date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221880/eraikuntzako-bi-enpresari-atxilotu-dituzte-donostian-langileak-esplotatzeagatik.htm | Ekonomia | Eraikuntzako bi enpresari atxilotu dituzte Donostian, langileak esplotatzeagatik | Igeltseroak hamasei orduz lan egitera behartzen zituzten, eta, kexatuz gero, etxetik botatzearekin egiten zieten mehatxu | Eraikuntzako bi enpresari atxilotu dituzte Donostian, langileak esplotatzeagatik. Igeltseroak hamasei orduz lan egitera behartzen zituzten, eta, kexatuz gero, etxetik botatzearekin egiten zieten mehatxu | Komunak berritzeko lanetan berezituriko enpresa bateko bi arduradun atxilotu ditu Espainiako Poliziak Donostian. Hiru delitu egin izana egotzi diete: lan esplotazioa helburu duen gizakien salerosketa, eta langileen eta atzerritarren eskubideen aurkako delituak. Poliziaren ikerketaren arabera, igeltseroak egunean hamasei orduz lan egitera behartzen zituzten, eta, kexatzen baziren, etxetik botatzen zituzten, edota egunerako gastuetarako dieta kentzen zieten.
Ikerketa duela hilabete hasi zen, langileetako bat Poliziaren bulegora joan eta bere egoeraren berri eman zuenean. Langilea atzerritarra zenez, atzerri auzietarako lan multzoak kudeatu zuen salaketa. Lekukotzan egiazkotasun zantzuak atzeman ondoren, bi enpresariak ikertzen hasi ziren, eta asteon atxilotu dituzte. Biak ala biak Gipuzkoan bizi ziren, eta eraikuntza sektoreko hainbat enpresa kudeatzen zituzten. Haien artean, komunak berritzeko lanetan berezituriko bat nabarmentzen zen.
Ikerketan aurkitu zutenez, enpresariak «zalantzazko» lan eskaintzak egiten zizkieten Hego Amerikan bizi ziren igeltseroei. Haiek jaioterrian zirenean hasten ziren tratuan, baina, Euskal Herrira iristean, ikusten zuten baldintzak ez zirela betetzen. Langileen arabera, 1.200 eta 1.400 euro arteko soldata eskaintzen zieten Gipuzkoan komunak berritzen lan egiteagatik. Lan kontratua eskaintzen zieten, baita mantenua eta etxea ere. Abusua, baina, gero hasten zen, hamasei orduko lanaldiak egitera behartuz. Mantenua eta etxebizitza ere baldintzapean zeuden, hitzarturiko soldata eskatzen bazuten edo kexatzen baziren hura kentzearekin mehatxu egiten baitzieten. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221881/labek-jangela-seguru-eta-kalitatezkoak-eskatu-dizkio-hezkuntza-sailari.htm | Gizartea | LABek jangela «seguru eta kalitatezkoak» eskatu dizkio Hezkuntza Sailari | Sindikatuak azaldu du langileak ahal duten guztia egiten ari direla, baina gero eta zailagoa zaiela | LABek jangela «seguru eta kalitatezkoak» eskatu dizkio Hezkuntza Sailari. Sindikatuak azaldu du langileak ahal duten guztia egiten ari direla, baina gero eta zailagoa zaiela | LAB sindikatuak eskakizun bat egin dio gaur Jokin Bildarratzen Hezkuntza Sailari: «Jangelen aldeko benetako apustua egin dezala eta lehenbailehen dei ditzala langileen ordezkariak elkarrizketa mahai batera, 2000ko martxoaren 22ko agindua eta jangelen zirkularra negoziatzeko». Sindikatuak adierazi du Hezkuntza Sailak baliabide gehiago eman behar dituela ikasleendako eta langileendako jangela «seguru eta kalitatezkoak» izateko.
Sindikatuak azaldu du egoera konpontzeko zenbait alternatiba proposatu dizkiola Hezkuntza Sailari, baina ideiak ez dira onartu. Izan ere, Hezkuntza Sailak dio jangeletan azpikontratatutako langileak dauden heinean negoziazioak enpresekin egin behar direla. LABek, ordea, argudiatzen du hitzarmen kolektiboa enpresekin negoziatuko dutela, baina jangelen funtzionamendu araudiak ez, Hezkuntza Sailaren eskumenekoak direlako. Izan ere, araudi horietan lan baldintzekin zerikusia duten gaiak lantzen dira: ratioak, funtzioak, lanaldiak eta ordutegiak.
Jangeletako langileek gero eta funtzio gehiago dituztela salatu du LABek, eta ahal duten guztia egiten ahalegintzen badira ere anitzetan zaila egiten zaiela. Ratioak dira horren erakusle: haur hezkuntzako ikasleak dituzten jangeletan, begirale batek hamabost umeko ratioa du; lehen hezkuntzako ikasleekin, 37 umeko ratioa dute begiraleek; bigarren hezkuntzako ikasleekin, berriz, 45 umeko ratioa dute begiraleek. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/221882/zer-da-artzai-gazta.htm | albisteak | Zer da Artzai Gazta? | Gure logotipoan agertzen den kaikua, gure artzainen eta produktuaren esentzia, gure gaztaren esentzia. | Zer da Artzai Gazta?. Gure logotipoan agertzen den kaikua, gure artzainen eta produktuaren esentzia, gure gaztaren esentzia. | Artzai Gazta zer den definitzea inplizituki dator gure elkartearen logotipoan, konkretuki Artzai Gazta kaikuan. Kaikua baserriko tresna bat da, tradizioz Euskal Herri osoan ardien esnea jezteko erabiltzen zen egurrezko ontzia. Gure kulturarekin eta ingurunearekin oso lotuta dago, Artzai Gazta elkartearen benetako ezaugarriak transmititzen dituena, artisau erara eginiko gazta ekoizten duten 100 artzain inguruz osatua.
Baina kaikua ez da soilik gure elkartearen logotipoa, Artzai Gazta kaikua gure esentzia eta marka ere bada, merkatuan identifikatzen eta bereizten gaituena. Gure artzainen bizimodua egiteko eta ulertzeko modu bat da, jatorriari, milaka urteko tradizioari eta gure lurrari lotua.
Artzai Gaztako bazkide diren artzainek artzaintza eredu estentsiboaren aldeko apustu garbia egin dute, eta, beren ustiategi familiar txikietan, Latxa eta Karrantza bertako arrazako ardien maneiu eta ongizate baldintzak hobetzeko lanean ari dira. Artzaintzaren milaka urteko kulturari leial izanik, gure mendiak zaintzen eta ingurune naturala errespetatzen dituen landa garapen jasangarria lortzen laguntzen dute. Azken batean, gure inguruneko paisaia paregabeaz goza dezagun laguntzen dute.
Naturala eta kalitate handikoa
Era berean, Artzai Gazta elkartean kalitatea hobetzeko konpromiso sendoa dago. Izan ere, ikerketa eta garapen proiektuetan murgilduta egoteaz gain, gure artzainek eskuz egiten dute gazta, milaka urteko tradizioari jarraituz, teknika modernoekin uztartuz, eta egiaztatutako laborategien etengabeko kontrolpean; era honetan ahalik eta segurtasun eta kalitate higieniko sanitario handiena bermatuz.
Beraz, Artzai Gaztako artzainak ekoizpen prozesu osoa kontrolatzen duten profesionalak dira; hasi artaldearen maneiu eta elikaduratik, larre naturaletatik gehienbat, gaztaren eguneroko elaborazioarekin jarraituz eta tokiko salmenta bezala merkaturatzeraino, beti Artzai Gazta kaikuaren logotipoarekin identifikatuta. Idiazabalgo gazta industrialetik bereizteko, etiketako Idiazabalgo banda gorrian Baserrikoa bereizgarria gehituta aurkitzen da.
Hala ere, Benetako Artzai Gazta dela bermatzeko, gure logotipoa agertu behar da beti etiketan, Artzai Gaztako Kaikua.
Aipatutako balio hauek guztiak dira gure artzainak beste ekoizle eta ekoizpen ereduetatik bereizten dituztenak: kontrola, mimoa eta eguneroko ahalegina. Betiere jatorriari, kulturari, lurrari eta ardiari leial izanik. Eta honen guztiaren emaitza: eskuz eginiko produktua, naturala eta berezia, bertakoa eta kalitate handikoa, benetako artzain gazta, eta beti Artzai Gaztako Kaikua markaz identifikatua. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221883/osakidetzak-modu-aktibo-eta-sistematikoan-eskainiko-die-euskarazko-arreta-euskaldunei.htm | Gizartea | Osakidetzak «modu aktibo eta sistematikoan» eskainiko die euskarazko arreta euskaldunei | Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren xehetasunak eman ditu Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Osakidetzako profesionalen %52k dute egiaztatuta euskara maila. | Osakidetzak «modu aktibo eta sistematikoan» eskainiko die euskarazko arreta euskaldunei. Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren xehetasunak eman ditu Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Osakidetzako profesionalen %52k dute egiaztatuta euskara maila. | Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean izan da gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua, Osakidetzan abian jarri duten Euskararen Erabilera Normalizatzeko III. Planaren nondik norakoak azaltzeko. Osakidetzako administrazio kontseiluak urte hasieran onartu zuen plana, eta 2028ra arte iraungo du. Euskara normalizatzeko 2003an hasitako prozesuari jarraipena eman nahi diote modu horretan.
Plan berriaren helburu nagusietako bat da herritar euskaldunei euskarazko arreta «modu aktibo eta sistematikoan» eskaintzea. Hartarako, neurri sorta bat abian jarriko dute Osakidetzan. Besteak beste, herritarrek hizkuntzari dagokionez zer lehentasun dituzten jakiteak modua emango dio Osakidetzari «asistentzia mailetan behar diren osasun zerbitzuen euskarazko eskaintza integrala» antolatu ahal izateko, izan lehen mailako arretan, arreta espezializatuan, nahiz buru osasunean. Euskara lehentasunezkotzat jotzen duten pazienteen kasuan, euren identifikazio elementuetan hala adieraziko da, planean zehaztu dutenez. Seinale urdinak e letra izango du alboan, horiei dagokienez. Paziente eta erabiltzaileekiko harreman telematikoei dagokienez, Osakidetzak ziurtatu egin beharko du komunikazio teknologien bidezko informazioa eta zerbitzuak bi hizkuntza ofizialetan egotea, herritar bakoitzak nahi duen hizkuntzan jardun dezan. Dokumentazio klinikoari dagokionez, paziente bakoitzari dokumentu klinikoak euskaraz, gaztelaniaz edo ele bietan emango zaizkiola jaso du planak. Horretarako, Itzulbide itzultzaile neuronalaren pilotajea egingo da, pazienteen segurtasun klinikoa bermatuta.
Euskararen erabilera normalizatzeko plana Osakidetzako zerbitzu guztietan ezarriko da. Proposatzen dituen berritasunen artean, hauek dira nagusienak: lehen mailako arretan prozedura bat martxan jarriko da euskara lehenetsi duten pazienteei familia mediku, pediatra, erizain eta emagin euskaldunak eskaintzeko, eta ospitaleetan, espezialitate bakoitzean zenbait profesional izendatuko dira euskara lehenetsi duten pazienteak artatzeko. Erakunde eta administrazio publikoekiko harremanetan euskarazko komunikazioa egonkortzea ere izango du xede plan berriak, bai eta plantilla elebiduna areagotzeko prozesuarekin jarraitzea ere. Horretarako, profesionalek euskara ikasten eta hobetzen jarraitzeko konpromisoa hartuko dute, eta Osakidetzako zuzendaritzek euren informazio sistema nagusiak euskarara egokitu beharko dituzte. Azken neurri horri dagokionez, aurrerantzean erosi edo garatuko den sistema informatiko oro bi hizkuntza ofizialetan funtzionatzeko sortu beharko da.
Osakidetzan euskara normalizatzeko 2003an hasitako prozesua da plan berriaren abiapuntu, eta, haren ebaluazioa eginda, euskararen erabilerari eta ezagutzari buruzko hainbat datu eman ditu Sagarduik gaur. Jakinarazi du Osakidetzaren plantillaren erdiak pasatxok egiaztatuta daukala bere lanpostuari dagokion euskara maila. %52 dira baldintza hori betetzen duten langileak: duela hamar urte halako bi. Eta 330.000 paziente inguruk dute euskara lehentasunezko hizkuntzatzat, Sagarduik adierazi duenez. Alderdien txanda
Taldeen txandan, EH Bilduren izenean Rebeka Uberak begi onez hartu ditu planak jasotzen dituen hainbat helburu, besteak beste euskarazko arreta «modu aktiboan» eskaintzearena. Hala eta guztiz ere, salatu du xede hori lortzeko planak biltzen dituen neurriak «anbiguotasunez» josita daudela. Plana, oro har, «ausarta» dela uste du Uberak, baina mesfidati agertu da betetze mailarekin, aurreko plana ez delako erabat gauzatu. Hori hala, «hitz politetatik harago» urratsak egiteko galdegin dio Sagarduiri.
Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak hizkuntz eskubideak errespetatzearen alde egin du, baina errealitate soziolinguistiko ezberdinak aintzat hartu behar direla ohartarazita. PP+C’s-k eta Voxek «inposaketaz» hitz egin dute, eta euskara «naturaltasunez eta modu adeitsuan» ezartzearen alde egin dute. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221884/mercedesek-baieztatu-du-ibilgailu-elektrikoak-egingo-dituela-gasteizen.htm | Ekonomia | Mercedesek baieztatu du ibilgailu elektrikoak egingo dituela Gasteizen | 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak. Lantegia handitzeko inbertsioa baieztatzea falta da orain. | Mercedesek baieztatu du ibilgailu elektrikoak egingo dituela Gasteizen. 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak. Lantegia handitzeko inbertsioa baieztatzea falta da orain. | Mercedes-Benzek baieztatu du Gasteizko lantegian ibilgailu elektrikoak ekoitziko dituela 2025etik aurrera. Irailean aurreratu zien albistea Emilio Titos Gasteizko plantako zuzendariak bere azpitik dauden 200 arduraduni, baina Alemaniako multinazionalaren baieztapen ofiziala falta zen, eta gaur iritsi da.
Ibilgailu elektrikoak zein lantegitan eta nola ekoitziko dituen erabaki du Mercerdesek. Hau da, datozen urteetarako plana ondu du, eta argitu du Gasteizko lantegian zer egingo duten. Gama altuko furgoneta bat izango da, gaur egun egiten dituztenaren familiakoa, baina errekuntza motorrik barik elektrikoa izango duena. 2025eko lehen hilabeteetan irtengo dira lehen aleak, eta gaur egun muntatzen diren ereduekin uztartuko da (V, EQV, Vito eta Vito Tourer klaseak egiten dituzte).
Furgoneta elektriko handiak Polonian egingo dituzte ordea, Jawor hirian eraikiko duten planta berrian. Gaur egun Dusseldorfen (Alemania) egiten dituzte erabilera komertziala duten ibilgailu eredu horiek, baina datorren urteko bigarren erditik aurrera furgoneta handi elektrikoak ere muntatuko dituzte han, baita txasis-kabina ereduak ere. Azken horiek Ludwigsfeldeko lantegian (Alemania) egiten dituzte egun.
Inbertsioa, azken pausoa
Europako lantegietako banaketa erabakita, Gasteizko planta elektrifikatzeko iragarritako 1.200 euroko inbertsioa baieztatzea falta da orain. Ziurtzat jotzen zen jada uztailean lan ituna adostu ondoren, baina, ekoizpena eta auto modeloa erabakita, dirua iristea besterik ez litzateke faltako.
Lantegia ia 24 hektarea handitzeko baimena eman zion Gasteizko Udalak jada. Zabalagana parkearen alboan zabalduko da, eta bide emango luke ekoizpena bikoizteko. Hala ere, argitzeke dago hori ere; kopurua jakitea da hurrengo pausoa. Iaz, esaterako, 134.000 furgoneta ekoitzi zituen Gasteizen, eta aurten 141.000 inguru egitea espero da, udan kalkulatu baino 16.000 gutxiago.
Zuzendari berria
Alemaniako multinazionalak aurreko astean iragarri zuen Gasteizko lantegiko zuzendari berria nor izango den. Izan ere, Emilio Titosek erretiroa hartuko du, 40 urte baino gehiagoz karguan egon ondoren. Bernd Krottmayer alemaniarra izango da lemazain apiriletik aurrera. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221885/madrilek-ukatu-egin-du-zigor-kodearen-erreforma-buruzagi-independentistentzako-laquoberariazraquo-eginda-dagoela.htm | Mundua | Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela | Diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua moldatzeko erdibideko zuzenketa bat aurkeztekoa da PSOE. Zigorrak sei urtetik lau urtera jaitsiko lirateke. | Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela. Diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua moldatzeko erdibideko zuzenketa bat aurkeztekoa da PSOE. Zigorrak sei urtetik lau urtera jaitsiko lirateke. | PSOEk eta UP Unidas Podemosek osatutako koalizio gobernuak zehaztua du dagoeneko Espainiako Zigor Kodearen barruan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma, Madrilek Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko. Zehazki, ERC Esquerra Republicanak joan den ostiralean Zigor Kodearen erreforman diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzeko zuzenketari —irabazi asmorik ez dagoen kasuetan zigorra hiru urtekoa izatea— erdibideko zuzenketa bat aurkeztekoa da PSOE, gaur. Horrela, delitu horregatik auzipetutako prozesu subiranistako buruzagiek gehienez lau urteko espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete, eta ez sei urteko zigorrari. Hori bai, Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela eta despenalizazioa dakarrela. Hala zehaztu du Espainiako Gobernuko Lurralde Politikako ministro Isabel Rodriguezek.
«Lanean ari gara, hain zuzen ere, jarrera usteletatik argi eta garbi eratortzen diren eta garai honetan zigortuta ez zeuden gaiak gogortzeko eta aintzat hartzeko, hala nola justifikaziorik gabe aberastea», esan du Rodriguezek RNE Espainiako Irrati Nazionalean emandako elkarrizketa batean. Nabarmendu duenez, PSOEk aurkeztutako erdibideko zuzenketak zigorgarri gisa hartzen ditu diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitu mota guztiak, eta, beraz, delitu gisa hartzen ditu. Bide horretan, ministroak baztertu egin du, halaber, erreformak ustelkeriagatik zigortutakoentzako albo ondorio onuragarririk duenik. Espainiako Gobernuak Kataluniako «bizikidetzan aurrera egiteko» duen konpromisoaren barruan kokatu du erdibideko zuzenketa ministroak, eta erantsi du «gatazka politikoak politikatik» konpontzen direla.
ERCk joan den astean proposatu zuen delitu horretan zigorrak bereiztea diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk zigor kodea erreformatu aurretik delituak zuen definizio antzeko batera itzulita. Katalunian agintean den alderdiak azaldu zuenez, irabazi asmorik ez dagoen kasuetan zigorra hiru urtekoa litzateke gehienez. Generalitatean agintean den alderdiaren helburua da estatuak delitu hori «berriro ez erabiltzea era arbitrarioan, mugimendu independentistari jazartzeko». Moldaketa horrek ez luke bide emango ustelkeriagatik zigor arinagoak ezartzeko, ERCren esanetan.
Ikusi gehiago: Madrilek Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko lege aldaketa bultzatuko du
Dena dela, UPk berretsi du ez duela sinatuko —ezta horren aurkezpenean parte hartuko ere— PSOEk ERCrekin egindako erdibideko zuzenketa, sedizio lege berriaren barruan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua erreformatzeko. Hala ere, adierazi du «oraingoz» ez duela bidea oztopatuko. UPren talde parlamentarioko presidente Jaume Asansek onartu du eremu morea «oso zabala» dela, eta eztabaida bizia dutela koalizioaren barruan, ustelkeria kasuetan diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreformak izan dezakeen eraginari buruz.
ERCko presidente Oriol Junquerasek, berriz, «fede oneko independentista eta demokrata» guztien «laguntza» eskatu du sedizio delitua ezabatzeko eta irabazi asmorik gabeko diru publikoa bidegabe erabiltzeko delitua despenalizatzeko, «gurpilei itzuliak emateari utzi beharrean». TV3 Kataluniako telebista kateari eskainitako elkarrizketa batean, Junquerasek argitu gabe utzi du zer iritzi duen PSOEk aurkeztu behar duen erdibideko zuzenketaren inguruan. Hori bai, esan du ERCk Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkari gehiago izan balitu alderdi subiranista «urrunago» irits zitekeela.
Ustelkeriaren aurkako legea
PSOEk eta UPk ustelkeriaren aurkako legedia indartu dute, legez kanpoko aberaste bidegabearen delitu bat sortuta. Berritasun horrekin, eta gobernuko taldeek behin eta berriz adierazi dutenez, «ustelik ez da erreforma horren onuradun izango», ez baitute ustelkeria kasu handiei dagokien diru publikoa bidegabe erabiltzearen zatia doitu. Gobernuak espero du lege aldaketa horrek eragin duen zalaparta apaltzea, eta, era berean, prozesu subiranistari irtenbide bat ematea, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak joan den astean adierazi zuen gisan.
Madrilen iritziz, diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma «ezin hobeto» egokitzen zaio prozesu subiranistari; Fiskaltzaren arabera, Generalitateak 3,4 milioi euro inguru desbideratu zituen 2017an independentziarako erreferenduma egiteko.
El Pais egunkariaren arabera, Zigor Kodearen 433. artikulu berriaren testua, oraindik negoziatzen ari den erdibideko zuzenketa onartuz gero aterako litzatekeena, gisa honetara geratuko litzateke:
«Agintari edo funtzionario publikoak, aurreko artikuluen artean egon gabe ere, kudeatzen duen ondare publikoari bestelako erabilera publiko bat ematen badio, orduan, horri urtebete eta lau urte arteko espetxe zigorra ezarriko zaio; baita enplegu edo kargu publikorako inhabilitazio berezia ere, bi eta sei urte artekoa, hori esleituta dagoen zerbitzuaren kalte edo oztopatze larria gertatzen bada. Eta halakorik ez badago, enplegu edo kargu publikorako inhabilitazioa ezarriko zaio, urtebete eta hiru urte artekoa, bai eta hiru eta hamabi hilabete arteko isuna ere». |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221886/disney-plusek-erabaki-du-kote-cabezudoren-inguruko-dokumental-saioa-ez-ematea.htm | Bizigiro | Disney Plusek erabaki du Kote Cabezudoren inguruko dokumental saioa ez ematea | Sr. Mono ekoiztetxearen esku daude En el nombre de ellas dokumental saioaren eskubideak, eta beste plataforma edo telebista batek estreinatuko du. Hainbat emakumek saioan kontatzen dute Cabezudok bortxatu eta mehatxatu egin zituela, eta nola haien argazkiak webgune pornoetan jarri zituen. | Disney Plusek erabaki du Kote Cabezudoren inguruko dokumental saioa ez ematea. Sr. Mono ekoiztetxearen esku daude En el nombre de ellas dokumental saioaren eskubideak, eta beste plataforma edo telebista batek estreinatuko du. Hainbat emakumek saioan kontatzen dute Cabezudok bortxatu eta mehatxatu egin zituela, eta nola haien argazkiak webgune pornoetan jarri zituen. | Disney Plus plataformak azaroaren hasieran iragarri zuen Kote Cabezudo auzia-ren inguruko dokumental saio bat estreinatuko zuela azaroaren 23an. Lau ordu eta erdiko lanean, Kote Cabezudo salatu zuten hainbat emakumeren lekukotzak jaso zituen Sr. Mono ekoiztetxeak. Preso dago Cabezudo 2018ko udaberritik. Epaiketa aurten egin dute, martxoaren 7tik apirilaren 13ra. 28 urte eta bi hilabeteko zigorra jarri diote. Prozedura judiziala xehe-xehe kontatzen da saioan. Eduardo Mendoza kazetariak zuzendu du dokumental saioa, eta BERRIAren galderei erantzun zien azaroaren 20an.
Iritsi zen azaroaren 23a, baina plataformak ez zuen estreinatu En el nombre de ellas (Haien izenean) dokumental saioa. Disneyk ez zuen inolako argibiderik eman orduko hartan.
Oraingoan ere ez du argibiderik eman Disneyk. Baina, BERRIAk jakin duenez, plataforma horrek ez du estreinatuko Cabezudoren gaineko dokumental saioa. Sr. Mono ekoiztetxeko iturrien arabera, dokumental saioaren eskubideak itzuli dizkio Disneyk ekoiztetxeari. Horrenbestez, Sr. Monok programa saltzea lortuko balu, beste plataforma edo telebista batean estreinatuko litzateke. Eduardo Mendoza saioko zuzendariak BERRIAri esan dio dokumentala beste leihoren batean emitituko dela, eta datozen egunetan jakinaraziko dutela non. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221887/qatarrek-ukatu-egin-du-europarlamentuko-ustezko-ustelkeria-kasuarekin-loturarik-izatea.htm | Mundua | Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea | Belgikako Poliziak lau lagun inputatu ditu, ustelkeria egotzita, Eva Kaili europarlamentuko presidenteordeetako bat barne. Qatarko herritarrei Schengen eremuan bisarik gabe bidaiatzen uzteko neurria berriz aztertuko dute batzordean, parlamentuko presidentearen aginduz. | Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea. Belgikako Poliziak lau lagun inputatu ditu, ustelkeria egotzita, Eva Kaili europarlamentuko presidenteordeetako bat barne. Qatarko herritarrei Schengen eremuan bisarik gabe bidaiatzen uzteko neurria berriz aztertuko dute batzordean, parlamentuko presidentearen aginduz. | Une garratzean dago europarlamentua. Belgikako Fiskaltzak sei lagun atxilotu zituen joan den ostiralean, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria delitu bat egotzita. Horietatik lau inputatu zituen atzo, eta aske utzi zituen beste biak. Fiskaltzaren arabera, Qatarrek «diru ugari eta opari esanguratsuak» eskaini dizkie ganbarako zenbait kideri, haien erabakietan eragina izateko. Qatarko Atzerri Ministerioak akusazioa ukatu zuen atzo argitaratutako ohar batean. Are, esan zuen «oinarririk gabekoa» dela kasuaren eta emirerriaren arteko lotura.
Belgikako Poliziak hamasei etxe miatu zituen iragan ostiralean, Bruselan. Sarekadan 600.000 euroz betetako poltsa bat eta zenbait ordenagailu eta sakelako konfiskatu zituen. Gaur-gaurkoz, «ustelkerian aritzea, dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea» leporatzen diete inputatuei. Zurrunbiloaren erdian dago Eva Kaili europarlamentuko presidenteordea, eta harekin batera inputatu dituzte Francesco Giorgi europar legegile baten laguntzaile eta Kailiren bikotekidea, Luca Visentini Nazioarteko Sindikatuen Konfederazioko burua eta Pier Antonio Panseri europarlamentuko kide ohia.
Kasua argitara atera eta gutxira, parlamentuan zituen eskumenak eta Greziako Pasok alderdi sozialistako bazkidetza kendu zizkioten presidenteordeari. Pasok alderdiko lider Nikos Andrulakisek adierazi zuen ez duela onartuko «gardentasun falta txikiena ere». Hala ere, prozesu judizialarekin aurrera jarraitu ahal izateko, Kailiri eurodiputatu izateagatik duen immunitatea kentzeko eskatu behar dio Belgikako Poliziak parlamentuari.
Presidenteordeak Qatarren aldeko zenbait mezu zabaldu ditu azken hilabeteotan. Besteak beste, parlamentuan emandako hitzaldi batean aipatu zuen «mundu arabiarra eraldatzen ari delako froga» dela Munduko Kopa, baita Qatar «lan eskubideen auzian liderra» dela ere.
Erabaki handiak urteko azken saioan
Gaurkoa izango da europarlamentuaren urteko azken saioa, Estrasburgon (Frantzia). Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak gertatutakoaren inguruan hitz egin du, zenbait parlamentarik auziaren inguruko «berariazko eztabaida bat» egitea eskatu ostean. Ganberako buruak jakinarazi du Qatarko herritarrei Schengen eremuan bisarik gabe bidaiatzen uzteko neurria berriz aztertuko duela parlamentuak, Askatasun Zibil, Justizia eta Barne Batzordean. Gaineratu duenez, Kaili presidenteorde kargutik botatzeko prozesua hasiko dute astearte goizean, talde parlamentario guztietako buruak bilduta.
Hain justu, datorren astean zen bozkatzekoa bisaren inguruko neurria. Gertakariaren ostean, ordea, bozketa bertan behera uzteko eskatu dute zenbaitek, hala nola sozialdemokratek eta Berdeek. Neurri sorta berean eztabaidatzekoak ziren Ekuadorko, Kuwaiteko eta Omango herritarren bisa eskumenak, baina auzia itxi arte itxaron beharko dute.
Europaren sinesgarritasuna, jokoan
Nazioarteko zenbait atzerri ministro bildu dira gaur Bruselan, Atzerri Ministroen Kontseiluan. Kasuak gogor astindu du europarlamentua, eta ministro askok izan dute auzia hizketagai. Atzerri Gaietarako Europako Batasuneko goi ordezkari Josep Borrellek akusazio «oso larria eta kezkagarria» dela esan du gaur: «Albisteak asko kezkatu gaitu, baina frogen arabera jokatu behar dugu».
Are, Alemaniako Atzerri Ministro Annalena Baerbockeren arabera, kasuak zalantzan jar dezake «Europa osoaren sinesgarritasuna, batez ere Europako Batasunarena».
Dena den, izan dira Batasunaren aldeko iritziak ere. Italiako Atzerri Ministro Antonio Tajanik eskatu du ez nahasteko parlamentua «inputatuen ardura pertsonalarekin», eta berretsi du erakundea ez dela «ustela». Hala ere, iritzi dio ezinbestekoa dela ikerketari «gertutik erreparatzea eta beharrezko neurri guztiak hartzea». |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221888/2023ko-euskal-herriko-itzulia-ez-da-arrate-santutegian-bukatuko.htm | Kirola | 2023ko Euskal Herriko Itzulia ez da Arrate santutegian bukatuko | Antolatzaileek 62. lasterketaren sei etapak aurkeztu dituzte. Ez da erlojupekorik izango, eta azken etapak Eibarko herrigunean izango du helmuga. Apirilaren 3tik 8ra korrituko dute. | 2023ko Euskal Herriko Itzulia ez da Arrate santutegian bukatuko. Antolatzaileek 62. lasterketaren sei etapak aurkeztu dituzte. Ez da erlojupekorik izango, eta azken etapak Eibarko herrigunean izango du helmuga. Apirilaren 3tik 8ra korrituko dute. | Ez erlojupekorik, ezta Arrate santutegiko amaiera mitikorik ere. Horiexek dira 2023ko Euskal Herriko Itzuliaren ibilbideak izango dituen berrikuntza nagusiak. Antolatzaileek gaur aurkeztu dituzte 62. lasterketaren sei etapak: apirilaren 3an hasiko da, Gasteizen, eta 8an amaituko da, Eibarren (Gipuzkoa), baina, oraingoan, herrigunean. Profilak, oraingoz, ez dituzte aurkeztu.
Lehen etapak Arabako hiriburua eta Bastida (Araba) lotuko ditu. Bigarrena Nafarroan hasi eta bukatuko da, Vianatik Leitzara arteko bidea egin beharko baitute txirrindulariek. Iaz etapa batek ibilbide bera izan zuen, baina kontrako noranzkoan.
Araba, Nafarroa eta, hirugarren etapan, Gipuzkoa: apirilaren 5eko etapa Errenterian hasiko da, eta Villabonan bukatu. Laugarren etapan, berriz, ezkerraldean izango da Itzulia, Santurtzin (Bizkaia) hasi eta bukatuko baita. Gauza bera gertatuko da bosgarren etapan: Amorebietan (Bizkaia) ekingo diote ibilbideari, berriz ere hara itzultzeko. Lehen esan bezala, azken etapa Eibarren bukatuko da, baita hasi ere.
Ezbairik gabe, Arrateko amaiera kentzeko erabakiak ez du loturarik han sortzen den ikuskizunarekin. Iazko etapa gogoangarria izan zen; Ion Izagirre izan zen indartsuena han, erori egin zen arren, eta Daniel Felipe Martinezek irabazi zuen Itzulia. Ikusteko dago antolakuntzak zer profil aurkeztuko dituen aurten. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221889/urkulluk-konfiantza-du-donostialdeko-esian-sortu-den-krisia-konponduko-dute.htm | Gizartea | Urkulluk «konfiantza» du: Donostialdeko ESIan sortu den krisia konponduko dute | Orain hamar egun Donostia ospitaleko zerbitzuburuek hasitako protesta berritu egin dute gaur goizean erietxeko atarian | Urkulluk «konfiantza» du: Donostialdeko ESIan sortu den krisia konponduko dute. Orain hamar egun Donostia ospitaleko zerbitzuburuek hasitako protesta berritu egin dute gaur goizean erietxeko atarian | Irudia berritu dute gaur berriro Donostia ospitaleko atarian; zerbitzuburuek orain hamar egun hasi zuten protestak segida izan du, eta elkarretaratze bat egin dute Osakidetzaren kudeaketa auzitan jartzeko, eta bereziki berriki Donostialdeko ESI Erakunde Sanitario Integratuan hartu dituen hainbat erabakirekin desadostasuna erakusteko. Bide batez, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk hizpide izan du gaur gaia ekitaldi batean: esan du protesta egin duten sendagileen aldarrikapenak «ulertzen» dituela, eta «konfiantza» duela gatazkak izango duen bideratze egokian.
Kudeatzaile talde berria jarri du Osakidetzak ESIan, eta horren bidez konponbiderako urratsak egingo direla uste du Urkulluk. Mahai gainean jarri nahi izan du, hala ere, itaun bat, Osakidetzak hartutako hainbat erabaki defendatzeko. Izan ere, Donostian zabaldu den krisiaren atzeko motiboetako bat da bertan dauden zenbait zerbitzu lekualdatzeko asmoa, eta antzeko motiboengatik kritikak ozenak dira beste zenbait osasun zentrotan ere; esaterako, Basurtuko erietxean, Bilbon, bertako profesionalak protestan ari dira bihotz kirurgiako unitatea kendu nahi dutelako handik. Ingurumari hori aintzat hartuta ulertu behar da Urkulluren galdera: «Posible al da beharrezkoak ditugun zerbitzu guztiak erietxe guztietan izatea? Edo pentsa dezakegu erakunde bakar baten parte direla eta sarean lan egin behar dutela?».
Kritikak kritika, Osakidetzak ematen duen zerbitzuaren kalitatearen gainean konpromisoa erabatekoa dela nabarmendu du Urkulluk, eta Jaurlaritza horren aldeko ahalegin betean ari dela. Datuak eman ditu: 2013an pertsonako osasun gastuetara 1.490 euro bideratzen zituztela esan du, eta gaur egun 2.100 direla. Era berean, abian diren lan eskaintza publikoen bidez Osakidetzako lantalde egiturazkoa 31.000 profesionalekoa izango dela adierazi du, eta behin-behinekotasuna arintzera egingo dela horrela. Azaldu du populazioaren «zahartzeak» ekarriko dituen arazoei begira osasun sistemak datozen lau hamarkadatan izan beharko duen hezurdura finkatzen ari direla, eta ahalegin horretan ulertu behar direla Osakidetzako buruak osasun sistema berrantolatzeko hartzen ari diren hainbat neurri.
Bi kargugabetzek eragin dituzte, bereziki, Donostialdeko ESIko protestak: zuzendari kudeatzaile Itziar Perezenak eta erietxeko zuzendari mediko Idoia Gurrutxagarenak. Urkulluk argudiatu du tankerako «konfiantza karguetan» aldaketak ohikoak izaten direla, eta «logikoak» direla, baldin eta ikusten bada profesional horiek ja ez dutela lanik egiten erakundeak buruan duen «proiektuaren» alde. «Benetako berritasuna honakoa da: osasun profesionalak publikoki manifestatzen ikustea antolaketa eta administrazio kontuengatik», azaldu du: «Hori izan da benetako ezustea».
Eusko Legebiltzarreko Osasun batzordean egon da gaur Gotzone Sagardui Osasun sailburua Osakidetzako euskara plana aurkezten, eta oposizioko taldeek esan diote gaur agertu behar lukeela egunotan lehertu den krisiaz azalpenak emateko, hori delako lehentasunezkoa. Sailburuak gogorarazi du horretarako agerraldi bat eskatua duela, eta dagokionean emango dituela eman beharreko argibideak.
Oposizioko taldeen adierazpenak
Oposizioko talde politikoek argibide eske jarraitzen dute. PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak gaur esan du zerbaitek «kale» egiten duela Osakidetzan. «Profesionalek» egindako kritikak aditu egin behar direla adierazi du. Betiere «gardentasunaren eta elkarrizketaren» aldeko hautua egin behar dela argudiatu du, eta hori dela sortu denaren gisako gatazkak eragozteko bidea.
Gipuzkoako PPko ordezkari Muriel Larrea Sagarduiri zuzendu zaio: Donostialdean sortu den krisiari erantzuteko «kapaz» ez bada dimititzeko esan dio. Osasun profesionalen iritzia aintzat hartu behar dela adierazi du, eta nahigabea azaldu du Gipuzkoako osasun zentroak «erreferentzialtasuna» galtzen ari direlako. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221890/afaltzeko-orduan-internetik-ez-gazte.htm | Gizartea | Afaltzeko orduan Internetik ez, gazte! | NUPeko hiru ikaslek 'Zaindari' aplikazioa sortu dute, seme-alabek Internet nola erabiltzen duten kontrolatzeko | Afaltzeko orduan Internetik ez, gazte!. NUPeko hiru ikaslek 'Zaindari' aplikazioa sortu dute, seme-alabek Internet nola erabiltzen duten kontrolatzeko | Zaindari jarri diote izena, eta horrek ongi definitzen du aplikazioak zer egiten duen. Izan ere, horren bitartez, gurasoek jakin ahalko dute euren seme-alabek zenbat orduz erabiltzen duten Internet, eta ea behar bezain beste ordu lo egiten duten, diseinatzaileek adierazi dutenez. Horrez gain, sareko edukiak iragazi ahalko dituzte aplikazioarekin, adin txikikoentzat egokiak direla ziurtatzeko.
Nafarroako Uniberstitate Publikoak zabaldu du aplikazioaren berri, gaur. Izan ere, horkoTelekomunikazio Teknologietako Graduko hiru ikaslek diseinatu dute. Xabier Erro Cancel, Markel Iruretagoiena Zarikiegi eta Jesus Martinez de Lapuente Lacalle dira aplikazioaren sortzaileak. Gurasoen kontrolerako parametroak, normalean, kontrolatu beharreko gailuan zehazten dira. Zaindari-k, ordea, beste estrategia bat dauka: etxeko routerrean egiten du kontrola. Horren bidez, etxeko wifi sarea erabiltzen dutenen parametroak kontrolatu ahal dira. «Gainera, horrek erraztu egiten du wifi sare berera konektatutako gainerako gailuak gainbegiratzeko lana», azaldu dute. Sistemak abantaila bat du: eskolako Chromebook ordenagailuen erabilera kontrolatzeko bidea ematen du, gurasoek eta ikasleek ez dutelako modurik izaten horretan aplikazioak instalatzeko. Herren bat ere badu sistemak, halere: ez du kontrolatzen etxeko saretik kanpo egin daitekeen erabilera.
Gurasoen sakelakotik
Gurasoek, edo haurren ardura duenak, bere telefonoan jaso ahalko du erabiltzaile bakoitzaren jardueraren inguruko informazioa. Horretarako, adingabeko bakoitzaren profil bat sor dezake, eta horietako bakoitzari, esaterako, Internet erabiltzeko ordutegi bat finkatu. Esaterako: haur txikienei 21:00ak arte muga dakieke Interneten ibiltzeko aukera, eta, zaharragoei, beranduago arte utzi. Beste aukera bat: afaltzeko orduan Internet moztu diezaiekete guztiei, «botoi bat sakatze hutsarekin».
Diseinatzaileek esan dutenez, malware-a, hau da, programa gaiztoak blokea ditzake sistemak.
Ingeniaritza Telematikoko Proiektuak irakasgaiaren barnean garatu dute aplikazioa, Eduardo Magaña Lizarrondo irakaslearen gidaritzapean. NUPeko Smart Cities Institutuko (ISC) kidea da Lizarrondo. Laugarren ikasturteko ikasleok lanean jarraitzen dute, aplikazioa osatzeko: «Sare sozialetarako edo streaming zerbitzuetarako sarbidearen kudeaketa pertsonalizatua, baita haietako bakoitzaren erabilera-denborak ezagutzeko bideak ere».
Ikusi gehiago: Sakelakoa haurrei noiz?
Aplikazioa Android sistemarako garatu dute, eta Google Play dendan dago eskuragarri. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221891/upnk-navarra-sumaren-formula-baztertu-du-eta-bakarrik-aurkeztuko-da.htm | Politika | UPNk Navarra Sumaren formula baztertu du, eta bakarrik aurkeztuko da | Gaurko batzorde eragileak berretsi behar du Javier Esparza presidentearen erabakia, baina ez da ezusterik espero, eta UPN bakarrik lehiatuko da datorren urtean zabalduko den hauteskunde zikloan | UPNk Navarra Sumaren formula baztertu du, eta bakarrik aurkeztuko da. Gaurko batzorde eragileak berretsi behar du Javier Esparza presidentearen erabakia, baina ez da ezusterik espero, eta UPN bakarrik lehiatuko da datorren urtean zabalduko den hauteskunde zikloan | Hilabeteak eman ditu UPNko zuzendaritzak alderdiaren geroa baldintzatuko duen hauteskunde estrategiari buruz hausnartzen, betiere erabaki nagusi bat hartzeko: 2023an zabalduko den hauteskundeen zikloan bakarrik ala beste alderdi batzuekin batera aurkeztea. Bada, Javier Esparza presidenteak eta alderdiko zuzendaritzako beste zenbait kidek, besteak beste Enrique Maia Iruñeko alkateak, erabaki dute UPNk alde batera utziko dituela Navarra Sumaren gisako formulak, eta bakarrik aurkeztuko dela hauteskundeetan.
Alderdiko presidentearen eta haren albokoen erabaki horrek exekutibaren oniritzia jaso du jadanik; ez da ezusterik egon, eta Nafarroan eskuin-eskuin muturraren ordezkari nagusi izateko beste inorekin batera aurkeztu gabe lehiatuko da UPN, 2023ko maiatzeko udal eta foru hauteskundeetan eta Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak deitzen dituenean.
Beraz, duela lau urte abiatutako eskuineko hauteskunde aliantzarenak egin du Nafarroan. Navarra Sumaren barruan daude PP, Ciudadanos eta UPN 2019ko martxoaz geroztik, besteak beste «abertzaletasunari harresi» bat jartzeko; baina, orain, Esparzak ez du ikusten modurik horrelako sigla batuketa bati errentagarritasuna ateratzeko. Nafarroan, Voxen hazkundea apaltzea lortu zuen Navarra Sumak, baina, zenbait udal gobernu garrantzitsu lortu arren, esaterako Tuterakoa eta Iruñekoa, emaitza eskasak izan zituen, UPNk beste ziklo batzuetan ateratakoekin alderatuz gero.
PPk gehiago nahi
Edonola ere, iragarpen guztiek diote Ciudadanos desagertu egingo dela, eta muturreko liberalen desagertze horrek UPN-PP ahalezko aliantza bat uzten zuen Nafarroan. Esparzak, ordea, ez du garbi ikusi Alberto Nuñez Feijooren PPrekin batera azaltzea nafarren aurrean. Izan ere, PPk hautagai gehiago jarri nahi zituen zerrenda bakar posible horretan —Navarra Sumaren hogei eserlekuetatik soilik bi dira harenak—. Baina, boterea banatzeko desadostasun handiak aurreikusteaz gain, beste aldagai bat hartu du aintzat Esparzak UPN bakarrik aurkeztuko dela erabakitzeko: emaitzen kalkulua. Bakoitza bere aldetik aurkeztuta UPNren eta PPren batura errentagarriagoa izango dela uste du.
Edonola ere, Nafarroako presidente izateko azken aukera izango du Esparzak maiatzeko hauteskundeetan. 2015ean eta 2019an alderdiaren presidentegaia izan zen, eta huts egin zuen. 2023an, bakarrik aurkeztuta, UPNk aukera gehiago izango dituela deliberatu du, baina begien bistakoa da arriskuak badituela erabaki horrek, Voxekin eta PPrekin lehiatu beharko baita.
Ezin da ahaztu, izan ere, Sanchez Moncloatik ateratzeko ekinaldi sendoan ari dela PP, eta litekeena dela alderdi horrek ohi baino emaitza hobeak lortzea Nafarroan, maiatzeko foru hauteskundeak Espainiako Gorteei begira egingo dituelako. Gainera, bada beste aldagai kezkagarri bat UPNrentzat: Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero transfugak. Espainiako Kongresuan, lan erreformaren bozketan, UPNk erabakitakoaren aurka bozkatu zuten biek, askoren aburuz PPrekin hitzartutako maniobra batean. Orain, ezin da baztertu PPren Nafarroako zerrendan Sayas eta Garcia Adanero azalduko direla.
Batera edo bestera, Esparzak badaki UPN-PP baturak gehiengo absolutua lortuko balu Nafarroan eskura lukeela erkidegoko presidente izatea, eta batura horrek alderdi bakoitza bere aldetik aurkeztuta emaitza hobea izango duelako kalkulua gailendu da. Izan ere, UPNk PPk baino emaitza hobeak izango ote dituen galderaren erantzuna argia dela uste dute alderdi foruzalean: eskuinaren nagusitasuna UPNrena izango dela sinetsita daude.
Eta Navarra Suma alboratzeak badu azken abantaila bat; eta garrantzitsua izan daiteke, gainera. Esparzak ez du zertan baztertu PSNkin aliantza bat egitea. Yolanda Barcinaren gobernuak PSNren babesa izan zuela ez du ahaztu UPNren zuzendaritzak. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221892/sare-herritarrak-gabonetan-mobilizatzeko-deia-egin-du.htm | Politika | Sare Herritarrak Gabonetan mobilizatzeko deia egin du | Plataformak adierazi du gradu erregresioak «atzerapauso handi bat» direla. Deialdiak egin dituzte Hego Euskal Herriko lau lurraldeetarako. | Sare Herritarrak Gabonetan mobilizatzeko deia egin du. Plataformak adierazi du gradu erregresioak «atzerapauso handi bat» direla. Deialdiak egin dituzte Hego Euskal Herriko lau lurraldeetarako. | Urtarrilaren 7rako deitutako manifestazioaren atarian, Sare Herritarrak Gabonetan ere mobilizatzeko deia egin du. Plataformak azaldu du euskal presoek salbuespenezko neurriak jasaten dituztela oraindik ere, eta gradu progresioei eusteko eskatu du. Abenduaren 24an manifestazio bat egingo dute Gasteizen, eta abenduaren 31n mobilizazio bana abiatuko dute Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) espetxeetatik. Asteburu berean, manifestazio eta elkarretaratzeak egingo dituzte Nafarroako zenbait herritan.
«Guztiontzat bereziak diren data hauetan, garrantzitsua iruditzen zaigu beraien eskubideak urratuak dituzten eta, baldintza guztiak bete arren, espetxean bigarren graduan mantentzen dituztenen egoera salatzea», argudiatu du plataformak, ohar baten bidez. Izan ere, Sarek adierazi du 2022. urtea «oso garrantzitsua» izan dela urrunketa politikaren amaiera lortzeko bidean, baina oraindik ere zenbait oztopo dituztela presoek.
Sareren esanetan, egun 110 preso inguruk betetzen dituzte hirugarren graduan edo baldintzapean aske egoteko baldintzak, baina egoera bestelakoa da. Are gehiago, espetxeetako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak onartutako hainbat gradu progresioren aurkako helegiteak aurkeztu ditu Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak. Oraingoz, horietako sei ontzat jo ditu Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak, eta presoek kartzelara itzuli behar izan dute.
Plataformaren esanetan, fiskaltzak eta Auzitegi Nazionalak eragindako egoera «atzerapauso handi bat» da «aurrera begiratu eta iragana gainditu nahi duen jendarte batentzako». Hala, mobilizazioen bidez aurre egiteko deia egin dute: «Ezberdinen arteko ezagutzan eta ulermenean sakonduz, oztopo hauek guztiak elkarrekin gainditu behar ditugu».
Hauek dira Sarek egindako deialdiak:
-Araba: manifestazioa egingo dute abenduaren 24an, Gasteizen, Ahateen iturritik hasita, 19:00etan.
-Bizkaia: manifestazio bat egingo dute abenduaren 31n, Basaurin, Bizkaiko kartzelatik abiatuta, 12:00etan.
-Gipuzkoa: manifestazio bat egingo dute abenduaren 31n, Donostian, Martuteneko espetxetik hasita, 11:00etan.
