date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222086/munduko-akuario-zilindriko-handiena-lehertu-da-berlinen-barrenean-1500-arrain-zituela.htm | Mundua | Munduko akuario zilindriko handiena lehertu da Berlinen, barrenean 1.500 arrain zituela | Arrain gehienak hil egin dira. Plazaratutako informazioaren arabera, akuarioaren materiala hondatua zegoelako egin du eztanda azpiegiturak. Milioi bat litro ur zituen barrenean. | Munduko akuario zilindriko handiena lehertu da Berlinen, barrenean 1.500 arrain zituela. Arrain gehienak hil egin dira. Plazaratutako informazioaren arabera, akuarioaren materiala hondatua zegoelako egin du eztanda azpiegiturak. Milioi bat litro ur zituen barrenean. | Milaka puskatan kraskatu dira munduko akuario zilindriko handienaren hormak. Goizaldean gertatu da ezbeharra, Berlinen. Radisson Collection hotelean zen akuarioak eztanda egin du, eta, ondorioz, bortizki atera da, erauntsian, ontzi barrenean zen ur guztia. Akuarioak milioi bat litro ur zituen, eta 1.500 arrain tropikal ziren han sartuak. Leherketaren ondorioz, gehienak hil egin dira.
Ikerketa abiatu dute akuarioa zergatik lehertu den argitzeko. Dena dela, gaur-gaurkoz plazaratutako informazioaren arabera, litekeena da ontziaren hormak hondatuak zirelako egin izana eztanda. 2003an jarri zuten akuarioa hotelean, eta moldaketa batzuk egin zizkioten 2020ko udan. Besteak beste, hormen arteko ertzak silikonaz estali ziren atzera ere. 11,5 metroko diametroa du zabaleran, eta 25 metroko altuera guztira.
Askotariko animaliak zituzten ontzian sartuak: ehun bat arrain espezie, zabaldu dutenez. Bizirik atera direnak hiriko beste azpiegitura batzuetara eraman dituzte. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222087/zazpi-taldetako-jokalariak-ariko-dira-euskal-selekzioarekin.htm | Kirola | Zazpi taldetako jokalariak ariko dira euskal selekzioarekin | Hemezortzi jokalari daude Txileren aurkako partidako deialdian: Realeko bost, Osasunako lau, Athleticeko hiru, Eibarreko bi, Alaveseko bi, Levanteko bat eta Granadako beste bat. Abenduaren 20an jokatuko dute neurketa, Mendizorrotzan, 19:00etan. | Zazpi taldetako jokalariak ariko dira euskal selekzioarekin. Hemezortzi jokalari daude Txileren aurkako partidako deialdian: Realeko bost, Osasunako lau, Athleticeko hiru, Eibarreko bi, Alaveseko bi, Levanteko bat eta Granadako beste bat. Abenduaren 20an jokatuko dute neurketa, Mendizorrotzan, 19:00etan. | Futboleko euskal selekzioak eman du abenduaren 20an Mendizorrotzan Txileren aurka jokatuko duten jokalarien berri. Zazpi taldetako jokalariak ariko dira euskal selekzioarekin: Realeko bost, Osasunako lau, Athleticeko hiru, Eibarreko bi, Alaveseko bi, Levanteko bat eta Granadako beste bat. Juanjo Arregi da hautatzailea. Iñigo Juaristi ordezkatu berri du.
Hau da deialdia, postuz postu: atezainak, Amaia Peña (Athletic) eta Maitane Zalba (Osasuna); atzelariak, Nerea Nevado (Athletic), Ane Etxezarreta, Iraia Iparragirre (Reala), Irati Urruzola (Osasuna) eta Itziar Gastearena (Granada); erdilariak, Leire Baños (Levante), Nerea Eizagirre (Reala), Jone Ibañez, Arene Altonaga (Eibar) eta Maite Zubieta (Athletic); eta aurrelariak, Amaiur Sarriegi, Cecilia Marcos (Reala), Patricia Zugasti, Maitane Vilariño (Osasuna), Marta San Adrian eta Ane Miren Martinez de la Hidalga (Alaves).
Deialdian ez daude Txapeldunen Ligako partidak jokatu behar dituzten euskal jokalariak: Irene Paredes (Bartzelona), Maite Oroz, Nahikari Garcia (Real Madril) eta Damaris Egurrola (Olympique Lyon). |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222088/sodena-eta-cenen-arteko-hitzarmena-legezkotzat-jo-du-kontuen-ganberak-baina-hutsuneak-antzeman-dizkio.htm | Gizartea | Sodena eta CENen arteko hitzarmena legezkotzat jo du Kontuen Ganberak, baina «hutsuneak» antzeman dizkio | Ganberaren aburuz, Sodena soilik ez, Nafarroako Enpresarien Elkargoa ere gertatutakoaren erantzule da | Sodena eta CENen arteko hitzarmena legezkotzat jo du Kontuen Ganberak, baina «hutsuneak» antzeman dizkio. Ganberaren aburuz, Sodena soilik ez, Nafarroako Enpresarien Elkargoa ere gertatutakoaren erantzule da | Maskaren auzia urteko eztabaida politiko mikatzenetako bat izan da Nafarroan. Auziaren erdian, hiru gako nagusi: pandemiaren hasieran Sodena sozietate publikoak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin sinatutako hitzarmen bat, milioi bat euroren galerak eta diru publikoekin ordaindutako 1,7 milioi maskara, biltegi batean gordeta. Eskuin espainiazaleak ez zuen aukera alferrik galdu, eta krisia baliatu zuen Nafarroako Gobernua higatzeko. Orain, Kontuen Ganberak txostena argitaratu du aferaz, eta ebatzi du operazioa «legezkoa» eta «gardena» izan zela. Hutsuneak eta gaizki eginikoak atzeman ditu erakundeak, baina erantzukizuna «partekatua» dela uste du: alegia, Sodenak ez ezik, enpresariek ere badutela erantzukizunik diru publikoaren galeran.
Lau ondorio nagusi atera ditu Kontuen Ganberak Sodenaren hitzarmenaren inguruan. Alde batetik, nabarmendu du Sodenak, CENek eta Albyn Medical enpresak 2020ko apirilean sinatu zutela maskarak erosteko akordioa. Pandemia lehertu eta berehala ezarritako itxialdian, alegia. «Egoera ezohikoa hartu behar da kontuan, eta dena gardentasunez egin izana», azaldu dute. Hala ere, gaineratu dute Sodenak baimena eskatu behar ziola Nafarroako Gobernuari halako hitzarmen bat sinatzeko.
Bigarren ondorioa: sinatutako hitzarmenak gabezia nabarmenak zituen. Ganbararen esanetan, horietako bat zen «enpresek ez zutela konpromiso irmorik hartu Albyn enpresak inportatutako maskarak erosteko». Zer esan nahi du horrek? Bada, Nafarroako Enpresarien Elkargoak maskarak eskatu bai, baina hitzarmenean ez zuela inongo betebeharrik sinatu gero diru publikoekin erositako maskara horiek ordaintzeko. «Hitzarmenaren ondorioz sor litezkeen arazoak nola konpondu ere ez zuten aurreikusi. Eta hitzarmenak ez zuen behar bezala babesten bertan inplikaturik zegoen diru publikoa», irakur daiteke oharrean.
Txostenean nabarmendu duten hirugarren konklusioa da diru publikoa galdu izanaren ardura ez dela alde bakarrekoa: «Sinatzaile guztiak dira akordioaren hutsuneen erantzule. Beraz, erantzukizuna onartu behar dute, bai onarturiko betebeharrei nola hitzarmenak kontuan hartu eta zituen kontuei dagokienez». Hori ikusita, Kontuen Ganberak uste du ez dagoela konponbide juridiko bakar bat, eta uko egin dio kontua auzibidean jartzeari: «Kaltegarria litzateke auzia epaitegietara eramatea. Hala gertatuko balitz, oraindik erabilgarriak diren maskarak ere galduko lirateke».
Eta, horri lotuta, laugarren ondorioa da auzian inplikatutako alde guztiek konponbide bat adostu beharko dutela, biltegietan pilatuta dauden maskarak «ahalik eta azkarren ateratzeko, iraungitzea eragozte aldera». Adostasunera heltzeko bidea «kanpoko bitartekaritza» izan daitekeela ere esan du Kontuen Ganberak. Aurrera begira, Sodena sozietate publikoari zorroztasun handiagoa eskatu dio, «diru publikoaren defentsan».
Auziaren gako batzuk
Zergatik kaleratu zuten Sodenako zuzendaria? Sodena sozietate publikoak, CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoak eta Albyn Medical enpresak 2020an sinatutako kontratu batean «irregulartasunak» atzeman zituelako Nafarroako Gobernuaren Esku Hartze Orokorreko Zerbitzuak. Txostena ezagutu eta berehela, Pilar Irigoien zuzendaria kargutik kentzea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, eta sozietatearen administrazio kontseiluak kargugabetzea berretsi zuen.
Zer zioen kontratuak? 2020ko maiatzean sinatu zen kontratua, COVID-19ak eragindako itxialdiaren ostean, Nafarroako enpresei lanera bueltatzeko babes materiala bermatzeko xedez. Horren arabera, Sodenak bi milioi euro pagatu behar zizkion «Nafarroako enpresa bati» (Albyn Medical), maskara kirurgikoak Txinan erosi eta Nafarroara ekartzearen truke. Maskara horiek bertoko enpresei saltzeko asmoa zuen Sodenak, CENen bitartez. Alta, Espainiako Gobernuak maskaren prezioa arautzearekin batera, enpresek ez zuten Sodenaren maskarak erosteko beharrik ikusi, eta gehienak saldu gabe geratu ziren.
Zer gertatu da saldu ez ziren maskarekin? Nafarroako Gobernuak Iruñerrian dituen bi biltegitan daude gordeta. Guztira, 1,7 milioi maskara dira. Horietako batzuk (11.520) iraungita daude jada. Gainerakoek 2023ko apiril eta 2024 arteko iraungitze data dute.
Zer eragin du horrek? Diru publikoa galtzea, batez ere. Galdutakoaren inbentarioa egin du Kontuen Ganberak bere txostenean: 1,8 milioi gastatu zen saldu gabeko maskaretan, baina, oraingo prezioak kontuan hartuz, 126.600 euroko balioa dute. Inork ez du bere gain hartu maskara horien gaineko erantzukizuna. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222089/bigarren-mundu-gerratik-izan-duen-gastu-militarrik-handiena-onartu-du-japoniak.htm | Mundua | Bigarren Mundu Gerratik izan duen gastu militarrik handiena onartu du Japoniak | Aurrerantzean, Japoniako armadak gaitasuna izango du «etsaitzat» jotzen dituen herrialdeen instalazio militarrei erasotzeko. Oposizioak kritikatu egin du erabakia. | Bigarren Mundu Gerratik izan duen gastu militarrik handiena onartu du Japoniak. Aurrerantzean, Japoniako armadak gaitasuna izango du «etsaitzat» jotzen dituen herrialdeen instalazio militarrei erasotzeko. Oposizioak kritikatu egin du erabakia. | Paradigma aldaketa bat abiatu da Japonian. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik, Japoniak ez du izan «etsaiei» erasotzeko gaitasun militarrik, konstituzio «bakezalea» egin baitzuen. Gaur, ordea, Fumio Kishida lehen ministroak datorren hamarkadarako «defentsa» nolakoa izango den azaldu du: besteak beste, azken zazpi hamarkadatako gastu militarrik handiena izango du Japoniak, eta armadak «etsaien» base militarrei eraso egiteko gaitasuna izango du.
Japoniako Gobernuak erabaki duen defentsa planaren arabera, gastu militarra BPG barne produktu gordinaren %2koa izango da 2023 eta 2027 artean. Orain arte, BPGaren %1 baino gutxiago zegokion gastu militarrari, baina, neurri berriarekin, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideen adinakoa izango da.
Erabakiaren berritasun nagusia «kontraerasorako gaitasuna» deitu diotena da. Hau da, Japoniak gaitasun militar nahikoa izango du «etsaiei» erasotzeko, hiru baldintzarekin: Japoniari eraso egingo baliote, edo bere aliatua den herrialde bati, Japoniaren «iraupena» arriskuan jarriz; eraso bat eragozteko baliabide nahikorik izango ez balute; eta indarkeriaren erabilera «ahalik eta txikiena» izango balitz.
Aurrerantzean, Japoniako Gobernuak gaitasuna izango du beste herrialde batzuen instalazio militarrei erasotzeko, bi helbururekin: «disuasioa eta prebentzioa». Kishidak azaldu Japoniaren gaitasun militarra handitzeko erabakia hartu dutela «Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik izan den segurtasun ingururik larrienari aurre egiteko». Txinak azken urteetan gaitasun militarra nabarmen handitu izanak, azken asteetan Ipar Korea egiten ari den misil jaurtiketak eta Ukrainako gerrak ere eragina izan dute Tokioren erabakian.
Konstituzioarekin talka
Hala ere, oposizioak gaitzetsi egin du gobernuaren erabakia, eta adierazi armadaren indartzea ez datorrela bat konstituzioarekin. Izan ere, armadaren funtzio mugatuak ezartzen ditu, eta defentsara bideratuak soilik. Gainera, AEB Ameriketako Estatu Batuak arduratu izan dira Japoniaren defentsaz.
Japonia Alemania naziak eta Italia faxistak osaturiko ardatzeko kide izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta gatazka amaitu zenean, 1945ean, aliatuek okupatu zuten uhartedia. Orduan egin zuten Bakearen Konstituzioa deiturikoa, AEBek bultzatuta. Hau dio 9. artikuluak: «Japoniako herriak betirako uko egiten dio gerrari, baita indarraren erabilerari ere, nazioarteko gatazkak konpontzeko bitarteko moduan». Hiroshiman (Japonia) eta Nagasakin (Japonia) AEBek bonba atomikoa jaurti eta bi urtera sartu zen indarrean konstituzio «bakezalea». |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222090/errusiak-beste-eraso-masibo-bat-egin-du-ukrainako-energia-azpiegituren-kontra.htm | Mundua | Errusiak beste eraso masibo bat egin du Ukrainako energia azpiegituren kontra | Kieven esanetan, energia kontsumoa %50 baino gehiago amildu da azken erasoen ondorioz. Kharkiven eta Poltavan argindarrik gabe daude. | Errusiak beste eraso masibo bat egin du Ukrainako energia azpiegituren kontra. Kieven esanetan, energia kontsumoa %50 baino gehiago amildu da azken erasoen ondorioz. Kharkiven eta Poltavan argindarrik gabe daude. | Azken egunetan bigarren aldiz, Errusiak Ukrainako energia azpiegiturei eraso egin die misilekin. Gaurko erasoaldia masiboa izan da. Zeren, Ukrainako aire indarren bozeramaile Juri Ignatek adierazi duenez, 60-70 misil jaurti ditu Errusiak, eta airekoen kontrako sirena hotsak herrialdeko hamasei eskualdetan aktibatu dituzte. Horren guztiaren ondorioz, Ukrenergo Ukrainako operadore elektriko nazionalak jakinarazi du energia kontsumoa %50 baino gehiago amildu dela. Herman Haluxenko Ukrainako Energia ministroak zehaztu du erasoek bederatzi energia azpiegiturari egin dietela kalte.
Horiek mozketak eragin dituzte argindar horniduran, baita beste zerbitzu batzuetan ere. Iturri ofizialen arabera, Kharkiv eta Poltava hirietan argindarrik gabe gelditu dira, eta Kiev hiriburuan larrialdiko itzaltzeak ezarri dituzte argindarrean. Vitali Klitxko alkateak nabarmendu du «arazoak» dituztela ur hornidurarekin. Metro zerbitzua eten dute, gainera.
Ikusi gehiago: Kieven, ilunpean kementsu
Dnipropetrovsk eskualdeko Krivoi Rog hirian gutxienez bi pertsona hil dira, Errusiako armadak jaurtitako misil batek etxebizitza bat jo duela eta. Eskualdeko gobernadore Valentin Reznitxenkok gaineratu du bost zauritu daudela; tartean, bi adingabe.
Asteazkenean beste eraso bat egin zuen Errusiak. Ukrainako armadak adierazi zuen hamahiru drone erorarazi zituela Kieven eta hiriburuaren eskualdean.
Bestalde, Vladimir Putin Errusiako presidentea Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiakorekin batzartuko da astelehenean, Minsken. Erresuma Batuak atzo ohartarazi zuen Bielorrusiako armada «prestakuntzarako ariketak» egiten ari dela. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222092/ikatzarekin-jo-eta-ke.htm | Ekonomia | Ikatzarekin, jo eta ke | Ukrainako gerraren eta lehortearen eraginez, inoiz baino ikatz gehiago erre da 2022an. IEAk uste du kontsumoa egonkortu egingo dela 2025. urtera bitarte. | Ikatzarekin, jo eta ke. Ukrainako gerraren eta lehortearen eraginez, inoiz baino ikatz gehiago erre da 2022an. IEAk uste du kontsumoa egonkortu egingo dela 2025. urtera bitarte. | Azaroan COP27 batzarrean bildu zirenek garbi zeukaten zein zen planetaren etsai nagusia: ikatza. Hura da erregai fosil kutsatzaileena, Lurraren berotzearen errudun nagusia, eta, horregatik, haren kontsumoa gutxitzeko eginahaletan aritu ziren berotzea gehien pairatzen dutenak. Alferrik saiatu ere, kontsumitzaile handien ezezkoarengatik. IEA Nazioarteko Energia Agentziak atzo kaleratutako txostenak argi uzten du zein den ezezko horren arrazoia: ikatzaren kontsumoa ez doa behera, gora baizik, eta 2022a izango da ikatz gehien erreko den urtea.
Etorkizunera begira, berri txar bat eta erdipurdiko bat: 2023an are ikatz gehiago erreko dute, baina hor joko du goia, 2025 arte bederen.
IEAren arabera, aurten %1,2 handituko da ikatz kontsumoa munduan, eta, lehen aldiz, 8.000 milioi tona baino gehiago erreko dira. Kantitate hori are handiagoa izango zatekeen baldin eta Txinak orain arte izandako zero COVID politikak ez balitu hiri osoak itxi eta jarduera ekonomikoa mugatu. Txina baita, alde handiz gainera, ikatzaren munduko eragile nagusia. Hark erretzen du munduan erabiltzen den ikatzaren %53. Hura da kontsumoa gehien handitu duena ere: 2000n, 1.297 milioi tona erre zituen; 2022an, 4.250 milioi.
Txina, energia berriztagarria eta ikatza
Pekingo gobernuak inbertsio handiak egin ditu azken urteetan energia berriztagarrietan, baina, aldi berean, ikatzaren alde ere egin du; zentral termiko gehiago irekitzen ari da, horiekin elikatzeko hango industria astunak behar duen argindarra. Gainera, 2022ko uda beroan, ikatza erruz baliatu du aire girotuak elikatzeko: abuztuan, iaz baino %15 gehiago erabili zuen, lehorteak apaldu egin zuelako zentral hidraulikoen ekarpena.
Txinaren bide beretik doa India, apalago bada ere. Mende honetan, hiru halakotu egin du ikatz kontsumoa, eta kontsumitzaile handienetan bigarrena da jadanik. IEAk uste du han handituko dela gehien kontsumoa hurrengo urteetan, eta horrek eutsiko diola munduko eskaerari.
EBren igoera, aldi baterakoa
Kontrako bidean doaz herrialde aberatsak. Europako Batasuneko herrialde askok jada utzi diote ikatza erretzeari, eta, oro har, kontsumoa %42 jaitsi dute azken 22 urteetan. Baina EBn ere handitu da kontsumoa aurten, ia 30 tona. Faktore asko batu dira: Errusiatik iritsi ez zaion gasa konpentsatu behar izan du, Frantziako zentral nuklearren erdia geratuta izan dira, eta zentral hidraulikoek ez dute nahiko urik izan. Edonola ere, IEAk uste du aldi baterako soilik izango dela igoera, eta 2024an berriro apalduko dela, nabarmen gainera.
AEBek gutxiago sufritu dute energia krisia, eta, han, kontsumoak behera egin du 2022an ere; mende hasierakoaren erdia baino gutxiago da jada, eta ez da espero gora egitea, azkenik dirua jartzen ari delako energia berriztagarrietan.
Errusiaren esportazioak, behera
Beste erregai fosilekin alderatuta, ikatzak badu berezitasun bat: neurri handi batean, ekoizten den lekuan kontsumitzen da. Txinako meategiak gai izan dira herrialdeko eskaria betetzeko, eta Indiak ere ekoizpena handitu du, bere beharren %80 betetzeraino.
Badira, ordea, herrialde esportatzaile batzuk, haien artean Indonesia, Australia eta Errusia. Azken horri zailtasunak iragarri dizkio IEAk, galdu egin duelako bere merkatu nagusia (Europa), eta zail duelako mendebaldera trenez eta itsasontziz bidaltzen zuena ekialdera eta hegoaldera eramatea. EBk Hego Afrikatik, Kolonbiatik, Tanzaniatik eta Botswanatik ekarri du lehen Errusiatik ekartzen zuena. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222093/euskal-eskola-publikoaren-jaia-mungian-egingo-dute-ekainaren-4an.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaren Jaia Mungian egingo dute, ekainaren 4an | Mungialdeko (Bizkaia) ikastetxe publiko guztiek antolatuko dute, 'Jagon eskola publikoa' lelopean | Euskal Eskola Publikoaren Jaia Mungian egingo dute, ekainaren 4an. Mungialdeko (Bizkaia) ikastetxe publiko guztiek antolatuko dute, 'Jagon eskola publikoa' lelopean | Gaur goizean aurkeztu dute Euskal Eskola Publikoaren Jaia: 2023ko ekainaren 4an egingo dute, Mungian (Bizkaia), Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatuta.
Datorren urtean jaiak 30. edizioa izango du, eta eman dituzte jada zenbait xehetasun. Jagon eskola publikoa da egun horretarako aukeratu duten leloa. Antolatzaileek azaldu dute zergatik: «Jaiaren urteurrena aprobetxatuz, publikotasunaren garrantzia aldarrikatzen du, inoiz baino gehiago, aurtengo leloak. Mungialdean erabiltzen den eta zaindu eta babestu adierazten duen jagon aditza du barne aurtengo logoak».
Hain zuzen, logo bat ere ondu dute: «Irudiari dagokionez, Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familia, ikasle, irakasle eta hezkuntza komunitatea irudikatu nahi izan ditugu, diseinu garbi, alai eta koloretsu baten bidez».
Prestaketa lanean hasita daude jada, eta lau gune atonduko dituzte egun horretarako: eskola eta institutua, herriko plaza, Uriguen parkea eta Torrebillela parkea. Ekintza ibiltariak ere antolatuko dituzte. Gainera, ekainaren 3rako ere prestatuko dituzte ekitaldiak, baita urte osorako ere. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222094/beste-sei-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste sei euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Krutxaga, Etxeberria, Elejalde, Garcia eta Ruiz Mansillako kartzelatik lekualdatuko dituzte; Pastor, berriz, Zuerako presondegitik. | Beste sei euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Krutxaga, Etxeberria, Elejalde, Garcia eta Ruiz Mansillako kartzelatik lekualdatuko dituzte; Pastor, berriz, Zuerako presondegitik. | Espainiako Espetxe Erakundeek beste sei Euskal Herriratzeren berri eman dute. Iñaki Krutxaga, Jesus Mari Etxeberria, Fernando Elejalde, Fernando Garcia, Patxi Ruiz eta Dani Pastor euskal presoak lekualdatuko dituzte datozen asteetan. BERRIAren datuen arabera, hamalau euskal preso geratzen dira Euskal Herriratu edo haien Euskal Herriratzea iragarri gabe.
Krutxaga, Etxeberria, Elejalde, Garcia eta Ruiz Mansillatik (Espainia, 320 kilometrora) Euskal Herriratuko dituzte. Lehen laurak Eusko Jaurlaritzaren eskuetan dauden espetxeetara lekualdatuko dituzte, eta Ruiz Iruñeko presondegira. Horiek dira Mansillan dauden azken euskal presoak.
Bostak 30 urteko espetxe zigorra betetzen ari dira. Krutxaga 2001etik dago preso, eta datorren urteko uztailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Etxeberria, berriz, 2002an espetxeratu zuten, eta 2025eko ekainean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Elejalde da espetxean denbora gehien daramana: 1997an kartzelatu zuten, eta 2019ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Garcia 2001ean espetxeratu zuten, eta 2024ko otsailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Ruiz, berriz, 2002an kartzelatu zuten, eta 2025eko abenduan osatuko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Dani Pastor Zuerako espetxetik (Espainia, 220 kilometrora) Eusko Jaurlaritzaren esku dagoen kartzela batera mugituko dute. Hura 2011n espetxeratu zuten, eta 40 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2031n beteko du zigorraren erdia.
Bestalde, Jose Luis Barrios Iruñeko espetxetik Eusko Jaurlaritzaren esku dagoen kartzela batera mugituko dute, Nafarroako kartzelako tratamendu batzordeak hala proposatuta. Barrios 1998an espetxeratu zuten, eta 30 urteko zigorra ezarri zioten; 2020ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222095/serbiak-baimena-eskatu-dio-natori-bere-indarrak-kosovon-hedatzeko.htm | Mundua | Serbiak baimena eskatu dio NATOri bere indarrak Kosovon hedatzeko | Belgradek 1999ko gerraz geroztik aurrenekoz egin du soldaduak eta poliziak bidaltzeko eskaera, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen batean oinarrituta. Bi herrialdeen arteko tentsioak koska bat gora egin du azken asteetan. | Serbiak baimena eskatu dio NATOri bere indarrak Kosovon hedatzeko. Belgradek 1999ko gerraz geroztik aurrenekoz egin du soldaduak eta poliziak bidaltzeko eskaera, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen batean oinarrituta. Bi herrialdeen arteko tentsioak koska bat gora egin du azken asteetan. | Serbiako Gobernuak baimena eskatu dio NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarrari Kosovon bere indarrak, soldaduak eta poliziak atzera hedatzeko. Aleksandr Vucic Serbiako presidenteak nabarmendu du NBE Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1.244. ebazpenean oinarritu duela eskaera. 1999an onartu zuten ebazpen hori, hain zuzen, Serbiako indarren eta Kosovoko albaniarren gerrilla independentisten arteko gerraren ondoren. Belgradek aurrenekoz eskatu du tropak hara itzul daitezela.
Vucicek azpimarratu du aurrez inoiz egin gabeko eskaera bat dela. Gogoratu du soilik 2000ko hamarkadaren hasieran pentsatu zutela berdin jokatzea. Ebazpenaren arabera, Serbiak mila soldadu eta polizia hedatu ditzake kristau ortodoxoak bizi diren lekuetan —Kosovoko albaniarrak, Kosovoko biztanleen %88, musulmanak dira— eta mugako kontroletan, baldin eta KFOReko buruak eskaera onartzen badu.
Ikusi gehiago: Kosovok EBn sartzeko eskaria egin du, jakinda «oztopoak» izango dituela
Eta eskaera iritsi da, hain zuzen, Kosovok asteon EB Europako Batasuneko estatu kide bihurtzeko eskaera egin duenean. Albin Kurti lehen ministroak atzo adierazi zuen espero duela talde komunitarioko kide bihurtzea bederatzi urteko epean. Gainera, bi herrialdeen arteko tentsioak gora egin du azkeneko asteotan. Serbiarrak gutxiengoa dira Kosovon (%7), eta salatu izan dute Pristinako gobernuak baztertu egiten dituela. Hortaz, Kosovo iparraldeko errepideak blokeatu zituzten aurreko astean.
Horiek horrela, Vucicek uste du tropen itzulera «garrantzitsua» izango litzatekeela Kosovoko serbiarrak babesteko, eta baliagarria izango litzatekeela, aldi berean, «bakeari laguntzeko, tentsioa baretzeko, etorkizunaren beste ikuspegi bat edukitzeko, konponbiderako aukerentzako».
Kosovok aldebakarreko independentzia adierazpena egin zuen 2008ko otsailean. Nazioarteak, oro har, estatus hori onartzen dio, AEBek eta EBko estatu gehienak barne; ez, ordea, EBko kideen artean, Espainiak, Ziprek, Greziak, Errumaniak eta Eslovakiak. |
2022-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222096/aldak-hsa-bizitegi-sozialen-kudeatzeko-egituraren-eskandalu-demokratikoa-salatu-du.htm | Gizartea | Aldak HSA bizitegi sozialen kudeatzeko egituraren «eskandalu demokratikoa» salatu du | Aldak salatu du HSA Habitat Sud Atlantic egiturako administrazio kontseiluak ez diela kasurik egin bizitegi sozialen alokatzaileen bozei. Alokatzaileek hauteskundeetan Aldaren alde bozkatu zutela argudiatu du mugimenduak. Alta, administrazio kontseiluak bi batzordeetarako sarrera blokeatu die. | Aldak HSA bizitegi sozialen kudeatzeko egituraren «eskandalu demokratikoa» salatu du. Aldak salatu du HSA Habitat Sud Atlantic egiturako administrazio kontseiluak ez diela kasurik egin bizitegi sozialen alokatzaileen bozei. Alokatzaileek hauteskundeetan Aldaren alde bozkatu zutela argudiatu du mugimenduak. Alta, administrazio kontseiluak bi batzordeetarako sarrera blokeatu die. | Abendu hasieran, Alda mugimendua lehen indar gisa nagusitu zen bizitegi sozialak kudeatzen dituen bi egituretako hauteskundeetan. Bozen ondoko lehen administrazio kontseilua izan zuten atzo HSA egituran, eta «eskandalu demokratikoa» salatuz atera ziren batzarretik. Egiturako batzordeetatik Alda baztertu izana deitoratu dute, Serge Darnauthandyren dimisioa eskatu, eta bilkura bat galdegin diote Roland Hirigoien HSAko lehendakariari.
HSA egituran, bizitegi sozialetako alokatzaileen ordezkariak erreberritu behar izan dituzte administrazio kontseilu baten bidez. Erreberritzeko zeuden hiru batzordeetatik bitara aurkeztu dira Aldako hautetsiak: bulegora eta CALEOLera, bizitegien adjudikazio batzordera. Aldak bi batzorde estrategikotzat zeuzkala zehaztu du, helburua erabakiak «nola hartzen» ziren jakitea baitzen, eta «ahal bezain zuzenki» hartuak zirela ziurtatzea. Alta, administrazio kontseiluko gainontzeko hautetsiek Aldaren aurka bozkatu izana salatu du mugimenduak. Ondorioz, Serge Darnauthandyri, CLCVko ordezkariari, hiru komisioetako gidaritza eman dio. CLCV elkarteak bozen %16,47 lortu zituen hauteskundeetan, eta Aldak, berriz, %52,8.
Amaitzeko, hauteskundeetako emaitzekin bat etortzen diren erabakiak hartzeko eskatu diote Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko administrazio kontseiluari. Izan ere, Alda mugimendua hauteskundeetan indar nagusi gisa gailendu zen egitura horretan ere. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222097/ulma-eta-orona-mondragonetik-at-banandutako-bideetara.htm | Ekonomia | Ulma eta Orona, Mondragonetik at; banandutako bideetara | Ulmako eta Oronako bazkideek Mondragonetik irteteko proposamena babestu dute. Korporazioak bozketen emaitzak onartu ditu, eta aro berri bati ekingo dio. | Ulma eta Orona, Mondragonetik at; banandutako bideetara. Ulmako eta Oronako bazkideek Mondragonetik irteteko proposamena babestu dute. Korporazioak bozketen emaitzak onartu ditu, eta aro berri bati ekingo dio. | Ulma eta Orona kooperatibek bide propioari ekingo diote Mondragon korporaziotik kanpora. Hala erabaki dute bazkideek, beren boto eskubideaz baliatuta, ezohiko batzar nagusi banatan. Erabakia inflexio puntu bat da, hala bi kooperatibentzat, nola Arrasateko taldearentzat; azken hamarkadetan ereindako lankidetza eredua alboratzea ekarriko baitu batzuentzat, eta erronka berriei beste antolaketa modu batekin erantzutea besteentzat. Edonola ere, eta jarduera ekonomikoan izan dezakeen ondorioez harago, epe laburrera proiektu kooperatiboaren lotura batzuei eusteko gai izango ote diren da orain galdera nagusia.
Kontseilu errektoreek aurkeztu dute proposamena eta langileek baietz esan diote; gehiengo zabalarekin babestu dute gainera. Ulmaren kasuan, langileen %80,52 bozkatu dute korporaziotik irtetearen alde. Taldeko kooperatiba guztietan nagusitu da aldeko emaitza. Oronaren kasuan, aldiz, langileen %70 inguruk bozkatu dute korporaziotik ateratzearen alde.
Ikusi gehiago: Gehiengoaren babesa Ulman eta Oronan
«Agindu argia jaso dugu», adierazi du Lander Diaz de Gereñu Ulma taldeko lehendakariak, bozketa amaitu berritan egindako balorazioan, gogoraraziz enpresaren «bidea» bazkideek erabakitzen dutela. Azpimarratu du euskal kooperatiben «arrakasta ereduaren parte» direla, eta bere balioak defendatu eta babestuko dituztela aurrerantzean ere. «Hori egiteko modurik onena Ulma industria talde kooperatibo indartsu bihurtzea da».
Beste harreman bat
Oronak ere ohar bidez nabarmendu du «kooperatibaren subiranotasun osoa berreskuratzea» babestu dutela bazkideek hautetsontzien bidez. Oier Lizarazu Oronako lehendakariak prozesuaren garrantzia azpimarratu du, eta gogorarazi 80 informazio saio baino gehiago egin dituztela kooperatibaren etorkizuna eta mugimendu kooperatiboari egiten dion ekarpena bermatzeko «hain garrantzitsua den» erabakia hartu baino lehen.
Hain zuzen, kooperatibetako kideen arabera, Mondragonen eta Ulmaren nahiz Oronaren kudeaketa ereduek talka egiten dutelako hartu dute erabakia. Eta bi kooperatibek korporazioan egun duten lekuarekin eta harekin dituzten loturekin deseroso daudelako. Beste harreman eredu bat nahi dute Mondragonekin. Korporazioari atxikitako kooperatiba izateari utzi, eta hitzarmenen bidezko lotura bat da hemendik aurrera garatuko dutena.
Hogei urte egin ditu Oñatiko kooperatiba taldeak (Gipuzkoa) Mondragoneko kide gisa. 2002an batu zen korporaziora, taldearen bereizgarritasunei eusteko baldintzarekin. Izan ere, talde kooperatibo propioa izatea lehenetsi zuen Ulmak 1990eko hamarkadaren hasieran, eta enpresa taldean ez sartzea erabaki zuen hasiera batean. Bederatzi kooperatibek osatzen dute gaur egun Ulma taldea, 5.000 langiletik gora ditu, eta 900 milioi baino gehiago fakturatzen dituzte denen artean.
Mende erdi baino gehiago egin du, aldiz, Oronak: 1968tik dago Mondragoni atxikita. Hernaniko (Gipuzkoa) igogailu ekoizleak 5.000 langile baino gehiago ditu gaur egun, eta azken urteeko bolada onari esker hazkunde sendoaren bidea hartuta dabil, nazioartekotzea eta berrikuntza ipar hartuta. 800 milioi eurotik gorako salmentak lortu zituen iaz kooperatibak, eta sektorean erreferentziazko tokia lortu du.
«Etapa berri bat»
Bozketaren emaitzak ezagututa, Mondragonek amaitutzat eman du afera, eta azken egunetako ika-miketatik urrun, errespetuzko hitzak izan ditu bi kooperatibentzat. Ulmako eta Oronako bazkideek hartutako erabakiak «erabat» errespetatzen dituela adierazi du korporazioak. Bi kooperatibei bide ona opa diela esan du, eta espero duela bien enpresa proiektuek nahiz eredu kooperatiboek bilakaera ona izatea etorkizunean ere.
«Ilusio mezua» igorri du korporazioak, nolanahi ere, bere negozioak bolada onean direlako, eta gaur egun lantzen ari diren proiektuak eta Mondragonen eredu kooperatiboa bera egokiak direlako «merkatuen erronkei aurre egiteko eta gizarte kohesionatuagoaketa irakunkorragoak eraikitzeko».
Ulmaren eta Oronaren erabakiak, baina, aro berri bat zabalduko du Mondragonen, eta korporazioak ere ez du ezkutatu hori: «Etapa berri bat» hasiko duela esan du, eta bide hori interkooperazio eta elkartasun balioetan arreta jarrita egingo duela. «Ezaugarri horiei esker, kooperatibek, modu erabat autonomo eta librean, beren enpresa proiektuak zabaldu ahal izan baitituzte eta, zailtasun egoerak igaroz gero, multzoaren elkartasuna izan».
Ulmak eta Oronak iraganeko mamuak azaleratu dituzte, ordea. Itxita ziruditen zaurietan arrakalak eragin eta zalantzan jarri dituztelako kooperatibek azken urteetan egindako adostasunak. Horregatik, ikusteko dago nola eragingo dion guzti honek korporazioari aro berri honetan. Gauza bat ziurra da: aldaketak ekarriko ditu.
Batetik, Mondragonen gihar industrialari eragingo dio. Bi kooperatibek korporazioaren lanpostuen %13 baitute, salmenten %15 eta irabazi gordinen %20. Hutsune handia da hori, eta ikusteke dago zein ondorio izango dituen bere jardueran edota eragiteko gaitasunean.
Beste zalantza da nola eragingo dion taldearen antolaketari eta batasunari. Hots, emaitzak ikusita, Mondragoneko beste kooperatiba batek bide bera hartzearen tentaldia izan dezakeen edo ez. «Argi eta garbi, ez», esan zuen Iñigo Uzin presidenteak. Aitzitik, azpimarratu zuen bi kooperatiben mugimenduak kontrako norabidean egin duela bultza; batzuen alde egiteak besteen atxikimendua indartu duela, alegia. Taldea inoiz baino batuago dagoela eta elkarren arteko loturak indartsuagoak direla adierazi zuen.
Eusko Jaurlaritzak ere ez du zalantza egiten Mondragonen jarduerak «indartsu» jarraituko duenik. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak aitortu du, halere, industria «antolaketa eredu berri baten aurrean» dagoela, eta elkarrekin lan egitea dagokiela guztiei, lehiakorrak izaten jarraitu dezaten.
Zeintzuk dira hurrengo pausoak?
Hurrengo urratsak erabakitzeko Mondragonekin bilera sortak abiatu beharko dituzte orain bi kooperatibek. Hasteko, erretiratzea adosteko prozesua abiatu beharko dute, lotura administratiboak eta ekonomikoak eteteko. Eta, bestetik, korporazioarekin nola jokatu eta zein lotura izan erabaki beharko dute. Izan ere, Ulmak eta Oronak argi adierazi dute Mondragonen proiektu kooperatiboa garatzen jarraitu nahi dutela.
Agindu hori eman diete bazkideek zuzendaritza taldeei: etorkizunean Mondragonekin lankidetzak bultzatzen saiatzeko, eta diru ekarpenak mugimendu kooperatiboa garatzeko erabiltzen jarraitzeko. Bestela esanda, lotura eta zubi batzuei eusteko, etena erabatekoa izan ez dadin. Mezuak hartzailerik izango ote duen ikusteko dago, hala ere.
Oreka hori ez baita erraza izango. Iñigo Uzinek adierazi zuen «eskuzabalak» izango direla, baina argi utzi zuen harremanen bidezko lankidetza ez dela orain artekoaren parekoa izango. Izan ere, beste kooperatiba eta enpresa batzuekin hitzarmenak badituzte jada, baina «ez dira Mondragon», eta, beraz, elkarren arteko hartu-emanak ere ez dira taldeko gainerakoekin dituztenaren parekoak.
Bi kooperatibek banaka aztertu beharko dituzte besteekin dituzten loturak. Ulmak eta Oronak argi utzi dute ez dituztela itun horietako batzuk aldatuko. Lagun Arorena da horietako bat. Hura da langileen gizarte babesaz arduratzen den entitatea, eta, beraz, haien pentsioez eta prestazioez arduratzen dena. Baita langileen balizko birkokatzeak egiten dituena ere. Laboral Kutxa da bestea, enpresen finantza erakundea. Biak dira ezinbestekoak Ulmarentzat eta Oronarentzat eta beren bazkide-langileentzat. Kooperatiba izaten jarraituko dutela nabarmendu baitute biek. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222126/laugarren-partidan-ere-garaile-izan-dira-elordi-eta-zabaleta.htm | Kirola | Laugarren partidan ere garaile izan dira Elordi eta Zabaleta | Urrutikoetxea eta Albisu 22-11 hartu dituzte mendean, Irurtzunen, eta sailkapenaren buru dira | Laugarren partidan ere garaile izan dira Elordi eta Zabaleta. Urrutikoetxea eta Albisu 22-11 hartu dituzte mendean, Irurtzunen, eta sailkapenaren buru dira | Ez dute porrota ezagutu Binakako Txapelketan. Elordik eta Zabaletak beren laugarren garaipena eskuratu zuten atzo Irurtzunen, Peio Urrutikoetxearen eta Albisuren aurka. 22-11 irabazi zieten. 359 pilotakada jo zituzten pilotariek, hiru ordu laurden iraun zuen partida batean. Hamalau tanto egin zituen Elordik; Zabaletak, bost.
Pareko hasi zuten partida, baita Baikoko bikoteak aurretik jartzea lortu ere (3-4 eta 3-5). Dena dela, hortxe amaitu zen Urrutikoetxearen eta Albisuren nagusitasuna, eta aurrea hartu zieten Elordik eta Zabaletak, irabazteraino. Izan ere, partidaren erdira iristerako, sei tantorena zen aldea, eta are gehiago handitu zen tartea.
Emaitza horrekin, ligaxkako lehen postuan jarraitzen dute Elordik eta Zabaletak. Lautik lau partida irabazi dituzte. Urrutikoetxeak eta Albistuk bina partida irabazi eta galdu dituzte; laugarren postuan dira gaur-gaurkoz.
Gaurkoan, Ezkurdia eta Martija eta Peña eta Mariezkurrena arituko dira aurrez aurre, Labriten (17:15, ETB1). Astelehenean, Laso eta Imaz eta Peio Etxeberria eta Rezustaren txanda izango da, Tolosan (16:30). |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222127/etxelekuren-izenean-sinatutako-gutun-baten-egiletza-ezeztatu-dute-esan-homofobiko-higuingarriduna.htm | Politika | Etxelekuren izenean sinatutako gutun baten egiletza ezeztatu dute, esan «homofobiko higuingarriduna» | Behintzat Kanbon, Basusarrin eta EAJk Bainonan duen egoitzan banatu dute testua. «Fermuki» kondenatu dute mezua, eta «argitalpen nazkagarri» horren egileak salatzeko asmoa erakutsi dute Etxelekuk eta Etxegaraik. | Etxelekuren izenean sinatutako gutun baten egiletza ezeztatu dute, esan «homofobiko higuingarriduna». Behintzat Kanbon, Basusarrin eta EAJk Bainonan duen egoitzan banatu dute testua. «Fermuki» kondenatu dute mezua, eta «argitalpen nazkagarri» horren egileak salatzeko asmoa erakutsi dute Etxelekuk eta Etxegaraik. | Peio Etxeleku Ipar Buru Batzarreko buruak «nortasun lapurketa» jasan duela salatu du EAJk, agiri bitartez. Kanboko eta Basusarriko (Lapurdi) gutunontzietan behintzat testu bat banatu dute, baita EAJk Bainonan duen egoitzan. Gutunean ikusten denez, Etxelekuren izenean sinatutako gutuna da; dena dela, berehala ezeztatu dute Etxelekuren autoretza: «Ez du inola ere parte hartzen testu honen edukian eta ez du onartzen bertan egiten diren adierazpenetako bat ere ez». Horiek horrela, IBBko buru eta Kanboko hautetsiak «fermuki» kondenatu ditu gutuneko adierazpenak, eta bai hark, bai Jean Rene Etxegaraik erabaki dute «argitalpen nazkagarri» horren egileak salatzea.
