobernuak.
LRko buru berriaren zain
Atzerapenaren arrazoietako bat da LR Errepublikanoak eskuineko alderdia buruzagitza berritzen ari zela, eta haren parte hartzeak ezinbestekoa dirudi Macronen eta Borneren proiektuak aurrera egin dezan. Izan ere, ezkerreko Nupesek eta eskuin muturreko Batasun Nazionalak argi esan dute ez dutela inolaz ere onartuko erretretaren adina atzeratzea. LRk, berriz, ez du gaizki ikusten, eta haren botoekin nahikoa izango luke Macronen zentro-eskuinak erreforma onartzeko.
LRk Eric Ciotti hautatu du lider, eskuin muturretik gertuen zegoen hautagaia. Ciotik esan du prest daudela gobernuarekin pentsioen erreformari buruz negoziatzeko, baina baldintza batzuk badituela aurreratu du, horien artean, pentsio txikiak Smic gutxieneko soldatarekin parekatzea eta lan gogorrak izan dituztenek erretreta aitzineratu ahal izatea. Gainera, pentsio erregimen bereziei buruz mintzatu nahi du; Macronen asmoa da erregimen horiek soilik uztea gaur egun horietan daudenentzat, eta aurrerantzean langile guztiek sistema orokorrean egotea.
Bilera, Madrilen
Espainiako Gobernuak ere aldaketak egin nahi ditu pentsio sisteman. Ez du erretiroa hartzeko adina gehiago atzeratuko (67 urtera luzatzeko prozesuan dago), baina luzatu egin nahi du pentsioa kalkulatzeko kontuan hartu beharreko kotizazio urteen aldia. Hamabost urtetik 25era luzatzeko prozesua bukatu berritan, beste bat zabaldu nahi du 30 urtera iristeko. Hori bai, 30 urte horietan bi urterik okerrenak kentzeko aukera izango luke langileak.
Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroaren arabera, bere proposamenak mesede egiten die lan bizitzaren azken urteetan lana galdutakoei edo lan ibilbide hautsiagoak izan dituztenei. Gainera, ziurtatu du efektu neutroa izango lukeela kontuetan, hau da, batetik aurreztutakoa bestetik gastatuko litzatekeela. Ez da hori, ordea, sindikatuen iritzia: erreforma baztertu dute uste dutelako kotizazio aldia luzatuta pentsio gehienak apaldu egingo liratekeela.
Gaur goizean bilera egin dute gobernuak eta gizarte eragileek, eta akordiorik gabe amaitu da. Escrivak proposamen bat egin du beren lan bizitza haurren zaintzarengatik eten behar izan dutenen pentsioak hobetzeko.
Aste honetan edo hurrengoan berriro biltzekoak dira, baina ados jartzeko epe laburra dute, Escrivaren asmoa baita abenduaren 31 baino lehen dekretua onartua izatea. Horrela beteko luke Next Generation funtsak jaso ahal izateko Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari egindako promesa. Edonola ere, epe hori ez da guztiz itxia, eta ez da baztertu behar epea aste batzuk luzatzea, baldin eta negoziazioetan aurrerapausoak baldin badaude.