-Nafarroa: abenduaren 30erako eta 31rako zenbait deialdi egingo dituzte, herriz herri. |
2022-12-12 | https://www.berria.eus/albisteak/221893/bakegileak-errugabetzeko-eskatuko-dute-abokatuek-premiazko-egoeragatik.htm | Politika | Bakegileak errugabetzeko eskatuko dute abokatuek, «premiazko egoeragatik» | Esnal eta Paroten egoerak eta gatazkaren konponbide prozesuak uztailaren 23ko ekintzak justifikatzen dituela alegatuko dute Akizen | Bakegileak errugabetzeko eskatuko dute abokatuek, «premiazko egoeragatik». Esnal eta Paroten egoerak eta gatazkaren konponbide prozesuak uztailaren 23ko ekintzak justifikatzen dituela alegatuko dute Akizen | Uztailaren 23an Akizen (Okzitania) trenbidea blokeatu zuten ekintzaileak errugabe jotzeko eskatuko dute haien abokatuek Akizeko Auzitegian. Ostegunean izanen dute epaiketa bederatzi bakegileek, eta bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak arriskatzen dituzte. Trenbidera baimenik gabe sartzea, trenen zirkulazioa oztopatzea eta taldean egindako lapurreta leporatzen dizkiete. Ekintza hura «premiazko egoerak» justifikatzen duela alegatuko dute abokatuek.
Desobedientziara deitu zuten uztailaren 23rako Bakegileek. Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Ostegunekoez gain, beste 11 epaituko dituzte otsailaren 2an, autobidea blokeatzeagatik.
«Guretzat arau hauste horiek ez dira existitzen», esplikatu du Arantxa Ihidoi abokatuak. «Premiazko egoerak justifikatzen ditu». Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuak eta Esnalen eta Paroten egoerak sortzen du premiazko egoera, abokatuen iritziz. Hala kontsideratzeko, ekintzak bi irizpide bete behar ditu zuzenbidearen arabera: interes orokorrekoa eta proportzionala izatea.
«Esnalek eta Parotek 32 urte zeramatzaten preso; ateratzen ez baziren, ez zuten sekula ateratzeko esperantzarik izanen. Ilegala da Europako legediaren arabera, preso orok izan behar baitu noizbait libre ateratzeko aukera», azaldu du Ihidoik. Hor legoke premiazko egoera. Era berean, zehaztu du epaitegiek berek aipatu dutela Euskal Herrian bake prozesu bat badela: «Kontuan hartzen dute, eta erraten dute balio duela. Akizeko auzitegiak erranen balu deus ez dela, kontra joanen litzateke», ebatzi du.
Ihidoiren hitzetan, Bakegileek ez zuten arriskurik hartu, ez zuten inor arriskuan ezarri, ekintza kolektiboa izan zen, eta sostengu handikoa. Hor ikusten du proportzionaltasuna.
Lau abokatuk segurtatuko dute bederatzi ekintzaileen defentsa. Ihidoiz gain, Anne-Marie Mendiburu, Herve Espiet eta Christophe Deprez arituko dira. Halaber, hiru lekuko deituko dituzte adierazpenak egitera: Daniel Olzomendi Euskal Elkargoko Turismorako lehendakariordea, Jean Daniel Elixeri bakegilea eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria. Herritar andana ere joanen da babesa ematera. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221894/energia-merke-eta-agorrezina-lortzeko-lasterketan-eginiko-laquoaurrerapen-handi-batraquo-iragarriko-dute-gaur.htm | Bizigiro | Energia merke eta agorrezina lortzeko lasterketan eginiko «aurrerapen handi bat» iragarriko dute gaur | Fusio erreakzio batean lehen aldiz energia irabaztea lortu dute, AEBetako laborategi batean. Zenbakiak baieztatzen badira, litekeena da esperimentuak mugarria ezartzea gizateriaren energia beharrak asetzeko, eta klima larrialdiaren kontra borrokatzeko lehian. | Energia merke eta agorrezina lortzeko lasterketan eginiko «aurrerapen handi bat» iragarriko dute gaur. Fusio erreakzio batean lehen aldiz energia irabaztea lortu dute, AEBetako laborategi batean. Zenbakiak baieztatzen badira, litekeena da esperimentuak mugarria ezartzea gizateriaren energia beharrak asetzeko, eta klima larrialdiaren kontra borrokatzeko lehian. | Aspaldi lortu zuten fusioa laborategian, hau da, Eguzkian gertatzen den erreakzioaren parekoa. Horretan ez dago arazoa. Baina orain arte ez dute lortu fusioa eragiteko gastaturiko energia baino gehiago ateratzea erreakziotik. Financial Times ekonomia kazetak argitaraturiko baieztatzen bada, ordea, historian lehen aldiz, operazioa errentagarria izatea lortu dute AEBetako laborategi batean, azken egunotan. Gaur iragarriko du «aurrerapen handia» AEBetako Energia Departamentuak. Horrek mugarria ezarriko luke gizateriaren energia beharren historian, noiz eta horrek kliman eragin duen larrialdiaren ondorioak gero eta nabarmenagoak diren honetan, eta energiaren arazoa nazioarteko gatazken muinean dagoela oso argi ikusten den honetan.
Zabaldu dutena hau da:
Azken bi asteotan eginiko esperimentu bateko emaitzen txostena irakurri ahal izan duten hiru pertsonak adierazi dutenez, Kaliforniako Lawrence Livermore Laborategi Nazionalean, fusioa lortzeko konfinamendu inertzialaren metodoa ikertzen ari dira. Horretan, hidrogenoaren plasmazko bolatxo bat munduko laserrik handienarekin bonbardatu zuten esperimentuan. Laserrak 2,1 megajouleko energia gastatu zituen, eta fusio erreakzioak 2,5 megajoule sortu zituen.
Laborategiak baieztatu du «emaitza positiboa» eduki duen esperimentu bat egin dutela, baina zehaztu dute oraindik ez dakitela zehazki zenbat energia sortu den horretan. Emaitzen berri zabaldu duten hiru zientzialarietatik bik adierazi dute espero baino energia gehiago sortu zela, eta horrek diagnostikorako tresna batzuk hondatu zituela, eta azterketa zaildu duela.
Gaur azalduko dute lorpena AEBetako Energia idazkari Jennifer Granholmek eta Segurtasun Nuklearrerako idazkariorde Jill Hrubyk, Kaliforniako laborategi horretan bertan.
Fusioa eta fisioa antzeko hitzak dira, baina bi gauza oso ezberdin. Fisioa, hain zuzen, bonba atomikoetan eta gaurko zentral nuklearretako erreaktoreetan erabiltzen dute. Fisioa arriskutsua da, une oro kontrolpean ez badago kate erreakzioa sortzeko joera duelako berez, Txernobylen eta Fukushiman agerian geratu bezala. Horrez gain, fisio erreakzioen hondakinak oso erradioaktiboak dira, eta arriskutsu izaten jarrai dezakete milaka urtez.
Fusioa beste kontu bat da: izarretan gertatzen den erreakzio bat da; Eguzkian, kasurako. Presio eta tenperatura handien eraginez, bi hidrogeno atomoen nukleoak elkartzen dira, eta, ondorioz, helioa sortzen da. Prozesuan energia asko askatzen da. Prozesuak ez du fisioaren arriskurik, ez duelako kate erreakziorik sortzen (elikatu ezean, gelditzeko joera du berez). Gainera, hondakin erradioaktiborik sortzen badu, erradioaktibitate apalekoak dira, eta urte gutxi behar dituzte kaltegabe bihurtzeko.
Fusioaren bultzatzaileek agindu dute prozesua eraginkorra izatea lortzen bada horrek gizateriaren energia arazoak konpon ditzakeela, indar iturri agorrezin eta merke bat lortu ahalko litzatekeelako. Fusiorako kilo bat lehengaik gaurko erregai fosilen kilo batek baino hamar aldiz energia gehiago eman dezake, eginiko kalkuluen arabera. Energia hori sortzean, gainera, prozesuak ez du berotegi gasik askatzen. Hainbatetan jarri duten adibideari jarraikiz, katilukada bat hidrogenoarekin etxe baten energia beharrak ase daitezke ehunka urterako.
Edonola ere, 1950etik ari dira fusioa errentagarri egiten saiatzen, eta dirutza gastatzen ari dira horretan mundu osoan. Horren lekuko da fisikarien inguruan asko zabalduta dagoen txiste bat: fusioaren apustuan zenbat diru gastatzen ari diren ikusita, agian fisika aldetik eraginkorragoa litzateke energia sortzea zuzenean dirua erreta.
Lasterketa, mundu osoan
Kaliforniako saioaren emaitzak baieztatzen badira, mugarria izango da 2022a fusio errentagarriaren lasterketan. Bi metodo erabiltzen ari dira nagusiki munduan: gaurko albistearen protagonista den konfinamendu inertziala alde batetik, eta konfinamendu magnetikoa bestetik.
Azken metodo horrek albistea ekarri zuen otsailaren hasieran. Oxfordeko (Ingalaterra) JET laborategian fusio erreakzioen marka ezarri zuten: bost segundoz eutsi ahal izan zioten fusioari, eta 59 megajouleko beroa sortu zuten. 1997. urteraino egin behar da atzera aurreko marka aurkitzeko. JETek berak segundo bateko erreakzioan 22 megajoule lortu zituen.
Orduan ez zuten gastaturiko energia baino gehiago atera. Baina ohartarazi zuten JET laborategian zuten erreaktorearen imanek ezin zutela kudeatu bost segundoko erreakzio bat baino luzeagorik. Beraz, esperimentuaren garrantzia beste nonbait zegoela azaldu zuten: erakutsi zuten ahal zen guztia atera diezaioketela erreaktoreari, plasmaren fisikak nola funtzionatzen duen praktikan ongi ulertzen dutela dagoeneko, eta, ondorioz, saioa erreaktore ahaltsuago batean eginez gero emaitza handiagoa lortuko litzatekeela. Horrek frogatuko luke posible dela fusioaren bidez energia errentagarria lortzea.
Ametsetako erreaktore ahaltsu hori aspaldi ari dira eraikitzen Frantzian, Marseillatik oso gertu: ITER esperimentua.
Izan ere, Oxfordeko JET laborategian dagoen makina tokomak motakoa da, hau da, plasma barruan gordetzeko erroskila huts moduko bat (toro bat, alegia), eta ITER ere mota horretakoa da, eta Oxfordeko arrakastak erakutsiko luke ITER-ek ere funtzionatu egingo duela. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221895/wolf-erlbruch-ilustratzaile-alemaniarra-hil-da.htm | Kultura | Wolf Erlbruch ilustratzaile alemaniarra hil da | Haur literaturako lan gogoangarri askoren egilea izan da. Harenak dira, besteak beste, 'Buruko hura nork egin zion jakin nahi zuen satortxoa' album ezaguneko marrazkiak. | Wolf Erlbruch ilustratzaile alemaniarra hil da. Haur literaturako lan gogoangarri askoren egilea izan da. Harenak dira, besteak beste, 'Buruko hura nork egin zion jakin nahi zuen satortxoa' album ezaguneko marrazkiak. | Buru gainean gorotz kiribildu bat duela oinez doan sator baten irudia da Wolf Erlbruchek (1948, Wuppertal, Alemania) egindako milaka ilustrazioen artetik euskal irakurleak gehien ezagutuko duena, beharbada. Buruko hura nork egin zion jakin nahi zuen satortxoa (Pamiela-Kalandraka) liburuaren azalean ageri da marrazkia, eta hark zabaldu zuen egilearen lana mundu osora. Lan hartan egin bezala, elementu arruntak baliatuz eta umorez eta begirada gizatiar batez auzi handiagoei buruz hitz egiteko gaitasunak egin du ezagun Erlbruchen obra, eta ilustrazioaren eta haur literaturaren eremuko erreferente bat izan da. Herenegun hil zen, 74 urterekin.
Diseinu grafikoko ikasketak egin ostean, Stern eta Esquire aldizkarientzat hasi zen ilustratzaile lanetan Erlbruch, eta hezkuntzara egin zuen jauzi gero, Wuppertalgo Unibertsitatean Ikusizko eta Ilustraziozko Arteen katedradun postura heldu arte. Irakaskuntza eta ilustratzaile jarduna uztartu zituen urte luzez, eta aitortza ugari jaso ditu bidean —Gutenberg, Christian Andersen eta Astrid Lindgren Memorial sariak, tartean—.
Eguneroko bizimodu soila zeharkatzen duten gai handiak adin guztientzako eskuragarri egitea goraipatu izan diote, eta, Werner Holzwarthekin idatzitako satorraren istorioarekin batera, haren lanetan gehien txalotuetako bat da Ahatea, heriotza eta tulipa, heriotzaren lagun egiten den ahate baten bidez, bizi kondizioez eta heriotzaren presentzia etengabeaz hitz egiten duen lana. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221921/ghk-k-isuna-jarriko-dio-zubietako-erraustegiaren-enpresa-kudeatzaileari.htm | Gizartea | GHK-k isuna jarriko dio Zubietako erraustegiaren enpresa kudeatzaileari | 160.000 euroren isunarekin zigortu du Ekondakin, Zubietako erraustegiaren kudeatzailea. Ingurumen Sailak isurien auzia konpontzeko eskatu zion, eta aginduari jaramonik ez egitea leporatu dio GHK-k. | GHK-k isuna jarriko dio Zubietako erraustegiaren enpresa kudeatzaileari. 160.000 euroren isunarekin zigortu du Ekondakin, Zubietako erraustegiaren kudeatzailea. Ingurumen Sailak isurien auzia konpontzeko eskatu zion, eta aginduari jaramonik ez egitea leporatu dio GHK-k. | Atzo bildu zen GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa, eta Zubietako erraustegia kudeatzen duen Ekondakin enpresa taldeari isuna jartzea erabaki zuten bilera horretan. Ekondakini Iragan uztailean izan ziren Arkaitzerrekako isuriak garbitzeko eskaerari jaramonik ez egitea egotzi dio GHK-k. Zehazki, «administrazioaren ikuskapenari aurre egitea eta berori oztopatzea» eta hark «idatziz emandako aginduak ez betetzea». Ondorioz, 160.000 euroko isuna ezartzea zigor gisa; 20.000 euro, agindua betetzeke eduki zuen egun bakoitzeko.
Hasiera batean, GHK-k ezeztatu egin zuen isuriak Zubietako errauste plantatik zetozenik—. Aste batzuen ostean, irailean, Gipuzkoako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak isurien auzia konpontzeko galdegin zion GHKri, erraustegiaren jabea denari. Azken horrek Ekondakin kudeatzaileari pasatu zion agindua. GHK-k orain kaleratu duen ohar batean, ordea, onartu du erraustegiaren ondorioz kutsatu zela errekastoa, baina, hala ere, esan du ez duela «kalte ekologikorik» eragin.
Isunari dagokionez, Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatu eta GHKren lehendakariak ez du argitu zergatik erabaki duten zortzi eguneko tartea soilik, eta ez egun gehiagokoa. Egun bakoitzeko isuna 20.000-30.000 eurorainokoa izan daiteke, erraustegiaren kontratuan jasotzen denez. Asensioren arabera, gutxieneko kopurua erabaki dute, haren hitzetan, isuriek ez dutelako kalterik eragin Arkaitzerrekako uraren kalitatean.
SGS eta Idom enpresek iaz egindako ikerketa baten arabera, Zubietako errauste planta inguruko lurpeko urek metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak dituzte. GHK-k, halere, dio substantzia horiek erraustegia martxan jarri aurretik ere ageri zirela eremu horietan egindako ikerketetan.
Ekondakin enpresa elkartearen bazkideak dira: Meridiam Investsment funtsa, Urbaser multinazionala eta Euskal Herriko Altuna y Uria, Murias, Moyua eta LKS kooperatiba. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221922/ikastetxe-batera-zihoan-mikrobus-bat-irauli-da-artazun-eta-hiru-ume-zauritu-dira.htm | Gizartea | Ikastetxe batera zihoan mikrobus bat irauli da Artazun, eta hiru ume zauritu dira | Hamar bidaiari inguru zihoazen ibilgailuan, baina gainontzekoak ongi daude. Gertatutakoa ikertzen ari da Foruzaingoa. | Ikastetxe batera zihoan mikrobus bat irauli da Artazun, eta hiru ume zauritu dira. Hamar bidaiari inguru zihoazen ibilgailuan, baina gainontzekoak ongi daude. Gertatutakoa ikertzen ari da Foruzaingoa. | Goizean gertatu da ezbeharra, 08:45ean: NA-7040 errepidean ikastetxe batera bidean zen mikrobus batek istripua izan du Artazun (Nafarroa); irauli egin da, eta barruan zihoazen hamar bat bidaiarietatik hiruk zauri leunak izan dituzte. Iruñera eraman dituzte, Nafarroako Ospitalera. Gainontzeko haurrak, gidaria eta haurren zaintzailea, berriz, ongi daude.
Foruzaingoak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221923/gksk-enpresarien-eta-agintarien-erasoaldiaren-aurka-manifestatzera-deitu-du-urtarrilaren-28rako.htm | Politika | GKSk «enpresarien eta agintarien erasoaldiaren» aurka manifestatzera deitu du urtarrilaren 28rako | Gazteen arteko «antolakuntza eta borrokarako grina» hedatzeko ere baliatu nahi dituzte mobilizazioak. Bilbon eta Iruñean antolatu dituzte manifestazioak. | GKSk «enpresarien eta agintarien erasoaldiaren» aurka manifestatzera deitu du urtarrilaren 28rako. Gazteen arteko «antolakuntza eta borrokarako grina» hedatzeko ere baliatu nahi dituzte mobilizazioak. Bilbon eta Iruñean antolatu dituzte manifestazioak. | GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak manifestazioetara deitu du urtarrilaren 28rako, Enpresarien eta agintarien erasoaldiaren aurrean, gazte langileok borrokara! lelopean. Bilbon eta Iruñean antolatu ditu mobilizazioak. GKSk gaur goizean eman du deialdien berri, Gasteizen, agerraldi jendetsu batean. GKSko kideek gaur egungo egoera politiko eta ekonomikoaren testuinguruan kokatu dituzte protestak. Salatu dutenez, herritar guztiek ez dituzte modu berean nozitzen «kapitalismoaren krisi sakonaren» ondorioak; are, ohartarazi dute bankari eta enpresari handiak «negozioa» egiten ari direla langileen kontura. Haien ustez, «enpresari handien eta agintarien erasoaldia» da egungoa, eta egoera ez da egun batetik bestera aldatuko. «Kapitalismoaren ziklo ekonomiko berri batean sartu gara, paradigma kapitalista berri batean, eta paradigma berri horretan langileon pobrezia eta eskubideen ezabaketa ez dira salbuespenak, normaltasun berria baizik». GKSren iritziz, politikari profesionalak ere langileen aurkako erasoaldiaren parte dira; Europako Batasunaren «mandatuei lotuta» egoteaz gain, erasoaldiaren «onuradun» ere badirela kritikatu dute. «Beraien praktikak goraino betetzen dituzten bitartean, gazte belaunaldion bizi baldintzak okertzen ari dira». «Gazte langileen» bizi baldintzak «prekarioak» direla salatu dute: «Etorkizun duin baterako baldintzarik gabe gaude; miseriazko soldata baten truke egiten dugu lan; laneko nagusiaren abusuak jasan behar ditugu; kriminalizatu egiten gaituzte; eskubide politikoak ezabatzen dizkigute...». Egoera horren aurrean, GKSrentzat premiazkoa da «gazte langileen» batasun politikoa sustatzea eta «enpresari handien eta agintarien erasoaldiari» aurre egitea. Helburu horrekin antolatu dituzte Bilbo eta Iruñeko manifestazioak; nolanahi ere, azpimarratu dute mobilizazioak baliatu nahi dituztela «gazteen arteko antolakuntza eta borrokarako grina hedatzeko» eta «enpresarien eta politikari profesionalen eraginetik kanpo antolatzen jarraitzeko ere». Izan ere, ezinbesteko iritzi diote gero eta lurralde gehiagotan mobilizazio dinamikak sortzeari eta horietan gero eta jende gehiago batzeari. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221924/prefetak-ezeztatu-egin-du-migratzaile-bat-bortxaz-kanporatzeko-hegaldia.htm | Gizartea | Prefetak ezeztatu egin du migratzaile bat bortxaz kanporatzeko hegaldia | Martial Ehouman Gaueko Mahaiko laguntzaile bolikostarrak Frantziako Estatutik kanporatzeko agindua jaso zuen uztailean, eta, orain, Miarritzetik Abidjanerako hegaldi baten bidez kanporatu nahi zuten, ostegunean. Prefetak jaramon egin dio hegaldia ezeztatuz. | Prefetak ezeztatu egin du migratzaile bat bortxaz kanporatzeko hegaldia. Martial Ehouman Gaueko Mahaiko laguntzaile bolikostarrak Frantziako Estatutik kanporatzeko agindua jaso zuen uztailean, eta, orain, Miarritzetik Abidjanerako hegaldi baten bidez kanporatu nahi zuten, ostegunean. Prefetak jaramon egin dio hegaldia ezeztatuz. | 2020an heldu zen Baionara Martial Ehouman, Boli Kostatik. Geroztik, Ipar Euskal Herrian egin du bizia, eta, besteak beste, Gaueko Mahaian laguntzaile gisa ari da. Uztailean, ordea, lanetik ateratzean, Frantziako Poliziak kontrolatu zuen, eta berehala Frantziako Estatutik ateratzeko agindua ezarri zioten. Harrezkero, 45 egunez polizia etxera joan behar izan zuen astean bi aldiz, kontrol judiziala betetzera. Hiru helegite bide aurkeztu ditu haren abokatuarekin batean, baina oraindik ez dute erantzunik ukan. Egoera, alta, larrialdizkoa bilakatu da: ostegunean Miarritzetik (Lapurdi) Abidjanerako (Boli Kosta) hegaldi batean sartu nahi zuten bortxaz, sorterrira itzularazteko. Azkenean, prefetak hegaldia ezeztatzea erabaki du arratsaldean, nahiz eta kanporatzeko agindua oraindik posible den.
Egoera ikusita, Gaueko Mahaiko boluntarioek protesta egitea deliberatu dute. Atzo arratsean ezohiko batzarra egin zuten, eta erabaki zuten ostegun gauera arte afaririk ez banatzea. Beharretan direnei afariak ematen dizkie elkarteak, eta, gauero, batez beste 102 apairu prestatzen dituzte. «Erabaki azkarra da, injustua iruditzen zaigun egoera bat salatzeko. Prefetari eskatzen diogu Martial Ehoumanen kasua berriz aztertzeko, eta haren kontrako neurriak kentzeko», adierazi du Cathy Loubressac elkarteko lehendakariak. Gainera, manifestazioa antolatu dute biharko: 18:30ean abiatuko da, Baionako Pausa etorkinen harrera gunetik.
Prefetaren beha
Francisco Sanchez Rodriguez Ehoumanen abokatuak azaldu duenez, Frantziako Estatutik kanporatzeko aginduari helegitea ezarri diote, eta Bordeleko auzitegi batean (Okzitania) aztertzekoa dute urtarrilean. Haatik, helegiteak ez du balio agindua behin-behinean eteteko, eta, horregatik, berehalako kanporatze arriskuan dago Ehouman oraindik ere, nahiz eta osteguneko hegaldia ezeztatu. Prefetaren esku da kanporatze agindua etetea.
Hortaz, Ehoumanek egonaldi baimen agiri berezi bat eskatu dio prefetari, Baionan «integratua» dela argudiatuz. Salatu du bizi duen egoerak «ikaragarrizko estresa» eragiten diola, eta egoera «ankerra» dela. «Biziki gogorra da bizi dudana, eta ez dut ulertzen nolaz posible den halakorik gertatzea». Prefetaren erantzunaren beha dago orain, eta, anartean, «ingurukoen mobilizazioa» eskertu du. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221925/txitxarroaren-arrantza-kuota-95-murriztu-du-bruselak.htm | Ekonomia | Txitxarroaren arrantza kuota %95 murriztu du Bruselak | Argudiatu du espezie horren biomasa biziraupena bermatzeko mugatzat jotzen denaren azpitik dagoela. Euskal arrantzaleek kopuru txiki bat mantentzea eskatu zuten. | Txitxarroaren arrantza kuota %95 murriztu du Bruselak. Argudiatu du espezie horren biomasa biziraupena bermatzeko mugatzat jotzen denaren azpitik dagoela. Euskal arrantzaleek kopuru txiki bat mantentzea eskatu zuten. | Oro har, 2023rako arrantza kuoten inguruko lehen negoziazioek emaitza onak ekarri dizkiete Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleei. Berdela harrapatzeko aukerak %20 handituko dira iazkoekin alderatuta, 29.439 tona guztira. Hego Euskal Herriko baxurako arrantzaleentzat espezie hori da harrapaketa nagusietako bat, hegaluzearekin eta antxoarekin batera. Legatzaren kuota, berriz, %10 igo da, 9.953 tonaraino.
Txitxarroaren kuotari dagokionez, berriz, Bruselatik albiste gazi-gozoak datoz euskal arrantzaleentzat. Murrizketa handia ezarri du: 3.271 tona harrapatu ahalko dute Kantauri itsasoan, urte honetan arrantzatutakoaren %4 inguru. Gobernuek txitxarroaren arrantza murriztea adostu dute, stockaren «baldintza txarrak» direla eta. Europako Batzordeak Kantauri itsasoan arrantzatzea debekatzea proposatu zuen.
Egun hauetan egindako bileran ez dira hegaluzearen eta antxoaren kuotak adostu. Horiek dira euskal arrantzaleen espezie nagusiak. Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan egindako deskarga guztien bi heren inguru. Bi espezie horien kuotak aurrerago ezarriko dira. Antxoaren kasuan, urtearen hasieran, azterketa zientifikoen emaitzen ondoren. Hegaluzeari dagokionez, otsailean ezarri ohi da. Euskal arrantzaleek ez dute aldaketarik espero bi espezie horien kuotetan.
Txitxarrorik ez Kantauri itsasoan
Txitxarroari dagokionez, euskal arrantzaleek kopuru txiki bat mantentzeko eskatu zuten. Espezie hori ez dute asko arrantzatzen. Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako salmenten % 2 baino ez da. Kantauri itsasoko ontzidia osoari 3.200 tonako kuota esleitu zaio, eta, aurreko urteetan Madrilek egindako banaketa kontuan hartuz, 900 tona izango lirateke Bizkaiko eta Gipuzkoako barkuentzat, azken urteetako deskargen antzeko kopurua.
Inguraketa, mailasarea eta arraste teknikak erabiltzen dituzten barkuak aritzen dira horretan, batez ere arrastekoak, eta garrantzi berezia du Ondarroako portuan (Bizkaia). Beste batzuentzat ordezko espeziea da udazken-neguetan, antxoaren eta hegaluzearen kostera amaitzen dutenean. Kasu gehienetan, nahi gabe arrantzatzen da espezie hori, txitxarroa sareetan beste espezie batzuekin nahasten delako. Kontuan izan behar da itsasontziak behartuta daudela arrantzatzen duten guztia portura eramatera, bestela isunak jartzen dizkiete. Horregatik eskatu zuten kuota bat mantentzea, txikia izan arren.
Txosten zientifikoen arabera, espezie horren biomasaren egoera haren iraupena bermatzeko mugatzat jotzen denaren azpitik dago. Ikerlariek diote 2024an azpitik iraungo duela, nahiz eta arrantza murriztu, eta horregatik proposatzen zuten debekatzea. Arrantzaleek onartzen dute asko murriztu dela, batez ere Kantauri itsasoan, baina esaten dute beste eremu batzuetan ez dela hori gertatzen. Horretarako hainbat arrazoi egon daitezkeela diote; adibidez, itsasoaren tenperatura igo izana. Horrek eragingo luke, haien ustez, txitxarroa urruntzea, beste espezie batzuk ugaritzeagatik.
Beste espezie batzuk
Berdelaren kuota handitzea albiste ona da euskal arrantzaleentzat. Azken urteetan pisu handia hartu du espezie horrek, bereziki baxurako ontzientzat, eta deskarga kopuruetan hegaluzearen pare jarri da. Legatzak, berriz, gero eta pisu txikiagoa du Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan, baina kuota handitu izana txalotu dute. Azkenengo zortzi urteetan lehen aldiz handitu du, espeziearen kontserbazioa ona dela eta. Urrian, Bruselak horren seinale bat eman zuen, abendura arte 9.201 tona gehiago arrantzatzeko aukera eman baitzien.
Beste espezie batzuei dagokienez, Europako Batzordeak bakailaoarentzat eta mihi arrainarentzat proposatutako murrizketak txikitu dira. Bi espezie horietarako, Bruselak %10eko eta %11eko murrizketak proposatu zituen, hurrenez hurren, baina azkenean iazko kuotak mantentzea hitzartu dute. Aingirari dagokionez, akordioa lortu dute sei hilabeteko debekualdi baterako, espeziea berreskuratzea lortzeko.
Bestalde, Erresuma Batuarekin eta Norvegiarekin negoziazioak irekita daude oraindik. Europako Batasunak arrantza tokiak partekatzen ditu bi herrialde horiekin, eta arrantzaleak akordio horien mende daude, bereziki alturakoak. Espainiako Gobernuak aurreratu du lehen aldiz lortu dituela Erresuma Batuko uretan hegaluzea arrantzatzeko lizentziak; horrez gain, legatzaren kuotak %5 igo dira, eta zapoarena eta oilarrarena, %11 eta %14, hurrenez hurren. Norvegiarekiko harremanak, berriz, trabatuta daude. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221926/hego-euskal-herriko-biztanleen-104-atzerritik-etorritakoak-dira-297397-pertsona.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko biztanleen %10,4 atzerritik etorritakoak dira: 297.397 pertsona | Nafarroa da atzerritik heldutako biztanle gehien hartu dituen Hegoaldeko lurraldea azken urtean: 3.225 migratzaile, eta %16,8ko portzentajea. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, hamarren batzuk baizik ez da handitu atzerritarren portzentajea, %8,5eraino. | Hego Euskal Herriko biztanleen %10,4 atzerritik etorritakoak dira: 297.397 pertsona. Nafarroa da atzerritik heldutako biztanle gehien hartu dituen Hegoaldeko lurraldea azken urtean: 3.225 migratzaile, eta %16,8ko portzentajea. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, hamarren batzuk baizik ez da handitu atzerritarren portzentajea, %8,5eraino. | Hego Euskal Herriko lurraldeen artean badira desberdintasun garrantzitsuak han bizi diren migratzaileen kopuruei dagokienez. Nafarroan, erroldatutako biztanleen %16,8 dira atzerritik etorritakoak. Portzentaje hori Gipuzkoarena ia halako bi da, eta beste hainbeste gertatzen da Bizkaiarekin, %8,6 eta %8,1 baitira hurrenez hurren horien portzentajeak erroldatutako migratzaileei dagokienez. Araban, %10era igotzen da portzentajea.
Orotara, Hego Euskal Herrian, 297.397 migratzaile bizi dira 2022. urtean. Eustaten eta INEren datuak gurutzatuta ondorioztatzen den kopurua da hori; beraz, Hegoaldeko biztanle erroldatu guztien (2.849.772) %10,4 dira atzerritik etorritakoak.
Pertsona horien jatorria aldatu egiten da lurraldez lurralde. Nafarroan, Maroko da migratzaile gehienen jatorria. 17.732 marokoar bizi dira han, 2021. urtean baino %5,8 gehiago. Ekuadorkoak dira ondoren Nafarroan gehien bizi diren migratzaileak: 14.938 (+%1,4). Eta Kolonbia da hirugarren lekuan agertzen diren migratzaile jendetsuenen jatorria: 11.273 (+%6,6).
Datu horiek 2022. urtearen hasierakoak dira (INE), eta ez dituzte islatzen martxotik aurrera egon den Ukrainako errefuxiatuen migrazioa. Dena den, 2022aren hasierarako nabaritu zen herrialde horretatik etorritakoen hazkundea, ordurako 1.742 bizi baitziren Nafarroan, %1,8 gehiago. Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 1.400 errefuxiatu inguru iritsi direla 2022an, eta, beraz, 3.100 inguru lirateke orain.
Eustaten ekarpena
Eustaten arabera, berriz, Araban bizi diren biztanle erroldatuen %10 dira migratzaileak 2022an, aurreko urtean baino hiru hamarren gehiago. Gipuzkoan %8,6 dira, hamarren bakarra igota; eta, Bizkaian, %8,1 dira, bi hamarren gehiago. Hiruren osotasuna aintzat hartuta, Amerikakoak dira atzerritar gehienak, Kolonbia, Nikaragua, Honduras, Venezuela, Paraguai eta Boliviatik etorriak. Gero, europarrek osatzen dute talde jendetsuena, batez ere Portugal eta Errumaniakoek; eta, hirugarren lekuan afrikarrak azaltzen dira, batik bat Marokokoak (%53,3), Aljeriakoak, Senegalgoak eta Nigeriakoak.
Araban, Afrikako herrialdetako nazionalitatea dutenak dira gehiengoa atzerritarren artean (%39,3). Amerikarrak migratzaileen %32,3 dira han. Bizkaian, Amerikako herrialdeetako nazionalitatea dutenak dira gehienak (%45), eta afrikarrak ondoren (%25). Gipuzkoan ere Amerikako herrialdeetakoak dira atzerritar gehienak (%39,2); gero, Europarrek osatzen dute talde jendetsuenetan bigarrena (%28,2); eta Afrikakoak hirugarren lekuan agertzen dira (%24).
Eustatek atzerritar jatorrikoen eta Euskal Herrian jaiotakoen arteko desberdintasun bat nabarmendu du adinari erreparatuz. Euskal institutuak dio atzerriko nazionalitatea dutenen batez besteko adina 33,4 urtekoa dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Lurralde horietan jaiotakoen adina, berriz, 46,6 urtekoa da batez beste, 13,2 urte gehiago. Orotara, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen adina 45,5 da. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221927/hungariarentzako-funtsen-55-blokeatu-du-ebk.htm | Mundua | Hungariarentzako funtsen %55 blokeatu du EBk | Europako Batzordeak aurrekontu komunitarioaren %65 ukatu nahi zion: 7.500 milioi euro. Hungariak betoa kendu dio talde komunitarioak 2023an Ukrainara bideratu nahi duen 18.000 milioi euroko laguntzari. | Hungariarentzako funtsen %55 blokeatu du EBk. Europako Batzordeak aurrekontu komunitarioaren %65 ukatu nahi zion: 7.500 milioi euro. Hungariak betoa kendu dio talde komunitarioak 2023an Ukrainara bideratu nahi duen 18.000 milioi euroko laguntzari. | EB Europako Batasunak Hungariarentzako funtsen %55 blokeatuko du azkenean: 6.300 milioi euro. Horrek esan nahi du talde komunitarioak aurrenekoz ukatuko diola bere aurrekontuko dirua estatu kide bati, zuzenbide estatua urratzea egotzita. Halere, Europako Batzordeak proposatutakoa baino apur bat arinagoa izango da zigorra. Izan ere, justizia sisteman eta ustelkeriaren aurkako borrokan eskatu zaizkion erreforma guztiak ez egitea leporatuta, 7.500 milioi euro blokeatu nahi zizkion batzordeak Budapesti; hau da, funtsen %65. Klub komunitarioak goizaldean egin du ituna, Txekiak Twitterren iragarri duenez —EBren presidentetza du—. Eta akordioa heldu da, hain zuzen, Viktor Orban buru duen gobernu ultrakontserbadoreak betoa kendu dielako Bruselarentzat ezinbestekoak diren bi auziri: klubak 2023an Ukrainara bideratu nahi duen 18.000 milioi euroko laguntzari eta sozietate zergan %15eko gutxieneko tasa ezartzeari.
Horrenbestez, Bruselak aurrenekoz aktibatu du 2020ko udazkenean Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak adostutako prozedura. Horrek zehazten du EBko estatu kideek baldintza bat bete behar dutela funtsak jasotzeko: «blokearen balioak eta printzipioak» betetzea. EBk uste du Budapestek egindako erreformek ez dituztela zuzenbide estatuaren gabezia guztiak konpontzen, baina, zenbait hedabidek iturri komunitarioak aipatuz kaleratu dutenez, kontuan hartu du orain arte ezarritako «neurri zuzentzaileen garrantzia eta kopurua». Hortaz, COVID-19ak eragindako pandemiaren ondoren Hungariako Gobernuak aurkeztu zuen suspertze planerako aurrekontua onartu du Bruselak: 5.800 milioi euro. Hori bai, diru hori jaso ahal izateko, Budapestek jarraituko behar du zuzenbide estatuan erreformak egiten.
Azkeneko urtea negoziatzen pasatu dute. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak jakinarazi zuen, joan den apirilean, Hungariak ezingo zuela dirurik jaso talde komunitarioko aurrekontutik, zuzenbide estatua errespetatu ezean. Hilabete batzuk geroago, irailean, Hungariarentzako funtsetik 7.500 milioi euro blokeatzeko eskatu zuen Bruselak. Bien arteko harremanak gaiztotuta daude aspalditik. EBren eta beste estatu kide baten –Poloniaren– arteko harremanak ere ez dira onak. Varsoviari ere leporatzen dio gabeziak edukitzea zuzenbide estatuan. Baina ekainean Poloniaren suspertze funtsa desblokeatu zuen Bruselak, argudiatuta gobernu ultrakontserbadoreak jarrera aldaketa bat eduki zuela. Aintzat hartu behar da Ukrainako gerrarekin loturik EBk hartu dituen erabakiak babestu dituela Poloniak. Ez du gauza bera egin, ordea, Hungariak, Errusiak talde komunitarioan duen aliatuak.
Ikusi gehiago: Poloniaren jarrera aldaketa saritu du EBk, suspertze funtsak desblokeatuz
Nolanahi ere, 27 estatuetako enbaxadoreek egin dute ituna, eta kide bakoitzak osteguna baino lehen berretsi beharko du, formalki. Hain zuzen, Europar Kontseiluak urteko azkeneko goi bilera egingo du etzi, eta Bruselan bilduko dira estatu kideetako gobernuburu eta estatuburuak.
Diruaren beharra, biek
Hungariak betoari eutsiko ziola aurreikusita, EBko estatu kideek Ukrainara dirua bideratzeko beste formula bat adostu zuten asteburuan. Horren helburua zen diru laguntza finantzatuko duen zorraren jaulkipena bermatzea abal nazionalen eta aldebiko akordioen bidez. Dena den, talde komunitarioak ez du bide hori ibili beharko azkenean.
18.000 milioi euro horiek dira, Bruselaren esanetan, Ukrainak dirua eduki dezan gastu arruntei aurre egin ahal izateko. Baina NDF Nazioarteko Diru Funtsak adierazi izan du Ukrainak 38.000 bat milioi euro behar dituela bere finantza beharrak eta estatuaren ezinbesteko funtzioak estaltzeko. Bruselak emandako diruaren truke, baldintza batzuk bete beharko ditu Kievek: esaterako, erreformak egitea zuzenbide estatua errespetatzeko. Aurrez diru sailak jaso izan dituenean ere baldintza berak jarri izan dizkio EBk.
NDFrentzat, Ukrainarentzako diru hori ez da nahikoa oinarrizko bere beharrei aurre egin diezaien. Eta Hungaria ez dago EBko diruari uko egiteko moduan: zerga defizit handia du; inflazioa %20tik gora dago; dibisa amildu egin da; eta arrisku saria 800 puntutik gorakoa izan da une batzuetan.
Bosnia eta Herzegovina, hautagai
EBk onartu du Bosnia eta Herzegovinari talde komunitarioko kide bihurtzeko hautagai estatusa ematea. Mendebaldeko Balkanetako herrialdeak duela sei urte egin zuen eskaera. Erabaki hori hartu dute, gaur, klubeko Atzerri ministroek. Estatu kide bihurtu aurreko pausoa da hautagai bihurtzea, eta uneotan estatus hori dute Turkiak, Montenegrok, Albaniak, Islandiak, Ipar Mazedoniak, Serbiak, Ukrainak, Moldaviak eta Bosnia eta Herzegovinak. Kasu gehienetan urteak behar izaten dira estatu kide bihurtzeko urratsa egiteko, eta EBk eskatzen du zuzenbide estatuari dagokionez erreformak egitea. Kosovo etzi da EBko kide bihurtu nahi izateko eskaera formalki egitekoa. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221928/txilek-2023ko-azaroan-egin-asmo-du-prozesu-konstituziogile-berrirako-plebiszitua.htm | Mundua | Txilek 2023ko azaroan egin asmo du prozesu konstituziogile berrirako plebiszitua | Txileko alderdi politikoek prozesu konstituziogile berrirako bidea adostu dute. Herri bozketa bidez hautatutako 50 pertsonak eta 24 kideko batzorde aditu batek osatuko dute Konstituzio Kontseilua. | Txilek 2023ko azaroan egin asmo du prozesu konstituziogile berrirako plebiszitua. Txileko alderdi politikoek prozesu konstituziogile berrirako bidea adostu dute. Herri bozketa bidez hautatutako 50 pertsonak eta 24 kideko batzorde aditu batek osatuko dute Konstituzio Kontseilua. | Txileko alderdi politikoek gaur jakinarazi dutenez, prozesu konstituziogile berrirako bide orria hitzartu dute, hiru hilabete baino gehiagoko negoziazioen ostean, eta irailaren 4ko erreferendumean txiletarrek aurreko proposamenari ezezkoa eman ondotik. Txileko Senatuak kaleratutako oharraren arabera, konstituzio berrirako proposamenaren abiapuntu nagusia da oinarri instituzionalak dituen erreforma proiektu bat egitea, baita konstituzioa soilik idatziko duen organo bat eratzea ere, alderdi politikoek hala hitzartu dutenez. 2023ko azaroan egin asmo dute prozesu konstituziogile berrirako plebiszitua.
Itunaren arabera, herritarrek hautatutako 50 pertsonak osatuko dute konstituzioa lantzeaz arduratuko den Konstituzio Kontseilua, eta, prozesuan, halaber, ibilbidean lagunduko duten 24 adituk ere parte hartuko dute; horietatik hamabi Diputatuen Ganberak izendatuko ditu, eta beste hamabi Senatuak. Dokumentuak dioenez, «proposatutako konstituzio arauak jarduneko kontseilarien hiru bostenek onartuko dituzte, eta azken proposamena quorum beraren bidez Kontseiluaren onespenaren pean jarriko da».
Gainera, Onargarritasun Batzorde Tekniko bat egongo da, Senatuak aukeraturiko hamalau legelarik osatutakoa, eta onartutako arauak berrikusiko ditu, neurrien «balizko onartezintasuna» zehazteko, oinarri instituzionalen aurkakoak direnean.
Adituek aurreproiektu bat landuko dute urtarriletik aurrera, Konstituzio Kontseiluaren lan oinarria izango dena, «ideia nagusi baten erakoa», itunak ezartzen duenaren arabera. Konstituzio Kontseiluak —parekidea izango da, eta indigenek ere parte hartuko dute— konstituzio berrirako proposamena prest duenean, adituei itzuliko die, hurrengo prozesua has dezaten eta sakoneko alderdiak berrikus ditzaten, hala uste badute.
Egungo konstituzioa erreformatzen duen araua denez, akordioa lege proiektu gisa bozkatu beharko dute Kongresuan, eta legebiltzarkideen lau zazpirenek berretsi beharko dute. Eskuin muturreko Alderdi Errepublikanoa eta eskuinarekin lerrokatutako Jendearen Alderdia akordiotik kanpo geratu dira.
Azken urratsa izango da plebiszitua egitea. Herritarrek berretsi edo baztertu egin beharko dute azken proposamena; ondo bidean, 2023ko azaroaren 26an egingo duten erreferendumean.
«Etorkizun hobe baten alde»
«Demokrazian jaiotako konstituzio berri batean aurrera egiteko bide berri baten hasiera da, gure aberriarentzat eta gure herriarentzat etorkizun hobe bat eratzeko aukera berri bat», esan du Senatuko presidente Alvaro Elizaldek, Santiagoko Kongresu zaharreko liburutegian dokumentua sinatu eta geroko hitzaldian. Nabarmendu duenez, herrialdearen historiako ikasgaiak «aintzat hartu» eta «umiltasunez» aritu behar dute guztiek. Jarraian, Diputatuen Ganberako presidenteak hartu du hitza, eta hau gaineratu du: «Alderdi guztiak hartu ditugu kontuan iraganean egindako hutsegiteak ez errepikatzeko eta prozesuak bere bidea ondo egiteko».
Bestalde, itunak oinarrizko testu berriaren hamabi oinarri ere jasotzen ditu; besteak beste, Txile estatu bateratu, zuzenbidezko estatu sozial eta demokratiko gisa aipatzea, baita herri indigenen aitortza eta organo autonomoak mantentzea ere, hala nola Banku Zentrala.
Ituna heldu da, hain zuzen, indar politikoen arteko hiru hilabete baino gehiagoko negoziazioen ondoren. Elkarrizketa horietan, testua idatzi duen organoa aukeratzeko mekanismoa izan da oztopo nagusia. Negoziazioak aurrera egin ahala, bi aldeak jarrerak hurbilduz joan dira, ados jarri diren arte.
Bide malkartsua
Txileko prozesu konstituziogilea 2019 amaieran Latinoamerikako herrialde hartan izan ziren protesta oldeen ondoren gauzatu da. Augusto Pinocheten 1973 eta 1990 bitarteko diktadura amaitu zenetik izandako protestarik handienak izan ziren. Mobilizazioak, zehazki, metroaren prezioa garestitzearen aurka antolatu zituzten, eta eredu ekonomiko eta sozial justuago baten alde aldarrikatu zuten.
Hilabete gogorrak izan ziren haiek, protesta baketsuak, indarkeria ekintzak eta Poliziaren jazarpena tarteko. Istiluek 30 hildako eragin zituzten, baita milaka zauritu eragin ere. Bide horretan, Nazio Batuen Erakundeak eta beste zenbait taldek estatuko indarrei leporatu zieten herritarren giza eskubideak urratzea.
Manifestazioak baretzeko asmoz, konstituzioa aldatzeko plebiszitua egitea adostu zuten alderdi politikoek, 2020ko urriaren 25ean, pandemia betean. 1980an idatzitakoa zen konstituzioa, Pinocheten agindupean, eta partzialki erreformatu zuten 2005ean, Ricardo Lagos presidente zela. Bada, boto emaileen %78k aldeko botoa eman zuten, herritarren %50ek parte hartu zuten galdeketa batean. Gisa horretara, testu berria hautetsontzietan aukeratutako ad hoc konbentzio batek egitea erabaki zuten.
Txiletarrak 2021eko maiatzean itzuli ziren bozkalekuetara Konbentzioko 155 kideak izendatzeko. Hori bai, aukeraketak parekidea izan behar zuen, eta herri indigenek hamazazpi postu ziurtatuta zeuzkaten. Hautaketaren emaitza aurrerakoia izan zen, hautagai independenteen gehiengoarekin; eskuinak, aldiz, ez zuen ia ordezkaritzarik lortu.
Konstituziogileak urtebetez idatzi zuen konstituzio testuaren zirriborroa, eskuinaren kritikak gorabehera. 2022ko uztailaren 4an, zirriborroa Gabriel Boric presidenteari eman zitzaion, eta hark berehala plebiszitua egiteko deia egin zuen, herritarrek testua berretsi zezaten.
Arau proposamenak diktaduraz geroztik Txilen indarrean dagoen sistema neoliberala zokoratzen zuen; arlo publikoaren presentzia, aldiz, handiagotu. Gainera, «konstituzio feministatzat» jo zuten askok, baita «estatu ekologiatzat» ere, ingurumenaren aldeko eta krisi klimatikoaren aurkako apustu sendoa egiten duelakoan.
Funtsezko beste puntu batzuen artean, besteak beste, lehen mailako osasun sistema unibertsal baten, hezkuntza publikoaren eta estatuko pentsio sistema indartzean alde jasotzen zituen proposamenak. Txile «nazio pluraleko estatu gisa» definitzen zuen, eta herri indigenen eskubideak onartzen zituen. Azkenik, ura eta halako funtsezko baliabideen pribatizazioa amaitzearen alde egiten zuen.
Azken proposamena, ordea, irailaren 4an baztertu zuten, plebiszitu batean; txiletarren %62k aurka bozkatu zuten. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221929/europak-oniritzia-eman-dio-karbonoaren-muga-zergari.htm | Ekonomia | Europak oniritzia eman dio karbonoaren muga zergari | Batasuneko herrialdeetako eta Europako Parlamentuko negoziatzaileek goizaldean lortu dute akordioa. Burdina, altzairua eta ongarriak daude inportazio zergapetuen artean. | Europak oniritzia eman dio karbonoaren muga zergari. Batasuneko herrialdeetako eta Europako Parlamentuko negoziatzaileek goizaldean lortu dute akordioa. Burdina, altzairua eta ongarriak daude inportazio zergapetuen artean. | Inportatzaileek muga zergak ordaindu beharko dituzte kanpotik Europako Batasunera datozen gaiek egindako karbono dioxido isuriengatik. Europako herrialdeek eta Europako Parlamentuak gaur goizaldean adostu dute karbonoari jarritako munduko lehen muga zerga izango dena.
Berotegi efektuko gasen isuriak murriztea da azken helburua, baina muga zergaren xede nagusia Europako tokiko ekoizleek bidezko lehia izatea da, haiek jada ordaindu behar izaten dutelako edo izango dutelako isurtzeko eskubideengatik.
Hasieran, zenbait gai inportatu soilik zergapetuko dira: burdina, altzairua, zementua, aluminioa, ongarriak, hidrogenoa, argindarra eta burdinaz zein altzairuz egindako torlojuak eta buloiak.