«Egia - Egia Euskal Herrian» dio gutunaren izenburuak. Honakoa ere badio gutunak: «Euskal Herriak bere kargua desohoratzen duen presidente bat baino gehiago merezi du». Jean Rene Etxegarairi diru publikoa xahutu izana leporatzen dio gutunak garraio kudeaketaren gaian (Txik Txak autobus zerbitzua, kasu). «Gure bideak garraiaezinak bihurtu dira».
Halere, esan bezala, gutunak ere Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko presidentea ere «zikintzen» du. Gay deitzen diote gutunaren sortzaileek Etxegarairi, eta adierazpen «homofobiko higuingarriak» idatzi dituzte bertan. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222128/bouygues-immobilieren-bulegoa-lurrez-estali-dute-marieneko-eraikuntza-proiektua-salatzeko.htm | Gizartea | Bouygues Immobilieren bulegoa lurrez estali dute Marieneko eraikuntza proiektua salatzeko | Ostia kolektiboko hogei bat lagunek ekintza egin dute goizean Bouygues Immobilier eraikuntza sozietatearen bulegoan: lurra eta lastoa bota dituzte. | Bouygues Immobilieren bulegoa lurrez estali dute Marieneko eraikuntza proiektua salatzeko. Ostia kolektiboko hogei bat lagunek ekintza egin dute goizean Bouygues Immobilier eraikuntza sozietatearen bulegoan: lurra eta lastoa bota dituzte. | Marienea ez hunki lelopean, hogei bat lagun sartu dira Bouygues Immobilier enpresak Angelun (Lapurdi) duen bulegora goizean. Lurrez eta lastoz betetako zego batzuekin heldu dira bulegora, aurpegia kukuturik, eta, berehala, Kanboko Marieneko lurretan (Lapurdi) den eraikuntza proiektuaren maketa lurrez estali dute. Zola ere lurrez eta lastoz bete dute ekintzaileek.
Argiki mintzatu zen Ostia kolektiboko kide bat, ekintzaren ondotik, ardi buru baten maskara jantzirik: «Bouygueseri adierazi nahi diogu baldin eta egun batez Marienean obrak hasten baditu maketarekin egin duguna eginen dugula obrekin. Betoia ezartzen badute, guk lurra ezarriko diegu. Marienea ez dute eraiki behar, eta horretan tematzen badira, jakin dezatela lanak blokatuko ditugula».
Izan ere, Bouygues Immoblier enpresak Kanboko Marieneko laborantza lurretan eraikuntza proiektu bat du: 94 etxebizitza eraikitzekoak ditu bertan. Salagoiti, Meyzenc eta Colbert familienak ziren lur horiek, eta hiru milioi eurotan saldu dituzte lau hektarea laborantza lur. «2014tik borrokatzen ari gara lur horien salbatzeko. Laborantzako balore handikoak dira: leunak, eguzkitan eta lantzeko errazak», adierazi du Ostia kolektiboak.
Borroka luzea
Urrian, jada, ehunka jendek protesta egin zuten Kanbon proiektu horren salatzeko. Ostia kolektiboak, Kanboko Nahi Dugun Herria oposizioko zerrendarekin, ELBrekin eta Lurzaindiarekin batean asteburuko okupazioa antolatu zuen orduan lurretan. Honela mintzatu zen orduan Panpi Sainte-Marie ELBko kidea: «Laborantza lur batzuk galtzeko arriskua bada. Gure xedea da laborari geroz eta gehiago izatea, biharko herritarrentzat beharrezkoa izanen baita elikagai burujabetza, egin ahala lekuan berean ekoitziz».
Oraingoz, auzitegietako bidean segitzen dute proiektuaren kontrakoek. CADE elkarteak, erraterako, salaketa ezarri zuen proiektuaren kontra, eta, oraingoz ez dute erantzunik izan.
Marieneko kasua beste kasuekin lotu dute Ostia kolektibokoek. «Arbonako kasuaren ondotik, Kanboko lurrak ditugu defendatzeko, barnealdera sartzen ari den urbanizazio uhaina eta mugarik gabeko espekulazio nahia gelditu behar ditugu». Izan ere, Arbonan laborantza lur batzuen eta dagozkien etxeen saltze prezio «espekulatiboa» salatu zuten hainbat eragilek. Salmenta bertan behera uztea lortu dute bi aldiz. Asteon, Parisen, eroslegaiaren etxe atarian, egon dira Ostia kolektiboko kide batzuk, «segurtatzeko lurrak ez zituela erosiko». |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222129/bakerako-memoriak-eraikitzera-deitu-du-foro-sozialak-ez-gerra-kontakizunak.htm | Politika | «Bakerako memoriak» eraikitzera deitu du Foro Sozialak, «ez gerra kontakizunak» | Memoria kritiko inklusiboa osatzeko hamar aholku plazaratu ditu Foro Sozial Iraunkorrak; adibidez, «autokritikoa» izatea. | «Bakerako memoriak» eraikitzera deitu du Foro Sozialak, «ez gerra kontakizunak». Memoria kritiko inklusiboa osatzeko hamar aholku plazaratu ditu Foro Sozial Iraunkorrak; adibidez, «autokritikoa» izatea. | Foro Sozial Iraunkorrak hamar aholku bildu ditu «memoria kritiko inklusiborako» bidean pausoak egiteko, eta horietako bat da foroak atzo ezagutarazi zuen dokumentuari izena ematen diona: «bakerako memoriak» eraiki behar direla, eta ez «gerra kontakizunak». «Kontakizun bakar bat inposatzeko edozein asmo baztertzea gomendatzen dugu. Kontakizun bakar horrek, egiaztatu den bezala, gizartean eta politikan krispazio esparru berriak sortzen ditu, eta are gehiago eztabaida politikoaren polarizazio arriskutsu garaian», erantsi dute.
Agus Hernan eta Nekane Alzelai Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileek aurkeztu dute gomendioak biltzen dituen txostena, Donostian eginiko agerraldi batean. Memoriak izan beharreko ezaugarri batzuk xehatu dituzte dokumentuan: adibidez, «poliedrikoa» izan behar duela: «Oroimen indibidual eta kolektiboen batura hori onartzen eta errespetatzen dela zaintzea gomendatzen dugu; mikrokontaketek izan beharko lukete memoria plural bati egin beharreko ekarpen nagusiak». Horrez gain, oroimenak «autokritikoa» ere izan behar duela adierazi du foroak: «Memoria eraginkorra izan dadin, minez eta sufrimenduz eraikitako memoria horiek jarrera autokritikoa izatea gomendatzen dugu, gertatutako ezer alde batera utzi gabe».
Beste aholkuetako batean, ohar bat egin du Foro Sozialak: kontakizunetik bereizi egin behar direla historia eta memoria: «Kontakizunak, memoriak eta historiak ez bezala, egun baino objektiboagoa izan beharko luke. Kontakizunaren haria gertakariak izan beharko lirateke: hilketak, bahiketak, torturak, mehatxuak, espetxeratzeak, jazarpenak, difamazioak, estortsioak, lege aldaketak, giza es- kubideen urraketak..., elkarrizketak, porrotak, arrakastak... izan ziren». Gertaera horiek guztiak «bere erara» gogoratzen eta kontatzen ditu protagonista izan zen pertsona edo erakunde bakoitzak, baina, foroaren esanetan, badira «kontakizun bakarraren ezarpena bultzatzen dutenak». Horiek «memoria eta kontakizuna batu nahi dituzte narratiba bakar bat sortzeko», eta hori saihestu beharra nabarmendu du.
Bestalde, memoria politikek izan beharreko helburua ere zehaztu dute: gertatutakoa ez errepikatzeko oinarriak ezartzea: «Ariketa politikoa da, funtsezkoa gizartea demokratikoki kohesionatzeko». Foroaren hitzetan, «nolabaiteko harmonia soziala» adierazten du «esparru politiko berean elkarrekin eta modu baketsuan» bizi ahal izateak, «beti gizartean sortuko diren gatazkak prebenituz edo arinduz, eta gertatu ziren eta, askotan, oraindik ere irauten duten indarkeriak antidotorik onenarekin arinduko direla bermatzen saiatuz: giza eskubideak, eskubide sozialak, zibilak eta politikoak, pertsona guztientzat».
Ziklo baten amaiera
Aurkeztutako proposamena testuinguruan kokatu du Alzelaik, hamar gomendioekin «ziklo bat» itxiko duelako foroak: «Ziklo horretan gure lan ardatz nagusietan aurrera egiteko gomendioak aurkeztu ditugu: armagabetzea, presoak eta biktimen eskubideak. Gomendio horietako gehienak oso modu egokian ezartzen joan dira». Alzelairen hitzetan, «begi bistakoa da bakea eraikitzeko eta indarkeria zikloaren ondorioen konponbiderako prozesuan etapa berri bati» ekin zaiola.
Gaur egungo egoeraren diagnostikoa ere egin du Alzelaik: «Adostasuna dago gertatutakoaren izugarrikerian, desadostasuna dago gertatutakoaren zergatian eta adostasuna dago indarkeriarik gabeko bizikidetza demokratikoan oinarritu behar dela etorkizuna». Hala ere, «arriskuak» nabari dituzte: «Ezin dugu orrialdea azkarregi pasatu, eta ezin gara geratu ‘kontakizunaren batailak’ ezarri nahi dituen parametroetan, ‘garaileen eta garaituen’ markoa ezartzen diguten horietan». Parametro horiek «oztopo dira bizikidetza demokratikorako eta adiskidetzerako», Alzelairen esanetan.
Foroaren iritziz, orain «erantzukizun instituzionalak dituztenei» eta alderdi politikoei dagokie «atmosfera sozial berri bat sortzea» hamar gomendioak ezartzen laguntzeko eta «bakerako memoriak» eraikitzeko.
Hamar aholkuak:
1. Entzuteak memoria eraikitzeko abiapuntua izan behar du.
2. Bakerako memoriak eraiki behar dira, ez gerra kontakizunak.
3. Poliedrikoa izan behar du: memoria indibidualen eta kolektiboen batura.
4. Autokritikoa izan behar du.
5. Ez du testuingurua ahaztu behar.
6. Inklusiboa izan behar du.
7. Ez da nahastu behar historiarekin, ez kontakizunarekin.
8. Modu dialogikoan eraikitzen da.
9. Biktimek memoriaren politiken erdian egon behar dute.
10. Memoriaren helburuak berriro ez gertatzeko oinarriak finkatzea izan behar du. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222130/hertzainak-bizirik-amaitzen.htm | Kultura | Hertzainak, bizirik amaitzen | ‘Azkena gure alde’ agur birako lehen kontzertua eskaini du Hertzainak taldeak BECen. 16.000 zaleren aurrean aritu dira Gari, Josu Zabala eta Txanpi, hainbat musikariren laguntzarekin, taldea desegin zenetik ia 30 urtera. | Hertzainak, bizirik amaitzen. ‘Azkena gure alde’ agur birako lehen kontzertua eskaini du Hertzainak taldeak BECen. 16.000 zaleren aurrean aritu dira Gari, Josu Zabala eta Txanpi, hainbat musikariren laguntzarekin, taldea desegin zenetik ia 30 urtera. | «Hau bai benetako orgasmoa!». Arraultz bat pinu batean abestiaren erdian definitu zuen Iñaki Garitaonandia Gari-k Hertzainak taldearen atzoko kontzertua. BEC jendez lepo bete zuten 16.000 zaleei galdetuz gero, antzeko hitzak erabiliko dituzte Azkena gure alde agur birako kontzertu sortaren lehen alean bizitakoa definitzeko. Egun gogoangarri horien traza hartu zuen gauak hasieratik, eta aurreikuspen oro bete zen Hertzainak-eko kideak oholtza gainean egon ziren bi orduetan. Gaur ere BECen izango dira, eta urtarrilaren 6an egingo dute behin betiko agurra, Gasteizen. Jaio eta bukatu.
Ia 30 urte igaro dira lehen aldiz agur esan zuenetik, eta hiru pasatxo Garik eta Josu Zabalak elkarrekin zenbait kontzertu eskaini zituztenetik. Ordukoan ez ziren Hertzainak, baina baziren, eta hazi horren fruitua dira azken hiru kontzertuak. Nostalgiari helduta, bai, baina orain dela hiru hamarkada bezain fresko. Argi geratu zen Hertzainak-ek bere lekua egin duela euskal entzuleen oroimenean, eta bizirik egon dela urteotan. Izan ere, hainbat belaunaldi bildu ziren BECen, ez soilik 1980ko eta 1990eko hamarkadetan taldea entzuten zutenak; baita orduan haurrak zirenak eta jaiotzeke zeudenak ere; Ane Labakak kontzertu hasieran bertsotan esan bezala: «Ni jaio nintzen urtean desegin zuten taldea».
Nola ez, Luis Javier Saiz Txanpi gehitu zaie Gariri eta Zabalari agur birarako, eta hainbat musikariren babesarekin aritu zen hirukotea. Hasi, bosteko formatuan hasi ziren, Miguel Moyanorekin eta Oier Aldekoarekin —biak, Maldanberako kideak—; baina orotara hamasei musikari igo ziren taula gainera kontzertuan. Abestiak eskatu ahala, kide batzuekin edo besteekin jo zuten. Esaterako, No time for love eta Arraultz bat pinu batean kantuetan hamahiru ziren Hertzainak, haizezko eta harizko musika tresnen moldaketekin.
Izan zen txikira jotzeko unerik ere. Soilik gitarra eta esku soinua hartuta, «kantu xume bat» abestu zuten Garik, Zabalak eta Txanpik: oraindik gatibu dauden euskal presoei zuzendutako 564. Gaueko une hunkigarrienetakoa, ezbairik gabe. Eta abesti horren jarraian jo zuten kantuak, Hertzainak izenekoak, guztiz piztu zituen zaleak, salto eta jauzi jarrita pista eta harmailak. Gutxitan egingo zuten dar-dar Bizkaia Arenako zimenduek Eh txo!, Si vis pacem, parabellum, Ta zer ez da berdin eta Pakean utzi arte kantu-ereserkiekin bezainbeste.
Ile urdindua eta zimurrak baino adierazle nabarmenagorik ere egon zen denboraren igaroaren erakusle. Telefonoen pantailen konstelazio batek ordezkatu zuen garai batean pizgailu sutea zena Aitormena-ren lehen akordeak entzun eta berehala. Halere, azken mohikano batzuek tinko eutsi zioten pizgailuaren sugarrari, eskua gora ezker zein eskuin. 16.000 eztarrirekin abestutako kantu bat gehiago.
Bi orduko kontzertua eskaini zuen Hertzainak-ek. 22:15ean ekin zioten, Rokanrol batzokian abestiarekin, eta orotara 24 kantuz osatutako errepaso borobila egin zioten taldearen ibilbideari, disko guztietako kantuak jota. Eta haizezko eta harizko musika tresnentzako pentsatutako moldaketak ez ezik, halako kontzertu batek merezi duen argiteria ere izan zuten. Bereziki ederrak izan ziren Aitor Oñederrak hainbat abestirentzat beren-beregi ondutako animazioak.
Gaua gogoangarria zela ulertzeko adierazle onena, baina, zaleen aurpegia izan zen. Urduritasuna ere nabari zen kontzertu hasieran, eta, akaso horregatik, hotz samar ziren hasieran. Baina, askatu eta berotzen hasi zirenean, lehertu zen festa: sanferminen hasieran bezainbesteko jauzi, besarkada eta euforia uneak izan ziren. Hitz bakarrean: gozamena.
Bertsolariak eta musikariak Sortutako ikusmin horren erakusle zen ingurua ateak ireki eta minutu gutxira. Zazpi lurraldeetako zaleak bildu ziren BECen, eta 19:00ak pasatxo autoz iritsi zirenek pazientzia behar izan zuten, auto pilaketen ondorioz. H-rik gabeko ertzainek ere lan egin behar izan zuten. Kontzertuak irekitzen dituzten taldeek ez dute beti zale askoren aurrean jotzeko aukerarik izaten, baina atzo goiz aritu ziren entzuleak, eta, tantaka-tantaka, pista berehala bihurtu zen musikazale itsaso, eta gainezka zegoen 21:00etarako, Tapia eta Leturia oholtzan zirela. «Rockero zaharrak» ez direla itzaltzen esan zuen Tapiak, baina trikitilari eta pandero jotzaileek ere fin eusten diote dirdirari. Zerbaitengatik lortu zuten gaueko lehen dantza saio kolektiboa.
Orain 30 urte bezala, musikariak ez ezik, bertsolariak ere igo ziren oholtzara kontzertuaren atarikoan. Bost emakume aritu ziren: Maddalen Arzallus, Oihana Bartra, Onintza Enbeita, Ane Labaka eta Erika Lagoma, nostalgiari, emanaldiari eta taldearen hitzei erreferentzia eginez. Rola aldatu zuenik ere izan zen; 1993an bertsotan egin zuen Jon Maiak, baina, oraingoan, musikari lanak egin zituen, Gorka Hermosarekin eta Pello Ramirezekin batera. Zea Mays taldeko Aiora Renteria eta Iñaki Imaz ere gonbidatu zituzten; baita Mikel Markez ere. Gaurko eta Gasteizko emanaldirako bestelakoak izango dira gonbidatutako musikariak eta bertsolariak.
Amaieraren hasiera ederra eskaini zuen Hertzainak-ek BECen. Oraingoan bai, jaio eta bukatu, azken agurretan dira Gari, Zabala eta Txanpi. Azkena, haien alde; abestiak eta ondarea bizirik mantentzea, entzuleen esku. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222131/uemak-pozez-hartu-ditu-hernani-astigarraga-eta-asteasu.htm | Gizartea | Uemak «pozez» hartu ditu Hernani, Astigarraga eta Asteasu | Mankomunitateak Deban egin du batzar nagusia, eta hiru udalerriek kide izateko egindako eskaerak onartu ditu. Urteko balantzea egiteko ere baliatu dute biltzarra. | Uemak «pozez» hartu ditu Hernani, Astigarraga eta Asteasu. Mankomunitateak Deban egin du batzar nagusia, eta hiru udalerriek kide izateko egindako eskaerak onartu ditu. Urteko balantzea egiteko ere baliatu dute biltzarra. | Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Deban (Gipuzkoa) egindako batzar nagusia baliatu du Hernaniri, Astigarragari eta Asteasuri (Gipuzkoa) ongietorria egiteko. Hiru udal batzarrek azken asteetan egin dituzte mankomunitatera batzeko eskaerak, eta hark gaur berretsi ditu haiek. Hala, une honetan 97 dira Uema osatzen duten udalerriak.
Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak adierazi du «oso pozgarria» dela mankomunitatera hiru kide berri batu izana, eta baita haien sarrera aho batez onartu izana ere. Halere, batu izanetik haratago, horra iristeko moduan egin du azpimarra: «Prozedura eta egiteko modua poztekoa da, adostasun oso zabalarekin iritsi baitira honaino». Mankomunitatea hedatu izana proiektua eta «euskararen lurgunea» sendotzeko urratsak direla azaldu du: «Poliki-poliki, bagoaz». Hala, hartutako bidea «egonkortzea» eta «indartzea» jo ditu aurrera begirako helburutzat.
Astigarraga izan da Uemara batzeko eskaera egiten azkena; osteguneko osoko bilkuran onartu zuen udalak eskabidea gauzatzea. Xabier Urdangarin alkateak azaldu du udalerri hura asko aldatu dela azken urteetan, besteak beste, biztanle kopurua nabarmen hazi delako. «Herri txikia izatetik, herri koxkor bat izatera pasa gara; kanpotik jende asko etorri da, eta haur asko jaio dira», argudiatu du. Testuinguru horretan, euskara «integraziorako eta kohesiorako» elementu garrantzitsua da, haren esanetan. Hala, Uemaren «eskarmentua» eta sarean lan egiteko modua baliatu nahi dituzte «urrats kualitatibo garrantzitsuak» emateko: «Bihartik aurrera, Uemarekin batera lan egingo dugu».
Pili Legarra Asteasuko alkateak udalerriak dituen erronkei aurre egiteko «lagungarritzat» jo du Uema. Besteak beste, kale erabilera bultzatzea dute helburu, beheranzko joerari aurre egiteko. «[Pedro Jose Elizegi] Pello Errotarren eta Bernardo Atxagararen herria izanik, ezinbestekoa da guretzat Ueman egotea», gehitu du. Hernaniko alkate Xabier Lertxundik, berriz, euskararen normalizazioaren aldeko apustuan egindako urrats gisa jo du Uemara batu izana: «Saretzea eta indarrak batzea da, euskararen normalizaziorako lanean jarraitzeko».
Uemak salto nabarmena egin du bere sorreratik. 1991ean egindako lehen batzarreko 17 kideetatik 97ra igaro da. Gainera, hiru kide berri batuta, Uemako udalerriek 300.000 biztanleko langa gainditu dute: «Zehazki, gaur egun 302.500 biztanleko lurgune euskalduna osatzen dute Uemako kide diren herriek».
Lanerako asmoz
Mankomunitateko kideek urteko balantzea egiteko ere baliatu du batzarra. Besteak beste, Arnasa Gara kanpainaren barruan egin duten Arnasetik bideo sormen lehiaketa nabarmendu dute, «arnasguneen garrantzia jendartzerako» urrats gisa. Horrez gain, Salto udalekuek izandako harrera eta «herritarren kontzientziazioan sakontzeko» urratsak ere azpimarratu dituzte batzarrean.
Proiektu horiekin batera, Uemak azken urtean egindako ikerketak ere izan dituzte hizpide. Gazteen ikus-entzunezko kontsumoa, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalen bilakaera soziolinguistikoa eta Udalerri euskaldunetako haurrak ikerketa. Azaroan aurkeztu zuten azken ikerketa hori, EHUko DREAM taldearekin eta Soziolinguistika Klusterrarekin batera. Haurren profiletan eta hizkuntza praktiketan aldaketa «nabarmenak» gertatzen ari direla ondorioztatu zuten, eta horretan eragiten duten 148 identifikatu zituzten.
Mankomunitateak datorren urtean ere jarri du begia. Martxan jarri nahi dituzten proiektuen artean aipatu dituzte euskara eta kulturartekotasuna lantzeko egitasmoa Zaldibiatik (Gipuzkoa) beste udalerri batzuetara zabaltzea, Uema sendotzeko pausoak ematea eta «udalerri euskaldunen lurgunea» hedatzea. Gainera, 2023a hauteskunde urtea izango da, eta agintaldi aldaketekin batera hautetsi berriak «ahalduntzeko» lan egin nahi dute. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222132/boluartek-ez-du-presidente-kargua-utziko-eta-bozak-aurreratzeko-eskatu-dio-peruko-kongresuari.htm | Mundua | Boluartek ez du presidente kargua utziko, eta bozak aurreratzeko eskatu dio Peruko Kongresuari | Herritarren %83 daude hauteskundeak 2026 urtea baino lehen egitearen alde, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak egin duen inkestaren arabera. | Boluartek ez du presidente kargua utziko, eta bozak aurreratzeko eskatu dio Peruko Kongresuari. Herritarren %83 daude hauteskundeak 2026 urtea baino lehen egitearen alde, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak egin duen inkestaren arabera. | Dina Boluarte Peruko presidenteak hedabideen aurreko agerraldia egin du gaur, herrialdeak bizi duen krisi politikoari buruz mintzatzeko. Azken egunetan Boluarteri agintea uzteko zenbait sektorek egin dioten eskariari erantzunez, estatuburuak erantzun du ez duela halakorik egingo. «Zer konpontzen da nire dimisioarekin? Arazoa konpontzen al da?». Boluarteren esanetan, «tinko» eutsiko dio «Kongresuak hauteskundeen aurrerapena erabaki arte».
Peruko Kongresuak baztertu egin zuen atzo bozak aurreratzeko gobernuak egin zuen proposamena. Erabakia konstituzio erreforma baten bidez gauzatu beharko litzateke, eta horrek eskatzen du ganberaren bi herenaren babesa biltzea: 87 boto, gutxienez. Bozketan 49 legebiltzarkidek egin zuten bozak aurreratzearen alde, kontra egin zuten 33k eta abstenitu egin ziren 25.
Erabakia berriz aztertzeko exijitu dio gaur Boluartek Kongresuari, «aitzakiak» eta «2026ra arte gelditzeko asmoak» alde batera utzita. Pedro Castillo presidente kargugabetua 2021ean hautatu zuten estatuburu, eta indarrean den legealdia 2026an amaituko da aurrerapenik ez bada. «Ez zaitezte itsuak izan. Begiratu herritarrei eta ekin», zuzendu zaie presidentea diputatuei. Herritarren %83k nahi du hauteskunde aurrerapen bat, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak argitaratu berri duen inkesta baten arabera.
Krisi politikoak abenduaren 7an jo zuen goia. Castillok Kongresua desegiteko agindua sinatu zuen, ganbera haren kontrako hirugarren zentsura mozioa eztabaidatzekotan zenean. Poliziak atxilotu egin zuen handik ordu gutxira, eta Kongresuak kargugabetu. Castilloren presidenteorde zen Boluartek hartu zuen aginte makila.
Ordutik, krisi politikoan murgilduta dago Peru; egoera politiko polarizatuan, eta gutxienez 21 hildako utzi dituzten liskarren tentsioarekin. Herrialdean Castilloren alde eta Boluarteren dimisioa exijitzeko protesta jendetsuak izan dira. Abenduaren 14an eta 15ean izan dira mobilizaziorik handienak. Manifestariek bost aireportu hartzea eta dozenaka errepide moztea lortu zuten.
Peruko armadako buruzagiek gaur adierazi dutenez, militarrK eta poliziak blokeo horiek desegiten ari dira pixkanaka, baina estatuko indarren esku hartzeak kritika ugari eragin ditu nazioartean eta herrialde barruan. Kultura eta Hezkuntza ministroek dimisioa eman zuten atzo, protesten kontrako «neurrigabeko erantzunarengatik».
«Antolatutako liskarrak»
Boluartek gaitzetsi egin ditu «talde biolento» batzuei egotzi dizkien liskarrak. «Talde gatazkatsu horiei galdetzen diet zein helburu duen aireportuak hartzea, polizia etxeak erretzea. Horiek ez dira mobilizazio baketsuak». Presidenteak nabarmendu du bozketak aurreratzeko eztabaida Kongresuan dagoela eta han konpondu behar dela auzia.
Gaineratu duenez, ez ditu ulertzen berari zuzendutako dimisio eskariak. «Agindu konstituzional bat» betetzen ari dela esan du. «Akaso ez nauzue ikusi kanpaina egiten [Castillorekin batera]? Ni ere 2021eko bozetan hautatu ninduten. Ez dut hemen egotea eskatu. Pedro Castillo presidentea ahal izan dudanera arte babestu dut». Boluartek azaldu du ez dakiela zergatik hartu zuen Castillok Kongresua desegiteko erabakia.
Perun azken egunetan izan diren liskarrak «aurrez antolatuta» zeuden, Boluarteren ustez. «Talde biloento hauek ez dira bat-batean sortu». Ideia bera nabarmendu dute presidentearekin batera hedabideen aurrean agerraldia egin duten estatuko indarretako buruzagiek ere. Salatu dute taldeek herrialdearen azpiegitura kritikoei egin dietela eraso: oliobideei, gasbideei eta zentral hidroelektrikoei, besteak beste.
Ayacuchoko aireportua hartzea ere ondo hausnartutako ekintza izan dela uste du armadak. Azpiegitura horren izaera estrategikoa nabarmendu du, haren bidez ari delako gobernua poliziak eta militarrak protestak dauden tokietara bidaltzen. Errepideak moztuta eta aireportu hori erabili ezinda, estatuak ez luke gaitasunik izango mobilizazioei erantzuteko, buruzagi militarren esanetan.
Talde horiek «gutxiengo bat» direla ziurtatu dute, eta «herrialdeko arrakala soziala» baliatzen ari direla baliabide ekonomiko urriko herritarrak beren nahietara erabiltzeko. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222133/bost-belaunaldi-zortzi-ahotsetan.htm | Kultura | Bost belaunaldi, zortzi ahotsetan | Lehen aldiz hiru emakume, eta aldi berean, bost belaunalditako bertsolariak biltzeak bihurtzen du berezi gaur Iruñean jokatuko den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala. Nafarroa Garaiko bertsolari bat ere izango da aurrenekoz. Egun osoz, 13.000 zale izango dituzte aurrean. | Bost belaunaldi, zortzi ahotsetan. Lehen aldiz hiru emakume, eta aldi berean, bost belaunalditako bertsolariak biltzeak bihurtzen du berezi gaur Iruñean jokatuko den Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala. Nafarroa Garaiko bertsolari bat ere izango da aurrenekoz. Egun osoz, 13.000 zale izango dituzte aurrean. | Heldu da bertsozale askok urte hasieratik egutegian gorriz markatua izan duen data. Osasun krisiak urtebete atzeratu du 18. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, baina, azkenik, gaur jakingo da Iñaki Muruak nori jantziko dion txapela. Kokapena izango da lehen nobedadea: aurrenekoz heldu baita finala Iruñera. Eta ez da datu esanguratsu bakarra. Lehenengoz arituko dira hiru emakumezko finalean kantuan, eta estreinakoz arituko da Nafarroa Garaiko bertsolari bat ere plaza horretan. Aldaketa eragin eta aldaketa gorpuztu duten 42 bertsolari aritu dira, denera, irailean hasi zen txapelketan, eta haietako zortzi heldu dira gaurkora: Maialen Lujanbio, Alaia Martin, Beñat Gaztelumendi, Aitor Mendiluze, Nerea Ibartzabal, Sustrai Colina, Amets Arzallus eta Joanes Ilarregi. Guztira, 13.000 pertsona izango dituzte aurrean.
Horiengatik guztiengatik aipatu du Maialen Lujanbiok egunotan, finalak «esangura politikoa» izango duela, eta, gainera, esangura hori «handia» izango dela. Birritan jantzi du txapela, eta bera da egungo txapelduna. Horregatik sailkatu zen zuzenean gaurko finalera. «Egun ederra» espero duela ere esan du: «Finala Iruñean egitearen planteamendua garrantzitsua delako; gazte jendearen eta jende helduagoaren arteko katearen irudikapena delako, eta lehen aldiz hiru emakume ariko garelako kantuan».
Alaia Martin sailkatu da puntuazio altuenarekin finalera, txapelketa osoa alderik alde gurutzatu ondoren. Iraileko lehen saioan abestu zuen, Getxon (Bizkaia), eta azken geltokiko oholtza ere zapaltzeko parada izango du. Lehenagotik hasitako aldaketa bat egonkortu egin dela erakusten du finalak, haren ustez: «Punta-puntan ibili diren bertsolari askoren eragina ikusi da plazetan, nahiz eta, gero, finalean zortzi leku baino ez dauden». Eta finalean, «gauza mamitsu eta argitsuak esateko gogo handia» daukala azaldu du.
2017ko txapelketako finalean izan ziren bertsolariak zuzenean finalaurrekoetan hasi dira bertsotan, eta haien artean da Aitor Mendiluze. Durangoko (Bizkaia) saioan irabazle izan zen, eta ondoren Bilbon eskuratu zituen puntuak batuta, gaur, seigarrenez izango da final batean. Elkarrizketak sortu nahi lituzkeela esan du egunotan, horrela ulertzen duelako bertsoa: «Beti saiatuko naiz dialogorako bidea zabalduko duen baina bat ateratzen».
Sustrai Colina parte hartu duen Txapelketa Nagusi guztietan heldu da finalera. Seigarren finala du hau, eta ez zaio aski «bertsotan ondo egitea bakarrik». Bere hitzak: «Ez dut pentsatu nahi zer ote den posible eta zer ez: pentsatu nahi dut nola egingo ote dudan posible izan dadin».
Hirugarren finala du Beñat Gaztelumendik, eta aurreko aldietako arantzak kendu nahi lituzkeela esan du. Aurrekoetan «itzalean» sentitu du bere burua, eta hori «desblokeatzen» saiatu da aurten: «Saiora burua irekita joan nahi dut, bihurrikeria puntu batekin eta sortzeko jarrera on batekin».
Amets Arzallusek bosgarren finala izango du hau, eta 2013an txapela ere jantzi zuen, gainera. Haren hitzetan, ordea, aurtengo txapelketa «mendikate bat zeharkatzea» izan da harentzat. Donibane Garaziko finalaurrekoak «estutu» egin zuen, poto bat egin ostean, eta Bilbon asmatu zuen finalerako atea ireki zion giltza topatzen. Ariketaz ariketa «arrastoa» uztea da gakoa haren iritziz, eta hala kantatu nahiko luke gaur: «Mikrofonora hurreratu orduko pentsatu nahi dut ariketa horretan dagoela egunean gerta daitekeen ederrena».
Nerea Ibarzabalek lehen finala izango du aurtengoa. 673 puntu lortu zituen Irunen jokatutako lehen finalaurrekoan, zail jarri zion horrek finalerako bidea, baina Baionan jokatutako bigarren finalaurrekoan lehen postua lortu zuen 671,5 punturekin, eta hala eskuratu zuen gaurko txartela. «Kontzientziatik» kantatu nahi luke: «Ez dut akatsik egin nahi, baina arriskatzera joan nahi dut, esan nahi ditudanak esan ahal izateko beste».
Parte hartu duen lehenbiziko Txapelketa Nagusian iritsi da finalera Joanes Illarregi. Eta bera da final batera heldu den Nafarroa Garaiko lehen bertsolaria. Ez luke «txiki» sentitu nahi «plaza handian»: «Ez daukat deus galtzeko, eta neure burua jolaserako eta bertsotarako libre sentitu nahi dut».
Bost belaunaldi bertsotan
Aro baten isla izan ohi da txapelketa bakoitza. Aurten, bost belaunaldi aritu dira kantuan, eta gaurkoak ere hori irudikatuko du. Bertsolari guztiak ez daude bertso ibilbidearen une berean. Batzuk plazan historikoak diren bertsolariekin kantuan aritu ziren gazte zirela, eta orain haiek dira beterano.
Bat-bateko sorkuntza denez, ordea, sarri ez du irabazten gehien arituak, baizik eta saioari ondoen erantzuten dionak; binakako lanetan borobiltzea lortzen duelako, eta bakarkakoan kanturako gaiari zorrotz erantzuten diolako.
2017ko finalarekin alderatuta, bi aldaketa izango dira: seiko motza eta hamarreko txikia lekuz aldatu dituzte— lehena goizean eta bigarrena arratsaldean—; eta buruz burukoan, Iparragirre abila dela doinuan osatuko dute ofizioa.
Gaiak jarri eta saioa aurkezten Alaitz Rekondo, Aritz Bidegain, Idoia Antzorandia eta Ion Zaldua arituko dira. Goizean hamabosna bertso puntuagarri osatuko dituzte, eta arratsaldean hamar. Lan horiek eginda, puntu gehien batzen dituzten bi bertsolariak buruz buru arituko dira, eta hor beste hamaikana bertso abestuko dituzte. Txapela bezain egun borobila izango da gaur, Iruñean, irabazlea gorabehera. |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222134/finalaren-atariko-une-efimeroak.htm | Iritzia | Finalaren atariko une efimeroak | Finalaren atariko une efimeroak. | Bakarrik noa, bizitzan lehenengo aldiz, Txapelketa Nagusiko finala ikustera. Bakarrik eta kotxez, jasangarritasunaren aurkako hautua, inondik ere. Horretarako lizentzia eman diot neure buruari, planetak ulertuko du. Etzegarateko aldapako azken bihurgune itxiak atzean utzi berri ditut. Arnasa hartu du kotxearen motorrak, eta martxa luzeenera jauzi egin du automatikoki. Altsasu bertan dago dagoeneko, eta Sakanan sartu naiz konturatzerako. Errepidea patxadatsua da ondorengo kilometroetan, eta horrek burua martxan jartzen lagundu dit.
Garrantzi berezirik gabeko lana da Iruñean egin beharko dudana, hutsala kasik, jardunaldiaren dimentsioa eta izango duen oihartzuna kontuan harturik. Loa erabat nahasia izan dut azken egunotan, hala ere, gertakizun historiko bat bizitzera doala ondo dakielako, ziurrenik, nire subkontzienteko geruzaren batek. Gehienezko abiadura mugaren gainetik ari naiz gidatzen, ohi baino modu oldarkorragoan. Zergatik nago hain urduri? Irratia kendu eta musika jartzeko agindu diot ahots lakarrez kotxeari. Kotxearekin hizketan, nora garamatza teknologiak? Sistemak ez du eskaria ondo prozesatu lehenengoan. Eztarriko marranta garbitu eta bigarren ahaleginean, bai. Bachen kontrapuntua izan ohi da halakoetan nire aterpe. Sakontasuna behar dut, ordea, eta Raxmaninofen piano kontzertuetako bat lehenetsi dut: bigarrena, bere obra gorena. Lehenengo akordeek pixka bat lasaitu nautela iruditu zait, baina ameskeria izango da.
Finalean kantuan ariko diren bertsolariei Miren Mujikak egindako elkarrizketa pertsonalizatu eta mamitsuak argitaratu dira Berria-n azken astean. Finalaren atarikoak aletu dituzte denek ere, euren aldarte eta sentipenen berri eman, asmoak iragarri... Ia aipatu ere ez da egin, ordea, hitz tabua: txapela. Inork irabazi nahiko ez balu bezala. Ñabardurekin, bistan da, baina denak dira hautagai. Maialen Lujanbio txapela defendatzen saiatuko da, eta gainerakoei dagokienez, orain arte egindako bidean erakutsi du bakoitzak zertarako gai den eta noraino iritsi daitekeen. Azken txanpara bizirik ailegatzekotan ez dago bidean bertsorik alperrik galtzen uzterik. Une gogoangarri asko izango dira saioaren joanean, baina bat aukeratzekotan buruz-burukoan ariko diren bi bertsolariak zortziko txikian ofiziotan jarri ohi direnekoa nabarmenduko nuke: milaka lagunen aurrean, auzo galdu bateko elkarte bateko bertso afarian ariko balira moduan. Hara hor bertsolaritzaren esentziara gerturatzeak sor dezakeen kontrastea.
Badakit gaur negar egingo dudala. Aurreko saioetan izan dut, tarteka, korapiloa eztarrian, eta gorritu zaizkit begiak behin baino gehiagotan. Gaur lanak izango ditut enbatari eusten. Bestela ere aski ez banu, gainera, Iñaki Murua igoko da txapeldunari txapela janztera. Murua eta bere ingurunea irudikatzea nire bizitzaren errepaso azkar bat egitearen moduko zerbait da. Beti presente modu batera edo bestera, beti inspiratzaile, iradokitzaile, beti eragile. Minutu batzuetako bidaia egingo dut denboraren tunelean barrena gabiriarra oholtzan agertzen denean.
Sakanak Iruñerriari eman dio paso Irurtzun pasata. Eremua zabalagoa da orain. Zuastiko ordainlekuan ez dago auto pilaketarik, goiz xamar noanaren seinale. Ezkabako gotorlekua bistaratu dut, Elomendi sortaldean, Erreniegako haize errotak hegoaldean. Piano kontzertua hirugarren eta azken mugimenduan murgildurik dago dagoeneko, su eta ke. Nafarroa Arenara eramango nauen irteera gainean dut. Jendearekin elkartzeko gogotsu nago. Gaurko bakardade une efimero honek eman diezaiola emozio kolektiboari paso. | |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222135/pradoren-lehen-ekitaldietan-presente-egon-da-kakux.htm | Gizartea | Pradoren lehen ekitaldietan presente egon da 'Kakux' | Zenbait adingaberi sexu abusuak egiteagatik zigortu zuen Vatikanoak Juan Kruz Mendizabal Kakux. | Pradoren lehen ekitaldietan presente egon da 'Kakux'. Zenbait adingaberi sexu abusuak egiteagatik zigortu zuen Vatikanoak Juan Kruz Mendizabal Kakux. | Fernando Prado Donostiako apezpikuak bere lehen meza egin du Artzain Onaren katedralean. Bertaratutakoen artean, Donostiako alkate Eneko Goia, Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeria eta aurrez apezpiku izandako Jose Ignacio Munilla eta Juan Mari Uriarte. Mezan izan da Juan Kruz Mendizabal Kakux Gipuzkoako bikario ohia ere. Denbora luzez ekitaldi publikoetatik kanpo egon ostean, Pradoren kargu hartze ekitaldian agertu zen berriz. Vatikanoak pederastiagatik zigortu zuen Mendizabal.
2017ko urtarrilaren 10ean azaleratu zen auzia; orduan jakin zen 2001ean eta 2005ean gertatutako sexu abusuengatik Elizak zigortu egin zuela Mendizabal. Bi salaketa horiek Elizaren barruan geratu ziren, ez biktimek eta ez Elizak ez zutelako auzitara jo. Gauzak hala, hiru urtez Euskal Herritik kanpoko monasterio batean bakartzea ebatzi zuen Elizak. Hilabete gutxira, ordea, Ormaiztegira (Gipuzkoa) itzuli zen, gaixorik zegoelako. Mendizabal Bergarako eta Antzuolako (Gipuzkoa) apaiza ere izan zen. Aipatutakoez gain, BERRIAk beste testigantza bat ere jaso zuen: «Mendizabalek sexualki abusatu zuen nitaz 1994an».
Bestalde, EITBk Eliza katolikoaren barruan izandako beste bi sexu abusu kasuren berri ere eman du. Emakume batek salatu du apaiz batek sexu abusuak egin zizkiola Bilboko Santa Marina ospitalean, 1972an. Orduan, 8 urte zituen. Barakaldoko beste emakume batek ere adierazi du apaiz beraren abusuak jasan zituela.
Bide beretik, BERRIAk ostegunean argitaratu zuen apaiz batek zenbait sexu abusu egin zituela Elgoibarren (Gipuzkoa), duela 60 urte. Aste honetan susmopean jarri da Joan Paulo II.a aita santua ere: ikerketa baten arabera, sexu abusuak estali zituen. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222136/lan-itzulezin-bati-aitortza.htm | Kultura | Lan itzulezin bati aitortza | Iñaki Muruak jantziko dio txapela aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko irabazleari. Ibilbide luze bezain oparoa du bertsogintzan, eta hain zuzen, horren aitortza egin nahi izan dio elkarteak. | Lan itzulezin bati aitortza. Iñaki Muruak jantziko dio txapela aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko irabazleari. Ibilbide luze bezain oparoa du bertsogintzan, eta hain zuzen, horren aitortza egin nahi izan dio elkarteak. | Orain 40 urte aurkeztu zen lehen aldiz Bertsolari Txapelketa Nagusira Iñaki Murua (Gabiria, Gipuzkoa, 1956). Geroztik, bi bider kantatu du final batean. Bertsolari gisa ez ezik, ibilbide oparoa egin du bertsogintzan; izan ere, Bertsozale Elkarteko lehendakaria izan zen 2005etik 2018ra bitartean. Ageriko lan horrez gain, «isilpean» egindakoa ere eskertu nahi izan dio elkarteak. Eta, hain zuzen, horren guztiaren aitorpen gisara, berak jantziko dio aurtengo txapeldunari txapela. «Bertsozale Elkarteak omenaldi berezi hau egin nahi izan dio finalean, egindako lana itzulezina bada ere, ikusgarri egin eta merezimenduaren aitortza moduan».