Erreformaren beste atal bat gehienezko pentsioei eta kotizazioei buruzkoa da. Gaur egun, 4.139 eurorena da kotizazio oinarririk handiena (soldata gordinaren eta gizarte kotizazio guztien batura), eta hortik gorako guztiek ez dute gehiago kotizatzen. Escrivaren asmoa da muga hori ezabatzea eta, halaber, handitzea gehieneko pentsioa, gaur egun 2.800 eurorena baita. Progresiboki egitea da ministroaren asmoa, baina erritmo desberdinetan, Gizarte Segurantzari diru sarrera gehigarriak emateko. Horrela, kotizazio oinarria urtero batez besteko KPIa gehi 1,154 puntu handituko litzateke 2025-2050eko epean, baina gehienezko pentsioa KPIa gehi 0,115 puntu. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221876/israelgo-armadak-beste-palestinar-bat-hil-du-tiroz-jeninen.htm | Mundua | Israelgo armadak beste palestinar bat hil du tiroz, Jeninen | Soldaduek hiru lagun atxilotzeko egin duten sarekada batean gertatu da ezbeharra. Aurten 166 palestinar hil dituzte Zisjordanian; NBEren arabera, 2006tik hona izandako gehien urte batean. | Israelgo armadak beste palestinar bat hil du tiroz, Jeninen. Soldaduek hiru lagun atxilotzeko egin duten sarekada batean gertatu da ezbeharra. Aurten 166 palestinar hil dituzte Zisjordanian; NBEren arabera, 2006tik hona izandako gehien urte batean. | Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi du Israelgo armadak 16 urteko palestinar bat hil duela Jeninen (Zisjordania), hiru lagun atxilotzeko asmoz gaur goizaldean egin duen sarekada batean —«ekintza terroristetan» parte hartzea egozten diete—. Palestinako hedabideen arabera, gazte palestinarra bere etxeko teilatuan zegoen operazio hori egiten ari zirenean, eta, Osasun Ministerioak azaldu duenez, soldaduek buruan egin diote tiro; beste bi pertsona zauritu dituzte.
Ohar batean, Israelgo armadak esan du «jakinaren gainean» daudela «emakumezko palestinar baten hilketa bat» izan dela, eta, orain, «gertakari» hori «berrikusten» ari dira. Armadak argudiatu du susmagarriek «lehergailuak» bota dituztela soldaduen kontra, baita tiro egin dietela ere, eta, hortaz, militarrek tiro eginda erantzun behar izan dutela.
Hilabete honetan, Israelgo armadak gutxienez hamar palestinar hil ditu, eta aurten, denera, gutxienez 166, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera; 2006tik hona izandako gehien urte batean. Gainera, gutxienez 3.000 lagun atxilotu dituzte «terroristak» direlakoan.
Iragan hilabetean 75 urte bete ziren NBEk bi estatu sortzeko plana onartu zuenetik, eta Israel eta Palestinarentzat Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako erakundearen koordinatzaile bereziak, Tor Wennesladenek, panorama beltza aurreikusi zuen: haren ustetan, Israelen eta Palestinaren arteko gatazka «borborka hastear» dago. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221877/elak-labek-eta-steilasek-abenduaren-14ko-mobilizazioetan-parte-hartzeko-eskatu-diete-hezkuntzako-langileei.htm | Gizartea | ELAk, LABek eta Steilasek abenduaren 14ko mobilizazioetan parte hartzeko eskatu diete hezkuntzako langileei | Sindikatuek Gasteizko legebiltzarraren aurrean egin dute gaur elkarretaratzea, eta erran dute mobilizazioen helburua dela euren aldarrikapenak Hezkuntza Legearen aurreproiektuan jasotzea. | ELAk, LABek eta Steilasek abenduaren 14ko mobilizazioetan parte hartzeko eskatu diete hezkuntzako langileei. Sindikatuek Gasteizko legebiltzarraren aurrean egin dute gaur elkarretaratzea, eta erran dute mobilizazioen helburua dela euren aldarrikapenak Hezkuntza Legearen aurreproiektuan jasotzea. | Publikoa ardatz izatea, euskara erdigunean jartzea eta segregazioari aurre egitea, besteak beste: ELA, LAB eta Steilas sindikatuek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen aurreproiektuan zenbait aldaketa egiteko eskatzen dute, eta horiek dira haien aldarrikapenetako batzuk.
Aldarrikapen guztien berri emateko eta Hezkuntza Legearen aurreproiektuarekin ados ez daudela erakusteko mobilizazio eta greba dinamika bat antolatua dute sindikatuek. Dinamika horretan, azaroaren 30ean mobilizazioak egin zituzten, eta, haien erranetan, langileen %60k bat egin zuten grebarekin. Gaur, berriz, elkarretaratzea egin dute Gasteizen, non hezkuntza arloko langileak etzi eginen diren mobilizazioetan parte hartzera animatu dituzten. «Balizko Hezkuntza Legea izango bada langileokin eraikitakoa izango delako», azaldu dute.