Dena den, oraindik ez dago zehaztuta noiz jarriko den karbono muga zergaren sistema bere horretan. Oraingoz, asmoa da hurrengo urteko urrian test moduko bat abiatzea. Hain zuzen, orduan hasiko zaizkie kentzen Europako enpresei orain arte doan —aurrerantzean ere lehiakor izan daitezen— jaso dituzten isurketa eskubideak.
Doako isurketa eskubiderik gabe, ez dago argi ere nola konpentsa ditzakeen EBk bere esportatzaileak.
Beharbada, gauzak gehiago argituko dira aste honetan, hain zuzen, karbono eskubideen merkatua erreformatzeko negoziazioak daudelako abian Estrasburgon. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221930/elebidek-277-intzidentzia-jaso-zituen-iaz-2020an-baino-12-gehiago.htm | Gizartea | Elebidek 277 intzidentzia jaso zituen iaz, 2020an baino %12 gehiago | Urtez urte hazi egin da intzidentzia kopurua, 2019tik. Alor publikoan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak jaso dituzte kexa gehien hizkuntza eskubideen urraketagatik. | Elebidek 277 intzidentzia jaso zituen iaz, 2020an baino %12 gehiago. Urtez urte hazi egin da intzidentzia kopurua, 2019tik. Alor publikoan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak jaso dituzte kexa gehien hizkuntza eskubideen urraketagatik. | Hizkuntza eskubideen urraketekin lotutako 277 intzidentzia jaso zituen iaz Elebide Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko zerbitzuak, aurreko urtean baino 31 gehiago. 2021ari dagokion txostena onartu du gaur Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak, eta horrek erakusten du 2019tik aurrera urtez urte handitu egin dela jasotako intzidentzia kopurua. Iaz jasotakoetatik hemezortzi baliogabetu egin zituzten, «aurreko baten errepikapena edo errakuntzak zirelako», eta beste hogei, «intzidentzia izapidetzeko oinarri juridikorik ez zegoelako». Horrenbestez, 239 bideratu zituen Elebidek.
Kexak izan ziren gehienak —227—, eta horietatik %98,7 lotuta daude euskara erabiltzeko eskubidea urratu izanarekin. Esparru publikoan gertatutako eskubide urraketak dira gehienak, nabarmen: 190 guztira, %83,7. 37 kexa —%16,3— dagozkio esparru pribatuari, eta gainerako intzidentziak kontsultak, eskaerak eta iradokizunak izan ziren, Jaurlaritzak jakinarazi duenez.
Ikusi gehiago: Pazienteen %20k esan dute arreta euskaraz jaso nahi dutela Osakidetzan
Gizonek aurkeztutakoak izan ziren intzidentzia guztien %61,8, eta emakumeek egindakoak, %28,6. Norbanakoek ez ezik, erakunde publiko zein pribatuek ere bideratu zituzten; %9,6 horiek egindakoak dira.
Kexa gehienak, erdiak baino gehiago, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio Orokorrarekin izandako harremanaren ondorioz egindakoak dira. Eusko Jaurlaritzaren sailei zuzenean egindakoak dira 53. Osasun Sailak jaso ditu kexa gehien —20—, eta, haren atzetik, Segurtasun Sailak —12—. Jaurlaritzaren baitako erakunde publikoek jasotako kexak horietatik bereizi ditu Elebidek. Osakidetzak jaso zituen gehien horien artean —28—, nahiz eta, aurreko urteko kopuruarekin alderatuta, behera egin zuten. Eusko Trenbideak erakundeak zortzi kexa jaso zituen; Osatek, hiru; EITBk, bi; eta Lanbidek, beste bi.
Gora egin zuten, bestalde, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundien kontra aurkeztutako salaketek. Arrazoia da, Elebideren arabera, Bizkaikoaren aurka aurreko urteetan baino kexa gehiago aurkeztu zirela. Igo egin ziren, halaber, Espainiako Estatuko adiministrazioari eta haren baitako erakundeei ezarritako kexen kopurua. Aurreko urtean baino hamar gehiago izan ziren. Tokian tokiko administrazioek, berriz, 45 kexa jaso zituzten, aurreko urtean baino bederatzi gutxiago.
Esparru pribatuko erakundeen kasuan, 37 kexa daude erregistratuta, 2020an baino bederatzi gehiago. «Zerbitzu unibertsaletan eta interes orokorreko zerbitzuetan» jazotako urraketen ondorio dira gehienak. Hala ere, Elebidek zehaztu du erakunde jakin batzuen aurka bideratutako kexak soilik onartu dituztela; legez zenbait hizkuntza betebehar betetzera behartuta dauden horien kontrakoak, alegia.
Gehienak, aurrez aurrekoak
Kexen tipologiaren berri ere eman du Jaurlaritzak. Idatzizko harremanean jazotako urraketak dira salatutako gehienak —59—, eta, batik bat, horien arrazoia da erakundeek gaztelania bakarrik erabili zutela herritarrekiko harremanean. Ahozko harremanean izandako urraketen ondoriozko salaketak 54 izan ziren, eta, batez ere, euskaraz artatuak izateko eskubidea urratu izanagatik jarritakoak. 24 kasutan salatzaileek adierazi zuten ahoz zein idatziz urratu zitzaiela euskara erabiltzeko eskubidea.
Bestelako kexak ere badira txostenean. Esaterako, hizkuntza paisaian euskararen presentzia faltaren ondorioz jarritakoak. Era horretakoak dira 378. Interneten eta sare sozialetan izandako hizkuntza erabileraren ondoriozko urraketak 40 izan ziren, aurreko urtean baino hamazazpi gehiago.
Jarritako kexen zati handi bat —%44,9— «irtenbiderik gabe» itxi ziren, «erreklamatuak Elebidek bidalitako jakinarazpenei erantzun ez izanagatik». Kontrara, kexen %51,5ek «irtenbide egokia» izan zutela adierazi du Jaurlaritzak. Zortzi kexak ez zuten «irtenbiderik» izan, «herritarrak erreklamatutako entitatean emandako erantzuna ez zuelako onartu», azaldu du Jaurlaritzak. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221931/bizkaiko-ordainsari-berriek-herritarren-patrikari-eragingo-diote.htm | Ekonomia | «Bizkaiko ordainsari berriek herritarren patrikari eragingo diote» | Bizkaiko garraiolari elkarteek ohartarazi dute kontsumo kate osoa garestituko dela, eta ordainsarien helburu bakarra dirua biltzea dela. Ez dute asmorik protesta ekintzarik antolatzeko, ezta auzitara jotzeko ere. | «Bizkaiko ordainsari berriek herritarren patrikari eragingo diote». Bizkaiko garraiolari elkarteek ohartarazi dute kontsumo kate osoa garestituko dela, eta ordainsarien helburu bakarra dirua biltzea dela. Ez dute asmorik protesta ekintzarik antolatzeko, ezta auzitara jotzeko ere. | «Bizkaiko errepideetako ordainsari berriak ez dituzte gurekin adostu. Helburu bakarra dute, dirua biltzea, eta Bizkaiko garraiolariek ordainduko ditugu, gu ibiltzen baikara bide horietan. Eta noski, kontsumo kate osoa garestituko denez, herritarren poltsikoari eragingo diote azkenean». Iragarpena Amaia Martinez Asotrava Bizkaiko garraiolari autonomoen elkarteko presidentearena da, eta Bizkaiko Aldundiak hurrengo urtean ezarriko dituen ordainsari berriez ari da. Urtebete igaro da Bizkaiko Aldundiak ibilgailu astunei —3,5 tonatik gorakoak— ordainsari berriak ezartzeko asmoa plazaratu zuenetik. Sektorearekin izandako bilerek ez dute haren iritzia aldarazi, eta urtarrilaren 1ean aktibatuko dituzte kamioientzako kobratze arkuak N-240 (Barazarko portua eta Arratia ibarra) eta BI-625 (Urduñako portua eta Basauritik Laudiorako bidea) errepideetan. Aurrerago aktibatuko dituzte Durango-Kanpazar errepidekoak, Txorierriko igarobidearen zati batekoak eta A-8an Basurtutik Kantabriarako zatian jarriko dituztenak. Azpiegiturak jarri ahala aktibatuko dituzte. Bizkaiko garraio sektoreak bat eginda salatu du erabakia. Asotravak, Asetrabi patronalak, Hiru sindikatuak eta Transportbilbao Bilboko portuko garraiolarien elkarteak agerraldi bateratua egin dute neurria kritikatzeko. Elkarteek azaldu dute ordainsari horiek asko garestituko dutela haien jarduna, eta gogoratu bigarren mailako errepideak direla, eta ondorioz ez dituztela erabiltzen nazioarteko garraioa egiten duten ibilgailu astunek, «bertakoek baizik». Elkarteen ustez, %7 eta %10 artean garestitu dezake kamioilarien gastua, 700 eta 1.000 euro inguru hilabetean. «Nik Bilboko portuan edukiontzi bat hartu eta Gasteizera eramateagatik 250 euro kobratzen baditut, orain 290 izango dira. Barazar igo eta jaisteagatik 17 euro kobratu nahi dituzte. Astakeria hutsa da! Eta barka, baina Barazar ez da mendiko bide bat, mendiko bideak Austrian daude». Azalpen grafikoa Santi Sanchez Transportibilbaoko kideak eman du. Bizkaiko Aldundiak argudiatu du errepide horien mantentze lanak ordaintzeko jarri dituela bidesariak, besteak beste, baina garraiolariek ez dute uste hala denik, eta neurri baztertzailea dela iritzi diote. «Ibilgailu astunek ordainduko dute bakarrik. Autoek eta furgoneta txikiek, aldiz, ez, eta haiek dira erabiltzaile nagusiak», aletu du Martinezek. Dena den, garraiolariek susmoa dute ordainpeko sistema ibilgailu guztietara zabalduko dela maiatzeko udal eta foru hauteskundeen ondoren. Hala aurreratu du Alberto Nuñez Hiru sindikatuko kideak: «Inbertsioa eginda dago, handia izan da, eta oso litekeena da beste erabiltzaile batzuei zabaltzea». Nuñezek, halaber, nabarmendu zuen neurriak kalte handia eragingo diela garraiolari txikiei, arazo handiak dituztelako kostua azken preziora eramateko. Greba edo antzekorik ez Sonia Garcia Asetrabiko presidenteak nabarmendu du agerraldia gizarteari bidaltzen dioten «ohar» bat dela, hark nozituko duelako garestitzea: «Ezin gara lanean ibili galerekin». Era berean, grebak edo antzekoak antolatzeko aukera baztertu du, argudiatuz ez dela «beste mota bateko protestak» egiteko garaia. Auzitara jotzeko aukera ere baztertu du: «Bizkaiko Aldundiak Gipuzkoako N-1ean eginiko hanka sartzeetatik ikasi du, eta itxi egin du bide hori». Era berean, lau elkarteek nabarmendu dute oraindik ere badagoela tartea negoziatzen jarraitzeko, eta jarrera aldatzeko deia egin diote aldundiari: «Gure jarduna are gehiago zorpetuko ez luketen neurriak aztertuko genituzke, kontuan izanda zerga asko ordaintzen ditugula». |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221932/larunbatean-beste-astebeteko-greba-abiatuko-du-elak-bizkaiko-zahar-etxeetan.htm | Gizartea | Larunbatean beste astebeteko greba abiatuko du ELAk Bizkaiko zahar etxeetan | Abenduaren 17tik 23ra greba egitera deitu ditu langileak. Sindikatuak salatu du patronalek eta aldundiak «negozioa pertsonen gainetik» jartzen dutela. | Larunbatean beste astebeteko greba abiatuko du ELAk Bizkaiko zahar etxeetan. Abenduaren 17tik 23ra greba egitera deitu ditu langileak. Sindikatuak salatu du patronalek eta aldundiak «negozioa pertsonen gainetik» jartzen dutela. | ELAk gaur iragarri duenez, Bizkaiko zahar etxeetan beste astebeteko greba egingo du, larunbat honetan hasita: abenduaren 17tik 23ra izango dira lanuzteak. Sindikatuak azaldu du negoziazioak «blokeatuta» daudela: «Tamalez, Gesca, Lares eta Elbe patronalek eta Bizkaiko Foru Aldundiak sektorearen aldarrikapenak alde batera uzten jarraitzen dute, eta gabezia larriak dituen eredu bati eusten diote: negozioa pertsonen gainetik lehenesten duen eredua».
Aurten hamalau greba egun egin dituzte ELAko langileek sektorean: azaroaren 21etik 25era egin zuten azken greba, eta, hilabete eskas igaro den honetan, berriro ekingo diete lanuzteei. Egoitza publikoetako langileen baldintza berdinak eskatuko dituzte: besteak beste, behargin kopurua bikoiztea eta soldatak parekatzea. Gogora ekartzekoa da Bizkaian kudeaketa pribatua nagusitzen dela: aldundiak bi zahar etxe baino ez ditu kudeatzen zuzenean. Zaintza zerbitzuek «kudeaketa publikoaren esku» beharko luketela uste du ELAk.
Larunbatean izango da lehen greba eguna: manifestazioa egingo dute Arriaga plazatik, 17:00etan abiatuta. Egunero egingo dituzte protestak, eta lanuzte dinamika datorren asteko ostiralean amaituko dute, beste manifestazio bat eginez, Bizkaiko Diputazioaren egoitzatik irtenda.
LAB, bihartik aurrera
LAB ere greban da Bizkaiko adinekoen egoitzetan; izatez, zazpi eguneko lanuzte dinamika bat du abian, eta azken hiru protesta egunak asteon egingo ditu: bihar, etzi eta etzidamu. Hiru egunotan, langileek itxialdi bat egingo dute Bilboko Atxuri auzoan, Gizakundearen elizan. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221933/angelo-badalamenti-konpositorea-hil-da.htm | Kultura | Angelo Badalamenti konpositorea hil da | David Lynch zinemagilearen gertuko kolaboratzailea izan zen, eta, besteak beste, 'Blue Velvet', 'Mullholand Drive' eta T'win Peaks'-eko musika idatzi zuen. 85 urterekin zendu da. | Angelo Badalamenti konpositorea hil da. David Lynch zinemagilearen gertuko kolaboratzailea izan zen, eta, besteak beste, 'Blue Velvet', 'Mullholand Drive' eta T'win Peaks'-eko musika idatzi zuen. 85 urterekin zendu da. | Gutxitan egon dira hain lotuta irudi zinematografiko batzuk eta haiek janzten dituzten doinuak. David Lynchek 1980ko hamarkadaren erdialdean ezagutu zuen Angelo Badalamenti (New York, 1937), Blue Velvet (1986) filma prestatzen ari zela, eta, orduz geroztik, eskutik helduta joan ziren bien ibilbideak, neurri handi batean, bataren eta bestearen lanak elkarren osagarri bihurtzeraino. Blue Velvet-en kasuan, hasieran, Isabella Rossellini aktore protagonistaren kantu irakasle gisa sartu zen produkzioan Badalamenti, baina, gerora, pieza nagusia ere idatzi zuen.
«Baso ilun batean gaude, Angelo. Haize leun batek jotzen du sikomoroetan barrena... Entzun dezakezu hontza bat uluka? Iluntasun eder horretara eraman nazazu. Bai, Angelo, hori da... Jo dezakezu motelago? Hor, hori da. Mantendu ezazu tempo hori. [...] Orain aldatu behar dugu pixka bat, zuhaitz horien atzean neska bakarti hori dagoelako. Laura Palmer deitzen da. Hain tristea da... harekin bat datorren zerbait aurkitu behar duzu... Bai, bai, hori da! Zoragarria! Ikusten ari naiz... Kamerara begira ari da ibiltzen. Gero eta gertuago da. Orain, klimaxa! Bai, bihotza hausten dit. Orain badoa, utzi musikari itzaltzen... [...] Horrela justu, lasaia eta misteriotsua. Hori da, hain zuzen ere. Ez aldatu nota bat bera ere, Twin Peaks ikusi berri dut». Horrela oroitu zuen Badalamentik Twin Peaks (1990) telesail ospetsuko Laura's Theme pieza nola osatu zuten; bera pianoarekin inprobisatzen ari zela Lynchek jarraibideak ematen zizkion bitartean.
Twin Peaks-ekin, pieza nagusiarekin eta, batik bat, Julee Cruise kantariarekin osatutako bi kantuekin (Into the Night eta Falling), Lynchek eta Badalamentik gailurra ukitu zuten, bai telesaila, bai haren musika mundu osoko etxeetara iritsi baitziren. Ez zen hutsaren hurrengoa izan telesailaren soinu bandak izan zuen oihartzuna. Konpositoreak Grammy saria eskuratu zuen 1991n, eta diskoak arrakasta handia lortu zuen.
Badalamentik segitu zuen Lynchekin lanean (Wild at Heart, 1990: Twin Peaks: Fire Walk with Me, 1992; Lost Highway, 1997; Mullholand Drive. 1999), eta bien artean Cruiseren bi disko ere idatzi eta ekoitzi zituzten: Floating Into The Night (1989) eta The Voice of Love (1993).
Konpositoreak beste hainbat zinemagilerentzat ere egin zuen lan, baina bere lana beti izan zen lotuta Lynchen obrari. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221934/donostia-ospitaleko-zerbitzuburuek-ez-dute-elkarretaratze-gehiagorik-egingo-ostiral-arte.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko zerbitzuburuek ez dute elkarretaratze gehiagorik egingo ostiral arte | Adolfo Lopez de Muniain eledunak gaur goizeko protestan esan du «itxaropenerako bidea» ematen duten keinuak atzeman dituztela «diskurtso politikoan». | Donostia ospitaleko zerbitzuburuek ez dute elkarretaratze gehiagorik egingo ostiral arte. Adolfo Lopez de Muniain eledunak gaur goizeko protestan esan du «itxaropenerako bidea» ematen duten keinuak atzeman dituztela «diskurtso politikoan». | Berriz protesta egin dute gaur goizean hainbat langilek Donostia ospitaleko atarian, orain ia aste bi bertako zerbitzuburuek abiatu zuten protestari segida emateko. Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan gertatuko bi kargugabetzek eragindako haserrearen ondorioz egin ziren lehen protestak; Osakidetzako zuzendaritzak hartutako beste hainbat erabakiren gaineko desadostasun gehiago ere adierazi dituzte ordutik aurrera, eta, gaur, berritu egin dute protesta. Ondoren jakin denez, ordea, elkarretaratzeak heldu den ostiral arte etetea erabaki dute.
Goizeko elkarretaratzean ere eman du Adolfo Lopez de Muniain zerbitzuburuak egoera onbideratzen ari dela adierazteko zantzu bat. Hain zuzen ere, nabarmendu du egunotan «itxaropenerako bidea» ematen duten keinuak atzeman dituztela «diskurtso politikoan». Atzo bertan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan zuen «ulertzen» dituela osasun profesionalen aldarriak, eta ahaleginak egingo direla egoera onbideratzeko. Nabarmendu zuen, hala ere, «sarean» lan egin behar dela beti, osasun sistema bere osoan aintzat hartuta; esan zuen erietxe guztiek ezin dituztela eduki zerbitzu guztiak, eta erabakiak hartu behar direla arlo horretan.
Kargugabetzeen ondoren, kudeaketa talde berri bat ari da orain Donostialdeko ESIan. Lehengo astean kazetarien aurrean egindako agerraldietan, zerbitzuburuek esan zuten hasiak zirela lehen bilerak kudeaketa talde berriarekin, eta «hotza» zela giroa bilera gehienetan. Osakidetzako zuzendaritzarekin eta Osasun Sailarekin hitz egin nahi zutela esan zuten, baina elkarrizketarako deiek ez zutela oraindik erantzunik izan.
EBBko presidente Andoni Ortuzarrek hizpide izan du gaur Donostia ospitaleko gatazka. «Elkarrizketaren» bidez konpondu beharrekoa dela esan du. Kritikatu egin ditu oposizioko talde politikoak; izan ere, gehienek zenbait goiburu plazaratu dituzte egunotan gaiarekin lotuta, eta buruzagi jeltzaleak esan du Osakidetzako artaren kalitatea auzitan jarri dutela horien bidez, eta herritarrak «beldurtzea» baino ez dutela nahi izan.
Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak ere hizpide izan du gaur Osakidetzaren egoera; esan du osasun sistemaren funtzionamendu ona bermatzeko dauden zailtasunen artean nabarmenenetariko bat dela gaixo agiria hartuta daudela langile asko. Datu bat eman du; 30.000 langile daude denera osasun zerbitzuan, eta 2.000 daude gaixotasunen batengatik lanera joan ezinik.
Lehen arretako buruen bilera Donostia ospitaleko zerbitzuburuek egindako aldarriak aztertze aldera, bilera egin dute gaur Donostialdeko ESIko lehen arretako buruek. Erietxean egiten dituzten eskarietan eta lehen arretako profesionalen eskeetan bateratzeko erarik egon daitekeen aztertzea da asmoa. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221935/europako-parlamentuak-kargutik-kendu-du-ganberako-presidenteorde-kaili.htm | Mundua | Europako Parlamentuak kargutik kendu du ganberako presidenteorde Kaili | Greziar sozialista atxilotuta dago, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria delitu bat egotzita. «Dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea» ere leporatzen diote. Hala ere, Kailik eurodiputatu izaten jarraituko du. | Europako Parlamentuak kargutik kendu du ganberako presidenteorde Kaili. Greziar sozialista atxilotuta dago, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria delitu bat egotzita. «Dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea» ere leporatzen diote. Hala ere, Kailik eurodiputatu izaten jarraituko du. | Ez da ezustekorik izan. Europako Parlamentuak onartu egin du Eva Kaili sozialista greziarra ganberako presidenteorde kargutik kentzea. Belgikako Fiskaltzaren aginduz, Poliziak sei lagun atxilotu zituen joan den ostiralean, tartean Kaili, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria delitu bat egotzita. Fiskaltzaren arabera, Dohak «diru ugari eta opari esanguratsuak» eskaini dizkie ganbarako zenbait kideri, Europako erakundeko erabaki politiko eta ekonomikoetan eragina izateko.
Eurodiputatuen gehiengo zabalak babestu du egitasmoa Estrasburgoko osoko bilkuran; 625 ordezkarik Kaili presidenteorde kargutik kentzearen alde bozkatu dute; batek aurkako botoa eman du, eta bi abstenitu egin dira. Kargutik kendu ondoren, osoko bilkurari dagokio bigarren bozketan erabakitzea nork beteko duen eserlekua. Dena dela, ziurtzat jotzen da sozialdemokraten taldeko eurodiputatu bat izango dela, hamalau presidenteordeak izendatu zirenean negoziatutako oreka errespetatzeko.
Europako Parlamentuaren arauen arabera, hamalau lehendakariordeetako edozein kargutik kentzeko, prozesu bat ezartzen dute abian, bi fasetan, eta erakundearen araudiaren 21. artikuluak jasotzen du prozesu hori.
Gaur-gaurkoz, «ustelkerian aritzea, dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea» leporatzen diete Kailiri, Francesco Giorgi europar legegile baten laguntzaile eta Kailiren bikotekideari eta Pier Antonio Panseri Europako Parlamentuko kide ohiari. Belgikako Poliziak gaur baieztatu du milioi bat eta erdi euro baino gehiago aurkitu dituela presidenteorde ohiaren eta Panseriren etxeetan.
Ikusi gehiago: Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea
Hori dela eta, talde sozialdemokratatik kanporatu zuten atzo Kaili, baita Pasok Greziako alderditik ere. Halaber, Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolak iragan asteburuan kendu zizkion greziarrari presidenteorde karguari lotutako erantzukizunak.
Hala eta guztiz ere, erabaki horrek ez dio Kailiri eragotzi eurodiputatu gisa eserlekuan jarraitzea, immunitate parlamentarioak babesten baitu. Hala ere, salbuespen horrek ez zuen asteburuko atxiloketa eragotzi, babes hori etenda geratzen baita agintariek ustez «delitu nabarmen» bat egiten badute. Atxilotuta dago gaur-gaurkoz, eta bihar da auzitegian agertzekoa, gainontzeko inputatuekin batera.
Presidente ohiak ez du gaiaren inguruko adierazpenik egin gaur arte. Haren abokatu Mijalis Dimitrakopulosek akusazio oro ukatu du, eta esan du Kailik ez duela «zerikusirik Qatarko finantzaketa ekintzekin».
Konfiantza berrestea da asmoa
Zurrunbiloaren erdian, eurodiputatuen «zintzotasuna» azpimarratu dute Europako Parlamentuko liderrek. Haien arabera, «sagar ustel batzuek» egindako ekintzek ez dute zalantzan jartzen «europarlamentuaren lana eta gardentasuna».
Sozialdemokratek, liberalek eta popularrek, guztiek egin dituzte kasuaren inguruko adierazpenak, eta guztiek nabarmendu dute ustezko delituak «indibiduo batzuen ardurapekoak» direla. Europako Sozialdemokraten buru Iratxe Garciak, adibidez, eskatu du «ez orokortzeko», eta gogorarazi du langileen gehiengoak «guztien onerako» egiten duela lan.
Ustezko irregulartasunek, ordea, erreforma eskaerak hauspotu ditu. Nazioarteko Gardentasuna GKE gobernuz kanpoko erakundeak atzo eskatu zuen «lehenbailehen EB Europako Batasuneko erakundeen etika eta integritate sistemen erabateko erreforma» egitea. Are, eskatu zuen Kaili ordezkatuko duen presidenteordea bozketa bidez hautatzeko, europarlamentuko kideek beste herrialdeetako ordezkariekin egiten dituzten bilera guztiak publiko egiteko eta Europako Batzordeak organismo etiko eta independente bat «berehala» sortzeko.
Hain justu, Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenek atzo gogorarazi zuen Batzordeak tankera horretako proposamena egin zuela: EBko erakundeek jarduera egokiak egiten dituztela gainbegiratuko duen organo bat sortzea. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221936/nafarroa-arenako-finalerako-prest-dira-zortzi-bertsolariak-ilusioz-eta-arduraz.htm | Kultura | Nafarroa Arenako finalerako prest dira zortzi bertsolariak, «ilusioz eta arduraz» | Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala Iruñean izateak duen «esanahi politikoa» nabarmendu dute, eta iradoki igandekoa «festa bat» izanen dela. | Nafarroa Arenako finalerako prest dira zortzi bertsolariak, «ilusioz eta arduraz». Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala Iruñean izateak duen «esanahi politikoa» nabarmendu dute, eta iradoki igandekoa «festa bat» izanen dela. | Finala Iruñean eginen zela iragarri zenetik zuten bertsolariek begiz joa Nafarroa Arena. Eta finalean sartzea lortu dutenek begien aurrean izan dute gaur; hutsik, baina. Bestela izanen da igandean: 13.000 zale bilduko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalak. Gaur aurkeztu dute, zortzi finalistak zirela protagonista: Aitor Mendiluze, Alaia Martin, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Joanes Illarregi, Maialen Lujanbio, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina. Atzerako kontaketan sentitzen dituzten «ilusioa eta ardura» nabarmendu dituzte guztiek. Hala, zehaztu dute lehia «nork bere buruarekin» izanen duela, besteekin bainoago. Dena dela, txapel bakarra da Iruñean ematekoa.
Nekez aurreikus daiteke zer gertatuko den igandean, baina susmo batzuk aitortu ditu Bertsozale Elkarteko ordezkari Gontzal Agotek. Aurtengo Txapelketaren atzera begirako bat egin du horretarako: «Plazetan gertatzen ari diren gauza asko gertatu dira txapelketan, eta uste dugu badirela baldintzak horixe bera gertatzeko igandean ere. Final ederra izango da». Agotek xehe azaldu du zer diren «plazetan gertatzen ari direnak». Besteak beste, «aniztasuna» aipatu du, «bertsokeran, gaien heldulekuetan, ertzak bilatzeko maneretan, bide berritzaileak urratzean ekarpenak egiteko ahaleginean, gaitegian, norberaren begiradaren gaineko lanketan...». Dago horiek guztiak ere ikusiko direla Nafarroa Arenan.
Bertsolariek hori lortzea dute helburu, eta, agerraldian azaldu dutenez, denek ez dute bide bera egin finalera iristeko. Besteak beste, bai Mendiluzek, bai Arzallusek adierazi dute «luze» egin zitzaiela txapelketan kantuan hasi arteko itxaronaldia –finalaurrekoetan hasi ziren, Gaztelumendiren eta Colinaren antzera–. Laurek hartu zuten beren txanda gogotsu, eta halako aldartean aurre eginen diote finalari ere. «Aurreko finalaren aldean, beste gorputzaldi batekin iritsi naiz final honetara, eta lan asko eginda nator», aitortu du Gaztelumendik. Pozik eta seguru dago Colina ere, eta ez soilik bere buruari erreparatuta: «Ez daukat dudarik eztanda artistikoa izango dela. Festa bat».
Bestelako urratsak eginda iritsi dira finalera Martin, Illarregi eta Ibarzabal. Hirurentzat da lehenbiziko finala –Illarregik, gainera, lehenbiziko txapelketa du, eta hura da inoiz finalera ailegatutako nafar bakarra–. Besteak beste, joan diren saioetan hartutako «gozatua» nabarmendu du Martinek, «ilusioa» Illarregik, eta «poz izugarria», berriz, Ibarzabalek.
Prentsaurrekoan, jakina zena aitortu du Maialen Lujanbiok: ezin du egin bere txapelketaren inguruko baloraziorik. 2017ko txapelduna izanik, hernaniarrak oraindik ez du kantatu aurtengoan; Iruñeko finala noiz iritsiko zain izan da hasiera-hasieratik. Edonola ere, irribarrez onartu du «inbidiarik gabe» egin duela itxaronaldia, eta kontatu du gustura aditu dituela lagunen bertsoak, «zorabio emozionala» sentitu arren. «Seguru» sentitzen da finalari begira. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221937/cafek-herbehereetan-60-tren-egiteko-kontratua-lortu-du.htm | Ekonomia | CAFek Herbehereetan 60 tren egiteko kontratua lortu du | NS Nederlandse Spoorwegen enpresak bi pisuko trenen flota berritu nahi du, eta 600 milioi eurotik gorako kontratua sinatu du CAFekin | CAFek Herbehereetan 60 tren egiteko kontratua lortu du. NS Nederlandse Spoorwegen enpresak bi pisuko trenen flota berritu nahi du, eta 600 milioi eurotik gorako kontratua sinatu du CAFekin | Lau kotxeko 30 tren eta sei kotxeko beste 30 tren egiteko kontratua lortu berri du CAFek. Herbehereetako NS Nederlandse Spoorwegen konpainiarekin 600 milioi eurotik gorako hitzarmena izenpetu du.
Oharrean nabarmendu dutenez, aurretik aldiriko zerbitzuetako 206 tren egiteko lana lortu zuen, eta NSk berriro konfiantza eman nahi izan dio. NSk trenbide sareko aldiriko eta hiriarteko zerbitzuak kudeatzen ditu. CAFek 2014an sinatu zuen lehen kontratua NSrekin.
CAFen arabera, eraikiko diren tren horiek edukiera handia dute, eta ibilgailura iristeko irisgarritasun handia. Tren horiek gehienez 160 kilometro orduko abiadura har dezakete, eta haietako bakoitzak pisu bateko eta biko kotxeen konbinazioak izango ditu. CAFen arabera, pisu bateko kotxeek mugikortasun murriztua duten pertsonentzako sarbide erraza eskainiko dute.
Kontratuak hainbat urtetarako lana ziurtatuko dio CAFi. Lehen trenak 2028an jarriko dira abian, hiriarteko tren ibilbidean. Gainera, tren kopurua handitu eta mugaz bestaldeko Alemaniarako eta Belgikarako tren bertsioak gehitzeko aukera jasotzen du kontratuak. Kasu horretan, zenbatekoa igoko litzateke: hori betetzeko balitz, 600 milioi eurotik 1.000 milioi eurotik gora igoko litzateke. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221938/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-herritarren-60-biktimen-oroimenezko-egitasmoen-alde-daude.htm | Politika | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren %60 biktimen oroimenezko egitasmoen alde daude | Eusko Jaurlaritzaren arabera, biztanleen erdiek baino gutxiagok daki orain arte egindako egitasmoen berri | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren %60 biktimen oroimenezko egitasmoen alde daude. Eusko Jaurlaritzaren arabera, biztanleen erdiek baino gutxiagok daki orain arte egindako egitasmoen berri | Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak euskal gatazka armatuaren ondorioez galdetu die Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrei. Inkestaren arabera, horien %60 «motibazio politikoko indarkeriaren biktimen oroimenerako» egitasmoen alde daude. Heren batek, berriz, uste du elkarbizitzarako hobe dela «iragana gogora ez ekartzea». Adin tarteei erreparatuta, gazteak dira egitasmoen aldeko jarrera sendoagoa erakusten dutenak: 18 eta 29 urte bitarteko herritarren hiru laurden horien alde daude.
Orain arte egindako egitasmoen ezagutza maila bestelakoa da. Hamar herritarretatik ia zazpik «entzun» dute halako egitasmoak egin direla azken urteetan. Erdia baino gutxiago dira, ordea, horiek ezagutzen dituztenak. Biztanleen %31k, berriz, ez dute «ezer entzun» horien inguruan.
Aniztasuna eta elkarbizitza txostenaren arabera, herritarren %56k uste dute posible dela «behin betiko bakea» lortzea; %40k, berriz, uste dute gatazka mantendu egingo dela etorkizunean ere. Gazteen pertzepzioa bestelakoa da: 18 eta 29 urte bitarteko herritarren ia bi herenek uste dute gatazka etorkizunean ere mantenduko dela.
Era berean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren erdiek uste dute «jende guztiarekin» politikaz hitz egiteko askatasuna dagoela. Hamarretik bat dira kontrakoa pentsatzen dutenak, eta %37 «soilik pertsona batzuekin» hitz egiteko aske sentitzen direnak. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221939/urtean-bederatzi-eguneko-baimena-egongo-da-hegoaldean-senideak-eta-bizikideak-zaintzeko.htm | Gizartea | Urtean bederatzi eguneko baimena egongo da Hegoaldean senideak eta bizikideak zaintzeko | Familia Aniztasunaren eta Familiei Laguntzeko legearen aurreproiektua onartu du Espainiako Gobernuak. Kontziliazio neurri sorta zabala biltzen du lege egitasmoak. | Urtean bederatzi eguneko baimena egongo da Hegoaldean senideak eta bizikideak zaintzeko. Familia Aniztasunaren eta Familiei Laguntzeko legearen aurreproiektua onartu du Espainiako Gobernuak. Kontziliazio neurri sorta zabala biltzen du lege egitasmoak. | Espainiako Gobernuko ministroen kontseiluak Familia Aniztasunaren eta Familiei Laguntzeko Legearen aurreproiektua onartu du gaur. Lege berriarekin senideen zaintzarako eskubideak zabaldu nahi ditu gobernuak, eta asmo horrekin hiru baimen berri abian jarriko ditu. Batetik, urtean bost egun izango dira familia edo bizikidea zaintzeko, «istripu, gaixotasun larri, ospitalizazio edo kirurgia dela-eta», eta lau eguneko beste baimen bat larrialdi egoerei aurre egiteko, hau da, eritasun edo istripuren bat gertatzen bada eta berehalako presentzia ezinbestekoa bada. Bi baimen horiek ordaindu egingo dira. Horietaz gain, zortzi asteko baimena emango zaie 8 urte baino gutxiago dituzten haurren gurasoei zaintza lanak errazteko, baina ez da ordaindua izango. Progresiboki ezarriko dute azken neurri hori: 2023an sei asteko baimena indarrean sartuko da, eta 2024an, zortzi astekoa.
Era berean, familia ugariren multzoa zabalduko du legeak. Hala, guraso bakarreko familiek familia ugarien eskubide berberak izango dituzte aurrerantzean: familia ugaritzat hartuko dira guraso bakar batek eta bi haurrek osatutako familiak.
0 eta 3 urte arteko haurrak dituzten amentzako 100 euroko diru laguntza «unibertsala» egiteko bidean urratsa egingo du gobernuak, halaber. Lege proiektuak jasotzen duenez, laguntza hori jaso ahalko dute langabeziagatik prestazioa jasotzen ari diren ama guztiek, eta baita erditze egunetik 30 egun kotizatzen dutenek ere. Legeak jasotzen duenez, lanaldi partzialeko edo aldi baterako enplegua duten emakumeek ere laguntza hori jasoko dute.
Gobernuak hiru hilabeteko epea du orain txosten juridiko guztiak batu eta lege proiektua kongresura bidaltzeko. Asmoa da uda aurretik legea indarrean egotea. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221940/emakume-bat-hil-da-laudion-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Laudion, trenak harrapatuta | Nasen arteko pasabidean harrapatu du trenak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez | Emakume bat hil da Laudion, trenak harrapatuta. Nasen arteko pasabidean harrapatu du trenak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez | Emakume bat hil da gaur eguerdian Laudion (Araba), trenak harrapatuta. Hala baieztatu dute Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eta Renfek. Laudioko Gardea auzoko Santa Kruz geralekuan gertatu da ezbeharra; zehazki, nasen arteko pasabidean. Ikerketa bat zabaldu dute heriotzaren arrazoiak argitzeko.
Istripuaren ondoko bi orduetan eten egin dute zirkulazioa trenbide horretan. Epaile batek emakumearen heriotza ziurtatu ondoren, berriz ere martxan dira trenak, 14:00ak geroztik.
Antzeko ezbehar bat gertatu zen duela hilabete Zornotzan (Bizkaia). Orduan ere trenbideko pasagunea gurutzatzen ari zen pertsona bat hil zen, trenak harrapatuta. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221941/2009tik-aurrera-jaiotakoei-erretzea-debekatuko-dien-legea-onartu-du-zeelanda-berriak.htm | Mundua | 2009tik aurrera jaiotakoei erretzea debekatuko dien legea onartu du Zeelanda Berriak | Urtarrilaren 1etik aurrera, belaunaldi berriei tabakoa erretzeko debekua ezartzen dien lehen herrialdea izango da. | 2009tik aurrera jaiotakoei erretzea debekatuko dien legea onartu du Zeelanda Berriak. Urtarrilaren 1etik aurrera, belaunaldi berriei tabakoa erretzeko debekua ezartzen dien lehen herrialdea izango da. | 2009ko urtarrilaren 1etik aurrera jaio direnek ezingo dute erre Zeelanda Berrian. Gobernuak tabakoaren kontrako lege berri bat onartu du gaur, eta, besteak beste, erretzea debekatuko die datorren urtean 14 urte betetzen dituztenei eta horien ondoren jaiotakoei; ez, ordea, helduagoei. Betiko izango dute debekatua, gainera, eta, araua hausten duenarentzat, 150.000 dolar zeelandaberritarreko isunak aurreikusten ditu (92.000 euro inguru).
Urtarrilaren 1ean sartuko da debekua indarrean. «Ziurtatu nahi dugu gazteak ez direla erretzen hasiko, eta horiei tabakoa saltzea delitu izango da. Datorren urtean 14 urte betetzen dituztenek eta gazteagoek ezingo dute inoiz tabakorik erosi», adierazi du Ayesha Verrall Osasun ministroak.
Zeelanda Berrian helduen %8k erretzen dute tabakoa egunero. Duela hamar urte, orain halako bi ziren, eta duela urte eta erdi, %9,4k erretzen zuten. Maorien artean, erretzaileen tasa %20koa da. Datua behera egiten ari den arren, 2025. urtetik aurrera tabako kerik gabeko herrialde bat izatea jarri nahi du helburutzat gobernuak. Debekuak, ordea, ez die eragingo zigarreta elektronikoei, eta horien erabiltzaileak geroz eta gehiago dira, tabako erretzaileen beherakadaren gainetik.
Saltokien murrizketa
Erretzeko debekuaz gain, beste neurri batzuk ere onartu dituzte. Zigarreten nikotina kantitatea murriztu egingo dute tabako produktu guztietan. Gainera, tabakoa erosteko saltokien kopurua %10era murriztuko da. Gaur egun, 6.000 saltokitan eros daiteke tabakoa, supermerkatuak barne. Datorren urtetik aurrera, 600 izango dira, denak saltoki espezializatuak.
«Urteetan, negozioa egiten utzi diegu tabako konpainiei, euren produktu hilgarria are eta adiktiboagoa eginez. Nazkagarria eta arraroa da: arautuago dago sandwich baten salmenta, zigarreta batena baino», adierazi du Verrallek. Gaineratu du lege berriarekin milaka pertsonak bizitza luzeagoa eta osasuntsuagoa izango dutela eta osasun sistemak, bestalde, tabakoak eragiten dituen gaitzei aurre egiten gastatzen dituen 5.000 milioi dolar zeelandaberritarrak aurreztuko dituela (3.049 milioi euro). |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221942/fusio-errentagarria-lortu-dutela-baieztatu-du-aebetako-energia-departamentuak.htm | Mundua | Fusio errentagarria lortu dutela baieztatu du AEBetako Energia Departamentuak | Lehen aldiz, energia irabaztea lortu dute fusio erreakzio batean, eta adierazi dute lorpenak «energia garbiaren etorkizuna» aldatuko duela | Fusio errentagarria lortu dutela baieztatu du AEBetako Energia Departamentuak. Lehen aldiz, energia irabaztea lortu dute fusio erreakzio batean, eta adierazi dute lorpenak «energia garbiaren etorkizuna» aldatuko duela | «Hamarkadak behar izan ditu iragarpen honek», adierazi du Ameriketako Estatu Batuetako Energia Departamenduak . Azaldu dutenez, 2022ko abenduaren 5ean, Kaliforniako Lawrence Livermore Laborategi Nazionaleko talde batek «arrastoa utzi du historian, fusio sutzea lortuta».
Orain arte inork ez du lortu fusioa eragiteko gastaturiko energia baino gehiago ateratzea erreakziotik. AEBetako Energia Departamentuaren arabera, operazioa errentagarria izatea lortu dute historian lehen aldiz. Horrek mugarria ezarriko luke gizateriaren energia beharren historian, noiz eta horrek kliman eragin duen larrialdiaren ondorioak gero eta nabarmenagoak diren honetan, eta energiaren arazoa nazioarteko gatazken muinean dagoela oso argi ikusten den honetan.
Atzo Financial Times kazetak aurreratu zuen albistea, esperimentuaren txostena aipatuta. Gaur, berriz, iragarpen ofizial arranditsua egin dute Washingtonen, Energia Departamenduaren egoitzan. Horretan lan egin duten zientzialariak goraipatu ditu Jennifer M. Granholm AEBetako Energia Idazkariak. «Horien lanak lagunduko du gizateriaren arazo konplexuenak eta larrienak konpontzen; esaterako, energia garbia sortzea klima aldaketari aurre egiteko, eta disuasio nuklearrari eusteko proba nuklearrik egin gabe». Laborategi publiko batek egin du esperimentua, eta lorpenaren alderdi militarra eta harrotasun nazionalari emaniko bultzada nabarmendu nahi izan ditu Energia Departamenduak.
Lawrence Livermore Laborategi Nazionalean, fusioa lortzeko konfinamendu inertzialaren metodoa ikertzen aritu dira azken hamarkadotan. Abenduaren 5eko esperimentuan, hidrogenoaren plasmazko bolatxo bat munduko laserrik handienarekin bonbardatu zuten. Financial Times-ek atzo aurreratu zuen laserrak 2,1 megajouleko energia gastatu zuela, eta fusio erreakzioak 2,5 megajoule sortu zituela. Baina gaurko laborategiak zehaztu du esperimentuan 2,05 megajoule jaurti zizkiotela helburuari, eta erreakzioak 3,15 megajoule sortu zituela.
Edonola ere, praktikan erakutsi dute etorkizun batean fusioaren bidez energia sortu ahalko dela argindar zentral batean.
«Mende batez ulertu izan dugu fusioaren teoria, baina jakitetik egiterako bidea luzea eta malkarra izan daiteke», esan du Arati Prabhakar AEBetako presidentearen Zientzia eta Teknologia aholkulariak. «Gaurko mugarriak erakusten du zer egin daitekeen jo eta ke lan eginez gero».
Fusioaren bidez energia sortzea «gizateriaren erronka zientifiko handienetako bat da, eta hura lortzea zientziaren, ingeniaritzaren eta, batez ere, jendearen garaipena da», adierazi du laborategiko zuzendari Kim Budilek. 60 urteko lana izan dela gogorarazi du.
Politikariak ere egon dira aurkezpenean; esaterako, Charles Schumer Senatuko Gehiengoaren burua. «Aurrerapen txundigarri honek eramango gaitu erregai fosilik beharko ez duen etorkizun batera, fusio energia garbiak mugituko duena».
Zoe Lofgren diputatuak bonba atomikoa ekarri zuen Manhattan egitasmoarekin parekatu du emaitza. «Bigarren Mundu Gerran, Manhattan egitasmoa garatu genuen, eta emaitzak garaiz lortu. Munduak gaur dituen erronkak ordukoak baino are handiagoak dira. Orain bikoiztu egin behar dugu apustua, eta ikerketa azkartu, bideak esploratu fusioak agindu digun energia garbi eta mugagaberako».
Fisioaren arriskurik gabeko energia
Fusioa eta fisioa antzeko hitzak dira, baina bi gauza oso ezberdin. Fisioa, hain zuzen, bonba atomikoetan eta gaurko zentral nuklearretako erreaktoreetan erabiltzen dute. Fisioa arriskutsua da, une oro kontrolpean ez badago kate erreakzioa sortzeko joera duelako berez, Txernobylen eta Fukushiman agerian geratu bezala. Horrez gain, fisio erreakzioen hondakinak oso erradioaktiboak dira, eta arriskutsu izaten jarrai dezakete milaka urtez.
Fusioa beste kontu bat da: izarretan gertatzen den erreakzio bat da; Eguzkian, kasurako. Presio eta tenperatura handien eraginez, bi hidrogeno atomoen nukleoak elkartzen dira, eta, ondorioz, helioa sortzen da. Prozesuan energia asko askatzen da. Prozesuak ez du fisioaren arriskurik, ez duelako kate erreakziorik sortzen (elikatu ezean, gelditzeko joera du berez). Gainera, hondakin erradioaktiborik sortzen badu, erradioaktibitate apalekoak dira, eta urte gutxi behar dituzte kaltegabe bihurtzeko.
Fusioaren bultzatzaileek agindu dute prozesua eraginkorra izatea lortzen bada horrek gizateriaren energia arazoak konpon ditzakeela, indar iturri «agorrezin eta merke» bat lortu ahalko litzatekeelako. Fusiorako kilo bat lehengaik gaurko erregai fosilen kilo batek baino hamar aldiz energia gehiago eman dezake, eginiko kalkuluen arabera. Energia hori sortzean, gainera, prozesuak ez du berotegi gasik askatzen. Hainbatetan jarri duten adibideari jarraikiz, katilukada bat hidrogenorekin etxe baten energia beharrak ase daitezke ehunka urterako.
Edonola ere, 1950etik ari dira fusioa errentagarri egiten saiatzen, eta dirutza gastatzen ari dira horretan mundu osoan. Horren lekuko da fisikarien inguruan asko zabalduta dagoen txiste bat: fusioaren apustuan zenbat diru gastatzen ari diren ikusita, agian fisika aldetik eraginkorragoa litzateke energia sortzea zuzenean dirua erreta.
Lasterketa, mundu osoan
Bi metodo erabiltzen ari dira nagusiki munduan, fusio errentagarria lortzeko: gaurko albistearen protagonista den konfinamendu inertziala alde batetik, eta konfinamendu magnetikoa bestetik.
Azken metodo horrek albistea ekarri zuen otsailaren hasieran. Oxfordeko (Ingalaterra) JET laborategian fusio erreakzioen marka ezarri zuten: bost segundoz eutsi ahal izan zioten fusioari, eta 59 megajouleko beroa sortu zuten. 1997. urteraino egin behar da atzera aurreko marka aurkitzeko. JETek berak segundo bateko erreakzioan 22 megajoule lortu zituen.
Orduan ez zuten gastaturiko energia baino gehiago atera. Baina ohartarazi zuten JET laborategian zuten erreaktorearen imanek ezin zutela kudeatu bost segundoko erreakzio bat baino luzeagorik. Beraz, esperimentuaren garrantzia beste nonbait zegoela azaldu zuten: erakutsi zuten ahal zen guztia atera diezaioketela erreaktoreari, plasmaren fisikak nola funtzionatzen duen praktikan ongi ulertzen dutela dagoeneko, eta, ondorioz, saioa erreaktore ahaltsuago batean eginez gero emaitza handiagoa lortuko litzatekeela. Horrek frogatuko luke posible dela fusioaren bidez energia errentagarria lortzea.
Ametsetako erreaktore ahaltsu hori aspaldi ari dira eraikitzen Frantzian, Marseillatik oso gertu: ITER esperimentua.