Pozarren jaso zuen albistea Muruak, eta are gehiago poztu du ingurukoen poztasunak, eta bere jardunari egin dioten eskertzak. «Ohore handiegitzat» dauka, halere, aurtengo txapeldunari txapela jartzeko ardura: «Azken batean, elkarte xume baten alde, borondatez, ahal duzuna egiten aritzen zara, baina elkartean benetako meritua bertan lan egiten duen ekipo horrek dauka; jende oso ona da».
Gaineratu du, halaber, pribilegio bezala bizi duela. Izan ere, bere hitzetan, «asko dira» merezita ere, inoiz omenaldirik jaso gabekoak: «Edozein baserritarrek eguraldiaren kontra egiten duen lana, azokara joan, saldu, bere bizitzaren alde borrokatu eta besteoi bizi osasungarri bat eskaintzeko egiten duen lana inork ez du omentzen; horrek zer pentsatua ere ematen du».
Dena dela, «gauza batek ez du bestea kentzen», azaldu du Muruak. Izan ere, ondo daki denbora asko eskaini diola bertsogintzari eta elkartearentzat egindako lanari. Nolanahi ere, azaldu du elkarteari eskainitako denborak «hutsune bat» sortu duela bere inguruko beste alor batzuetan: «Elkarteari eskaini diodan lana falta izan da etxean eta beste hainbat esparrutan. Etxekoek nozitu dute nire falta hori, bereziki, seme-alabek eta Blancak [bikotekideak]. Beraz, uste dut haientzat ere polita izango dela finalekoa». Aipatu dituen esparru horietan «zor asko» dituela sentitzen du, eta ahal dela, zor horietako batzuk kitatu nahiko lituzke 13.000 lagunen aurrean duen egitekoarekin.
Egona da Murua, zortzi bertsolarien antzera, hainbeste bertsozaleren aurrean kantari; ondo ezagutzen ditu, beraz, oholtzara igo aurretik eta oholtzan bertan sentitzen diren tentsio eta urduritasunak. «Egun ona duenarentzat gozamen bat izaten da finala, baina halamoduzko eguna edo aldarte eskasa duenari goi-goiko harmailetan dagoen jendea gainean erortzen zaio. Asmatu ezinik dabilenak sufritu egiten du horrelako egoera batean».
Gogoan ditu bere bi final handiak. Donostiako Belodromoan jokatu zituen biak; 1986an eta 1989an. Lehendabizikoan, Sebastian Lizaso, Jon Lopategi, Xabier Amuriza, Jon Enbeita, Andoni Egaña, Jon Sarasua eta Anjel Mari Peñagarikano izan zituen lagun. Horrela hasi zuen saioa: «Udaberriak odol berriaz/ hornitu ohi du gaztea/ halere nahiko lan izango da/ zaharrenei irabaztea». Gogorarazi du elkarteak antolatzen zuen lehen txapelketa zela 1986koa. «Hunkigarria izan zen niretzat egun hura. Lopategi, Enbeita, Amuriza... Horiek jainkoak ziren guretzat, eta horiekin kantatzea plazer hutsa zen». Bosgarren egin zuen final hartan, eta «oso oroitzapen goxoa» gordetzen du harrezkero.
1989ko txapelketaz duen oroitzapena ez da, ordea, aurrekoa bezain atsegina. Bere hitzetan, ez zuen erabat gozatzerik lortu: «Erabat anestesiatuta banengo bezala gogoratzen dut final hori». Izan ere, azaldu du egun batzuk lehenago jaio zela bere alaba Leire. «Zorionez ederki dabil orain, baina erdi gaixorik zegoen orduan. Final hartan, buruan neukan Leireren irudia zen gaixo zegoen haur jaioberri batena». Bazkalosteko saioan indarberritu zen, ordea. Izan ere, kontatu du, arratsaldeko saioan sartzeko zain zeudela, erditzearen unean egon zen medikuetako bat harengana hurbildu, eta alaba ondo zegoela esan ziola. «Detaile polit hori izan zuen. Ez dakit inoiz behar adina eskertu diodan niregana etorri eta modu horretan lasaitu izana, baina berriro ere eskertu nahiko nioke detaile hori».
Zortzigarren egin zuen bere azken final horretan, eta horrela agurtu zuen Belodromoan bildu zen ikus-entzulea: «Barrena goibel neukanez/ nahiz eta jardun benetan/ bertsorik ezin gozatu/ horrelako egunetan/ zortzigarren bat behar zan/ inor ez egon penetan/ denak egurtuko ditut/ datozen lau urteetan».
Gipuzkoako bi finaletan ere kantatutakoa da; 1991n eta 1995ean, zehazki. Horrela kantatu zuen lehendabiziko txapelketako hasierako agurrean: «Ongi etorri lagun entzule/ zerk du hainbeste bertute?/ Gugatik soilik hainbeste mila/ txoratuta al zaudete?». «Ikaragarria» egiten zaio oraindik ere, hainbeste jende, «bertsozale eta euskaltzale», leku berean batuta ikustea.
«Tradizio modernoa»
Bere azken finaletik gaur arte, bertsolaritza, oro har, aldatu dela uste du Muruak, eta gizartearen eboluzioak, horretan, eragin zuzena izan duela gaineratu. «Amurizak esan zuen behin, bertsolaritza tradizio moderno bat dela. Kontraesankorra dirudi termino horrek, baina egia da. Izan ere, tradizioa betikotu ordez, berritu eta gaurkotu egiten deneko erakusle da bertsolaritza».
Saioz saio jarraitu du Muruak aurtengo Txapelketa Nagusia, eta «egundoko maila» dagoela nabarmendu du. «Bertsotara ederki ekarritako elementu zinematografiko asko ikusi ditut nik bertsolari guztiengan. Saio guztietan gozatu dut, eta zoragarria izan da haiek entzutea».
Are, finalean kantatuko duen zortzikotea «mundiala» dela dio. Horregatik, hain zuzen, egun ederra izango dela aurreikusten du berak. «Punta-puntako zortzi bertsolari izango dira oholtzan. Gainera, jendeak gogo handia zuen aurtengo txapelketarako, eta saio guztietan ikusi da gogo hori. Zoragarria da hori, noski, Bertsozale Elkartearentzat».
Ez dio berebiziko garrantzirik eman nahi txapeldunari txapela jarriko dion uneari. Izan ere, bere ustez, hori ez da aparteko lan bat; «txapela irabazteak dauka lana». Halere, harmailetan gertu izango ditu lagun zein senideak, eta bertan egongo direla jakiteak «poz handia» ematen dio. «Gai horien gainean hobekien moldatzen denari eta epaileek txapeldun izendatzen duten horri jarriko diot txapela, baina polita izango da beste zazpi bertsolariak ere, atzean, taldean sentitzea. Den-denei desio diet egunaz goza dezatela». |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222137/estatu-feminista-egiteko-tresna-sortuko-dute-talaia-feminista.htm | Gizartea | Estatu feminista egiteko tresna sortuko dute: Talaia Feminista | Talaia Feminista txosten bat izango da, Euskal Herriaren koiuntura eta trantsizio feminista aztertzeko. Talde bat sortu nahi dute, datorren urtean lehen txostena kaleratzeko. | Estatu feminista egiteko tresna sortuko dute: Talaia Feminista. Talaia Feminista txosten bat izango da, Euskal Herriaren koiuntura eta trantsizio feminista aztertzeko. Talde bat sortu nahi dute, datorren urtean lehen txostena kaleratzeko. | Euskal estatu feminista bat dute xede, eta, horretarako, trantsizio feministaren beharra nabari dute Euskal Herrian. Ideia horren bueltan batu dira gaur goizean 80 emakume subiranista, ezkertiar eta independentista Iruñean, su baxuan egosten ari den trantsizio feministarako tresna ezagutarazi eta hartaz hitz egiteko; Talaia Feministaz.
Baina zer izango da zehazki? Oraindik erabakitzeke daukaten maiztasunarekin argitaratuko duten txostena, bi atalekin: Euskal Herriaren koiuntura azterketa, begirada feministatik, eta Euskal Herriko trantsizio feministaren azterketa. Ainhoa Etxaidek aletu du proposamena lan saioaren hasieran: «Euskal Herria feminismotik edo feminismoetatik aztertzea, arakatzea eta horrekin txosten bat egitea». Ordea, ez dute nahi tiradera batean gordeta gera dadin; tresna bat izatea nahi dute, eragitea: «Interpelaziorako eta intzidentziarako tresna izan daiteke. Bide bat egiteko anbizioa du, eta eztabaida politiko eta sozialean eragitekoa».
Lan saioan ikusi denez, ziurtasun eta ideia adina zalantza eta galdera dituzte oraindik. Azken batean, horixe izan baita saioaren helburu: elkartzea, saretzea eta proiektuaren zumeak jartzea. Baina azaldu dute, gehiago edo gutxiago, zer izango den egitasmoa: « Euskal Herria estatu feminista egingo badugu, prozesu baten emaitza izango da. Prozesu horrek egiturak behar ditu, egituratua izan behar du. Prozesu horretan ari garenok tresnak behar ditugu, eta hau bat izango da». Baita zer ez den izango ere: «Ez goaz eragile berri bat sortzera, eragileak garelako lan politikoarekin, praktikarekin, akademikoarekin... Ari gara». Eta galderak galdera, argi dute zer ez dagoen dudan: «Ez dugu eztabaidatzen Euskal Herrian estatu feminista bat nahi dugun. Nahi dugu, eta horregatik batu gara. Ez dugu eztabaidatzen feministak garen. Feministak gara».
Tresnaren aurkezpen orokorra egitearekin batera, Euskal Herriko eredu patriarkala eta kapitalista aztertu dute, bost dimentsio edo ardatzen bueltan. Lehenik, horien inguruko irakurketa egin dute bost adituk, eta, gainera, Jule Goikoetxeak gogorarazi du dimentsio batzuen eta besteen artean loturak daudela. Adituen hitzaldiak entzun ostean, parte hartzaileek taldeetan eztabaidatzeko aukera izan dute, eta ardatz bakoitzari lotuta txostenari zer eskatu erabaki dute. Ondorio nagusien berri emanda eta aurrera begirako lan ildoak zehaztuta amaitu dute saioa: talde bat sortu asmo dute, datorren urtean lehenengo txostena kaleratzeko.
Estatu egiturak
Laura Gomezek egin du ardatzaren irakurketa. Haren esanetan, trantsizioan erabaki beharra dago instituzioek zein egiteko izango duten, eta uste du erakundeak okupatzeko borrokari ezin zaiola muzin egin. Taldeak, berriz, zenbait ondorio atera ditu, Maite Asensioren ahotik azaldu dituztenak: «Zergatik den inportantea estatu egituretan lan egitea? Nahiko ados egon gara esaten estatu egiturek zuzeneko lotura daukatela guztion eguneroko bizimoduarekin, eta politika publikoek gaitasuna daukatela gizartea eraldatzeko, aldaketak iraunarazteko, boterea edo aberastasuna banatzeko, eta, alde horretatik, emakumeen bizitzak hobetzeko». Txostenerako proposatu dute orain arte izandako esperientziak aztertzea: «Aztertzea non gauden, zein instituziotan egon garen, zer-nolako jarduera alternatiboak jarri diren martxan...».
Ekosistema edo lurraldea
Mirene Begiristainek eman ditu nozioak. «Muga-mugan gaude», ohartarazi du. Eta eskatu du gogoan izateko baliabideak ez direla mugagabeak. Nabarmendu du: «Natur sistemak eta komunitateak —gu— ez gaude banatuta. Askotan inguruneari begiratzen diogu agertoki, testuinguru edo paisaia bat bezala, ikuspegi oso kosifikatua dugu, eta hori da sistema kapitalista, patriarkal, kolonialista, arrazista eta hirizentrikoak zeharkatzen gaituena ». Izaro Zinkunegik azaldu ditu lantaldearen ondorioak. Garrantzitsutzat jo dute dimentsioa kontuan hartzea, besteak beste, «ekofaxismoa» datorrela ikusten dutelako. Autokritikarako tartea ere hartu dute: «Ekofeminismoaren bueltan kontzientzia falta daukagu».
Indarkeria matxista
Zaloa Basabek izan du hizpide. Argi du trantsizioan indarkeria matxistari erreparatu behar zaio, desberdintasunean oinarritutako sistema orok indarkeria behar baitu irauteko. Alegia: « Ez dago trantsizio feministarik indarkeriari aurrez aurre begiratu gabe». Ildo bertsutik jo dute eztabaidako kideek, Maialen Arteagak azaldu duenez: «Dena baldintzatzen duen ardatza da; munduari forma ematen dio, baita Euskal Herriari ere». Gai horretan, «zuriketa» nabari dute: «Indarkeria matxista aitortu, aitortzen da, baina ez da itzultzen prebentzio neurrietan». Txostenera begira, adierazi dute zailtasunak eragin ditzakeela Euskal Herriaren zatiketa administratiboak, esaterako, Ipar Euskal Herriko datuak lortzeko.
Lanak
Jone Etxeberriaren hitzetan, lanek baldintzatzen dute emakume langilearen bizitza. Azaldu duenez, sistemak ordaindutako lanak dira ekonomiatzat hartzen dituenak, eta ordainduak ez diren lanak ikusezin bihurtzen dituzte. Eta zaintza sartzen da: «Zaintzari eskaintzen diodan denbora ezin diot lan ordainduari eskaini». Iradoki du: «Aztertu behar genuke nork ez dituen zaintza lanak egiten». Iratxe Delgadoren bidez, parte hartzaileek eskatu dute lana zerbait «estruktural» gisa tratatzeko, sistema sostengatzen duen zerbait bezala. Euren buruei galderak ere egin dizkiete: «Zein pribilegiori egingo diogu uko Euskal Herriko emakume bezala? Zein emakumeri aitortuko dizkiogu eskubideak?».
Ideologia
Oihana Etxebarrietarena izan da gaia aztertzeko ardura. Botereaz gogoetatu du, besteak beste. Eta galdetu: «Nabarmena da botere gunetzat identifikatu diren instituzioetan kopuruetan gora egin duela emakumeen parte hartzeak.[...] Baina boterean irabazi dugu? Boterea gure egin dugu?». Emakumeek espazioak irabazi izanak sortu dituen erreakzioak nabarmendu dituzte parte hartzaileek, Ekhine Atorrasagastiren ahotik: «Espazio ideologiko-publikoa gureganatzen goazen heinean edo urratsak ematen goazen heinean, erreakzioa ere itzela da». |
2022-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/222138/pena-mariezkurrenak-hirugarren-garaipena-lortu-dute.htm | Kirola | Peña-Mariezkurrenak hirugarren garaipena lortu dute | 22-12 irabazi diete Ezkurdia-Martijari. 7-7ko berdinketatik aurrera oso nagusi izan dira, eta itxura sendoa eman dute. Galtzaileek garaipen bakarrarekin segitzen dute. | Peña-Mariezkurrenak hirugarren garaipena lortu dute. 22-12 irabazi diete Ezkurdia-Martijari. 7-7ko berdinketatik aurrera oso nagusi izan dira, eta itxura sendoa eman dute. Galtzaileek garaipen bakarrarekin segitzen dute. | Aurreko partida galdu arren, txapelketako lehen bi jardunaldietan erakutsi zuten sendotasuna berreskuratu dute Peña II.a-Mariezkurrena II.ak. 22-12 irabazi zieten Ezkurdia-Martijari, Labriten. Partida hasiera gogor eta parekatu baten ostean, irabazleek pilota aldatu dute, eta partida hautsi dute. Mariezkurrena II.a nagusitzen hasi zen atzeko koadroetan, eta hori ederki baliatu du Peña II.ak aurrean tantoak bikain amaitzeko. Gaurkoarekin hirugarren garaipena dute Peña II.a-Mariezkurrena II.ak. Galtzaileek, Ezkurdia-Martijak, bakarrarekin segitzen dute. Partida hasiera ona egin dute. Martijak berak amaieran esan zuenez «orain arte txapelketako onena». Baina aurkariak aurretik jarri diren momentutik kontrakarrean aritu dira.
Hasiera on horren seinale, 3-0 jarri ziren aurretik Ezkurdia-Martija. Baina segidan Ezkurdiak falta egin du sakearekin, eta hurrengo tantoa ere urdinez jantzitako bikotearentzat izan da, Peña II.ak txokoan utzitako pilota bikain bati esker. Beste bi ere egin dituzte segidan, eta hala estreinakoz aurretik jarri dira norgehiagokan: 4-3. Gogorra eta parekatua izan da partida hasiera. Ez bikote batek, ez besteak ere, ez dute partida haustea lortu. Tantoak luzeagoak izateak Ezkurdia-Martijari egiten zien mesede. Izan ere, Peña II.a-Mariezkurrena II.a ohituagoak daude tantoa bizkor amaitzera, eta biziago jokatzera. Dena den, tantaka lortzen zuten tantoak halakoak izatea.
Defentsako lanean batez ere oso sendo aritu dira bi bikoteak. Hala iritsi ziren 7-7kora. Neurketaren gogortasunaren seinale izan da Peña II.a-Mariezkurrena II.a 8-7 aurretik zirela, bi bikoteek eseri egin direla arnasa hartzera. Berdintasun horrekin, hiruzpalau tantoko zuloa egiten zuen bikoteak asko izango zuen irabazita. Hor irabazleek beren pilotetako bat atera dute, ez horren bizia. Partida goitik behera aldatu da. Mariezkurrena II.ak neurketaren aginte makila hartu duatzean, beste behin duen joa erakutsiz. Hala, Ezkurdia jokoan ez sartzea lortu zuten. Aurrean hori aprobetxatu du Peñak tantoak egiteko, gustuko duen moduan jokatuz: bizi. Baina txapelketa honetan beste gauza bat gehitu dio tolosarrak: zentzua. Aldea handitzen joan dira horri esker: 13-7.
Aurkarien sendotasunaren aurrean ezin zuten zulorik topatu Ezkurdiak eta Martijak, eta aukerako pilota bat galdu du Ezkurdiak. Partida hautsita zegoen: 14-7. Une horretan, ordea, Mariezkurrena II.ak huts bat egin du. Hala, gorriek aukera izan dute pilota aldatzeko. Baina tanto bakar bat egin dute, eta berriro ere garaileek berreskuratu dute sakea: 15-8. Amaierara bitarte tanto bakan batzuk egin dituzte Ezkurdiak eta Martijak, baina urruti egon dira partidan berriz sartzetik. Izan ere, Peña II.a-Mariezkurrena II.ak sendo eutsi diote. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222168/nafarroa-arena-goraino-bete-da-han-jokatu-den-lehen-finalean.htm | Kultura | Nafarroa Arena goraino bete da han jokatu den lehen finalean | Nafarroa Arena goraino bete da han jokatu den lehen finalean. | Goiz iritsi da jendea Nafarroa Arenara: ateak irekitzerako ilara egin dute bertsozaleek, eta, saioa hasteko oraindik ordu erdi falta zela, aretoa bete itxura hartzen hasi da. Sarrerak aspaldi agortu ziren, eta itxura bikaina izan du gaur Iruñeko pabiloiak.
Pandemiaren osteko lehen finalean, nabaria izan da bertsolarien etaikusleen emozioa. Hori agerian geratu da bertsolariek oholtzara bidean egin duten bide luzean: zutik eta txaloka hartu dituzte ikusleek, bertsolariek itxurari eta kontzentrazioari eusteko lanak zituzten bitartean. Baita egun osoan ere: etengabeak izan dira zaleen olatuak, baita, tartean, malko mordoxka bat ere. | |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222169/indartsu-hasi-dira-bertsolariak-lehen-agurretik.htm | Kultura | Indartsu hasi dira bertsolariak lehen agurretik | Ahots indartsuz eta beren asmoak ongi goratuz hasi dute final handia zortzi bertsolariek, eta txalo artean hartu dituzte ikus-entzuleek. | Indartsu hasi dira bertsolariak lehen agurretik. Ahots indartsuz eta beren asmoak ongi goratuz hasi dute final handia zortzi bertsolariek, eta txalo artean hartu dituzte ikus-entzuleek. | Zozketak hala aginduta, Aitor Mendiluze izan da agurra kantatzen lehena: «Geure ahalak gehituz/ zuen kemenari/ sentitzen baitet nola/ ari garen ari/ begirada zabaltzen/ itsutzen denari». Nerea Ibarzabalek Iruñeko oholtza erretzen sumatu du aurreneko puntutik: «Emozioen magma gori bat/ bada gutako bakotxa/ ustekabean lehertzen denean/ lur azpiko berben poltsa/ ea zein mundu posibletarantz/ labaintzen zaigun ahotsa».
Amets Arzallusek ostiralean Barakaldoko BECen izan zen Hertzainak taldearen kontzertu jendetsuari egin dio keinu. Honela hasi du agurra: «Kaixo, lagun guztiak/ gu ez gara Hertzainak/ gaur erreko ditugu/ aurtengo gaztainak/ gaztainak, lehertu arte zainak». Ikus-entzulea dantzan jartzea, horixe du gaur helburu Arzallusek. Segidan, Joanes Illarregi hurreratu da mikrora, eta denak aipatu ditu; pista, harmaila zein errebotea: «Arenan nonbait garesti/ dago metro karratua/ pista, rebote ta grada/ hiru zonaz banatua/ Nafarroa berriz ere/ dago zonifikatua». Jolasa eta jokoa ditu asmo gaurkoan Illarregik.
«Historiaren tabernan» festa izango dela jakinarazi du Alaia Martinek segidan: «Egun argi bat filmatu nahi dut/ zuen begien zineman/ gure herri hau oinarri hartu/ eta naizenik eman». Nahiak aurreratu eta kargak atzeratu nahi dituela azaldu du Maialen Lujanbiok jarraian. «Gauzak gertatu daitezkeenean/ gertatzen direla nago/ beti gertatu behar zuketeena baino beranduxeago».
Sustrai Colina izan da agurra kantatzen hurrengoa: «Hara hor non natzan/ Iruñeko plazan/ libre ta konfiantzan/ zuen eskuak hegan/ eraman nazan». Eta, azkenik, Beñat Gaztelumendi izan da parean dituen 13.000 lagunak agurtzen azkena: «Udazkenean piztu den herri/ honen nerbio sistema/ niretzat hori baita bertsoa/ printza bat eta unibertsoa/ gu sortzen ari garena/ ta gu sortzen gaituena». |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222170/sexua-zaintza-konplizitatearen-indarra-ganbarak-utzitakoak.htm | Kultura | Sexua, zaintza, konplizitatearen indarra... ganbarak utzitakoak | «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Horixe izan dute zortzi bertsolariek hiruna bertso kantatzeko gaia. | Sexua, zaintza, konplizitatearen indarra... ganbarak utzitakoak. «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Horixe izan dute zortzi bertsolariek hiruna bertso kantatzeko gaia. | Goizeko saioarekin amaitzeko, ganbarako lana izan dute azken ariketa puntuagarria. «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Gai horren gainean kantatu behar izan dituzte hiruna bertso, eta, ohi gisan, hurrenkeraren arabera erantzun diote gaiari.
Ordenak hala aginduta, beraz, Mendiluze izan da ariketari erantzuten lehena. Bertsolaritza klaseetan eroso egoten ez den ikasle batekin egindako irribarre konplizea irudikatu du. Behartu gabe, baina tira egin nahi liokeela azaldu du. «Zuk erabaki baina duzuna/ bota ezkero nik nahiago/ ez baitaukazu une triste hau/ zertan bakarrik igaro/ ausartu ein da, bota egin du/ orain irrifartsu dago/ baita ni ere, ta esan nahi du/ hark uste baino gehiago».
Ibarzabalek, berriz, «gizon txar baten gerizan» urteak pasatu dituen emazte eta ama baten larrutik kantatu du. «Haurra uzten dudanero/ ni beldurraren sasitzan/ ta utzidazue pentsatzen/ normalena dudan gisan/ kide ona izan ez denak/ ezin aita ona izan». Senarra agurtu, eta alabarekin egin duen irribarre konplizeari heldu dio orduan, zera pentsatuz berekiko: «Itxaron beharko gaituzu/ denbora luzez, txikito/ ze gu hurrengo astean/ ez gara hona itzuliko»
Arzallus etorkin baten larruan jarri da bere ganbarako lanean. Metafora batekin ilustratu du lehen bertsoa: «Pentsa zenbat miseria/ egunen trenean/ desertua bukatzen da/ zortzigarrenean/ ta desertu handienak/ geure barrenean». Bigarren bertsoan poto egin ote duen zalantza dago ikusleen artean. Izan ere, «parte» hitza erabili du bi bider. Bidasoko harrera elkarteko kide batekin gurutzatu du irribarre konplizea, azkenik, eta ederki asmatu du bertsoaldia borobiltzen: «Harek niri eskaini dit/ azken irriparra/ deus ez duenarentzako/ hori da indarra».
Illarregik erantzun dio gaiari ondotik. Bikote baten lehendabiziko maindirepeko «endredoa» deskribatu du kantuz, eta lehendabiziko bertsotik heldu dio gaiari, eta segidan azaldu du bikotekidearekin izandako irribarre konplize horren arrazoia: «Keinu egin dit begiarekin/ irri txiki bat ahoan/ ta keinu horrek helarazi dit/ hain gaizki ez dela joan».
Bide bertsutik jo du Martinek; bikote baten harreman sexuala, alegia. Lehen bertsotik irudikatu du irribarre konplizea. «Bi gauzak partekatzea/ niretzako da luxua/ lehenbizi irrifarrea/ eta ondoren muxua». «Mutikoen haragia» lehenagotik probatuta zeukala esan, eta gero hau zehaztu du: «Gaur daukat neska batekin/ bigarren lehen aldia». Eta, azkenik, txalo eta oihuen artean amaitu du bertsoaldia: «Zertan mugatu plazera/ bihurtzeraino kamutsa,/ eleanitza denean/ gure gorputzen hizkuntza?».
Lujanbiok Bilboko Abandoko auzoko metroan kokatu du bere ganbarako lana. Bere bagoi berean igo den «tatuaje fatxaz» betetako «tipo klasea» irudikatu du. Bidaiarien begiradek, azkenean, gizon hura bagoitik botatzea lortu dutela azaldu du. «Behingoan alderantzira/ gertatu da gauza, hara:/ jende xeheak indarra/ tipo sendoak ikara». Hala hasi du azken bertsoa. Lortutakoaz harro, bagoiko kide batekin egindako irribarre konplizea kontatu du azkenik: «Zu ta biok bereziki/ irria irrietara/ gure poltsa ortzadardunez/ poz-pozik atera gara».
Aldaka hautsi duen gizon bat zaitzera Bogotatik hona etorritako pertsona baten larruan kantatu ditu Colinak bere hiru bertsoak. Gizon horren alabarekin eta haren ikara galderekin trukatu du gaiak eskatutako irribarre konplize hori. «Agertu dira bere galderak/ ta eskaini diot irribarre bat/ ez egiteko negarrik/ ez dagolako bakarrik». Bigarren bertsoan, berriz, kontatu du ez dela etorri «Joxe» zaintzera «zoriontsu eta aldarteko»: «Nahiz Joxerentzat beti nagon hor/ neretzat hemen ez dago inor». Azkenik, Joxeren alabare galderei irribarre konplizez erantzun ondotik, kontatu du bere galderak erantzuteko ez duela inor: «Ze amets neukan nere erretinan/ ta zer topatu dut errutinan?/ Galdera asko ditut nik/ baina ez dut erantzunik».
Haur futbolari baten rolean kantatu du hurrenkeraren araberako azkenak, Beñat Gaztelumendik. Lagun Aritzekin egindako irribarrea deskribatu du: «Ezpain ertzetik zuzendu/ dit irribarre zabala/ eta sentiarazi nau/ onena banintz bezala». Hala amaitu du goizeko saio puntuagarria: «Handiek berriz elkarri/ eupada ta besarkada/ guri berriz bideetan/ dena oztopo ta traba/ alferrik egingo dute/ irri bertatik bertara/ handiak ez dira handi/ txikiak biltzen bagara». |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222171/bakarkako-lanarekin-amaitu-dute-arratsaldeko-saio-puntuagarria.htm | Kultura | Bakarkako lanarekin amaitu dute arratsaldeko saio puntuagarria | Bertsolari bakoitzari ate desberdin bat ireki, eta eurek erabaki dute ate horretatik aurrera zer bide hartu. | Bakarkako lanarekin amaitu dute arratsaldeko saio puntuagarria. Bertsolari bakoitzari ate desberdin bat ireki, eta eurek erabaki dute ate horretatik aurrera zer bide hartu. | Gaiaren arabera, gobernuz kanpoko erakunde bateko kide da. Hango haurrekin lan egiteko asmotan, Gazara bidean dago Martin. Honela abiatu du bertsoaldia: «Odolez zikindu da/ munduko atlasa/ baina ohartuz gero/ begitan dut gatza/ munduko zaurietan/ minena Gaza». Mimoa eta indarra, biak haur horiengan jarri nahi dituela adierazi du bigarren bertsoan: «Lurra eztadin izan/ bakarrik bi marra/ ta mendeku izan dadin/ euren irriparra». Itzuleran ez dela pertsona bera izango jakinarazi du kantuz.
Urte luzez isilik geratu ondotik txikitan familiako kide batek egindakoa kontatzea egokitu zaio Ibarzabali. Osabaren gaineko sekretu bat kontatu die parez pare zituen 13.000 lagunei. «Bere eskuak, bere begiak/ bere arnasa mantsoa/ amets gaizto bat bilakatu zen/ nire osabaren altzoa». Horren ondorioz beregan duen «zementua» hauts bihurtu nahiko lukeela jakinarazi du ondotik: «Oroitzen baitut bere hitz hori/ bere ahots diskretua: / 'Egon isilik hau izango da/ gure arteko sekretua». Horrela amaitu du, publikoaren txalo zaparradaren artean, bakarkako lana: «Eta egia aterako dut/ dagokidan arabera/ zure izena ez da hain garbi/ joango lurraren pera».
Colina izan da gai bati erantzuten hurrena. Osasunako atezain ohiaren larruan jarrita kantatu ditu hiru bertsoak, eta gaur egun parking bateko atezain dela esanez aurkeztu du bere burua lehen bertsoan. «Lehenago mito bat nintzen/ miretsia, hoberena/ ta gaur pisu baten/ ta bakarrik bizi dena/ erre baitut sarea ta/ gastatu dut diru dena/ bizitza ezta izaten/ inoiz izan zitekeena». Entzuleari «erruki gabe» jokatzeko eta goitik behera begiratu beharrean parez pare begiratzeko agindu dio azkenik. «Ez zara ohartzen, baina/ zu ere bakarrik zaude».
Lujanbio, berriz, egun osoa besteen etxeak garbitzen aritu ondotik bere etxera ailegatu berri den garbitzailea da. Egoera deskribatu du lehen-lehenik: «Ezkertiarrak, aurrerakoiak/ ta zenbat bikote progre/ neri ordaintzat ematen dabiltz/ beltzean pare bat sobre/ ni nere lanaz harro banago/ baina harro bezain pobre». Horrelako beharretarako gazteak eta emakumeak hartu ohi dituztela azaldu du bigarren bertsoan, eta hala kontatu du, ondotik, zein den bere kasua: «Lan jardunetik zortzi t' erditan/ gauean naiz ateratzen/ errekaduak egin ta gero/ nere etxea zeratzen/ Eskubideak borrokatzeko/ astirik ez zait geratzen». Metafora batez ilustratu du, azkenik, bertsoaldiaren bukaera: «Baina garbitzen, erratza pasatzen/ hauts kentzen hor nabil iaio/ gizarte zikin honi itxura/ honela txukuntzen zaio».
Garbitzailea ez, baina etxea txukuntzea egokitu zaio, segidan, Gaztelumendiri. Eta horretan zebilela, hara non aurkitu duen bere nerabezaroko egunerokoa. Koaderno horretan zer aurkitu duen kontatu du hasieratik, eta, bide batez, ez zaizkiola hitzok ezagun egin. «Zenbat maitasun erromantiko/ arrazoi ahul, esaldi tinko/ iruditu zait horrela/ beste norbaitena dela». Hitz horietaz lotsatu, eta orduko Beñati «isil zaitez, arren» esan dio. «Hainbeste negu, hainbeste uda/ ohartzerako ja pasatu da/ bai, aldatu gara garden/ ta eskerrak aldatu garen». Hala amaitu du bertsoaldia: «Baina halere jakin nahi nuke/ egunez egun urterik urte/ lehen nor nintzen menturan/ eta nor izan nahi dudan».
Arzallusek izan dituen bikote harremanek ez dute aurrera egin ez duelako guraso izan nahi. Gai horren gainean kantatzeko agindu dio gaiak. «Ta neska denei esaten diet/ nahiz ta bihotzetik maita/ “Zuk ama izan nahi duzu, baina/ nik ez dut izan nahi aita”». Bigarren bertsoan guraso izate hori presiotzat daukala azaldu du: «Aita ta ama, ama ta aita, torturatutako hitza/ zer den irudi romantikoen/ presioaren bortitza».
Lortzea hainbeste kosta zaion epaile lana utzi du, aldiz, Illarregik. Horregatik, lasaiago bizi da egun. «Hona heltzeko lana egin dut/ baina ezin dut jarraitu/ errespeturik ez den zelaian/ ezin da ezer epaitu». Ofizioa dela-eta, hitz itsusiak jasan behar izaten zituela kontatu du segidan: «Putasemea deitzen ninduten/ baldin ta bazeunden jator/ igual ez dira ohartzen baina/ ni ere lanera nator». Pasiotzat zeukan ofizioa uztea «gogorra» eta «mingarria» egin zaiola adierazi du, azkenik. Hala ere, horretatik ere izan du zer ikasi, eta honela amaitu du bere saio puntuagarria: «Orain partidak harmailetatik/ beti ikusi beharko/ baina badakit nere ahotik/ ze hitz ez den aterako».
Mendiluze izan da Alaitz Rekondo gai emaileak jarritako gaiari erantzuten azkena. Urtero lagunekin bere hirian egiten diren zezenketak ikustera joaten da, baina, gaur, lehenengoz, ez da plazara agertu. «Erabaki det behingoagatik/ eurek “ezetz” aditzea/ begiak ixten aritu ordez/ ahoa irekitzea». Azkenik, San Fermin egunean plaza kanpoan pankarta baten atzean egongo dela egin du abisu. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222172/hirugarrenez-maialen-lujanbio-txapeldun.htm | Kultura | Hirugarrenez, Maialen Lujanbio txapeldun | Amets Arzallusen aurka jokatu du buruz burukoa, 2009an eta 2013an bezala. Hasi eta buka izan da onena, eta Iñaki Muruak jantzi dio txapela. Txapelketen argazkia berritu du aurtengo finalak, baina bideak berak berritu du. | Hirugarrenez, Maialen Lujanbio txapeldun. Amets Arzallusen aurka jokatu du buruz burukoa, 2009an eta 2013an bezala. Hasi eta buka izan da onena, eta Iñaki Muruak jantzi dio txapela. Txapelketen argazkia berritu du aurtengo finalak, baina bideak berak berritu du. | Hirugarren txapela poltsikoratu du Maialen Lujanbiok, eta, beste behin, 2009ko eta 2013ko buruz burukoaren argazkia ikusi da, Amets Arzallusekin aritu baita aurten ere. Iñaki Muruak jantzi dio, azkenik, txapela txapeldunari.
Orain bost urte txapeldun izatearen ordainetan, gaurko geltokian igo da txapelketaren trenera Lujanbio. Erakustaldia eman du hasi eta buka, eta 2.240 puntuak dira horren erakusle. Beste zazpi bertsolariak ere, nolanahi ere, bikain aritu dira; saioa hasi orduko hartu baitiote tamaina oholtza berriari, eta tenple onean eutsi diete 13.300 lagunen begirada, animo eta txaloei.
Ikusi gehiago: Podcasta. Miren Mujika Telleria: finalaren balorazioa
Amets Arzallus izan da txapeldunorde, 2.166 punturekin, eta Aitor Mendiluze, buruz burukotik kanpo geratu bada ere, itzel aritu da, eta hirugarren geratu (1.507). Atzetik izan du, laugarren postuan, Sustrai Colina, 1.495 punturekin. Puntu eta erdira izan du atzetik Alaia Martin (1.493,5). Koska bat beherago, Beñat Gaztelumendik egin du seigarren, 1.443 puntu eskuratuta. Nerea Ibarzabalek egin du azken-aurren, 1.435 punturekin. Eta, azkenik, Joanes Illarregi izan da azken, 1.421 puntu batuta.
Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk finala
Txapelketen argazkia berritu du aurtengo finalak, baina bideak berak berritu du. Bertsozaleak bertso gosez zeuden txapelketa hasterako, eta gaurko finalean ere islatu da gose hori. 13.300 lagunen olatuak izan dira, txalo zaparradak, malkoak eta isiltasun luzeak.
«Txapela bete indar», hala kantatu du amaierako agurra 2022ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapeldunak:
Herriak ta hizkuntzak
zuten norantzari
gai gehio lotu zaio
lehengo ardatzari
ta munduak hartu dun
itxura latzari
aurre egiteko, beraz,
laguna altxa hadi!
bultza hainbat borroka
ederren martxari
kontrapisu eginez
eskuin balantzari
txapela bete indar
mingaina dantzari
borroka irabazteko
desesperantzari. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222173/argentina-eta-messi-munduko-txapeldun.htm | Kirola | Argentina eta Messi munduko txapeldun | Argentinak penaltietan irabazi dio Frantziari finala (4-2), eta hirugarrenez bihurtu da munduko txapeldun. Alferrik galdu du bi golen errenta, eta luzapena 3-3 bukatu da. Azkenean, Messik altxatu du garaikurra. | Argentina eta Messi munduko txapeldun. Argentinak penaltietan irabazi dio Frantziari finala (4-2), eta hirugarrenez bihurtu da munduko txapeldun. Alferrik galdu du bi golen errenta, eta luzapena 3-3 bukatu da. Azkenean, Messik altxatu du garaikurra. | Bukaera apoteosikoa izan du Munduko Kopak. Inoizko finalik ikusgarrienetako bat jokatu dute Argentinak eta Frantziak, eta, penaltietan, zuri-urdinak bihurtu dira txapeldun. Merezita gailendu dira, baina baita ondo sufrituta ere. Gezurra dirudi, lehen 80 minutuetan goitik behera nagusitu baitira. 2-0 ari ziren irabazten, baina, bat-batean, dena dar-darka jarri dute frantziarrek, minutu batean bi gol sartuta. Luzapenean, Messik aurretik jarri du berriz ere Argentina, baina gutxi iraun die pozak, Mbappek hirunako gola egin baitu. Penalti jaurtiketetan, erraldoi bihurtu da berriro Emiliano Martinez atezaina, eta Montielek sartu du gol erabakigarria.
Argentinarrek hirugarren izarra josi dute paparrean. 1986an zuten irabazia azken titulua. Bada, bukatu da itxaronaldia. Era berean, 2014an galdutako finalaren arantza atera ahal izan du Messik. Urte luzez gozakaitz ibili da selekzioan, baina iaz Amerika Kopa irabazi zuen, eta, orain, munduko txapeldun bihurtu da. Falta zitzaion garaikurra da. Zirkulua itxi du.
Esperotako hamaikakoarekin aritu da Frantzia, sistema eta jokalari aldetik. Lionel Scalonik, ordea, aldatu egin du Kroaziaren kontra erabilitako estrategia arrakastatsua: Paredes zelai erditik kendu, eta Di Maria ezker hegalean ipini du. Hala, 4-3-3 eskemarekin jardun dute argentinarrek. Baita ondo jardun ere. Partidaren zatirik handienean, frantziarrak baino gehiago izan dira jokoaren zentzu guztietan.
Lehen zatian erakutsi dute nagusitasun handiena. Presio lerroak zelai erdian paratu dituzte bi taldeek, txapelketa osoan egin bezala. Ez dute itsu-itsuan aurrerantz egin. Aldea jarreran egon da: askoz ere oldarkorragoak izan dira zuri-urdinak. Baloi bakoitzarengatik borrokatu dira, azkena balitz bezala. Lehietan jaun eta jabe izan dira, eta horrek urrea balio du final batean. Bizitasunak apurtu du partidari ustez zegokion berdintasuna.
Jokoari gatza eta piperra eman dio Argentinak. Baloia erraz berreskuratu eta bizkor mugitu du. Sutsu aritu da kontraerasoan. Lerro artean min handia egin du Mac Allisterrek; eta zer esanik ez Di Mariak. Scaloniren hamaikakoko berritasun nagusia izan da, eta lehen zati txundigarria osatu du. Deabrukeriak egin ditu Messirekin batera. Nahieran aritu dira.
Hain justu, Di Maria eta Messi izan dira lehen goleko protagonistak. Batak penaltia behartu du –zangotraba egin dio Dembelek, batere beharrik gabe–, eta besteak, gola sartu. Messi ez da urduri jarri hamaika metroko jaurtiketan: Lloris nora, beste aldera bidali du baloia. 23. minutuan, 1-0 aurretik jarri da Argentina.
Golak ez du gidoia aldatu. Estutzen jarraitu dute Scaloniren mutilek, eta bigarrena egin kontraeraso ikusgarri batean. Paseak bizi kateatu dituzte Messik, Julian Alvarezek eta Mac Allisterrek, eta Di Maria izan da artelanari sinadura jarri diona. Atsedenerako hamar minuturen faltan, finala poltsikoan zuen Argentinak.
Frantzia, berriz, guztiz desitxuratuta zegoen. Hainbeste, ezen atsedenera heldu aurretik Giroud eta Dembele kendu baititu Deschampsek, Thuram eta Kolo Muani zelairatzeko. Hasieran, ezer gutxi aldatu da. Frantziarrak burumakur joan dira aldageletara.
Iraultza begi kliska batean
Aurrerapausoa egin nahi izan dute bigarren zatian, baina Argentinak eroso jarraitu du, eta abagune onak izan ditu neurketa guztiz erabakita uzteko. Lehen ordua beteta, bederatzi gol aukera zenba zitzaketen argentinarrek; frantziarrek, ordea, bat bera ere ez dute sortu. Erdiraketak egiten hasi dira ezkerretik, eta arrisku sentsazio apur bat sortu dute. Dena den, egoera guztiz kontrolpean zuten zuri-urdinek.
Alabaina, teknikarien erabakiek aldatu egin dute partidaren noranzkoa. Lehenik, Scalonik Di Maria kendu du, ordura arteko jokalaririk onena. Geroago, Deschampsek beste aldaketa bikoitz bat egin du, eta marrazkia moldatu: bi aurrelarirekin jokatzen hasi da Frantzia. Hortik gutxira, Otamendik penaltia egin dio Kolo Muaniri, eta Mbappek murriztu egin du markagailuko aldea. 80. minutua zen. Bada, argentinarrak konturatzerako, beste gol bat ospatzen ari zen PSGko izarra. Bat-biko itzela egin du Thuramekin, eta lehen ukituan finitu du jokaldia, boleaz. Messiren baloi galera batean egon da golaren jatorria.