Mobilizazioen helburua da sindikatuek aurkeztu dituzten hamar aldarrikapenak Hezkuntza Legean eta behin betiko aurreproiektuan jasotzea. Aldarrikapen horiek aurreproiektuan jasoko ez balira, bertze mobilizazio dinamika bat definituko lukete hiru sindikatuek. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221878/patatarik-onenak.htm | albisteak | Patatarik onenak | Udapa kooperatiba Eusko Label zigilua duen Arabako pataten ekoizle eta ontziratzaile nagusia da. | Patatarik onenak. Udapa kooperatiba Eusko Label zigilua duen Arabako pataten ekoizle eta ontziratzaile nagusia da. | Klimari eta lurrari lotuta eta tradizioan oinarritutako laborea izanda, gaur egun Arabako patata goren-goreneko kalitatezko elikagaitzat hartzen du kontsumitzaileak, eta lurrak ematen duen produktu estimatu hori ekoizteaz eta merkaturatzeaz arduratzen da Udapa kooperatiba 1993. urteaz geroztik.
Udapa Eusko Label zigilua duen Arabako pataten ekoizle eta ontziratzaile nagusia da. Zigilu honek kalitate azterketa zorrotzak gainditzen dituzten patatak babesten ditu soilik. Hau da, ingurugiroarekiko errespetu osoz erein, hazi eta bildu ondoren, jasotako patatarik onenak hautatzen dira kontsumitzaileari elikagai osasungarria, homogeneoa eta kalitatezkoa eskaintzeko. Horrela, ezarritako baldintza horien bidez, produktuaren kalitatea eta jatorria bermatu, ekoizleen lana babestu eta kalitatezko ekoizpena bultzatu egiten dira. Hortaz, baldintza horiek betetzen ez dituzten patatak ez dira zigilu honekin ontziratuko.
Gaur egun, Udapak Eusko Label zigilupean bi patata mota merkaturatzen ditu. Batetik, poltsa berdean monalisa dago, eta poltsa laranjan, agria. Monalisa sukaldean erabilera asko dituen mota da; izan ere, frijitzeko, egosteko edota labean sartzeko balio du. Agria mota, ordea, dituen propietate eta ezaugarriengatik, frijitzeko paregabea da.
Aurtengoan, gainera, berrikuntza moduan, ingurugiroarentzat jasangarriagoak diren ontzietan merkaturatuko ditu Udapak Eusko Labeleko patatak. Monalisaren poltsan, adibidez, %50 murriztuko da plastikoaren erabilera, eta agriaren ontzia zelulosazkoa izango da bere osotasunean. Horrela, kooperatibak naturaren babesarekin duen konpromisoa aditzera eman nahi du.
Tokiko ekoizpena sustatzen
Arabako lurraldean patataren ekoizpena sustatzeko asmoarekin, Udapak urteak daramatza Neiker ikerketa zentroarekin batera hainbat proiektutan lanean. Elkarkidetza horren eredu, azken urteetan kooperatibak ikerketa zentroarekin batera sortutako bi patata mota berri dira. Lehenengoa Edurne da, azal fin horia dauka, eta egosteko zein frijitzeko balio duenez, etxean kontsumitzeko paregabea da. Bigarrenak beltza du izena, eta haren azalak zein haragiak purpura kolore bizia duelako nabarmentzen da. Mota hau, gainera, osasunerako onuragarriak diren antioxidatzaile ugari ditu.
Eguberriko kanpainan zehar merkaturatuko ditu Udapak bi patata mota berri hauek plastikorik gabeko ontzietan.