Izan ere, Oxfordeko JET laborategian dagoen makina tokomak motakoa da, hau da, plasma barruan gordetzeko erroskilla huts moduko bat (toro bat, alegia), eta ITER ere mota horretakoa da, eta Oxfordeko arrakastak erakutsiko luke ITER-ek ere funtzionatu egingo duela. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221943/jaurlaritzak-esan-du-hezkuntza-legea-ez-dutela-aurten-onartuko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak esan du Hezkuntza Legea ez dutela aurten onartuko | Bingen Zupiriaren esanetan, gustatuko litzaieke gobernu kontseiluak datorren urteko lehen hiruhilekoan onestea testua. | Jaurlaritzak esan du Hezkuntza Legea ez dutela aurten onartuko. Bingen Zupiriaren esanetan, gustatuko litzaieke gobernu kontseiluak datorren urteko lehen hiruhilekoan onestea testua. | Lehenik, udazkenerako agindu zuten. Gero, 2022. urtea bukatzerako. Baina gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak aitortu duenez, gustatuko litzaieke Hezkuntza Lege proiektua 2023ko lehen hiruhilekoan onartzea gobernu kontseiluan.
Eusko Jaurlaritzak irailean aurkeztu zuen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa, eta hura oinarri dutela ari dira eztabaidan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak esan zuenez, 35 eragileren edo norbanakoren ekarpenak jaso dituzte. Zupiriak gogorarazi du horiek aztertzeko garaia dela orain.
Testuak zenbait kritika jaso ditu, eta, desadostasunaren erakusgarri, ELAk, LABek eta Steilasek grebara deitu dute sare publikoan biharko. Zupiriaren irudiko, deialdia ez da ulergarria, eta sindikatuek «presioa» egitea aukeratu dute «negoziatu beharrean», «EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk hezkuntza akordioaren parte izatea berriro planteatzeko». Biharkoa ez da eskola publikoetan egin duten lehen greba izango: azaroaren 30ean ere kaleak hartu zituzten aurreproiektuaren aurka. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221944/espetxe-zigorra-ezarri-diete-nizako-atentatuarekin-lotutako-zortzi-laguni.htm | Mundua | Espetxe zigorra ezarri diete Nizako atentatuarekin lotutako zortzi laguni | Hiltzaileari armak lortzen eta kamioia alokatzen laguntzeagatik joango dira espetxera. 2016an egindako erasoak 86 hildako eta 400 zauritu baino gehiago eragin zituen. | Espetxe zigorra ezarri diete Nizako atentatuarekin lotutako zortzi laguni. Hiltzaileari armak lortzen eta kamioia alokatzen laguntzeagatik joango dira espetxera. 2016an egindako erasoak 86 hildako eta 400 zauritu baino gehiago eragin zituen. | Kamioi batek 86 lagun hil zituen Nizan (Frantzia) 2016an. Gidaria egun horretan bertan hil zuen Frantziako Poliziak, eta erasoarekin lotutako beste zortzi pertsonaren aurkako epaiaren berri eman du gaur Frantziako auzitegi berezi batek. Chokri Chafroudi eta Mohamed Ghraiebi hemezortzi urteko kartzela zigorra ezarri die, kamioiaren alokairuan lagundu izanagatik. Ramzi Arefari, berriz, hamabi urteko espetxe zigorra ezarri dio, gidariari arma saldu izanagatik.
Epaiaren berri gaur eman badute ere, atzo arratsaldean amaitu zen erasoaren inguruko epaiketa. «Ez nuen hausnartu egiten ari nintzenaren inguruan, eta duela sei urtetik ezin dut gertatutakoa burutik kendu», esan zuen Arefak atzoko epaiketan. Beste bost lagun ere espetxera joango dira, Nizako atentatuaren egileari lagundu izanagatik. Artan Henaji zortzi urteko espetxe zigorra ezarri dio auzitegiak; Enkeledja Zaceri, bost urtekoa; Maksim Celaji eta Endri Elesiri, hirukoa, eta Brahim Tritrouri, berriz, bi urtekoa. Arma trafikoa eta konspirazio kriminala leporatu die auzitegiak.
Frantzian izandako atentatu larriena izan zen Nizakoa, 2015eko azaroaren 13an EI Estatu Islamikoak Parisen —Bataclan antzokian, besteak beste— egindakoaren ondotik. Hain zuzen, 2015eko atentatua epaitzeko berariaz sortutako auzitegi berezi bat izan da Nizan egindakoa ikertu eta epaitu duena, eta Parisko Justizia Jauregia izan du egoitza.
Gau beltza
Sei urte igaro dira Nizako (Frantzia) Ingelesen etorbideko pasealekua gorriz zikindu zenetik. Frantziako Errepublikaren Eguna aitzakia hartuta, su festa ikustera irten ziren milaka herritar, 2016ko uztailaren 14an. Txinpartek zerua gorritzen zutela, kamioi bat sartu zen ibilgailuentzat itxita zegoen pasealekuan, ziztu-bizian, eta 400 lagun inguru harrapatu zituen. Kaosaren erdian 86 pertsona hil ziren; horietan artean, hamabost haur.
Frantziako Poliziak gau hartan bertan hil zuen tiroka kamioi gidaria. Mohamed Lahouaiej Bouhel zuen izena, eta 31 urte zituen. Tunisian jaio zen arren, Frantzian herritartua zen. Fiskalaren arabera, poliziei ere tiro egin zien gidatzen ari zen bitartean.
Atentatuaren biharamunean, EIk bere gain hartu zuen erasoa, eta esan zuen Lahouaiej talde islamikoko «soldadua» zela. Dena den, Lahouaiejek ez zuen muturreko jarrera erlijiosorik erakutsi bere lagunen artean, eta kasuaren ikertzaileek ez dute inoiz EIren eta Lahouaiejen arteko lotura zantzurik aurkitu. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221945/zinemaldiaren-70-urteko-historia-webgune-batean-bildu-dute.htm | Kultura | Zinemaldiaren 70 urteko historia webgune batean bildu dute | Donostiako jaialdiaren artxibo historikoko 4.000 dokumentu baino gehiago kontsultatu daitezke gaurdanik 'Artxiboa' web orrian. Gutunak, argazkiak, kartelak, aldizkariak eta bestelako materiala jarri dute erabiltzaileen eskura, baita 27.000 deskripzio fitxako katalogo bat ere. | Zinemaldiaren 70 urteko historia webgune batean bildu dute. Donostiako jaialdiaren artxibo historikoko 4.000 dokumentu baino gehiago kontsultatu daitezke gaurdanik 'Artxiboa' web orrian. Gutunak, argazkiak, kartelak, aldizkariak eta bestelako materiala jarri dute erabiltzaileen eskura, baita 27.000 deskripzio fitxako katalogo bat ere. | Donostiako Zinemaldiaren 70. urtemugarako lau urte falta ziren arren, Zinemaldia 70: historia posible guztiak izena jarri zioten Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta Zinema Eskolak 2018an jaialdiaren historia hedatzeko abiatutako lanei. Zinemaldiaren artxibo historikoa kontserbatu, ikertu eta publiko zabalarentzat eskuragai jartzea zen haren xedea, eta lan horren lehen fase bat itxitzat jo dute orain, webgune berri baten aurkezpenarekin: Artxiboa. Gaur goizean aurkeztu dute, Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan, eta bertan izan dira egitasmoa babestu duten erakundeetako ordezkariak ere, tartean, Euskadiko Filmategia, Medialab Tabakalera, Kutxa fundazioa eta Estatuko Loteriak eta Apustuak erakundea. Larunbatean, berriz, Donostiako Tabakaleran egingo dute jendaurreko aurkezpena, arratsalde osoko jardunaldiarekin.
Denera, 4.000 dokumentu digitaletik gora bildu dituzte atari berrian. Zinemaldiaren eta Kutxatekaren funtsetako 3.000 argazki baino gehiago digitalizatu dituzte, eta Zinemaldiko egunkarien 711 ale —1954tik gaur artekoak gordetzen dira—, ia edizio guztietako 350 kartel inguru, eta bestelako artxibo eta prentsako hemeroteketatik jasotako dokumentuak ere apailatu dituzte. Horrez gain, 27.000 deskripzio fitxa baino gehiagoko katalogo bat ere badakar webguneak, eta irakaskuntzarako zein ikerketarako behar dituztenek eskatu ahalko dute bilduma horretarako sarbidea.
Bost dira webgunean nabigatzeko prestatu dituzten atal nagusiak, eta, proiektuaren izenari keinu bat eginez (Zinemaldia 70: historia posible guztiak), aurkezpen orri ezberdin bat topatuko du erabiltzaileak webgunea bisitatzen duen aldiro. Konbinazio horiek ugaritu egingo dira, gainera, fitxategia digitalizazio berriekin aberastuz joan ahala.
Artxiboari loturiko jardunaldia larunbatean
Webgunean bildutako artxiboa jendaurrean aurkezteko jardunaldi bat ere antolatu dute larunbat honetarako, Donostian. Tabakalerako zinema aretoan izango da, 16:30ean hasita, eta Maialen Beloki (Donostiako Zinemaldia), Carlos Mugiro (Elias Kerejeta Zine Eskola), Arantza Mariskal (Medialab Tabakalera), Joxean Fernandez (Euskadiko Filmategia) eta Ane Abalde (Kutxa fundazioa) ariko dira hizlari. Moderatzaile lanak, berriz, Pablo La Parra Perezek egingo ditu, proiektuaren ikerketa arduradunak.
Ondotik, Lorena Soria, Andrea Sanchez eta Anna Ferrer Homs zaharberritzaile eta kontserbatzaileak lanaren parte teknikoaz ariko dira, 17:15ean; Irati Crespo Zinemaldia 70 proiektuaren koordinatzaileak jaialdiaren artxibora sartzeko gakoak aurkeztuko ditu; La Parrak Un archivo vivo: investigación y pensamiento hitzaldia emango du; eta, jardunaldia ixteko, Clara Rusen ¿Cuáles son nuestros años? film laburra proiektatuko dute, EQZEko ikasleek 2018an artxiboarekin izandako lehen kontaktua dokumentatzen duen lana. |
2022-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/221946/bosgarrenean-ere-akordiorik-ez-gasari-prezioa-mugatzeko.htm | Ekonomia | Bosgarrenean ere, akordiorik ez gasari prezioa mugatzeko | EBko kideek ez dute lortu gasaren prezioari muga jartzeko sistema adostea. Alde guztiek aitortu dute «aurrerapausoak» izan direla. | Bosgarrenean ere, akordiorik ez gasari prezioa mugatzeko. EBko kideek ez dute lortu gasaren prezioari muga jartzeko sistema adostea. Alde guztiek aitortu dute «aurrerapausoak» izan direla. | Europako Batasuneko herrialdeek ez dute gasari gehienezko prezio bat ezartzeko sistema adosterik lortu. Bilera luzea izan dute Energia ministroek, bosgarrena ezohiko bilkurak hasi zituztenetik, baina aurrekoen gisan amaitu zen hura ere: akordiorik gabe. Datorren astelehenean bilduko dira berriz. Halere, litekeena da korapiloa gobernuburuek askatu behar izatea, ostegunean egingo duten goi bileran.
EBko jarduneko lehendakaritzak, Txekiar Errepublikak, egindako proposamen bat izan dute eztabaidagai azkenengo orduetan. Batzordeak aurrez aurkeztu zuenarekin alderatuta, muga apalago bat proposatu du, eta hura aplikatzeko baldintza leunagoak. Izan ere, Bruselaren proposamenak kritika gogorrak jaso zituen, oso zail egiten zutelako inoiz muga bat jartzea.
Hiru baldintza jasotzen ditu Txekiar Errepublikaren proposamenak: gasaren megawatt ordua 200-220 eurora iristea TTF erreferentziazko merkatuan, maila horretan hiru egunez egotea, eta GNL gas natural likidotuaren prezioa baino 35 euro baino handiagoa izatea. Baldintza horiek betez gero soilik mugatuko litzateke gasaren prezioa.
Baina proposamen horrek ere ez du lortu bi blokeen arteko jarrerak hurbiltzerik. Izan ere, kopuru hori «gehiegizkoa» da oraindik herrialde gehienentzat, tartean, Espainiarentzat eta Frantziarentzat. Aldiz, ez daude kopuru horretatik jaisteko prest Alemania eta Herbehereak, uste dutelako gasari gehienezko prezioa ezartzeak hornikuntza arriskuan jar dezakeela.
Dena den, bi aldeek aitortu dute «aurrerapausoak» izan zirela. «Aurrera egin dugu», esan du Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministroak bileraren ostean. Baikor azaldu zen Rob Jetten Herbehereetako ministroa ere, eta azpimarratu du «aurrerapen handiak» lortu zituztela mekanismoa noiz eta nola martxan jarri erabakitzerakoan.
Hain zuzen ere, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako Espainiako ministroak azaldu du finantza merkatuen egonkortasunaren eta kontsumitzaileek ordain dezaketen prezioaren arteko «oreka» egokia aurkitzea dela oztoporik handiena oraindik, baina egingarria dela dio.
Larrialdi neurriak, zain
Xanpain botilek hozkailuan segi beharko dute, bada, Josef Sikela Txekiar Errepublikako Energia ministroak adierazi bezala. «Akordioa ospatzeko xanpain botila bat irekitzea espero nuen gaur, baina, itxuraz, oraindik ere hozkailuan utzi behar ditugu, ez baitaude behar bezain hotz», esan du, azaroko adierazpenei erreferentzia eginez.
Itxaron egin beharko dute, halaber, mahai gainean dituzten beste bi neurriek ere: energia berriztagarriak ezartzeko baimenak erraztearenak, eta elkartasun neurriak deiturikoenak, zeinak argindar enpresa batzuek dituzten likidezia arazoak konpondu asmo dituen. Adostasuna badago jada neurri horien inguruan, eta negoziazioak amaitutzat eman zituzten jada azaroko bilkuran. Baina linbo batean daude, agintariek erabaki baitzuten gasaren prezioaren muga adostu arte ez onartzea. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221968/bigarren-greba-eguna-dute-gaur-hezkuntza-publikoan.htm | Gizartea | Bigarren greba eguna dute gaur hezkuntza publikoan | Sindikatuen arabera, langileen %60k bat egin dute lanuztearekin. Eusko Jaurlaritzaren arabera, berriz, ikastetxeen %96ren gaineko informazioa jasorik, irakasleen %32,7k egin dute greba. | Bigarren greba eguna dute gaur hezkuntza publikoan. Sindikatuen arabera, langileen %60k bat egin dute lanuztearekin. Eusko Jaurlaritzaren arabera, berriz, ikastetxeen %96ren gaineko informazioa jasorik, irakasleen %32,7k egin dute greba. | ELAk, LABek eta Steilasek deituta, bigarren greba eguna dute gaur Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sare publikoan. Joan den azaroaren 30ean deitu zuten lehen lanuztea, eta gaurko antolatua dute bigarren greba eguna Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege aurreproiektuaren aurka. Horren harira, protestetara deitu dute Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Goizean manifestazioa antolatu dute Gasteizen, 11:30erako, Bilbo plazatik abiatuta. Arratsaldean, berriz, hiru hiriburuetan deitu dute manifestatzera: Bilbon, Jaurlaritzak duen egoitzaren aurrean bilduko dira (Kale Nagusia, 85); Donostian, Alderdi Ederren, eta Gasteizen, Eusko Legebiltzarraren aurrean. 18:00etarako deitu dute manifestaziora.p>
Sindikatuek emandako datuen arabera, hamar langiletik seik egin dute bat grebarekin, %60k, eta haur eskoletan, Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan sumatu da bereziki.
Eusko Jaurlaritzaren arabera, berriz, apalagoa izan da parte hartzea: ikastetxeen %96ren informazioa jaso dute, eta irakasleen %32,7k egin dute greba. Azaroaren 30eko greba deialdiak %60ko erantzuna izan zuen, sindikatuek jakinarazi zutenez. Jaurlaritzaren arabera, ordea, irakasleen %35,2k egin zuten greba.
«Hezkuntza publiko, propio eta euskalduna»
ELA, LAB eta Steilas sindikatuak ez daude ados Jaurlaritzako Hezkuntza Saila lantzen ari den lege aurreproiektuarekin, eta «hezkuntza publiko, propio eta euskalduna» aldarrikatuko dute kaleetan. Sare publikoko langile oro dago deituta grebarekin bat egitera: irakasleak, Haurreskolak patzuergoko langileak, hezitzaileak eta sukaldeetako langileak eta garbitzaileak.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak «kezka» agertu zuen atzo bigarren greba deialdiarekin, eta sindikatu deitzaileei «presionatzea» aurpegiratu zien. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221969/bermeoko-pederastak-barkamena-eskatu-die-biktimei-bideo-pribatu-baten-bidez.htm | Gizartea | Bermeoko pederastak barkamena eskatu die biktimei, bideo pribatu baten bidez | Bitkimetako batzuek EITBri adierazi diote urratsa ez dela «nahikoa», eta aitortza publikoa galdegin dute. | Bermeoko pederastak barkamena eskatu die biktimei, bideo pribatu baten bidez. Bitkimetako batzuek EITBri adierazi diote urratsa ez dela «nahikoa», eta aitortza publikoa galdegin dute. | Otsailean azaleratu zuen albistea EITB taldeak: horren arabera, 1976tik 1981era Bermeon (Bizkaia) sexu abusuak pairatu zituzten Jose Done ikastetxeko zenbait ikaslek. Menesiarrek kudeatzen zuten eskola hori, eta sexu abusuak egiteaz akusatutakoa eskolako zuzendaria izan zen garai hartan: «Felipe anaia». Duela hamar hilabete, salaketa oro ukatu zuen. Orain, abusuak aitortu ditu, eta biktimei barkamena eskatu die, Bilboko Elizbarrutiak ezagutarazi duen bideo batean.
Haurrak zirela Felipe anaiaren abusuak sufritu zituzten hiru emakumezkoren testigantza jaso du EITBk: Bego Garcia, Tere Pino eta Montse Zelaiarena. Euren aburuz, keinua ez da nahikoa: aitortza eta barkamen eskea «publikoa» izan dadin galdegin dute. «Egia agerian jarri behar da. Hau ezin da berriro gertatu», nabarmendu dute.
Bilboko Elizbarrutian, menesiarrekin eginiko bilera batean erakutsi zieten bideoa biktimei. Eurentzat «oso latza» izan zen erasotzailea berriro ere ikustea, abusuak gertatu zirenetik berrogei urtera: «Zur eta lur geratu ginen», azaldu diote EITBri.
Elizbarrutiaren erantzukizuna
Testigantza eman duten emakumeak ziur daude gehiagok pairatu zituztela ikastetxeko zuzendariaren erasoak. JoseDonebiktimak@gmail.com helbide elektronikoa dute, ikastetxe hartan sexu abusuak pairatu dituzten guztiek aukera izan dezaten gertatutakoa salatzeko, hala nahi izanez gero.
Bilboko Elizbarrutiak sexu abusuen auziaz agiri bat plazaratu eta gutxira azaleratu ziren salaketa horiek, otsailean. Orduan, Bizkaiko Elizak bere erantzukizuna onartu zuen sexu abusuen aferan, eta Bilboko Elizbarrutiaren ohar bat irakurri zuten herrialdean egindako meza guztietan. Agiri horretan, Bizkaiko Elizak, aztertzen ari den kasuen berri emateaz gain, bere erantzukizuna aitortu zuen, eta esan zuen zauriak itxi nahi dituela: «Zabaldutako arazo bat izateak ez digu kentzen gizartearen aurrean dugun betebehar morala».
Bilboko Elizbarrutiak aintzat hartu nahi ditu biktimak: «Biktimak entzun nahi ditugu, ikertu, kalteak erreparatu eta, batez ere, edozein abusu mota pairatu dutenen zauriak sendatu nahi ditugu, abusu horiek edonoiz gertatuta ere, jasandako mina ez baita iraungitzen».
Adingabeak Babesteko eta Sexu Abusuak Prebenitzeko Batzordea sortu zuen Elizbarrutiak 2019an, eta batzorde horrek hogeitik gora salaketa jaso ditu. Auzi horiek ikertzen ari dira, eta, zenbait kasutan, «kanpoko erakunde adituen laguntza» eskatu dute, «ikerketen independentzia handiagoa bermatzeko».
«Salaketek iraganetik ikasten laguntzen dute», esan zuen Bilboko Elizbarrutiak, «eta antidotorik onena da gertaera eskandalagarri horiek ezkutuan ez geratzea, eta berriro ez gertatzea». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221970/sexu-berekoen-ezkontza-babesteko-legea-onartu-dute-aebetan.htm | Mundua | Sexu berekoen ezkontza babesteko legea onartu dute AEBetan | Orain arte Auzitegi Gorenaren sententzia batek babesten zuen sexu berekoen ezkontza. Abortu eskubidearen sententziarekin bezala ez gertatzeko —ekainean indargabetu zuten—, lege federala onartu dute, ezkontza bermatzeko. | Sexu berekoen ezkontza babesteko legea onartu dute AEBetan. Orain arte Auzitegi Gorenaren sententzia batek babesten zuen sexu berekoen ezkontza. Abortu eskubidearen sententziarekin bezala ez gertatzeko —ekainean indargabetu zuten—, lege federala onartu dute, ezkontza bermatzeko. | «Aurrerapauso erraldoia da, eta lortzen ditugun garaipenak ospatu behar ditugu, borrokaren etorkizuna hauspotzeko». Horrelaxe bizi izan zuten atzokoan AEBetan sexu berekoen ezkontza babesteko lege federala onartu izana. Hura senatutik eta kongresutik igaro ostean, Joe Biden presidentearen sinadura besterik ez zuen behar. Auzitegi Gorenaren sententzia batek babesten zuen sexu berekoen ezkontza; aurrerantzean, legea izango da bermea.
Ez da kasualitatea orain onartu izana: ekainean, Goreneko epaileek —gehiengo kontserbadorea du— abortu eskubidea indargabetu zuten, Roe v. Wade sententzia onartu eta ia 50 urtera baliogabetuz. 2015ean, AEBetako Auzitegi Gorenak konstituzioaren aurkakotzat jo zituen zenbait estatutan sexu berekoen ezkontza debekatzen zuten legeak, Obergefell v. Hodges epaiarekin. Horiek horrela, abortu eskubidearekin bezala ezkontzarekin antzekorik ekiditea da Respect for Marriage Act lege berriaren xedea. Onartu berri den legeak debekatu egiten du edozein estatuk ezkontza baten legezkotasuna zalantzan jartzea, edozein dela ere kideen «sexua, arraza, etnia ala jatorria». Are gehiago: ezeztatu egin dute ezkontza gizon eta emakumeen artean izan zitekeela arautzen zuen 1996ko legea, Defense of Marriage Act zeritzona.
Joe Biden berak egin zuen lege horren alde duela ia hogei urte, baita egundaino jarrera aldatu ere. Ganberek onartu ostean, eta atzo bertan berretsi zuen sexu berekoen ezkontza bermatzeko legea Bidenek, Etxe Zurian egindako ekitaldian. «Estatu Batuetan berdintasuna, askatasuna eta justizia lortzeko urrats garrantzitsua da, ez bakarrik batzuentzat, guztiontzat baizik», adierazi zuen presidenteak.
Sare sozialetan ere argi utzi du bere jarrera Bidenek. «Ezkontza proposamen sinplea da: nor maite duzu? Eta leiala izango zara maite duzun pertsonarekin? Ez da hori baino konplikatuagoa. Legeak aitortzen du pertsona orok duela galdera horiek bere kabuz erantzuteko eskubidea».
Ezkontzaren auzian aurrera egin dute, baina Bidenek berak «bihozgabetzat» eta «zinikotzat» jo ditu haur transen eskubideak mugatzen dituzten legeak: «Familiak izutzen eta haurrei behar duten arreta ematen dieten medikuak kriminalizatzen dituztenak».
«Azkenean maitasunak askatu nau»
Sexu bereko ezkontzen aldeko legeak ere izan du zuzeneko erreakziorik. Glenn Anthony House beisbol jokalari ohia armairutik atera da, eta ezkondu egingo dela iragarri du, Respect for Marriage Act legea onartu den egun berean. Toronto Blue Jays eta Cleveland Guardians taldeetan aritu zen, 2014-2017ko aldian. MLB ligan aritu eta armairutik atera den hirugarren jokalari ohia da. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean azaldu duenez, arazoak izan ditu «eroso» sentitzen bere sexualitatearekin. «Lotsak isilarazi egin nau urte hauetan guztietan, baina azkenean maitasunak askatu nau». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221971/gasteizek-aurrekontuak-izango-ditu-elkarrekin-taldearen-abstentzioari-esker.htm | Politika | Gasteizek aurrekontuak izango ditu Elkarrekin taldearen abstentzioari esker | EAJk eta PSEk osatutako udal gobernuak ez du gehiengo absolutua, eta Elkarrekin taldearekin egindako akordioari esker aterako ditu aurrera 2023ko aurrekontuak. | Gasteizek aurrekontuak izango ditu Elkarrekin taldearen abstentzioari esker. EAJk eta PSEk osatutako udal gobernuak ez du gehiengo absolutua, eta Elkarrekin taldearekin egindako akordioari esker aterako ditu aurrera 2023ko aurrekontuak. | Ez da ezustea Gasteizko 2023ko aurrekontuak Elkarrekin taldearen abstentzioari esker onartzea. 2020., 2021. eta 2022. urteetan ere EAJk eta PSEk osatzen duten udal gobernuak haren oniritzia lortu zuen aurrekontuak aurrera ateratzeko, eta 2023. urtean ere berretsi du Podemos, Ezker Anitza eta Equok osatzen duen udal taldeak akordioa egin duela berriro.
Bilbon eta Donostian gehiengo absolutua dute EAJren eta PSEren udal gobernuek, baina Gasteizen ez, eta Elkarrekin taldeak udal gobernu horren aurrekontuak onartzea ahalbidetu du azken urteotan. 2023ko aurrekontu proiektua ere aurrera aterako du Gorka Urtaran alkateak gidatzen duen gobernuak, Elkarrekin taldeko hiru zinegotziek abstentziora joko dutelako. Udal gobernuak hamahiru zinegotzi ditu 27ko udalbatzan.
Aurrekontuak onartzeko akordioak Elkarrekin taldearen 33 zuzenketa jaso ditu, 3,2 milioi euroren balioarekin, taldeko bozeramaile Oscar Fernandezek azaldu duenez. Itunak hiru ardatz ditu: «Batetik, ezkutu soziala, etxebizitza eta laguntzak ekintzaileentzat; bestetik, susperraldi ekonomikoa, klima erdigunean jarrita; eta, azkenik, indarkeria matxistaren aurkako aurrerapenak». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221972/castillo-beste-48-ordu-egongo-da-atxilo.htm | Mundua | Castillo beste 48 ordu egongo da atxilo | Fiskaltzak eskatu du hemezortzi hilabete luzatzeko presidente ohiaren atxiloaldia; Botere Judizialak 48 ordu ditu erabakia hartzeko. Gobernuak herrialde osoan ezarri du larrialdi egoera, 30 egunerako. | Castillo beste 48 ordu egongo da atxilo. Fiskaltzak eskatu du hemezortzi hilabete luzatzeko presidente ohiaren atxiloaldia; Botere Judizialak 48 ordu ditu erabakia hartzeko. Gobernuak herrialde osoan ezarri du larrialdi egoera, 30 egunerako. | Peruko Fiskaltzaren aginduz, Pedro Castillo presidentea atxilotu zuten joan den asteazkenean, «matxinada» egotzita, eta gaur arratsaldean zen amaitzekoa haren aurkako prebentziozko atxiloketa. Bada, fiskaltzak eskatu du Castilloren prebentziozko atxiloketa beste hemezortzi hilabetez luzatzeko, ustezko matxinada delituagatik agintari ohiaren aurka egiten ari diren ikerketari lotutako iturri baten arabera. Hori dela eta, eskaera horrek atea ireki dio estatuburu ohiak espetxean jarraitzeari; oraingoz, beste 48 ordu egongo da atxilo, Botere Judizialeko epaile nagusi Juan Carlos Checkleyk gaur arratsaldean agindu duenez. Tarte horretan, Botere Judizialak fiskaltzaren eskariaren inguruko erabakia hartuko du.
Fiskal nagusi Uriel Teranek aurkeztu du errekerimendua, Funtzionario Publikoek Egindako Delituetan Espezializatutako Bigarren Fiskaltza Goren Iragankorraren bulegoko arduradunak, alegia. Teranek, gainera, lehen ministro ohi Anibal Torres ere sartu du aurkeztutako eskaera horretan. Castillori, «matxinada» eta «konspirazio» delituak egotzi ez ezik, Patricia Benavides fiskalak «kriminal talde bateko buru» izatea ere leporatzen dio, «bere boterea baliatuz kontratuak egiteko asmoz». Delitu horiengatik hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete presidente ohiari.
Errekerimendu hori Checkleyren ardurapean dago. Magistratu horrek atzo gauean onartu zuen Castilloren eta Torresen aurkako ikerketa gauzatzea, ustez matxinada delitua egiteagatik. Checkleyren ebazpenak zehaztu zuenez, Castillo matxinada eta konspirazio delituen ustezko egile gisa ikertuko dute, baita larderiaren eta asaldura larriaren ustezko egile gisa ere; Torres, berriz, matxinada eta konspirazio delituen ustezko egile gisa. Estatuburu ohia ez bezala, gobernuburu izandakoa aske dago, «klandestinitatera» joan baitzen, Peruko fiskal nagusiak haren aurka aurkeztutako akusazioaren berri izan zuenean.
Bestalde, Cesar San Martin Auzitegi Goreneko epaileak atzera bota du Castilloren defentsak haren prebentziozko atxiloketaren aurka aurkeztutako helegitea. San Martinek, halaber, adierazi du agintari ohia gutxienez matxinada edo konspirazio delituagatik auzipetu dezaketela; bost eta hamar urteko kartzela zigorrari aurre egin beharko lioke.
Botere Judizialak luze gabe erabakiko du fiskaltzaren eskariaz. Horretaz, Ronald Atenciok, Castilloren abokatuetako batek, esan du justizia «prozesu guztiak urratzen» ari dela: «Baldintza hauetan ezin dut defentsarako eskubide egokia jardun, ez baitut defentsa eskubide eraginkor baterako nahikoa bermerik».
«Bidegabeki atxilotuta»
Castillok eskuz idatzitako eskutitz bat zabaldu berri du. Mezuan dioenez, ez du «konspirazio edo matxinada deliturik» egin, eta gehitu du «bidegabeki eta arbitrarioki atxilotuta» dagoela. Jarraitzaileei ere mintzatu zaie mezuan: «Zazpi egun hauetan, herriak elkartasuna eta konpromisoa erakutsi dizkit gure gobernuaren eta etorkizunaren defentsan». Peruko Polizia Nazionaleko egoitzan dago presidente ohia, Liman.
Latinoamerikako herrialdea krisi politiko eta sozial larri batek astindu duen honetan, Peruko Estatu Kontseiluak —herrialdeko botere eta erakunde autonomo guztien ordezkari nagusiek osatzen dute— babesa eman dio Dina Boluarte presidentea buru duen gobernuari, eta herrialdean «ordena publikoa berrezartzeko» eskatu du.
«Gobernu konstituzionala babesten dugu, zuzenbide estatu konstituzional eta demokratiko batek eskatzen dituen parametroen barruan ordena publikoa berehala berrezartzeko, pertsonen oinarrizko eskubideak zorrotz errespetatuz», adierazi du Peruko presidentetzak gaur gauerdian zabaldutako komunikatu batean, Estatu Kontseiluaren bilera baten ostean.
Joan den asteburuaz geroztik, protesta eta manifestazio ugari egiten ari dira Peruko zenbait hiritan. Agintariek emandako azken datuen arabera, gutxienez sei lagun hil dira Apurimac eta Arequipa hegoaldeko eskualdeetan, eta 130 bat polizia zauritu dira. Defentsa ministro Alberto Otarolak gaur iragarri duenez, gobernuak herrialde osora zabaldu du larrialdi egoera, 30 egunerako, eta indar armatuek gune estrategikoak babestuko dituzte, aireportuak eta zentral hidroelektrikoak kasurako. Etxeratze agindua ezartzeko aukera ere aztertzen ari dira, Otarolaren arabera.
Boluartek eta Castillok elkarren aurkako akusazioak egin zituzten atzo, agintari ohia kargutik kendu eta atxilotu izanak eragindako krisi sozial larriaren erantzukizuna nork duen argitzeko. Boluartek sinesgarritasuna kendu zien Castillok egindako zenbait adierazpeni; besteak beste, «usurpatzaile» deitu zion jarduneko estatuburuari sare sozialetan zabaldutako mezuetan. «[Castillo] ezagutzen dut, sarritan hitz egin dugu, askotan elkar besarkatu dugu eta batzuetan negar ere egin dugu [...]. Ez dut uste Twitterren argitaratu diren hitz horiek haren hitzak direnik», adierazi du presidenteak kazetarien aurrean.
Era berean, Boluartek lehen ministro ohi Betssy Chavezi egotzi zion Peruk egun bizi duen egoera «sortu» izana. Agintariak erantsi du «mina eta atsekabea» ematen diola Castillok emandako «estatu kolpean» huts egiteagatik atxilotuta egoteak. «Ez dakit nork bultzatu duen presidente ohia erabaki hori hartzera».
Joan den asteazkenetik estatuburu denak hauteskunde orokorrak 2024ko apirilera aurreratzeko asmoa azaldu zuen herenegun, baina, atzo Estatu Kontseiluarekin izan zuen bilkura baten ondoren, gaur esan du datorren urteko abendura aurreratzea proposatuko duela —bihar aztertuko du Kongresuak aukera hori—. Berez, Boluartek 2026ra arte goberna dezake, orduan amaituko baita Castillok hasi zuen agintaldia —iaz egin zituzten hauteskundeak—.
Auzoko herrialdeak, Castilloren alde
Bestalde, Peruko presidenteak jakinarazi du Argentinako, Boliviako, Kolonbiako eta Mexikoko agintariei deituko diela egoera lasaitzeko asmoz. Hain justu, horiek komunikatu bateratu bat kaleratu zuten herenegun, esanez Castillo oraindik presidentetzat hartzen zutela.
Bide horretan, Kolonbiako Atzerri Ministerioak argitaratutako mezuan, lau herrialdeek ziurtatu zuten Castillo «tratamendu judizial baten objektua» dela, eta eskatu zuten Peruko herriak hautetsontzietan erabakitako «herriaren borondatea» errespetatzeko. Aldi berean, «kezka sakona» azaldu zuten agintari ohiaren atxiloketagatik eta horren ondorioz jazo diren gertakariengatik. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221973/inflazioa-beherantz-doa-baina-janaria-iaz-baino-15-garestiago-dago.htm | Ekonomia | Inflazioa beherantz doa, baina janaria iaz baino %15 garestiago dago | Argindar merkeagoaren eskutik, Hego Euskal Herriko urte arteko inflazioa %7,2tik %6,7ra apaldu da urritik azarora. Elikagaien prezioen igoera ere moteldu egin da, lehen aldiz azken urtean. | Inflazioa beherantz doa, baina janaria iaz baino %15 garestiago dago. Argindar merkeagoaren eskutik, Hego Euskal Herriko urte arteko inflazioa %7,2tik %6,7ra apaldu da urritik azarora. Elikagaien prezioen igoera ere moteldu egin da, lehen aldiz azken urtean. | Oso goian, baina beheranzko joeran dago oraindik inflazioa Hego Euskal Herrian. Urritik azarora beste puntu erdi bat apaldu da urte arteko prezioen igoera, %7,2tik %6,7raino, inflazioaren motor nagusia zena, energia, indarra galtzen ari delako. Orain, elikagaiek dute inflaziorik handiena, %15,4koa, nahiz eta egia den, aspaldiko partez, azken hilean prezioen igoera moteldu egin dela atal horretan ere —urrian, %15,7koa zen—.
Udazkeneko haizeteek energia eolikoaren ekarpena nabarmen handitu zuten, eta gasaren erabilera txikitu zutenez, argindarra duela urtebete baino merkeagoa izan zen azaroan. Merkatze horretan ere zeresana izan du salbuespen iberiarra izenekoak; ekainean jarri zuten indarrean penintsulako merkatu bateratuan, gas garestiak ez dezan erabaki teknologia merkeagoek jaso behar duten ordainketa.
Horrela, aurtengo azaroan, kilowatt ordua 0,197 euroan ordaindu dute PVPC merkatu arautuan daudenek —hori bakarrik hartzen du kontuan INEk, eta ez merkatu libreko fakturak—; iazko azaroan, berriz, 0,259 euroan ordaindu zuten.
Argindar merkeago horrek ekarri du etxeko energia gastuen atalaren inflazioa negatiboa izatea (-%1,3). Aldaketa ikusgarria da martxokoarekin alderatuta (%68,4), baina baita abuztukoarekin ere (%48,5), Errusiak gasbideak banan-banan ixteak eta eguraldi bero eta bareak gasaren prezioaren markak haustea ekarri zuelako.
Energiaren beste atal garrantzitsua, erregaiena, ez dago negatiboan (+%14,6), baina ezta duela gutxira arte zuen mailan ere. Ekainean jo zuen atal horrek goia (+%39,7), Brent upelak 120 dolarren muga gainditu eta bi eurotik gorako gasolioa eta gasolina eragin zuenean. Baina Txinako konfinamenduek, atzeraldi baten hotsak eta, oro har, kontsumo txikiago batek upela nabarmen merkatu dute. Atzo, 81,5 dolarrean ari ziren salerosten Brent upela, duela urtebete baino zortzi dolar inguru garestiago (+%11).
Abenduan, litekeena da erregaiak merkatzea —azaroan baino hamabost zentimo merkeago dago gasolioa, eta hamar gasolina—, baina baliteke urtarrilean berriro gorantz egitea, Espainiako Gobernuak iragarri baitu guztientzako deskontua kenduko duela eta sektore batzuei soilik emango diela laguntza. Apirilaren 1az geroztik, hamabost zentimo ematen ditu erregai litroko, eta beste bost edo hamar eman behar dute petrolio konpainiek.
Frantziakoak ere urtarrilean kenduko du bere laguntza —hamar zentimo, azarotik—, baina ehun euroren laguntza bat agindu die lanera joateko autoa behar duten irabazi apaleko langileei.
Elikagaiak
Merkatzetik urrun daude elikagaiak, baina egia da haien garestitzeak indarra galdu duela, aspaldiko partez. Azken urtean haien prezioa %15,4 igo da, urrian egiten ari zena baino hiru hamarren gutxiago.
INEren azaroko datuek erakusten dute garbien hasieran energiaren garestitzea zena igaro dela produktu eta zerbitzu gehienetara, horietarako funtsezko osagaiak direlako argindarra, erregaia eta gasa.
Orain, janariak eta edariak dira atal inflazionistena. Horien barruan nabarmentzen dira azukrea (+%66,7), olioa (+%32), esnea (+%31,7), arrautzak (+%30,3) eta patatak (+%21,3).
Haragien artean, oilaskoa eta hegaztiak duela urtebete baino %14,6 garestiago daude, eta %12,8 garestiago behikia eta txerrikia. Ardikia, berriz, %1,1 garestitu da.
Oinarrizko beste produktu batzuen prezioa ere asko handitu da: %15,7 barazkiena, %10,6 arrainena eta %8,9 frutarena. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221974/migratzaile-bat-kanporatzeko-agindua-kendu-du-prefetak.htm | Gizartea | Migratzaile bat kanporatzeko agindua kendu du prefetak | Martial Ehouman bolikostarraren egoera salatu zuten atzo Baionan, baina prefetak hautetsien galdeari erantzun dio, eta erran die kanporatze agindua kenduko duela. | Migratzaile bat kanporatzeko agindua kendu du prefetak. Martial Ehouman bolikostarraren egoera salatu zuten atzo Baionan, baina prefetak hautetsien galdeari erantzun dio, eta erran die kanporatze agindua kenduko duela. | Martial Ehouman 2020an heldu zen Baionara, Boli Kostatik. Geroztik, Ipar Euskal Herrian egin du bizia, eta, besteak beste, Gaueko Mahaian laguntzaile gisa ari da. Uztailean, ordea, lanetik ateratzean, Frantziako Poliziak kontrolatu zuen, eta berehala Frantziako Estatutik ateratzeko agindua ezarri zioten. Bihar zuten kanporatzekoa, Miarritzetik (Lapurdi) Abidjanerako (Boli Kosta) hegaldi baten bidez. Gaueko Mahaiko laguntzaileek, ordea, egoera jendaurrean salatu zuten, eta prefetari eskatu zioten bertan behera uzteko haren kontrako neurriak. Atzo arratsalderako, hegaldia bertan behera utziko zuela erran zuen prefetak. Bada, gaur Ehoumanen egoera «berriz aztertzeko» eskatu dioten hautetsiei erantzun die prefetak: haren kontrako kanporatze agindua kendu du.
Gaurko manifestazioa antolatu zuten Gaueko Mahaiko kideek eta Etorkinekin elkarteak. Azkenean, bertan behera uztea erabaki dute. Ehouman «erregularizatuko» duten keinuak izan dituztela ere erran dute, nahiz eta horiek ezagutarazteko oraindik goiz den. Gisa berean, Gaueko Mahaiko kideek atzo erran zuten ez zutela afaririk banatuko protesta gisa. Azken berriak ikusita, iragarri dute bihar ekinen diotela berriz janari banaketari. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221975/danimarkan-koalizio-gobernua-osatuko-dute-sozialdemokratek-liberalek-eta-moderatuek.htm | Mundua | Danimarkan koalizio gobernua osatuko dute sozialdemokratek, liberalek eta moderatuek | 43 egunez negoziatu ostean, gobernu «zabala» osatuko dutela iragarri du bart Mette Frederiksen jarduneko lehen ministroak. Parlamentuko 179 eserlekuetatik 89 dituzte guztira, gehiengo osoa baino bat gutxiago. | Danimarkan koalizio gobernua osatuko dute sozialdemokratek, liberalek eta moderatuek. 43 egunez negoziatu ostean, gobernu «zabala» osatuko dutela iragarri du bart Mette Frederiksen jarduneko lehen ministroak. Parlamentuko 179 eserlekuetatik 89 dituzte guztira, gehiengo osoa baino bat gutxiago. | Sei asteko negoziazioen ostean, gobernu «zabala» osatuko dute Danimarkan. Hala iragarri du bart Danimarkako jarduneko lehen ministro Mette Frederiksenek; Margarita erreginari lehenbizi, eta prentsa ohar batean ondoren. Sozial Demokratak alderdiak, Moderatuak alderdiak eta Alderdi Liberalak batu dituzte indarrak.
Hiru alderdiek guztira 89 aulki dituzte parlamentuan. Gehiengo osora iristeko –90 diputatu 179 kideko ganbaran– aulki bat falta badute ere, parlamentuaren oniritzia jasoko lukete Alderdi Sozial Liberalaren abstentzioari esker. Horiek hala, Frederiksenek gobernuan bidelagun izango ditu Moderatuak alderdiaren buru eta lehen ministro ohi Lars Lokke Rasmuss (2015-2019) eta Alderdi Liberaleko buru Jakob Elleman-Jensen. Bihar aurkeztuko dute gobernua, baina gaur goizean azaldu dute koalizioaren ildo politikoa.
Adostutako lehen neurrien artean daude, besteak beste, BPG barne produktu gordinaren %2 defentsarako erabiltzeko konpromisoa 2030. urtera aurreratzea, laneko zergak apaltzea, eta, soldata igotzeko, 3.000 milioi koroa (403 milioi euro) jartzea sektore publikorako.
Jarduneko lehen ministroak adierazi du 2024. urteko jaiegun bat lanegun bihurtu beharko dutela lehen neurri hori finantzatu ahal izateko: Otoitzaren Egun Handia, hain justu.
Frederiksenen arabera, «kooperazioa» izango da gobernu berriaren ezaugarri nagusia, eta adierazi du koalizioa politikoki «oso trebea» dela. Are, iragarri du «asmo handiak» zehaztu dituztela klimaren aldeko neurriak hartzeko eta enplegu gehiago bermatzeko. Hala ere, ohartarazi duenez, «izaera desberdineko alderdi politikoek koalizioa osatzeak ez du ziurtatzen kontu guztietan ados egongo direnik».
Sozialdemokratari iragan hilaren hasieran egokitu zitzaion gobernua osatzeko ardura. Azaroaren 1eko bozetan haren alderdiak azken bi hamarkadetan jasotako babesik handiena lortu zuen, botoen %27,5. Ezkerreko blokeak, berriz, 87 parlamentari lortu zituen, gehiengo osotik oso hurbil.
Ikusi gehiago: «Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan
Hala ere, desadostasun nagusi batek oztopatu du ezkerreko koalizioa sortzea. Frederiksenek kanpaina osoan zehar ohartarazi zuen herrialdeko «batasun politikoa indartzeko zeharkako koalizio» baten beharraz. Moderatuekin negoziatzeko asmoa azaldu zuen, «zentro-ezkerreko» gobernu bat josteko. Ezkerreko indar gehienek, ordea, adierazi zuten nahiago zutela moderaturik gabeko koalizio gobernu bat.
Bada, hauteskundeen biharamunean dimisioa aurkeztu zuen Frederiksenek, eta ezkerreko zein eskuineko blokeak barne hartuko zituen gobernu bat osatzeko negoziazioei ekin zien. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221976/ceoek-harremanak-hautsi-ditu-espainiako-lan-ministerioarekin-laquotraizioaraquo-egotzita.htm | Ekonomia | CEOEk harremanak hautsi ditu Espainiako Lan Ministerioarekin, «traizioa» egotzita | Lan Ikuskaritzari enplegua erregulatzeko espedienteak geratzeko ahalmena ematea adostu zuen atzo Madrilen EH Bilduk PSOE eta Unidas Podemosekin, eta CEOEk harremanak hautsi ditu Lan Ministerioarekin | CEOEk harremanak hautsi ditu Espainiako Lan Ministerioarekin, «traizioa» egotzita. Lan Ikuskaritzari enplegua erregulatzeko espedienteak geratzeko ahalmena ematea adostu zuen atzo Madrilen EH Bilduk PSOE eta Unidas Podemosekin, eta CEOEk harremanak hautsi ditu Lan Ministerioarekin | Zaila da CEOE Espainiako patronalaren eta Lan Ministerioaren arteko harremana, eta Espainiako Gobernuko alderdiek asteartean Madrilen EH Bildurekin adostutako neurriak bien arteko soka moztea eragin du. Atzo EH Bilduk, PSOEk eta Unidas Podemosek tramitazio prozesuan dagoen Lanaren Legeari erdibideko zuzenketa bat egitea onartu zuten. Hala, legea onartuz gero, Lan Ikuskaritzak derrigorrez ebatzi beharko du egoera egokia den edo ez enplegua erregulatzeko espedienteak baimentzeko. CEOE eta Cepymeren ustez, neurri hori abenduko lan erreforman onartutakoaren aurkakoa da, eta Lan Ministerioarekin zeuzkan harremanak hautsi dituzte, gaur atera duten agiri baten arabera.
CEOE eta Cepyme patronalentzat, lan erreformari «traizio» egiten diote gobernuko alderdiek neurri horrekin: «Espainiako enpresariok uste dugu Lan Ministerioak onartutako erdibideko zuzenketak traizio egiten diola lan erreforman lortutako akordioari, eta ministerioaren jarduteko erak negoziatzeko fede ona haustea ekarri du. Fede horrek akordioak errespetatzera eta defendatzera behartzen ditu bi aldeak, eta ministerioaren jarrerak baliogabetu egiten du hura bitartekari fidagarri gisa». Patronalen arabera, hiru alderdiek adostu duten neurriak Espainiako Konstituzioaren aurka egiten du, baita enpresa askatasunaren aurka ere.
Ikuskaritza, begirale
Espainiako Parlamentuan onartu berri duten zuzenketarekin, Lan Ikuskaritza behartuta egongo da enplegua erregulatzeko espedienteen motiboen inguruko ebazpena egitera, eta, erregulazio espedienteak eskatzen diren bakoitzean, derrigorrez ikusi beharko du horiek onartzeko baldintzak betetzen diren edo ez. EH Bilduk adierazi duenez, neurri horrek indartu egiten du Lan Ikuskaritzak Lanaren Legean duen rola. Koalizio abertzalearen arabera, «kaleratze kolektiboak errazteko», Mariano Rajoyren gobernuak erregulazio espedienteen tramiteetatik kanpo utzi zuen Lan Ikuskaritza 2012an. Langileak babesteko neurri bat dela goratu du EH Bilduk. CGT sindikatuak adierazi du oraindik ez dela lortuko kaleratze kolektiboak gelditzeko 2011n zegoen ahalmena berreskuratzea.