Frantziak etekina atera dio nagusitasun fisikoari, eta partida irabaztear izan da. Haatik, Martinezek ezerezean utzi du Rabioten jaurtiketa. 96. minutuan, berriz, Llorisek gelditu egin dio Messiri areaz kanpotik egindako jaurtiketa.
Zoramena ez da eten luzapenean. Lautarok oso bi aukera on huts egin ditu, eta 108. minutuan, 3-2koa egin du Messik. Area ertzean jokaldi bizkorra egin du Argentinak, eta kapitainak ate barrura bidali du baloia. Atepetik atera du Koundek, baina marra igaroa zuen jada. Zale argentinarrak garaipena ospatzen hasiak ziren berriro, baina, luzapena bukatzeko hiru minuturen faltan, Montielek eskuarekin gelditu du jaurtiketa bat area barruan. Penaltia. Mbappek ez du huts egin.
Hori gutxi ez, eta Martinezek hanka miragarri batez galarazi du Frantziaren laugarren gola. Hurrengo jokaldian, Lautarok oker errematatu du buruz, dena alde zuela. Kirioak airean ziren, eta penalti jaurtiketetan, Argentinak egin du dantza. Bigarren eta hirugarren jaurtiketan kale egin dute frantziarrek. Comanek Martinezekin egin du topo, eta Tchouameniri kanpora joan zaio. Montielen golak estasia eragin du argentinarren artean. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222175/bera-berak-zortzigarren-superkopa-irabazi-du.htm | Kirola | Bera Berak zortzigarren Superkopa irabazi du | Kaskar hasi dute Donostiako jokalariek Malagaren aurkako finala, baina segituen eman diote buelta. Partida ia amaitu arte ez da izan garaile argirik: 30 segundoren faltan gailendu da Bera Bera, Shula Gavilanen gol baten bidez. | Bera Berak zortzigarren Superkopa irabazi du. Kaskar hasi dute Donostiako jokalariek Malagaren aurkako finala, baina segituen eman diote buelta. Partida ia amaitu arte ez da izan garaile argirik: 30 segundoren faltan gailendu da Bera Bera, Shula Gavilanen gol baten bidez. | Eta, honekin, zortzigarrena. Espainiako Superkopa irabazi du zortzigarrenez Donostiako Bera Bera taldeak. Malagan jokatu dute finala, Costa del Sol Malagaren aurka, eta 25-26 gailendu dira partida nahiko parekatu batean. Bera Bera, aurretik jokatutako hiru finaletan, esku hutsik itzuli zen Donostiara, baina, laugarrenean, asmatu dute.
Finala kaskar hasi dute gipuzkoarrek (0-3). Hori izan da bi taldeen golen artean izandako errentarik handiena, eta Bera Berak ere eman dio buelta hasierari: azkar parekatu dituzte golak, eta lehia estua mantendu dute lehen zatian zein bigarrenean. Atsedenaldia iritsi baino lehen, aurretik jartzea lortu du (11-13). Amaiera aldean lortu du Bera Berak hiru goleko errenta (22-25). Malagak ere lortu du horiek berdintzea (25-25). Partida ia amaitu arte ez da izan garaile argirik; 30 segundoren faltan, Bera Berako Shula Gavilanek sartu du azken gola (25-26). |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222176/boluartek-peruko-lehen-ministroa-kargugabetu-du.htm | Mundua | Boluartek Peruko lehen ministroa kargugabetu du | Gobernu berria izendatu nahi du Peruko presidenteak, tentsio politikoa «elkarrizketaren» bidez baretzeko. Pedro Angulo lehen ministro kargugabetuak Boluarteren erabakia babestu du: «Karguek agintariaren babesa izan bitartean diraute». | Boluartek Peruko lehen ministroa kargugabetu du. Gobernu berria izendatu nahi du Peruko presidenteak, tentsio politikoa «elkarrizketaren» bidez baretzeko. Pedro Angulo lehen ministro kargugabetuak Boluarteren erabakia babestu du: «Karguek agintariaren babesa izan bitartean diraute». | Osatu eta hamar egun baizik ez du iraun aldaketarik gabe Dina Boluarte Peruko presidentearen gobernuak. Herrialdea murgilduta dagoen krisi politikoan, gobernua berregituratzea erabaki du; hiru ministeriori eragingo die aldaketak. Horiek horrela, Pedro Angulo lehen ministroa kargugabetu du. Boluartek hartu duen erabakiaz mintzatu da Angulo, eta adierazi du «beharrezkotzat jotzen dituen neurriak» har ditzakeela. «Presidenteak izendatzen gaitu, konfiantza ematen digu». Lehen ministro ohiaren iritziz, presidentearen esku dira kargugabetzeak, «baliagarriak diren jakitun egongo baita». Hala, arrazoia eta babesa eman dio Boluarteren erabakari: «Badakigu gure karguak, beren izaeragatik, ez direla amaigabeak. Karguek agintariaren babesa izan bitartean diraute».
Boluartek aldaketak egingo ditu gobernuan, baina bere horretan jarraituko du presidente lanetan. «[Karguari] uko egitea biolentoei arrazoia ematea da». Tentsio politikoa handia da Perun, eta gutxienez 25 pertsona hil dira liskarretan. Izan ere, protesta jendetsuak izan dira herrialdean Castilloren alde eta Boluarteren dimisioa exijitzeko. Presidentearen dimisioak, Boluarteren iritzitan, «ez lituzke arazoak aldatuko», ezta manifestazioak baretuko ere.
Boluartek argi du gobernu berria nolakoa izatea nahi duen: «apur bat politikoagoa» behar du, «aurre egin» diezaion gizartearen nahigabeari, baita «elkarrizketaren zubiak» zutitzeko ere. Elkarrizketa lehenestearena azpimarratu du Peruko presidenteak hedabideei eskainitako lehen hitzetan: «Gobernu honek ateak irekita solastatu behar du, ministerioekin eta agintari berriekin; Kongresuak, berdin».
Tentsio politiko bizian da Peru, eta Boluartek esan du gobernuak «neurri egokiak» hartu dituela liskarrei aurre egiteko. Segurtasun indarrek negar gasa erabil dezatela ezarri dute, eta ez perdigoiak, nahiz eta sare sozialetan aurkakoa erakusten duten bideoak zabaldu diren. Neurri horiek «herrialdea lasaitu» dadin aplikatu dituzte, «baina, batez ere, bizitza eta osasuna zaintzeko, baita negozioak ere». |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222177/errenteriako-84-urteko-gizon-baten-bila-ari-dira-asteazkenetik.htm | Gizartea | Errenteriako 84 urteko gizon baten bila ari dira asteazkenetik | Inork haren berri izanez gero 112 larrialdietarako telefono zenbakira deitzeko eskatu dute. | Errenteriako 84 urteko gizon baten bila ari dira asteazkenetik. Inork haren berri izanez gero 112 larrialdietarako telefono zenbakira deitzeko eskatu dute. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, asteazkenean Errenterian (Gipuzkoa) desagertu zen 84 urteko gizon baten bila ari dira. Oarsoaldeko Hitza-k jakinarazi duenez, Antonio Garcia du izena gizonak, eta Kaputxinoak auzo inguruan galdu zen. 1,60 metro neurtzen du, begi urdinak ditu eta burusoila da. Jaka bat eta zapatak zeramatzan ikusi zuten azken aldian. Kaputxinoak auzoan, hilerrian eta Masti-Loidi industrialdean ibiltzen da.
Asteazkenean desagertu zen, eta ordu batzuk geroago hasi ziren bilaketa lanak. Errenteriako eta Oiartzungo udaltzainak, DYA eta Gurutzeko Gorriko kideak, boluntarioak eta ertzainak ari dira bila; azken horiek, txakurrekin. Atzo iluntzean bilatzeari utz zioten, eta gaur egun argiz hasi dira berriro. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222178/beste-patxada-batekin-bizi-izan-dut-final-hau-esperientziagatik-eta-zentzuagatik.htm | Kultura | «Beste patxada batekin bizi izan dut final hau, esperientziagatik eta zentzuagatik» | Finala bukatu eta gutxira, zortzi bertsolariek egunaren balorazioa egin dute. Maialen Lujanbiok esan du «lantsua» izan zela eguna, eta presio txikiagoarekin aritu zela. Eskerrak eman dizkiete antolakuntza lanetan aritu direnei, eta plazaren garrantzia nabarmendu dute. | «Beste patxada batekin bizi izan dut final hau, esperientziagatik eta zentzuagatik». Finala bukatu eta gutxira, zortzi bertsolariek egunaren balorazioa egin dute. Maialen Lujanbiok esan du «lantsua» izan zela eguna, eta presio txikiagoarekin aritu zela. Eskerrak eman dizkiete antolakuntza lanetan aritu direnei, eta plazaren garrantzia nabarmendu dute. | «Lantsua». Hitz horrekin laburbildu zuen Maialen Lujanbio txapeldunak atzoko eguna, bukatu eta berehala. Hirugarren aldiz jantzi du Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapela, eta, aitortu zuen arren oraindik perspektiba falta zuela «burrunban» sentitzen zelako, egun luzea eta «lantsua» izan zela nabarmendu zuen. «Bila eta bila, momentu batzuetan korrontearen kontra bezala, azkenean sintonizatuago... lantsua izan delako sentsazioa daukat. Eta, ondoren, poz handia».
2005etik lehenengo aldiz, txapeldunak txapelari eutsi zion atzo. Ia 40 urtean, hiru aldiz bakarrik gertatu da hori. Finalerako zuzenean sailkatuta irabazi zuen atzo Lujanbiok, eta horretaz ere mintzatu zen. «Banekien zaila izango zela, saio batean jokatzea dena. Txapelketaren formatuan, kortse horien guztien barruan, bertsokera horren barruan jartzea kosta egiten da. Eta kosta egin zait. Azkenean, eskarmentuak ematen dizu gauzak planteatzeko beste modu bat, edo bizipenak bestela irakurtzeko eta erlatibizatzeko».
Alde horretatik, finala lasaiago bizi izan zuela gaineratu zuen: «Batez ere aldatu da nire ibilbidean gaurko saioak daukan esanahia, lehen txapel batek edo final batek suposa zezakeena eta gaur egun suposatzen duena. Ez du gutxiago balio, balio desberdina du. Taldeak eta garaiak zeukan testuinguruan, zentzu horren barruan, lasaiago bizitu dut. Ez neukan txapela irabazteko derrigortasunaren anbizio edo gogo gose izugarri hori, beharbada beste garai batzuetan gehiago eduki dezakezuna. Beste ikuspuntu batean nengoen, eta nago, azkenean eskarmentuagatik, bideagatik, edadeagatik, talde honek suposa dezakeenagatik, nik talde honetan suposa dezakedanagatik, eta horrek lasaitasun bat eman dit. Ez diot baliorik kentzen, aldatu egiten da planteamendua. Beste patxada batekin bizi izan dut, esperientziagatik eta zentzuagatik».
Gainera, eskerrak eman zizkien finalaren aurretik aurreko saio guztietan parte hartu duten bertsolari guztiei, «hainbesteko maila eta bertso ale bikainak» utzi dituztenei. Baita finalean oholtzan berarekin egon zirenei ere.
Amets Arzallus
«Maialen eta kide guztiei zorionak eta eskerrak eman nahi dizkiet. Eta eskerrak Maialen korronte kontran ibiltzen den, ze alde egingo balu... edan egingo luke.
Sentitzen dut egun hau bertsoez haratago doala. Bizirik eta pozez eta etorkizunera proiekzio eta baikortasunez ikusten den egun bat da. Eta ni, bertsolari bezala baino gehiago, euskaldun bezala horren parte sentitzen naiz. Bizitzan, zoritxarrez, ez dauzkagu hainbeste egun gisa honetako festa kolektibo handi eta baikorki aldarrikatzeko, eta pozik nago neure aletxoa jarri dudalako euskaraz bizi nahi duen herri horren festan erregai bezala. Segituko dut horretan. Bertsolari eta pertsona bezala ildo horretan sentitzen naiz».
Sustrai Colina
«Ni oso pozik eta harro nago hemen izateagatik. Plaza berri bat irabazi dugu, handi bat, eta espero dut hedatze uhin handi bat ekarriko duela. Pertsonalki ez naiz disgustura aritu, batzuetan gustura ere bai. Gehienetan, ongi baina sentipen batekin, eta, hemen aritzeko, baina ongi sentipena behar da. Pozik nago erre nahi nituen kartutxoak erre ditudalako. Txapelketaren balorazioa gozoa izango da»
Alaia Martin
«Nik ere bide polit bezala gogoratuko dut. Gozatu egin dut orain artekoa, eta gaur ere, momentuka, baina gozatu dut. Esker on handia sentitzen dut, hunkitzeraino batzuetan, atzean dagoen lanagatik, zaintzagatik, bideak eman duen guztiagatik, argazki berriagatik. Arrazoi asko zeuden hunkitzeko; batzuetan deskontzentratzeko. Baina uste dut gozatzeko moduko plaza eta eguna zela. Saioan batzuetan gehiago sartu naiz, baina pozik nago talde honen parte izan naizelako eta Maialenen txapelagatik».
Joanes Illarregi
«Gaurko eguna bide luze baten bukaera da, borobiltze bat. Talde bezala goizean eta arratsaldean elkartu diren 13.000 horiei eskaini diegu bilatzen zuten hori. Pertsonalki, lortu dut aldarte on batekin kantatzea, eta, oholtza handi batean horrek gaina niri hartu beharrean, hor egotea lortu dut. Hor asmatu dut».
Nerea Ibarzabal
«Zortedun sentitzen naiz, hemen egoteagatik eta Maialenen txapela hain gertu ikusteagatik. Kolektiboki gauza ederrak egin ditugu. Nik ez dut hain ongi pasa, eta nire amets gaiztoa izan zitekeena gertatu da: pozez beharrean, beldurrez aritu naiz. Ez nintzen ari gozatzen: barruko ahotsa geroz eta ozenago eta ilunago. Arratsaldera arte ez dut pozarekin konektatu, eta pertsonalki neure buruarekin haserre noa, bukle bat elikatu dudalako».
Beñat Gaztelumendi
Pribilegioa da Iruñeko lehen finaleko partaide izatea. Argazki horren parte baginen, baina elkarri oso ondo eutsi diogu, elkar babestu dugu, eta zortedun sentitzen naiz talde honetako kide izateaz. Denei eskerrik asko. Zorionak Maialeni, baita Ametsi eta besteei ere, ez delako erraza hemen egotea. Aipatu nuen ez nuela erregularra izan nahi, eta hori lortu dut, nire inertzia puskatzea. Postu bat egin dut gora, baina hori baino gehiago aldatu da nire bertsogintza. Txapelketa honetan asko ikasi dut».
Aitor Mendiluze
«Zorionak eta eskerrak eman nahi dizkiet hor egon diren guztiei eta horien atzean egon diren guztiei. Badakigu zenbat lan dakarren horrelako txapelketa batek. Nire kasuan, inoiz baino gehiago fisikoa eta emozionala oso gertu joan dira, eta oso sentsazio ona izan dut saio guztietan; hobeto edo okerrago egon naiz. Ez da gehien inporta zaidana, egia esan; gozatu dut, eroso sentitu naiz. Taldekideekin eroso sentitu naiz, eta nahi nuke haien erosotasunen parte txiki bat izatea. Eta alde horretatik bazen nire nahi bat txapelketa honetan hori islatzea.
Beharbada, inoiz baino gehiago jabetu naiz egoeraz, momentuaz, neure buruaz, eta kokapen horretatik hustu egin naiz, emozionalki ere bai, baina era berean kargatu ere bai, sentsazioz, momentuz, besteen ekarpenez, gauza askotaz. Asko irabazi dut pertsonalki. Nik sentitzen dudana da etorri naizen baino hobeto noala. Eta hori asko da». |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222179/errusiak-droneekin-eraso-egin-dio-kievi.htm | Mundua | Errusiak droneekin eraso egin dio Kievi | Errusiak droneekin eraso egin dio Kievi. | Kiev osoan berokuntza sistema berrezarri zutela iragarri zuten Ukrainako agintariek atzo. Handik ordu batzuetara, baina, gaur goizaldean, Errusiak berriro eraso egin dio Ukrainako hiriburuko eta izen bereko eskualdeko energia azpiegiturari. Oraingoan, joan den ostiraleko erasoaldi masiboan ez bezala, droneak erabili ditu.
Oleksi Kuleba eskualdeko gobernadoreak adierazi du Errusiak «Shahed» droneekin egin duela erasoa —Iranek egiten ditu gailu horiek—, bi pertsona zauritu dituela, eta energia azpiegitura batzuetan «kalte esanguratsuak» eragin dituela. Telegramen idatzitako mezu batean gehitu du, nolanahi ere, defentsa antiareoak «funtzionatu» egin duela, eta horri esker «etsaiak» jaurtitako bederatzi drone erorarazi dituztela. Ukrainako armadaren arabera, 35 jaurti ditu Errusiak, eta 30 erorarazi dituzte.
Ikusi gehiago: Errusiak beste eraso masibo bat egin du Ukrainako energia azpiegituren kontra
Vitali Kliktxko Kieveko alkateak baieztatu du leherketa batzuk gertatu direla hiriburuko bi barrutitan. Eztanda horiek sute batzuk eragin dituzte. Esan du larrialdi zerbitzuak lanean ari direla, baina ez du argitu hiriko leku horietan berokuntza sistema berrezarri ahal izango duten ala ez.
Bestalde, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako Minsken biltzekoak dira gaur. Bi herrialdeetako tropen arteko ariketa militarrak ohikoak dira, eta, Ukrainako armadaren arabera, Putinek nahi du Bielorrusiako indarrek gehiago parte hartzea gerran. Errusiak irail amaieran deitutako 300.000 erreserbisten multzo handi bat han ari da entrenatzen. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik atzo gauean esan zuen Bielorrusiako mugan prest daudela «jokaleku guztietarako». Errusiako telebista programa batean, Putinen aste honetarako agenda izan zuten atzo hizpide, eta nabarmendu zuten «iragarpen garrantzitsuak» espero dituztela. | |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222180/donostialdeko-esiaren-krisia-laquonormalizatzeko-bideanraquo-dela-ziurtatu-du-sagarduik.htm | Gizartea | Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» dela ziurtatu du Sagarduik | Eusko Legebiltzarrean esan du Osakidetzako eta Donostia ospitaleko zuzendaritza gaur egiten ari den batzarra elkarrizketarako «abiapuntua» dela. Kargugabetzeen arrazoiez argibiderik ez ematea egotzi dio oposizioak. | Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» dela ziurtatu du Sagarduik. Eusko Legebiltzarrean esan du Osakidetzako eta Donostia ospitaleko zuzendaritza gaur egiten ari den batzarra elkarrizketarako «abiapuntua» dela. Kargugabetzeen arrazoiez argibiderik ez ematea egotzi dio oposizioak. | Aurrez idatzitako gidoitik atera gabe mintzatu da, beste behin, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua. Itziar Perez eta Idoia Gurrutxaga Donostialdeko ESIko zuzendaritzako kideak kargugabetzeak eragindako krisiari buruz azalpenak emateko agerraldia egin du Sagarduik Eusko Legebiltzarrean, baina oposizioko taldeek egindako galdera zehatzei izkin egin die, eta ez du argitu zer dagoen erabaki horren atzean.
Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek protestak hasiko dituzte osasun sistema publikoa babesteko
Horixe bera leporatu diote taldeek, etsita. Kargugabetzeen erroan egon diren arrazoiak azaltzeko exijitu diote Osasun Sailari, baina Sagarduik ez du halakorik egin. Orain arteko agerraldietan egin izan duen bezala, Sagarduik azpimarratu du Osakidetzak erronka handiak dituela osasun mailan, eta «ikuspegi partekatua» behar dela horiei aurre egiteko, «sarean» lan eginez. Kargugabetutako zerbitzuburuek, ordea, ez zuten bat egiten proiektu komun horrekin, haren iritziz. Haren esanetan, zerbitzuburuek egindako aldarrikapenek ez dute zerikusirik ESIren arazoekin, bestelako arrazoiekin baizik: tartean, lan eskaintza publikoa eta kontratazioa. Nolanahi ere, krisia bideratu egingo dela uste du sailburuak, eta gaur Rosa Perez Osakidetzako zuzendari nagusia eta Donostialdeko ESIaren zerbitzuburuak egiten ari diren bilera bide horretan doala esan du. «Harremanak normalizatzeko bidean doaz elkarrizketak. Gaur bide berri bati hasiera emango zaio». Azpimarratu du gaurko bilera ez dela azkena izango, eta «elkarrizketari bidea egiten utzi behar» zaiola.
Sagarduiren azalpenak ez ditu asebete oposizioko taldeak, eta kargugabetzeen inguruko argibiderik ez ematea aurpegiratu diote. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Eusko Legebiltzarrarekin «mespretxuz» aritzea leporatu dio, eta «gezurrak» esatea krisiaz. «Orain arte ez duzue egia esan». Donostialdeko ESIaren krisia Osakidetzak dituen gatazken beste «katebegi» bat dela salatu du, eta konponbidea bilatzea premiazkoa dela.
Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea kexu agertu da Sagarduik ez duelako azaldu zeintzuk izan diren bi zerbitzuburuen kargugabetzearen atzean egon diren «arrazoi zehatzak». Haren ustez, arrazoi nagusia zera da: Donostia ospitalea esparru batzuetan «erreferentzialtasuna» galtzen ari dela.
PP+C’s-ren izenean, Laura Garridok esan du Donostialdeko ESIan sortutako krisia «aurrekaririk gabekoa» dela, eta «etsigarritzat» jo ditu Sagarduiren azalpenak. Garridoren iritziz, Donostia ospitaleko krisiaren atzean ez daude antolaketa aldaketa soilak, baizik eta «erroan Osakidetzaren lidergo eta kudeaketa eredua dago», eta autokritika egiteko eskatu dio Sagarduiri. «Noraezean doan itsasontzia da Osakidetza, eta Sagarduik ez ditu lemazain lanak betetzen», kritikatu du.
Urkullu, autokritikarako prest Donostialdeko ESIan piztutako polemikari buruz galdetu diote gaur Iñigo Urkullu lehendakariari, Euskadi Irratian, eta aitortu du «komunikazio arazoa» egon dela barne egituran, eta «autokritikarako prest» agertu da. Hala eta guztiz ere, «osasun arreta bermatuta» dagoela ziurtatu du. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222181/planetaren-30-kontserbatzeko-konpromisoa-hartu-du-cop15ek.htm | Mundua | Planetaren %30 kontserbatzeko konpromisoa hartu du COP15ek | AEBak ez daude ituna sinatu duten ia 200 herrialdeen artean. Ez dute zigorrik adostu konpromisoak betetzen ez dituztenentzat. | Planetaren %30 kontserbatzeko konpromisoa hartu du COP15ek. AEBak ez daude ituna sinatu duten ia 200 herrialdeen artean. Ez dute zigorrik adostu konpromisoak betetzen ez dituztenentzat. | Espezieen desagertze azkartua galgatzeko asmoarekin, COP15 NBE Nazio Batuen Erakundearen natur aniztasunari buruz egindako goi bileran adostu dute planetaren %30 kontserbatzea. Akordio hori lortu dute, goizaldean, azken bi asteetan Montrealen (Kanada) egindako biltzarrean parte hartu duten ia 200 herrialdeek. AEBak ez daude, ordea, itunaren sinatzaileen artean.
Adostutakoaren arabera, «bereziki garrantzitsuak» diren ekosistemak babestuko dituzte. Herrialdeek zortzi urteko epea dute helburua bideratzeko neurriak hartzeko. Hori bai, ez dute zigorrik ezarri konpromisoak betetzen ez dituztenentzat. Azken xedea da 2050erako etenda egotea orain arriskuan dauden espezieen galera, baita hamar aldiz gutxitzea ere egungo desagertze tasa globala.
Ikusi gehiago: COP15: negoziazioak etenda, funts bat sortzeari buruzko zatiketagatik
Txinak eta Kanadak bultzatu dute akordioa, eta, adituen arabera, betetzen baldin badute aldaketa handiak eragingo ditu nekazaritzan, enpresen hornidura kateetan, eta kontserbazioan komunitate indigenek izango luketen rolean.
Izan ere, itunean helburutzat jaso dute 2030erako erdira jaistea nekazaritza intentsiboan erabilitako ongarriak, eta neurri berean murriztea pestizidei eta produktu kimiko arriskutsuei lotutako arriskuak.
Eta jarritako helburuak betetzeko behar den diruari dagokionez, itunean adierazi dute 2030 baino lehen urtero 200 milioi euro «mobilizatuko» dituztela. Horretarako, herrialde garatuek 19 milioi euroko ekarpena egin beharko diete, urtero, 2025erako, garabidean diren herrialdeei, eta ekarpen horrek gutxienez 29 milioi eurokoa izan beharko du 2030etik aurrera. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222182/bakea-eta-borroka-askatzaileak.htm | Iritzia | Bakea eta borroka askatzaileak | Bakea eta borroka askatzaileak. | Azaroaren 25eko manifestazioei, bakeari eta indarkeriarik ezari buruzko artikulu eder eta mamitsua plazaratu du abenduaren 1eko BERRIAn Maite Leanizbarrutiak. Herri borroken —feminismoan zentratzen da— eta borroka horiek baketsuak izatearen arteko harremana planteatzen du artikuluan. Gaurkotasun handiko gaia da eta, horregatik, hausnarketa batzuk egin nahi ditut, gaia haren dimentsio osoan errazago ulertzeko.
Feminismoaren aldeko borrokak baketsua izan behar duela defenditzen du Leanizbarrutiak eta batzuetan manifestazio horietan jaurtitzen diren kontsigna batzuk emakume gehienek partekatzeko modukoak ez direla eta ez diotela inolako mesederik egiten mugimendu feministari iruditzen zaio. Guztiz bat nator Maiteren hausnarketarekin eta gehiago esango nuke: arazo hori beste mugimendu batzuetara zabal daitekeela eta Euskal Herrian izan diren eta oraindik diren beste borroka askatzaile batzuetan gertatzen dela uste dut. Adibide bat aipatuko dut: presoen sakabanaketaren kontrako manifestazioetan gertatzen dena, eta urtarrilean egiten den presoen eskubideen aldeko manifestazioa dugu horren adibidea: nik neuk utzi egin nion manifestazio horretara joateari, helburuekin guztiz ados nengoen eta nagoen arren ez zitzaidalako batere gustatzen han sortzen zen giroa: garai bateko kontsigna eta oihuak etengabe errepikatzea, estetika, betiko pankartak … eta, azken finean, betiko jendea ikustea. Jakina, presoek eta beren senideek asko sufritzen dute, bidegabekeria handiak egiten dizkiete, ez dizkiete funtsezko giza eskubideak errespetatzen… baina egoera horren kontra protesta egiteko bideak aldatzen ez baditugu, betikoak joango dira manifestazio horietara eta bakarrik ezker abertzalea arduratuko da presoen arazoaz. Hau da, gutxi gorabehera, praktikan gertatzen ari dena. Praktikan, diot, ezker abertzalekoak ez diren pertsona askok ere sentitzen baitute presoen sufrimendua, baina praktikan ez dute, ez dugu, bidegabekeria horiei aurre egiteko biderik aurkitzen. Beste mugimendu batzuetan (euskalgintza, ekologia, AHTaren kontrako borroka… ) antzeko egoerak gertatzen dira. Agian intsumisioaren aldeko borroka izango da salbuespena, manipulatzeko saioak nabariak izan ziren arren azkenean ETAren indarkeria defenditzen zutenei nagusitu baitzitzaizkien intsumiso baketsuak.
Indarkeriaren gaia ere planteatzen du Leanizbarrutiak artikuluan eta guztiz bat nator harekin, baina zehaztapen bat egingo nioke: ETAren borroka armatuaz eta borroka horrek eragindako biktimen sufrimenduaz hitz egiten du. Euskal Herriaren egoera berrian guztiz bidezkoa da sufrimendu hori, betiere, gogoan hartzea baina polizia-indarrek eragindako hilketa, tortura ikaragarriak eta giza eskubideen urraketa guztiak hartu behar ditugu ere kontuan, zauri sakona utzi baitute gure herrian eta inor gutxik egiten baitio zauri horri aurre. Bortizkeriaren gaiak eragindako zauria oraindik sendatu ez duen herri bat garela hartu behar dugu kontuan, edozein borroka askatzaile planteatzeko orduan, borroka horiek zabalak eta anitzak izatea benetan nahi badugu. | |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222183/osakidetzako-sindikatuek-protestak-hasiko-dituzte-osasun-sistema-publikoa-babesteko.htm | Gizartea | Osakidetzako sindikatuek protestak hasiko dituzte osasun sistema publikoa babesteko | Ostegunean Osakidetzako lantokien atarian biltzera deitu dute, eta iragarri dute Eguberrion ondoren protestak kalera eraman eta herritarrei ere egingo dietela deia. | Osakidetzako sindikatuek protestak hasiko dituzte osasun sistema publikoa babesteko. Ostegunean Osakidetzako lantokien atarian biltzera deitu dute, eta iragarri dute Eguberrion ondoren protestak kalera eraman eta herritarrei ere egingo dietela deia. | SATSEk, ELAk, LABek, SMEk, CCOOk eta UGTk deialdi bateratu bat egin dute ostegunean Osakidetzako lantoki guztien atarian biltzeko. 11:00etan ospitaleen atarian biltzera deitu dute, eta 13:00etan, lehen arretako zentro guztietan. Haien hitzetan, Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila osasun sistema desegiten eta lan baldintzak eskasten ari da, eta iragarri dute Eguberrien ondoren protestak kalera eraman eta herritarrak ere deituko dituztela parte hartzera.
Osasun sistema publikoaren aldeko protesta ziklo bat hasiko dute horrela, «babesteko». «Begi bistakoa da gure osasun publikoaren hondatzea, bai profesionalentzat, baita herritarrentzat ere. Eusko Jaurlaritzaren propagandak ezin du ezkutatu jada herritarrek lehen pertsonan jasaten duten egoera», nabarmendu dute.
Osakidetzaren «errealitate gordinaren aurrean», negoziatzeko eskatu nahi dute. Azaldu dute denbora asko daramatela salatzen Mahai Sektoriala foro huts bat bihurtu dela, informatzeko baliatzen dutela, eta ez dagoela benetako negoziaziorik. «Osakidetzak nahi duena eta Osakidetzak nahi duenean soilik tratatzen da», esan dute, eta «hobetu beharrean, okerrera egin gu egoerak, blokeora eramateraino».
Elkarrizketarik ez egoteaz gain, Osakidetzako zuzendaritzak «jarrera inposatzailea» duela gaineratu dute. «Osakidetza demokratizatzeko Mahai Sektorialaren blokea gainditu eta langileen ordezkariekin benetako negoziazio bat bultzatu behar da», adierazi dute.
Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» dela ziurtatu du Sagarduik
Sindikatuek azaldu dute aurten bi aldiz utzi dutela Mahai Sektoriala, eta egoera bideratzeko Osakidetzako Zuzendaritzari Lan Harremanen Kontseiluan biltzea eskatu diotela, baina bitan ere ez direla joan.
Azken aldiz, abenduaren 7an bildu ziren zen Osakidetzako zuzendaritzarekin, Gotzone Sagardui han zela. Adierazi dute ez zuela erakutsi negoziatzeko batere borondaterik eta asmoa erakutsi zuela «inposaketaren bidean» jarraitzeko. «Errealitatea da Osakidetza bere bide orriari jarraitzen ari dela, alde sozialeko aldarrikapenei jaramonik egin gabe eta existitzen ez den negoziazio baten itxurak egiteko erabiliz Mahai Sektoriala».
Sindikatuek iritzi diote beharrezkoa dela Osakidetzaren gobernantzaren inguruan hausnartzea. «Bertikaltasuna eta inposaketa Osakidetzaren zuzendaritzan hasten dira, baina osasun sistema osora hedatzen dira». Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak iragarritako 100 profesionalen prozesu parte hartzaileaz, azaldu dute 37.000 langile dituela Osakidetzak eta iragarritako kopurua baino handiagoa behar dela kategoria, lurralde eta estamentu guztiak ordezkatzeko. |
2022-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222184/finalean-puntu-gehien-lortu-duten-bertsoak.htm | Kultura | Finalean puntu gehien lortu duten bertsoak | Finalean puntu gehien lortu duten bertsoak. | Zuzenekoaren emozioak jota, xehetasun ugari eskapa daitezke. Lerro bateko hitz bat aditu ez izana, bertsoaren esanahia benetan ulertzeko kantaldia patxadaz entzun behar izatea... Zortziak pasatxo iragarri zuten nor zen aurtengo Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna: Maialen Lujanbio, 2.240 punturekin. Finalista bakoitza zenbatgarren sailkatu zen ere esan zuten, baina ariketa bakoitzeko bertsoek badute beren puntuazioa. Ariketa bakoitzetik onenak zeintzuk diren jakin nahi?
Ikusi gehiago: https://www.berria.eus/paperekoa/1897/006/001/2022-12-20/txapelaren-bertsoak.htm
Hona hemen 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko final handiko ariketa bakoitzaren puntuazioa:
Binaka, hiruna bertso zortziko handian
Maialen Lujanbio indartsu hasi zen finalean. Alaia Martinekin batera ibili zen lehen ariketan. Hauxe zen gaia: itsasertzean denda bat zuten elkarrekin, eta klima larrialdiaren ondorioak geroz eta nabarmenagoak ziren bertan. Martinek denda lekuz aldatzearen alde kantatu zuen; Lujanbiok, bertan geratzearen alde. Hona hemen Lujanbioren bertsoetako bat:
«Ez naiz zurekin haserretuko beti izan zaitut begiko hankak bustita biok freskatu gaitezkeela nerekiko ekonomia zirkular hori hau baldin bada, ba, kito! Lehenengo justu, ondoren pobre ta azkenerako ito».
Binaka, hiruna bertso zortziko txikian
Bigarren ariketan ere, Maialen Lujanbio garaile. Beñat Gaztelumendirekin batera ibili zen. Binakako ariketa horretan, bazkaltzera joandako bi lagun ziren bertsolariak. Gaztelumendik jaten hasi aurretik plater guztiei argazkia ateratzeko ohitura izanik, postrea jateko orduan kargu hartu zion Lujanbiori, jaten hasi baitzen hark argazkia atera ahal izan aurretik. Ederra Lujanbioren erantzuna, baita azken ziztada ere:
«Eta ni harrituta geratzen natzaizu gehien azkeneko hau gustatuko zaizu ekarri dute nota: 200 euro, aizu, atera fotoa ta pagatu ezazu!».
Banaka, puntu erantzuna
Hirugarren ariketan, Aitor Mendiluzek lortu zuen puntuaziorik altuena. Honela hasi zitzaion Ion Zaldua Brit gai jartzailea, Hertzainak-en azken bira aipatuz:
«Hertzainak-ek omen du bere azken bira».
Eta honela jarraitu zion bertsoari Mendiluzek, umore apur batekin:
«Aspaldian halaxe esaten ari da baino atzoko argazki ederrei begira igual berriro ere agurtuko dira».
Binaka, hiruna bertso sei puntuko motzean
Amets Arzallusen bertso batek lortu zuen puntu gehien binakako ariketa horretan. Nerea Ibarzabalekin batera aritu zen. Hau zen gaia: Arzallus eta Ibarzabal neba-arreba abeltzainak ziren; orain arte, behien esnea enpresa bati saldu zioten; Arzallusek, ordea, arrebari proposatu zion lan egiteko modua aldatzea, eta esnekiak zuzenean saltzen hastea, bitartekaririk gabe. Hona hemen Arzallusen bertso bat:
«Gure behien mirariak enpresaren opariak Kaikuk uste dut kaikutzat hartzen gaituela biak izozkiak, janariak eta jogurt ugariak bestela dena irabazten du bitartekariak».
Ganbara
Goizeko lanei amaiera eman zien Alaia Martinek, ordura arte puntu gehien lortu zituzten bertsoekin (207,5 puntu). Bost hitz besterik ez zituen gaiak: «Irribarre konplizea egin diozue elkarri». Intimotasunetik eta larrutik eutsi zion Martinek ganbarako ariketari:
«Beso artea poliki bilakatzen da kabia konplizitatez josiaz gure arteko haria taupadekin neurtuta emari eta eskaria gaur bi tximeleta gara gaurkoan ez naiz zaldia ondo al zaude laztana xuxurlako esaldia aurretik probatua neukan mutikoen haragia gaur daukat neska batekin bigarren lehen aldia».
Ganbarako ariketak ere utzi zituen beste bertso eder batzuk: Nerea Ibarzabalek botatakoak. Senarrarengandik banatua zen emakumearen rolean kantatu zuen Ibarzabalek; alabaren zaintza erdi bana zeukan. Horren inguruan aritu zen hiru bertsoetan:
«Nahiz ta ez dizkigun eman bultzada edo ostiko pertsonak asma lezake beste norbait nola ito ta nire irrifarrea ezabatu zen betiko baina alabarenari eutsi nahi nioke tinko kotxean ona berekin bera bi masail gorriko 'Agur' esan dio aitari ta nik barre neurekiko. Itxaron beharko gaituzu denbora luzez txikito ze gu hurrengo astean ez gara hona itzuliko».
Binaka, hiruna bertso hamarreko txikian
Arratsaldeko lehen ariketan, Amets Arzallus izan zen onena. Sustrai Colinarekin batera kantatu zuen. Ariketan, Colina gurasoa zen; Arzallus, 14 urteko semea. Gurasoari hiruhilekoko notak erakutsi zizkion Arzallusek; ohi bezala, nota txarrak. Nerabe izatearen esperientzia azaldu zion Colinari, nota txarrak justifikatu nahian:
«Ene aita, guztiak garenez personak lehen maitasun harreman eta lehen hormonak ezagutzen ari naiz horren zorionak. Ze inporta du euskarak ta zientzien dogmak? Beste gauza batzutan dauzkat nota onak».
Binaka, zortziko txikian puntutan
Lujanbio eta Mendiluze elkarrekin ibili ziren arratsaldeko bigarren binakakoan, eta Mendiluzek eskuratu zuen zortzien artean punturik gehien. Hona hemen gaia: begiraleak biak, umeekin irteera bat egin zuten; hamaiketakoaren ordua ailegatzean, kafe bat hartzera joan, eta hara non, bueltan parkea hutsik zegoen. Honela heldu zioten larrialdiari:
M. Lujanbio: «Benetan sentitu dut/ bakea galanta» A. Mendiluze: «Bai, behin etorri eta/ arazoak falta» M. Lujanbio: «Baina enteratzean/ ama eta aita» A. Mendiluze: «Igual egingo degu/ sekulako marka!»
M. Lujanbio: «Oihu bat egin zazu/ ahal duzun tokira» A. Mendiluze: «E! Umeak non daude?/ A, hortxe, begira» M. Lujanbio: «Haurrak askatasunez/ hezi behar dira» A. Mendiluze: «Ume kuadrilla alua/ barrezka ari da»
Banaka, hiru bertso nahi den doinu eta neurrian
Buruz burukoaren aurreko ariketan, hor ere Lujanbio garaile. Honela esan zion Alaitz Rekondo Ferrero gai jartzaileak: «Egun osoa bertzeen etxeak garbitzen aritu ondotik, zure etxera ailegatu berri zara».
«Lan bat finkorik ez daukat eta ordea hiru lan orde orduka egin eta indarrak hurrengorako ere gorde nire jabeen etxeak dira mila klase ta kolore dizdizka hantxe ipintzen ditut euren zilar eta kobre ezkertiarrak, aurrerakoiak ta zenbait bikote progre niri ordaintzat ematen dabiltz beltzean pare bat sobre ni nire lanaz harro banago baina harro bezain pobre».
Binaka, hiruna bertso Iparragirre abila dela doinuan
Goizeko eta arratsaldeko ariketen ostean, buruz burukora Maialen Lujanbio eta Amets Arzallus heldu ziren. Binaka ekin zioten bertsoaldiari, Iparragirre abila dela doinuan. Lujanbio izan zen buruz burukoaren lehen ariketaren garaile. Honela esan zieten, bertsotan has zitezen: «Gehiegizko lotsa lantzeko terapian ezagutu duzue elkar. Hitz egiten hasteko ordua da».
Honela esan zion Lujanbiok:
«Beraz, lotsaren bulimia horretan ibilia zara lehendik lotsati ustez nahiko ausarta zinela uste nun lehenik ba ni nauzu Maialen hori esan al det lehen? Begira nago hemendik zure antiojutan nere isladak ere lotsa ematen dit».
Eta honela erantzun Arzallusek:
«Ene, Maialen hain lotsatia ta poemak nola trentza? Zure hitz denei jarraitzen ere baina ez zait hain erreza baietz lotsak erantzi ta traba denak ahantzi eta josi hitzen ertza gehiago kosta behar zaizu kentzen zure begitarte beltza».
Binaka, hiruna bertso zortziko txikian
«Maialen, zuri buruzko pelikula biografiko bat egin behar dute. Amets da zure rola jokatuko duen aktorea». Horixe izan zen binakako ariketa horren gaia, eta Lujanbio gailendu zitzaion Arzallusi. Dena dela, publikoak barrezka jaso zituen bien bertsook:
Maialen Lujanbio:
«Nik bai zerbait nuela androgino kutsu norbait aukeratuko eta hautatu zu! Kortxo puntari eman metxeroakin su betartea pixka bat belztu beharko duzu!».
Amets Arzallus:
«Lasai, ni ere banaiz mira beltzekoa ta hemen sentitzen naiz aski etxekoa erre-a egiteko zure antzekoa nahita hautatu naute Iparraldekoa».
Ganbara, hitza emanda, bertsoa bederatziko txikian
Buruz burukoko ganbarako lehen ariketan, Arzallusek eskuratu zuen puntu gehien. Eman zioten hitza hauxe izan zen: oreka. Hitzaren adiera, esanahi eta ertz guztietatik hizkuntzen arteko oreka aukeratu zuen bertsolariak:
«Hizkuntzetan badira hemen zenbait talde ta batetik bestera pentsa ze alde! Diglosiaz egingo bagenuke galde erdera ta euskera noizko parez pare? Gu beti herabe mutu eta grabe sarri hitzik gabe ta besteak jabe orekatikan oso urruti gaude!».
Ganbara, gaia emanda, hiruna bertso nahi den doinu eta neurrian
Ganbarako bigarren partean, gaia hau izan zen: «Ez dago B planik».
«Orain dena da pribatizatze ezker-eskuin, dinbi-danba osasungintza adibide bat nola jeitsi duten langa hezkuntzak ere latza pasa du ta ai, gazteen demanda! Bi urte luzez musuko hori klaseetan eramanda egin genuen elkar zaintza ta auzo zaintzen propaganda baina aukera heldu denean edo ekiteko txanda komuna izan zitekeen dena komun zulotik joan da!».