Jateko prest dagoen patata
Patata freskoez gain, egungo kontsumitzaileen beharrak asetzeko asmoz, osasuntsuak eta prestatzeko errazak diren produktuak ere merkaturatzen ditu kooperatibak Udapa Fácil markapean. Patata hauek zurituta, era desberdinetan moztuak, lurrunetan egosirik eta hutsean ontziratuta aurkezten dira, inolako kontserbagarririk edo alergenorik gaineratu gabe. Modu horretan, patata oinarri duten errezetak era azkar, erraz eta gozoan presta daitezke.
450 gramoko paketeak ohiko supermerkatu handietan daude salgai, fruta eta barazkien guneko hotz kameretan.
Laburbilduz, produktu hauei esker, kontsumitzaileak patatak oinarri dituzten errezeta gogokoenak azkarrago eta errazago prestatzen lagunduko diete, plater horien benetako zapore eta testurari uko egin gabe. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221879/atenasera-misil-bat-jaurtitzeko-mehatxua-egin-dio-erdoganek-greziari.htm | Mundua | Atenasera misil bat jaurtitzeko mehatxua egin dio Erdoganek Greziari | Ankarak Greziari egozten dio Egeo Itsasoko bere menpeko uharteak militarizatzea. 500 kilometrotik gorako irismena duen misil bat garatu du Turkiak. | Atenasera misil bat jaurtitzeko mehatxua egin dio Erdoganek Greziari. Ankarak Greziari egozten dio Egeo Itsasoko bere menpeko uharteak militarizatzea. 500 kilometrotik gorako irismena duen misil bat garatu du Turkiak. | Greziaren aurkako erretorika gogortu du Turkiak azkeneko asteetan. Horren adibide, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak atzo adierazitakoa. «Baretu ezean», Atenasera misil bat jaurtitzeko mehatxatua egin zion Greziari. Egeo itsasoko Greziaren menpeko uharteak militarizatzea egozten dio Ankarak Atenasi.
«Gure misilak egiten hasi gara orain», esan zuen Erdoganek, Samsun hirian egindako ekitaldi publiko batean. «Noski, ekoizpen horrek greziarrak beldurtzen ditu. Tayfun esaten duzunean, greziarrak beldurtu egiten dira eta esaten dute: 'Atenas joko du'. Bada, joko du, noski».
Tayfun-ek tifoi esan nahi du turkieraz, eta Turkiak garatutako irismen laburreko misil bat da. Joan den urrian probatu zuten Itsaso Beltzean, eta jaurtitako lekutik 560 kilometrotara zegoen helburu bat jo zuen. Irismen horren erdia dute Ankarak orain arte eduki dituen misilek. Turkiako kostaldearen eta Atenasen artean 500 kilometro baino gutxiago daude.
Erdoganek Greziako Gobernuari leporatzen dio AEBei armamentu militarra erostea. «Lasaitzen ez badira, ahalegintzen badira zerbait [armak] erosten handik eta hemendik, AEBetatik uharteetara, Turkia ez da begira geratuko. Zerbait egin beharra dauka». Greziak armamentu astuna erosi die azken hilabeteetan AEBei: besteak beste, F-35 gerra hegazkinak. Nikos Panagiotopoulos Defentsa ministroak erabakia justifikatu izan du esanez erosketa horiek «pauso garrantzitsu bat» direla «kanpoko mehatxuei» aurre egiteko ahaleginean.
Joan den astean Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroak egin zion ohartarazpena Greziari. Adierazi zuen Egeoko uharteak militarizatzen jarraitzen badute Ankarak «neurriak» hartu beharko dituela.
Greziaren eskaera
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak dira bi estatuak, baina hamarkadak daramatzate etsaituta, aldebiko gatazka batzuen harira: hala nola itsasoko mugak eta Zipreko auzia.
Urtearen hasieran, Greziak Mendebaldeari eskatu zion Turkiaren erretorika apaltzen ahalegintzeko, ohartaraziz Ukrainakoaren antzeko egoera bat errepika zitekeela bestela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.