2015eko Langileen Estatutuko 51. artikuluko 2. atala moldatu dute zuzenketarekin. Aldaketaren aurretik ere Lan Ikuskaritzak txosten bat egin behar zuen, baina orain kaleratze kolektiboaren kausen inguruan iritzia eman beharko du: «Ikuskaritzaren txostenak, komunikazioaren muturrak eta kontsulta garaiaren bilakaera begiratzeaz gain, iritzia eman beharko du enpresak hasierako komunikazioan zehaztutako motiboen konkurrentziaren inguruan, eta enpresak aurkeztutako dokumentazioa eskatzen denarekin bat datorren egiaztatu beharko du», dio Langileen Estatutuak moldaketaren ostean. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221977/aragonesek-esan-du-ez-duela-etsiko-nahiz-eta-psoek-adierazi-dion-ez-duela-erreferendumik-negoziatuko.htm | Mundua | Aragonesek esan du ez duela etsiko, nahiz eta PSOEk adierazi dion ez duela erreferendumik negoziatuko | Moncloak nabarmendu du «inoiz» ez dutela galdeketa bat antolatuko Katalunian. Generalitateko presidentearen esanetan, Kataluniak du erreferendum baten bidez bere etorkizuna «libreki erabakitzeko eskubidea». | Aragonesek esan du ez duela etsiko, nahiz eta PSOEk adierazi dion ez duela erreferendumik negoziatuko. Moncloak nabarmendu du «inoiz» ez dutela galdeketa bat antolatuko Katalunian. Generalitateko presidentearen esanetan, Kataluniak du erreferendum baten bidez bere etorkizuna «libreki erabakitzeko eskubidea». | ERC Esquerra Republicanaren asmoa da Kataluniarentzako autodeterminazio erreferendum bat adostea Espainiako Gobernuarekin. Hori jakinarazi zuen Pere Aragones Generalitateko presidenteak irail amaieran, galdeketa lotesle hori zehazteko argitasun akordio bat proposatu zuenean. ERC txosten politiko bat bozkatzekoa da datorren urtarrilaren 28an, eta duela bi egun militanteei bidalitako zirriborro batean balizko erreferendum horren bide orria zehaztu zuen: gauzatu ahal izateko, parte hartzeak %50ekoa izan beharko du gutxienez, eta independentziaren aldeko botoek %55 baino gehiago izan beharko dute. PSOEko zenbait agintarik segituan erantzun diote Katalunian ez dutela independentzia erreferendumik antolatuko, «inkonstituzionala» delako, besteak beste. Baina Aragonesek gaur adierazi du ez duela etsiko, Moncloak ezezkoa eman dion arren adostutako erreferendum bat negoziatzeari.
Ikusi gehiago: Erreferendum bat noiz eta nola egin zehazteko argitasun akordio bat proposatu du Aragonesek
Kontrol saioa dute gaur Kataluniako Parlamentuan, eta han mintzatu da Aragones. Nabarmendu du Kataluniak duela erreferendum baten bidez bere etorkizuna «libreki erabakitzeko eskubidea», eta horrek inoiz ezin duela delitua izan. Adostutako erreferendumerako bide orria zabaldu du, hain zuzen, bai ERC eta PSC Kataluniako aurrekontuak negoziatzen ari direnean, bai errepublikanoek eta PSOEek adostutako diru publikoa bidegabe erabiltzearen delituaren erreforma —Espainiako Zigor Kodearen erreformaren barruan— bozkatua eta onartua izan baino egun batzuk lehenago.
Ikusi gehiago: Madrilek ukatu egin du Zigor Kodearen erreforma buruzagi independentistentzako «berariaz» eginda dagoela
Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuko bozeramaileak atzo esan zuenez, Katalunian ez dute «inolako» erreferendumik antolatuko, eta, Moncloaren postura indartzeko, gaur Maria Jesus Montero PSOEko idazkariorde nagusi eta Espainiako Ogasun ministroak hitz egin du, Espainiako Kongresuan: «Pedro Sanchezen gobernu batekin, PSOE buru duen gobernu batekin, inoiz ez da egingo era horretako erreferendum bat, ez adostuta, ez irregularki».
Horren guztiaren harira, Salvador Illa PSCren talde parlamentarioko liderra «kontsulta» bat egitearen alde agertu da. «Kataluniako alderdi politikoek lortutako akordio bat berresteko kontsulta bat bada guk aurreikusten dugun aukeretako bat», adierazi du, Espainiako hedabidean batek gaur kaleratu duen elkarrizketa batean. Alderdikideak esandakoei buruz galdetu diote Monterori, eta erantzun du Illak planteatutakoa ez dela erreferendum bat. PSCren buruak zehaztu du, gainera, kontsulta hori «inondik inora» ez dela izango «hausturarako»; hau da, «autodeterminazioa« bideratzeko.
Eta PSCko presidente Miquel Icetak ere esan du ez dutela erreferendumik egingo Katalunian. Gaur egun Espainiako Kultura eta Kirol ministro ere badenak defendatu du, Kongresuan, urratsak egin daitezkeela, «instituzioek markatutako bideen barruan» badira betiere. «Estatutu bat egin daiteke, edo estatutua erreformatu daiteke, baina ez da prozedurarik egongo konstituzioak zehaztutako bideetatik kanpo».
Ikusi gehiago: Miquel Iceta: «Herritarren %65ek independentzia nahi badute, demokraziak ahalbidetu beharko du»
Barne eztabaida bat
JxC Junts Per Catalunyak ez du ERCk proposatutako «Montenegroren bidea» babesten. Alderdiaren presidenteorde eta bozeramaile Josep Riusek «Kataluniaren bidea», 2017ko urrian ibilitakoa, aldarrikatu du. «Herrialde horrek formula hori erabilita soilik lortuko luke behin betiko independentzia», esan du TV3n egin dioten elkarrizketa batean. JxC Generalitatetik atera zen urri hasieran.
Ikusi gehiago: Aragonesek egotzi dio JxCri herritarrak «bazter uztea» gobernutik aterata
Irail amaieran argitasun akordio bat proposatu zuenean, Generalitateko presidenteak Kanadako eta Quebeceko eredua aipatu zuen. Zeren, 1980ko eta 1995eko independentziarako kontsulten ondoren, 2000. urtean Argitasun Legea onartu zuen Kanadako Parlamentuak, zehazteko zein kasutan negoziatu ahal izango zuen gobernuak probintziaren baten sezesioa. Eta Montenegro aipatu du JxCk, 2006an Serbiatik banatzeko erreferenduma egin zuenean, gauzatua izateko EB Europako Batasunarekin adostutako baldintzak izan baitziren Aragonesek proposatutakoak.
Datozen asteetan proposamen horri buruz hitz egitekoa da Generalitateko presidenteak Kataluniako eragile politiko, sozial, sindikal, eta ekonomikoekin, hain justu, argitasun akordio hori sustatzeko. Parlamentuan gaur azpimarratu du «ezinbestekoa» dela Katalunian «barne eztabaida» bat hastea, mahai gainean jartzeko adostutako erreferendum baten proposamena, «eraginkorra eta nazioarteak aitortutakoa». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221978/kontrabandoko-tabakoa-ekoizten-zuen-sare-bat-desegin-dute-hego-euskal-herrian-europan-atzeman-den-handiena.htm | Gizartea | Kontrabandoko tabakoa ekoizten zuen sare bat desegin dute Hego Euskal Herrian, «Europan atzeman den handiena» | Hamasei lagun atxilotu dituzte. Aldatzen (Nafarroa) zuten fabriketako bat, eta zazpi ukrainarrek egiten zuten lan han, «ia esklabo». | Kontrabandoko tabakoa ekoizten zuen sare bat desegin dute Hego Euskal Herrian, «Europan atzeman den handiena». Hamasei lagun atxilotu dituzte. Aldatzen (Nafarroa) zuten fabriketako bat, eta zazpi ukrainarrek egiten zuten lan han, «ia esklabo». | Apirilean «Europako marihuana plantaziorik handiena» aurkitu zuten Erriberri eta Artaxoa artean (Nafarroa). Oraingoan, berriz, «Europan atzeman den kontrabandoko tabakoaren sarerik handiena» desegin dute Hego Euskal Herrian; zigarroak ekoizten eta saltzen zituzten. Guardia Zibilak eta Espainiako Zerga Administrazioko Estatu Agentziak gidatutako operazioan, hamasei lagun atxilotu dituzte.
Ez hori bakarrik: bost miaketa egin dituzte ezkutuko eraikinetan, guztiak Hegoaldean, eta, denera, 4,5 milioi zigarro pakete eta 31 tona tabako orri konfiskatu dituzte, baita zigarroak eta paketeak ekoizteko makinak ere. Ia 80 milioi euroren irabaziak lortu ditu sareak. Aurrez, operazioan zehar, kamioilari bat ere atxilotu zuen Guardia Zibilak: 7,2 tona tabako zeramatzan, jada saltzeko prest.
Eman dituzten datuen arabera, atxilotuetatik seik Espainiako nazionalitatea dute, zazpik Ukrainakoa, eta hiruk Bulgariakoa. Aldatzen (Larraun, Nafarroa) atxilotu dituzte hamar, Iruñean bi, Urnietan (Gipuzkoa) beste bi eta Europako Batasuneko beste herrialde batean azken biak.
Besteak beste, zigarroak ekoizten ziren fabrika bat topatu dute Aldatzen (Larraun, Nafarroa), herrigunetik 500 metro eskasera: etxalde batean kamuflatuta zegoen, eta han zazpi lagun ukrainarrek egiten zuten lan. Poliziak azaldu duenez, «ia esklabotza egoeran» zeuden; pabiloian bertan bizi ziren, eta hamar eta hamabi ordu arteko lan jardunaldiak zituzten. Ez ziren pabiloitik sekula irteten, eta beste pertsona batek egiten zizkien erosketak.
Lanerako orduan, oinarrizko segurtasun neurririk gabe jarduten ziren: ezin ziren kanpora irten, lekua ez zegoen behar bezala aireztatuta, eta handia zen sute bat gertatzeko arriskua. Momentuz aske daude zazpi langile horiek, epaileak erabaki bat hartu bitartean.
Fabrika, ezkutuan
Aldazko pabiloian, besteak beste, fabrikaren erregistro liburuak topatu dituzte. Haiei esker jakin dute ekoizpena handia zela: azken hilabeteetan, hamalau milioi pakete baino gehiago ekoiztu dituzte. Kalkulatu dutenez, hilean hiru milioi pakete baino gehiago egin zitzaketen, egunean milioi bat zigarreta. Horretarako erabiltzen zuten makina «nahiko modernoa» zen, Guardia Zibilaren arabera. Txinan egindakoa zen, eta 500.000 euroko balioa zuen.
Fabrika ondo ezkutatuta zegoen. Alboan zegoen pabiloi batetik sartu behar zen, eta kanpotik lastoz estalita zegoen erabat. Ate bakarra zuen, eta hura ireki ahal izateko hainbat material mugitu behar ziren jasogailu baten bidez. Horrela, ikuskaritza bat izanda ere tailerra ez topatzea zen helburua.
Ikerketa
Guardia Zibilak 2021. urteko ekainean hasi zuen ikerketa, Nafarroako zenbait etxaldetan egiten ari ziren jarduera susmagarrien inguruko informazioa jaso eta gero. Baserria / Trampantojo operazioa deitu zioten. Ikerketak emaitzak eman zituen, eta, ondorioz, Iruñeko instrukzioko epaitegira eraman zuten. Bitartean, etxaldeen inguruan zainketa egiten jarraitu zuten agenteek.
Ikertzaileek azaldu dutenez, ikerketan nabaritu zuten etxaldeetako langileek segurtasun neurri zorrotzak hartzen zituztela. Hainbat jatetxetan bilerak izaten zituzten garraiolariekin; gero, Hego Euskal Herriko industrialdeetan zeuden pabiloietara eramaten zituzten; eta, han, paletetan bilduta egon ohi zen merkantzia kargatzen eta deskargatzen zuten.
Palet horietan tabako orria garraiatzen zuten. Ondoren, hura ekoitzi, eta, merkatuan dauden marken paketeak imitatuz, Europako Batasuneko hainbat herrialdetan saltzen zuten. Ikerketan Europolen laguntza izan dute Espainiako ikerlariek, tabako orriaren jatorriaren inguruko informazioa elkarri emateko. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221979/laquoukrainako-herriakraquo-sakharov-saria-jaso-du-europako-parlamentuan.htm | Mundua | «Ukrainako herriak» Sakharov saria jaso du Europako Parlamentuan | Zelenskik europarlamentariei eskatu die «segurtasun arkitektura berri bat» eraikitzeko. | «Ukrainako herriak» Sakharov saria jaso du Europako Parlamentuan. Zelenskik europarlamentariei eskatu die «segurtasun arkitektura berri bat» eraikitzeko. | Europako Parlamentuak urtero ematen die Kontzientzia Askatasunaren aldeko Sakharov saria giza eskubideen eta oinarrizko eskubideen alde jarduten duten pertsona edo taldeei, eta gaur jaso du aurtengoa «Ukrainako herriak». Errusiaren inbasioaren ostean ukrainarrak izaten ari diren «ausardia» nabarmendu nahi izan du aurten Europarlamentuak. Herritarren izenean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, herrialde horretako larrialdi zerbitzuek eta giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Sakharov saria.
Europako Parlamentuan izan dira Ivan Ferodov Melitgopolgo (Ukraina) alkatea, Oleksandra Matvitxuk abokatua, eta Julia Pajevska boluntarioa, besteak beste. Zelenskik bideo dei bidez eskertu die europarlamentariei saria eman izana, eta eskari bat egin die: «Ukrainak eta Europak segurtasun arkitektura berri bat eraiki behar dugu, nazioarteko bakea eta zuzenbide estatua bermatzeko». Errusiaren gerra krimenak epaitzeko ere eskatu dio Europarlamentuari.
Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak nabarmendu du Kiev «balio europarren alde» ari dela borrokan Ukrainako gerran, eta ez dutela «zalantzarik» horren inguruan.
Sakharov saria jasotzeko beste bi hautagaiak Julian Assange ekintzailea eta Kolonbiako Egiaren Batzordea ziren. Iaz, Aleksei Navalni Errusiako oposizioko kidea izan zen sariduna.
Droneak, Kieven
Zelenskik gaur jakinarazi duenez, Errusiak berriro eraso dio Kievi: «Hamahiru drone jaurtita hasi dute gaurko eguna terroristek [Errusiak]. Hamahiruak suntsitu dituzte gure drone ukrainarrek», adierazi du sare sozialen bidez. Droneek kalteak eragin dizkiete administrazioaren bi eraikini eta etxebizitza bati, Ukrainako armadak adierazi duenez. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221980/aretxabaletako-merkatari-txikiek-dantzan-jarri-dituzte-herritarrak-eguberrietako-bideoan.htm | Ekonomia | Aretxabaletako merkatari txikiek dantzan jarri dituzte herritarrak, Eguberrietako bideoan | Tokiko merkataritza sustatzeko urteroko bideoa plazaratu dute. 'Txikiñenen alde' da aurtengo abestiaren izena; Kepa Errasti aktoreak jarri dio ahotsa. | Aretxabaletako merkatari txikiek dantzan jarri dituzte herritarrak, Eguberrietako bideoan. Tokiko merkataritza sustatzeko urteroko bideoa plazaratu dute. 'Txikiñenen alde' da aurtengo abestiaren izena; Kepa Errasti aktoreak jarri dio ahotsa. | Aretxabaletako (Gipuzkoa) merkatari txikiek ez diote kale egin urteroko zitari. 2014tik hona, Aretxarte merkatari elkarteak eta Aretxabaletako Udalak urtero plazaratu ohi dute Eguberrietan bideo bat. Zertarako? Bada, herritarrak bertatik eta bertara eros dezaten, tokian tokiko merkataritza sustatzeko.
Nola ez, Kepa Errasti aktore aretxabaletarraren laguntza izan dute; jada aurpegi ezaguna da urteroko bideoetan. Oraingoan, Jamie Cullumen Hang Your Lights! kantuaren bertsioa egin dute. Txikiñenen alde izena du aurtengo abestiak, eta, lelo gisa #HerrixaDantzanJarrikou erabili dute. Azken urteotako fikziozko spot-ak alde batera utzita, horixe bera lortu dute: aretxabaletarrak kaleetan dantzan jartzea. Eta, seguru, denda txikietan erostea.
2014tik, umorez
Urtero bideo umoretsu baten bidez egiten diote aurre merkatariok egoera latzari. Iaz, Squid Game (Txipiroiaren jokoa) telesailean oinarritu ziren Eguberrietako bideoa egiteko.
2020an, La casa de papel telesaila hartu zuten aintzat. Itziar Ituñok lagundu zien orduan.
2018. urtean, Kataluniako prozesuan eta Carles Puigdemont orduko presidentearen egoeran oinarritu ziren.
2017an eduki zuten lagun, lehen aldiz, Errasti aktorea, Freddie Mercuryrena egiten, Queenen Somebody to Love kantarekin.
Aurreko urtean, Olentzerok berak hartu zuen parte bideoan.
2015ean, Darth Vader herrira eraman zuten, orduan ere merkatariak alde argira eramateko.
Esan bezala, 2014. urtean hasi zuten Eguberrietan bideoak egiteko tradizioa. Orduan, Bizarzuri jarri zuten gero urtero behin eta berriz zabalduko zuten mezua barreiatzen: erosi herrian bertan. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221981/labek-nafarroako-gobernuari-eskatu-dio-departamentuetako-hizkuntza-planak-martxan-jartzeko.htm | Gizartea | LABek Nafarroako Gobernuari eskatu dio departamentuetako hizkuntza planak martxan jartzeko | Nahiz eta gobernuak agindu zuen planak legegintzaldiaren hasieran abiaraziko zituztela, hauteskundeetarako bost hilabete falta diren honetan ezartzeke daude oraindik, sindikatuak salatu duenez. | LABek Nafarroako Gobernuari eskatu dio departamentuetako hizkuntza planak martxan jartzeko. Nahiz eta gobernuak agindu zuen planak legegintzaldiaren hasieran abiaraziko zituztela, hauteskundeetarako bost hilabete falta diren honetan ezartzeke daude oraindik, sindikatuak salatu duenez. | LAB sindikatuak idatzi bat igorri die gaur goizean Nafarroako talde parlamentarioei. Haren bidez, Nafarroako Gobernuko departamentuetako hizkuntza planak «ahalik eta lasterren abian jartzeko konpromisoa» eskatu die. Izan ere, Euskarabidea institutuak 2019an hartu zuen departamentuetako hizkuntza planak garatzeko ardura. Horien helburua zen, besteak beste, departamentu bakoitzean herritarrei euskarazko arta eman ahal izateko «lehentasunezko unitateak» identifikatzea eta horietako bakoitzean hizkuntza eskakizuna izango duten lanpostuak ezartzea.
Planak onartuta badaude ere, Nafarroako Gobernuak ez ditu martxan jarri oraindik, eta, horrenbestez, hizkuntza eskakizunak ez ditu ezarriak. Maiatzean, EH Bilduko Bakartxo Ruizek gai horri buruz galdetu zion gobernuari parlamentuan. Javier Remirez lehendakariordeak onartu zuen txostenak eginak daudela, baina Funtzio Publikoko Mahaira igorri behar dituztela, sindikatuekin negoziatzeko. Urrats hori egitea Nafarroako Gobernuari dagokio; ez beste inori. Zehazki, Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne Departamentuari. PSNri, alegia. «Nafarroako Gobernua sostengatzen duten bi alderdiek agindu bazuten ere planak legegintzaldiaren hasieran bertan abiaraziko zituztela, gaur egun, hurrengo hauteskundeetarako bost hilabete eskas falta direnean, ez da urrats txiki bat ere egin norabide horretan», salatu du sindikatuak.
LABek aitortu du planek hasieratik sorrarazi diotela «nahigabea eta desengainua», ez dutelako jasotzen «Nafarroako herritarrak bi hizkuntzetan artatuko direla bermatzea ahalbidetzen duen gutxienekoa». Hala ere, nabarmendu du hizkuntza planak ezartzea beharrezkoa dela, ondoren aurrerapauso handiagoak egiteko, herritarren hizkuntza eskubideak errespetatzera bidean. Atzetik zer pauso egin beharko liratekeen ere zehaztu du: «Argi dugu euskarak ofiziala izan behar duela lurralde osoan, eta, horretarako, urrats sendoak eta ausartak egin behar dira araudi berri baterantz; euskara ospe txarreko egoeratik aterako duen araudia, eta, behingoz, amaiera emango diona atzerriko hizkuntzei —ingelesari, frantsesari eta alemanari— euskarari berari baino balio handiagoa ematen dien zonifikazioari».
Ez kasualitatez, Euskararen Legearen urteurrenaren testuinguruan egin du agerraldia LABek, bihar baitira 36 urte onartu zutela. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221982/vicente-atxa-izango-da-beste-lau-urtez-mondragon-unibertsitateko-errektorea.htm | Gizartea | Vicente Atxa izango da beste lau urtez Mondragon Unibertsitateko errektorea | Mondragon Unibertsitateko Kontseilu Errektoreak aho batez hartu du erabakia. 2015ean aukeratu zuten lehenengoz errektore kargurako. | Vicente Atxa izango da beste lau urtez Mondragon Unibertsitateko errektorea. Mondragon Unibertsitateko Kontseilu Errektoreak aho batez hartu du erabakia. 2015ean aukeratu zuten lehenengoz errektore kargurako. | Mondragon Unibertsitateak errektore bera izango du hurrengo lau urteetan: Vicente Atxa. Gaur hartu du Kontseilu Errektoreak hura karguan mantentzeko erabakia, aho batez. Horrenbestez, hirugarren agintaldiari ekingo dio Atxak, 2015eko urtarrilean aukeratu baitzuten lehengoz errektore.
Oñatin (Gipuzkoa) jaioa da Atxa, 1965ean. Elektronikako goi mailako ingeniaritza ikasketak egin zituen Mondragon Unibertsitateko Goi Eskola Politeknikoan, eta elektronikako eta komunikazioko doktorea da Erresuma Batuko Staffordshire Unibertsitatean.
Mondragon Unibertsitatearen 25. urteurrenaren harira BERRIAk egindako elkarrizketan kontatu zuenez, unibertsitateak «berritzailea» izateko konpromisoa du ikasleekin eta gizartearekin: «Gizartearekiko gure konpromisoa betetzeko hiru zutabe nagusi ditugu: ikerketa, ezagutza sortzeko; irakaskuntza, ezagutza hori ikasleei transferitzeko; eta hirugarrena, transferentzia, ezagutza hori enpresekin eta ekonomiarekin partekatzeko». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221983/lehiaren-batzordea-erregai-konpainia-handien-deskontuak-ikertzen-ari-da.htm | Ekonomia | Lehiaren Batzordea erregai konpainia handien deskontuak ikertzen ari da | Martxoaz geroztik indarrean dituzten beherapen kanpainak adostu egin zituztela salatu dute hornitzaile txikiek. Cepsak eta Repsolek onartu dute ikertuak izan direla. | Lehiaren Batzordea erregai konpainia handien deskontuak ikertzen ari da. Martxoaz geroztik indarrean dituzten beherapen kanpainak adostu egin zituztela salatu dute hornitzaile txikiek. Cepsak eta Repsolek onartu dute ikertuak izan direla. | Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak lupa jarri du Hego Euskal Herrian diharduten erregai konpainia handien gainean. Martxoaz geroztik indarrean dituzten beherapen eta deskontu kanpainak adostu zituzten ala ez ikertzen ari da. Gehienak bezeroak atxikitzeko programen barnean daude, eta erregai konpainia txikiek salatu zuten jardun hori lehiaren aurkakoa zela. Batzordeak ez du aipatu zeintzuk diren konpainia handi horiek, baina Cepsak eta Repsolek onartu dute ikertuak izan direla. Gogoratzekoa da Repsol dela Petronorren akziodun nagusia. Europa Press agentziaren arabera, BP ere ikertu dute.
Azaroaren 28ko astean egin zuen ikerketa Lehiaren Batzordeak. Salaketa ugarien ondorioz, energia sektoreko hainbat konpainiaren jarduna ikertu zuen. Alde horretatik, Europa Pressek argitu du argindar konpainia handiak ez direla ikertuak izan. Batzordeak ohar bidez azaldu du oraingoz informazio bilketa baino ez dela, eta oraindik ezin dela ondorioztatu enpresa horiek lehiaren aurkako ekintzak egin dituztenik. Dena den, halako jardunak frogatuz gero isunak jartzeko ahalmena du.
Ikerketaren oinarrian, erregai konpainia handiek udaberrian indarrean jarritako beherapen kanpainak daude. Espainiako Gobernuak martxoaren 1ean jarri zuen indarrean erregai litroko hogei zentimoko deskontua; ordurako, baina, konpainia batzuek beste deskontu batzuk aplikatu zituzten. Hortik aurrera, deskontu gehienak bezeroen fidelizazio programen menpe gelditu dira. Erregai konpainia txikiek jardun hori salatu zuten, handiek horrela jardutea adostu izanaren susmoa zutelako. Txikien arabera, jardun horrek lehiakide txikiak deuseztatzea du helburu. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221984/jaurlaritzako-alderdiek-oposizioaren-40-milioiren-zuzenketak-onartu-dituzte.htm | Politika | Jaurlaritzako alderdiek oposizioaren 40 milioiren zuzenketak onartu dituzte | Jeltzaleek diote horrek erakusten duela aurrekontuak negoziatzeko eskaintza «benetakoa» zela. EH Bilduk dio «gehiengoaren alferra pasatzen ari den irudia» galarazi nahi dutela eta «azken argazkia makilatzen» ari direla. | Jaurlaritzako alderdiek oposizioaren 40 milioiren zuzenketak onartu dituzte. Jeltzaleek diote horrek erakusten duela aurrekontuak negoziatzeko eskaintza «benetakoa» zela. EH Bilduk dio «gehiengoaren alferra pasatzen ari den irudia» galarazi nahi dutela eta «azken argazkia makilatzen» ari direla. | Eusko Jaurlaritzaren 2023ko aurrekontuen onarpenaren kontakizunean jarri dituzte ahaleginak Eusko Legebiltzarreko talde politikoek azken asteotan, eta abenduaren 23ko osoko bilkuraren egunaren atariko errelato hori eraikitzeko beste ekarpen bat egin dute Aurrekontuen Batzordean. Jaurlaritzako alderdi biek, EAJk eta PSEk, aurreko astean iragarri zuten oposizioaren zuzenketa batzuk onartuko zituztela, baina, azkenean, 40 milioi eurorenak izan dira, eta ez 30 milioirenak; hamabi milioi garraio arloko deskontuetarako izango dira, eta beste hamaika milioi eta erdi, osasunerako. Bada, horrek erakusten du, EAJko Alaitz Zabala legebiltzarkidearen arabera, gobernuaren «elkarrizketa eskaintza benetakoa zela».
Joan den ostiralean, oposizioak eskatu zuen aurrekontuak Jaurlaritzari itzultzeko, «errealitateak aurrean eraman dituelako jada aurrekontuak», EH Bilduren kasuan. Orain, Zabalak dio Gasteizko gobernua osatzen duten alderdien «borondate zintzoa» agerian geratu dela, EH Bilduren, Elkarrekin Podemos-IUren eta PPren 40 milioi euro inguruko zuzenketak onartuko dituztela eta. 20,3 milioi EP-IUren zuzenketei dagozkie; 17,06 milioi, PPren zuzenketei; eta soilik 1,5 milioi, EH Bilduk aurkeztutako bi zuzenketa partziali.
Garraioaren deskontuak
EAJko Zabala legebiltzarkideak alderdi horien «danbatekoa» azpimarratu du negoziazioei buruz aritzean. Garraiorako eta osasunerako zuzenketekin batera, zazpi milioi euro jasoko dituzte aurrekontuek seme-alabak dituzten familientzako laguntzetarako, eta beste bost milioi Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetako obretarako. Gainerakoa banatuko dute alokairuko etxebizitzaren sustapenerako eta Lanbideko lan orientatzaileak eta Osalaneko ikuskatzaileak kontratatzeko.
«Tamalez, EH Bilduk ateak itxi dizkio berriro elkarrizketari», helarazi du legebiltzarkide jeltzaleak. «Hamabi milioi lor zitzaketen garraiorako laguntzetan, baina ez dute nahi izan». Koalizio abertzaleak Osasun Sailari aurkeztutako milioi eta erdiko bi zuzenketak onartu dituzte Jaurlaritzako alderdi biek, edonola ere; Osasun Mentaleko Planerako da bata, eta Elikadura Nahasmenduaren Arretarako Unitaterako bestea.
Koalizio subiranistaren «anbizio eskasa» nabarmendu du Zabalak, eta haren diskurtsoaren eta zuzenketen bidez eskatutakoaren arteko «koherentzia falta» ere bai. «Osakidetzako egoerari buruzko diskurtso katastrofistarekin bat etorri izan balira, gehiago lortuko zuten».
EH Bilduk azkar erantzun die adierazpen horiei. Ohartarazi du EAJk, PSEk eta EP-IUk atzoko Aurrekontuen Batzordean adostutako hamabi milioi euroko finantzaketa otsailerako amaituko dela, «deskontuak urte osoan luzatzeko kostua 72 milioikoa baita», Iñaki Arriola Garraio sailburuak zehaztu duenez. «EH Bilduk uko egin dio negoziazio horretan sartzeari, neurri hori Legebiltzarrak onartu zuelako azaroan, eta, hortaz, Jaurlaritzak derrigorrez aplikatu behar duelako, berriro negoziatu gabe», argitu du koalizioak.
Azken argazkia «makilatzen»
Garraioaren esparruan, ordea badu beste proposamen bat EH Bilduk: «Hamabi urtez azpiko umeentzat doakoa izatea». Eta aurrekontuen tramitatzera ere eraman du ekinaldi hori; ez dute onartu batzordean. EH Bilduko legebiltzarkide Leire Pinedok esan du «gehiengoaren alferra pasatzen ari den irudia» galarazi nahi dutela EAJk eta PSEk, eta «beren negoziazio prozesuari zuzenketak» jartzen dizkiotela orain. «Argi geratu da ez zutela negoziatu nahi; azken argazkia makilatzen ari dira».
EP-IUko legebiltzarkide David Sotok uste du oposizioaren zuzenketa batzuk onartzean EAJk eta PSEk «jarrera aldaketa» izan dutela aurreko urteen aldean. «Taktika hutsagatik izan da, oposizioko talde guztien zuzenketei ezezkoa emateak ez zuelako zentzurik». |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/221985/sncf-konpainiak-eskatu-du-bakegileek-159000-euroko-kalte-ordaina-eman-diezaiotela.htm | Politika | SNCF konpainiak eskatu du Bakegileek 159.000 euroko kalte ordaina eman diezaiotela | Gaurko epaiketarako parte zibil gisa jarri da konpainia azken orduan, eta kalte ordainak eskatu ditu uztailaren 23ko ekintzagatik. «Neurrigabea eta onartezina» dela erran dute Bakegileek. 50 bat hautetsik babesa adierazi die ekintzaileei, eta azaldu dute Frantziako Estatuaren «engaiamendurik ezak Jon Parotentzat eta Jakes Esnalentzat izan zezakeen ondorio tragikoak» bultzatu zituela Bakegileak egun horretako mobilizazioak antolatzera. | SNCF konpainiak eskatu du Bakegileek 159.000 euroko kalte ordaina eman diezaiotela. Gaurko epaiketarako parte zibil gisa jarri da konpainia azken orduan, eta kalte ordainak eskatu ditu uztailaren 23ko ekintzagatik. «Neurrigabea eta onartezina» dela erran dute Bakegileek. 50 bat hautetsik babesa adierazi die ekintzaileei, eta azaldu dute Frantziako Estatuaren «engaiamendurik ezak Jon Parotentzat eta Jakes Esnalentzat izan zezakeen ondorio tragikoak» bultzatu zituela Bakegileak egun horretako mobilizazioak antolatzera. | Azken orduko parte hartzaile bat gehitu da bederatzi bakegileren kontra bihar eginen duten epaiketara. Akizeko Auzitegian (Okzitania) parte zibil gisa jarriko da SNCF tren konpainia, eta 159.000 euroko kalte ordaina eskatu du; beste 4.000 euro nahi ditu justizia gastuak ordaintzeko. Aitzitik, trenbide sareaz arduratzen den SNCF Réseau enpresa ere parte zibil gisa jarria zen: 5.500 euroko kalte ordaina eskatua zuen. Bakegileek erran dute tren konpainiaren eskaera berria «neurrigabea eta onartezina» dela.
Iragan uztailaren 23an, ehunka bakegilek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Autobidean, Miarritzeko Aireportuan eta trenbidean ere egin zituzten ekintzak. Akize eta Baiona arteko trenbidea blokeatzea leporatuta epaituko dituzte bihar bederatzi bakegileak.
Auzi saioaren bezperan, Ipar Euskal Herriko 50 bat hautetsik sostengua adierazi diete auzipetuei. Nabarmendu dutenez, ekintza baketsuak egin zituzten, eta aurrez eman zieten horien berri lekuko kolektibitateei, lurreko, trenbideko eta aireko garraiobideei eta eragile ekonomikoei. Era berean, azaldu dute «Euskal Herrian 2011n abiatu zen bake prozesuaren barruan» iragan zirela protestak: «[Frantziako] Estatuburuaren isiltasunak, Estatuaren engaiamendurik ezak gizarte zibil eta hautetsien ondoan, eta Jon Parotentzat eta Jakes Esnalentzat egoera horrek izan zezakeen ondorio tragikoak bultzatu dituzte egun horren antolatzera», diote hautetsiek.
Gogora ekarri dutenez, desobedientzia ekintzak egin zituzten egunean bertan, suprefeta hautetsi talde batekin bildu zen, eta hari eskatu zioten atxilotuei zigor penalik ez jartzeko. «Konbentzimendu osoz, gelditu gabe eta deliberamendu osoz inplikatu diren guztiak» txalotu dituzte, eta nabarmendu dute Jon Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasunarekin «etapa berri batera pasatzea lortu» dutela: «Horrek bidearen bukaeraraino joatea bermatu beharko luke».
Babes mezuaren sinatzaileen artean daude gatazkaren ondorioen konponbide prozesuan ordezkaritza politikoa osatzen dutenak: Max Brisson Pirinio Atlantikoetako senatari eta departamenduko kontseilaria, Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatari eta Akitania Berriko kontseilaria, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko presidentea, Emilie Dutoya Akitania Berriko kontseilaria, Kotte Ezenarro Hendaiako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko presidenteordea, Alain Iriart Hiriburuko auzapez eta Herri Elkargoko Kontseilari Delegatua, Lucien Betbeder Auzapezen Biltzarreko presidente ohia eta Michel Veunac Miarritzeko auzapez ohia.
Horiez gain, beste hainbat auzapez daude sostenguen zerrendan: Eneko Aldana Ziburukoa, Xole Aire Urepelekoa, Philippe Aramendi Urruñakoa eta Christelle Mange Sohütakoa, besteak beste. Euskal Elkargoko presidenteorde ugarik ere izenpetu dute: Martine Bisauta, Bruno Karrere eta Antton Kurutxarri, esaterako.
Foro Sozial Iraunkorrak ere elkartasuna adierazi die auzipetuei: «Epaiketa horiek ez diote ekarpenik egiten bizikidetza demokratikoari».
Bakegileek dei egin dute gaur Akizera joatera; 12:30ean elkarretaratzea egingo dute auzitegi aitzinean, auzi saioa bukatu arte. 13:30ean deitu dituzte deklaratzera auzipetuak. Abokatuek eskatu dute auzipetuak errugabetzeko: «Premiazko egoerak justifikatzen ditu». Biharkoez gain, beste 11 epaituko dituzte otsailaren 2an, autobidea blokeatzeagatik.
Blokeatze egunean 2.600 bat ekintzailek hartu zuten parte, eta 26 lagun atxilotu zituzten. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/221986/bagira-sortu-dute-mugimendu-abertzaleko-oinarriak-gaurkotzeko.htm | Politika | Bagira sortu dute, mugimendu abertzaleko oinarriak gaurkotzeko | Ipar Euskal Herriko abertzaleen oinarriak eguneratu, helburu eta etapa partekatuak kokatu, eta mugimendu gisa artikulatzeko jardunaldiak abiatuko dituzte ondoko asteetan. 2023an bi eguneko Aberri Eguna antolatuko dute Itsasun, mugimendu abertzalearen 60. urteurrena ospatzeko | Bagira sortu dute, mugimendu abertzaleko oinarriak gaurkotzeko. Ipar Euskal Herriko abertzaleen oinarriak eguneratu, helburu eta etapa partekatuak kokatu, eta mugimendu gisa artikulatzeko jardunaldiak abiatuko dituzte ondoko asteetan. 2023an bi eguneko Aberri Eguna antolatuko dute Itsasun, mugimendu abertzalearen 60. urteurrena ospatzeko | Zer da abertzale izatea gaur egungo munduan? Besteak beste, galdera horri erantzun nahi dio Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleak bere jardunaldietan. Ondoko asteetan abiatu eta 2024ko Aberri Eguna arte iraungo du Bagira izena hartu duen prozesuak. Lurralde, belaunaldi, ibilbide, sektore eta engaiamendu maila guzietan ari diren lagunak deitu dituzte herri topaketa batzuen forma hartuko duen gogoetarentzat. Lau helburu nagusiri erantzutea da asmoa: mugimenduaren oinarriak eguneratzea, epe ertaineko helburu eta etapa partekatuak kokatzea, mugimendu gisa antolatzea eta artikulatzea, eta belaunaldi transmisioa bultzatzeaz gain publiko berriei zabaltzea.
Mugimendu abertzaleko hamar kidek aurkeztu dituzte jardunaldiak, Bidarrain (Nafarroa Beherea): Pantxika Ibarboure, Jean Noel Etxeberri Txetx, Terexa Lekunberri, Jeronimo Prieto, Ximun Lacroix, Nerea Peponnet, Iñaki Berhokoirigoin, Mattin Etxeberria, Anita Lopepe, Txomin Poveda eta Argitxu Dufau. «Ez da sekula antolatu horrelako momenturik gogoetatzeko zer den abertzale izatea eta nola proiektatzen dugun», adierazi du Povedak.
Duela 60 urte kokatu dute Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalearen sorrera. 1963ko Aberri Eguna zela eta, haritz bat landatu zuten Itsasun (Lapurdi), eta abertzaletasunaren adierazpena zekarren harri bat ere ezarri zuten. «Ezerezetik abiatutako mugimendu abertzale hau, gaur egun, emendatzen ari den fronte politiko eta instituzional batean garatzen da; baina baita, erakunde politikoetatik harago, esparru guzietan eta zabaltasun handiko sektoreen antolakunde konstelazio batean ere, norberaren eguneroko engaiamenduan gauzatuz».
Konstelazio horren parte lirateke, gaur egun, LAB, Bizi, EH Bai, Sortu, Alda, ELB, baina baita Korrika, Alternatiba, EHZ, Herri Urrats eta Lurrama ere, batzuk aipatzearren. «Existentzia sinple batetik abiatuz, borroka abertzaleak kuantitatiboki eta kualitatiboki aitzina egin du inflexio puntu garrantzitsu batera iritsi arte».
Gaur egun egoera berri bat dagoela uste dute: borroka armatuaren bukaera eta gatazkaren ondorioen konponbidean egin diren aitzinamenduak aipatu dituzte, baina baita Ipar Euskal Herriko historiako lehen instituzioa eta abertzaleen hauteskunde emaitzak ere. Haatik, «sakabanatze» bat ikusten dute, «paraleloan» lanean ari diren eragile eta dinamikak «elkar gurutzatu» gabe. Era berean, aldaketa globalek «mehatxu berriak» dakartzatela uste dute, baina Euskal Herriaren burujabetzaren «beharra eta garrantzia» baieztatzen duten aukerak sortzen dituztela ere bai. Ororen buru, belaunaldi berriak «kuantitatiboki eta kualitatiboki» sortzen ikusteko beharra azpimarratu dute.
Bost momentu nagusi
Otsailean hasiko dute prozesua, transmisio historikoarekin. Mugimendu abertzaleko eragileek Euskal Herriaren eraikuntzan egindako ekarpena oroitarazi eta transmitituko dute formatu anitzetan. Apirilaren 8an eta 9an bi eguneko Aberri Eguna antolatuko dute Itsasun. «Oraina ospatzeko eta etorkizunera proiektatzeko herri giroko momentua izanen da».
Ondotik, diagnostikoari ekingo diote, apiriletik uda arte. Mugimendu abertzalearen gaur egungo egoera eta biharko erronkak aztertzea izanen da helburua, galdeketa kuantitatiboen eta topaketa kualitatiboen bidez.
Azken fasea heldu den ikasturte hasieratik 2024ko apiril arte iraganen da. Hor erantzun nahi diete galdera nagusiei: «Zer gara? Zer da abertzalea izatea gaurko munduan? Zer lortu nahi dugu? Epe ertaineko zer helburu eta etapa partekatzen dugu? Nola mugimendu egin? Nola antolatu eta artikulatu helburu horiek kausitzeko?». 2024ko Aberri Egunarekin emanen diote bukaera herri topaketen prozesuari.
Ikasturte hasieratik Ipar Euskal Herriko berrogei eragilerekin kontrastatu dute proiektu hau, eta jadanik hirurogei bat pertsona ari dira laguntzaile modura. www.bagira.eus webgunea sortu dute, eta bertan dago jardunaldiei buruzko dokumentazio osoa. Prozesuan parte hartzeko dei zabala egin dute agerraldian. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221987/pertsona-bat-hil-da-angeluko-hondartzan.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Angeluko hondartzan | Uretan desagertu, eta ito egin da | Pertsona bat hil da Angeluko hondartzan. Uretan desagertu, eta ito egin da | Pertsona bat hil da Angeluko Urrezko hondartzan, asteazken arratsalde honetan. Surflariek uretan desagertzen ikusi dute, eta sokorri zerbitzuei dei egin diete erreskatatzera joan zitezen.
Inguruan entrenamendu ariketak egiten ari zen helikopteroa mobilizatu dute bilaketa lanetarako, baina, aurkitu dutenerako, itota zegoen. Hilotz eraman dute hondartzara. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221988/the-pretenders-eta-incubus-ere-azkena-rocken-ariko-dira.htm | Kultura | The Pretenders eta Incubus ere Azkena Rocken ariko dira | Gasteizko jaialdiaren 2023ko kartelera batu dira bi taldeak. Horiez gain, Iggy Pop, Lucinda Williams eta Rancid zuzenean ikusteko aukera izango da, besteak beste. Bihar jarriko dituzte sarrerak salgai. | The Pretenders eta Incubus ere Azkena Rocken ariko dira. Gasteizko jaialdiaren 2023ko kartelera batu dira bi taldeak. Horiez gain, Iggy Pop, Lucinda Williams eta Rancid zuzenean ikusteko aukera izango da, besteak beste. Bihar jarriko dituzte sarrerak salgai. | Gasteizko Azkena Rock jaialdia hasia da bere 21. aldiko egitaraua zehazten eta ezagutarazten. Urrian iragarri zuen Iggy Pop, Lucinda Williams eta Rancid zuzenean ariko direla Mendizabalan, besteak beste, eta beste bi izen nabarmen gehitu dizkio orain kartelari: The Pretenders eta Incubus, hain zuzen ere. Heldu den urteko ekainaren 15ean, 16an eta 17an egingo dute jaialdia, eta egunez egun zein taldek joko duten ere aurreratu du dagoeneko. Bihar jarriko dituzte sarrerak salgai, 9:00etan, jaialdiaren webgunean eta seetickets.com atarian; bonuak dagoeneko eskuragarri daude.
The Pretenders talde mitikoaz eta Incubusen rock alternatiboaz gain, Alter Bridge taldearen hard rock doinuak entzungai izango dira Gasteizen, baita punka ere, The Undertones zein Lydia Lunchen emanaldietan. Ana Popovic, The Nude Party, S8nt Elecktric eta The Guapos ere batu zaizkio programazioari, eta euskal musikaririk ere izango da oholtza gainean, hala nola Liher, Pasadena, Ezpalak eta Brigade Loco taldeak.
Egunez egun
Rancid izango da jaialdiaren lehen eguneko izen nagusia. Kaliforniako taldea punk rockaren ordezkari nabarmenetako bat da, eta lehen aldiz ariko da jaialdian. Haiez gain, beste hiru proposamen helduko dira AEBetatik Gasteizera egun berean: Steve Earle abeslari eta musikagilea; Monster Magnet AEBetako stoner eta hard rock taldea; eta Lydia Lunchen rock, pop eta psikodelia doinuak. Ekainaren 15arekin, halaber, Os Mutantes talde brasildar beteranoa igoko da oholtzara. Eta baita El Drogas ere, Barricada taldearen 40. urteurrenaren harira kontzertua emateko —taldearen errepertorioa jorratuko du—. Lide Hernando buru duen Lier taldeak ere hartuko du agertokia.
Proposamenez beteta dator ekainaren 16rako iragarri duten kartela ere. The Pretendersen eguna izango da ostiralekoa, eta ziurra da dagoeneko klasikotzat jo daitezkeen hainbat kantu joko dituela Chrissie Hynde buru duen taldeak. Atzera jo, eta 1990eko hamarkadako eta 2000ko lehen urteetako abestiak joko dituzte, halaber, Incubus taldekoek. Leiva, El David Aguilar, Adan Jodorowsky eta Jay De La Cueva musikariek osatutako The Guapos taldeak bere lehen emanaldietako bat egingo du egun berean, eta Earthless, S8nt Elektric, The Undertones, Calexico, Bones of Minerva, GWAR eta Matchbox ere oholtzan izango dira, baita Pasadena gasteiztarrak ere.
Larunbatarekin, Iggy Pop punkaren izarra, Lucinda Williams konpositore eta abeslaria, egungo hard rock eta metal alternatiboan erreferente Alter Bridge taldea, The Bevis Frond psikodelia eta power pop talde, The Nude Party banda eta Ana Popovic gitarra jotzailea entzuteko aukera izango da Mendizabalan, besteak beste. Baita Ezpalak eta Brigade Loco euskal taldeak ere. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221989/kosovok-ebn-sartzeko-eskaria-egin-du-jakinda-oztopoak-izango-dituela.htm | Mundua | Kosovok EBn sartzeko eskaria egin du, jakinda «oztopoak» izango dituela | «Erreforma sakonak egiteko konpromisoaren araberakoa» izango da EBn sartzeko prozesuaren erritmoa, Kosovoko lehen ministroak esan duenez. | Kosovok EBn sartzeko eskaria egin du, jakinda «oztopoak» izango dituela. «Erreforma sakonak egiteko konpromisoaren araberakoa» izango da EBn sartzeko prozesuaren erritmoa, Kosovoko lehen ministroak esan duenez. | Kosovo EB Europako Batasunean sartzeko eskaria sinatu dute gaur ofizialki herrialdeko agintari nagusiek. Egun «historikotzat» jo du Vjosa Osmani Kosovoko presidenteak gaurkoa: «Pauso garrantzitsu bat ematen ari gara, amets bat betetzeko, gure herrialdea pauso bat gertuago egon dadin EBtik. Kosovorentzat ez dago beste alternatibarik». Albin Kurti lehen ministroak EBko kideei eskatu die «aho batez» onartzeko eskaria, baina aitortu du «oztopoak» izango dituztela. Izan ere, EBko bost kidek ez dute Kosovoren independentzia aitortzen, hala nola Espainiak, Ziprek, Greziak, Eslovakiak eta Errumaniak.
«Erreforma sakonak eta progresistak egiteko dugun konpromisoaren araberakoa izango da aurrerabidea. Azkartasuna gure esku dago», nabarmendu du Kurtik. Serbiako probintzia izandakoak alde bakarreko independentzia adierazpena egin zuen 2008an, eta AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Mendebaldeko beste hainbat estaturen aitorpena izan bazuen ere, hainbat herrialdek ez zuten babestu; besteak beste, Serbiak, Errusiak, Indiak eta Brasilek.
Europako Batzordeak adierazi du «argia» dela Kosovoren «ikuspegi europarra», eta EBk babestu egingo duela erakundeak sartzeko prozesuan.
Kosovoren eta Serbiaren arteko tentsioa handitu den garaian egin dute eskaria Pristinan. Gehiengo albaniarra du Kosovok, baina Serbiako herritarrek salatu izan du gobernuak baztertu egiten dituela, eta, hori salatzeko, Kosovoren iparraldeko errepideak blokeatu zituzten aurreko astean. Serbiak dagoeneko adierazi du ez duela bat egingo Kosovo EBn sartzeko proposamenarekin. Are, azpimarratu du eskaria «marketin politikoa» baino ez dela. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221990/bizkaiko-metalgintza-akordiorik-ez-baina-mahaia-irekita.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintza: akordiorik ez, baina mahaia irekita | Astebeteko grebaren ostean lan hitzarmena berritzeko eginiko lehen bilerak ez du fruiturik eman. FVEMek dio enpresak «eskaini dezaketenaren mugan» daudela, eta, ELAren ustez, greba mugagabera deitzeko garaia da. | Bizkaiko metalgintza: akordiorik ez, baina mahaia irekita. Astebeteko grebaren ostean lan hitzarmena berritzeko eginiko lehen bilerak ez du fruiturik eman. FVEMek dio enpresak «eskaini dezaketenaren mugan» daudela, eta, ELAren ustez, greba mugagabera deitzeko garaia da. | Bizkaiko metalgintzako sindikatuek eta FVEM patronalak oraindik ez dute lortu akordioa egitea 52.000 langileri eragiten dien lan hitzarmena berritzeko. Azaro amaierako grebaren osteko lehen bilera egin dute, eta ez da adostasunik egon. Sindikatuek salatu dute patronalak ez duela aldatu bere azken eskaintza –azaroaren 25ean bildu ziren– eta «esku hutsik» joan dela bilerara. FVEMek, berriz, nabarmendu du «ezin duela gehiago egin» eta langileen ordezkariak ez daudela prest jarrerak gerturatuko lituzketen mugimenduak egiteko. ELAren ustez, greba mugagabera deitzeko garaia iritsi da.