Agurra
Agurrak ez dira ariketa puntuagarriak, baina Aitor Mendiluzek bertso ederra bota zuen amaierako agurrean, bere amari dei eginez:
«Zorionak, mito pare, orain mitoago are ta zuei gure zutabe milesker zorretan gaude. baina ez nuke joan nahi ama, zutaz gogoratu gabe Inoiz ez degu euskaraz egin, ez zara hizkuntzaren jabe bertso eskolara zure eskutik iritsi nintzen, hala ere ta ez gaur ez zaude Arenan baina oholtzan nerekin zaude». | |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222185/gutxieneko-soldata-46-eta-82-euro-bitartean-igotzea-proposatu-du-diazek.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata 46 eta 82 euro bitartean igotzea proposatu du Diazek | Lan Ministerioak izendatutako aditu taldeak proposamen bat baino gehiago egin du gutxieneko soldata igotzeko, %4,6 eta %8,2 arteko igoerak mahaigaineratuz. | Gutxieneko soldata 46 eta 82 euro bitartean igotzea proposatu du Diazek. Lan Ministerioak izendatutako aditu taldeak proposamen bat baino gehiago egin du gutxieneko soldata igotzeko, %4,6 eta %8,2 arteko igoerak mahaigaineratuz. | Legealdiaren amaieran lan arteko gutxieneko soldata batez besteko soldataren %60 izateko mugarria hitzartu zuten PSOEk eta Unidas Podemosek gobernu akordioan. Bide horretan, Espainiako Lan Ministerioaren buruak, Yolanda Diazek, 2023an gutxieneko soldata igotzeko proposamenak plazaratu ditu goizean, aditu talde baten laguntzaz. Igoera apalena %4,6koa litzateke, eta handiena, %8,2koa. 1.046 eta 1.082 eurorainoko igoerak dira horiek, 1.000 eurokoa baita gutxieneko soldata gordina 2022an, hamalau ordainsaritan. Tarteko beste bi igoera ere proposatu dituzte: %5,4 eta %6,6. Orain, Diazen ministerioak sindikatuekin eta enpresaburuekin negoziatu beharko du igoera; asteazkenean izango dute lehen bilera.
Hala ere, Espainiako Gobernuaren barruan badira desadostasunak. Lan Ministerioak pentsioen igoerarekin parekatu nahi zuen gutxieneko soldataren igoera, %8,5 —2022ko KPIaren igoerak ezarritakoa—. Ekonomia eta Ogasun Ministerioek igoera apalagoa eskatzen dute, eta, horregatik, proposamena ez dute babestu izendatutako aditu guztiek. Bederatzik babestu dute, baina beste bik ez, aipatutako ministerioek izendatutakoek hain zuzen.
Bestalde, sindikatuek %10eko igoera eskatu dute, 1.100 euroraino —urtean 15.400 euro gordin—. CEOE Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioak, berriz, igoera “moderatua” izatea espero du. Konfederazioak iritzi dio ez dela “une egokia soldatak igotzearen inguruko eztabaidari heltzeko”. Haren arabera, lanbide arteko gutxieneko soldata igotzea “hitzarmen kolektiboen kalterako” izan liteke. Zenbat eta gehiago igo gutxieneko soldata, orduan eta langile gehiagok kobratuko dute. Horrek langile talde zabal baten ordainsariak igotzea dakar patronalarentzat, eta, beraz, hitzarmen kolektiboak “hobetu” beharko dituzte.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 40.000 langile ingururi eragingo die soldata igoerak. Horien herenak Gipuzkoan bizi dira, hots, 13.000 langile inguru. Nafarroan, berriz, 18.500 langile ingururi eragingo die. Lurralde horietako ia langile guztiek zerbitzuen sektorean egiten dute lan; batez ere ostalaritzan eta lehen sektoreko enpleguetan.
Inflazioak eta energia krisiak baldintzatutako igoera
Adituen Batzordea honako hauek osatzen dute: arloan aditu diren zenbaitek, Espainiako Gobernuko kide batzuek eta sindikatuetako pare bat ordezkarik. Gutxieneko soldata finkatzeko, kontuan hartzen dituzte estatuko batez besteko ekoizpen tasa, KPI kontsumo prezioen indizea, lanaren partaidetzaren igoera errenta nazionalean, eta herrialdeko egoera ekonomiko orokorra.
Zenbait ikerketaren ostean, batzordeak proposamena aurkeztu zuen iragan irailean: 2023ko gutxieneko soldata 1.012 euroren eta 1.049 euroren artean finkatzea. Energia krisiak, bizitzaren garestitzeak eta erosteko ahalmenaren galerak, ordea, panorama ekonomikoa goibeldu dute, eta hori kontuan hartuta kalkulu horiek eguneratzeko eskatu zion ministerioak batzordeari.
Azken hiru urteetan %33,5 egin du gora Espainiako lanbide arteko gutxieneko soldatak. Lehenbizi, 735 eurotik 900 eurora igo zen 2019an, 950 eurora 2020an, 965 eurora hurrengo urtean, eta, azkenik, 1.000 euroen langara iritsi zen iaz.
Inguruko herrialdeekin alderatuta, berandu iritsi da gobernuaren erabakia. Europako zenbait estatuk udazken hasieran iragarri zuten 2023ko soldata igoeraren zenbatekoa. Kasu guztietan, iaz onartutakoak baino altuagoak izan ziren. Esaterako, Belgikak %13ko igoera iragarri zuen iazko %4koaren aldean, Alemaniak %15ekoa, Herbehereek %10ekoa, eta, Lituaniak, berriz, %18,9koa. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222186/enbak-elikagaien-marjinak-apaltzeko-eskatu-die-saltokiei.htm | Ekonomia | Enbak elikagaien marjinak apaltzeko eskatu die saltokiei | Hemengo ekoizleen produktuak «amu gisara» erabiltzen dituztela salatu du sindikatuak. Kontsumitzaileak marka zuriko produktuetara bideratzea kritikatu dute, eta baserritarren ekoizpen kostuak ez estaltzea. | Enbak elikagaien marjinak apaltzeko eskatu die saltokiei. Hemengo ekoizleen produktuak «amu gisara» erabiltzen dituztela salatu du sindikatuak. Kontsumitzaileak marka zuriko produktuetara bideratzea kritikatu dute, eta baserritarren ekoizpen kostuak ez estaltzea. | Ekoizleak «jokoz kanpo» daude janari katearen «joko arauetan», Enba nekazari sindikatuak ohartarazi duenez. Haren barruan jarduten duten hainbat ekoizlek agerraldia egin dute goizean Donostian, euren produktuei ezartzen zaizkien «gehiegizko marjinak» salatzeko eta horiek apaltzea eskatzeko. «Marjina izugarriok gehiegi garestitzen dituzte gure elikagaiak, eta, horrenbestez, kontsumitzailearen babesa galdu eta salmentak jaisten dira», salatu du Enbak. Produktu batzuetan salmentak %10-12 jaitsi direla zehaztu dute.
Hemengo produktuen salneurrietan marjinak zenbatekoak diren ere zehaztu dute Xabier Iraola Enbako koordinatzaileak eta Iñaki Goenaga Gipuzkoako Enbako presidenteak: %33 behi okelan, %45-55 behi esnean, %68 sagardoan, %70-80 oilaskoan, %118 letxugan... Azaldu dutenez, marjina horiek marka propioa duten produktuei eragiten diete, eta nabarmen apalagoak dira marka zurikoetan. Produktu bera modu batera edo bestera merkaturatuz gero, merkeago saltzen da marka zurikoa, beraz. Hala, saltokiek «bertakotasunaren» propaganda egiten duten arren, helburutzat «errentagarritasuna» dutela salatu dute, eta ez dutela hemengo markako produktuen alde egiten. «Gure elikagaiak amu gisara erabiltzen dira», salatu dute.
Horregatik, «marjinak neurrira ekartzeko» eskatu diete banaketa kateei eta saltokiei, baserritarrek euren ekoizpen gastuak estal ditzaten. Halaber, hemengo elikagaien salmenta «areagotzeko» ere eskatu die, salneurrian eraginda: «Dei egiten diogu banaketa sektoreari bere marka zuriaren eta enpresako markaren arteko marjina ezberdinak alboratu eta rappelak ezaba ditzan». Iraolak azaldu duenez, komisio mota batzuk dira rappelak, arrazoi desberdinengatik kobratu badaitezke ere nagusiki ekoizleak saltzen duen bolumenaren araberakoak direnak. Orain, baina, beste hainbat arrazoirengatik kobratzen hasi zaizkie komisio horiek, eta ez zaie «onargarria» iruditzen.
Azken batean, Iraolak adierazi du ekoizleak gero eta gehiago daudela saltoki handien menpe, denda txikiak urritzen ari direlako, edo banaketa katetik igaro behar delako denda horietan produktua merkaturatzeko. Horrek negoziazio gaitasuna gutxitu diela ohartarazi du Enbak.
Eusko Jaurlaritzari ere mintzatu zaio sindikatua. Elikaduraren Kateko Behatokiaren martxa «bizkortzeko», ekoizpen kostuen txostenak argitaratzeko eta banaketa zein saltokiak kontrolatzeko eskatu dio, «elikagai katearen legea betetzen dela bermatzeko». Hain justu, ekoizpen kostuak kalkulatzea eta elikagai katearen oreka eta lehia bermatzea da behatoki horren helburua. Jaurlaritzak martxoan eman zuen haren berri, lehengaien prezioak igotzen ari zirelarik. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222187/adituen-arabera-gutxieneko-soldata-46-eta-82-euro-artean-igo-beharko-litzateke.htm | Ekonomia | Adituen arabera, gutxieneko soldata 46 eta 82 euro artean igo beharko litzateke | Espainiako Gobernuak urte amaiera aurretik zehaztu behar du, eta txostenak ez du asko argitu egoera. Hego Euskal Herriko lan harremanetan ezar daitekeen gutxieneko soldata da. | Adituen arabera, gutxieneko soldata 46 eta 82 euro artean igo beharko litzateke. Espainiako Gobernuak urte amaiera aurretik zehaztu behar du, eta txostenak ez du asko argitu egoera. Hego Euskal Herriko lan harremanetan ezar daitekeen gutxieneko soldata da. | Espainiako Gobernuak Lan Ministerioak hainbat adituri eskatu dien txostenaren arabera, gutxieneko soldata (SMI) %4,6 eta %8,2 artean handitu beharko litzateke. Hego Euskal Herriko soldatei ezar dakiekeen gutxieneko langa da, eta gaur egun 14.000 euro gordinekoa da urtean. 1.000 euroko hamalau ordainketa dira, eta txostenaren egileek horietako bakoitza 46 eta 82 euro artean handitzea iradoki dute. Ministerioak asteazkenerako deitu ditu eragile sozialak, eta, ahal badu, kopuru bat adostuko du. Kontsentsu hori, baina, ez da derrigorrezkoa, dekretu bidez ere ezar baitezake igoera. Hori bai, urte amaiera aurretik erabaki behar du.
Txostena osatu duten adituen taldeak negoziatzeko tarte handia utzi du, 36 euroren aldea baitago gutxieneko igoeratik gehienezkora —504 euro urtean—. Jokaleku horretan mugituko da ministerioa enpresariekin eta UGT eta CCOO sindikatuekin izango duen bileran. Dena den, adituen batzordeak negoziazio horiek eman dezaketenaren estimazio bat ere sartu dute txostenean, eta %5,4ko eta %6,6ko igoeraren artean kokatu dute. Adituek, halaber, eta inflazio handiaren eraginez, kopuru hori sei hilabete barru berrikustea gomendatu dute.
Batzordearen arabera, igoera horrekin lortuko litzateke gutxieneko soldata batez besteko soldata garbiaren %60 izatea, Europako Gutun Sozialak gomendatzen duen bezala. 2020n SMIa igo zutenean, batez besteko soldata 1.856 euro zela kalkulatu zuten, eta horregatik ondorioztatu zuten 2020ko igoerak 1.035 eurorainokoa izan beharko lukeela. Oraingoa kalkulatzeko datu iturri nagusiak bi izan dira: Lan Kostuen gaineko Inkesta eta lan hitzarmen orokorrak.
Lan ministerioak asteazkenerako deitu ditu enpresariak eta sindikatuak. Yolanda Diaz ministroak onartu duenez, enpresariak agertzea espero du, baina ezin da ziurtatu. CEOE Espainiako enpresarien elkartean iragan astean jakinarazi zuen ministerioarekin harremanak hautsiko zituela Enpleguaren Legearen inguruan onarturiko azken zuzenketarengatik. Enpresariak SMIaren igoeraren aurka agertu dira, eta, haien arabera, enplegua sortzea oztopatuko du. Sindikatuek, berriz, %10eko igoera eskatu dute. Ondorioz, oso zaila dirudi adostasun erabatekoa lortzeak. Litekeena da Espainiako Gobernuak hilaren 27ko Ministroen Kontseiluan ematea igoeraren berri. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222188/ikastetxeetako-gehiegizko-eskaintza-eragozteko-neurriak-hartuko-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Ikastetxeetako gehiegizko eskaintza eragozteko neurriak hartuko ditu Jaurlaritzak | Matrikulazio prozesuan segregazioaren aurkako neurriak txertatuta, administrazioaren esku hartzea handitzea eta «baremazio gehiago» egin behar izatea aurreikusi du Begoña Pedrosa sailburuordeak. | Ikastetxeetako gehiegizko eskaintza eragozteko neurriak hartuko ditu Jaurlaritzak. Matrikulazio prozesuan segregazioaren aurkako neurriak txertatuta, administrazioaren esku hartzea handitzea eta «baremazio gehiago» egin behar izatea aurreikusi du Begoña Pedrosa sailburuordeak. | Datorren ikasturterako matrikulazio prozesua nolakoa izango den zehazten ari da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila, apurka. Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak berretsi du neurri zuzentzaileak «beharrezkoak» direla eskola segregazioari aurre egiteko, eta horiei buruzko xehetasun gehiago eman ditu gaur, Bilbon egindako agerraldi batean. «Eskaintzaren plangintza orekatua» egiteko asmoa azaldu du: «eskaintza txikiegia eta eskaintza handiegia eragotzi» nahi dituzte, hau da, ikastetxeetako toki kopurua premien arabera ezarri. Azaroan aurkeztutako dekretuko neurri guztiak kontuan hartuta, matrikulazioa «kontrolatuagoa» eta «ordenatuagoa» izango dela uste du Pedrosak, baina administrazioak esku hartu beharko duela hainbat kasutan: «Baremazioak egin beharko dira portzentaje esanguratsu batean».
Ikasleak onartzeko eta eskolatzeko dekretu berria aurkeztu zuen Jaurlaritzak zuela hilabete eta erdi, eta horren irizpideak zehazten ari da orain, bi aginduren bidez: onarpen prozesu arruntari buruzkoa da bat, eta matrikula biziari buruzkoa bestea —ikasturtea hasita dagoenean kudeatzen diren matrikulazioak—, baina bietan izango dira irizpide berak. 2023-2024ko ikasturteari begira, hainbat aldaketa aurreikusten ditu dekretuak. Tokien erreserba da neurri nagusia: diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek ikasle zaurgarrientzat derrigorrez gorde beharko dute lekuen ehuneko bat, zaurgarritasun indizearen arabera. «Aniztasuna eta zaurgarritasuna banatzean datza; modu progesiboan egingo dugu», gogoratu du Pedrosak: 2 urteko ikasleen geletatik hasiko dira, eta mailaka gora egiten joango dira.
Ariketa hori gauzatzeko, gehiegizko eskaintza mugatzea ezinbestekotzat jo izan dute hainbat eragilek, eta horretarako neurriak hartuko ditu Hezkuntza Sailak. «Orain arte, ahal ziren toki guztiak eskaintzen ziren, bai sare publikoan, bai itunpekoan. Ez ziren denak betetzen, batez ere azken urteetan; beraz, ez zen ia baremaziorik egin behar», azaldu du Eugenio Jimenezek, Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak. Hemendik aurrera, zona bakoitzeko beharren arabera planifikatuko dira ikasleentzako tokiak: «Eremu batean 300 matrikulazio eskaera badaude, 300 leku eskainiko dira».
Horrek beste aldaketa tekniko bat ekarriko du: eragin eremua ez da ikastetxe bakoitzarena izango, baizik eta geografikoa, udalerri osokoa, hiriburuetan izan ezik; eragin eremu bakoitzean gutxienez eskola publiko bat egongo da. Era berean, matrikulazio prozesua abiatzean, familiek nahi beste ikastetxe aukeratu ahal izango dituzte, baina baremazioak egitean, «hurbiltasuneko eskolatzea» lehenetsiko dute administrazioek, hau da, zentroa ikasleen etxetik gertu egotea. Matrikula bizian ere irizpide berak erabiliko dira; are, ikastetxeren batean lekurik geratzen bada bete gabe, zentroak ezingo du nahi bezala esleitu: ikasturte osoan gorde beharko du, matrikula bizia kudeatu ahal izateko.
Ikastetxea hautatzeko askatasuna
Hezkuntza Saileko ordezkarien ustez, sistema berri horrek ez du eskolarik jarriko arriskuan, baina berekin ekarriko du «baremazio gehiago» egin behar izatea, hau da, administrazioak esku hartu beharko du tokiak banatzeko prozesu gehiagotan. «Familiek beren gustuko egitasmoa edo zentroa aukeratzen jarraitu ahalko dute, baina adituek argi diote askatasun hori matrikula kontrolatuago batekin uztartu behar dela: kasu batzuetan, seme-alabak beste zentro batzuetara eraman beharko dituzte», adierazi du Pedrosak. Ildo horretan, nabarmendu du sendiak «sentsibilizatu» behar direla: «Herri estrategia bat da: hezkuntza sistema orekatuago eta ekitatiboagoa eraikitzeaz ari gara». |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222189/lau-urtera-arteko-haur-zaurgarriei-pfizer-txertoa-jartzea-gomendatu-du-frantziako-osasun-aginte-gorenak.htm | Gizartea | Lau urtera arteko haur zaurgarriei Pfizer txertoa jartzea gomendatu du Frantziako Osasun Aginte Gorenak | Lehen aldiz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak koronabirusaren kontrako txertoa haurrei jartzeko gomendioa eman du, eta Pfizer etxearen txertoa jartzeko gomendatu du. | Lau urtera arteko haur zaurgarriei Pfizer txertoa jartzea gomendatu du Frantziako Osasun Aginte Gorenak. Lehen aldiz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak koronabirusaren kontrako txertoa haurrei jartzeko gomendioa eman du, eta Pfizer etxearen txertoa jartzeko gomendatu du. | Frantziako Osasun Aginte Gorenak sei hilabetetik lau urtera arteko ume zaurgarriei COVID-19aren kontrako txertoa jartzeko gomendatu du. Zehaztu dute jartzekotan Pfizer enpresaren txertoa jarri behar dutela. Lehen aldia da Frantziako Estatuan COVID-19aren kontrako txerto bat umeentzat gomendatzen dutela. Gisa berean, immunoeskasia dutenen inguruan bizi diren adin tarte horretako umeei txertoa jartzeko gomendioa egin dute. Frantziako Gobernuak oraindik ez du erran Frantziako Osasun Aginte Gorenaren iritziari kasu egingo dion eta txertaketa talde horri zabalduko dion.
Txertoaren posologia egokitzeko gomendatu dute, baina txertaketa eskema berari segitu beharko diote umeek: hiru dosi jarri beharko dituzte. Lehen dosiaren eta bigarren dosiaren artean hiru aste itxoin beharko dute, eta hirugarrena zortzi aste berantago jarri beharko dute. |
2022-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/222190/energia-trantsizioan-aurrerapausoak-ematen.htm | albisteak | Energia trantsizioan aurrerapausoak ematen | Oiartzungo Udalak energia trantsizioaren aldeko aurrerapausoak ematen jarraitzen du. Horrela, autokontsumorako 85,1 kWp-ko instalazio fotovoltaiko bat jarri du martxan Arrietako ur deposituaren estalkiaren gainean. | Energia trantsizioan aurrerapausoak ematen. Oiartzungo Udalak energia trantsizioaren aldeko aurrerapausoak ematen jarraitzen du. Horrela, autokontsumorako 85,1 kWp-ko instalazio fotovoltaiko bat jarri du martxan Arrietako ur deposituaren estalkiaren gainean. | Trantsizio energetikoa da Oiartzungo Udalaren ildo estrategiko garrantzitsuenetarikoa. Gaur egungo energia eredua erregai fosiletan oinarritzen da bereziki; petrolioa, ikatza eta gas naturala. Iturri hauek mugatuak izateaz gain, kalte handiak eragiten dituzte ingurumenean.
Krisi energetiko eta klimatiko honi aurre egiteko, energia estrategia martxan jarri zuen Oiartzungo Udalak. 2013an hasi zen energia eredu jasangarriago baten alde lanean. Bi helburu nagusi lortu nahi ditu: udal eraikin eta instalazioetan kontsumitzen den energia kantitatea gutxitzea eta subiranotasuna handitzea, erabiltzen den energiaren zati handi bat udalak berak sortuaz instalazio berriztagarriekin.
Energia eraginkortasuna handitzeko neurriak
Energia eraginkortasuna handitzeko lehen pausoa elektrizitate, gas eta gasolio kontsumoaren jarraipena egitea izaten da. 2013an hasi zen Oiartzungo Udala lan horretan. Bere eraikinen eta kaleko argiteriaren energia kontsumoak monitorizatu eta neurtzeko software bat eskuratu zuen, jarraipen osoa modu zentralizatuan egiteko.
Kontrol horri esker, matxura edo beste arazoren bat gertatzen denean momentuan bertan jasotzen da informazioa. Energia kontsumoan aurrezteko beharrezko informazioa ere eskaintzen du, non eragin eta aldaketa ezberdinak martxan jartzeko jakiteko.
Urteotan, kaleko argiztapenean, sodiozko kale-argiak kendu eta LEDezkoak jarri dira. Horien kontsumoa txikiagoa da, piztu eta itzaltzeko programatu daitezke, eta estazio meteorologiko batekin lotuta daude: adibidez, argiak pizteko programatutako orduan eguraldi ona dagoelako argi naturala baldin badago oraindik, beranduago pizten dira kale-argiak.
Udal eraikinetan ere egin dira aldaketak. Besteak beste, detektagailuak jarri dira argia eta berogailua inor ez dagoenean bakarrik itzaltzeko. Barruko argitasuna leihotik sartzen den argiaren arabera ere erregulatzen da, energia kontsumoa murrizteko.
Ekintza horiei esker, azken lau urteetan %13 apaldu da udalaren argindar kontsumoa: 2018an 2.043.998 kWh-koa izan zen. 2021ean, berriz, udal instalazio berri gehiago dauden arren (Arizmendienea etxea, Karrikako bidegorria, Iturriotz eta Altzibarko aparkaleku berriak, Lintziringo argiteria berria, Arraguako igogailua…), kontsumoa txikiagoa izan zen: 1.787.790 kWh.
Energia eraginkortasuna lortzeko neurri horiez gain, bere eraikinetan kontsumitutako elektrizitatea berriztagarria izateko, eguzki plakak instalatu ditu udalak. Horrela, 85,1 kWp-ko instalazio fotovoltaikoa eraiki du Arrietako ur deposituaren estalkiaren gainean. 406 metro koadroko eremuan 187 eguzki-panel jarri ditu. 86.000 euroko aurrekontua izan du proiektuak.
Autokontsumorako instalazioa izango da. Bertan sortuko den energia handik 500 metrora dauden udal eraikinetan erabiliko da: ur deposituan bertan, udaletxean, Fermiñene etxean, Landetxeko eraikin berrian, aparkalekuetan, Elizalde eskolan…
Eguzki plaka horiek urtean 85.870 kWh sortuko dituztela aurreikusten da, eraikin horietan kontsumitzen den energiaren %8 inguru.
Autosufizientzia handitzea lortuko du horrela udalak. Bertan kontsumitzen den energia bertan sortzeko pauso garrantzitsua da, gaur egungo dependentzia apaldu eta subiranotasuna handitzea ahalbidetuko baitu.
Energia erabilera murriztu eta kontsumitutakoa berriztagarria izateko egitasmo gehiago gauzatuko ditu aurki Oiartzungo Udalak. 312.150 euro bideratuko ditu 2023an proiektu horietarako.
Elorsoro kiroldegian egingo du proiektu garrantzitsuena. Gaur egun, bertako energia kontsumoa neurtzen den arren, jarraipena ez dago sektorizatua. Beraz, ezin da jakin zerk kontsumitzen duen energia gehien (argiteria orokorrak, igerilekuak, aldageletako ura berotzeko sistemak…), eta eraginkorragoak izateko neurriak hartzea zailtzen du horrek. Ondorioz, kiroldegiko instalazio guztia sektorizatu eta monitorizatuko du udalak.
Elorsoron bertan, elektrizitatea sortzeko 100 kWp-ko instalazio fotovoltaikoa ere egingo du teilatuan, eta ura berotzeko aurretik zegoen eguzki-instalazio termikoa ere aldatu egingo du.
Halaber, Madalensoroko argiteria aldatu eta argiteria publikoa berritzen jarraituko da. Horrez gain, auto elektriko berri bat ere erosiko du udalak. Hiru auto eta moto elektriko bat ditu gaur egun.
Trantsizio energetikoa lehen mailako erronka da, eta herritar guztien artean elkarrekin lan eginda lortuko da energia subiranotasuna. Horregatik, herritarrek ere beren energia ekoizteko komunitateak sortzeko laguntza ere ematen ari da udala. Goiener kooperatibaren aholkularitza kontratatu du horretarako, eta komunitate hau sortzeko lanean dabil, herritar boluntario talde batekin elkarlanean. Gaiaren inguruan interesa duten herritarrek info@oiartzunenergia.eus helbide elektronikora idatzi dezakete.
Oiartzungo Udala sortuko den komunitateko kide bat gehiago izango da, eta bere esku dagoen laguntza guztia emateko prest dago herritarrek ere energia berriztagarria sortzeko aukera izan dezaten. Oiartzunen behar den energia bertan sortuta bakarrik lortuko baita energia arloan ere herri eta herritar burujabeak izatea.
Ingurumena babestu
Agustin Lekuona Irastorza Oiartzungo hirigintza eta trantsizio energetikorako zinegotziak azpimarratu duenez, energia erabilera egokia eta ingurumena zaintzea funtsezkoak dira Oiartzungo Udalarentzat: «Pausoak eman behar ditugu eraldaketa energetiko honetan gure ingurumena babestu ahal izateko. Erronka honi guztiok elkarrekin heldu behar diogu, denon artean etorkizun berdeagoa eta jasangarriagoa lortzeko».
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oiartzun.eus. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222191/iruntildeeko-finala-232000-lagunek-ikusi-zuten-uneren-batean-etb1en.htm | Bizigiro | Iruñeko finala 232.000 lagunek ikusi zuten uneren batean ETB1en | Telebistaz batez beste 25.000 lagun aritu ziren bertso emanaldia ikusten. Beste milaka herritarrek Internet bidez ikusi zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala. | Iruñeko finala 232.000 lagunek ikusi zuten uneren batean ETB1en. Telebistaz batez beste 25.000 lagun aritu ziren bertso emanaldia ikusten. Beste milaka herritarrek Internet bidez ikusi zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala. | Bost urte joanak ziren aurreko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finaletik, eta argi zegoen aurtengoak ikusmin handia piztuko zuela. 13.500 lagun elkartu ziren Iruñeko Navarra Arenan. Eta beste milaka lagunek ikusi zuten finala telebistaz, irratiz eta Internet bidez. ETB1eko egun osoko emanaldiarekin, esate baterako, 232.000 herritarrek egin zuten bat. Dena den, batez beste 25.000 herritarrek ikusi zuten finala (12.000 ikuslek goizean, eta 31.000k arratsaldean)
Zortzi finalisten goizeko ariketek 11:00etatik 15:00etara iraun zuten, eta goizeko emanaldi horrek %5,1eko ikusle kuota bereganatu zuen ETB1en —euskaldunen artean, %12,5ekoa—. Arratsaldeko saioak, berriz, 17:00etatik 20:45 ingurura arte iraun zuen, eta kasu horretan ETB1ek %4,2ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %10,7koa—.
EITBren euskarri digitaletan, Iruñeko finalak 60.000 ikustaldi inguru izan zituen. BERRIAk ere zuzenean eman zuen finala, eta bertsozale ugari aritu ziren egunkariaren webgunean emanaldiaren berri jasotzen.
Beste kultur ekitaldi bat ere zuzenean ikusi ahal izan zen asteburuan ETBn: ETB2k Hertzainak taldearen BECeko (Barakaldo, Bizkaia) kontzertua eman zuen ostiral gauean. Emanaldia euskaraz egin zuten, Iñaki Guridi Euskadi Irratiko esatariak aurkeztuta, eta %4,6ko ikusle kuota lortu zuen (26.000 ikusle batez beste).
Munduko Koparen datuak Euskal Herritik kanpo, igandean bazen beste final bat herritar askoren arreta bereganatu zuena: Qatarko Munduko Kopako finala. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Argentina-Frantzia lehiaren penaltiek %63,6ko ikusle kuota lortu zuten; partidaren luzapenak %57,9ko ikusle kuota izan zuen; eta lehiaren aurreneko 90 minutuek, %49,6ko ikusle kuota. 526.000 herritarrek ikusi zituzten penaltiak; 470.000 lagunek luzapena; eta 366.000 ikus-entzule aritu ziren lehen 90 minutuak ikusten.
Finalerdiek ere ikusmin handia piztu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: Argentina-Kroazia lehiak %43,7ko ikusle kuota lortu zuen, eta Frantzia-Maroko lehiak, %46,2koa.
Barlovento Comunicacion aholkularitza agentziak Espainiako selekzioaren lau partiden ikusle datuak eman ditu —La1 eta Gol Mundial kateak batuta—: Nafarroan, Espainiaren partidek %67,2ko ikusle kuota izan zuten; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %53,9koa; Katalunian, %54,6koa; eta Galizian, %60koa.
Euskal selekzioa, bihar ETB1en Bihar, berriz, emakumezkoen futbolaz gozatzeko aukera izango da ETB1en: euskal selekzioak Txileren kontra jokatuko du, Gasteizko Mendizorrotza futbol zelaian. 18:50ean hasiko da emankizuna, eta kontakizuna Naxari Altunak egingo du, Amaia Olabarrietaren eta Ane Murumendiarazen laguntzarekin. Euskal selekzioaren hautatzailea Juanjo Arregi da, eta ondoan izango ditu Ainhoa Tirapu eta Sandra Ramajo —selekzioan jokatu eta Athleticen eta Realean bide luzea osatu duten jokalariak dira—. Euskal selekzioak iazko apirilean jokatu zituen azken partidak, Argentinaren eta Venezuelaren kontra. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222193/1000-herritarrek-deitu-dute-laquoherrian-bizitzeko-eskubidearenraquo-aldeko-manifestaziora.htm | Gizartea | 1.000 herritarrek deitu dute «herrian bizitzeko eskubidearen» aldeko manifestaziora | 2023ko apirilaren 1ean iragango da manifestazioa Baionan, Herrian Bizi plataformak antolatuta | 1.000 herritarrek deitu dute «herrian bizitzeko eskubidearen» aldeko manifestaziora. 2023ko apirilaren 1ean iragango da manifestazioa Baionan, Herrian Bizi plataformak antolatuta | 2021ean antolatu zuen lehen aldiz manifestazioa Herrian Bizi plataformak. 8.000 lagun bildu ziren «higiezin zein lurren espekulazioaren aurka eta herrian bizitzeko eskubidearen alde». Heldu den apirilaren 1ean eginen dute manifestazioa berriz, Baionan. «Etxebizitzaren eta lurren krisia konpondua eta menperatua izatetik oso urrun gaude. Inoiz baino gehiago, herritar gisa presioa atxiki behar dugu», erran dute izenpetzaileek deialdian.
Apirilaren 1a ez da edozein egun: neguko geldialdiaren biharamuna izanen da, hau da, neguan alokatzaileak kanpo ezartzea debekatzen duen etenaren biharamuna. Baionako bestetan jakinarazi zuen lehen aldikoz plataformak manifestazioaren eguna eta tokia. Orain, 1.000 herritarrek parte hartzeko deia izenpetu dute, eta publiko egin. Tartean daude Alain Iriart Hiriburuko auzapeza eta Jean Daniel Elixiri bakegilea, esate baterako. Manifestazioaren helburua, espekulazioa salatzeaz gain, «maila lokaleko zein Frantziako estatu mailako erabakiguneetan eragitea» da. Horretarako, aurreko manifestazioan «baino askoz gehiago izateko» beharra azpimarratu dute mila herritarrek. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222194/dikea-luzatzearen-aurkakoak-aise-gailendu-dira-mutrikun.htm | Gizartea | Dikea luzatzearen aurkakoak aise gailendu dira Mutrikun | Bozkatzeko aukera zuten herritarren %18,1ek parte hartu dute galdeketan: 819 lagunek egin dute dikea luzatzearen kontra, eta 45ek alde. | Dikea luzatzearen aurkakoak aise gailendu dira Mutrikun. Bozkatzeko aukera zuten herritarren %18,1ek parte hartu dute galdeketan: 819 lagunek egin dute dikea luzatzearen kontra, eta 45ek alde. | «Dikea luzatzearen alde al zaude? Bai ala ez». Galdera horri erantzun diote Mutrikuko (Gipuzkoa) herritarrek asteburuan. 16 urtetik gorako biztanleei egin zieten parte hartzeko deia, eta horien %18,1ek parte hartu dute. Gehiengo zabalarekin nabarmendu da dikea «ez luzatzearen» aldeko aukera: 819 lagunek egin dute horren alde, eta 45ek dikea luzatzearen alde. Danborzaleak mugimendua «harro» agertu da egindako «ariketa demokratikoaz», eta udalari eskatu dio bete dezala hartutako konpromisoa: hau da, galdeketaren emaitza Eusko Jaurlaritzari bideratu diezaiola.
Danborzaleak mugimenduak nabarmendu du beharrezkoa dela herritarren parte hartzea sustatzea herriarentzat estrategikoak diren erabakietan, eta «pozik» agertu da oraingoan hala egin delako. Hala, mugimenduak eskerrak eman dizkie galdeketa egiteko prozesuan parte hartu dutenei eta botoa eman dutenei.
Ikusi gehiago: Zalantzazko babes dikea
Eusko Jaurlaritzak 2002an hasi zituen babes dikea eraikitzeko tramitazioak: hondartza eremu berri bat sortu zuten, sarbideak ezarri eta babes dikearen zati bat eraiki. 2010ean, ordea, lanak behin-behinean eten zituzten, eta, ordutik, ez da urratsik egin obraren azken ehun metroak egiteko.
Orain, baina, Jaurlaritzak lanak berrabiarazi ditu, eta aferak hautsak harrotu ditu Mutrikun. Danborzaleak mugimendua proiektuaren aurka azaldu da, hondartza eremua «pribatizatu» eta inguru naturala suntsituko duelakoan. Era berean, herrian kirol portu bat eraikitzeko lehen urratsa dela salatu dute. Hala, dikea luzatzearen inguruko galdeketa ez-loteslea sustatu dute herrian, EH Bildurekin batera.
Galdeketak PSE-EEren eta Berdeak+Independenteak udal taldearen babesa ere izan du. Bi talde horiek dikea luzatzearen aurkako botoa eskatu zuten, eta EH Bilduk, berriz, «bakoitzak libreki erabakitzeko» eskatu zuen. Hirurek bat egin zuten emaitza Jaurlaritzari helarazteko konpromisoa hartzeari dagokionez.
EAJk ez zuen hala egin. Jeltzaleen esanetan, galdeketak ez du «zentzurik». Argudiatu dute dikea amaitu beharra dagoela, egingo egoeran ez duelako «behar adina babes» bermatzen. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222195/onetik-enpresaren-buruaren-esku-geditu-da-aldudeko-gasnategia.htm | Ekonomia | Onetik enpresaren buruaren esku geditu da Aldudeko Gasnategia | Baionako Merkataritza Auzitegiak egun trenkatu du: Ipar Euskal Herriko Esne Kooperatiba eta dagokion Aldudeko Gasnategia Louis Gervoson Onetik enpresaren lehendakariarenak izanen dira | Onetik enpresaren buruaren esku geditu da Aldudeko Gasnategia. Baionako Merkataritza Auzitegiak egun trenkatu du: Ipar Euskal Herriko Esne Kooperatiba eta dagokion Aldudeko Gasnategia Louis Gervoson Onetik enpresaren lehendakariarenak izanen dira | Ipar Euskal Herriko Esne Kooperatibaren eta dagokion Aldudeko Gasnategiaren geroa Baionako Merkataritza Auzitegiak trenkatu du. Onetik enpresaren buru Louis Gervosonek egindako arra hartze proposamena onartu du. Langileek eta ekoizleek aho batez egin zuten proposamen horren alde, eta horiekin bat egin du epaileak ere. Gaurdanik, beraz, nagusi berria izanen dute langileek. «Lasaitasunez» hartu dute berria, Antton Etxeberri langileen ordezkariaren arabera. «Desagertzeko arriskua ttipia zen, baina hor zen; beraz, lasaitzen gaitu aterabide bat atzeman izanak».
Zehazki, Gervosonek beste enpresa baten bidez kudeatuko du esnetegia oraindik aitzina. Orain arte hor zeuden 25 langileak berriz hartuko ditu, eta kontratu aldaketa datozen asteetan eginen dute denek. Ekoizleek, berriz, kooperatiba berri bat sortuko dute, eta Gervosonek sortutako enpresa berriko erabaki guneetan izanen da kooperatiba, Etxeberrik azaldu duenez.
Zorrak ezin pagatuz ari zen kooperatiba, eta Baionako Merkataritza Auzitegiak administrazio judizialaren pean ezarri zuen azaroan. Iragan astean, berriz hartua izateko bi proposamen zeuden mahai gainean. Batetik, orain onartu duten Makeako (Lapurdi) Onetik gasnategiaren proposamena zegoen; haren kapitaleko partzuer nagusia Andros Frantziako elikagai multinazionala da, besteak beste Bonne Maman markaren jabea. Bestetik, Heletako (Nafarroa Beherea) Agour enpresak eta Bardozeko (Lapurdi) Bastidarrak egindakoa, Peio Etxeleku eta Hubert Candele buru dituztela. Finean, Etxelekuk eta Candelek beren hautagaitza kendu zuten beren eskaintzak langileen babesik ez zuela ikusita. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222197/gasari-gehienezko-prezioa-jarriko-dio-ebk-180-euro-megawatt-ordua.htm | Ekonomia | Gasari gehienezko prezioa jarriko dio EBk: 180 euro megawatt-ordua | Batzordeak muga kendu ahal izango du, baldin eta ikusten badu hornidura arazoak daudela edo kontsumoa handitu dela. Errusiak «onartezintzat» jo du muga, eta erantzungo duela agindu du. | Gasari gehienezko prezioa jarriko dio EBk: 180 euro megawatt-ordua. Batzordeak muga kendu ahal izango du, baldin eta ikusten badu hornidura arazoak daudela edo kontsumoa handitu dela. Errusiak «onartezintzat» jo du muga, eta erantzungo duela agindu du. | Ez bat, ez bi, ez hiru; azken sei hilekoan hamabi bilera egin behar izan dituzte Europako Batasuneko Energia ministroek gasari gehienezko prezio bat jarri ahal izateko. Azkenean, 180 eurokoa izango da muga hori, Europako Batzordeak proposatutako 275 euroen oso azpitik, eta haren beste baldintza gogor batzuk leunduta. Hori bai, Batzordeak bere esku izango du muga etetea, ikusiko balu hornidura arazoak sortzen ari dela.
Errusiak haserre erantzun dio gehienezko prezioari. «Merkatuko prezioen osaketaren bortxaketa bat da [...]; onartezina da», esan du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, eta agindu du haren aurkako erantzun bat prestatuko duela.
Azken urteetan EBko gobernuek gehien eztabaidatu dituzten gaietako bat izan da gasaren prezioarena. Bi talde egon dira: batetik, gehiengoa, Frantzia, Italia eta Espainia buru zituztela, eskatuz gasaren prezioari muga bat jartzea, familien, enpresen eta erakunde publikoen kontuetan eragiten ari den zuloa arintzeko; bestetik, Alemania eta haren ohiko aliatuak, halako esku hartze bat egiteak hornidura arazoak ekar zitzakeela ohartaraziz. Argudiatzen zutenez, EB gasik gabe geratzeko arriskua dakar, gas kargamenduak merkatuko prezioak ordaintzeko prest zeuden lekuetara joan zitezkeelako; Asiara, batez ere.
Mugaren aldekoen iritzia aldaraziko ez zuela ikusita, Alemaniak akordioaren aldeko botoa eman du, eta abstenitu egin dira Austria eta Herbehereak. Aurkako boto bakarra izan da, Hungariarena.
GNLa baino 35 euro garestiago
Hitzartu dutenez, gasari gehienezko prezioa jartzeko tresna indarrean jarriko da Herbehereetako TTF merkatuan edo beste batzuetan hilabete, hiru hilabete edo urtebete barru entregatu beharreko gas megawatt-orduak 180 euro baino gehiago balio badu hiru egunez jarraian. Beste baldintza bat ere bete beharko du: GNL gas natural likidotuak nazioarteko merkatuetan duen prezioa baino 35 euro garestiagoa izatea, hiru egunez hor ere.
Baina mesfidatiei keinu batzuk ere egin dizkie akordioak. Muga ezabatuko da prezioak behera egiten badu, Europako Batzordeak uste badu gas eskasia izan daitekeela, eta herrialdeen artean gorabehera handiak badaude. EBren helburua denez gasaren kontsumoa jaistea, Bruselak muga eten ahal izango du hilabete batean gas kontsumoa %15 handitu bada edo bi hilabetean %10 handitu bada.
350 euro lehen, 110 orain
Abuztuaren amaieran iritsi zen gasa bere preziorik gorenera, —350 euro megawatt-ordua—, Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi zuelako EB bere biltegiak betetzen ari zela. Baina orduan ere ez zuen bete Bruselaren baldintza, astebetez egon baitzen 275 eurotik gora, eta ez bi. Herenegun, 110 euroan zegoen gasaren megawatt-ordua TTF merkatuan, jarri nahi dioten gehienezko prezioaren oso azpitik. Baina oso gorabeheratsua da TTF, eta adituek ez dute baztertzen hurrengo asteotan gorakada handia izatea, baldin eta negu hotza bada eta udan eta udazken hasieran pilatutako erreserbak ohi baino azkarrago husten badira.
Baina negu honetan bainoago, hurrengoan izan dezake zeresana gehienezko prezioak. Izan ere, aurten uste baino bizkorrago bete ahal izan dituzte biltegiak EBko herrialdeek, Errusiako gasa izan baitute luzaroan. Orain, baina, Moskuk itxi egin ditu gasbide gehienak, eta hark bidaliko ez duen gas gehiena itsasontziz ekarri beharko du EBk. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222198/foodtech-funts-pribatua-sortu-dute-lehen-sektoreko-enpresetan-inbertitzeko.htm | Ekonomia | Foodtech funts pribatua sortu dute, lehen sektoreko enpresetan inbertitzeko | Cardumen Capitalek jarri du martxan funtsa, Basque Culinary Centerren laguntzarekin eta Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Aldundiaren parte hartzearekin | Foodtech funts pribatua sortu dute, lehen sektoreko enpresetan inbertitzeko. Cardumen Capitalek jarri du martxan funtsa, Basque Culinary Centerren laguntzarekin eta Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Aldundiaren parte hartzearekin | Elikagaien sektorean jarduten duten «etorkizun handiko» teknologia enpresak laguntzeko asmoarekin, Cardumen Capital arrisku kapital kudeatzaileak Foodtech funts pribatua sortu du. Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren parte hartzea du proiektuak, baita Basque Culinary Centerren laguntza ere. Lehen itxieran, 2023ko martxoan, 20 milioi euro izatea espero dute, nahiz eta helburua 40-50 milioi euroko funtsa izatea den. Donostian aurkeztu dute funtsa, Tabakaleran.
Zehazki, klima aldaketaren aurka egitea helburu duten teknologiak bultzatu nahi dituzte, baita elikagaien segurtasunaren aldekoak ere. Izan ere, Gonzalo Martinez de Azarga Cardumen Capitalen bazkide sortzaileetako batek adierazi du elikagaien sektorea munduko industriarik kutsatzaileenetan hirugarrena dela, eta nabarmendu du klima aldaketaren aurka egitea helburu duten teknologiek inbertsio asko jasoko dutela datozen urteetan. Hori dela eta, Europako SFDR araudiaren 9. artikuluaren arabera, sortu berri duten funtsak «jasangarri» etiketa du.
Eusko Jaurlaritzako ordezkariak ere izan dira aurkezpen ekitaldian, eta Zigor Urkiagak, Jaurlaritzaren Proiektu Estrategikoen zuzendariak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lehen sektoreak duen garrantzia nabarmendu du: «Euskadi bada industria, Euskadi badira labeak, badira laminazioak, baina Euskadi ere lehen sektorea da, eta hor teknologia garatzea eta bertako ahalmena ahalik eta gehien garatzea garrantzitsua da. Trantsizio garai honetan batez ere, jasangarria izan behar du aldaketak, eta horretarako ez dugu bakarrik lortu behar bertako bateriak edo berriztagarriak garatzea, baita bertako janaria ere». |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222199/fusioa-erreakzioa-eta-maitematika.htm | Kultura | Fusioa, erreakzioa eta ‘maitematika’ | Bost urteko etenaren ostean, berriro ere fusioa gertatu da Txapelketa Nagusiko finalean bertsolarien eta zaleen artean | Fusioa, erreakzioa eta ‘maitematika’. Bost urteko etenaren ostean, berriro ere fusioa gertatu da Txapelketa Nagusiko finalean bertsolarien eta zaleen artean | Biribilguneetako belarra zuri-zuri. «Egun hotz on», Iruñeak. «Goizeko 07:20tik gaude ilaran», ezagun gorbezituak, Nafarroa Arenaren atarian. Eraikin barruan joan dira denen hotzak: epel dago 09:00etan koliseo karratu hau, hutsa egonik ere. Ikusteko dago zenbat bero sortuko duen egunean zehar espero den fusio erreakzioak.
Tokia hartu, trasteak aparkatu, komunak eta taberna non dauden kontrolatu. Sartu direnen lehen lanak. Gizon edadetu bat erori egin da kantxako kableak babesteko gomazko kosketako batekin estropezu eginda. Odoletan dago DYAkoak laguntzera etorri zaizkionerako.
Lasai dabil jendea, baina finala hasteko ordubete falta denean kaferik gabe geratu dira jada pista ondoko barran, eta aulki sailean eta harmailetan gero eta zulo gutxiago dago. «BECeko finalen aldean, honetan estuago eta kapsulatuago dago jendea», dio atzekoak. Hor doa lehen erori den gizona, sudur gainean txatal zuria itsatsita.
Eta konturatzerako, 11:00ak. Fusiorako protokoloaren lehen urratsa. Hor datoz finalistak jendetzaren txalo eta oihu artean. Tentsioa aurpegi denetan, baita irribarretsuenetan ere. Hemen elkartutako 13.300 bertsozaleek ez dakite, oraindik ere, irribarreak zeinen garrantzitsuak izango diren gaurko erreakzio kate honetan; fisika, kimika eta maitematika zaparrada baten lekuko izango direla. Badakite, hala ere, eguna berezia izango dela, berezia dela jada, zortzitik hiru emakume daudelako finaleko oholtzan, eta oholtza hori Iruñean altxatua delako.
Eta energia sortzeko makina pizten hasi dira bertsolariak. Binakako zortziko handiaren beroketa saioaren ostean, zortziko txikian umorerako bidea zabal-zabal ireki diete jarritako gaiekin, eta baliatu dute aukera. Arotzen hilkutxa, beren umeen adiskidantzak lotutako aspaldiko etsaiak, Toko-Toko erraldoiaren erorketa, lasai afaldu ezin duenaren koplak... Algaraka publikoa. Eztandarik ez, baina. Hiru puntu gero, banaka. Sei puntuko motzean segidan, binaka. Gai aukera zabala.
Goizeko konplizeak
Goizeko azken lana hastear dagoenean, oholtza atzeko pantaila erraldoian mahuka motzetan ageri da gero eta jende gehiago, baina maukarik ez kantuan ari direnentzako: sua garesti dago benetan.
«Begirada konplizea egin diozue elkarri». Marmarrak hartu du Nafarroa Arena ganbarako lanerako gaia entzutean. Aitor Mendiluzeren bertsoetan Pygmalion zantzuak suma zitezkeen; Thelma & Louise-renak Nerea Ibarzabalenetan; eta, Amets Arzallusen txanda heldu denean, pelikulak Rene Magritteren margolan batera egin du jauzi: Hau ez da poto bat izenburua jar dakioke? Batzuk baiezkoan, besteak ezezkoan. Baina jendetzak txalo zaparradarekin agurtu ditu lapurtarrak immigrante baten tokitik kantatu dituen bertsoak. Ibrahima Baldek —Miñan liburuko protagonista eta narratzailea— zuzenean entzun ditu Arzallusen bertsoak, bat-bateko itzulpen zerbitzuari esker. Irribarre konplizerik egin ote du?
Segidan kantatu dute, hurrenez hurren, Joanes Illarregik, Alaia Martinek, Maialen Lujanbiok, Sustrai Colinak eta Beñat Gaztelumendik. Martinek jo du txalometroaren goia, eta a zer irribarrea eskaini dion jendetzari neska batekin oheratu denekoa kontatzeko azken hitzak kantatu ostean —«azken batean eremu libre bat baita gorputza / zertan mugatu plazera bihurtzeraino kamutsa / eleanitza denean gure gorputzen hizkuntza». Ez du ikusi Nerea Ibarzabalen barre txiki konplizea, atzean eserita baitzeukan, baina Nafarroa Arena osoak bai. 15:00ak ia, eta betikoa: bazkalorduan, entzuleak adina kiniela. Ametsen ganbarakoan epaileek potoa ikusi ala ez, hori da askoren hizpidea. Bateko eta besteko izen eta iritzi dantzari erreparatuta, gero eta agerikoagoa da bertsolaritzaren gorputza iritzianitza dela, eta bertso berak aztertzeko orduan, antiojoen arabera, izugarrizko aldea dagoela batzuen eta besteen irizpideetan.
Bazkalostea
16:45. Eguneko lehen olatuak egiten saiatu dira harmailetan, Nafarroa Arenaren nolakoak —ez du erabateko eraztunik osatzen— asko laguntzen ez duen arren. Ordu laurden falta da arratsaldeko saioa hasteko, eta argi dago goizean baino beroago dagoela jendea.
Entzuleek, esaterako, barre oso ozenez eskertu dute Arzallusen eta Colinaren saioa, nota txarrak atera dituen semearen eta gurasoaren roletik kantatu dituzten maitematika kontuengatik. Beste hainbeste binakako puntukakoan, Lujanbiok eta Mendiluzek beren ardurapeko ume saldoa galdu dutenean. Umorea izango ote da finala benetan leherraraziko duen katalizatzailea?
Hurrengo lanean iritsi da erantzuna, buruz burukoaren aurreko azkenean: katalizatzailea, gaur eta beti, fusioak eragindako erreakzioa da. Alaia Martinek ireki du gaia jarrita bakarka hiruna bertso botatzeko ariketa, Gazara haurrekin lan egitera doan GKEko kidearen rolean: «Ukrainako gerra soilik al da txarra? / Gazakoari jeitsi al zaio aparra?».
Lana bukatu duenean entzun den burrunbak baieztatu du susmoa: gertatzen ari da. Nerea Ibarzabalek hauspotu egin du, gainera, Martinek piztutako sua, «Urte luzez isilik gelditu ondotik, txikitan familiako kide batek egindakoa kontatzea erabaki duzu» gaiari erantzunez: «Bere eskuak, bere begiak / bere arnasa mantsoa / amets gaizto bat bilakatu zen / nire osabaren altzoa». Oilo ipurdia entzuleek, eta ez du hotzak eragin. Ariketa honetako hurrengo kolpea Lujanbiok jo du, egun osoa besteren etxeak garbitzen aritu ondoren bere etxera ailegatu berri den langilearen rolean. Bukatu duenerako, inor gutxik dauka buruz burukoan arituko den zalantza. Nor izango ote duen burkide, horixe galdera.
«Amets Arzallus Antia». Esatariak esan duenean, askoren harridurak berehala utzi dio tokia bazetorren norgehiagokaren kilimari. Irribarre konplize erraldoi bik hartu dute oholtzaren erdigunea. Eta Lujanbio txapeldun. Hirugarrenez. Inor ez da harritu.
Barre, gogoeta, malko, iritzi trukaketa, hasperen eta zalantza... beti eraldatzen den komunitatearen motorrerako erregaiaren ezinbesteko osagaiak. Ez da formula matematiko bat, baina gaurkoan ere ez du hutsik egin. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222200/bide-berriak-irekitzen.htm | Kultura | Bide berriak irekitzen | Bide berriak irekitzen. | Asko hitz egin dugu azken asteotan bertsolari bakoitzak gai baten aurrean hartu ohi duen kokapen eta estiloaren gainean, bakarkako lanetan bereziki. Sinesgarritasuna, entzuleari zer edo zer iradokiko dion sormen lan bat burutzea, pertsona eta pertsonaia fusionatzea bertsolariarekin identifikagarri xamar den norbaiten larrutik kantatuz, eszena zinematografikoetara jotzea… Maialen Lujanbiok koxka bat gora egin zuen igandean, eta ezaugarri horien guztien arteko fusio moduko bat taularatu zuen zenbait unetan. Goizeko ganbarako lana, esaterako, metroko bagoi batera tatuajez beteriko ultraeskuindar gihartsu horietako bat modu desafiatzailean sartu dela eta protesta isilean bagoitik botatzea lortzen duen taldeko kide gisa, horren erakusgarri. Izango da bertso horiek maila gorenekoak ez direla esango duenik, alor teknikoari dagokionez, baina bertsoaldiak daukan indarra ikaragarria da. Arratsaldeko buruz burukoaren aurreko bakarkakoan, antzeko zerbait burutu zuen hernaniarrak. Finalaren atarian zer egin nahi zuen argi zuela adierazi zuen, eta esango nuke dezente hurbildu zela bere helburu goren horretara.
Diskurtsoak, formulazioak, heldulekuak zein kokapenak modu nabarmenean irauli diren txapelketa honetan Lujanbioren ikuspegia baino ez zen falta mosaikoa osatzeko. Igandekoa pasatuta, datozen urteetan bertsogintzak jarraituko duen norabidearen inguruko pista garbiak baditugu dagoeneko. Enegarren aldiz, Lujanbio bide berriak irekitzen. Ez dakit inoiz merezi adina eskertuko diogun hamarkadetan egiten ari den lan aitzindaria.
Buruz burukora iristerako zaila zirudien Maialen ez beste inork txapela janzteko benetako aukerak izatea. Amets Arzallus igaro zen; pelikularen amaiera idatzita zegoen ordurako, baina. Tentsioa askatu eta txapelketako bertsogintza genero bakanak plazakora jauzi egin zuen ofiziokako ondorengo bi bertsoaldietan, zein baino zein txinpartatsu, eder eta borobilago. Une horretan lehertu zen Nafarroa Arena eta orduan ikusi genuen estreinakoz benetako Amets Arzallus, buruz burukorako bidean gorabeheratsu ibili ostean azkenean presiotik libre. Txapela urrun zuen ordurako, ordea. Beste behin bigarren, txapel bat badu, hirugarren eta laugarren postuak ere bai… palmares ikaragarria.
Buruz burukoan kantatzeko bigarren txartela VAR gelako adituek erabaki behar izan zuten. Berdinketa teknikoa Amets Arzallus, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina eta Alaia Martinen artean. Arzallusen partez beste hiru horietako edozein pasatu izan balitz ez dut inor oholtzara aulkiak botatzen hasiko zenik uste. Mendiluzek tenple lezio ikusgarri bat eman zuen beste behin ere; ofiziotan eta erreflexuak eskatzen dituzten ariketetan bereziki dirdiratsu, bertsolaritzak andoaindarrari txapel bat zor diola esatea ez da gehiegikeria. Colina zen finalera hortzak bereziki zorroztuta zeramatzaten bertsolarietako bat, eta egundoko ahalegina egin zuen ariketa bakoitza zukutzen, beti erabat lortu ez bazuen ere. Alaia Martini dagokionez, bere lehenengo final nagusian buruz burukoan kantatzetik urrats txiki batera geratu zela kontuan hartuz, ezin zaio gehiago eskatu. Postu eta puntuez haratago, oihartzun handiena duen oholtzan bere estiloaren erakustaldi apartekoa egin zuen. Gogoratzekoa bere goizeko ganbarakoa, besteak beste.
Koxka txiki bat beherago geratu ziren puntutan Beñat Gaztelumendi, Nerea Ibarzabal eta Joanes Illarregi. Añorgarrak dirdira apur bat falta izan zuen une jakinen batean buruz burukorako lehiatik kanpo ez geratzeko. Agerian geratu zen, edozein kasutan, agertoki eta kolore berrien bilaketan egin duen lanketa, bere dohain teknikoez haratago. Ibarzabal eta Illarregirentzat estreinako finala zen igandekoa. Plazari tamaina hartu zioten biek, markinarrari motorra berotzen gehixeago kosta bazitzaion ere. Bertsoaldiek aurrera egin ahala tentsioa askatu eta geroz eta erosoago aritu zen kantuan, amaierarako txapelketa honetan pilatu duen neke fisiko eta mentala azaleratu bazitzaion ere. Leitzarrak, berriz, bertsotarako errekuntza motor diesela dauka bere azalaren azpian; alegia, saioak beste hiruzpalau ordu iraun balu ere, antzera jarraituko zukeen kantuan. Altu jarri du aurten langa, eta datozen urteetako bere lanketa pertsonaleko ildoak zehaztu ditu udazken honetan.
Bejondeizuela! | |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222202/konstituzionalak-zigor-kodearen-erreformaren-tramitazioa-geratu-du.htm | Mundua | Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du | PPren helegitea ontzat eman du Konstituzionalak. Auzitegi hori berritzea, sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua egokitzea dira erreformaren ardatzak. | Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du. PPren helegitea ontzat eman du Konstituzionalak. Auzitegi hori berritzea, sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua egokitzea dira erreformaren ardatzak. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabaki bat hartu du: Zigor Kodearen erreformaren tramite legegilea geratzea. Erreformaren parte ziren Konstituzionaleko kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzea, sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua egokitzea. Ostegunean onartu zuen erreforma Espainiako Diputatuen Kongresuak, gehiengo osoz, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoekin. Erreforma, ordea, ez da indarrean sartuko. Konstituzionalak PPk aurkeztutako helegitearen alde bozkatuta, Zigor Kodearen erreforma ez dute Senatura eramango, oraingoz —goi ganbera ostegun honetan zen biltzekoa—. Ondorioz, ez da indarrean sartuko. Hau da, Konstituzionalak debekatu egin die Espainiako Gorteei auzitegiaren beraren berritzea arautzen duen legea tramitatzea, besteak beste.
Ikusi gehiago: Konstituzionala berritzeko blokeoa hausteko saioa du gaur CGPJk
Francisco Franco diktadorea 1975ean hil zenetik lehen aldiz debekatu du Konstituzionalak lege baten tramite parlamentarioa. Botere borroka bat izan da gaur gorpuztu dena: botere legegilearen eta Auzitegi Konstituzionalaren artekoa, baita Espainiako ezkerraren eta eskuinaren artekoa ere. Konstituzionala 11 kidek osatzen dute: sei kontserbadoreak dira, eta bost, progresistak. Lege erreforma indarrean sartu izan balitz, gehiengoa progresistek izango zuten.
Bide azkarra hartua zuen legearen tramitazioak. Ez zen lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek ahalbidetu zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egotea. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan onartuko zuen, aurreikuspen guztien arabera, Senatuak. Orduan, abenduaren 23rako legea indarrean egongo zatekeen.
Aurreko astean, ordea, PPk helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Tramitatzeko modua «bidegabea» zela argudiatu zuten eskuindarrek. Auzitegiko kide kontserbadoreek eskatuta, helegitea «urgentziaz» aztertzeko erabakia hartu zuen Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak —kontserbadorea bera ere—. Ostegunean elkartu ziren, Kongresuko bozketa hasi baino lehen. Hala ere, Konstituzionaleko kide progresistek eskatuta, gaur arte atzeratu zuten bilkura. Auzitegiak ohar baten bidez azaldu zuen atzerapenaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» zela. Zenbait hedabidek auzitegiko iturriak aipatuta argitaratu dutenez, Konstituzionaleko Fiskaltzaren eta letradu nagusiaren arabera, PPren helegitea ez zuten onartu behar.
UPk errekusazio bat aurkeztu zion aurreko astean Konstituzionalari, adieraziz Gonzalez-Trevijanok eta Antonio Narvaez magistratuak ez lukete parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». PSOEk atzo antzeko errekusazio bat aurkeztu zuen. Gaur aztertu dituzten gaietako bat izan da, baina ez dituzte aintzat hartu, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek ezetz bozkatu dutelako.
Izan ere, auzitegiaren berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartu izan balitz, errekusatutako bi kideek Konstituzionala utzi egin beharko zuten. Hori gertatu ez denez, karguei eutsiko diete. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi ziren. Bi kide horiek erabakian parte hartu izan ez balute, progresistek izango zuten gehiengoa Konstituzionalean.
Zigor penalak erreforman
Organo horretako epaileak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna jasotzen zuen erreformak: zigor penalak aurreikusten zituen betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestalde, Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek epaile berriak proposatzea —CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak— ez zen arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak berak izendatzeko aukera izango zuen. Gainera, CGPJk ez zituen bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen duten hautagaiak izango ziren organo judizial gorenak proposatuko zituenak.
Zigor Kodearen erreformak beste bi zutabe ditu: batetik, sedizio delitua ezabatuko zuten, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko zuen. Delitu horretan, zigorrak bereiziko zituzten, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean.
«Herriaren aurkako kolpea»
Espero bezala, Konstituzionalaren erabakiak erreakzio soka ekarri du. Espainiako Gobernuko bazkide UPk deitoratu egin du Konstituzionalak Zigor Kodearen tramitazioa geratzea, baita PPk aurkeztutako helegitea onartzea ere: «Lehen aldia da Espainian eta Europako Batasunean halakorik gertatzen dela. Herriaren eta botere banaketaren aurkako kolpea da», esan du UPko talde parlamentarioko presidente Jaume Asensek, RNE irrati kateari emandako elkarrizketa batean. Konstituzionalaren erabakiaren aurrean desobedientziaren alde egiten duen galdetuta, Asensek argitu du ez dagoela ados desobedientziaren «esparruarekin»: «Epaileak dira hautetsontzietako emaitzak desobeditu dituzten bakarrak», zehaztu du.
UPren gisan, PSOEk ere gaitzetsi egin du Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak eta Antonio Narvaez magistratuak botoa eman izana: «Trevijanok eta Narvaezek, agintaldia iraungia duten Auzitegi Konstituzionaleko bi magistratuek, errekusazioaren aurka bozkatu dute», gogorarazi du alderdiko sozialistako Berdintasun idazkari Andrea Fernandezek. Bide horretan, ziurtatu du erabaki hori «erakunde demokratikoen gehiegikeria lazgarria» dela.
Mais Paiseko buru Iñigo Errejonek, berriz, gogor kritikatu du Konstituzionalaren erabakia, esanez «zapalketa demokratikoaren» aurka egin duela, Espainiako Gorteei «ahoa estali» dielako: «Demokrazia babestu behar dugu». Era berean, ironiaz hitz egin du Konstituzionaleko magistratuen «inpartzialtasunaz», organo horrek PPren helegitea onartu ondotik: «Lotsagarria da», idatzi du Twitterren.
Alderdi Popularreko iturriek, aldiz, esan dute Konstituzionalak hartutako erabakia «albiste ona» dela Espainiako demokraziarentzat, «herritarren eskubideak bermatzeko». Gisa horretara, PPren ustez, auzitegiak ez du izan «gobernuaren presioaren eraginik».
Ciudadanos alderdiko presidente Ines Arrimadasek txalotu egin du Konstituzionalaren hautua: «Demokraziak irabazi du, eta Sanchezek galdu. Albiste bikaina da Auzitegi Konstituzionalak PSOEren eta UPren bidea geraraztea. Gobernuak eta hura babesten duten alderdiek demokraziaren arauak onartu behar dituzte», idatzi du Twitterren.
Tramitazioa eztabaidagai
Bide azkarra hartua du erreformaren tramitazioak. Ez da lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek bide eman zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egoteko. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan da biltzekoa, oraingoz, Senatua. Bilduko balitz, abenduaren 23rako legea indarrean egongo litzateke.
UPk gaur azken ahalegina egin du, eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegiari eskatu dio auzian esku hartzeko. «Inpartzialtasun faltaren inguruan» iritzia emateko eskatu dio auzitegiari.
Konstituzionaleko epaileak berritzeko eginkizuna derrigorrezkoa izatea jasotzen du erreformak: zigor penalak aurreikusten ditu betebehar hori urratzen dutenentzat. Bestalde, Auzitegi Konstituzionala berritzeko ardura duten bi organoetako batek epaile berriak proposatzea —CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak nahiz Espainiako Gobernuak— ez da arrazoi nahikoa izango beste aldeak proposatutakoen izendapena eragozteko. Hau da, CGPJk, berriki egin bezala, epaileak proposatzeari uko eginez gero, gobernuak bereak izendatzeko aukera izango luke.
Gainera, CGPJk ez lituzke bere kideen hiru bostenak ados jarri beharko bere bi izendapenak proposatzeko. Boto gehien biltzen zituzten hautagaiak izango ziren organo judizial gorenak proposatuko zituenak.
Zigor Kodearen erreformak beste bi zutabe ditu. Batetik, sedizio delitua ezabatuko zuten, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko, Generalitatearekin adostutakoaren ildotik. Bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua ere moldatuko zuen kode berriak. Delitu horretan, zigorrak bereiziko zituzten, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean, 2015ean PPk Zigor Kodea erreformatu aurretik delituak zuen esanahi antzeko batera itzulita. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222203/gizon-bat-hil-da-bilbon-sute-baten-ondorioz.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Bilbon, sute baten ondorioz | Atxuri auzoan gertatu da ezbeharra | Gizon bat hil da Bilbon, sute baten ondorioz. Atxuri auzoan gertatu da ezbeharra | Sute bat piztu da gaur arratsaldean Bilboko Atxuri auzoko etxebizitza batean, Encarnacion plaza inguruan, eta han bizi zen gizon bat hil egin da. Iturri ofizialek jakinarazi dutenez, garrek eragindako kea arnastu du gizonak, eta horren ondorioz hil da. Bakarrik zegoen etxebizitzan ezbeharra gertatu denean. Suhiltzaileek oraingoz ez dakite zerk eragin duen sutea, eta ikerketa bat abiatu dute. |
2022-12-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222204/kalitate-demokratiko-handiagoko-politika-egin-nahi-du-eajk.htm | Politika | «Kalitate demokratiko handiagoko politika» egin nahi du EAJk | Entzunez Eraiki prozesuaren ondorioak aurkeztu ditu. Klima larrialdiari, berdintasunari eta immigrazioari garrantzi berezia eman nahi die. Etorkizunari begirako hamar konpromiso hartu ditu EAJk. | «Kalitate demokratiko handiagoko politika» egin nahi du EAJk. Entzunez Eraiki prozesuaren ondorioak aurkeztu ditu. Klima larrialdiari, berdintasunari eta immigrazioari garrantzi berezia eman nahi die. Etorkizunari begirako hamar konpromiso hartu ditu EAJk. | EAJk bukatutzat eman du Entzunez Eraiki izeneko prozesua, eta horren ondorioak aurkezteko egindako ekitaldi baten bidez jarri dio amaiera. Entzuketa aktiboko prozesu bat izan da, hamar bat hilabete iraun duena –otsailaren 19an egin zuten lehenengo bilkura, Gasteizen– eta horren helburua izan da «gizarteari entzutea» eta zenbait gairen inguruan aditu eta gizarte eragileen iritzi eta ekarpenak jasotzea. Horrekin «kalitate demokratiko handiagoko politika» egitea jarri dute jeltzaleek xede.
EAJk emandako datuen arabera, sakoneko elkarrizketak izan dituzte zenbait arlotako 50 aditu ingururekin, mila lagun baino gehiagok inkestak bete dituzte, hamar mintegi antolatu dituzte zazpi gairen inguruan, non berrehun pertsona baino gehiagok parte hartu duten, eta Euskal Herri osoko 1.500 bat alderdikidek ere ekarpena egin dute prozesuan.
Berrikuntza Politikoaren Arloko arduradun Xabier Barandiaranek eman du prozesuaren ondorioen berri. Esan duenez, horrelako prozesu bati ekin izana «garrantzitsua» izan da, baina hori bezain garrantzitsutzat jo du prozesutik ateratako ondorioak alderdiaren programan eta eguneroko jardueran txertatzea.
Alderdi «serioa»
Alderdiari dagokionez, Barandiaranek esan du EAJ «alderdi serioa» dela eta «jendearen konfiantza bereganatzen» jakin duela, baina, hala ere, zenbait eginkizun jarri ditu etorkizunerako: alderdiaren barruan «pertsonak zaintzea», burokratizaziotik ihes egitea, «hurbilagoko irudia» ematea –«gorbata gutxiago eta elastiko gehiago», esan du– eta alderdiaren barne bizitza sendotzea.
Barandiaranek esan duenez, gizartean «aldaketa sakonak» gertatzen ari dira, eta beharrezkoa da «agenda politiko berria» aintzat hartzea. Batez ere, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna, immigrazioa eta klima larrialdia aipatu ditu agenda politiko berri horren ezaugarri gisa. Lehenengoari dagokionez, esan du emakumeak politikaren lehenengo lerroan egotea «gehiago atzeratu ezin daitekeen zeregina» dela, eta immigrazioaren inguruan esan du beharrezkoa dela «alderdia pertsona migratzaileei irekitzea» eta «beste kultura batzuekin elkarrizketa» sustatzea.
Euskara ere aipatu du Barandiaranek. Esan duenez, prozesuan parte hartutako zenbait eragilek leporatu diete euskara EAJren «lehentasuna» ez izatea eta gehiago aritzea euskararen inguruan euskaraz baino: hori aldatzeko beharra nabarmendu du. EBBko lehendakari Andoni Ortuzarrek «hitza hitz» esamoldea hartu du ahotan: «Prozesua abiatu genuenean hitz eman genuen ondorioak aurkeztuko genituela, eta hitza betetzen ari gara». Orain, Ortuzarrek hitza eman du berriro, prozesuaren ondorioz hartutako konpromisoak bete egingo dituztela ziurtatzeko.
Nafarroa eta Ipar Euskal Herria
Konpromiso horiekin osatutako dekalogoa aurkeztu du Ortuzarrek. «Demokrazian sakontzea eta indartzea», EAJren barne bizitza aktibatzea, harremanak areagotzea gizarte antolatuarekin, «kontakizun osoago bat» sustatzea «herritarrak Euskadirekin eta eraikuntza nazionaleko proiektuarekin» hobeto identifika daitezen, euskararentzat «garai berri bat» irekitzea, genero berdintasuna, aniztasuna eta iraunkortasuna bultzatzea, garapen ekonomikorako eredu propioa sustatzea eta beste zenbait konpromiso agertzen dira EAJren dekalogo horretan.
Horien artean, bada bat Nafarroari eta Ipar Euskal Herriari erreparatzen diena, hango «anaia-arrebei». «Autokritika egiten dugu Euskal Autonomia Erkidegotik Nafarroa eta Iparraldeko gure anai-arreben arteko harremanean nagusitu den jarreragatik. Asko hitz egin dugu eta gutxi entzun dugu». |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222241/terry-hall-the-specials-taldeko-abeslaria-hil-da.htm | Kultura | Terry Hall The Specials taldeko abeslaria hil da | Talde ingelesa ska mugimenduak 1970eko hamarkadaren amaieran izan zuen eztandaren eragile nagusietakoa izan zen 'A Message to You Rudy', 'Ghost Town' eta beste hainbat kanturi esker. | Terry Hall The Specials taldeko abeslaria hil da. Talde ingelesa ska mugimenduak 1970eko hamarkadaren amaieran izan zuen eztandaren eragile nagusietakoa izan zen 'A Message to You Rudy', 'Ghost Town' eta beste hainbat kanturi esker. | Taldeak berak eman du albistea, ohar baten bitartez. Terry Hall The Specials taldeko abeslaria hil da, 63 urterekin, eta gaixotasun larri bezain azkar baten ondorioz: «Tristezia handiz jakinarazten dugu Terry, gure lagun eder, anaia eta herrialde honek inoiz eman duen abeslari eta konpositore dirdiratsuenetakoa hil dela».
The Specials talde oso inportantea izan zen Erresuma Batuan, batik bat 1970eko hamarkadaren amaieran eta 80koaren hasieran, eta urte haietan piztu zen ska revival mugimenduaren ordezkari nagusietakoa bilakatu zen, The Selecter eta Madness taldeekin batera. Hain zuzen ere, taldeak Jamaikako doinuak eta punk izpiritua uztartu zituen, eta herrialdean pizten ari zen haserre sozialaren bozeramaile ere bihurtu zen.
Hall (Coventry, 1959) The Specials sortu eta berehala batu zen taldera, 1977an, eta berehala talde engaiatu gisa egin zen ezagun. Rock Against Racism mugimenduaren parte izan zen (arrazakeriaren kontrako rocka), eta The Clash taldearekin bira bat ere egin zuen urte berean, Gangsters lehen singlea (1979) argitaratu baino lehen. Urte hartan bertan kaleratu zuen taldeak bere lehenengo disko luzea, gerora klasiko bilakatu diren kantu ugari biltzen zituena: A Message To Tou Rudy, Doesn't Make It Alright —Kortatu taldeak zuzeneko emanaldietan gaztelaniaz abesten zuena—, (Dawning of A) New Era eta beste...
More Specials (1980) diskoa argitaratu ostean, 1981ean taldeak bere kanturik ezagunenetakoa atera zuen single gisa: Ghost Town. Jerry Dammers taldeko kideak idatzitako pieza horrek Ingalaterraren dekadentziaz, langabeziaz eta gazteen bazterkeriaz hitz egiten zuen, eta berehala bihurtu zen gazteriaren erreferente, batik bat urte hartan bertan arrazakeriaren aurkako protestak Erresuma Batu osora zabaldu zirenean.
Ghost Town-ek arrakasta handia lortu zuen, baina urte berean Hallek eta The Specialseko beste kide batzuek taldea uztea erabaki zuten. Ondoren, Fun Boy Three taldea sortu zuen kantariak, eta, geroago, The Colourfield. Beste hainbat proiektutan ere ibili zen Hall, eta 1994an bakarkako bideari ere ekin zion. 2008tik aurrera, gainera, The Specials taldea berriro elkartu zuten, eta lehendabizi zuzenean besterik aritu ez baziren ere, 2019an disko berri bat argitaratu zuten: Encore. Joan den urtean, berriz, XX. mendeko zenbait protesta kantu berreskuratu zituzten Protest Songs 1924–2012 diskoan.
Jarraitzaile ugari zituen Hallek, eta, esaterako, Elvis Costellok adierazi zuen haren ahotsa «The Specials-en benetako eta beharrezko abestietarako tresna ezin hobea» zela. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222242/gobernuak-kongresura-eramango-du-lege-proposamen-bat-konstituzionalak-baliogabetutako-zuzenketekin.htm | Mundua | Gobernuak Kongresura eramango du lege proposamen bat Konstituzionalak baliogabetutako zuzenketekin | Lege proposamen hori presazko tramitazioaren bidez egingo du PSOEk. Kongresuko Mahaiak erabaki du aurrera jarraitzea Zigor Kodearen erreformak biltzen zituen beste bi neurriekin: sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitzea. | Gobernuak Kongresura eramango du lege proposamen bat Konstituzionalak baliogabetutako zuzenketekin. Lege proposamen hori presazko tramitazioaren bidez egingo du PSOEk. Kongresuko Mahaiak erabaki du aurrera jarraitzea Zigor Kodearen erreformak biltzen zituen beste bi neurriekin: sedizio delitua ezabatzea eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitzea. | Espainiako Gobernuak lege proposamen bat aurkezteko asmoa du aste honetan Espainiako Diputatuen Kongresuan, Auzitegi Konstituzionalak atzo geldiarazi zituen bi zuzenketen harira, parlamentuko iturriek jakitera eman dutenez. Iturri berberek azaldu dutenez, lege proposamen hori presazko tramitazioaren bidez egingo dute, eta, horretarako, hainbat talderekin hitz egin dute dagoeneko. Horrez gain, baieztatu dutenez, PSOEk baztertu egin du CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren buruzagitza berritzeko ekimenari berriro ekitea.
Espainiako Gorteek Auzitegi Konstituzionalaren erabakia onartuko dute. Auzitegi horrek atzo hartutako erabakia aurrez inoiz hartu gabeko erabaki bat da —Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du—, eta ziurgabetasuna nabaria da azken orduetan Madrilen. Dena den, ez dirudi legea paper errea izango denik: Senatuak bozkatu egingo du sedizio delitua ezabatzeari eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitzeari buruz. PPren helegite bat tarteko, Auzitegi Konstituzionalak atzera bota duen puntua da auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzeari buruzkoa; ez du ezer esan, ordea, beste bi neurri horiei buruz.
Ostegunean da berriz biltzekoa Senatua. Senatuko mahaia gaur goizean elkartu da, eta, hango zerbitzu juridikoek azaldu dutenez, helegiterik izan ez duten neurriekin aurrera jarraitzea erabaki dute: batetik, sedizio delitua ezabatzea, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzea. Delitu horretan, zigorrak bereizi nahi dituzte, diru publikoarekin aberastu direnen eta irabazi asmorik gabe jokatu dutenen artean.
Francisco Franco diktadorea 1975ean hil zenetik lehen aldiz debekatu du Konstituzionalak lege baten tramite parlamentarioa. Ostegunean onartu zuen erreforma Espainiako Diputatuen Kongresuak, gehiengo osoz, PSOEren, UP Unidas Podemosen eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoekin. Erreforma, ordea, ez da indarrean sartuko. Ez bere horretan behintzat. Botere borroka bat dago: botere legegilearen eta Auzitegi Konstituzionalaren artekoa, baita Espainiako ezkerraren eta eskuinaren artekoa ere. Konstituzionala 11 kidek osatzen dute: sei kontserbadoreak dira, eta bost, progresistak. Lege erreforma indarrean sartu izan balitz, gehiengoa progresistek izango zuten.
Konstituzionalaren erabakia jakinda, Kongresuko eta Senatuko presidenteek (PSOEko kideak biak) argi utzi zuten erabakia errespetatuko zutela, baina «kezka larriz». Haien gobernukide UPk, ordea, esan du badagoela auzitegiaren erabakia desobeditzeko nahikoa arrazoi: «Demokraziaren aurkako eraso bat da hau», azaldu dute.
Interes pertsonalak
Bide azkarra hartua zuen legearen tramitazioak. Ez zen lege proiektu bat izan —Espainiako Gobernuak Kongresuari aurkeztutakoa—, lege proposamen bat baizik: PSOEk alderdi moduan aurkeztu zuen legea, UPren eta ERCren babesarekin. Horrek ahalbidetu zezakeen Gabonen aurretik Konstituzionala berrituta egotea. Aurreko ostiralean onartu zuen legea Kongresuak, eta ostegun honetan onartuko zuen, aurreikuspen guztien arabera, Senatuak. Orduan, abenduaren 23rako legea indarrean egongo zatekeen.
Aurreko astean, ordea, PPk helegite bat aurkeztu zuen Konstituzionalean, erreformaren bozketa eteteko eskatzeko. Tramitatzeko modua «bidegabea» zela argudiatu zuten eskuindarrek. Auzitegiko kide kontserbadoreek eskatuta, helegitea «urgentziaz» aztertzeko erabakia hartu zuen Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteak —kontserbadorea bera ere—. Ostegunean elkartu ziren, Kongresuko bozketa hasi baino lehen. Hala ere, Konstituzionaleko kide progresistek eskatuta, atzo arte atzeratu zuten bilkura. Auzitegiak ohar baten bidez azaldu zuen atzerapenaren arrazoia «aurkeztutako dokumentazio guztia aztertzeko behar den denbora» zela. Zenbait hedabidek auzitegiko iturriak aipatuta argitaratu dutenez, Konstituzionaleko Fiskaltzaren eta letradu nagusiaren arabera, PPren helegitea ez zuten onartu behar.
UPk errekusazio bat aurkeztu zion aurreko astean Konstituzionalari, adieraziz Gonzalez-Trevijanok eta Antonio Narvaez magistratuak ez luketela parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». PSOEk, herenegun, antzeko errekusazio bat aurkeztu zuen. Atzo aztertu zituzten gaietako bat izan zen, baina ez zituzten aintzat hartu, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek ezetz bozkatu zutelako.
Izan ere, auzitegia berritzea azkartzeko proposamena indarrean sartu izan balitz, errekusatutako bi kideek Konstituzionala utzi beharko zuten. Hori gertatu ez denez, karguari eutsiko diote. Gainera, PPk proposatutako bi kide horien agintaldiak ekainean iraungi ziren. Bi kide horiek erabakian parte hartu izan ez balute, progresistek izango zuten gehiengoa Konstituzionalean.
CGPJren bilkura
Hautatzea dagozkion Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko bi magistratuen izendapenaz eztabaidatzeko eta horiek bozkatzeko ezohiko osoko bilkura bat egitekoa da, gaur, CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia (17:00). Organo horretako kide kontserbadoreen hautagaiak Cesar Tolosa kontserbadorea eta Pablo Lucas progresista dira, eta progresistak Jose Manuel Bandres proposatzekoak dira. Hau da, bi blokeen arteko akordiorik gabe dira saioa egitekoak. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222243/dena-prest-da-san-tomas-eguneko-azoketarako.htm | Bizigiro | Dena prest da San Tomas eguneko azoketarako | Egitarau oparoa antolatu dute Euskal Herriko zenbait herri eta hiritan. «Herritarrak kontuan hartu gabe» erabaki izana egotzi diote Bilboko Konpartsek udalari. | Dena prest da San Tomas eguneko azoketarako. Egitarau oparoa antolatu dute Euskal Herriko zenbait herri eta hiritan. «Herritarrak kontuan hartu gabe» erabaki izana egotzi diote Bilboko Konpartsek udalari. | Bihar bertan mukuru beteko dira Euskal Herriko zenbait txoko baserritar trajez, taloz, txakolinez eta sagardoz. Donostia, Azpeitia, Arrasate (Gipuzkoa) eta Bilbo, besteak beste.
Donostia
Txoko guztietan egongo da posturik Donostian: Parte Zaharrean, Ibaetan, Intxaurrondon, Amara Berrian, Amara Zaharrean, Antiguan, Grosen zein erdigunean. 166 postu jarriko dituzte aurten. Begi guztiak Konstituzio plazan egongo dira seguru: urtero hara eramaten da txerria. Aurten, Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) Larraxko landetxetik eramango dute Roxaito txerria. 10:00etatik 20:00etara egongo da. Axular dantza taldeak Baserritar Jantzien Lehiaketa egingo du Bulebarreko kioskoan, 11:30ean. Aurten laugarren aldia izango da txapelketa egiten dutela, baserritar janzteko aukeretan baserritar jantziaren erabilera duina bultzatzeko eta zabaltzeko asmoz.
Azpeitia
Azpeitian, goizean, azoka berezia eta txorizo eta talo postuak izango dira herriko plazan. Halaber, 10:00etan Patxi Azkargortaren oroimenezko pilota txapelketako finalak, Izarraitz pilotalekuan. 12:00etan, herri kirol erakustaldia antolatuko da plazan bertan; Mikel Larrañaga, Iker Vicentek, Udane Ostolazak, Goenatxo III.ak eta Aimar Irigoienek hainbat lan egingo dituzte aizkoran eta harri jasotzen. Ondoren, 13:00etan, bertsolariak eta trikitilariak ariko dira: Aner Euzkitze, Ane Zuazubiskar eta Unai Agirre ariko dira kantuan, eta Xebastian Lizaso, berriz, gai jartzen. Arratsaldean, berriz, Gazteen XXI. Dantza Suelto Txapelketa egingo dute Soreasu antzokian, 18:30ean.
Arrasate
Santamasetan ere egongo da zer egin Arrasaten. Euskal pentatloi desafioa egingo da Zaldibar parkean, eta herri bazkaria Musakolako kiroldegian. 18:00etan, santamasetako dantzaldia egingo dute, Arrasateko Trikiti Eskolaren, Arrasateko gaiteroen eta Udalaxpe txistulari taldearen eskutik. 19:00etan, Txerrinsky txerriaren aurkezpena egingo dute Herriko Plazan. 20:00etan, bertso saioa eskainiko dute Alaia Martinek, Oihane Pereak, Amets Arzallusek eta Andoni Egañak, Amaia antzokian. Imanol Artola Felix arituko da gai jartzaile. 22:00etan, zezensuzkoa egongo da Herriko Plazan, eta, ordu berean, Hankaz Gora-ren eta Libertad Condicionalen kontzertuak, gaztetxean.
Bilbo
Bilbon 238 postu izango dira guztira; horietatik 137tan ekoizleak izango dira. Bilboko Konpartsek egitarau bikaina antolatu dute. Haien gunean, San Nikolas elizaren inguruan, Bilboko irratien maratoiari ekingo diote, 09:00etan. Txosna 11:00etan zabalduko da. Eguerdian, gune gastronomikoa martxan jarri eta txalaparta saioa izango da. Gero, 13:00etan, bertso saioa eskainiko dute Oihana Bartra, Aissa Intxausti, Unai Mendiburu eta Asier Alcedo bertsolariek. 16:30ean, Dantza plazan ekitaldia egingo dute. 19:30ean, elektrotxarangak girotuko ditu kaleak. Ordu berean, Bilbo Kantari taldea kalejiran irtengo da Bilboko Burtsatik.
Postuak, lekualdatuta
Bilbon seguru ez dela jenderik faltako kaleetan. San Tomas eguneko azokak ez du izango urteroko itxura, baina: Plaza Barrian eta Areatzan paratu ohi dira baserritarrak. Aurten, Areatzan izango dira guztiak. Enba sindikatuak aldaketa hori salatu zuen, baserritarrak «baztertuta» utzi baitzituen udalak. Ordea, baserritarren postuak ez dira lekualdatu dituzten bakarrak. Txosnak Arriaga antzokiko atzeko plazan eta Erripako kaian —itsasadarren bestaldean— izango dira. Eta eragileek ez dute begiko izan Bilboko Udalaren erabakia.