Negoziazio prozesu horren hogeigarren bilera izan da gaurkoa, eta azken bileran CCOO, LAB eta UGT sindikatuen eta patronalaren artean egondako «gerturatzeak» ez du jarraipenik izan. Hiruren artean, ordezkaritzaren %59 dute, akordioa sinatzeko adina. ELAk, berriz, ordezkaritzaren %41 du, eta bere eskaera propioak egiten ari da. Hala ere, negoziazio mahaiak aurrera jarraituko du, eta beste bilera bat egingo dute hilaren 21ean. CCOOk, UGTk eta LABek berriz biltzeko asmoa plazaratu dute, eta FVEMek aurreratu du bileretara joango dela aurrerantzean ere. Hori bai, «entzutera» joango dela iragarri du, enpresak «eskaini dezaketenaren mugan» daudelako. Hala ere, bi aldeek konpromisoa hartu dute eskaintza berriak prestatzeko.
ELAren ustez, FVEMek mahai gainean jarritakoa «oso urrun» dago metalgintzako langileek merezi dutenetik. Era berean, gogoratu du langileek grebaren alde eginez erantzun ziotela azaroaren 25eko eskaintzari, eta berritasunik ezean greba mugagabera deitzeko garaia dela. Bestalde, CCOOk, LABek eta UGTk nabarmendu dute borrokak eragina duela eta ,«beharko balitz», prest daudela greba dinamika luzatzeko. Bizkaiko metalgintzako langileek 11 greba egun egin dituzte aurten, eta, sindikatuen arabera, erantzun zabala izan dute. |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221991/netflixek-baieztatu-du-arrazoi-politikoengatik-kendu-zuela-180-grados-dokumentala.htm | Bizigiro | Netflixek baieztatu du arrazoi politikoengatik kendu zuela '180 grados' dokumentala | Javier Rios zuzendariak esan du plataformak berak baieztatu egin duela «zentsura». Banatzaileak auzibide bati ekingo dio, Netflixek kontratuan sinatu zuen dirua ordaindu dezan. | Netflixek baieztatu du arrazoi politikoengatik kendu zuela '180 grados' dokumentala. Javier Rios zuzendariak esan du plataformak berak baieztatu egin duela «zentsura». Banatzaileak auzibide bati ekingo dio, Netflixek kontratuan sinatu zuen dirua ordaindu dezan. | «Zentsuratzat jo genuena zentsura izan dela baieztatu da». Hala esan du Javier Rios aktore eta zinemagileak (Montcada, Katalunia, 1981). Netflixek azaroaren 18an 180 grados dokumentala jarri zuen bere katalogoan, Europako herrialde gehienetan —Euskal Herrian ere bai—. Handik hamasei ordura, ordea, katalogotik kendu zuen, eta ezin izan da ikusi orduz geroztik.
Dokumentaleko protagonistek ezkerreko ideologia dute, ezker ikuspegiko diskurtsoa dute. Riosi 2020ko udaberrian emandako elkarrizketetan, protagonistek osasun krisialdiaz hausnartu zuten, sistema kapitalistaren jiteez, agintarien erabaki neoliberalez, Europako Batasunaren «joera faxistez» eta osasun publikoaren murrizketez. Oihartzun txikia izan zuen lanak, Madrilen 2020ko udazkenean estreinatu eta gero. Filmin plataforman ikusgai dago. Aurten, dokumentala Netflixi saldu ostean, zinemagilea «pozik» zegoen, lana nazioartean zabaltzeko leiho bat ireki zelako. Baina plataformak leihoa itxi egin zion, estreinatu eta berehala.
Dokumentalaren banatzaileak auzitara joko du orain, abokatuekin, plataformak erosketaren orduan agindutako dirua ordaindu dezan.
Riosek zera esan zion BERRIAri azaroaren 23an: «Zentsura ez dago Netflixen bakarrik: jaialdietan ere gertatzen da, eta agerikoa da autozentsura ere badagoela industrian. TVEk ere ez du ezer jakin nahi gutaz: gai politikoen inguruko lanik ez dute nahi». |
2022-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/221992/frantziak-marokoren-ametsa-zapuztu-du.htm | Kirola | Frantziak Marokoren ametsa zapuztu du | Frantziarrak finalean dira, 2-0 irabazi ostean. Theok eta Muanik egin dituzte golak. Bigarren zati txukuna egin dute marokoarrek. | Frantziak Marokoren ametsa zapuztu du. Frantziarrak finalean dira, 2-0 irabazi ostean. Theok eta Muanik egin dituzte golak. Bigarren zati txukuna egin dute marokoarrek. | Logika nagusitu da bigarren finalaurrekoan. Frantziak irabazi du Marokoren aurkako lehia, eta afrikarren ametsa zapuztuta geratu da azken urratsaren faltan. Afrikako taldeak historia egin du Munduko Kopako finalerdiak jokatuta, baina loria dastatu ezinda geratuko da. Frantzia hautagaiak bere legea ezarri du, Didier Deschamps euskal herritarraren eskutik.
Lapurtarrak jokalari gisa lortu zuen 1998ko garaikurra, eta hura zen teknikaria 2018koan. Beraz, Frantzia bigarrenez sailkatu du finalerako. Aurrez beste bost teknikarik soilik lortu dute hori: Vittorio Pozzok (Italia), Helmut Schonek eta Franz Beckenbauerrek (Alemania), Carlos Bilardok (Argentina), eta Mario Zagallok (Brasil).
Frantziak Maroko gainditu du finalaurrekoan, eta Argentina du zain partida erabakigarrian. Hexagonoko selekzioak eten egin du afrikarren ametsa: 2-0. Marokok inoizko txapelketarik onena egin du, baina ezin izan dugainditu Antoine Griezmann, Olivier Giroud, Kilian Mbappe eta enparauak biltzen dituen multzoa.
Griezmannek gidatu du taldearen jokoa lehen zatian, eta haren oinetatik sortu da lehen goleko jokaldia ere. Zubietako harribitxiak lerro arteko pase bat jaso du eskuin hegalean, Mbapperekin jokatu du eta Theo Hernandezek area barruko jokaldi katramilatua baliatu du. Realeko jokalari ohiak bolea on batez sareratu du baloia, Frantziari abantaila emateko.Maroko gol bakarra jasota ailegatu da finalaurrekora —beren atean sartua, gainera—, eta ezohiko egoeran aurkitu da neurketaren hasieratik. Gainera, Griezmannen eta Aurelien Tchouameniren artean zelai erdia bereganatu du talde urdinak. Denetarik egin dute: defentsan aritu dira sarri, erasoan ere asko, eta gol aukerak sortu dituzte
Ordea, Marokok zerbait erakutsi badu, giharra eta grina izan dira, eta nekez emango zuen amore. Agerian utzi du hori lehen zatiak aurrera egin ahala. Pixkanaka, erosoago kokatu da zelaian, eta azken ordu laurdenean estu hartu du Frantzia. Jawad El Yamiq atzelariak izan du aukerarik argiena, korner jaurtiketa bat txilenaz errematatu eta baloia zutoinera jaurtita. Frantziaren errenta adierazi du markagailuan, baina lehia orekatua izan da.
Bigarren zatian, kale edo bale egin behar izan zuen Marokok. Goseti zelairatu dira, eta nagusi izan dira jabetzan nahiz abaguneetan, eskuin hegalean zirrikitua zabalduta. Achrafek, Ounahiek eta Ziyechek osatutako hirukoteak lanak eman dizkiete aurkariei. Ordea, Frantzia izan da bigarren gola egin duena. Kolo Muani izan da golegilea, zelairatu eta gutxira. Akabo Marokoren oasia. Frantzia hautagaiak, aparteko distirarik gabe, baina gain hartu dio. Egungo txapelduna hezur gogorregia da. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222021/horrela-kontatu-du-finala-berriak.htm | Kultura | Horrela kontatu du finala BERRIAk | Maialen Lujanbio da, hirugarrenez, Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna. 13.000 lagun elkartu dira Iruñean. | Horrela kontatu du finala BERRIAk. Maialen Lujanbio da, hirugarrenez, Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna. 13.000 lagun elkartu dira Iruñean. | * Maialen Lujanbiok hirugarrenez irabazi du Bertsolari Txapelketa Nagusia.
* Kronika: hasierako agurrekoa, ganbarakoa eta bakarkakoa.
* Argazki bilduma. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222022/phoenix-duki-eta-amaia-ere-ariko-dira-2023ko-bbk-liven.htm | Kultura | Phoenix, Duki eta Amaia ere ariko dira 2023ko BBK Liven | Jaialdiak beste hemezortzi artista iragarri ditu datorren urteko aldirako. 2023ko uztailaren 6tik 8ra eginen dute festibala, Kobetamendin. | Phoenix, Duki eta Amaia ere ariko dira 2023ko BBK Liven. Jaialdiak beste hemezortzi artista iragarri ditu datorren urteko aldirako. 2023ko uztailaren 6tik 8ra eginen dute festibala, Kobetamendin. | Puztuago dago egitaraua: 42 dira jadanik. 2023ko BBK Liven ariko diren beste hemezortzi artistaren berri eman dute jaialdiaren antolatzaileek. Besteak beste, iragarri dute Frantziako Phoenix pop banda frantsesa, Duki trap kantari argentinarra, M83 taldea ere ariko direla Kobetamendin. Euskal herritar baten izena ere eman dute: Amaia abeslari iruindarra ere izanen da jaialdian. Iaz ere izan zen, Rigoberta Bandinik gonbidatuta, baina aurten eskainiko du kontzertu bat aurrenekoz.
Horiez gainera, beste artista hauek iragarri ditu gaur BBK Livek: Fever Ray, IDLES, Royksopp, Jamie xx, Dry Cleaning, The Murder Capital, Cala Vento, La Elite, Anz, Avalon Emerson, HAAi, Sherelle, GAZZI eta John Talabot.
Hala, guztira 42 taldek osatzen dute egitaraua, gaur-gaurkoz. Honako hauek jakinaraziak ziren lehendik ere: 070 Shake, Albany, Arctic Monkeys, Arde, Bogota, Baiuca, Ben UFO, Ben Yart, Bengo, Call Super, Colectivo Da Silva, Delaporte, Dinamarca, Florence + The Machine, Job Jobse, Love of Lesbian, Merina Gris, Playback Maracas, ROJUU, The Blaze, The Chemical Brothers, The Lathums, Tinariwen, Violet, eta Young Marco. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222023/esportazioak-erritmo-onean-ari-dira-hazten.htm | Ekonomia | Esportazioak erritmo onean ari dira hazten | Urteko lehen hamar hilabeteetan %24,3 handitu dira esportazioak. Are gehiago ugaritu dira inportazioak (+%41,5), produktu energetikoen bidetik. | Esportazioak erritmo onean ari dira hazten. Urteko lehen hamar hilabeteetan %24,3 handitu dira esportazioak. Are gehiago ugaritu dira inportazioak (+%41,5), produktu energetikoen bidetik. | Lan faltarik ez dute portuek, aireportuek, kamioiek eta trenek. Urteko lehen hamar hilabeteetan 35.975 milioi euroren salgaiak esportatu dituzte Hego Euskal Herriko enpresek, iaz tarte horretan baino 7.049 milioi gehiago (+%24,3).
Horietatik 3.805 milioi izan dira urrian. Hilabete horretan hazkundea %22,4koa denez, esan daiteke ekonomiaren hozteak ez diola asko eragin.
Bi herrialdek jasotzen dituzte esportazio gehien: Frantziara joan dira %16,1, eta Alemaniara, berriz, %15,5. AEBak, Italia, Erresuma Batua eta Herbehereak dira euskal enpresen beste bezero nagusiak.
Volkswagenen eta Mercedesen pisua oso handia da esportazioetan. Autoek eta furgonetek 5.839 milioi euroren esportazioak eragin dituzte (5.839 milioi euro edo %16,2), eta horiei gehitu behar zaizkie autoen osagarrien industriak kanpoan saldutako beste 2.869 milioi (%8).
Inportazioak
Esportazioak baino gehiago handitzen ari dira inportazioak, %41,5 hain zuzen ere. Baina horietan moteltze handiagoa antzeman da urrian (+%24,8), energia produktu batzuen merkatzearen ondorioz, ziur aski.
Bizkaian biltzen da sektore hori: Petronorrek petrolio gordina jasotzen du, eta GNL gas natural likidotua Bahia de Bizkaia Gasek. Bizkaiak iaz halako bi energia produktu inportatu du aurten (7.060 milioi), eta horren zati bat berriro esportatzen du (2.731 milioi).
Energia produktuen salerosketak eragiten du Bizkaia izatea merkataritza balantze negatiboa izatea. Gainontzeko hiru lurraldeetan, berriz, esportazioak inportazioen oso gainetik daude. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222024/elhuyarrek-testu-juridiko-administratiboak-itzultzeko-sistema-aktibatu-du.htm | Gizartea | Elhuyarrek testu juridiko-administratiboak itzultzeko sistema aktibatu du | Hemendik aurrera, Elia sistemak proposatutako itzulpenak esaldiz esaldi editatzeko aukera ere egongo da. | Elhuyarrek testu juridiko-administratiboak itzultzeko sistema aktibatu du. Hemendik aurrera, Elia sistemak proposatutako itzulpenak esaldiz esaldi editatzeko aukera ere egongo da. | Elhuyarrek berritu egin du Elia itzultzaile automatikoa, eta testu juridiko-administratiboak itzultzeko sistema bat txertatu dio. «Hartara, erabiltzaileak, testu motaren arabera, sistema orokorra, orotariko testuentzakoa edo sistema juridiko-administratiboa hauta dezake», azaldu du Elhuyarrek, ohar bidez.
Ez da berrikuntza bakarra. Hemendik aurrera, itzultzaileari dokumentu osoak itzultzeko eskatzean, esaldiz esaldi editatu ahalko dira sistemak berak proposatutako itzulpenak: «Oso erraz zuzendu daitezke sistemaren hutsegiteak, zeinetako batzuk sistemak berak detektatzen baititu: zenbaki desberdinak, helbide elektroniko eta URL okerrak...», nabarmendu du.
Horrez gain, «itzulpen gidatua» egiteko aukera eskaintzen du Eliak. Sistemak proposatutako itzulpenaren gainean aldaketak egin daitezke, modu errazean: «Hitz batean klik egin, eta handik aurrerako zatirako beste proposamen batzuk zerrendatzen dizkigu».
2019ko azaroan plazaratu zuen Elhuyarrek bere itzultzaile eleaniztun automatikoa —euskara, gaztelania, frantses, ingeles, katalan eta galegoaren arteko itzulpenak egiten ditu—, eta aldian-aldian berrikuntzak egin dizkio. Urte hasieran, esaterako, itzulpenak pertsonalizatzeko aukera gehitu zuen. Hartara, erabiltzaileak nahi bezala itzul ditzake hitz edo esaldi batzuk. Ekainetik aurrera, berriz, ordura arte ez bezala, ez da beharrezkoa itzultzailea erabiltzeko Elhuyarren webgunera jotzea. Erabiltzaileak norbere ordenagailuan instala dezake Elia aplikazioa, eta testu editore moduan darabilen aplikazioan aplikatu. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222025/lgtbi-diskriminazioen-kontrako-protokolo-bat-izenpetu-du-baionako-auzitegiak.htm | Gizartea | LGTBI diskriminazioen kontrako protokolo bat izenpetu du Baionako Auzitegiak | SOS Homofobia eta Les Bascos elkarteekin ondu du hitzarmena auzitegiak. Biktimen harrera eta delituen segipena azkartu nahi dituzte. | LGTBI diskriminazioen kontrako protokolo bat izenpetu du Baionako Auzitegiak. SOS Homofobia eta Les Bascos elkarteekin ondu du hitzarmena auzitegiak. Biktimen harrera eta delituen segipena azkartu nahi dituzte. | Baionako Auzitegiak LGTBI diskriminazioen kontrako protokolo bat izenpetu du egun. Bi elkarterekin elkarlanean eraman duen gogoeta baten ondorioa da hitzarmena; iragan uztailetik Les Bascos eta SOS Homofobia elkarteek parte hartu dute gogoetan. Baionako eremuko Frantziako Polizia buruak eta Jendarmeria buruak, Baionako prokuradoreak eta bi elkarteen ordezkariek izenpetu dute.
Hiru helburu ditu protokoloak: biktimen informazioa eta harrera azkartzea, erakunde judizialaren eta elkarteen arteko lotura segurtatzea, eta, alerta mekanismoen plantan ezartzea. Bestalde, adostu dute protokoloaren eremuan sartzen diren salaketen tratamendurako zirkuitu sinplifikatu bat egitea, biktimendako ahalik eta harrera onena bermatzeko. Gainera, diskriminazioen kontrako magistratu bat izendatuko dute arlo horri dagozkion salaketa eta prozedura guziak zentralizatzeko.
Azkenik, elkarteek hitzeman dute delitu bat kontatzen duen lekukotasun bat biltzen dutenean Baionako prokuradoreari abisua emanen diotela, betiere biktimaren onespena dutelarik. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222026/ben-harper-norah-jones-pat-metheny-eta-abdullah-ibrahim-donostiako-jazzaldian.htm | Kultura | Ben Harper, Norah Jones, Pat Metheny eta Abdullah Ibrahim Donostiako Jazzaldian | 2023ko uztailaren 21etik 25era egingo dute Donostiako 58. Jazzaldia, eta sarrerak salgai daude Trinitate plazako, Kursaaleko auditoriumeko, San Telmo museoko eta Viktoria Eugenia antzokiko kontzertuetarako. | Ben Harper, Norah Jones, Pat Metheny eta Abdullah Ibrahim Donostiako Jazzaldian. 2023ko uztailaren 21etik 25era egingo dute Donostiako 58. Jazzaldia, eta sarrerak salgai daude Trinitate plazako, Kursaaleko auditoriumeko, San Telmo museoko eta Viktoria Eugenia antzokiko kontzertuetarako. | Norah Jones abeslaria Donostian izatea «urteetako helburua» izan da, Donostiako Jazzaldiko antolatzaileen esanetan. Bada, oraingoan lortu dute: datorren urteko uztailaren 22an, kontzertu bat emango du, Kursaaleko auditoriumean. Atzo eman zuten egitarauaren berri, jaialdiaren kartela aurkeztearekin batera. Roskow artista aritu da horretan.
Ben Harper musikaria, blues garaikidearen izen ezagun bat, lehen aldiz ariko da jazzaldian; hura ere Kursaalean, hilaren 23an. Bestalde, bi artista britainiarrek egingo dituzten emanaldiak nabarmendu dituzte antolatzaileek: Joss Stone abeslaria eta Nubya Garcia saxofonista Trinitate plazan arituko dira.
Enrico Rava tronpetistak pandemiagatik atzeratu behar izan zuen bere emanaldia, eta, azkenean, aurten izango da Donostiako Jazzaldian. Trinitate plazan joko du hark ere.
Izan ere, Trinitate plazan izen handiko artistak ariko dira: Abdullah Ibrahim eta haren trioa, eta Bill Frisell, laukote berri batekin. Eta horren ezagunak ez diren beste batzuk ere bai: Julian Lage gitarrista, eta David Helbock teklatu jotzailea, Austrian Syndicate superbandarekin.
Kursaalean, berriz, Jonesez eta Harperrez gain, Kenny Barron izango da, egungo jazz pianistarik laudatuenetako bat, 80 urte bete berritan. Harekin batera ariko da Euskal Herriko Gazte Orkestra, lehen aldiz jazzaldian.
Gainera, hilaren 24an, Pat Metheny ere arituko da agertoki horretan, Side Eye proiektuarekin. Musikari estatubatuar gazte batzuekin joko du. Biharamunean, Rocio Marquez abeslaria Bronquio musikari eta ekoizlearekin batera ariko da han.
2023. urtea «Euskadi-Japonia urtea» izango denez, antolatzaileek hori baliatu nahi dute pianista japoniarrei ziklo bat eskaintzeko San Telmo museoko klaustroan. Horien artean garrantzitsuena Yosuke Yamashita da. Bi kontzertu emango ditu: bata pieza estandarrekin eta bere konposizioekin, eta bestea errepertorio klasikoaren gaineko ikuspegi berezi batekin.
Beste hiru pianistak ere parte hartuko dute: Kento Tsubosakak, Hakuei Kimek eta Eri Yamamotok.
Jada salgai daude sarrerak eta abonuak, agertoki horietako guztietako kontzertuetarako, eta Viktoria Eugenia antzokiko Jazzeñe ziklorako ere bai, nahiz eta oraindik ez duten esan zein zortzi musikari ariko diren han. Sarrerak Donostia Kulturaren leihatilan eros daitezke, eta baita Internet bidez ere, Donostiako Jazzaldiaren eta Donostia Kulturaren webguneetan. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222027/irungo-alkateak-alardea-berdintasun-planetik-ezabatu-nahi-duela-salatu-dute.htm | Gizartea | Irungo alkateak «alardea» Berdintasun Planetik «ezabatu» nahi duela salatu dute | Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin du esateko Jose Antonio Santanok «baloraziorik eta kontraste teknikorik gabeko» ordezko testu bat ondu duela PPren eta EAJren onespenarekin | Irungo alkateak «alardea» Berdintasun Planetik «ezabatu» nahi duela salatu dute. Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin du esateko Jose Antonio Santanok «baloraziorik eta kontraste teknikorik gabeko» ordezko testu bat ondu duela PPren eta EAJren onespenarekin | Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin du gaur goizean Irungo Udaletxean, V. Berdintasun Plana ontzeko prozesuan izan den gorabehera bat salatzeko. Bereizgarritasun bat izan dute orain arte Irunen ondu diren berdintasun planek: ez dute inoiz «alardea» aipatu. Igaro hamarraldiotan hirian berdintasun faltarekin lotutako arazo argienetarikoa izan da alardea; zaila eta luzea izan da hiriko andreek herriko jaietan urtero egiten den ekitaldi horretan parte hartzeko egin behar izan duten bidea, eta egun ere, adibidez, alkateak uko egiten dio oraindik desfile parekidea antolatzeari, eta areago, desfile hori udaletxe aurrean dagoenean oles egiteko keinurik ere ez du inoiz egin. Horiek horrela, urte askotan eskeak egin dira hiriko berdintasun planetan gaiari dagokion tokia emateko. Aurten, urtarrilean abiatu zen plan berria egiteko prozesua; hiriko eragile askok hartu dute parte prozesuan, agertu egin da berriro «alardearen» auzia, eta, Miren Etxebeste Berdintasun ordezkariak (Elkarrekin Podemos-IU) azaldu duenez, gaia jasota dago urriaren 27an egin zen Berdintasun Mahaian onetsi zen testuan. Aldeko 11 boto jaso zituen testu horrek eta hiru abstentzio: hiriko emakume talde batena, eta PSE-EE eta PPrena. Aldeko boza ez ematean ez da geratu, ordea, Etxebesteren aburuz, Irungo alkate Jose Antonio Santano: ordezko testu bat garatzeko prozesua gidatu du ordutik, eta xede bat besterik ez duela uste du: «Alkateak alardearen elementua ezabatu nahi du V. Berdintasun Planetik».
Urriaren 27ra arte plana egiteko administrazio prozesua «normaltasun guztiz» egin zela azaldu du Etxebestek. Udal taldeen eta hiriko beste kolektibo askoren «ekarpenak» jasota daudela bertan, eta jaso beharreko «kontraste guztiak» dituela testu horrek. Hala ere, egun horretan bertan alkateak testu hori moldatzeko prozesua hasi zuela salatu du Etxebestek. «Eztabaida eta azterketa politikorako gune berri bat» sortzea egozten dio, «udal arautegitik eta ohiko administrazio prozesutik kanpo». Xede bakarra dokumentua «ateak itxita» eztabaidatu ahal izatea dela uste du Etxebestek, eta ezin onartuzkoa deritzo.
Alkateak abiatutako prozesu paralelo horretan planean PSE-EEk egindako «ekarpenak» jaso direla esan du Etxebestek, jatorrizko dokumentua «funtsean» aldatzen dutela, eta horiekin, besteak beste, alardeari buruzko aipamen guztiak «ezabatzen» direla. Aditzera eman duenez, EAJren eta PPren sostenguarekin onetsi dira aldaketa horiek. Eta, asteon, ordezko dokumentu hori Berdintasun Zerbitzura bidali du Santanok, eta udaleko talde teknikoari eskatu dio aldaketa horiek egiteko testuan.
Inolako «balorazio eta kontraste teknikorik gabe» horrelakorik ezin dela egin esan du Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariak, eta arbuiagarria dela guztiz Santanoren jarrera. Alkatea, gainera, «presaka» ari dela adierazi du, bihar amaituko baita Emakundek berdintasun planen garapena diruz laguntzeko eskabideak bideratzeko epea, eta dokumentua bertara bidali nahi badu.
Bi dokumentu Emakunden
Santanoren jarreraz jabetuta, jatorrizko testua aurrez Emakundera bidaltzea erabaki du Etxebestek. Atzo egin zuen urrats hori. «Kudeatzen dudan ordezkaritzaren dokumentu bat ez dut inoiz bidaliko beharrezko eta nahitaezko balorazio teknikoak egin gabe», adierazi du. Bidali duen testua «gehiengo sozial, tekniko eta politiko zabalak» onetsitakoa dela esan du, eta testu horren alde egin behar dela. Santanok berak aldatzea lortu duen dokumentua ere bidaltzen badu, ordea, Emakunden Irungo V. Berdintasun Planaren bi testu egongo dira, eta ikusi egin beharko da gero nola bideratzen den egoera hori.
Etxebesterekin batera, hitza hartu du agerraldian Elkarrekin Podemos-IUko eledun David Nuñok. Plana ontzeko orain arteko prozesua onartu egin behar dela esan du, eta hemendik aurrera dokumentua «garden eta publikoki» aldatzeko leku bakarra udaleko osoko bilkura dela: «Hori da osoko bilkurara eraman behar den dokumentua, eta ez beste edozein».
Udal gobernu sendoa
Elkarrekin Podemos-IU udal gobernuan dago PSE-EErekin. Alardearen auzian dauden desadostasunak bistakoak badira ere, gainerakoan bi alderdien arteko ituna sendoa dela esan dute gaur goizean egin duten agerraldian Etxebestek eta Nuñok: azaldu dute, oro har, «oso ados» daudela gobernuaren «norabidearekin». Alardearen auziko desadostasunak aurrez ere agertu dira bi alderdien artean. Aurten, adibidez, herriko festen aurretik Elkarrekin-Podemosek hainbat eske zehatz egin zizkion alkateari alardearen auzia bideratze aldera; esaterako, alarde parekideari oles egiteko eskatu zioten, eta alarde mistoa antolatzen hasteko urratsak egiten hasteko. Alkateak, ordea, ez zien kasurik egin. Ez zuen urrats bakar bat egin alde horretatik. Miren Etxebestek berak eman zion aurten alarde parekideari hiriko bandera, eta udal gobernuan era horretako keinu bat izan duen lehen kidea izan da. Desadostasuna agerian geratu zen Berdintasun Batzordeak andreek Irunen pairatu duten indarkeria matxistari buruzko ikerketa bat argitaratu zuenean ere; alardearen gaia agertu zen hor berriro, eta PSE-EEk ez zuen begi onez hartu ikerketa hori. «Udalaren webgunean ez da agertzen oraindik ikerketa hori», onartu du gaur Miren Etxebestek. Esan du, hala ere, abiatutako bideetan atzera egiteko asmorik ez dutela. Eta berdintasun arloan urrats handiak egin direla. Bihar bertan, hain justu, Irunen «indarkeria sexistaren arloan» egin den lanarengatik saria jasoko du Madrilen Miren Etxebestek. Alkatea ere joango da saria jasotzera. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222028/bilboko-ganbera-2023an-motelaldia-egongo-da-baina-atzeraldirik-ez.htm | Ekonomia | Bilboko Ganbera: «2023an motelaldia egongo da, baina atzeraldirik ez» | Hurrengo urtean ekonomia %2,1 handituko dela iragarri du, aurtengo datuaren erdia. Nahiz eta iragarri duen balitekeela inflazio handiak kontsumoa apaltzea, ez du espero enplegu tasa jaisterik. | Bilboko Ganbera: «2023an motelaldia egongo da, baina atzeraldirik ez». Hurrengo urtean ekonomia %2,1 handituko dela iragarri du, aurtengo datuaren erdia. Nahiz eta iragarri duen balitekeela inflazio handiak kontsumoa apaltzea, ez du espero enplegu tasa jaisterik. | «Aurten, moteltze handi batekin amaituko dugu, eta, 2023an, areagotu egingo da, baina euskal ekonomia ez da atzeraldian sartuko». Jose Ignacio Zudaire Bilboko Merkataritza Ganberako presidenteak hobetu egin ditu erakunde horrek aurtengo uztailean hurrengo urterako eginiko iragarpenak. Hala ere, baikortasuna alde batera utzi du: «Enpresen artean zuhurtzia da nagusi». Ganberaren kalkuluen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomia %4,3 handituko da aurten, eta %2,1 2023an. Datu hori apalagoa izango da Bizkaian, %1,7 eta %1,8 artean handituko dela espero baitute.
Gabonen bueltan, ekonomia erakunde eta bankuek kristalezko bola ateratzen dute. Hainbat iturri kontsultatu, eta haien iragarpenak ezagutarazten dituzte. Ganberak, esaterako, kide diren enpresei eginiko inkesten emaitzekin gurutzatzen ditu. «Munduko ekonomia moteltzen ari da, are gehiago ekonomia garatuetan, eta euskal ekonomia ez da salbuespen bat. Hala ere, gure iragarpenak Europakoak baino hobeak dira. Eurogunean %0,5eko hazkundea espero da, eta baliteke herrialderen bat atzeraldian sartzea», azaldu du Zudairek.
Euskal ekonomia %5,6 handitu zen iaz, pandemia osteko susperraldiaren ondoren. Ganberaren ustez, 2024. urtera arte itxaron beharko du berriz ere giro baikorrean murgiltzeko. «2023a ez da urte erraza izango”, ohartarazi du: «Urte osoa beharko dugu burua altxatzeko, eta ez da gure iritzia bakarrik, enpresen %59k aurreikuspen ezkorra egin dute». Alde horretatik, zerbitzuen sektoreko enpresak dira ezkorrenak, eta Zudairek azaldu du beldur horren zergatia: «Kontsumoa apalduko den beldur dira; egoera zaila ikusten dute. Jendeak gutxiago kontsumituko duela uste dute. Hain zuzen ere, merkataritzak balantze negatiboa izan du erkidegoan».
Ganberak uste du hurrengo urtean ere inflazioa handia izango dela eta, ondorioz, zail ikusten dute interes tasa jaistea. Horiek hala, Bizkaiko enpresen %23k onartu dute jada maileguak lortzeko arazoen beldur direla. Horren harira, onartu du inbertsio egitasmo batzuei eragin diela dagoeneko: «Enpresek ez dituzte bertan behera utzi, baina bai atzeratu. Egia da finantza erakundeen baldintzek ez dutela mesederik egiten».
Langabeziari dagokienez, Bizkaiko egungo tasa %9,6koa da —%8,3koa da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan—, eta nabarmendu du 2019an, esaterako, datu hori %10,58koa zela. Era berean, azaldu du urte hartan 490.000 langile zeudela izen emanda Gizarte Segurantzan, eta egun 498.000 direla. Hurrengo urterako, ez du aldaketa handirik espero: «Bizkaiko enpresen %80,5ek uste dute langile kopuruari eutsiko diotela. Iragarpenetan zuhurrak izan daitezke, baina ez dirudi erabaki drastikorik egongo denik». Datua borobiltzearren, %9,7k langile kopurua handitzea espero dute, eta %9,8k murriztea. Arlo horretan, nabarmentzekoa da eraikuntza enpresen ezkortasuna, lautik batek uste baitu langile kopurua murriztu beharko duela. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222029/puerto-ricoren-estatus-politikoari-buruzko-erreferendumaz-bozkatuko-du-aebetako-kongresuak.htm | Mundua | Puerto Ricoren estatus politikoari buruzko erreferendumaz bozkatuko du AEBetako Kongresuak | Ordezkarien Ganberak gaur erabakiko du lege proiektuari buruz, eta gero Senatura pasatuko da; datorren azaroaren 5erako aurreikusten du galdeketa. Kontsultak hiru aukera eskainiko lituzke; tartean, independentzia. | Puerto Ricoren estatus politikoari buruzko erreferendumaz bozkatuko du AEBetako Kongresuak. Ordezkarien Ganberak gaur erabakiko du lege proiektuari buruz, eta gero Senatura pasatuko da; datorren azaroaren 5erako aurreikusten du galdeketa. Kontsultak hiru aukera eskainiko lituzke; tartean, independentzia. | «124 urteko kolonialismoaren ostean, estatusaren afera azkenik konpontzeko prozesu demokratiko, garden eta bidezko bat merezi dute puertorricarrek». Hitz horiekin baloratu du Nydia Velazquez AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako diputatu demokratak Puerto Ricoren etorkizunari buruzko erreferendumaz ados jarri izana. AEBetako Alderdi Demokrata eta Alderdi Errepublikanoa lege proiektu baten inguruan negoziatzen aritu dira, eta, behin prozesu hori amaituta, behe ganberak gaur bozkatuko du baiezkoa ala ezezkoa eman. Galdeketarako proposamenak hiru aukera jasotzen ditu: Puerto Rico AEBetako 51. estatua bilakatzea, estatu independentea izatea edo orain arte bezala segitzea, AEBetako Estatu Libre Elkartua izaten.
Iragan uztailean lehen aldiz aurkeztu zioten Washingtoni uharteko estatus politikoaren inguruko lege proiektuaren zirriborroa; gerora, joan den irailean, Puerto Ricoko gobernadore Pedro Pierluisik AEBetako Kongresuari eskatu zion onar dezala erreferendum lotesle hori egiteko modua emango lukeen iniziatiba. Hilabeteotan, bazirudien ekinaldia blokeatuta zegoela eta desadostasunak handiegiak zirela, baina, atzo, Steny Hoyer Alderdi Demokrataren Ordezkarien Ganberako buruzagiak jakinarazi zuen ados jarri zirela.
«Azken hilabeteotan elkartu gara denok partekatzen dugun uste bat oinarri hartuta: legegintza historiko honek merezi duten autodeterminazioa emango diela puertorricarrei, eta beren kabuz irlaren etorkizunaz erabakitzeko modua emango diela», adierazi zuen Hoyerrek Twitter sare sozialean. Puerto Ricoko gobernadorea AEBetako Ordezkarien Ganberan izango da gaur, bozketaren berri bertatik bertara izateko: «Egun historiko bat izango da, ez baita inoiz gertatu halakorik».
Lege proiektuak AEBetako behe ganberaren oniritzia jasotzen badu, gero Senatura pasatuko da, eta, han ere horren aldekoek irabazten badute —ehun senatarietatik gutxienez 60 behar dira—, Joe Biden herrialdeko presidenteak eman beharko du azken pausoa, testua sinatu beharko baitu lege bilakatzeko.
Hori bai, arazo bakarra egutegia izan liteke. Ordezkari politikoek datorren aste amaieran hasiko dituzte oporrak, eta lege proiektu eta lege proposamen asko dituzte oraindik onartzeko. Gainera, urtarrilaren 3an Ordezkarien Ganbera berria eratuko dute, Alderdi Errepublikanoaren kontrolpean egongo dena, eta horrek legegintza prozesu guztiak berriz abiaraziko ditu hasiera-hasieratik.
Puerto Rico 1952tik da AEBetako Estatu Libre Elkartua —1898tik dago haren menpe—, eta AEBetako Ordezkarien Ganberan ordezkari bat du. 1960ko hamarkadaz geroztik, uhartean sei galdeketa ez-lotesle egin dituzte estatus politikoaz, kasu bakoitzean galdera eta aukera desberdinekin; azkena 2020an egin zuten, AEBetako 51. estatua bilakatzeaz, eta herritarren %52,52 horren alde agertu ziren —parte hartzea %54,72koa izan zen—.
Washingtonek, ordea, ez ditu inoiz aintzat hartu emaitza horiek. Oraingoan, berriz, badirudi hala egingo duela; lege proiektuak aurreikusten du datorren azaroaren 5ean egingo dutela erreferendum hori. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222030/ofizialtasunaren-aldeko-aldarriarekin-bat-egin-dute-70-eragilek-nafarroan.htm | Gizartea | Ofizialtasunaren aldeko aldarriarekin bat egin dute 70 eragilek Nafarroan | Euskararen Legearen 36. urteurrenean, ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzeko galdea egin du Euskalgintzaren Kontseiluak | Ofizialtasunaren aldeko aldarriarekin bat egin dute 70 eragilek Nafarroan. Euskararen Legearen 36. urteurrenean, ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzeko galdea egin du Euskalgintzaren Kontseiluak | «Ez dago ospatzeko arrazoirik». Nafarroako Euskararen Legeak 36 urte bete ditu gaur, eta Euskalgintzaren Kontseilua osatzen duten elkarte eta eragileek efemeridea aprobetxatu dute ofizialtasunaren aldeko aldarriari eutsi eta horren inguruan «konplizitateak handitzeko». Kanpaina abiatu dute Nafarroan, euskara herrialde osoan ofizial izan dadila eskatzeko.
«Euskaldunak zokoratzeko, herritarren arteko berdintasuna apurtzeko legea da oraingo Euskararen Legea. Beste eskubideetan ez bezala, hizkuntza eskubideetan herritarrei bizi diren herriaren arabera aitortzen zaizkie eskubideok. Udalerri batean bizitzeagatik, umeak eta haurrak ezin izatea herriko eskolan euskarazko ereduan matrikulatu. Herri jakin batean bizitzeagatik, medikuaren edo administrazioaren aurrean ezin izatea euskaraz artatua izan, edota tramiteak euskaraz egiteko amaigabeko oztopoak eta ezintasunak jasatea. Sinestezina dela esango genuke, ezpada hogeita hamasei urtez bidegabekeria hori indarrean dagoela esan beharko ez bagenu», azaldu du Idurre Eskisabelek, Kontseiluko idazkari nagusiak, Iruñean eginiko agerraldian. Harekin batera, agerraldian izan dira Hizkuntz Eskubideen Behatokiko, AEK eta IKA euskaltegietako, Nafarroako Ikastolen Elkarteko, EHE Euskal Herrian Euskarazeko, Sortzen elkarteko eta Topaguneko ordezkariak, besteak beste.
Azken urteetako bilakaerarekin kezkatuta azaldu da Kontseiluko burua, hizkuntza eskubideak bermatzeko urratsik ez baitute antzeman. Are, atzeranzko joera nabaritu dute: «Kezkatzen gaituzte, zinez kezkatu ere, azken boladan hartzen ari diren zenbait erabakik, tartean Nafarroan berezkoak ez diren hizkuntzei berezkoa den euskarari baino prestigio handiagoa ematea. Milaka nafarren bizi hizkuntzaren aurretik eta gainetik jartzea alemana, ingelesa eta frantsesa. Kontua da duela 36 urte onartu zen legeak ahalbidetzen dituela horrelako neurriak». Halako atzerapausoak «Euskararen Legearen irakurketa zurrunen ondorio» direla esan du Eskisabelek: «Euskaldunak are zokoratuago bizi dira haien lurraldean, eta ez da justiziazkoa, inondik inora ere ez».
Euskararen Nafar Kontseiluaren irizpena, oinarri
«Hizkuntza justizia, hizkuntza kohesioa eta hizkuntza berdintasuna» eztabaidaren erdigunean jarri nahi ditu Kontseiluak, eta horiek bermatzeko bide bakarra ofizialtasuna dela azpimarratu dute. Hala, Euskararen Nafar Kontseiluak irailaren 16ko bilkuran aho batez onartutako irizpena oinarritzat hartu du euskalgintzak, aliantzak josi eta ofizialtasunaren aldeko «konplizitateak handitzeko».
Agiri horretan, Euskararen Nafar Kontseiluak gobernua premiatu zuen euskarari izaera ofiziala ematera herrialde osoan, eta Euskararen Legea aldatzera, «herritar euskaldunen legezko baztertzea amaitu dadin eta herritar euskaldunen hizkuntza eskubideak bete daitezen, herritar erdaldunenak betetzen diren bezalaxe, jakinik erabaki hori Nafarroako herritar guzti-guztiendako onuragarria izanen dela». Helburu horren inguruan lortu nahi dute adostasuna, baina ez soilik euskalgintzako gainerako eragileen artean, baita hortik kanpo ere. Hori dela eta, datozen asteetan hainbat eragile sozialekin batzartuko dira Kontseiluko ordezkariak, adierazpenarekin bat egin dezaten.
«Egia esan, aurreko egunotan ekin diogu lanketari, eta harrituta gaude izandako harrera onarekin. Finean, gero eta herritar zein eragile gehiago ohartzen ari dira badela garaia herritarrak bereizkeriaz tratatzen dituen legea bertan behera uzteko, eta eskubide berdintasunean oinarritutako lege berri bat onartzeko».
Adierazpenari atxikimendua eman nahi dioten eragile eta elkarteek posta elektroniko honetara idatzi beharko dute: nafarroa@kontseilua.eus
Euskararen ofizialtasunaren aldeko adierazpenarekin bat egin duten eragileak |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222031/defentsarentzat-ez-dago-arrazoirik-castillok-atxilotuta-jarraitzeko.htm | Mundua | Defentsarentzat ez dago arrazoirik Castillok atxilotuta jarraitzeko | Fiskaltzarentzat, beharrezkoa da Peruko presidente kargugabetuak atxilo segitzea, haren aurkako prozesuan «aurrerapausoak emateko». Baieztatu du gutxienez hamar urteko espetxe zigorra ezar diezaioketela. | Defentsarentzat ez dago arrazoirik Castillok atxilotuta jarraitzeko. Fiskaltzarentzat, beharrezkoa da Peruko presidente kargugabetuak atxilo segitzea, haren aurkako prozesuan «aurrerapausoak emateko». Baieztatu du gutxienez hamar urteko espetxe zigorra ezar diezaioketela. | Pedro Castillo Peruko presidente kargugabetuak ez luke behin-behineko atxiloaldian jarraitu beharko. Hori uste du haren defentsak. Iruditzen zaio behin-behineko atxiloaldia salbuespenezko neurri bat dela, eta errugabetasun presuntzioa lehenetsi behar dela, aintzat hartuta, gainera, herrialdeko estatuburuaren defentsaren arabera, fiskaltzak ez duela behar bezala oinarritu, legeari erreparatuta, zergatik jarraitu behar duen atxilo. Izan ere, fiskaltzak eskatzen du Castilloren atxiloaldia hemezortzi hilabetez luzatzeko. Presidente izandakoak atzotik behar zuen kalean, astebeteko atxiloaldi prebentiboa beteta. Fiskaltzaren eskaerari buruz erabakitzeko auzi saioa egin dute, telematikoki, eta Botere Judizialeko epaile Juan Carlos Checkleyk erabaki bat hartu behar du biharko, beranduenez.
Nolanahi ere, Castillok ez du parte hartu, ezta haren abokatu Ronald Atenciok ere, argudiatuta epaiketa «legez kanpokoa» dela, eta helburu duela presidente kargugabetua atxiloaldian mantentzea. Horrenbestez, ofiziozko abokatu batek ordezkatu du.
Ikusi gehiago: Castillo beste 48 ordu egongo da atxilo
Alcides Chinchay fiskalak nabarmendu du matxinada, agintekeria eta «lasaitasun publikoaren aurkako eraso larria» egozten dizkiotela azken urtean herrialdeko presidente izandakoari, eta, delitu horiengatik, gutxienez hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaioketela. Adierazi du behin-behineko atxiloaldia luzatzeko errekerimenduak eta zigor prozedurak lege oinarria dutela. «Hemezortzi hilabeteak behar ditugu Castilloren aurkako prozesuan aurrerapausoak emateko eta diligentziekin jarraitzeko», azpimarratu du.
Anibal Torres lehen ministro kargugabetua ere ikertzen ari dira, eta fiskaltzak hari ere matxinada egozten dio, besteak beste. Torresek aurreko larunbatean jakinarazi zuen «klandestinitatera» igaroko zela. Hori kontuan hartuz, fiskalak adierazi du ez dagoela «erdibiderik», Torresek klandestinitatera jo duelako, eta Castillok asiloa eskatu diolako Mexikoko Gobernuari. Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak lehengo astean jakinarazi zuen Castilok asiloa eskatu nahi izan zuela aurreko asteko asteazkenean, Mexikoren enbaxadan; Poliziaren arabera, hain zuzen, harantz zihoala atxilotu zuten.
Torresek, hain justu, saio telematikoan parte hartu du —Youtuben ikus daiteke—, Checkley magistratuak adierazi duenez. Eta Castilloren defentsak azpimarratu du, bide batez, ez dagoela frogatuta Castillok asiloa eskatu zionik Mexikori. Fiskalak Castillo aske uztearen «arriskuez» hitz egin du, baina, presidente kargugabetuaren defentsaren iritziz, ez dago elementurik ez arrisku hori baieztatzeko, «ez frogak deuseztatzeko, ez prozesua oztopatzeko». Torresen abokatuaren esanetan, behin-behineko espetxealdiaren alternatiba bat izan daiteke eskumuturreko elektronikoa, esaterako.
Eta Kongresuan ere saioa dute gaur. Izan ere, Dina Boluarte presidente izendatu berriak egindako eskaria aztertuko dute: hauteskundeak 2023ko abendura aurreratzea. Hasieran, 2024ko apirilera aurreratzeko proposamena egin zuen. Berez, 2026ra arte goberna dezake Boluartek: orduan amaituko baita Castillok hasi zuen agintaldia. Iazko ekainean egindako bozak irabazi zituen.
Guztira, zortzi hildako
Iturri ofizialen arabera, beste pertsona bat hil da Boluartek dimisioa eman dezala eskatzeko protestetan; beraz, zortzi dira guztira, joan den astean mobilizazioak hasi zirenetik. Lehen zazpi pertsonak hegoaldean hil ziren, Arequipa eta Apurimac eskualdeetan; atzokoa, berriz, iparraldean, La Libertaden. Atzotik, larrialdi egoera ezarrita dago herrialde osoan.
Horiek horrela, «legez kanpoko protestak» gelditzeko eskatu zuen atzo Boluartek, Indar Armatuen Komando Bateratuaren egoitzan egindako agerraldian. Peruko Estatu Kontseiluaren babesa du presidenteak.
ALBAren salaketa
Perun gertatutakoa aintzat hartuta, ALBA Amerikako Aliantza Bolivartarreko kide diren herrialde nagusietako liderrek Latinoamerikako ezkerreko gobernuen aurkako «esku hartzea» salatu dute. Pedro Castillo Peruko presidente izandakoa, ezkerrekoa, joan den abenduaren 7tik dago behin-behineko atxiloaldian, «matxinada» egotzita. Kubak, Venezuelak eta Boliviak nabarmendu dute «kanpaina bat» dagoela martxan eskualdeko ezkerreko gobernuak ezegonkortzeko.
Aliantzaren hemezortzigarren urteurrenaren harira, horretako kide diren hamar herrialdeak Habanan bildu ziren atzo, eta bileraren agendaren berri ez zuten eman. Hori bai, estatu horietako —Venezuela, Bolivia, Kuba eta Nikaragua dira nabarmenenak— liderrak Kubako Parlamentuan mintzatu ziren ezohiko saio batean. «Atzerriko esku hartzea, ezegonkortasun politikoa eta gehiengoen borondatea errespetatu nahi ez izatea dira eskualdearentzako mehatxu nagusiak», adierazi zuen Luis Arce Boliviako presidenteak.
Miguel Diaz-Canel Kubako presidenteak, bestalde, izen eta abizen aipatu zuen Cristina Fernandez. Izan ere, Argentinako presidenteordeari sei urteko kartzela zigorra ezarri berri dio auzitegi batek, ustelkeria leporatuta. Diaz-Canelek babesa helarazi dio, eta nabarmendu «inperialismoak» bultzatzen dituela «oinarri politikoak dituzten prozesu judizialak» ezkerreko politikarien kontra. Esan zuen, bide batez, oligarkiek babesten dituztela «joera faxista» duten politikariak, hauteskundeetan ezkerraren garaipena eragozteko. Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak, berriz, ez zituen Peru eta Argentina izan hizpide, baina salatu zituen ALBAko kide diren herrialdeen kontrako «konspirazioak, erasoak, eta kanpoko zein barneko kanpainak».
Ikusi gehiago: Cristina Fernandezi sei urteko kartzela zigorra ezarri dio auzitegi batek |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222032/sortuk-otsailaren-4rako-antolatu-du-plaza-hutsa-burlatan.htm | Politika | Sortuk otsailaren 4rako antolatu du Plaza Hutsa, Burlatan | Herrigintzan aritzen diren ezker abertzaleko kideen topagune gisa planteatuko dute, gogoeta orokor bat egiteko eta eremu estrategikoetan norabide bat ezartzeko | Sortuk otsailaren 4rako antolatu du Plaza Hutsa, Burlatan. Herrigintzan aritzen diren ezker abertzaleko kideen topagune gisa planteatuko dute, gogoeta orokor bat egiteko eta eremu estrategikoetan norabide bat ezartzeko | Hiru urteko etenaldiaren ostean, Sortuk Plaza Hutsa antolatu du otsailaren 4rako, herrigintzari buruz gogoeta egiteko asmoz. Aurreko bi aldietan Durangon eta Gasteizen egin ostean, lehen aldiz Nafarroan egingo dute; zehazki, Burlatako Kultur Etxean. Eguneroko jardueratik at herrigintzan aritzen diren ezker abertzaleko kideei zuzenduta dago, eta eremuz eremu egiten ari diren lanaren bilgune gisa planteatzen dute Plaza Hutsa, «norabide bat ezartzeko asmoz».