San Tomas egunean ohi bezala, San Nikolas elizaren inguruan beren gunea prestatuko dute. Baina Bilboko Konpartsek salatu dute udalak oztopatu egin dituela jaiaren antolaketan. «Zailtasunak, mugak, murrizketak eta oztopoak» jartzea egotzi diote. Azaldu dutenez, «denona den kalea» erabiltzea baino ez dute eskatu, eta aurten ezingo dute erabili. Lekualdaketa egiteko «modua» ere kritikatu dute: «Herritarrak kontuan hartu gabe erabakitzea» eta «komunak izan beharko luketen jendeei eta interesei aurre egitea».
Horiek horrela, jai herrikoien alde egin dute konpartsakoek: «Gurea defendatzen ez badugu (baita zuena ere, guztiona) kendu egingo digute». «Bada jendea herrikoi hitza jendilajea-ren sinonimotzat hartzen duena, herriarena dela ulertu ordez», erantsi dute. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222244/justiziaren-politizazioa-salatu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Mundua | «Justiziaren politizazioa» salatu du Eusko Jaurlaritzak | Zupiriak adierazi du egoerak okerrera orain egin badu ere arazoa lehenagotik zetorrela. Sanchezek erran du blokeoari aurre egiteko beharrezko neurriak hartuko dituela Espainiako Gobernuak. | «Justiziaren politizazioa» salatu du Eusko Jaurlaritzak. Zupiriak adierazi du egoerak okerrera orain egin badu ere arazoa lehenagotik zetorrela. Sanchezek erran du blokeoari aurre egiteko beharrezko neurriak hartuko dituela Espainiako Gobernuak. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzo hartutako erabakiak denetariko erreakzioak eragin ditu, ezker eskuin, erakundez erakunde. «Onartezina da organo judizialak blokeatuta jarraitzea». Eusko Jaurlaritza kezkatuta dago tramitazioa gelditzeko erabakiak eragindako egoeragatik: «Ikusten da justizia politizatuta dagoela, eta hau ez da egoerarik egokiena». Hala azaldu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaur. Hego Euskal Herrian ere ezinegona eragin baitu erabakiak.
Ikusi gehiago: Konstituzionalaren erreforma ez, baina gainontzeko neurriak bozkatu egingo dituzte Senatuan
Zupiriaren erranetan, Jaurlaritza ados dago Pedro Sanchez Espainiako presidenteak egoeraren larritasuna azpimarratzeko gaur egindako adierazpenekin. Hala ere, nabarmendu du arazoa lehendik datorrela, nahiz eta egoerak okerrera egitea eragin duten arrazoiak berriak izan.
Gogorarazi du Jaurlaritzak jada emana zuela horren berri; Iñigo Urkullu lehendakariak berak EAEko justizia urtearen hasierako ekitaldian egin zituen adierazpenak, eta hauxe eskatu zuen: «Gizarte osoaren ongizatea eta hobe beharra nagusitu dadila bestelako interesen gainetik».
Aitor Esteban EAJko bozeramailea ere gaiaz mintzatu da gaur: «Onartezina da organo judizialak blokeatuta jarraitzea». Estebanek adierazi du PPren blokeoaren ondorioa dela tramitazioa gelditzea, baina egoera «erabat gainditzeko modukoa» dela, betiere lege proposamen bat berritik egiten bada.
Erran du bertze agintaldi batzuetan ere gertatu izan dela legeak nahastea eta epeak azeleratzea, eta, beraz, arazoa lege proposamen zehatz batekin konpondu daitekeela. Egoera lasai hartzeko gomendatu du, beharrezkoak diren erabakiak hartuko direlako.
Nafarroan ere ezinegona sortu du erabakiak. Uxue Barkos Geroa Baiko bozeramaileak erran du alderdian «kezka handia» dagoela :«[Espainiar] Estatuko oinarrizko erakundeak ahuldu egin dira». Barkosek azaldu du gertatutakoak guztiei pentsarazi behar diela.
Galdetu du Auzitegi Konstituzionala izanen ote den aurrerantzean ere arbitro Nafarroak Espainiarekin dituen harremanetan. Nafarrak «bi aldiz kezkatuta» sentitzen baitira Auzitegi Konstituzionalari begiratzen diotenean.
«Erantzun bateratua»
Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak ere adierazpenak egin ditu, eta gertatutakoa «oso larria» dela azpimarratu: «Ezkerreko gehiengo parlamentarioa errespetarazteko ordua da, eta horregatik espero dugu indar demokratiko guztiak prest egotea kongresuan ordezkatutako gehiengo sozialaren aurkako erasoari irmo erantzuteko». Izan ere, Aizpuruak erran du urte anitz daramatzatela gertatutakoaz ohartarazten, eta atzoko ekintzak frogatu zuela Espainiako demokrazia «kalitate eskasekoa» dela, eta 78ko erregimenaren oinarriek bere hartan dirautela.
«Hauteskundeetatik etorritako ordezkaritza legitimo eta demokratikoaren aurkako kolpe judizial bat da hau». Aizpuruaren erranetan, iraungita dagoen auzitegi batek ez du utzi bertze bat berritzen: «Eskuin politiko eta judizialak mugarik gabe erabili du justizia, hauteskundeetan herritarrek emandako botoak baliogabetzeko».
Arrazoi horrengatik Espainiako eskuina eta eskuin muturra «parametro demokratikoetatik kanpo» daudela azaldu du, eta tramitazioa gelditu izanak erakusten duela botereen banaketa ez dela existitzen.
Gogorarazi du bai Euskal Herrian eta baita Katalunian ere antzeko egoerak pairatu izan dituztela, eta Espainian ere zerbait gertatzen ari den erakusgarri dela tramitazioa gelditu izana. «Euskal Herrian eta Katalunian gertatu izanagatik ere, gertatutakoari ez diogu larritasun izpirik kentzen. Gure aurka hartutako erabakiak ez ditugulako nahi beste inorentzat », azpimarratu du Aizpuruak, eta garbi utzi EH Bildu prest dagoela laguntza behar duten guztien alde egiteko: «Solidarioak eta arduratsuak izango gara».
«Larria» Pedro Sanchezentzat
Pedro Sanchez Espainiako presidenteak gaur goizean Moncloa jauregian egin duen agerraldian nabarmendu du «Espainiako historian aurrekaririk gabeko erabakia» izan dela Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa gelditzea. Azaldu du ekintza «larria» dela, eta «herritarrek hautetsontzietan balioztatu ez duten botere bat atxiki» nahi izan duela horren bidez PPk. Sanchezek argi utzi du ez datozela bat erabakiarekin, baina obedituko dutela erran du.
Konstituzionalaren erabakiaren aurrean Espainiako Gobernuak izango duen erantzuna nolakoa izango den aurreratu du: «Legedia eta Konstituzioa betez, gobernuak behar beste neurri hartuko ditu Botere Judizialak eta Konstituzionalak duten inolako justifikaziorik gabeko blokeoa eteteko».
Azaldu du ulertzen duela eragile politikoek erakutsi duten haserrea, baita herritarren kezka ere. Hala ere, herritarrei lasaitasun mezu bat helarazi nahi izan die, adieraziz Espainiako sistema demokratikoak badituela gertatutakoari aurre egiteko tresnak: legedia eta Konstituzioa.
Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa gelditzea erabaki eta gutxira, Espainiako Gorteak izan ziren erreakzionatzen lehenak. Meritxell Batet Diputatuen Kongresuko presidenteak eta Ander Gil Senatukoak adierazpen instituzional bana egin dute bart, eta biek nabarmendu zuten Auzitegi Konstituzionalaren erabakia beteko dutela. «Sistema demokratikoaren deslegitimaziorako arrisku potentzial bat» eragin du auzitegiaren erabakiak, Bateten ustez. Gilek, berriz, PPri leporatu zion Konstituzionala «instrumentalizatu» izana. Bart gertatutakoak Gorteen «autonomia parlamentarioari» eragin diola nabarmendu dute biek.
Koalizio gobernua osatzen duten bi alderdiak oso kritiko azaldu dira Auzitegi Konstituzionalaren erabakiarekin. Patxi Lopez PSOEk Kongresuan duen bozeramaileak esan du bere alderdiak «tematuta» jarraituko duela epaileen aldaketa bultzatzen, «PPren blokeoa gorabehera». Are, egoeraren «larritasuna» azpimarratu du: «Epaile batzuk ez dagozkien erabakiak hartzen ari dira, ez dagozkien postuetan». Pedro Gonzalez-Trevijano Auzitegi Konstituzionaleko presidenteari eta Antonio Narvaez magistratuari egin die erreferentzia Lopezek. UP Unidas Podemosek eta PSOEk errekusazioak aurkeztu zizkieten, eta adierazi ez luketela parte hartu beharko erabakia hartzeko prozesuan, «interes pertsonalak dituztelako». Ez zituzten aintzat hartu, ordea, Konstituzionaleko sei kide kontserbadoreek —besteak beste Gonzalez-Trevijanok eta Narvaezek— ezetz bozkatu zutelako.
UPren talde parlamentarioak PSOEri eta gobernua babestu duten gainerako alderdiei eskatu die «urgentziazko bilera bat» egiteko, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia eta Auzitegi Konstituzionala berritzeko «egon daitezkeen formulak aztertzeko», Pablo Echenique bozeramaileak adierazi duenez. «Zilegitasun demokratikorik gabeko botere judizial batek kolpe bat eman dio botere legegileari», Echeniqueren arabera. Konstituzionalaren erabakiari «erantzun bat emateko beharra» nabarmendu du UPren eledunak.
PPk «irtenbide konstituzionalista bat» proposatu du
Alberto Nuñez-Feijoo PPko presidenteak «alternatiba konstituzionalista bat» proposatu dio Sanchezi: PPren eta PSOEren arteko akordio bat, CGPJ eta Konstituzionala desblokeatzeko. Ez dohainik, ordea. Sedizio delitua ezabatzeari eta diru publikoaren erabilera bidegabearen delitua moldatzeari uko egiteko eskatu dio Feijook Sanchezi, eta horien ordez «legez kanpoko erreferenduma antolatzearen delitua» onar dezala. «Epaileek hautatu ditzatela epaileak». Hori izan da Feijooren hirugarren baldintza CGPJ eta Konstituzionala desblokeatzeko. «Hala izango ez balitz, hauteskundeak egitea da beste irtenbidea», PPren presidentearen arabera. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222245/aldak-eskandalu-demokratikoasalatu-du-berriz-etxebizitza-sozialen-egituretako-bozen-ondotik.htm | Gizartea | Aldak «eskandalu demokratikoa» salatu du berriz, etxebizitza sozialen egituretako bozen ondotik | HSA eta Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko administrazio kontseiluek Aldako hautetsiei ukatu diete aurkeztu diren bi komisioetara sartzea. Hautatuak izan diren beste zerrendetako ordezkariei dimisioa aurkezteko eskatu diete. | Aldak «eskandalu demokratikoa» salatu du berriz, etxebizitza sozialen egituretako bozen ondotik. HSA eta Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko administrazio kontseiluek Aldako hautetsiei ukatu diete aurkeztu diren bi komisioetara sartzea. Hautatuak izan diren beste zerrendetako ordezkariei dimisioa aurkezteko eskatu diete. | Ipar Euskal Herrian etxebizitza sozialak kudeatzen dituzten bi egituretako bozetara aurkeztu zen Alda mugimendua. Bietan, alokatzaileen bozen gehiengoa lortu du: egituren administrazio kontseiluan alokatzaileen postuen gehiengoa du, ondorioz. Bozen biharamunean, egitura horietako beste bi batzarretan lekua lortzeko aurkeztu ziren Aldako hautetsiak: bulegora eta Caleolera, bizitegien adjudikazio batzordera. Baina administrazio kontseiluek bi batzar horietan bozetan gutiengoa lortu duten zerrendetako hautetsiak izendatu dituzte. Bi egituretan gertatu da gauza bera, HSA Habitat Sud Atlanticen lehenik, eta Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoan goizean. «Eskandalu demokratikoa» salatu du mugimenduak, eta alokatzaileen bozei muzin egin dietela deitoratu dute. Egoera salatzeko prentsaurrekoa egin dute goizean, Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoaren egoitzan, Baionan.
Legez, bulegorako eta Caleol batzorderako izendatua izateko ez da hauteskundeetan lehen indarra izaterik. Alta, batzorde horietarako ordezkariak lau urtean behin hautatzen dira, etxebizitza sozialen egituretako bozen ondotik. Txetx Etxeberri Aldako kidearen ustez, «legearen izpiritua» da bozetan gehiengoa lortu duen zerrendari lehentasuna ematea, nahiz eta ez den nahitaezkoa.
Batailaren segida
Haserre mintzatu dira Aldako hautetsiak. Jean Baptiste Diger Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoko alokatzaileen hautetsia da. Egiturako bulegoan eta Caleol batzordean alokatzaileen ordezkari izateko bere burua aurkeztu zuen, baina, goizean, administrazio kontseiluak ez du haren alde egin. Diger: «Egoera harrigarria da, zinezko demokrazia eskandalu bat da. Erran nahi du administrazio kontseiluak ez duela alokatzaileon boza kontuan hartzen. Zer gisako mezua igortzen dute? Zerbait gordetzen dutela batzorde horietan eta guri sarbidea ukatu nahi digutela? Zinez kezkagarria da».
Horiek horrela, Alda mugimendua «borrokatzeko prest» agertu da. Erran dute egoera ez dutela horretan utziko, eta, hasteko, batzorde horietan hautatuak izan diren hautetsiei dimisioa aurkezteko eskatu diete, berriz ere bozka egin eta «alokatzaileen bozen araberako» hautaketa egiteko. Ainize Butron Aldako bozeramaileak segurtatu du, nolanahi ere, 2023a «borroka» urtea izanen dela, «alokatzaileen interesa kontuan hartua» izan dadin. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222246/bi-emakumek-salaketa-jarri-dute-baionako-errugbilari-baten-aurka.htm | Kirola | Bi emakumek salaketa jarri dute Baionako errugbilari baten aurka | Bi emakume gaztek salaketa jarri dute Pascal Coteten aurka. Batak erran du Pascal Cotetek jo duela, eta besteak, bere aurkako irain arrazistak erabili dituela. | Bi emakumek salaketa jarri dute Baionako errugbilari baten aurka. Bi emakume gaztek salaketa jarri dute Pascal Coteten aurka. Batak erran du Pascal Cotetek jo duela, eta besteak, bere aurkako irain arrazistak erabili dituela. | Bi emakume gaztek salaketa jarri dute Pascal Cotet Aviron Bayonnaisko errugbilariaren aurka. Sud Ouest egunkariaren arabera, abenduaren 5ean jarri zuen emakumeetako batek salaketa, Baionako komisarian. Bereganako bortizkeria fisikoa erabili izana leporatzen dio errugbilariari. Bigarren lagunak astelehenean jarri zuen salaketa, irain arrazistak egin dizkiola erranez.
Egunkariaren arabera, Miarritzeko (Lapurdi) diskoteka batean jazo zen erasoa, abenduaren 3ko gauean. Biktimek kontatu dutenez, gaualdian hainbat irain arrazista erabili zituen hiru emakume gazteen aurka. Ondotik, errugbilariaren lagun taldea eta hiru emakumeak bakoitza bere autora zihoazela, emakumeetako bat jo zuen errugbilariak.
Hiru emakume gazteak jada entzunak izan dira lekuko eta biktima gisa, Miarritzeko komisarian. Pascal Cotet errugbilaria ere konbokatua izan zen lehen aldikoz abenduaren 12an. Sud Ouest egunkariaren arabera, emakume bati zartako bat eman izana onartu du, baina irain arrazistena ukatu egin du, argudiatuz ez dela oroitzen. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222247/zetak-ek-bira-amaierako-hirugarren-kontzertua-iragarri-du.htm | Kultura | Zetak-ek bira amaierako hirugarren kontzertua iragarri du | Berehala saldu dira beste kontzertuen sarrerak. Urriaren 5ean, 6an eta 7an izango dira emanaldiak, Bilboko Kafe Antzokian. | Zetak-ek bira amaierako hirugarren kontzertua iragarri du. Berehala saldu dira beste kontzertuen sarrerak. Urriaren 5ean, 6an eta 7an izango dira emanaldiak, Bilboko Kafe Antzokian. | Durangoko Azokan izan zenak ikusiko zituen Zetak taldearen mahaiaren inguruan osatzen ziren ilara luzeak. Ukaezina da Pello Reparazen taldearen arrakasta, eta hori erakusten du azken egunetan gertatutakoak ere.
Duela bi egun, taldeak salgai jarri zituen egiten ari den birako azken kontzerturako sarrerak; 2023ko urriaren 7an izango da hori, Bilboko Kafe Antzokian. 45 minututan agortu ziren. Orduan, beste data bat iragarri zuten, aurreko egunerako. Berehala saldu ziren haiek ere, eta, arrakasta ikusita, hirugarren egun bat programatu du Zetak-ek: urriaren 5a. Salgai daude egun horretarako txartelak.
Ikusi gehiago: «Helduleku bat eskaini nahi genion jendeari» |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222248/eusko-jaurlaritzak-onartu-du-544-milioi-jartzea-eskola-publikoetako-ikasgelak-digitalizatzeko.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak onartu du 54,4 milioi jartzea eskola publikoetako ikasgelak digitalizatzeko | Baliabide informatikoak erosteko, instalatzeko eta konfiguratzeko baliatuko dute dirua. Laguntzaren erdia pasatxo Next Generation funtsetatik etorriko da. | Eusko Jaurlaritzak onartu du 54,4 milioi jartzea eskola publikoetako ikasgelak digitalizatzeko. Baliabide informatikoak erosteko, instalatzeko eta konfiguratzeko baliatuko dute dirua. Laguntzaren erdia pasatxo Next Generation funtsetatik etorriko da. | Eusko Jaurlaritzak hezkuntzarako zenbait diru laguntza onartu ditu gaur goizean egin duen gobernu kontseiluan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eman du horien berri, bilera amaitu ostean Bingen Zupiria bozeramailearekin batera egin duen prentsaurrekoan. Diru gehiena ikastetxe publikoetarako baliabide digitalak eskuratzeko erabiliko dute; hain zuzen, esparru akordio bat onartu dute 54,4 milioi euro jartzeko eskolak material informatikoz hornitzeko, horiek instalatzeko eta konfiguratzeko.
Bildarratzek Hezkuntza Sailaren Eraldaketa Digitalerako Planaren barruan kokatu du erabakia. Azaldu duenez, plan horren helburu nagusietako bat da ikasleen eta irakasleen gaitasun digitalak sustatzea. «Horretarako, beharrezko elementuak dira irakasleen prestakuntza, ikastetxeei aholkularitza ematea teknopedagogia gaietan eta digitalizazio prozesuan laguntzea. Baina baita ikasgeletan teknologia eta ekipamendu digitalak sartzea ere, irakaskuntzan, ikaskuntzan eta ebaluazio prozesuetan erabil ditzaten».
Hain zuzen, azken hori indartu nahi dute oraingoan: «54,4 milioi euroko aurrekontu aurreikuspenarekin, ikasgela digitalak osatzeko beharrezko material informatikoa eta ekipamendua erostea jasotzen du». Adibidez, pantaila interaktiboak, ordenagailu eramangarriak eta mahai gainekoak, gelako web kamerak eta tableta digitalak erosiko dituzte, besteak beste.
Ez dira hutsetik hasiko. Bildarratzek azaldu duenez, lehendik hartua duten bideari jarraituko diote. Haren hitzetan, aurten ikastetxe publikoetako Lehen Hezkuntzako lehenengo, bigarren eta hirugarren mailetako gela guztiak hartuko dituzte —1.802 ikasgela—. Eta horretan segitu nahi dute goragoko mailetan ere: «Ikasgelak digitalizatzeko prozesua osatzen jarraituko da, goragoko mailetan: Lehen Hezkuntzako gainerako mailetan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan». Gaur onartutako esparru akordioak bi urteko indarraldia izango du, eta beste bi urtez luzatu ahal izango da. Esparru akordio honetarako bideratuko denaren %52 Europako Next Generation funtsetatik etorriko da.
Hezkuntza, pil-pilean
Hezkuntzan puri-purian dauden zenbait gairi ere heldu die Bildarratzek, kazetarien galderei erantzunez. Atzo, datorren ikasturterako matrikulazioan egongo diren aldaketen berri eman zuten, eta, besteak beste, iragarri zuten ikastetxeek ez dituztela toki gutxiegi edo gehiegi eskainiko eta diru publikoz hornitutako eskola guztiek toki kopuru jakin bat gorde beharko dutela ikasle zaurgarrientzat. Bildarratzek uste du eskola komunitate guztiak onartuta daukala ikastetxe guztiek —haien jabetza edozein izanda ere— berdin erantzun behar diotela zaurgarritasunari. Gainera, ez du sumatu «errezelorik» itunpeko ikastetxeen aldetik.
Dena den, aitortu du «kezka» badutela, «aldaketa handi bat» delako: «Guztiok daukagun bezalako kezka dago». |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222249/ezkortasuna-gizartean-sustraitu-dela-iritzi-dio-laboral-kutxak.htm | Ekonomia | Ezkortasuna gizartean sustraitu dela iritzi dio Laboral Kutxak | Kontsumitzaileen konfiantza indizeak balio negatiboetan amaitu du urtea, eta %38k uste dute 2023an gutxiago erosiko dutela. Gehien okertu diren indizeetako bat aurrezteko ahalmenarena da. | Ezkortasuna gizartean sustraitu dela iritzi dio Laboral Kutxak. Kontsumitzaileen konfiantza indizeak balio negatiboetan amaitu du urtea, eta %38k uste dute 2023an gutxiago erosiko dutela. Gehien okertu diren indizeetako bat aurrezteko ahalmenarena da. | Ez dira garai onak ekonomiarentzat, eta, ondorioz, hamar kontsumitzailetik lauk gutxiago gastatuko dute 2023an. Hori da Laboral Kutxak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kontsumitzaileen artean eginiko konfiantza inkestako ondorio nagusietako bat. Hiru hilean behin hartzen du lagina, eta urte hasierako baikortasuna desagertu egin da. Inflazioaren eta energiaren kostuen eraginez, aurtengo hirugarren hiruhilekoan zabalduriko ezkortasun giroa mantendu egin da laugarrenean. Dena den, ez da salbuespena, Europako Batasun osoa zabalduriko uste bat da. Are gehiago, Batasun osoa kontuan hartuz gero, giroa are ezkorragoa da.
Inkesta erantzun duten kontsumitzaileen %38k gutxiago edo askoz gutxiago gastatuko dute 2023an, eta hamartik bederatzik baino gehiagok ez dute gastu handirik egiteko asmorik (etxebizitza edo autoa erosi, altzariak edo elektrotresna handik aldatu...). Urte hasieran %13k uste zuten 2023a erosketak egiteko une egokia izan zitekeela; orain, aldiz, %6 baino ez dira. %48k, berriz, antzera gastatuko dutela uste dute, baina ahalegin horrek aurrezteko ahalmenari eragingo dio. Izan ere, 2023an aurrezteko aukerari buruz galdetzean, baikortasuna asko amildu da urtean zehar. Urte hasieran aurrezteko itxaropen handia zegoen arren —+15eko ratioa lehen hiruhilekoko inkestan—, egun -17koa da. Aurtengo hirugarren hiruhilekoan -6koa zen, eta nabarmen egin du okerrera neguan. Pandemiaren gogorrenean ere ez zen egon hain apal.
Eta zergatik hain iragarpen kaskarrak? Bada, oro har ekonomiak okerrera egingo duela uste dutelako. Aurtengo hirugarren hilekoan inkestak emaniko konfiantza ratioa -22koa zen, eta gaur egun -23koa da. Alde horretatik, Europako beste herrialdeekin bat datoz: Frantzia (-20), Alemania (-27), Danimarka (-21) Espainia (-30) eta Herbehereak (-31).
Datu orokorragoen inguruan galdetuta, ekonomia orokorraren inguruko itxaropena oso apal dago (-39); aldiz, langabeziaren bilakaeraren inguruko ikuspegiak hobera egin du azken hiru hilabeteetan. Aurtengo hirugarren hiruhilekoan -18koa zen; orain, berriz, -14koa da. Inkestako datu baikorrena da hori, eta bat datoz Gizarte Segurantzako afiliazioarekin, azken hiru hilabeteetan langabezia tasak behera egin baitu. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222250/gobernuaren-lema-hartzeko-asmoz-aurkeztuko-da-bozetara-geroa-bai.htm | Politika | Gobernuaren lema hartzeko asmoz aurkeztuko da bozetara Geroa Bai | EAJk, Geroa Sozialberdeak alderdiak eta Atarrabia Taldeak udal eta foru hauteskundeetarako akordioa erdietsi dute. Zerrendak osatzeko dituzte, baina Barkosek adierazi du «indartsu» dagoela. | Gobernuaren lema hartzeko asmoz aurkeztuko da bozetara Geroa Bai. EAJk, Geroa Sozialberdeak alderdiak eta Atarrabia Taldeak udal eta foru hauteskundeetarako akordioa erdietsi dute. Zerrendak osatzeko dituzte, baina Barkosek adierazi du «indartsu» dagoela. | Nafarroan, alderdi eta koalizio gehienek plazaratuak dituzte euren hautagaiak eta asmoak, baina eragile garrantzitsu bat falta zen oraindik: Geroa Bai. Koalizioa osatzen duten hiru indarrek —EAJk, Geroa Sozialberdeak alderdiak eta Atarrabia Taldeak— bozetan elkarrekin aurkezteko asmoa berretsi dute, «Nafarroa aurrerakoia sendotzeko asmoz».
2015ean, Uxue Barkosek berak zuzendutako gobernuaren lema izan zuen Geroa Baik, eta aurkezpenean nabarmendu dute egungo gehiengoa egonkortzeko funtsezko rola jokatu dutela amaitzear den legealdi honetan. Hala, Uxue Barkosek azpimarratu du zortzi urteotako ibilbidea sendotzeko «erremintarik egokiena» dela Geroa Bai.
Egungoaren antzeko jokaleku politiko batean, gehiengoak errepikatzearen alde egingo duela ziurtatu du Geroa Baik, baina argi utzi du lidergoa hartzea izango dutela helburu. Barkosek aipatu du herritarren eskuetan dagoela erabaki hori.
Zerrendak, osatzeko
Tres Reyes hotelean eman dute akordioaren berri. Han izan dira Geroa Baiko aurpegi ezagun ugari: hala nola Ana Ollo, Jose Mari Aierdi eta Mikel Irujo gobernuko kontseilariak; parlamentuko taldeko Mikel Asiain, Javi Arakama, Patxi Azkona, Ana Ansa, Isabel Aranburu eta Blanca Regulez; Iruñeko udal taldeko Javi Leoz eta Patxi Leuza, Javi Ollo Altsasuko alkatea, Jon Gondan Zizur Nagusikoa...
Barkosek zehaztu duenez, oraindik egiteko dute zerrendak osatzeko prozesua, eta, ondorioz, erabakitzeko dute nor izango den lehendakarigai eta nor Iruñeko alkategai, besteak beste. Parlamentuko zerrendaburu izango ote den galdetuta, Barkosek adierazi du «indartsu» dagoela, baina gogorarazi du erabakia barne prozesu horren emaitza izango dela. «Koalizioak hala erabakitzen badu, hark dioen eta adosten dugun tokian egoteko indar nahikoarekin nago».
Aurrera begirako erronkei dagokienez, aipatu du herritarren beharrei erantzuteko aurkezten direla bozetara, batik bat herritarrek politikarekiko eta erakundeekiko konfiantza falta duten garaiotan. Kezka azaldu du osasungintzako lehen arretaren egoerarekin eta espezialitateetarako itxaron zerrendekin, subiranotasun energetikoa aldarrikatu du, eta, horri loturik, klima aldaketaren gaia garatzeko beharra ikusi du; «euskara hizkuntza propioa izan dadin ekintza batasun bat» bultzatuko dutela ere azaldu du Geroa Baik.
Autogobernuan, «epel»
Geroa Baik esan du PSN «epel» ibili da autogobernuaren arloan, eta nabarmendu trafiko eskumenaren eskualdatzea ezin daitekeela lotu iragan legealdiko Polizien Legea garatzeko araudien atzerapenarekin. «Biak dira beharrezko eta ezinbesteko».
Unai Hualde EAJren Napar Buru Batzarreko presidentea «zorioneko» agertu da, berriz ere akordioa egin dutelako. Haren aurkezpena atzeratuz joan bada ere, Hualderen ustez «garaiz eta moldez» egin dute, bost hilabete geratzen baitira bozetarako. Hualderen irudiko, «egitaraua eta zerrendak osatzeko lanari» ekin behar diote orain. Zerrendaburuarena airean dagoenez, Hualdek aipatu du aurreko legealdian Uxue Barkos «Nafarroak izan duen lehendakaririk onena» izan zela.
Hain zuzen ere, akordioa berandu lortu ote den galdetuta, harrituta agertu da Barkos. «Berandu zergatik?». Haren hitzetan, denbora gehiago behar izan dute oraingoan, «eragile berri bat» egon delako, hark zuzendutako Geroa Sozialberdeak alderdia. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222251/messiren-argazki-batek-instagrameko-gogokoen-errekorra-gainditu-du.htm | Bizigiro | Messiren argazki batek Instagrameko 'gogokoen' errekorra gainditu du | Igandean igo zuen munduko txapelketako garaikurrarekin agertzen den argazki bat, eta 48 orduan 60 milioi erabiltzailek baino gehiagok sakatu dute atsegin dutela. Marka orain arte zuen argazkiari 57 milioi aldiz sakatu diote erabiltzaileek hiru urtean. | Messiren argazki batek Instagrameko 'gogokoen' errekorra gainditu du. Igandean igo zuen munduko txapelketako garaikurrarekin agertzen den argazki bat, eta 48 orduan 60 milioi erabiltzailek baino gehiagok sakatu dute atsegin dutela. Marka orain arte zuen argazkiari 57 milioi aldiz sakatu diote erabiltzaileek hiru urtean. | Lionel Messi Argentinako gizonezkoen futbol selekzioko kapitainaren argazki batek marka bat ezarri du Instagramen: 48 orduan baino gutxiagoan, sare sozial horretan erabiltzaileek gogokoen duten argazkia bihurtu da. Zehazki, 61 milioi alditan baino gehiagotan sakatu dute gogoko dutela, eta, kopuru horrekin, orain arte marka hori zuen argazkia gainditu du.
Baina zein izan du arerio Messik lehia horretan? Ez da Mbappe izan, ezta beste erdiko atzelari sendo bat edo atezain bizkor bat ere. Orain arte Instagramen argazki gogokoenaren marka zuena arrautza bat zen. Arrautza baten argazki huts bat. Arrautza baten argazki bat soilik duen kontu bat: World Record Egg du izena kontu horrek (munduko marka duen arrautza), eta gogokoen errekor horren jabe izatea beste izaterik ez du.
Arrautzaren kontua 2019ko urtarrilaren 4an sortu zuten. Garai hartan, Kylie Jenner modelo eta enpresari estatubatuarrak zuen marka: hemezortzi milioi erabiltzaileren gogoko argazki bat zuen Instagramen. Arrautzaren kontuaren helburua marka hori gainditzea zen, eta aise gainditu zuen, hiru urtean 56 milioira iristeraino.
Arrautzarekin, pertsona ospetsu batengandik gauza arrunt batera pasatu zen marka, baina orain, berriro, pertsona eta gertaera ospetsu batetara itzuli da. Hori ere laguntzarekin, ordea. Messiren argazkia 56 milioira gerturatu ahala, azken orduetan sare sozialetan ugaritu egin dira hori ere atsegin hartzeko.
Irulegiko eskua vs Maialen Lujanbio
Ez da hori Instagramen azken egunetan dagoen lehia bakarra. BERRIAk igandean Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finalaren egunean bere kontura igo zuen Maialen Lujanbioren argazkia ere beste marka bat gainditzeko zorian da: BERRIAren kontuan erabiltzaileek gehien atsegin duten argazkiarena. Bi egunetan 6.000 erabiltzailek baino gehiagok sakatu dute gogoko dutela Lujanbio txapelarekin agertzen den argazkia.
Baina, BERRIAren kontuan, erabiltzaileen argazkirik gogokoena Irulegiko Eskuarena da astearte arratsaldeko lehen orduan oraindik. Azaroaren 16an igo zuen BERRIAk Instagrameko bere kontura, eta 6.100dik gora aldiz sakatu dute erabiltzaileek gogoko dutela. Kasu horretan ere, gaindituko al du Lujanbioren txapelak Irulegiko eskua?
Ikusi gehiago: Messik eman die nahi zuten irudia |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222252/gurasosek-salatu-du-tapia-laquogezurretanraquo-ari-dela-drainatze-tutuen-inguruan.htm | Gizartea | GuraSOSek salatu du Tapia «gezurretan» ari dela drainatze tutuen inguruan | «Legez kanpoko tutu» horien isuri kutsagarria «zepa zulora» doa, Joseba Belaustegi adituaren arabera. Arrizabalaga EAJko legebiltzarkidearen arabera, badago «zirkuitu itxi bat», baina «lerroburu efektistak egiteko». | GuraSOSek salatu du Tapia «gezurretan» ari dela drainatze tutuen inguruan. «Legez kanpoko tutu» horien isuri kutsagarria «zepa zulora» doa, Joseba Belaustegi adituaren arabera. Arrizabalaga EAJko legebiltzarkidearen arabera, badago «zirkuitu itxi bat», baina «lerroburu efektistak egiteko». | «Kurba bat ez da lerro zuzen bat». GuraSOS elkarteko abokatu Joseba Belaustegik desberdintasun horretan egin du azpimarra Eusko Legebiltzarreko Ingurumen Batzordean, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek gonbidatuta. BERRIAk argiratutako drainatze tutu «klandestinoaren» argazkian tutu bat agertzen da kurbadun formarekin drainatzearen alboan, eta Arantxa Tapia Ingurumeneko sailburuak Eusko Legebiltzarrean erakutsitako argazkian beste bat azaltzen da, pieza zuzen bat. «Ez da leku bera; ez dira leku bereko argazkiak».
Tutu hori sistema estanko baten parte dela azaltzeko erabili zuen Tapiak. «Gezurretan ari da; ziria sartu nahi izan die herritarrei», salatu du Belaustegik; halaber, berretsi du drainatze tutu horrek ez lukeela zertan egon erraustegian, eta gogorarazi du fiskaltzak ikertzeko eskatu duela.
GuraSOSeko adituak esplikatu du «oso kutsagarriak» direla drainatze tutu horien isuriak, eta zepa zulora doazela. «Gori-gori dagoen zepa hori isuri kutsagarriekin batera hozten da, dioxina, furano eta metal pisutsuekin», esan du Belaustegik. Eta erantsi du jada «aski frogaturik» dagoela isuri kutsagarriak erraustegitik kanpo ateratzen direla. Nola ateratzen diren aztertu behar dela uste du.«Dudarik gabekoa» da, haren arabera, BERRIAk argiratutako argazkia «benetakoa» dela, eta «delitu bat» islatzen duela, «drainatze tutu hori ezin baita hor egon».
GuraSOS elkarteko ordezkariak behin eta berriro azaldu die batzordean batutako ordezkari politikoei Zubietako erraustegian ez dagoela «zirkuitu itxi bat», eta horrek eragiten duela, hein handi batean, «kutsadura izugarria, neurketek islatu dutenez».
EAJren erantzun gogorra
Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak aitortu du «arazo batzuk» izan direla erraustegia martxan jartzeko prozesuan; «sute bat» ere egon zela gogoratu du, eta, hutsegite horiek eragindako kutsadura isuriak direla eta, erantzuleek zigorra jaso behar dutela, baina, hortik aurrera, oso gogor egin du erraustegiaren kutsaduraren inguruan kaleratutako informazio jakin batzuen aurka, batez ere BERRIAk kaleratutako drainatze tutuaren informazioaren aurka: «Egunkari jakin batek eta kazetari jakin batek argazki bat ikusi, eta pentsatu du Niloko iturriak aurkitu dituela».
Arrizabalagaren arabera, erraustegiaren inguruan «lerroburu efektistak egiteko» erabiltzen dena da «zirkuitu itxia». BERRIAri leporatu dio drainatze tutuaren kutsadura errekara isurtzen dela argitaratu izana, baina BERRIAren informazioak tutu hori «estolderian» dagoela baizik ez du adierazten, zehaztu gabe nora doazen isuri horiek.
GuraSOSeko kideak EAJko eta PSE-EEko ordezkariei esan die ez dituztela nekatuko, eta «errespetua» eskatu die, horien aurkako hitz gogorrengatik. «Antzezpenean» ari direla esan die Arrizabalagak, «helburu bakarra» ei dutelako hasieratik: erraustegia ixtea. Alberto Alonso PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, ezbaian jarri du GuraSOSen izaera demokratikoa. «Guraso kezkatuak baizik ez gara gure seme-alaben osasuna dela eta. Ez gaituzue nekatuko. Konpondu dezagun hau, hitz egin dezagun», erantzun du elkarteko abokatu Joseba Belaustegik. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222253/zortzi-finalistak-elkarrizketatu-ditu-berriak.htm | Kultura | Zortzi finalistak elkarrizketatu ditu BERRIAk | Bertsolariek finalaren inguruan hausnartu dute Miren Mujika Telleria, Naroa Torralba Rodriguez, Jone Bastida Alzuru eta Andoni Imaz kazetariekin | Zortzi finalistak elkarrizketatu ditu BERRIAk. Bertsolariek finalaren inguruan hausnartu dute Miren Mujika Telleria, Naroa Torralba Rodriguez, Jone Bastida Alzuru eta Andoni Imaz kazetariekin | Maialen Lujanbio Zugasti: «Goizean falta izan nituen olatuak aldean izan nituen arratsaldean» Ez zuen marka jakin bat egin nahi, finalean zortzikote horrekin kantatzearekin soilik lortua baitzuen bere helburua. Hirugarrenez jantzi zuen txapela, eta «pixkanaka» ari da pozten. Amets Arzallus Antia: «Uste dut egin dudala egin nahi nuena eta bilatzen nuena» Buruz burukorako haren izena esandakoan, minutu bateko txalo zaparrada batez erantzun zuen publikoak. Eskertuta eta aho zapore onarekin dago, finala amaierara arte jokatuta.
Aitor Mendiluze Gonzalez: «Sartu nintzen baino hobeto atera naiz, alde askotatik» Txapelketako helburu nagusiak garbi zituen: «Jendearekin egoteko modua zaintzea eta gozatzea, bertsotan nire modua erakustea, eta, batez ere, gozatzea».
Sustrai Colina Akordarrementeria: «Koska bat igotzea falta izan zitzaidala iruditzen zait» Gustura, baina ez guztiz. Zapore horrekin geratu zen Colina finalean egindako saioarekin. «Ez nintzen disgustura geratu. Uste dut momenturen batean egin nuena baino lan brillanteago bat falta izan zitzaidala».
Alaia Martin Etxebeste: «Denbora dezente pasatu nuen gaiak ekartzen» Orokorrean, nahiko gustura dago finalean egindako lanarekin, baina, oraindik «zurrunbilo» batean denez, zaila egiten zaio irakurketa argi bat egitea.
Beñat Gaztelumendi Arandia: «Sentsazioa dut ariketa guztietan utzi nuela zerbait» Orain arteko finalak «zurrunbilo bat bezala» bizi izan ditu, bertsolaritzaren barruan duten esanahiarengatik, eta halatsu gertatu zen herenegun ere.
Nerea Ibarzabal Salegi: «Pozarekin konektatu ordez, beldurrarekin konektatu dut» Kolektiboarentzat ederra, norberarentzat ez horrenbeste. Hala adierazi zuen agertokian sentitutakoa, finalaren ondorengo prentsaurrekoan.
Joanes Illarregi Marzol: «Lortu nuen gustura sentitu eta niretik pixka bat ematea» Guztiz deskonektatu gabe eta buru erdia oraindik Iruñean zuela zen finalaren biharamunean, neke fisikoa eta emozionala pilatuta, eta behar beste deskantsatu gabe. Baina, garrantzitsuena, pozik. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222254/gero-eta-zalantza-handiagoak-daude-izurriak-txinan-hildakoen-kopuruaz.htm | Mundua | Gero eta zalantza handiagoak daude izurriak Txinan hildakoen kopuruaz | Agintariek jakinarazi dute zazpi pertsona besterik ez direla hil abenduaren 7an COVID-19aren aurkako neurriak arindu zituztenetik. | Gero eta zalantza handiagoak daude izurriak Txinan hildakoen kopuruaz. Agintariek jakinarazi dute zazpi pertsona besterik ez direla hil abenduaren 7an COVID-19aren aurkako neurriak arindu zituztenetik. | Txina izan da azkeneko ia hiru urteotan COVID-19ari aurre egiteko neurririk zorrotzenak hartu dituen herrialdea. Pekinek, baina, neurriak bertan behera utzi zituen joan den abenduaren 7an. Bi aste geroago, kutsatutakoen kopurua nabarmen handitu da: iturri ofizialen arabera, 2.722 kasu detektatu dituzte gaur. Hildakoei dagokienez, atzo jakinarazi zuten abenduaren 3az geroztik bi pertsona hil direla izurriagatik, eta gaur beste bost hildakoren berri eman dute. Baina aintzat hartuta beste herrialdeetan zenbat hildako eragin izan dituen COVIDak eta herrialdeak 1.400 milioi biztanle inguru dituela, gero eta zalantza handiagoak daude Txinan izurriak azken asteetan eragindako hildakoen inguruan.
Council on Foreign Relations zentroko Yanzhong Huang osasun globaleko espezialista da, eta Reuters berri agentziari adierazi dio «hildakoen kopurua [ofiziala] kaleratutakoa baino nabarmen txikiagoa» dela. Iruditzen zaio hori gerta litekeela estatuak gaitasunik ez duelako «jarraipen eraginkorra» egiteko, behin PCR test masiboen kanpaina amaitutzat emanda. Aditu horrek pentsatzen du, bide batez, datu horiek plazaratuta Pekin beharbada «ahalegin bat» egiten ari dela herritarren artean izua areagotzea «saihesteko». Sare sozialetan ere txinatar askok plazaratu dituzte zalantzak. Beste batzuen esanetan, berriz, gobernua ez da egia esaten ari. «Estatistiketan azaltzen diren datuetatik harago, badakit azken egunetan askoz ere jende gehiago hil dela», esan du erabiltzaile batek, Weibo sare sozialean.
Azaro amaieran, azkeneko hiru urteetako neurrien aurkako protestak hedatu ziren herrialde osoan, eta, horregatik, Pekinek erabaki zuen konfinamenduak bertan behera uztea. Handiak izan ziren mobilizazioak. Gobernuaren arabera, «baldintzak» betetzen ziren neurriak arintzeko.
Eta Txinako agintariek aurrera jarraitzen dute indarrean zeuden neurrietako batzuk arintzen. Garraio Ministerioak gaur jakinarazi du eskualdeen artean garraio publikoan egindako bidaietan ez dela beharrezkoa izango PCR proben emaitzak edo «osasun kode bat» erakustea.
Bide beretik, Txinako zenbait hirik, Chongquingek eta Hangzhouk kasurako, iragarri dute COVIDarekin kutsatuta egonagatik asintomatikoak direnak lanera joan daitezkeela. Hori jaso dute hango egunkariek. Hau da, pauso bat gehiago eman dute birusarekin bizitzeko bidean.