Xabi Iraola Herrigintza lantaldeko arduradunaren hitzetan, pandemiak azaleratu eta bizkortu egin ditu aurretik zetozen aldaketak, eta, azken Kongresuan zehaztu zutenez, beharrezko ikusten dute garai eta erronka berrietara egokitzea. Iraolaren arabera, testuinguru konplexu horretan herrigintzak jokatu behar duen rolari garrantzia eman nahi diote, eta, horregatik, horri buruz hausnartu nahi dute.
«Estrategia independentista herrigintzatik nola elikatzen den hausnartu nahi dugu, eta alderantziz, herrigintza estrategia independentistatik nola josten den». Azken kongresuan zehaztu zuten «Euskal Herritik Euskal Herrirako nazio bulkada berri bat» beharrezko dela, eta Plaza Hutsean planteatu nahi dute «herrigintza aro berri bati» aurre egin behar zaiola.
Bi zentzutan planteatzen dute gogoeta hori. Alde batetik, gogoeta orokor gisa. Iraolaren arabera, XX. mende erdialdetik izandako aurreko herrigintza aroak ekarpen handia egin dio Euskal Herriari, baina «asko izan zuen erresistentziatik». Hala, haren ustez, «etorkizuna eraiki nahi duen herri batera igaro nahi bada», protestatik proposamenera egin behar da, erronken inguruan egun dagoen hondamendizko ikuspegi ezkor batetik itxaropenerako bidea egin, eta «esperantza elikatu».
Bestetik, sareen bidez antolatu nahi dute herrigintza aro berri hori, eta sare horien topagune gisa planteatzen dute Plaza Hutsa. «Ezker abertzalearen komunitatean eremu askotariko jendea dabil, interesagatik edo eremu batzuei garrantzia ematen dielako», azaldu du Lur Albizu Nafarroako Sortuko koordinatzaileak. Hala, kide horien elkargunea izango da Plaza Hutsa, eta eremu estrategiko horietan egindako gogoetak partekatu nahi dituzte Plaza Hutsean.
Euskara, hezkuntza, ekologismoa, feminismoa, lan eta bizi baldintzak eta migrazioa dira Sortuk estrategikotzat jotzen dituen eremu horiek. Albizuren arabera, dinamika horietako batzuetan urtetako ibilbide bat egina dute eta beste batzuetan hastapenetan dira, baina guztietan «norabide bat» ezarri eta partekatu nahi dute.
Labur, baina eremu bakoitzari buruzko ohar batzuk egin ditu Albizuk. Adibidez, azken hamarkadatan aurrerapen bat egon bada ere, erabileran «geldialdi bat» dagoela sumatzen dute. Horren adibide gisa, azaldu du Nafarroan D ereduaren eskaria %30ean dagoela aspalditik. Hala, hizkuntz politiketan beste aurrerapauso batzuk emateko garaia dela deritzote.
Aldaketa klimatikoa kezka handieneko gai bihurtu da; Euskal Herriko ekologismoaren barruan «proiektuei lotutako dinamika asko» daudela ikusten dute, eta «mugimendu ekologista sendo bat» behar dela Euskal Herrian. Feminismoan, erronka asko daude, baina bereziki azpimarra jarri nahi dute zaintzaren gain.
Hezkuntzan, iruditzen zaie trantsizio batean dagoela eta gogoeta egin behar dela zer urrats egin «euskal hezkuntza feminista, komunitario eta burujaberantz». Migrazioarena da eztabaidaren abiapuntuan dauden sare berrietako bat: «Nolako herria nahi dugun, nola egingo dugu Euskal Herri partekatu bat jatorri desberdinetako herritarrekin eta nola ulertzen dugun Euskal Herria eraiki behar dela». Mugimendu antirrazistarekin batera jorratu beharreko gaia dela deritzote.
Azkenik, pobretzea orokortzeko arriskua ikusten dute egungo testuinguru ekonomikoan. Albizuk uste du euren ardura kolektiboa ere badela «egoera zaurgarrienean direnei nola erantzun hemen eta orain, betiere eredu aldaketari lotuta». |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222033/europako-parlamentuko-tramite-legegile-laquoguztiakraquo-berrikusiko-dituela-agindu-du-metsolak.htm | Mundua | Europako Parlamentuko tramite legegile «guztiak» berrikusiko dituela agindu du Metsolak | Ganberako presidenteak jakinarazi du erreforma «sakona» egingo dutela, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria aferaren gisako kasu gehiago ez egoteko: «Beharrezkoa izango da konfiantza berreraikitzea». | Europako Parlamentuko tramite legegile «guztiak» berrikusiko dituela agindu du Metsolak. Ganberako presidenteak jakinarazi du erreforma «sakona» egingo dutela, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria aferaren gisako kasu gehiago ez egoteko: «Beharrezkoa izango da konfiantza berreraikitzea». | Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolak hitzeman du ganberako tramite legegile «guztiak» berrikusiko dituela, Qatarrekin lotutako ustezko ustelkeria kasuak erakundea zipriztindu duen honetan. «Qatargate auziko akusazioak kaltegarriak dira Europarentzat eta erakundea ordezkatzen dugun guztiontzat», esan du Metsolak. Era berean, horrelakorik errepika ez dadin, erreforma «sakona» egingo dutela jakinarazi du, jokabide kodea eta garatzeko bidean diren herrialdeekiko elkarreraginak berrikusteko. Presidentearen hitzetan, erreforma sorta horren helburua da, besteak beste, ustelkeria salatzaileen babesa indartzea, eurodiputatu ohiei parlamentuko aretoetarako sarbidea kentzea, gardentasun erregistroa nahitaezkoa izatea eta atzerriko gobernuak salbuetsita egoteari uztea. Espero du erreforma datorren urte hasierarako prest egotea.
Metsolak kazetarien aurrean egindako agerraldian nabarmendu du beharrezkoa izango dela «konfiantza berreraikitzea» eta «hutsegiteak zuzentzea»: «Mezu indartsu bat bidaltzen diegu gu ahultzen saiatzen ari direnei». Eta ziurtatu du europarlamentuak «berehala eta erabateko lankidetzarekin» erantzun diola Belgikako agintarien eskaera bakoitzari. Aldi berean, luparen pean dauden tramiteez gain, hala nola qatartarrei bisak emateko salbuespena eta EB Europako Batasunaren eta Doharen arteko abiazio akordioa, parlamentuak «guztia berrikusiko du», gerta daitekeen «edozein presio edo eragin bidegabe» atzemateko. Bide horretan, Europako Parlamentuak ustelkeriaren aurkako ebazpen bat onartu du, besteak beste, organo etiko independente bat eratzeko.
Belgikako Fiskaltzaren aginduz, Poliziak lau lagun atxilotu zituen joan den ostiralean, Qatarrekin lotutako ustelkeria delitu bat egotzita. Europako Parlamentuko presidenteorde Eva Kaili zegoen atxilotuen artean, eta ganberak kargutik kendu zuen herenegun. Bada, Bruselako Lehen Auzialdiko Epaitegiak atzo erabaki zuen haren auzi saioa abenduaren 22ra atzeratzea, eta, beraz, behin-behinean espetxean jarraituko du sozialista greziarrak, baita haren bikotekide eta Europako Parlamentuko aholkulari Francesco Giorgik eta Pier Antonio Panzeri Europako Parlamentuko kide ohiak ere; Italiako GKE gobernuz kanpoko erakunde bateko buru Niccolo Figa Talamancak, berriz, ez.
Hori bai, besoko elektronikoa ezarri diote. Hain justu, Metsolaren esanetan, Qatargate aferan lotura izan duen GKEak «11 pertsona» zituen erregistratuta parlamentuan, «presioa egiteko».
Ikusi gehiago: Qatarrek ukatu egin du europarlamentuko ustezko ustelkeria kasuarekin loturarik izatea
Fiskaltzaren arabera, Qatarrek «diru ugari eta opari esanguratsuak» eskaini dizkie ganberako zenbait kideri, erakunde horren erabakietan eragina izateko. Ustelkeria, dirua zuritzea eta erakunde kriminal batean parte hartzea leporatzen diete Kailiri eta beste hirurei. Hain justu, sozialista greziarraren bikotekide Giorgik «erruduntzat» jo zuen bere burua, atzo, Poliziaren eta epailearen aurrean, Le Soir Belgikako egunkariak jasotakoaren arabera.
Panzeri, ustezko burua
Bestalde, Europako Parlamentuko aholkulariak auziaren burutzat jo zuen Panzeri. Poliziak hamasei etxe miatu zituen iragan ostiralean, Bruselan, eta, sarekadan, 700.000 euroz betetako poltsa bat eta zenbait ordenagailu eta sakelako konfiskatu zituen. Gainera, Panzeriren emaztea eta alaba atxilotu dituzte Italian, eta Belgikak haiek entregatzeko eskatu du.
Italiar gazteak, halaber, beste bi eurodiputatu sozialdemokrata ere seinalatu ditu: Marc Tarabella belgikarra —haren etxea miatu zuten ikerketaren esparruan, baina aske geratu da— eta Andrea Cozzolino italiarra —Giorgik haren laguntzaile gisa lan egiten zuen—.
Le Soir egunkariak gaineratu duenez, Giorgik ez du Maria Arena europarlamentari belgikarra seinalatu. Oraingoz, ez dute haren aurkako Polizia operaziorik abian jarri, baina Giorgik jakinarazi du Europako ganberan parte hartu duen bat ere auzian zipriztinduta dagoela.
Ikusi gehiago: Europako Parlamentuak kargutik kendu du ganberako presidenteorde Kaili
Kaili Europako Parlamentuko hamalau presidenteordeetako bat zen 2022ko urtarriletik, baina, ustezko ustelkeriaren auziaren ondorioz, Atenasko aktibo guztiak izoztu dizkiote eta Greziako Pasok Mugimendu Sozialista Panheleniarreko bazkidetza ezabatu diote, baita talde sozialdemokratatik kanporatu eta Europako Parlamentuko presidenteorde kargutik kendu ere. Halere, erabaki horrek ez dio eragotzi Kailiri eurodiputatu gisa eserlekuan jarraitzea, immunitate parlamentarioak babesten baitu.
Bestalde, Europako ganberako presidenteorde ohiaren abokatu Mikhalis Dimitrakopulosek adierazi duenez, EBko diplomaziaburu Josep Borrellek eta Europako Batzordeko Barne komisario Ylva Johanssonek jarri zuten abian 2019an Persiar golkoko herrialdetara joateko plana, eta Kailik bide horri heldu zion, besteak beste Qatarrekin eta Kuwaitekin elkarlanean aritzeko, baita Omanekin ere. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222034/1500-euroko-isuna-galdetu-die-prokuradoreak-bakegileei-gibelapenarekin.htm | Politika | 1.500 euroko isuna galdetu die prokuradoreak 'bakegileei', gibelapenarekin | Bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak jasotzeko arriskua dute. 150 lagun inguru bildu dira Akizeko (Okzitania) Auzitegiaren parean, 'Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu' lelopean. Epaia urtarrilaren 26an emanen dute. | 1.500 euroko isuna galdetu die prokuradoreak 'bakegileei', gibelapenarekin. Bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak jasotzeko arriskua dute. 150 lagun inguru bildu dira Akizeko (Okzitania) Auzitegiaren parean, 'Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu' lelopean. Epaia urtarrilaren 26an emanen dute. | Hasi da dagoeneko uztailaren 23an Akizen (Okzitania) trenbidea blokeatu zuten bakegileen epaiketa. Bost hilabete beteko dira aurki uztaileko blokeatzeak egin zituztenetik: ehunka ekintzailek Ipar Euskal Herriko zirkulazioa oztopatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatzeko. Prefetura, aurrea hartu, eta mobilizazioak eragozten saiatu zen, legez kontrakotzat joz. Horrek ez zuen ekidin, baina, Bakegileek trenbideak eta errepideak trabatzea. Frantziako Poliziak 26 ekintzaile atxilotu zituen —egun bertan utzi zituzten aske—.
Horietatik bederatzi Akize eta Baiona arteko trenbidearen blokeatzean eraman zituzten atxilo, eta hasi da auzipetuen aurkako epaiketa, Akizeko Auzitegian. Bost urtetik gorako kartzela zigorra eta isunak jasotzeko arriskua dute. Trenbidera baimenik gabe sartzea, trenen zirkulazioa oztopatzea eta ke poteak taldean lapurtu izana leporatzen diete. Prokuradoreak 1.500 euroko isuna galdegin die, gibelapenarekin.
Eguerdi aldean jendea biltzen hasi da auzitegi aitzinean; tartean, hautetsiak, talde eragileetako ordezkariak eta pertsona ezagunak. 150 inguru dira guztira, eta Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu dioen banderola daramate. Txaloka hartu dituzte bakegileak auzitegira sartuz zihoazenean. Bertan da Ekhi Erremundegi BERRIAko kazetaria, zuzenean horren berri emateko:
Abokatuek bakegile horiek errugabetu ditzaten eskatu dute aste honetan, Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuaren eta Esnalen eta Paroten «premiazko egoerak» blokatzeak justifikatzen zituela argudiatuz. Era berean, Ipar Euskal Herriko 50 bat hautetsik sostengua adierazi zieten auzipetuei, eta Frantziako Estatuaren «engaiamendurik ezak» bultzatu zituztela Bakegileak mobilizatzera.
Bake Bideko presidente Anaiz Funosasek uztailaren 23koa «ekintza zilegi» zela adierazi du epaiketa hasi aurretik. «Kargurik gabe uztea eskatzera goaz». Alice Lizagezahar Akitania Berriko EELVko hautetsi ohiak ere hitza hartu du: «Konbentzituak gara zilegi zela [blokatze ekintza]. Beraz, hori defendatuko dugu guk bururaino».
Epaiketari hasiera eman ostean, Elizagezaharrek argudiatu du Frantziaren erantzun faltagatik erabaki zutela ekintza egitea. Epaileak galdetu dio blokatzeek ea emaitzarik izan al duten. «Uste dut eragin zuela», erantzun dio hautetsi ohiak. «Esnal eta Parot askatzea nahi genuen. Lortu dugu, baldintzapeko askatasuna eman baitiete». Epaiketa aurreko hitzak ere berretsi ditu Elizagezaharrek: uztaileko ekintza «beharrezkoa» zela.
SNCFren kalte ordaina
Parte zibil gisa jarriko da SNCF tren konpainia, eta 159.000 euroko kalte ordaina eskatu du auzibidean. Beste 4.000 ere galdegin ditu, justizia gastuak ordaintzeko. Bakegileek erran dute tren konpainiaren eskaera berria «neurrigabea eta onartezina» dela. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222035/ebzk-25era-igo-ditu-interes-tasak.htm | Ekonomia | EBZk %2,5era igo ditu interes tasak | Aurreko bi bileretan baino gutxiago igo ditu, 0,5 puntu, euroguneko inflazioak goia jo duen lehen zantzuak agertu direlako. | EBZk %2,5era igo ditu interes tasak. Aurreko bi bileretan baino gutxiago igo ditu, 0,5 puntu, euroguneko inflazioak goia jo duen lehen zantzuak agertu direlako. | AEBetako Erreserba Federalaren bidea hartu du Europako Banku Zentralak, eta hark ere moteldu egin du interes tasak igotzeko erritmoa. Aurreko bi bileretan 0,75 puntuko igoeren ondoren, gaurko bileran 0,50 puntu handitu ditu interes tasak. Horrenbestez, bankuek %2,5eko interesa eman beharko diote EBZri maileguen truke, eta EBZk %2ko interesa emango die gordailuengatik.
EBZk jakinarazi du hurrengo bileretan ere interes tasak igo egingo dituela, «nabarmen eta etengabe». Ez du esan zenbateraino, soilik «maila murriztaile» batera iritsi nahi duela, eta horrela lortu nahi duela epe ertainean interes tasak %2ra hurbiltzea. Hedabideen aurrean egindako agerraldian, Christine Lagarde EBZko buruak gaineratu du 0,50eko igoerak dituztela buruan, baina aitortu du iristen diren datu ekonomikoek baldintzatuko dutela zer egiten duten.
Orain tasak igota, eskaria apaldu nahi du banku zentralak; horrek atzeraldia ekar dezakeen arren, hori delako biderik onena etorkizunean berriro inflazio handia ez izateko, argudiatu duenez.
EBZk bere iragarpenak berritu ditu. Horien arabera, baliteke eurogunea atzeraldian sartzea hiruhileko honetan eta 2023ko lehenengoan, energia krisiaren, nazioarteko ekonomiaren moteltzearen eta interes tasen ondorioz. Edonola ere, atzeraldi laburra eta ez oso sakona espero dute EBZko ekonomistek, eta urteko bigarren erdian berriro hazkundea itzultzea. Horrela, 2023 urte osorako %0,5eko hazkundea espero dute. 2024an, %1,9ra da iristekoa eta, 2025ean, %1,8ra.
EBZk onartu du inflazio handiak hasieran uste baino gehiago iraungo duela. Aurten, batez beste, %8,4ko inflazioa izango du euroguneak, eta %6,3ra da jaistekoa datorren urtean. Jaitsiera horrek jarraitu egin beharko luke 2024. urtean (%3,4), eta 2025ean hurbilduko da banku zentralak gogoko duen mailara (%2,3).
Inflazioa goia jotzen ari da
Uztailean hasi zen EBZ interes tasak handitzen, lehen aldiz 2011z geroztik. Hasieran, 0,5 puntu handitu zituen, baina iraileko eta urriko bileretan 0,75eko igoerak egitea erabaki zuen, inoizko handienak. Maileguak garestituz borrokatu nahi du banku zentralak euroguneko inflazioa, inoizko handiena mendearen hasieran euroa sortu zenetik. Inflazioak goia jo duen lehen zantzuak agertzen ari dira. Urrian, %10,6ra iritsi zen, baina Eurostaten datu aurreratuak dio azaroan %10era jaitsi zela.
Euskal Herrian aurretik jo zuen goia, eta aurretik hasi zen beherakada. Hego Euskal Herrian, uztailean %10,7ra iritsi zen urte arteko prezio igoera, baina, orduz geroztik, apaldu egin da, eta azaroan %6,7koa zen urte arteko inflazioa. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina han ere ez da urrun ibiliko prezioen igoera, Frantziak %6,2ko inflazioa izan baitu azken urtean, Inseek gaur azaldu duenez.
Zor programarekin zer egin?
Gaurko bileran erabaki beharreko beste kontu bat da zer egin EBZk azken urteetan pilatu duen zor publikoarekin eta pribatuarekin. Ekonomia sustatzeko programen ondorioz, zor horren bost bilioi euro ditu kutxetan banku zentralak. Belatzak presio egiten ari dira zor hori gainetik kentzeko, uste baitute inflazioa eragiten duen faktore bat dela, baina zuhurtzia nagusitu da azkenean.
Horrela, EBZk erabaki du APP zorra erosteko programaren bitartez erositako zor guztia berriro ez inbertitzea bonuak epemugara iristen direnean. Orain hasita eta 2023ko bigarren hiruhilekora arte, hilero 15.000 milioi euro kenduko ditu zirkulaziotik.
Orain arte, zor subiranoaren merkatuek ongi erantzun diote EBZk bonuen erosketa programak alde batera uzteari, eta euroguneko kideek beren zorraren truke ordaindu beharreko kopuruak ez dira asko igo. Baina kezka badago, batez ere Italiari begirakoa, zor oso handiak baititu. Gaur-gaurkoz, ia %4ko interesa ordaintzen ari da Italiako zorra bigarren merkatuan (inbertitzaileen artekoa); Espainiarena, berriz, %3tik gertu da, eta Frantziakoa, %2,5 inguruan. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222036/ekolurra-bereizgarri-ekologikoa-abian.htm | albisteak | Ekolurra bereizgarri ekologikoa, abian | Ekolurra marka berriaren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoiztutako elikagai ekologikoak identifikatuko dira. | Ekolurra bereizgarri ekologikoa, abian. Ekolurra marka berriaren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoiztutako elikagai ekologikoak identifikatuko dira. | Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak eta Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikagai Politikako sailburuordeak Ekolurra bereizgarria aurkeztu zuten abenduaren 15ean, Hernanin (Gipuzkoa). Bereizgarri horren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoiztutako elikagai ekologikoak identifikatuko dira.
Ekolurra bereizgarriak elikagaien etiketatu ekologikoak ezartzen dituen gutxieneko baldintzei beste batzuk gehitzen dizkie, elikagai horiek bereizi eta haiei balioa emateko. Horrela, Ekolurra marka duten produktuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoko elikagai ekologiko gisa aurkeztu ahal izango dira, eta bertako jatorria, kalitatea eta nekazaritza ekoizpen ekologikoaren onura guztiak bermatuko dituzte.
Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseilua (ENEEK) arduratuko da Ekolurra zigiluaren erabilera kontrolatzeaz eta baimentzeaz. Haren funtzio nagusietako bat izango da zigiluaren ezagutza sustatzea.
Ekolurra bereizgarria daraman elikagaia ekologikoa da, lurrari lotua, nekazaritza ekoizpen ekologikoaren onura guztiak eta kalitate berezitasuna ematen dioten bestelako ezaugarriak dituena. «Aldi berean, Ekolurra ekoizpen eredu ekologikoa landa garapenaren mesedetan jartzeko ariketa bat da, koherentziaz betea eta bertako elikadura sistemara bideratua», bultzatzaileek azpimarratu dutenez.
Elikagai ekologikoak modu ekologikoan ekoizten diren lurretan lortutako elikagaiak dira, landare zein animalia jatorrikoak, freskoak zein eraldatuak. Ekologikoki ekoizteak esan nahi du lau printzipio hauek kontuan hartzea: osasuna, ekologia, arreta eta berdintasuna.
Goranzko joera
Irailaren 23an, Europako Batasuneko Nekazaritza Ekologikoaren Egunean, Bittor Orozek eta Arantza Eguzkiza ENEEKeko presidenteak EAEko nekazaritza ekologikoari buruzko datuak eta izandako ibilbidearen balorazioa egin zuten. Azpimarratu zuten EAEko nekazaritza ekologikoak gorazko joeran jarraitzen duela. «Urtez urte, Euskadiko nekazaritza ekologikoak goranzko joerari eutsi dio, eta 2021ean erregistratutako datuek bide ona erakutsi dute. 2021ean nekazaritza ekologikoaren errolda 2020an baino %8 gehiago hazi zen, hain zuzen ere», Eguzkizaren hitzetan.
Halaber, 2021ean ekoizpen ekologikoaren azalerak batez beste %16 egin zuen gora, eta, 2022ko orain arteko datuei erreparatuta, hazkunde hori %12koa da. 2021eko datuen arabera, EAEn landutako azaleraren %4,6 ekologikoan dago, EAEko nekazaritza lurren azalera 185.689 hektareatakoa da, eta horietatik 8.855 hektarea daude ekologikoan. Hala ere, alde nabarmenak daude sektoreen artean. Ortularien eta fruta arbolen azalera da aipagarriena; fruta arbolen kasuan, EAEko %20,7 daude ekologikoan izena emanda, eta ortulariei dagokienez, %19,9.
Nekazaritza ekologikoan izena eman dutenen artean, %33 titular gazteak dira, 45 urtez azpikoak. Datu baikorragoak daude abeltzaintzan izena eman dutenen artean; izan ere, jarduera horretan izena eman dutenen %50 dira titular gazteak. Emakumeen presentziari dagokionez, emakume titular edo titularkideak %27 dira.
Orozek datu horiek izan zituen hizpide: «Datu horiei erreparatuta, Europako erronkei aurre egiteko bidea dago egiteko, eta, horretarako, ezinbestekoa izango da elkarlana sustatzea administrazioaren eta sektoreean artean. Pauso sendoak eman behar ditugu 2030erako Europako nekazaritza ekoizpen lurren %25 ekologikoak izan daitezen. Hortaz, nekazaritza ekologikoen ustiategien eta enpresa elaboratzaileen errentagarritasuna areagotzea eta produktuaren ezagutza eta kontsumoa sustatzea izango dira lan ildo nagusiak». |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222037/konstituzionala-berritzeko-legea-onartu-du-espainiako-kongresuak.htm | Mundua | Konstituzionala berritzeko legea onartu du Espainiako Kongresuak | Astelehenean bilduko da Espainiako Auzitegi Konstituzionala, PPren helegitea onartu ala ez erabakitzeko. Sedizio delitua ezabatzeko eta diru publikoaren erabilera bidegabearena egokitzeko lege proiektuak ere onartu dituzte gaur Kongresuan. | Konstituzionala berritzeko legea onartu du Espainiako Kongresuak. Astelehenean bilduko da Espainiako Auzitegi Konstituzionala, PPren helegitea onartu ala ez erabakitzeko. Sedizio delitua ezabatzeko eta diru publikoaren erabilera bidegabearena egokitzeko lege proiektuak ere onartu dituzte gaur Kongresuan. | Espainiako Diputatuen Kongresuak Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna arautzen duen legea onartu du. Gehiengo osoaren babesa lortu du lege proposamenak, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren baiezko botoekin, besteak beste. Hala ere, bozkatu ahal izatea zalantzan izan da. Izan ere, PP Alderdi Popularrak helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Gaur, osoko bilkura egin du Auzitegi Konstituzionalak, eta helegitea «urgentziaz» onartu ala ez erabakitzekoak ziren. Hau da, kongresuan lege proiektua bozkatzea baimentzea edo debekatzea erabaki behar zuten. Hala ere, astelehenera atzeratu dute bilera, eta ondorioz, Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko legea, eta sedizio delitua ezabatzeko eta diru publikoaren erabilera bidegabearena egokitzeko lege proposamenak bozkatu eta onartu dituzte.
Dena den, erreformak oraindik ez dira indarrean sartuko. Batetik, Senatutik igaro behar da, nahiz eta printzipioz gehiengoaren babesa eskuratuko lukeen. Bestetik, ikusteko dago asteleheneko Konstituzionalaren bilerak zer dakarren.
Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna argi eta garbi jasotzen du legeak, eta zigor penalak aurreikusten ditu betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestetik, Auzitegi Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak, epaile berriak proposatzea ez da arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak bereak izendatzeko aukera izango du.
Gainera, CGPJk ez ditu bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen dituzten hautagaiak izango dira organo judizial gorenak proposatuko dituenak. Asteartean da biltzekoa CGPJ, Konstituzionalerako bere bi izendapenak adosteko, magistratu kontserbadoreek eskatuta. Haien asmoa da gaur Kongresuak onartu duen erreforma indarrean sartu baino lehen —Senatuak ere onartu behar du— erabakitzea izendapenak, kideen hiru bosten ados jartzeko beharrik egon ez dadin. Izan ere, kide kontserbadore eta progresisten arteko adostasun handirik gabe egingo dute bilera. Horrez gain, organo judizial goreneko gehiengo kontserbadorea bere kideen berritzea blokeatzen ere ari da. Duela lau urte berritu behar zen, legez.
Auzitegi Konstituzionalaren bilera atzeratu izanaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» da, auzitegiak azaldu duenez. Aztertu behar duten gaietako bat UPk aurkeztu dien helegitea da. Koalizioaren arabera, Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak eta Antonio Narvaez magistratuak ez lukete parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». Hain zuzen, auzitegiaren berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartuz gero, bi kideek Konstituzionaletik alde egin beharko lukete, eta hori gertatuko ez balitz, karguak mantenduko lituzkete. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi zitzaizkien.
Tentsio handiko bilkura izan dute Kongresuan. «Eskuin politiko eta judizialak bahituta dituzte Botere Judiziala eta Konstituzionala», esan du Felipe Sicilia PSOEko diputatuak. Patxi Lopez PSOEk kongresuan duen eledunaren arabera, «demokraziaren aurkakoa» da PPren mugimendua. Popularrek ez dute bozketetan parte hartu, protesta moduan, eta «gehiegikeria parlamentariotzat» jo dute PSOEk proposatutako erreforma.
Zigor kodearen erreforma
Auzitegi Konstituzionala berritzeko neurriez gain, zigor kodearen erreforma ere onartu dute gaur. Batetik, sedizio delitua ezabatuko dute, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko, Generalitatearekin adostutakoaren ildotik. Bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko du kode berriak. Delitu horretan zigorrak bereiziko dituzte diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk zigor kodea erreformatu aurretik delituak zuen definizio antzeko batera itzulita.
Espainiako Gobernuak zigor kodearen erreforman bultzatu duen beste aldaketetako bat kargu publikoen ondasunei buruzkoa da. PSOEk eta UPk proposatu dute aberaste bidegabearen delitua sortzea. Egun, kargu publikoak derrigortuta daude beraien ondarearen aitorpen publikoa egitera, baina koalizio gobernuko indarren emendakina onartuz gero derrigorrezkoa izango dute ondarearen handitzea eta zor barkatzeen berri ematera ere, kargua utzi eta bost urtera arteko epean.
Kargu publikoak ardura publikoan izan denetik bost urtera bere ondarea 250.000 eurotik gora handitu badu, edo zorra kopuru horretatik gora murriztu badu, azaldu egin beharko du nola egin duen. Justifikatzeko modurik ez dutenen kasuan, sei hilabetetik hiru urtera arteko espetxe zigorra ezarriko zaiela dio proposamenak, bi eta zazpi urte arteko inhabilitazioa ezarriko zaiela, eta isun bat ordaindu beharko dutela, aberastu diren kopurua halako hiru litzatekeena zigorrik gogorrenetan.
Gainera, Diputatuen Kongresuak abortuaren legearen erreforma ere onartu du. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222038/nafarroako-ekoizpen-ekologikoa-handitzen.htm | albisteak | Nafarroako ekoizpen ekologikoa handitzen | Nafarroako ekoizpen ekologikoa gora doa. Horren ispilu da NNPEK Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluak gero eta kide gehiago biltzen dituela: zortziehun dira jadanik. | Nafarroako ekoizpen ekologikoa handitzen. Nafarroako ekoizpen ekologikoa gora doa. Horren ispilu da NNPEK Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluak gero eta kide gehiago biltzen dituela: zortziehun dira jadanik. | NNPEK Nafarroako Nekazal Produkzio Ekologikoaren Kontseiluan beste 108 bazkidek eman dute izena urtarriletik uztailera, eta ekoizleak dira gehienak: 91 nekazari eta bederatzi abeltzain. Lau elaboratzaile eta lau banatzaile ere batu dira elkartera. Horiek horrela, zortziehunera iritsi da kide kopurua.
NNPEK-k, nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoa bultzatzeaz gain, azokak eta beste hainbat jarduera antolatzen ditu. Esaterako, irailean Nafarroako VII. Azoka Ekologikoa antolatu zuen, Noainen. Bisitariek produktu sorta zabala aurkitu zuten: 2.500 elikagai ekologiko baino gehiago jarri zituzten salgai, eta ia-ia denak Nafarroakoak. Orotara 33 erakusmahai ipini zituzten, tokiko ekoizpena bultzatzeko.
Trantsizio agroekologikoa izan da aurtengo azokaren gai nagusia, eta Ipar Euskal Herriko, Andaluziako eta Nafarroako kolektibo batzuek parte hartu zuten. «Garaia da, gure nekazaritzaren eredua aldatu behar dugu, bertakoa eta ekologikoa egiteko», esan zion BERRIA egunkariari Kattalin Barber NNPEK-ko kideak. «Espazio honek aukera asko ematen dizkigu, azokaren helburua baita Nafarroako nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoa ikusaraztea, zabaltzea eta sentsibilizatzea».
Elikagai osasungarriak
Orografiagatik eta kokapen geografikoagatik, Nafarroako lurraldean zenbait klima daude. Horren ondorioz, aprobetxamendu desberdinak daude, eta horiek sektore ekologikoko nekazaritza produkzio desberdin asko sortzen dituzte.
Produkzio ekologikoen aniztasuna produkzioko eta eraldaketako ustiategien egiturazko aniztasunari zor zaio, eta hori merkaturatzean islatzen da, bai baitira, batetik, elikagaiak Europako Batasunetik kanpo esportatzen dituzten enpresak, eta, bestetik, familia egiturako enpresak, beren produkzioa beraiek eraldatu eta bide laburren bidez merkaturatzen dutenak.
Nekazaritza ekologikoaren bidez, elikagai seguru eta osasungarriak ekoizten dira. «Gainera, tresna ezin hobea da gure lurraldearen ekonomia, gizartea eta ingurumena kudeatzeko, eta, hala, guk aurrera egiteko elikagaien arloko subiranotasuna lortzearren», NNPEK-ko kideen hitzetan.
Azken batean, nekazaritza kudeatzeko eta nekazaritzako elikagaiak ekoizteko sistema orokor bat da; barruan hartzen ditu ingurumeneko jardunik hoberenak, biodibertsitate handia, natura baliabideen zaintza eta animaliaren ongizateari buruzko arau zorrotzen aplikazioa. Horrela, gero eta kontsumitzaile gehiagok nahiago dituzte substantzia eta prozesu naturaletatik lortutako produktuak. «Kultura soziala da, eta paisaiaren nahiz elikaduraren kultura, interes publikoko ondasun bat, ingurumeneko, gizarteko eta garapen ekonomikoko politikak garatzeko tresna izan behar duena». |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222039/sasoiko-elikagaiak-eskura.htm | albisteak | Sasoiko elikagaiak eskura | 'Goxoa.eus' atari berriak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako berrogei ekoizle baino gehiagoren elikagaiak saltzen ditu. | Sasoiko elikagaiak eskura. 'Goxoa.eus' atari berriak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako berrogei ekoizle baino gehiagoren elikagaiak saltzen ditu. | Goxoa.eus atari berriak, lurreko produktuen online salmenta eta banaketa ez ezik, nekazariei mesede egitea ere badu helburu, ez baitie kuotarik kobratzen eta prezioak ezartzeko askatasuna ematen baitie. Gaur egun, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako 45 ekoizleren 170 elikagai baino gehiago eskura daitezke atari horren bidez.
Goxoa.eus atariaren bultzatzaileek kontsumo arduratsuaren aldeko apustua egiten dute, eta uste dute pertsona bakoitzak eragina izan dezakeela egungo gizartean bere kontsumoarekin. Horrela, haien iritziz, egunero pertsona bakoitzak egiten duen kontsumoari esker, «nork lan egiten duen eta nork ez erabakitzen dugu, bereziki lehen sektorean». Hori dela eta, beren webgunetik kontsumitzaileei salmenta bide bat eskaintzen diete, tokiko nekazariek etekinak lor ditzaten eta ahaldunduta senti daitezen.
Goxoa.eus lurreko produktuen merkatu digital bat baino zerbait gehiago da. Sustatzaileek, kontsumitzaileei dagokienez, orain arte bete ez den hutsune bat bete nahi dute. Izan ere, herri batzuetan, azoka egunero dago; beste batzuetan, astean behin besterik ez. Zailtasun horren ondorioz, bezero horietako gehienek ezin dituzte eguneroko elikagaiak erosi, goizetan lan egiten dutelako.
Atari berri honekin, sustatzaileek erosketa eguneko 24 orduetan egiteko aukera bermatu nahi diete. Gainera, baserritik zuzenean eta trazabilitaterik handienarekin erosten diren produktuak eskaintzen dizkiete. Besteak beste, barazkiak, lekariak, esnekiak, haragia eta arrautzak eros daitezke, eta baita pasta freskoa eta ekologikoa, arroza, olioa, ogia, kontserbak, postreak eta gozoak, ardoa, sagardoa, txakolina eta garagardoa ere.
Bidezko salmenta
Era berean, egitasmoaren sustatzaileek beren ataria «bidezko salmenta bide» izatea nahi dute. Horrela, prezioak ekoizleek aukeratzen dituzte, eta ez diete kuotarik kobratzen. Gainera, arreta berezia jarri dute iraunkortasunean. Horretarako, esnekien oihalezko poltsak eta beirazko potoak berrerabiltzen dira, bidalketaren kutsadura aurrezteko, eta erosketa jasotzeko puntuetan banatzen dira.
Proiektu berritzaile hori sortzeko, Mikel Arburu, Aitor Martin eta Gorka Lizaso sustatzaileak Lidergo Ekintzailea eta Berrikuntza gradua egiten ari zirela elkartu ziren, Oñatin (Gipuzkoa), eta han hasi ziren beren enpresaren ideiari forma ematen. Egitasmoak Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluaren interesa piztu zuen, eta erakunde horrek San Frantziskon (AEB) urtebeteko egonaldia egiteko laguntza eman zien, beren ikasketak osatzeko. Horren bidez, aukera izan zuten sektoreko merkatu erreala aztertzeko. Izan ere, Kaliforniako hiri hark lehen sektoreko ekintzailetzarekin eta iraunkortasunarekin lotutako proiektu ugari jarri ditu abian.
Teknologia berrien erabilera positiboa
Euskal Herrira itzulitakoan, BIC Gipuzkoa aholkularitza zerbitzuaren laguntza izan zuten, eta iaz behin betiko proiektua abiatu ahal izan zuten, baina enpresa jarduera maiatzetik dago martxan. «Teknologia berrien erabilera positiboan sinesten dugu; horregatik, lehen sektoreari lagundu nahi diogu gure ekoizleentzat bidezkoa eta erosoa izango den salmenta bide honekin».
Atarian gero eta ekoizle gehiagoren produktuak eskura daitezke. Gainera, denboraldi aldaketa bakoitzarekin, barazkien eta gainerako produktuen katalogoa berritzen dute. Ildo horretan, astero aldatzen diren plater prestatuak proposatzen dituzte, eta Gipuzkoa osoan banatzen dituzte astean lau aldiz (astelehen, astearte, ostegun eta ostiralean). Familiekin batera, probintziako enpresak eta jatetxeak dituzte bezero.
Etorkizunari begira, Goxoa.eus atariaren sustatzaileak atal berri bat prestatzen ari dira webgunean, enpresetako langileei eguneko platerak eta asteroko erosketa lanpostutik egiteko aukera eskaintzeko. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222040/osakidetzako-zuzendaritza-donostia-ospitaleko-ordezkaritzarekin-batzartuko-da-astelehenean.htm | Gizartea | Osakidetzako zuzendaritza Donostia ospitaleko ordezkaritzarekin batzartuko da astelehenean | Sortutako krisia bideratzeko batzarra izango da. Zerbitzuburuek bertan behera utzi dute biharko antolatutako elkarretaratzea, eta agerraldi bat egingo dute, EITBk jakinarazi duenez. | Osakidetzako zuzendaritza Donostia ospitaleko ordezkaritzarekin batzartuko da astelehenean. Sortutako krisia bideratzeko batzarra izango da. Zerbitzuburuek bertan behera utzi dute biharko antolatutako elkarretaratzea, eta agerraldi bat egingo dute, EITBk jakinarazi duenez. | Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan izandako bi kargugabetzek eragindako krisia bideratzeko asmoz, bilera egingo dute astelehenean Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostia ospitaleko arduradunek. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, batzarrean parte hartuko dute Osakidetzako zuzendaritzaren ordezkaritza batek, Rosa Perez zuzendari nagusia buru dela, eta Donostialdeko ESIko arduradunek, bitarteko kargudunek, eta Donostia ospitaleko zerbitzuburuen ordezkaritza batek. Donostia ospitalean bertan izango da batzarra. Bileraren helburua da «ospitaleko gerente aldaketaren ondoren ezarritako elkarrizketa prozesuan aurrera egiten jarraitzea», Osasun Sailak adierazi duenez. Kargugabetzeen ondoren, kudeaketa talde berri bat ari da orain Donostialdeko ESIan, eta Osasun Sailak dio zuzendaritza berriak ardura hartu zuenetik beretik «hainbat bilera» egin dituela ESIko eta Osakidetzako ordezkariekin, «konfiantzarako, elkarrizketarako eta lan koordinaturako giroa sortzeko». Lehengo astean kazetarien aurrean egindako agerraldietan, zerbitzuburuek esan zuten hasiak zirela lehen bilerak kudeaketa talde berriarekin, eta «hotza» zela giroa gehienetan. Osakidetzako zuzendaritzarekin eta Osasun Sailarekin hitz egin nahi zutela esan zuten, baina elkarrizketarako deiek ez zutela oraindik erantzunik izan. Haatik, astelehenerako iragarrita dagoen bilera urratsa izan daiteke egoera bideratzen hasteko. Gainera, EITBk jakinarazi du bertan behera utzi dutela bihar goizeko lehen orduan Donostia ospitaleko atarian egitekoa zen elkarretaratzea. Ordu horretan, batzarra egingo dute medikuek, eta, ondoren, agerraldia egingo dute egoeraren berri emateko. Bestalde, bihar Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan alderdi guztiek Donostialdeko ESIan sortutako egoeraz galdetuko diete Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari eta Iñigo Urkullu lehendakariari. Azalpen gehiago espero dira astelehenerako; izan ere, Sagarduik agerraldia egingo du, Osasun Batzordean auziari buruzko azalpenak emateko. Osasun sailburuak berak egin zuen agerraldi eskea. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222042/labek-salatu-du-dsbearen-erreforma-ez-dela-nahikoa-pobretzeari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | LABek salatu du DSBEaren erreforma ez dela «nahikoa» pobretzeari aurre egiteko | Abenduaren 22an bozkatuko dute lege proiektua Eusko Legebiltzarrean. Sindikatuak mobilizazioa egingo du bihar, Legebiltzarraren aurrean. | LABek salatu du DSBEaren erreforma ez dela «nahikoa» pobretzeari aurre egiteko. Abenduaren 22an bozkatuko dute lege proiektua Eusko Legebiltzarrean. Sindikatuak mobilizazioa egingo du bihar, Legebiltzarraren aurrean. | Gaur zortzi bozkatuko dute DSBE diru sarrera bermatzeko errentaren erreforma Legebiltzarrean. Azken orduko aldaketarik egon ezean, parlamentariek aho batez onartuko dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako lege proiektua. LAB sindikatuaren ustez, ordea, proposatutako erreformak betikotu egiten du «pobrezia desagerrarazteko gai ez den eredu asistentzialista».
LABek salatu du «prekaritatea eta gizarte bazterketa» areagotzen dituela lege proiektu berriak, eta ez dela gai horiek «errotik eteteko». Besteak beste, lege berriak jasotzen du laguntza eskuratzeko adina 23 urtetik 18ra jaistea, errentaren zenbatekoa 727 eurotik 803 eurora igotzea, eta errolda baldintza malguagoak ezartzea. Aldaketak aldaketa, sindikatuak iritzi dio lege berriak «murriztu» egiten dituela euskal langileen eskubideak.
Gaur-gaurkoz, laguntza eskuratu ahal izateko beharrezkoa da Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan gutxienez hiru urtez erroldatuta egotea, eta salbuetsitako zenbait kolektibori baino ez zaie epe hori murrizten.
Migratzaileak ez dira kolektibo zaurgarri horietako bat, eta, LABen ustez, horren helburua da «migranteei errentarako sarbidea mugatzea». Are, sindikatuak «migrazioa kriminalizatzea» leporatu die erreformaren bultzatzaileei, lege proiektuak aurreikusten baitu atzerritarrei «kontrol espezifikoak» egitea, hala nola mugako mugimenduak kontrolatzea.
Gazteentzako baldintzetan ere, zenbait hutsegite salatu ditu sindikatuak. «Erreformaren arabera, 18 eta 29 urte bitarteko gazteek egiaztatu egin beharko dute eskaera egin baino urtebete lehenagotik gutxienez modu independentean bizi direla. Gazteen Euskal Behatokiak berak adierazten duenez, EAEn bizi diren 18 eta 34 urte bitartekoen %60 baino gehiago ez dira emantzipatzen, eta, beraz, larria da lege berriak baldintza gehigarriak eskatzea gazteek DSBEa eskatu ahal izateko», prentsa oharrean azaldu dutenez.
Horiek hala, sindikatuak mobilizaziora deitu du biharko, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartaren bidez. Eusko Legebiltzarraren aurrean egingo dute mobilizazioa, 11:00etan. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222043/bilboko-gotzainak-esan-du-elizaren-sexu-abusuen-biktimei-barkamena-eskatzea-ez-dela-nahikoa.htm | Gizartea | Bilboko gotzainak esan du Elizaren sexu abusuen biktimei barkamena eskatzea ez dela nahikoa | Ardura guztiak hartzeko eskatu du: «Kontua ez da amaitzen barkamen eskaera bat eginda, jarrera aldaketa batekin baizik». | Bilboko gotzainak esan du Elizaren sexu abusuen biktimei barkamena eskatzea ez dela nahikoa. Ardura guztiak hartzeko eskatu du: «Kontua ez da amaitzen barkamen eskaera bat eginda, jarrera aldaketa batekin baizik». | Pil-pilean dago Eliza katolikoaren ingurukoek haurrei egindako sexu erasoen gaia. Gaur ETB2k Bilboko gotzain Joseba Segurari egindako elkarrizketa emango du, eta zenbait eduki aurreratu dituzte. Gotzainak esan duenez, ez da nahikoa sexu abusuen biktimei barkamena eskatzea: «Kontua ez da amaitzen barkamen eskaera bat eginda, jarrera aldaketa batekin baizik».
Ikusi gehiago: Argitara atera dituzte apaiz batek duela 60 urte Elgoibarren egin zituen sexu abusuak
Hori horrela, ardurak hartzeko eskatu du: «Guk kontu hori atzean uzteko modurik onena, noizbait atzean utz badezakegu behintzat, ardura guztiak gainean hartzea da, gardentasun osoz».
Kasu jakin baten inguruan ere aritu da gotzaina; hain zuzen, Gaztelueta ikastetxeko haur bati egindako sexu erasoez. Esan du duela hilabete eta erdi inguru bildu zela erasotzailearekin, gurasoekin egon ostean «berak ere horretarako eskubidea zeukalako». Azaldu duenez, gizona prest dago Aita Santuak ezarri dion prozesu kanonikoarekin kolaboratzeko, eta errugabea dela adierazi du.
Bestetik, gaur BERRIAk argitara atera du Elizaren sexu abusuekin lotutako beste kasu bat. Don Andoni izeneko apaiz batek sexu abusuak egiten zizkien haurrei, biktima batek eta zenbait herritarrek BERRIAri azaldu diotenez. Kasu horren harira, Donostiako Elizbarrutira deitu du BERRIAk, eta esan dio ez zuela kasu horren berririk. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222044/berriztagarrien-hedapenean-biodibertsitatea-ezinbestekoa-da.htm | Iritzia | Berriztagarrien hedapenean biodibertsitatea ezinbestekoa da | Berriztagarrien hedapenean biodibertsitatea ezinbestekoa da. | «Saia zaitez Lurra aurkitutakoa baino leku hobe bat bezala uzten» Sidney Sheldon.
«Ibai nahasian, arrantzaleen irabazia». Herri adagioa
Ukrainako gerrak, kateatzen ari diren hainbat krisitatik azkena, antsietate soziopolitikoko frenesia ekarri du, eta energia du kezka nagusietako bat. Oligopolio energetikoek eta haien kohorte politiko eta mediatikoek gaur egungo egoera txarra erabiltzen ari dira aurrekaririk gabeko desinformazio- eta manipulazio-kanpaina bat abiarazteko, prezioen igoerek lagunduta, haien ardura izanik horiek ere. Horrela, ikusten ari gara lurralde-antolamenduari eta ingurumen-babesari buruzko legediak ez direla betetzen, inolako lotsarik gabe, edo araudi horietan oinarrizko printzipioak ahultzen dituzten xedapenekin neutralizatzen direla. Hainbat hamarkadatan egindako ikerketa, inbertsio eta adostasunek behera egin dute azkar. Badirudi orain energia fosilen eredu energetiko zentralizatu zaharkitua energia berriztagarriei aplikatzea dela helburua, onurak maximizatuz eta askotan titulartasun publikoko herri-lurretan ezarriz.
Eredu hori hartuta, energia berriztagarriaren benetako abantailak kentzen ditugu. Abantaila horiek belaunaldi banatua oinarritzat hartzen duen hedapenarekin baino ez dira bateragarriak, gizartearen aurrerabidearen ikuspegitik kudeatuta, eta biodibertsitatearekiko funtsezko errespetuarekin. Ildo horiek gaur egun nagusi den pentsamenduaren eta ekintzaren korronte hori desartikulatzen eta desautorizatzen lagundu nahi dute.
Gizakiaren historia ezin da aldagai askoren hedapenetik bereizi. Bi nabarmendu nahi genituzke. Alde batetik, Homo sapiens, bere garapen neurologiko ikaragarriari esker, kultura garatzeko gai izan da, Lurreko ingurune askotara egokitzeko tresna indartsu gisa. Bestetik, kultura horrek, bereziki azken mendeetan Mendebaldean sortu denak, teknologiaren konplexutasuna eta globalizazioa areagotzea ekarri du, eta hori posible izan da baliabide energetikoen ustiapen gero eta intentsiboagoari esker, nahi ziren eraginkortasunak lortu gabe. Gure espeziearen bilakaerak energia-iturri nagusiekin eta gero eta dentsitate energetiko handiagoarekin egindako faseak biltzen ditu, eta horrek kontsumo zoroa eragin du termino absolutuetan eta erlatiboetan. Neolitoko ehiztari biltzaile batena bere gorputzak egunero behar zituen 2,3 kWh-koa bazen, europar ertain batena 74 kWh-koa da egunean.
Horrela, bada, lehen munduko ondasun eta zerbitzuen ugaritasun-egoera energia-kantitate itzelen eskuragarritasunari zor zaio, prezio baxuan, neoliberalismoak uko egiten diolako horrek dakartzan ingurumen-, gizarte- eta osasun-kanpokotasunak bere gain hartzeari. Inkontzientzia hilgarri eta interesatu horren emaitza da gure Lurra, daukagun eta eskuragarri izango dugun planeta bakarra, aurpegira oihukatzen ari zaigula gure babesleku eta sostengu izaten jarraitzea nahi badugu, jada urruntzen ari den baldintzetan mantendu behar dugula. Beraz, gure bizimodua aldatu behar dugu.
Hala adierazten du planetako baliabideen eta ingurumen-osasunaren adierazleen laburpenak. Adierazle horien arabera, ekaitz perfektuaren atarian gaude, zibilizazio honen kolapso posiblearen atarian, alegia. Eta horrek produkzioaren eta kontsumoaren eraldaketa ekarri behar du, benetako iraunkortasuna eraikitzeko. Hau da, kontzientziaz, aurrerapenaz eta ekitatez egin behar diogu aurre hazkunde iraunkorraren printzipioari, anatema baita gaur egun nagusi den sistema sozioekonomikoak infinituraino hazten jarrai dezakeela eta jarraitu behar duela pentsatzen jarraitzen duten guztientzat. Fisika eta biologiako lehen kurtsoetako edozein ikaslek badaki hori ez dela posible inongo sistemarentzat. Batzuek, dogma eta doktrina neoliberalen bahiketaren pean, gehi hazi, biderkatu eta lurra menderatzeko agindu bibliko hura, aldi berean itxuragabekeriaz kalifikatzen dute errealitate hori —zientziak ase arte ziurtatua, hala ere— klimaren/ ingurumenaren dogma gisa. Statu quo-arekin lerrokatutako ahots horiek ohartarazten digute beherapena onartzen badugu pobretze onartezin baten arriskua izango dugula, eta ez gure eskubideak eta askatasunak murriztearena.
Jakina, Historiak eskaintzen dizkigun irakaspenez gain, ez dute jaramonik egiten, lan bikainen eskutik, Jared Diamond antropologo ospetsuarenak kasu, zeinak gure aurreko zibilizazio askoren arrakasta edo kolapsoa ikertu eta arrazoitu baitu. Horietako asko erori egin zirela erakusten du, baliabideak (basoak, lurzorua, ura, etab.) ustiatzeko modua jasanezina zela ez jakiteagatik edo ez onartzeagatik.
Gaur egun, erronka globala da, eta paradoxikoki, gure kultura, orain arte, hasieran aipatu dugun giza espeziearen egokitzapen biologikorako tresna hori, bidegurutze dramatikoenean dago. Edo egoera onartzen du eta zuzentzen daki, edo bere porrota modu dramatikoan ziurtatuko du. Izan ere, gutxirekin bizitzea tokatuko zaigu ezinbestean, baina ondo eta garaiz egiten badugu, ez du esan nahiko okerrago bizi behar dugunik.
Ezinbestekoa da, beraz, pertsona guztiok naturaren ezinbestekotasunaz jabetzea, gure patua bereiz ezina dela eta bizitzaren alderdi guzti-guztietan horren arabera jarduteko beharraz jabetzea, hortik irten nahi badugu behintzat. Horrek, jakina, klase politikoa eta enpresariala barne hartzen ditu, baina baita herritar guztiak ere. Oztopo horrek eztabaida politikoaren gainetik egon beharko luke. Bestalde, sintomatikoa da Lurraren gainean geratzen diren bizitza luzeko herri guztiek oso argi izatea Harekiko mendekotasun eta lotura banaezina eta saihestezina. Balio hori galdu egin da egungo populazioen zati handiegi batean.
Lurraren funtzionamenduaren legeak ezagutzen ez dituzten edo gutxiesten dituzten kudeatzaile publiko asko, uste faltsuen eta paradigmen bidez, gure etorkizuna arriskuan jartzen ari dira. Ez dirudi bideragarria orain arte aipatutakoa eta inguruko beste gai batzuk kontuan hartzen ez dituen sozietateen kudeaketa.
Alternatiba teknologikoei buruzko erabaki orok ingurumen-bizitzaren zikloa eta kostu globalen eta sozialen zikloa aztertzeko printzipioetan oinarritu behar du, kontuan hartu beharreko produktuen eta zerbitzuen bizi-ziklo osoa kontuan hartuta. Hau gaur egun oraindik “rara avis bat” da. Epe laburreko gaixoaldi bat da nagusi, onura azkar eta itzelen etengabeko bilaketa, zeinen jendarte, ekonomia eta ingurumen kanpokotasunak guztion artean ordaintzen baititugu. Gaur egun, Euskadin bertan eta energia berriztagarriei dagokienez, nahitaez kontuan hartu beharko liratekeen gai nagusi horiek, sinesgaitza dirudien arren, Eusko Jaurlaritzak berak ere alde batera uzten ditu.
Ingurumen -inpaktuari eta lurralde-antolamenduari buruzko araudi aurreratua, konparatiboki, ez da aplikatzen; izan ere, egingo balitz, zentral eolikoetarako planteatutako kokapenek ez lukete aurrera egingo. Esparrua dinamizatzen amaitzeko, ad hoc dekretuak eta legeak aldarrikatzen dira, ingurumen-inpaktuaren izapideak minimizatzeko eta beste administrazio batzuen erabakimena murrizteko, eta froga gehigarri bat da zentral horiek bideraezinak direla proposatutako eskeman. Praktikan, adibidez, ez dute enbarazurik izan zentral eolikoak inposatu nahi izatean, ezta Natura 2000 Sareko Kontserbazio Bereziko Eremuetan ere.
Eta bitartean, botere judiziala linboan dago, eta gai horiekin zerikusia duten funtzionario publiko askoren iritzia behar bezala isilarazita eta neutralizatuta dago.
Herritarren plataformek berriztagarrien beharra babesten dute, baina ingurumen-legeriaren lege-printzipioak eta administrazio-fluxuak errespetatzea eta hedapen banatua eta soziala eskatzen dute. Plataforma horiei leporatzen zaie inkontzientzia eta aurrerapen ekonomikoaren etsai izatea. Errealitatetik urrun. Adibidez, Arabako Mendiak Aske herri-plataformak mendietako haize-energiari buruzko proiektuei aurkeztutako alegazioen arabera, ia 35 estrategia, plan eta/edo ingurumen-lege eta/edo lurralde- antolamenduari buruzko ezinbesteko egiturazko ez-betetzeak daude. Ekintza horiekin eta beste batzuekin bilatzen dena berriztagarrien hedapenean koherentzia lortzea da.
Mugimendu herrikoi eta independente horiek ulertzen dute ezin dugula onartu jarduera horietarako eremu menditsu gehiago industrializatzea eta, beraz, galtzea. Azken batean, baztertze-eremu izendatu behar dira. Herritarrek jakin behar dute ez dagoela ezer hoberik klima-aldaketa arintzeko eta horretara egokitzeko, ekosistema helduak babestea eta maximizatzea baino, batez ere basokoak.
Halaber, jurisprudentziak beti eman du horien aldeko epaia, zentral eolikoek gune horiek inbaditu eta suntsitu nahi zituzten auziak izan direnean. Proiektu horiek eragindako suntsipena eragiten duen ingurumen-inpaktuaren zuzenketarik ez dagoela egiaztatzea. Ezinezkoa da industria horiek mendietan eragindako kalteak konpontzea, berez direna izateari uzten diotelako. Beraz, ezinbestekoa da berriztagarriak jada antropizatuta dauden eremuetan kokatzea. Ikuspegi horren bideragarritasuna hainbat estrategiatan frogatzen da, hala nola Arabako Foru Aldundiaren lehen Mugarri Planean edo Vitoria-Gasteizko Ingurumen Gaietarako Zentroaren eguzki-energia ezartzeko azterketan.
Inork ezin du espero gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-krisi sistemiko honetatik ateratzea, onartu gabe ez dagoela klima-aldaketaren aurkako borrokarik, baldin eta aldaketa hori ez bada koherentea lurralde-antolamendu irmo eta iraunkor batekin, sistema naturalak eta, beraz, gureak bizirik irauteko behar diren biodibertsitaterik handiena eta ingurumen-baliabideak bermatuko dituena. Baliabideak —edateko ura, lur emankorra, aire garbia, energia, materialak, klima-erregulazioa, bizi-ongizatea, eta abar— Sánchez Galánek berak ere, edo Elon Muskek, ordaindu ezin izango lituzkeenak, hala egin beharko bagenu. Hau da, oraindik Naturaren berezko balioa ikusteko gai ez direnentzat eta inguratzen dituenaren balizko onura krematistikoa soilik hautematen dutenentzat.
Azkenik, bizi dugun antsietateak eragin du posizio jakin batzuetatik, makroegitura horien hedapen sozialagoa agintzen duten sirena-kantuen aurrean, garaikidetzen hastea eta, nolabait, ingurumen-aldagaiari lehentasuna ematen uztea. Berriztagarrietarako etorkizun sendoa eraiki nahi badugu, bi dimentsioak aldi berean kontuan hartu beharko dira. Hala bada ekonomia sortzea ere posible izango da, baina oraingoan guztiontzat. Lan nekeza gelditzen zaigu. Tempus fugit…
Oharra: Arabako Mendiak Aske-ren idazki hau Adrián Almazán, Antonio Aretxabala, Dina Garzón, Alicia Puleo, Jorge Riechmann, Marta Tafalla, Antonio Turiel eta Carmen Velayos-ek babesten dute. | |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222046/cuzcotik-atera-ezinda-daude-hiru-euskal-herritar.htm | Gizartea | Cuzcotik atera ezinda daude hiru euskal herritar | Bidaian joan ziren Perura Santiagotik, eta, hango protesten ondorioz, hiru egun daramatzate hostal batetik atera gabe. Zain egotea beste aukerarik ez dutela diote. | Cuzcotik atera ezinda daude hiru euskal herritar. Bidaian joan ziren Perura Santiagotik, eta, hango protesten ondorioz, hiru egun daramatzate hostal batetik atera gabe. Zain egotea beste aukerarik ez dutela diote. | Peruko krisi politiko eta sozialak herrialde horretan harrapatu ditu EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Erizaintzako hiru ikasle: Nahia Lertxundi, Nahia Isuskiza eta Ainhoa Lopetegi. Herrialdearen hegoaldeko Cuzco hirian daude hilaren 12tik, hostal batean.
Atzerrian ikasteko programaren bidez, Santiagon, Txileko hiriburuan, izan dira bost hilabetez hirurak, eta, behin hango eginbeharrak amaituta, Peru bisitatzera joan ziren, Lertxundik Berriari azaldu dionez. Arequipan geldialdia egin zuten —mobilizazioak hasi zirenetik zortzi pertsona hil dira Perun, azkena, atzo, eta horietatik zenbait Arequipan—. Han ikusi zituzten lehen mobilizazioak: «Ez zen agresibitaterik; herria zen, manifestatzen».
Bidaian jarraitzea erabaki zuten, beraz. Cuzcora joan ziren handik aurrena, eta Machu Piccchu Inken garaiko santutegia ikustera, ondoren. Orduan abisatu zieten ez zutela Cuzcora itzultzeko aukerarik izango, errepidean manifestariak zeudela eta.
«Tren bat hartu behar izan genuen, gauez, uste genuelako treneko bideak irekita zeudela. Baina manifestariek harriak jarri zituzten trenbidean, eta trena oso poliki zihoan, tartean behin harriak kendu behar baitzituzten aurrera egiteko». Harik eta manifestariek trenbidea erabat moztu, eta trenetik jaitsi behar izan zuten arte. Autoz egin zuten Cuzcora arteko bidea, hiri horretako hainbat jenderen laguntzaz.
Cuzcon, ostatu bat zuten hartua, baina hirian bertan konturatu ziren erreserbatutako ostatu hori ez zela existitzen. Azkenean lortu zuten lekua beste ostatu batean. Hurrengo egunean berriro kalera atera ziren janari bila, baina kalean tentsioa handitzen ari zela ikusi zuten, eta taberna batetatik atera ezinda geratu ziren. Ostatura iristea lortu zuten, baina ordutik, abenduaren 13tik, ez dira handik atera, protestengatik. «Berrogeialdi moduko batean gaude», adierazi du Lertxundik.
Enbaxadaren esperoan
Ikasleak harremanetan jartzen saiatu dira Espainiako Gobernuaren Peruko enbaxadarekin zein Eusko Jaurlaritzarekin. Enbaxadak txantiloi bat betearazi die, euren informazioa jasotzeko, antzeko egoeran daudenekin egin ohi duen moduan. Iritsi zaien informazioaren arabera, bada aukera bat orain dauden lekutik ateratzeko: «Espainiako enbaxadak hegazkin humanitario bat jartzea Limara eramateko, eta, gutxienez, handik hegaldi internazional bat hartzea».
Hala ere, ez dute enbaxadaren berririk, eta ez dakite aukera hori zenbateraino den erreala. Bitartean, Cuzcon antzeko egoeran daudenekin harremanean jarri dira, eta sare horren bidez jakiten dute unean uneko egoera zein den: zein kaletara joan daitekeen, aireportua irekita dagoen... «Oraintxe egin dezakegun gauza bakarra itxarotea da», adierazi du Lertxundik. «Errepideak eta aireportuko sarrerak libratzen badituzte, agian izango dugu nolabait ateratzeko aukera».
Pedro Castillo presidente ohia «matxinada» egotzita atxilotu zutenean mobilizazioak hasi ziren, joan den astean. Peruko Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen atzo, baina protesta handiak piztu dira, Dina Boluarte presidente berriak dimisioa eman dezala eskatzeko. Hauteskundeak 2026an egitekoak ziren, baina 2023ko abendura aurreratzea proposatu du Boluartek. |
2022-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/222047/desobedientzia-ekintza-justifikatu-dute-bakegileek-akizeko-auzitegian.htm | Politika | Desobedientzia ekintza justifikatu dute Bakegileek Akizeko auzitegian | Prokuradoreak ontzat eman ditu gatazkaren konponbidean izandako urratsak, eta «sentsibilizazio eta pedagogia» ekintza gisa aurkeztu du Bakegileena; 1.500 euroko isuna eskatu du, gibelabenarekin | Desobedientzia ekintza justifikatu dute Bakegileek Akizeko auzitegian. Prokuradoreak ontzat eman ditu gatazkaren konponbidean izandako urratsak, eta «sentsibilizazio eta pedagogia» ekintza gisa aurkeztu du Bakegileena; 1.500 euroko isuna eskatu du, gibelabenarekin | «Nahi genuen auzia izan dugu; Frantziako Estatua jarri dugu auzitan». Hitz horiek izan ditu Anaiz Funosas Bake Bideako lehendakariak ostegun arratsaldean, Akizeko (Okzitania) Auzitegiaren aitzinean. Bederatzi Bakegile epaitu dituzte, joan den uztailaren 23ko blokatze egunean Akize eta Baiona arteko trenbidea moztea leporatuta. Ehunka herritarrek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten egun hartan, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatu, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Epaitegiaren aitzinean, ekintzaren zilegitasuna justifikatu dute Bakegileek, eta «premiazko egoerak» bultzatua izan zela alegatu dute abokatuek. Anne Kayanakis prokuradoreak ere ontzat eman ditu azken urteetan gaztakaren ondorioen konponbidean egin diren urratsak. «Sentsibilizazio eta pedagogia» ekintza gisa aurkeztu du Bakegileena; lapurretaren akusazioa baztertu du. 1.500 euroko isuna eskatu du ekintzaile bakoitzarentzat, gibelarepenarekin. Urtarrilaren 26an jakinaraziko du erabakia epaileak.
Berrehun bat pertsona bildu dira Akizen auzipetuei babesa erakusteko, Bakea Euskal Herrian. Bederatziak errugabetu zioen pankarta batekin. Euskal Herriko gatazka, eta berau konpontzeko azken urteetako prozesua izan da aipagai nagusi auzitegi barnean. «Betidanik ezagutu dut gatazka nire herrian», kontatu du Alice Leizagezahar auziperatuak. Aietetik ETAren desegiterainoko urrats guziak azaldu dituzte auzi saio guzian, bai auzipetuek, bai lekukoek eta baita defentsako abokatuek ere. «Gatazka armatuak Euskal Herria urratu du», adierazi du lekuko gisa deklaratzera deitua zuten Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Euskal gatazkaren «egunerokotasuna» aipatu du Herve Espiet abokatuak, «ekintza-errepresio etengabeko zirkulu zikoitza».
Gaur egun, bi gai nagusi konpontzeke daudela erran du Espietek: presoena eta biktimena. «Biktimen minaz kontziente gara, baina nahiko genuke min guziak aitortuak izatea», adierazi du Panpi Sainte-Marie auzipetuak. Esnalek eta Parotek presondegian pasatako 32 urteak azpimarratu ditu: «Ordaindu dute, garesti ordaindu ere».
Azken urteetan Frantziako eta Espainiako Estatuek izandako «isiltasuna» deitoratu du Etxegaraik.«Baldintzapeko askatasunen erabakiak lehenago hartuak izan balira ez zen uztailaren 23ko ekintzarik izanen». Blokatze egunaren zilegitasuna defendatu du, behin eta berriz: «Ez banintz Baionako auzapez, haien artean izanen nintzen; beharbada trenbidera lotua».
Espietek oroitarazi du Frantziako Estatuan justizia ez dela «independentea». Gobernuak finkatzen duela politika penala, eta hori jarraitzen duela fiskaltzak. Herritarren presio politikoa beharrezkoa zela erakustera eman du lekuko gisa deklaratu duen Jean Daniel Elixiri Bakegileak: «Terrorismoaren kontrako fiskaltzak sistematikoki dei egiten zuen baldintzapeko askatasun eskaeretan. Orain arte bigarren instantzian fiskaltzaren eskaerak segitzen zituzten. Gure ekintzaren ondotik aldaketa gertatu da. Beraz, balio izan du».
Anne-Marie Mendiburu abokatuak, bere aldetik, «premiazko egoera» alegatu du, Frantziako jurisprudientzian bermatuta. Haren hitzetan fiskaltzaren jarrera ez zen justizia irizpide batzuek gidatua: «printzipiozko jarrera bat zuten, bi preso horiek ezin zuten baldintzapeko askatasunik eskuratu». Herritarren ekintzarik izan ez balitz Esnal eta Parot «heriotz zigorrera kondenatuak» zirela erran du.
Lurralde mailako antolaketa
Uztailaren 23ko eguna antolatzeko izan zuten prestaketa lana aipatu du Elixirik. Ipar Euskal Herriko egitura gehienak deitu zituzten jakinean eman, eta eguna elkarrekin antolatzeko. Osasun arlokoak, ekonomia arlokoak... «SNCF tren konpainia ere, baina ez zigun erantzun». Bakegileek Akitania eskualdeko zuzendariari idatzi ziotela erran du Arantxa Ihidoi abokatuak. «Beste egitura batzuek bezala kudeatu zezakeen».
Daniel Olzomendi Euska Hirigune Elkargoko turismorako lehendakariordeak esplikatu du zerbitzu publikoak egokitu zituztela blokatze egunerako:hondakinen bilketaren ordutegiak aldatu zituzten, igerilekuak eta mediatekak itxi. Elkargoaren kanal ofizialetatik komunikatu zuten horri buruz. «Pentsa genezake eragin negatiboa izan zuela turismoarentzat. Ez da hala. Lan handia egin zen herritarrei eta zerbitzu hornitzaileei begira». Bortizkeriarik gabeko koadroa errespetatua izan zela erran du Elixirik. «Blokatzeez gain ez zen desordenik izan»
Karakterizazio falta
SNCF tren konpainiako abokatuak ez die galdera bakar bat ere egin auzipetuei. Azken orduko gonbidatua izan da Akizeko epaiketan, asteazkenean jakinarazi baitu tren konpainiak parte zibil gisa jarriko zela. «Auzi politikoaz harago, uztailaren 23an izan genituen eragozpenak interesatzen zaizkigu. Guri ez dagokigu auzi politikoaz erantzutea», adierazi du abokatuak. Jasandako kalteak «erreparatzea» nahi du; zehazki, 159.000 euroko kalte ordaina. Besteak beste, bezeroei itzuli behar izan dieten dirua aipatu du. Alde hori berantago epaitzeko eskatu du, zibiletik.
Umore puntu batekin erantzun du Espietek, SNCFko trenek izan ohi dituzten «berantei» erreparatuta. Irmoago jo du Christophe Deprez abokatuak. Egun hartan SNCFk izandako eragozpenak ekintzarekin lotuak direla ukatu du. «Lotura frogatu behar da». Ekintzak ordubete eskas iraun zuela erran du, eta aitzinetik abisatua izanik, tren konpainia «gai» izan beharko zela hori kudeatzeko.
Trenbidera baimenik gabe sartu zirela ere ukatu du Deprezek. «Inork ikusi du seinalerik sarrera debekatua zela erranez?», galdetu du. Ke poteen lapurreta ukatu, eta arriskuak murrizteko balio izan zutela erran du. Bere iritziz aukera bakarra du epaileak: auzipetuak errugabe jotzea. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222078/ulmak-eta-oronak-mondragon-korporazioa-utziko-dute.htm | Ekonomia | Ulmak eta Oronak Mondragon korporazioa utziko dute | Ulman bazkideen %80,52k babestu dute erabakia, eta Oronan, %71,9k. Emaitzak bi kooperatibetako 10.700 langileei eragingo die. | Ulmak eta Oronak Mondragon korporazioa utziko dute. Ulman bazkideen %80,52k babestu dute erabakia, eta Oronan, %71,9k. Emaitzak bi kooperatibetako 10.700 langileei eragingo die. | Ulma eta Orona kooperatibako bazkideek Mondragon korporaziotik irtetea erabaki dute. Ulman, bazkideen %80,52k babestu dute erabakia, eta Oronan, %71,9k. Orotara 4.500 bazkide zeuden deituta: Ulman 2.800, eta Oronan 1.750. Bi kooperatibetako bazkideek babes zabala eman diote zuzendaritzek egindako proposamenari: korporaziotik irtetearen alde egin du gehiengoak. Ulman, alde handiz, gainera. Oñatiko kooperatibak aldeko emaitzen ehunekoa jakinarazi du soilik, baina ez kopuru zehatza. Oronak, berriz, jakinarazi du aldeko 1.089 boto izan direla, eta kontrako 470.
Ulmakoek Donostian egin dute batzarra, Illunben, eta Oronakoek, kooperatibaren egoitza nagusian, Galarretan (Hernani, Gipuzkoa). Bazkideen erabakiak bi kooperatibetako 10.700 langileei eragingo die (5.000 langiletik gora dituzte biek ala biek).
Duela bi hilabete iragarri zuten korporazioa uzteko asmoa —erabakiaren gakoak, hemen—, eta ordutik asko zakartu da giroa. Korporazioak kosta ahala kosta eutsi nahi izan dio loturari, eta eskura zituen bitarteko guztiak erabili ditu gaurko bozketari begira Mondragonen geratzeko botoa eskatzeko bazkideei. «Manipulazioak eta presioak» salatu dituzte bi kooperatibetako arduradunek.
Ulmak komunikabideetara bidalitako ohar baten bidez eman du erabakiaren berri. Zehaztu du taldea osatzen duten kooperatiba guztietan izan dela aldeko emaitza. Aldi berean, kontseilu errektoreari ere baimena eman diote etorkizunean Mondragonekin lankidetzak sustatzen saiatzeko, eta beharrezko arauak bultzatzeko diru ekarpen batzuk kooperatiben mugimendua garatzeko erabiltzen jarraitzeko.
«Bazkideek erabakitzen dute, beren botoaren bidez, zer bideri jarraitzen dion kooperatibak. Gaur, Ulmako kooperatibetako organoek agindu argia jaso dugu. Euskal eredu kooperatiboak erakusten duen arrakasta ereduaren parte gara, eta bere balioak defendatu eta babestuko ditugu beti. Gure ustez, hori egiteko modurik onena Ulma industria talde kooperatibo indartsu bihurtzea da», adierazi du Lander Diaz de Gereñu Ulma taldeko lehendakariak, ohar bidez egindako balorazioan. Eta zera erantsi du korporazioarekin etorkizunean izan beharreko harremanaren inguruan: «Mondragoni dagokionez, guztiok ordezkatzen dugun arrakasta ereduaren onerako diren ekintza guztietan elkarrekin lan egiteko prest gaude».
Mondragonen balorazioa
Bozketen emaitzak jakin eta ordu batzuetara egin du balorazioa Mondragonek. Bi kooperatiben hautua «erabat» errespetatzen duela adierazi du, eta korporaziotik irteteko erabakia onartzen duela. Ulmari eta Oronari bide ona opa die Mondragonek, eta espero du beren enpresa proiektuek eta eredu kooperatiboek bilakaera ona izatea etorkizunean ere.
Korporazioak aitortu du «etapa berri bat» hasiko duela orain, eta esan du bide hori lankidetza eta elkartasun balioetan arreta jarrita egingo duela. «Ezaugarri horiei esker, kooperatibek, modu erabat autonomo eta librean, beren enpresa proiektuak zabaldu ahal izan baitituzte eta, zailtasun egoerak igaroz gero, multzoaren elkartasuna izan».
Dena den, ilusio mezua igorri die taldeko gainerako kooperatibei, negozioak bolada onean direlako, eta gaur egun lantzen ari diren proiektuak eta Mondragonen eredu kooperatiboa bera egokiak direlako «merkatuen erronkei aurre egiteko eta gizarte kohesionatuagoak eta irakunkorragoak eraikitzeko».
Bozketak Donostian eta Hernanin
Maddi Iztueta Olano BERRIAko kazetaria gaurko batzarraren berri ematen izan da Illunbe kanpoan –ateak itxita egin dira–; bozketaren aurretik Ulmako bazkide batzuekin hitz egiteko aukera izan du: «Giro arraroa egon da azken asteotan. Irtengo garela uste dut. Baina ez dakigu biharamunean gauzak nolakoak izango diren. Ziurgabetasun handia dago». Beste baten iritziz, «gehiengoak» irtetearen alde egingo du.
Oronaren egoitzara, berriz, Iñaut Matauko Rada kazetaria bertaratu da. Bazkide batzuek muzin egin diote hitz egiteari, baina badira beren jarrera azaldu dutenak ere. Mondragonen jarraitzearen alde agertu da horietako bat: «Ez zait gustatzen nolako bidea egiten ari den. Beste kooperatiba batzuekin lotutako kooperatiba bat da, eta horrela jarraitu beharko luke, nire ustez». Prozesua «azkarregi» egin dela deritzo, eta «espiritu kooperatibistari» eutsi behar zaiola.
Eta orain zer?
Mondragon taldetik irten ala ez erabaki behar zuten gaur. Orain, aurrerantzean korporazioarekin zer harreman izan nahi duten ere adierazi beharko dute. Geratzeko hautua egitekotan, prozesuak irekitako zauriak ixtea tokatuko zaie, eta desadostasunak konpontzea. Kanpora ateratzea erabakitzen badute, berriz, ikusteko dago zein izango den elkarren arteko harremana. Mondragonek esan du ez dela gauza bera korporazioko kide izatea eta ez izatea, baina zubi batzuei eusteko gai izango ote den, horixe jakitea falta da.
Ulmako eta Oronako kooperatibisten erabakiak ikusmin handia sortu du, baita Eusko Jaurlaritzan ere. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak kooperatibisten erabakia errespetatzeko eskatu du. «Mondragon taldearen barruan geratu zein kanpora joan, haien etorkizunerako da garrantzitsua», ziurtatu du Tapiak. «Espero dut kooperatiben espirituari, ardurari eta elkartasunari eutsi egingo zaiola hurrengo urteetan». |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222079/elgoibarko-udalak-aho-batez-gaitzetsi-ditu-berriak-azaleratutako-sexu-abusuak.htm | Gizartea | Elgoibarko Udalak aho batez gaitzetsi ditu BERRIAk azaleratutako sexu abusuak | Biktimen eskura jarri ditu arretarako eta laguntzarako udal zerbitzuak, «baita behar duten laguntza ere» | Elgoibarko Udalak aho batez gaitzetsi ditu BERRIAk azaleratutako sexu abusuak. Biktimen eskura jarri ditu arretarako eta laguntzarako udal zerbitzuak, «baita behar duten laguntza ere» | BERRIAk atzo argitaratutako sexu-abusu salaketak oihartzuna izan du Elgoibarko Udalean. Duela 60 urte don Andoni izeneko apaiz batek herriko zenbait haurri sexu abusuak egin zizkiela azaldu zuten biktimetako batek eta beste zenbait herritarrek.
Ikusi gehiago: Argitara atera dituzte apaiz batek duela 60 urte Elgoibarren egin zituen sexu abusuak
Hori ikusita, Elgoibarko udalbatzako talde guztiek aho batez onartu dute gertatutakoa gaitzesteko adierazpen instituzionala. «Elgoibarko herriak eta udalak indar eta irmotasun osoz gaitzesten ditu bertan argitaratutako gertakariak. Adin txikiko ikasleei egindako sexu indarkeria giza eskubideen haustura larri eta jasanezina da, eta, horrexegatik, Elgoibarko Udalak biktimen aldeko jarrera argia eta sendoa adierazi nahi du», irakur daiteke agirian. Horrez gainera, «maitasun, babes eta elkartasunik zintzoena» adierazi die udalak biktima guztiei eta haien familiei. Horien guztien eskura jarri ditu arretarako eta laguntzarako udal zerbitzuak, «baita behar duten laguntza ere».
Haurren kontrako sexu indarkeria «egitura matxistaren emaitza» dela gaineratu du Elgoibarko Udalak, eta indarkeria horri erantzuteko ezinbestekotzat jo du «erro hori kontuan duten politika publikoak garatzea». Udaleko taldeak indarkeria matxistaren biktima guztien alde azaldu dira, eta «indarkeria matxista mota guztiak desagerrarazteko konpromisoa» berretsi dute. Are: herritarrei dei egin diete gisa horretako gertakariei aurre egiteko: «Ezin da tolerantziarik izan. Biktimak erdigunean jarri behar ditugu». Horregatik, erasotzaileek herrian tokirik ez dutela gehitu du udalak adierazpenean: «Elgoibarrek ez du horrelako eraso matxistarik onartzen».
Bukatzeko, gainerako instituzioei eskatu diete «hartu beharreko neurriak» hartzeko. «Bidelagun izango gaituzte gertakari hauei argi egiteko orduan. Justizia, prebentzioa eta erreparazioa beharrezkoak dira horrelako gertakari larriak berriro gerta ez daitezen». |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222080/hamar-pertsona-hil-dira-lyongo-eraikin-batean-izandako-sutean.htm | Mundua | Hamar pertsona hil dira Lyongo eraikin batean izandako sutean | Hildakoetako bost adingabeak dira. Gainera, beste hamalau lagun zauritu egin dira; lau, larriki. Poliziak ikerketa abiatu du. | Hamar pertsona hil dira Lyongo eraikin batean izandako sutean. Hildakoetako bost adingabeak dira. Gainera, beste hamalau lagun zauritu egin dira; lau, larriki. Poliziak ikerketa abiatu du. | Gutxienez hamar pertsona hil dira Lyonen (Frantzia) izandako sute batean. Hiriko aldirietan gertatu da: eraikin batek su hartu du goizaldean, 3:00 aldera. Abisua jasotakoan, larrialdi zerbitzuak bertaratu egin dira, eta sua itzaltzeko ahaleginean aritu dira zenbait orduz. Itzaltzea lortutakoan, hamar hilotz zenbatu dituzte; horietako bost adingabeak dira.
Gainera, beste hamalau pertsona zaurituta daude. Zabaldutako informazioaren arabera, horietako lau larri daude. Gainerakoek zauri arinak dituzte.
Guztira, 170 suhiltzaile bertaratu dira su hartu duen eraikinera. Sutea kontrolpean da jadanik, eta, orain, ikerketa abiatu dute gertatutakoa argitzeko. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222081/sagarduik-esan-du-donostialdeko-esitik-ez-dela-zerbitzurik-kenduko.htm | Gizartea | Sagarduik esan du Donostialdeko ESItik ez dela zerbitzurik kenduko | Sortutako krisiak ez du eragingo herritarren osasun arretan, Sagarduik eta Urkulluk Eusko Legebiltzarrean nabarmendu dutenez. Lehendakariak esan du Osakidetza «hazkunde krisi positibo batean» dagoela. | Sagarduik esan du Donostialdeko ESItik ez dela zerbitzurik kenduko. Sortutako krisiak ez du eragingo herritarren osasun arretan, Sagarduik eta Urkulluk Eusko Legebiltzarrean nabarmendu dutenez. Lehendakariak esan du Osakidetza «hazkunde krisi positibo batean» dagoela. | Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, Donostialdeako ESIaren krisiaren inguruan mintzatu dira gaur Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua eta Iñigo Urkullu lehendakaria, alderdiek egindako galderei erantzunez. EAJk eskatutako azalpenei erantzun die aurrena Sagarduik. Ziurtatu du Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuaren zuzendaritzako arduradunak aldatu izanak ez duela «inoiz» eragin osasun arretan: «Herritarrek normaltasun osoz eta betiko kalitatearekin jarraitzen dute arreta jasotzen». Kargugabetzeekin batera, behin-behineko arduradunak izendatu direla gogoratu du Sagarduik, eta zuzendaritza berriaren errelebo prozesua datozen egunetan amaituko dela. Donostia ospitaleko langileen mobilizazio eta eskaerei dagokienez, Sagarduik azpimarratu du «gehienak» kontratazioarekin zerikusia duten gaiekin lotuta daudela, «lan eskaintza publikoekin, euskara planekin, eta abar». Haatik, ziurtatu duenez, erreferentzia unitateei eta teknologiak ezartzeko unitateei dagokienez, ez dago zerbitzu bat bera ere lekuz aldatzeko asmorik: «Ez dago Donostiatik kanpo eramateko asmorik». Osakidetzako krisiari buruzko gainerako galderak Iñigo Urkullu lehendakariari egin dizkiote taldeek. EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, PP+C’s-ek eta Voxek galdera bana egin diote gai beraren inguruan, eta Urkulluk antzeko erantzuna eman die denei. Azpimarratu du «zailtasunak eta arazoak» egonda ere Osakidetzako arduradunengan eta profesionalengan «konfiantza osoa» duela. «Denok osasun zerbitzua hobetzen jarraitzeko xedea partekatzen dugu, eta denon artean bideratuko ditugu konponbideak». Urkulluren iritziz, Osakidetza «hazkunde krisi batean» dago, erronka berriei aurre egin behar dielako, baina baliabide gehiago dituelako hartarako. Krisi honetatik Osakidetza «indartuta» aterako dela uste du lehendakariak. Azpimarratu du Osakidetzako gobernantza eredua ez dela aldatu, «bakarra» dela oraindik ere, eta«sarean» lan egiten segitu behar duela. ESIko zerbitzuburuen kargugabetzeei egindako kritikei erantzun die, esanez erakundeetan «maiz» gertatzen direla aldaketak, eta Osakidetzan egindakoek orain arte ez dutela «inolako eraginik» izan herritarrei eskainitako zerbitzuan. Horrez gain, azpimarratu du erabat babesten duela Sagarduiren kudeaketa.
Langileen batzarra Astelehenean batzartuko dira Donostia ospitaleko eta Osakidetzako buruak, sortutako krisia bideratzen saiatzeko. Gaur, Donostialdeako ESIko ehun bat profesionalek batzar bat egin dute ospitalean bertan; tartean izan dira hainbat zerbitzuburu, mediku eta erizain. Batzarra amaitzean komunikabideei egindako adierazpenetan, baikor agertu dira asteleheneko bilerari begira, «elkarrizketa» hasteko urratsa izan daitekeelako, eta ziurtatu dute langileek jarrera «eraikitzailea» eramango dutela. Sortutako krisiari aterabidea bilatzeko «itxaropena» agertu dute, halaber. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222082/castilloren-atxiloaldia-beste-18-hilabetez-luzatzeko-eskaera-onartu-du-botere-judizialak.htm | Mundua | Castilloren atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzeko eskaera onartu du Botere Judizialak | «Ihes egiteko arriskua» dagoela iritzita hartu du erabakia epaile nagusiak. Aldiz, atzera bota du lehen ministro ohiaren behin-behineko atxiloaldiaren eskaria. Hogei manifestari hil dira protestetan. | Castilloren atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzeko eskaera onartu du Botere Judizialak. «Ihes egiteko arriskua» dagoela iritzita hartu du erabakia epaile nagusiak. Aldiz, atzera bota du lehen ministro ohiaren behin-behineko atxiloaldiaren eskaria. Hogei manifestari hil dira protestetan. | Peruko Botere Judizialeko epaile nagusi Juan Carlos Checkleyk erabaki du herrialdeko presidente ohi Pedro Castilloren behin-behineko atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzea. Gisa horretara, epaile nagusiak onartu egin du fiskaltzak herenegun Castilloren aurka egindako eskaera, «ihes egiteko arriskua» dagoela iritzita. Hain zuzen, Mexikoren enbaxadarantz zihoala atxilotu zuten azken urtean herrialdeko presidente izandakoa, abenduaren 7an; Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak gidatutako gobernuari asiloa eskatzeko helburua zuen. Matxinada eta agintekeria delituak eta «lasaitasun publikoaren aurkako eraso larriaren» delitua egozten dizkiote, eta ikerketapean dago. Delitu horiengatik, gutxienez hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Peruko Polizia Nazionaleko egoitzan dago atxikita Castillo, Liman.
Fiskaltzak, Castilloz gain, lehen ministro ohi Anibal Torres ere sartu zuen errekerimenduan, eta Botere Judizialak Ministerio Publikoaren eskaera baimendu ondoren aurkeztu zuen, Castilloren aurkako ikerketa abian jartzeko. Hala ere, epaileak ez du Torresen behin-behineko atxiloaldiaren eskaera onartu. Fiskaltzak hari ere matxinada egozten dio, besteak beste. Torresek aurreko larunbatean jakinarazi zuen «klandestinitatera» igaroko zela. Ikerketa «konplexutzat» jo du Ministerio Publikoak, eta zortzi hilabete iraungo du.
Ez Castillo ez haren abokatu Ronald Atencio ez dira azaldu fiskaltzak presidente ohiaren atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzeko eskaera berrikusteko auzi saiora. Hain justu, epaile nagusiak iragarri du Castillok uko egin diola fiskaltzaren jakinarazpena jasotzeari, argudiatuta epaiketa «legez kanpokoa» dela. Horrenbestez, ofiziozko abokatu batek ordezkatu du.
Atenciori iruditzen zaio behin-behineko atxiloaldia salbuespenezko neurri bat dela, eta errugabetasun presuntzioa lehenetsi behar dela, aintzat hartuta, gainera, herrialdeko estatuburuaren defentsaren arabera, fiskaltzak ez duela behar bezala oinarritu, legeari erreparatuta, zergatik jarraitu behar duen atxilo.
Ikusi gehiago: Defentsarentzat ez dago arrazoirik Castillok atxilotuta jarraitzeko
Castillo abenduaren 7an hartu zuten atxilo, Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira hura kargutik kendu ondoren. Hala, larrialdiko gobernu bat eratu zuten, dekretuz gobernatzeko eta justizia sistema berrantolatzeko. Estatu kolpea ematea egotzi zioten agintari ohiari bere alderdiak eta hainbat ministrok, besteak beste.
Joan den asteburuaz geroztik, Peruko jarduneko presidente Dina Boluartek dimisioa eman dezala eskatzeko, protesta eta mobilizazio ugari egiten ari dira Peruko zenbait hiritan. Agintariek emandako azken datuen arabera, gutxienez hogei manifestari hil dira; horietatik hamabi atzo hil ziren, gobernuak herrialde osoan larrialdi egoera 30 egunerako ezarri duen lehen egunean. Hezkuntza eta Kultura ministroek dimisioa aurkeztu dute gaur, protesten kontrako «neurrigabeko erantzunarengatik».
Istilu handiak, batez ere, Ayacucho hirian jazo dira azken orduotan; manifestari talde batek indarrez hartu du hiriko aireportua, eta militarrek negar gasak jaurtiz erantzun diote. Orotara, zortzi lagun hil dira, eta 52 pertsona zauritu. Beste sei hildako Apurimac eskualdean izan dira; hiru La Libertaden, eta beste bana Cuscon, Juninen eta Arequipan.
Etxeratze agindua
Hori ikusita, Ayacuchoko Eskualdeko Gobernuak gutun bana igorri die Boluarteri, Barne ministroari eta Defentsa ministroari, heriotzen erantzukizuna leporatzeko eta «karguei berehala uko egin» behar dietela esateko. Era berean, eskatu du Errepublikako Kongresuko zuzendaritza mahaia desegiteko, trantsizio gobernu bat ezarri ahal izateko. Horrez gain, galdegin du indar armatuen eta Polizia Nazionalaren «armen erabilera eta errepresioa berehala» gelditzea.
Atzotik da indarrean Peruko Gobernuak «ordena publikoa berehala berrezartzeko» ezarritako larrialdi egoera, 30 egunerako; etxeratze agindua ere jarri dute hamabost probintziatan. Mugikortasunaren murrizketak gutxienez bost egun iraungo ditu, El Peruano egunkari nazionalak kaleratutako dekretuaren arabera. Defentsa ministro Alberto Otarolak zehaztu duenez, larrialdi egoerak irauten duen bitartean, etenda geratuko dira, besteak beste, lurralde nazionaletik igarotzeko askatasunari, biltzeko askatasunari eta segurtasun pertsonalari lotutako eskubideak.
Latinoamerikako herrialdea krisi politiko eta sozial larri batek astindu duen honetan, joan den asteazkenetik estatuburu denak hauteskunde orokorrak 2024ko apirilera aurreratzeko asmoa azaldu zuen iragan igandean, baina, herenegun Estatu Kontseiluarekin izan zuen bilkura baten ondoren, herenegun esan zuen datorren urteko abendura aurreratzea proposatuko duela.
Horrekin guztiarekin lotuta, hauteskunde erakundeetako ordezkariek eta Justizia ministro Jose Tellok Kongresuko osoko bilkuran azaldu dutenez, 12 hilabeteko kronograma bat bete behar dute Peruko boz orokorrak aurreratzeko. Tellok legegileei esan die hauteskundeak 2023ko abenduan egiten badira ezin izango dituztela egin herrialdeak behar dituen «hauteskunde erreformak».
Gaur, Kongresuak baztertu egin du bozak aurreratzeko konstituzio erreforma. Egitasmoak aldeko 87 boto behar zituen gutxienez, eta 49 batu ditu soilik. Kontrako botoak 33 izan dira, eta 25 legebiltzarkide abstenitu egin dira. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222083/indarkeriaren-zenbait-biktimak-bat-egin-dute-sareren-manifestazioarekin.htm | Politika | Indarkeriaren zenbait biktimak bat egin dute Sareren manifestazioarekin | «Ez dugu nahi gure isiltasuna inork erabil dezan beste inori sufrimendua eragiten jarraitzeko» | Indarkeriaren zenbait biktimak bat egin dute Sareren manifestazioarekin. «Ez dugu nahi gure isiltasuna inork erabil dezan beste inori sufrimendua eragiten jarraitzeko» | Indarkeriaren hiru biktimak agerraldia egin dute, Sarek urtarrilaren 7rako antolatu duen manifestazioari babesa emateko. Rosa Rodero (ETAk 1993an hildako Joseba Goikoetxea Ertzaintzako buruaren alarguna), Unai Romano (Guardia Zibilak torturatu egin zuen 2001ean) eta Ibon Garate (haren anaia Ruben Garate auto istripuz hil zen 2000ko otsailean, Alcala Meco espetxean preso bat bisitatzetik zetorrela) agertu dira hedabideen aurrean. Asun Lasak, GALek 1983an hildako Joxean Lasaren arrebak, bat egin du gainerako biktimen adierazpenekin, agerraldian egoterik izan ez badu ere.
Biktimek gogorarazi dute ez direla politikariak, ez dutela beste inor ordezkatzen, eta beste hainbat arlotan seguru asko ideia eta pentsamolde oso desberdinak dituztela. «Baina hori ez da garrantzitsua», esan dute. «Guztiok jasan dugu indarkeria, eta hemen gaude esateko ez dugula nahi gure isiltasuna inork erabili dezan beste inori mina eta sufrimendua eragiten jarraitzeko».
Batez ere, bi eskakizun plazaratu dituzte biktimek. Alde batetik, uste dute «aitortzeko eta laguntza emateko neurriak» aplikatu behar zaizkiela «indarkeria guztien biktimei, salbuespenik egin gabe». Haien ustez, indarkeria jakin batek eragindako mina ez da beste batek eragindakoa baino handiagoa edo txikiagoa: «Ezin da denbora gehiago pasatu guztiei neurri berak aplikatu gabe».
Beste aldetik, lau biktimek uste dute euskal presoen auziak «konponbide justu eta legezkoa» behar duela. «Hamarkada askoan presoek eta batez ere haien senideek jasan duten urruntze politika atzean geratzeko bidean dago», gogorarazi dute; «garaia da legea eta justizia salbuespenik gabe aplikatzeko eta, beraz, etxera itzultzeko bidea has dezaten, legeak hala ezartzen badu».
Urtarrilaren 7an, goizean, Sarek topaketa bat antolatuko du Bilboko Euskalduna jauregian, indarkeria pairatutako zenbait biktimaren artean, «elkarbizitzarako bidean aurrera egiteko premiak batuta». 17:00etan, berriz, Sarek manifestazioa egingo du Bilbon; han egongo direla iragarri dute biktimek. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222084/euskaltzaindiak-eta-uzeik-adierazi-dute-zorioneko-dela-2022-urteko-hitza.htm | Kultura | Euskaltzaindiak eta UZEIk adierazi dute 'zorioneko' dela 2022. urteko hitza | Irulegiko Eskuaren aurkikuntzaren ondorioz hitz horrek hedabideetan izan duen erabilerarengatik hautatu dute. | Euskaltzaindiak eta UZEIk adierazi dute 'zorioneko' dela 2022. urteko hitza. Irulegiko Eskuaren aurkikuntzaren ondorioz hitz horrek hedabideetan izan duen erabilerarengatik hautatu dute. | Euskal Herriko nahiz munduko hedabide andanak Irulegiko Eskuaren aurkikuntzaren berri eman zuten. Oihartzun handiko jazoera izan zen esku itxura duen objektu horretan sorioneku hitza idatzita aurkitzea. Zabalkunde hori aintzat hartuta, Euskaltzaindiak eta UZEIk erabaki dute aurtengo hitza zorioneko izanen dela. Izan ere, Aranzadik adierazitakoaren arabera, Arangurengo (Nafarroa) Irulegi mendian aurkitutako pieza horrek «orain arte baskoieraz ezagutzen den testu zahar eta zabalena» du idatzita.
Hainbertzeko oihartzuna izan zuen aurkikuntzak, ezen Euskaltzaindiaren Hiztegian kontsulta kopuru bera izan baitute zorioneko hitzak aste bakar batean eta hiztegiko sarrera bakoitzak urte osoan. Argi dago, bada, 2022. urteko bertze gai nagusiei itzal egin diela aurkikuntzak. Gainera, Andres Urrutia euskaltzainburuak adierazi duen moduan, aurrerago informazio gehiago jakinaraziko dute arkeologo, hizkuntzalari eta bertze zientzialariek. Beraz, gaiak zeresan handiagoa emanen du.
Ez da lehenbiziko aldia bi erakundeok urteko hitza elkarrekin hautatzen dutela, joan den urtean aldaera hitza hautatu baitzuten. Aukeraketa hori egiteko, UZEIk egunero egiten dituen ikerketetan oinarritu dira: lexikoa aztertuz edota komunikabideak arakatuz, nagusiki. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222085/baldintzapean-aske-utzi-dute-alvaro-arri-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske utzi dute Alvaro Arri euskal presoa | Baldintzapean aske utzi dute Alvaro Arri euskal presoa. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, baldintzapean aske utzi dute Alvaro Arri Pascual preso algortarra (Bizkaia). 27 urte egin ditu espetxeratuta, eta azken hilabeteetan etxean bete du zigorra, hirugarren graduan.
Espainiako Espetxe Zuzendaritzak 2020ko maiatzean iragarri zuen Castellotik (Herrialde Katalanak) Burgosera (Espainia) lekualdatuko zutela. Orduan, lehen gradutik bigarrenera ere aldatu zuten. Aurtengo apirilean, berriz, Espetxe Zuzendaritzak Arriri hirugarren gradua ematea onartu zuen, eta aldaketa horrekin batera Euskal Herriratu zuten; Basaurira (Bizkaia). Hurrengo urratsa izan da baldintzapean aske uztea.
Preso algortarra 1995ean espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten. 2018ko ekainean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.