Urteberriko oporrak
Gobernuak emandako datuen arabera, azkeneko hiru urteotan 5.237 pertsona hil dira Txinan birusaren ondorioz. Hori bai, zenbait osasun aditu ohartarazten ari dira, hedabideetan, datozen hilabeteetan hildako kopurua milioi eta erdi ingurukoa izan daitekeela. Argudiatzen dute munduko herrialde populatuenean ez dutela talde immunitaterik, 2019ko abenduaz geroztik oso ohikoak izan direlako konfinamendu masiboak, eta mugikortasuna ere oso murriztuta egon delako. Horrekin lotuta, datorren urtarrilaren 21a eta 27a bitartean Urteberria ospatuko dute Txinan, eta ospakizun horretan urteko migrazio handiena gertatzen da munduan.
Bada, gainera, beste aldagai bat kutsatze kopuruan eragin dezakeena: txertaketa tasak ez dira oso handiak adindunen artean. Xinhua Txinako agentziaren arabera, 60 urtetik gorakoen %87k txertoaren dosi guztiak hartu dituzte. Baina 80 urtetik gorakoen kasuan, portzentajea nabarmen txikiagoa da: %66. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222255/oso-indar-gutxi-daukat-marteko-barrunbeen-esploratzailearen-agurreko-mezua.htm | Bizigiro | «Oso indar gutxi daukat», Marteko barrunbeen esploratzailearen agurreko mezua | Planeta gorriaren barruko aldea aztertzen aritu da 'InSight' gailua 2018. urtetik. NASAk iragarri du litekeena dela robotak azkeneko argazkia bidali izana, argindarrik gabe geratu delako. | «Oso indar gutxi daukat», Marteko barrunbeen esploratzailearen agurreko mezua. Planeta gorriaren barruko aldea aztertzen aritu da 'InSight' gailua 2018. urtetik. NASAk iragarri du litekeena dela robotak azkeneko argazkia bidali izana, argindarrik gabe geratu delako. | «Oso indar gutxi daukat; beraz, litekeena da hau izatea bidali ahalko dudan azkeneko argazkia». Mezu horrekin agur esan du NASAK 2018. urtean Martera bidalitako InSight esploragailuak. Izan ere, planeta gorriko hautsak haren eguzki plakak estali ditu, eta argindarra ahitu zaio makinari. InSight-engatik ez kezkatzeko adierazi dute, ordea, haren sare sozialak daramatzatenek. «Hemen eman dudan denbora emankorra eta lasaia izan da».
«Emankorra», alajaina. Izan ere, misio zehatza zuen gailuak, eta, lortu dituen datuei esker, goitik behera aldatu dira Marteren muinaren inguruan zeuden usteak. Marteko barruko aldea hilda eta geldituta zegoela uste zen, baina Insight-ek erakutsi du lurrikarak badaudela gaur ere, eta magma etengabe mugitzen ari dela azalaren azpian.
Lau urte iraun du gailuaren esplorazioak. Iazko otsailean hasi ziren arazoak. Hautsa pilatzen joaten da Marten dauden gailuen eguzki plaketan, eta horrek Eguzkiaren argia blokeatzen du. Zientzialariek itxaropena dute Marten dabiltzan haize bolada eta zirimoletan. Horiek batzuetan hautsa pilatzen dute plaketan, baina, tarteka, pilaturikoa eramaten dute, eta, beraz, garbitzen laguntzen dute. Baina, espero baino ufada garbitzaile gutxiago gozatu ditu gailuak. Iazko otsailean, haren plakak berez ahal duten energiaren %27 baino ez ziren ekoizten ari.
Iazko maiatzean, NASAk gailua energia gutxiko moduan jarri zuen, misioarekin jarraitzeko plaketan hauts gehiegi zegoela iritzita.
Orain heldu da azken erabakia: 2022ko urte amaieran zen bukatzekoa misioaren epe ofiziala, eta ez luzatzea ebatzi dute.
Martikarak
Barneko Esplorazioa Ikerketa Sismikoak Geodesia eta Bero Garraioa esaldiaren sasiakronimo gisa osatu zuten InSight gailuaren izena. Baina insight hitzak, aldi berean, ulermen sakona edo barrukoaren pertzepzioa adierazten ditu. Izen aproposa, beraz, gailuaren misioa zein zen ikusita.
NASArena zen gailua, baina haren tresna nagusiak Europan eraiki zituzten. Tartean zen SEIS izeneko seismometroa. Marteren barrukaldearen aktibitatea atzemateaz gain, horri esker planetaren barrunbeen hiru dimentsioko modeloak lortzea zen horren eginkizuna. Beste tresnek aztertuko zuten beroa nola mugitzen den planeta gorriaren bihotzean.
Martikarak eta haien oihartzunak aztertuta, planetaren muina zerez eginda dagoen jakin ahal izan dute. Marten magma dagoela jakiteak, berriz, itxaropena piztu du han inoiz bizitza aurkitzeko. Izan ere, planeta hotzegia da, eta haren atmosfera finegia da haren azalean ura pilatzeko. Baina, barruan beroa baldin badago, litekeena da horrek aukera ematea barruan ur likidoa egoteko. Baliteke ur horretan mikrobioak bizirauteko baldintza egokiak egotea.
Beraz, duela 3.600 milioi urte Marte oso bizirik zegoen; biologikoki ez badakigu ere, bai behintzat geologikoki. Sumendiak zeuden han, eta Eguzki Sistemako sumendi sistemarik handiena sortu zuten, Tharsis Montes gunea eta Olympus Mons sumendia –Everest mendia halako hiru da–. Baina inor gutxik espero zuen ikustea gaur ere badaudela magma mugimenduak han, eta planetaren azalera aldatzen ari direla. Hori guztia InSight-ek erakutsi du.
Misioa amaitu baino egun batzuk lehenago esan du agur zundak, beraz. InSight ez da ibilgailu bat, Marten dauden Perseverance eta Curiosity bezala. Marten lur hartu zuen lekuan bertan geratu zen, mugitu gabe. Haiek plutoniozko sorgailuak dituzte, behar duten argindarra ekoizteko. Inork ezin ditu garbitu InSight-en eguzki plakak, eta luze gabe itzaliko da gailua, baina Marte eta gizateria ondo argitu ostean. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222256/gasteizko-terrorismoaren-biktimen-oroimenezko-zentroak-carrero-blanco-gogoratu-du.htm | Politika | Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak Carrero Blanco gogoratu du | Francoren presidente izandakoaren biktimario izaera ezkutatzea kritikatu diote | Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak Carrero Blanco gogoratu du. Francoren presidente izandakoaren biktimario izaera ezkutatzea kritikatu diote | «49 urte bete dira ETAk Francoren gobernuko presidente eta armadako almirante Luis Carrero Blanco hil zuenetik». Hori da Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak Carrero Blancoren hilketaren urteurrenaren harira atzo Twitterren zabaldutako mezua. Herritar ugarik «frankismoa zuritzea» eta estatuaren biktimak birbiktimizatzea leporatu diote zentroari. Izan ere, iazko mezuari aldaketa txiki batzuk egin arren, uko egin diote diktadurak egindako krimenen eta Carrero Blancoren arteko lotura egiteari.
Honela zioen duela urtebete zabaldutako mezuak: «Luis Carrero Blanco gobernuko presidente eta armadako almirantea oroitzen dugu, ETAk Madrilen hila, 1973ko abenduaren 20an». Beraz, iaz ez bezala, aurten Francisco Franco diktadorearekin lotu da Carrero Blanco, diktadura hitza bera ageri ez den arren. Gainera, aurten ez du Carrero Blanco «oroitu», haren hilketaren urteurrenaren berri eman baizik. Halere, ez mezu batean, ez bestean ez da adierazpenik egiten diktadurako goi kargudun gisa izandako rolaren inguruan. Hau da, biktimario izaera ezkutatzen da.
Hala txarretsi diote zentroari sare sozialetan ere. Esaterako, hala erantzun dio mezuari Xabier Mugarza Gogoan elkarteko kideak: «Esplizitatuko duzue almirantearen biktimario izaera? Argala terrorismoaren biktima gisa aitortuko duzue bere biktimario izaera esplizitatuta? Hala ez bada, nik, behintzat, ezin zaituztet serio hartu». «Ea noiz gogoratzen zareten Carrero Blancoren eta frankismoaren biktimez», dio beste txiolari batek.
Foro Sozial Iraunkorrak ere egin du indar afera honetan. Abuztuan, gutun bat bidali zion zentroko zuzendari Florencio Dominguezi, «estatuaren biktimen birbiktimizazio larriak» eragotzi zitzan. Kasu hartan, Meliton Manzanasen eta Clement Perreten hilketak izan zituen hizpide Foro Sozialak.
Lehena «Frantziako industrial» gisa aipatu izan du sare sozialetan, gerra zikinean izan zuen garrantzia aipatu gabe. Perret zenbait hilketarekin erlazionatu izan dute, eta epailearen aurretik ere igaro zen, baina inoiz ez zuten zigortu. Manzanasen kasuan, berriz, inspektore soil gisa gogoratu zuten, frankismo garaiko indarkerian izan zuen erantzukizuna eta dozenaka atxiloturi egin zizkien torturak aipatu gabe. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222257/arma-gehiago-iruntildeeko-udaltzainentzat-taser-pistolak-erabiliko-dituzte-gaurtik.htm | Gizartea | Arma gehiago Iruñeko udaltzainentzat: taser pistolak erabiliko dituzte gaurtik | Iruñeko Udaleko Hiri Segurtasuneko arduradunek esan dute «erabat seguruak» direla, eta «bortxaren erabilera progresiboa beharrezkoa denean» erabiliko dituztela | Arma gehiago Iruñeko udaltzainentzat: taser pistolak erabiliko dituzte gaurtik. Iruñeko Udaleko Hiri Segurtasuneko arduradunek esan dute «erabat seguruak» direla, eta «bortxaren erabilera progresiboa beharrezkoa denean» erabiliko dituztela | Gaurtik, zauritzeko gaitasun handiagoa izanen du Iruñeko Udaltzaingoak: taser pistolak erabiliko dituzte zenbait poliziak, Iruñeko Udaleko Hiri Segurtasuneko alorrak jakinarazi duenez. Navarra Sumako arduradunek ez dute «pistola» hitza erabili; aitzitik, esan dute «belaunaldi berriko gailu adimendun eta ez-hilgarriak» direla, eta kamera pertsonal bat ere konektatuta izanen dutela une oro.
Hiri Segurtasuneko buruek azaldu dutenez, «udaltzainen eguneroko lanaren osagarri» izanen dira taser pistolak. Segurtasunean azpimarra egin dute: «Gradualki handitu edo txikitu daiteke tresna horren intentsitatea, pertsonen ezaugarri fisikoen arabera; hortaz, segurua da erabat».
Pistola horiek erabili ahal izateko, «formakuntza ikastaro bat» egin beharko dute poliziek. Hori egiteak urtebeteko baimena emanen die, arma elektrikoak erabili ahal izateko. Protokolo bat ere ondu du Iruñeko Udaltzaingoak, taser pistolak erabiltzeko: gailua daramaten polizia guztiek patruilatzen ibili beharko dute, eta hiriko sektore guztietan sakabanatuko dituzte. Pistola ateratzean, kamera pertsonalak piztuko dira automatikoki, gertatzen dena grabatzeko.
Poliziaren gehiegikeriak hizpide
Iruñeko Udaltzaingoak arma elektriko berriak aurkezten zituen bitartean, Poliziaren gehiegikeriak eta opakutasuna hizpide izan dituzte Nafarroako Parlamentuan. Bertan, Espainiako Estatuko polizien kontrolerako mekanismoak eta gardentasuna izeneko txostena aurkeztu du Iridia elkarteko kide Anais Franquesak. Ekintzaile eta abokatuak gogorarazi du legeek «mugak» ezartzen dizkietela mundu osoko poliziei, indarkeria era arbitrarioan erabili ez dezaten, baina gaineratu du sarritan «inpunitatea» nagusitzen dela, «gehiegikeria asko ez direlako ikertzen, ezta epaitzen ere, eta, hortaz, delitugileek ez dutelako zigorrik jasotzen». Zehazki, polizia askoren identifikaziorik eza, tortura kasuak eta arrazaren araberako identifikazioak aipatu ditu Iridiako kideak. Franquesak azpimarratu du poliziaren kontrolerako barne mekanismoak ez direla eraginkorrak, eta salatu du prozedurak ez direla publikoak. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222258/lanpostuak-berma-ditzala-exijitu-diote-sindikatuek-siemens-gamesari.htm | Ekonomia | Lanpostuak berma ditzala exijitu diote sindikatuek Siemens Gamesari | Iruñean, gaur bertan dute enplegu mahaiaren azken bilkura zuzendaritzarekin, eta oraindik ez dago akordiorik. Langileek ez dute kaleratzerik onartuko. | Lanpostuak berma ditzala exijitu diote sindikatuek Siemens Gamesari. Iruñean, gaur bertan dute enplegu mahaiaren azken bilkura zuzendaritzarekin, eta oraindik ez dago akordiorik. Langileek ez dute kaleratzerik onartuko. | «Ez dugu kaleratze traumatikorik onartuko. Ez gaur, ez eta etorkizunean ere». Hitzok zuzendu zizkien ELAko Pablo Vitalek Siemens Gamesaren Sarrigurengo egoitzaren kanpoaldean (Eguesibar, Nafarroa) atzo elkarretaratu ziren langileei eta eraikin barruan ziren buruzagiei.
Izan ere, Siemens Gamesako zuzendari nagusiak egoitzan izan ziren gaurko bilera prestatzeko asmoz. Langileek ozen aldarrikatu zuten enpleguak berma daitezela nahi dutela. Hori izan zen ELA, CCOO eta UGT sindikatuek deitutako kontzentrazioaren mezu nagusia. «Gaur-gaurkoz zuzendaritzak ez digu bermatzen prozesu honen amaieran kaleratzerik egongo ez denik, eta etorkizunera begira ez digu egonkortasunik ziurtatu nahi».
Sindikatuek «lehentasunezkotzat» jotzen dituzte bi aldarrikapen horiek. Pablo Vitalek nabarmendu zuenez, zuzendaritzaren «teilatu gainean» dago pilota.
Irailaren 29an, Siemens Gamesak iragarri zuen Euskal Herrian eta Espainian 475 lanpostu kenduko zituela. Horietatik 352 Zamudioko egoitza nagusian (Bizkaia), Sarrigurengo ikerketa eta ingeniaritza zentroan eta Madrilen izango dira. Egoera hori aztertzeko orain arte izan dituzten enplegu mahaiaren bileretan, zuzendaritzak ez du argitu kaleratze horiek non egin asmo dituen.
Prozesu horren barruan gaur izango dute azken bilera. 10:30ean da hastekoa, eta lantoki guztietako ordezkariak izango dira bertan. Baliteke bilkurak luze jotzea, eta, akordiorik izan ezean, litekeena da Siemens Gamesak erregulazio espedientea aurkeztea.
Aurten, Siemens Energy Groupek Siemens Gamesaren akzioen %100 erosteko eskaintza publikoa egin du, eta CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak oniritzia eman zien haren baldintzei azaroaren hasieran.
Elkarretaratzean gogora ekarri zutenez, Siemens Energyk kaleratze gehiago egiteko mehatxua plazaratu zuen agiri horretan: «Siemens Gamesaren negozio ataletako lanpostuen inguruan, langilerian beste doikuntza bat egiteko aukera aztertuko da, eta langileen baldintzak aldatzea aurreikusten da».
Konpromiso irmoa Horri gaineratuz gero aurreko urteetan lantokiak itxi direla eta kaleratze gehiago egin direla, langileak haserre eta kezkatuta daude etorkizunaren inguruan: «Egonkortasuna enpleguan, aski da!», zioen kartelak. «Hori al da langileei proposatzen digutena? Baldintzak eta lanpostuak etengabe murriztea besterik ez al dute proposatzen?».
Horregatik, gaurko bilkuran enpresak «konpromiso ukigarri bat» hartzea exijituko dute. «Nahi dugu paperean argi gera dadila etorkizuneko berme hori. Beste batzuetan konpromiso hori lausoa izan da, eta ondorioz ez zen bete. Paper errea zen». Funtsean nahi dutena da kaleratzerik ez egotea: «Enpresan jarraitu nahi duen inor ez kaleratzea, alegia», zehaztu du Pablo Vitalek.
Gobernuei mezua Iragan asteetan, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Jochen Eickholt Siemens Gamesako kontseilari ordezkariarekin bildu izan dira egoera aztertzeko. Nafarroako Gobernuak kezka azaldu du publikoki. Azaroaren 24an izandako bileran «Nafarroako langileekiko konpromisoa» hartzeko eskatu zion Eickholti.
Alta, elkarretaratzean gogorarazi zutenez, administrazio publikoek «gehiago» egin dezakete. «Ez zarete ari gutxienekoa egiten eta milaka lanpostu defenditzen. Hirugarren mailako rola jokatzen ari zarete, eta denbora agortzen ari da, egoera larria baita. Ontzat jotzen dituzue zuzendaritzak emandako lasaitasun mezuak, eta sektorean erreferentziazkoa izan den konpainia bat desegitea uzten ari zarete». Egoeraren aurrean jarrera irmoagoa hartzeko eskatu die Pablo Vitalek gobernuei. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222259/amazonek-saltzaileen-datu-pribatuak-ez-erabiltzea-adostu-du-europako-batzordearekin.htm | Ekonomia | Amazonek saltzaileen datu pribatuak ez erabiltzea adostu du Europako Batzordearekin | Merkatuko nagusitasunaz baliatu izana eta lehiakortasun araudiaren aurka egin izana aitortu du Amazonek. Milaka milioi euroko isuna saihestu du akordioari esker. | Amazonek saltzaileen datu pribatuak ez erabiltzea adostu du Europako Batzordearekin. Merkatuko nagusitasunaz baliatu izana eta lehiakortasun araudiaren aurka egin izana aitortu du Amazonek. Milaka milioi euroko isuna saihestu du akordioari esker. | Amazonek aitortu egin du Europako online salmenten merkatuan duen nagusitasunaz baliatu dela, baita lehiakortasun araudiaren aurka egin duela ere. Europako Batzordea 2019ko uztailean hasi zen AEBetako enpresa teknologikoa ikertzen, Amazonen plataforma erabiltzen duten saltzaileen datu pribatuak enpresak nola erabiltzen zituen ikertzeko. Hala, bi aldeek akordio bat lortu dute: Amazonek ez du isunik jasoko, baina bere plataforman komertzializatzen duten saltzaileen datu pribatuak erabiltzeari utzi beharko dio.
Margarethe Vestager Europako lehiakortasun komisarioak atzo iragarri zuen akordioa. «Amazonek hainbat portaera komertzial aldatu beharko ditu. Aldaketa horiek konpetentziako txikizkarien eta banatzaile independenteen mesederako izango dira, baita kontsumitzaileen mesederako ere», adierazi du Vestagerrek.
Akordioari esker, Amazonek milaka milioi euroko isun bat saihestu du; zehazki, enpresak mundu osoan egindako negozio bolumenaren %10 balio zuen isuna jaso behar zuen. Joan den urtean Italiak 1.128 milioi euro ordaintzera zigortu zuen Amazon, nagusitasunaz baliatzeagatik.
Akordioa sinatu ostean, hainbat neurri hartu beharko ditu Jeff Bezosen enpresak. Lehenik eta behin, saltzaileen eta banatzaileen arteko komunikazioa erraztu beharko du Amazonek, baita banatzaile independenteei erosleekin zuzenean komunikatzeko baliabideak eman ere, datuen babes araudiak errespetatuz; izan ere, banatzaile independenteek ezin dute zuzenean erosleekin hitz egin. Banatzaileen datu babesa ere hobetu beharko du. Azkenik, kexak jartzeko sistema zentralizatu bat sortu beharko du plataformak.
Lehiakortasunari dagokionez, Amazonen saltzen duten komertzializatzaileen datu pribatuak erabiltzeari utzi beharko dio. Bestalde, Buy Box eskaintza programan saltzaile guztiek tratu bera izan beharko dute sailkapeneko posizionamendua egitean. Azkenik, Prime zerbitzuan saltzaileek bidalketak egiteko logistika zerbitzuak nahi duten moduan egiteko aukera izan beharko dute.
AEBetako enpresa teknologiko handiek (Google, Amazon, Meta...) hainbat epaiketa izan dituzte Europan, eta atzo sinatutako akordioak komunitateko merkatuan aritzeko arauak ezarriko ditu etorkizunerako.
Bi ikerketa
Bruselak bi ikerketa egin ditu azken urteetan Amazonen jardunari eta arau hausteei buruz. Lehena 2019ko uztailean hasi zuen, enpresak plataforma erabiltzen duten saltzaileen datu pribatuekin zer egiten zuen jakiteko. Hala, ebatzi zuen Frantzian eta Alemanian Amazonek merkatuan duen nagusitasuna baliatzen zuela, beste saltzaileei kalte eginez. Handik hilabete batzuetara, Bruselak ohartarazi zuen Amazonek datu horiek bere negozioa hobetzeko erabiltzen zituela, lehiakortasunaren araudiaren aurka eginez. 2019ko azaroan hasi zuen bigarrena, eta Batzordeak adierazi zuen Amazonek bere nagusitasuna baliatu zuela Espainian, Frantzian eta Alemanian. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222260/euskal-selekzioa-txileri-gailendu-zaio-serio-jokatuta.htm | Kirola | Euskal Selekzioa Txileri gailendu zaio, serio jokatuta | Nerea Eizagirrek, Amaiur Sarriegik eta Ane Miren Martinez de Lahidalgak sartu dituzte euskal selekzioaren hiru golak. Giroa ez da falta izan, baina zale gutxi bildu dira Mendizorrotzan. | Euskal Selekzioa Txileri gailendu zaio, serio jokatuta. Nerea Eizagirrek, Amaiur Sarriegik eta Ane Miren Martinez de Lahidalgak sartu dituzte euskal selekzioaren hiru golak. Giroa ez da falta izan, baina zale gutxi bildu dira Mendizorrotzan. | Euskal selekzioak beste behin erakutsi du partida eta txapelketa ofizialak jokatzeko aukera izanez gero kontuan hartzeko moduko selekzioa izango litzatekeela. 3-0 gailendu zaio Txileri, partida lehiakor eta serio bat jokatuz, konplexurik gabe. Joko aldetik partida txukuna egin du, eta hasieratik joan da partidaren bila.
Golegileak Nerea Eizagirre, Amaiur Sarriegi eta Ane Miren Martinez de Lahidalga izan dira. Realeko bi jokalariak aseezinak dira aurkariaren ate aurrean, eta gaurkoan beste behin erakutsi dute hori. Oraingoan, selekzioaren elastikoarekin. Etxean aritu da Alaveseko aurrelaria, eta hark ere utzi nahi izan du bere arrastoa partidan. Harmailetan giroa izan da. Jokalariei ez zaizkie animoak falta izan. Baina zale gutxi bildu dira. Egunak, orduak eta euriak ez dute asko lagundu horretan.
Ez da nolanahiko aurkaria euskal selekzioak aurrean izan duena. Txile bi aldiz izan da txapeldunorde Amerikako Kopan, eta 2019an lehen aldiz aritu zen Munduko Kopan. Hain zuzen ere, datorren urtean bigarrenez egoteko aukera izango du, baldin eta aurretik kanporaketa bat gainditzen badu. Kanporaketa horretan Senegal edo Haiti izango du aurkari. Euskal selekzioak argi erakutsi ditu bere asmoak lehen minutuetatik: baloiaren jabetza eduki nahi izan du, eta, hortik abiatuta, jokoaren ekimena. Partidako lehen aukera selekzioarena izan da. Leire Bañosek area ingurutik jaurti du, baina kanpora joan zaio baloia. Txilek apenas eutsi dio baloiari. Lehen minutuetan euskal selekzioa hegaletatik saiatu da batez ere min egiten, Cecilia Marcosen eta Marta San Adrianen sakontasuna baliatuz. Gainera, Amaiur Sarriegi eta Nerea Eizagirre lerro artean agertu direnean, beste argitasun bat eman diote erasoko jokoari.
Txilek ez du estutu euskal selekzioaren baloi irteera, baizik eta zelai erdira iritsi aurretik hasi du defentsako lana. Hortik atzera ondo jarrita egon da, eta Juanjo Arregiren jokalariei kosta egin zaie zuloak topatzea. Horren aurrean, geldikako jokaldiak dira egokienak, aurkariaren defentsa apurtzeko. Gertu izan du horretarako aukera Ione Ibañezek. Nerea Eizagirrek bikain jaurti du falta bat, eta Eibarreko jokalariak kanpora bidali du baloia buruz, ia gol arrastoan zegoela.
Euskal selekzioa hobeto aritu da, gauzak Txilek baino argiago edukita. Hala, 40. minutuan saria jaso du. Nerea Eizagirrek gola sartu du. Area ertzean jokaldi ona lotu dute Marta San Adrianek eta Nerea Eizagirrek, eta Realeko kapitainak gol polita sartu du, Txileko atezain Ryann Torreroren hanken artean baloia sareratuz. Bigun ibili dira atzelariak jokaldi horretan.
Nerea Eizagirrek abantaila handitzeko abagunea izan du gero, ohikoak dituen urrutiko jaurtiketa horietako batean. Baina baloia zutoinera joan da. Bigarren zatian estutzen hasi da euskal selekzioa. Amaiur Sarriegi eta Nerea Eizagarre buruko min izan dira txiletarrentzat. Zerbait aldatu asmoz, Txile joko zuzenagoa jokatzen hasi da, baloi luzeen bidez. Baina euskal selekzioa serio aritu da defentsako lanean, eta ondo eutsi die aurkariaren ekinaldiei. Txilek eduki du gero jokoaren ekimena. Baina euskal selekzioak erakutsi du bigarren gola nahi zuela. Amaiur Sarriegik aukera aparta izan du gola sartzeko. Ondo jaso du Patricia Zugastik emandako pasea, eta Txileko atezainari ondo egin dio izkin. Errematea, ordea, atepetik atera dute Txileko atzelariek. Baina hurrengo jokaldian akatsa egin dute bisitariek baloia ateratzean. Baloia Nerea Navadok berreskuratu du, eta hark jarritako baloia bultzatu besterik ez du egin behar izan Amaiurrek bigarren zutoinean. Hala, aurreko jokaldiko arantza kendu ahal izan du. Nagusi izaten segitu du euskal selekzioak, baloia zuenean Txilek baino biziago eta hobeto mugitu du, eta, partida biribiltzeko, hirugarren gola sartu du kontraerasoan.
Horrek erabakita utzi du partida. |
2022-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222261/athleticek-ez-du-huts-egin.htm | Kirola | Athleticek ez du huts egin | Nahi baino gehiago kostatu bazaio ere, 0-1 irabazi dio Sestao Riverri, Las Llanasen. | Athleticek ez du huts egin. Nahi baino gehiago kostatu bazaio ere, 0-1 irabazi dio Sestao Riverri, Las Llanasen. | Munduko Koparen ostean, ikusmina zegoen zer gorputzaldirekin iritsiko ote ziren Lehenengo Mailako taldeak Espainiako Kopako kanporaketara. Ez da izan Athleticen partidarik onena, baina, erritmo falta nabaritu bazaio ere, 0-1 irabazi dio Sestao Riverri. 2. RFEF mailan dagoen talde horrek oso partida gogorra proposatu du, eta gogotik egin behar izan du lan Athleticek Sestaoko taldea kanporatzeko. Lepo bete da Las Llanas, eta euripean izan bada ere, futbol festa ikusi dute han bildu diren 4.500 zale inguruek.
Lehen minutuetan, partida gorabeheratsua izan da. Bi taldeak eraso azkarrak egiten saiatu dira, eta aurkariaren ate ingurura hurbiltzea lortu dute. Arrisku handiegirik gabe, ordea. Hala ere, presioaren bitartez baloi ugari lapurtu ditu Sestaok Athleticen zelaian, eta lehen gola sartzeko ahaleginak egin ditu. 10. minutuan izan du lehen aukera etxeko taldeak. Kepa Uriarteren banakako jokaldia Aritz Huetek errematatu du, baina Julen Agirrezabalaren erantzuna bikaina izan da.
Sestaok gora egin du lehen aukeraren ostean, eta, zaleen bultzada aprobetxatuz, golaren bila joan da etxeko taldea. Zelai erdian konbinazio azkarrak egitea lortu dute Aitor Calleren jokalariek, baina area ingurura iristerakoan oso modu zuzenean jokatu dute, erdiraketak eta area kanpotik egindako saiakerak eginez.
Lehen hamabost minutu horietan, gehiago izan da Sestao, baina, pixkanaka ,Athleticek baloiaren jabetza eskuratu du, eta, lehen ordu laurdena igaro ostean, atzetik irten ezinda aritu da Sestao. Hegaletatik eraman du erasoa Athleticek, Nico Williamsekin eta Gorka Guruzetarekin. 31. minutuan iritsi da talde zuri-gorriaren gola. Oier Zarragak erdiraketa bikaina egin du geldikako jokaldi batean, eta, atzetik etorrita, Raul Garciak sarera bidali du baloia. Falta horretan bertan min hartu du Guruzetak, eta 40. minutuan Iñaki Williamsekin ordezkatu du Ernesto Valverdek. Bost minutu horietan, Athletic bigarrena egiten ahalegindu da, baina ez du lortu.
Bigarren zatia lehenengoa bezala hasi da. Sestao sendo zelairatu da, eta gertu izan du gola 49. minutuan: Gorka Garaik area barruan jaso du baloia, eta atzera egin du pasea. Baloi horren esperoan zegoen Leandro Martinezek, ordea, kanpora bidali du baloia, gutxigatik. Berehala iritsi da Athleticen erantzuna. Iñaki Williamsek abiadura baliatu du Sestaoko atzelariak atzean uzteko, eta jaurtiketa bortitza kornerrera bidali du Ivan Crespok.
Aldaketekin partida mugitzen ahalegindu da Sestao, eta horrek kontraerasoan ateratzea ahalbidetu dio Athletici. Bi taldeek izan dituzte golak sartzeko zenbait aukera, baina markagailua ez da mugitu. 0-1 amaitu da neurketa, eta Athletic datorren ostiralean Las Rozasen egingo den zozketan izango da.
Mallorca nagusi Galen Real Unionek Mallorca hartu du etxean, Lehenengo Mailako taldea. Zuri-beltzak amesten jarraitzeko intentzioarekin zelairatu dira zaleen aurrean, baina Javier Vasco Aguirreren taldea hasi eta buka nagusitu da. Dani Rodriguezek egin du bisitarien gola. David Movillarenek ahalegina egin dute partida berdintzeko, baina ez da golik iritsi.
Bihar beste bost euskal talde arituko dira Espainiako Kopan: Reala, Osasuna, Eibar, Alaves eta Arenas. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222283/bizkaibuseko-bost-enpresa-azpikontratatuetako-lauk-greba-eguna-dute-gaur.htm | Gizartea | Bizkaibuseko bost enpresa azpikontratatuetako lauk greba eguna dute gaur | Lanuzteak hainbat zonatako zerbitzuetan du eragina: Ezkerraldea, Meatzaldea, Txorierri, Enkarterri, Busturia Lea-Artibai eta Mungialdea. Manifestazioa egin dute Bilbon. | Bizkaibuseko bost enpresa azpikontratatuetako lauk greba eguna dute gaur. Lanuzteak hainbat zonatako zerbitzuetan du eragina: Ezkerraldea, Meatzaldea, Txorierri, Enkarterri, Busturia Lea-Artibai eta Mungialdea. Manifestazioa egin dute Bilbon. | Aterabiderik gabe segitzen du Bizkaibuseko lan gatazkak, aspaldi ez baita urratsik egin enpresa azpikontratatuen hitzarmena berritzeko prozesuan. Protestan diren langileek arnasa nahi dute behingoz, eta, hori erdiesteko, lanuztea egiten ari dira gaur goizean goizetik. 24 orduz, greban izanen dira Bizkaibusek azpikontratatuak dituen bost enpresetako lautan, eta, beraz, hutsune handiak espero dira horien zerbitzuetan. Ezkerraldea, Meatzaldea, Txorierri, Enkarterri, Busturia Lea-Artibai eta Mungialdea zonetan sumatuko dira trabak. Sindikatuek ez dute zoriz aukeratu gaurko eguna: San Tomas eguna ospatzen ari dira milaka herritar. Hala, baliteke korapilo handiak sortzea errepidean.
Zehazki, sindikatuek Ezkerraldea Meatzaldea Bizkaibus (EMB), Busturia Lea-Artibai, Vectalia Txorierri eta Vectalia Enkarterri enpresetan deitu dute lana uztera. Avanza Durangaldea enpresari dagokion zerbitzuetan baizik ez da ohi bezala jardunen gaur –enpresa horrek jadanik lortua du akordioa–.
Lanuztea ez ezik, manifestazioa ere egin dute gaur Bizkaibuseko auziaren harira. Vectalia Txorierri eta Vectalia Enkarterri enpresetako grebalariak Bizkaiko Diputazioaren egoitzaren parean bildu dira, 10:30ean. |
2022-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/222284/ilara-luzeak-bilbon-sibari-republic-en-produktuak-lortzeko.htm | albisteak | Ilara luzeak Bilbon Sibari Republic-en produktuak lortzeko | Serum famatuaren stock-a hautsi ondoren, Sibari Republic goi mailako kosmetika marka euskaldunak Bilboko eta Donostiako dendetan %50eko promozioa luzatzea erabaki du. | Ilara luzeak Bilbon Sibari Republic-en produktuak lortzeko. Serum famatuaren stock-a hautsi ondoren, Sibari Republic goi mailako kosmetika marka euskaldunak Bilboko eta Donostiako dendetan %50eko promozioa luzatzea erabaki du. | Badira hiru aste Sibari Republic-ek bere dendak zabaldu zituela. Harrezkeroztik, produktua erostera etorri direnen ilara luzeak ikusi ditugu bai Bilbon eta baita Donostian ere. Hainbeste pertsonak erosi dute dendetan, beste behin markari bere serum famatua agortu baitzaio. Hori dela eta, marka euskaldunak bere promozioa abenduaren 24ra arte luzatzea erabaki du, jendea hura gabe gelditu ez dadin.
Poltsa urdin asko ikusi ditugu Bilbo, Donostia eta Gasteizen barrena. Eta horien barruan? Sibari Republic-en goi mailako produktu kosmetikoak. Marka euskaldunak, bere serum famatuari esker, izugarrizko arrakasta izan du hiru hiriburuetan: «Eduki ditugun jende ilarak erronka berri bat izan dira talde guztiarentzat. Larunbat goizean, agortu egin ziren serumak, eta jende asko gelditu zen hori erosi gabe; horregatik, %50eko promozioa abenduaren 17an amaitzen zen arren, 24ra arte luzatzea erabaki dugu», dio Itziar Beitiak, markaren arduradunak.
Beitiak azaldu digunez, azken egunetan serum gehiago fabrikatu behar izan dute eskaerei aurre egin ahal izateko. «Larunbat eguerdian agortuta egon arren, jende pila batek jarraitzen zuen seruma eskatzen. Hori dela eta, lanaldi bereziak sartu behar izan ditugu gehiago sortu eta astelehenean bertan Euskadiko denda guztiak hornitzeko».
Sibari Republic goi mailako kosmetika markako seruma bilatuenetariko bat da bere eraginkortasun handiagatik. SIBARI REPUBLIC
Ageriko emaitzak
Sibari Republic-en produktuen emaitzak ikusita, ez da harritzekoa dendetan jendea pilatu izana. Serumak eta beste produktu guztiek merkatuko kosmetikoak baino askoz ere azkarrago jarduten dute, larruazalean emaitza nabariak denbora laburrean erakutsiz. Raul Perez markaren zuzendari zientifikoak kontatu digunez, taldearentzat ezinbestekoa da produktuen eraginkortasuna egiaztatzea: laborategi independenteek egindako azterketak baliatzen ditugu gure produktuen kalitatea eta eraginkortasuna bermatzeko. Hala, produktu bakoitzak nola eta zenbat denboran funtzionatzen duen neurtu dezakegu. Esaterako, Serum Origin-en kasuan, frogatu da gai dela 28 egunean zimurren %58 murrizteko, dioenez.
Sibari Republic-en produktu guztiak Arabako Parke Teknologikoan duten fabrikan bertan sortzen dira. Perezek azaldu digunez, formula eraginkorrak sortu ahal izateko, prozesua kontrolpean izatea funtsezkoa da: «Aktibo bakoitzaren propietateak babesten dituen fabrikazio prozesu bat sortu dugu. Prozesu guztia guk geuk egiten dugu laborategian, formulaziotik, ontziratzera arte. Horrela, aktibo bakoitza zaintzean gain, horien eraginkortasuna maximizatzea lortzen dugu».
Gabonetan, etxeko produktuak
Euskal marka honek urteak daramatza azido hialuronikoaren inguruko ikerketak egiten. Jakintza horri guztiari esker, larruazala zaintzeko bi kolekzio sortu ditu, bi beharrizan nagusiri erantzuteko: irmotasuna berreskuratzea eta zimurrak betetzea.
Orain, gainera, edukitzen ari den arrakasta dela eta, bere promozioa 24ra arte luzatzea erabaki dute. Serum Origin da gehien saltzen den produktua oraindik ere, baina jendeak oso ondo hartu du atera berri dugun kolekzioa. Orain, gainera, bi kolekzioak probatzeko aukera paregabea dago, biak baitaude %30eko eta %50eko deskontuekin.
Aurki itzazu haien produktu guztiak Euskadin zabalik dituzten hiru dendetan. Dendetako ordutegia 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara izango da, 24an izan ezik. Gabon bezperan, goizeko ordutegian baino ez du zabalduko. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222285/peruko-kongresuak-bozak-2024ko-apirilera-aurreratzea-onartu-du.htm | Mundua | Peruko Kongresuak bozak 2024ko apirilera aurreratzea onartu du | Boluartek nabarmendu du bera buru duen gobernua «trantsiziokoa» dela. Ezkerrak eskatu du prozesu konstituziogile baterako kontsulta bat bultzatzeko. | Peruko Kongresuak bozak 2024ko apirilera aurreratzea onartu du. Boluartek nabarmendu du bera buru duen gobernua «trantsiziokoa» dela. Ezkerrak eskatu du prozesu konstituziogile baterako kontsulta bat bultzatzeko. | Hauteskundeak 2024ko apirilera aurreratzeko lege proiektu bat onartu du Peruko Kongresuak goizaldean. 93 diputatuk Konstituzioaren Batzordeak aurkeztutako testuaren alde bozkatu dute, 30ek kontra, eta bat abstenitu egin da. Dina Boluarte herrialdeko presidentea bozak aurreratzearen aldekoa da. Berez, 2026ra arte goberna dezake, orduan amaitzen baitzen Pedro Castillo kargugabetuak iazko uztailen hasitako agintaldia. Joan den ostiralean, hauteskundeak 2023ko abenduan egitea baztertu zuen ganberak.
Ikusi gehiago: Atxilotu egin dute Castillo, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarri ostean
Duela bi aste piztutako krisi politikoak eragindako protestetan 26 pertsona hil dira. Manifestariek eskatzen dute Kongresuaren jarduna bertan behera geratu dadila, eta hauteskundeak berriro egin ditzatela. Gobernuak argudiatu du, ordea, denbora behar duela bozetara bermeekin deitzeko erreformak onartzeko. Boluartek Kongresuko saioan nabarmendu du «trantsiziokoa» dela bera buru duen gobernua, eta ez duela 2026ra arte gobernatuko, «herritarren borondatea modu ahalik eta zabalenean» interpretatu duelako. Herritarren %83 hauteskundeak 2026aren aurretik egitearen aldekoak dira, Peruko Ikerkuntzarako Institutuak joan den astean argitaratutako inkesta baten arabera.
Gobernuaren arrazoiak gorabehera, ezkerreko diputatuek eskatu dute planteatutako erreformen artean bildu dezatela prozesu konstituziogile baten deialdiari buruzko kontsulta bat. Eskuineko sektoreak, aldiz, proposamen horren aurka agertu izan dira.
Ikusi gehiago: Bozak «aitzakiarik gabe» aurreratzera deitu du Boluartek Kongresua
Protestarik handienak herrialdearen hegoaldean egin dituzte. Boliviarekin eta Txilerekin muga egiten du han Peruk, eta Boliviako Gobernuak jakinarazi du, hain justu, muga ireki duela Desaguaderon. Itxita egon da Castilloren aldekoek ezarritako blokeoaren ondorioz. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222286/eajk-espainiako-gobernuari-eskatu-dio-hizkuntzaren-ekonomia-berriaren-esepean-euskarari-lekua-egiteko.htm | Politika | EAJk Espainiako Gobernuari eskatu dio hizkuntzaren ekonomia berriaren ESEPEan euskarari lekua egiteko | Programaren 1.100 milioi euroetatik euskarara bi baino ez direla bideratuko salatu du Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak. Aurreratu du ez dutela babestuko diru saila handitu ezean. | EAJk Espainiako Gobernuari eskatu dio hizkuntzaren ekonomia berriaren ESEPEan euskarari lekua egiteko. Programaren 1.100 milioi euroetatik euskarara bi baino ez direla bideratuko salatu du Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak. Aurreratu du ez dutela babestuko diru saila handitu ezean. | EAJk ez du babestuko hizkuntzaren ekonomia berriaren ESEPEa, baldin eta Espainiako Gobernuak ez badie horretan aurrekontuaren zati handiagoa ematen gaztelera ez gainerako hizkuntzei, EAJk Espainiako Kongresuan duen eledun Aitor Estebanek adierazi duenaren arabera. "ESEPE hau bidegabea da. Ez duzue inolako akordiorik egin ez Eusko Jaurlaritzarekin eta ez Euskaltzaindiarekin. Eskatzen dizuegu eredua aldatzeko eta hizkuntza guztietarako balioko duen zerbait garatzeko", adierazi die Espainiako Gobernuko ordezkariei; bereziki, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroari.
Europako Batasuneko Next Generation funtsak banatzeko Madrilek garatutako programak dira ESEPE edo ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak. Horietako bat hizkuntzara bideratu du Espainiako Gobernuak. "ESEPE hau gazteleraren eta hizkuntza koofizialen potentzialtasuna aprobetxatzeko aukera moduan planteatu da hazkunde ekonomikorako eta nazioarteko lehiakortasunerako, adimen artifiziala, itzulpena, irakaskuntza, dibulgazio kulturala, ikus-entzunezko ekoizpena, ikerketa, zientzia eta beste eremu batzuetan". EAJk, ordea, salatu du plan horretarako 1.100 milioi euroetatik 30 baino ez direla gaztelera ez gainerako hizkuntza koofizialentzat, eta bi baino ez euskararentzat.
Estebanek adierazi du «euren egunerokoa euskaraz egiten dutenek» eskubidea dutela ESEPEaren funtsak jasotzeko. Era berean, programa horren asmoa gaztelera indartzea dela kritikatu du. Hala erakusten du programaren izenak berak, haren arabera, hizkuntzei ez baizik hizkuntzari egiten baitio erreferentzia, "singularrean". "ESEPEaren ardatz sektorialak hartuz gero, ez da beste hizkuntzez hitz egiten", salatu du, eta galdetu: «Nork behar du laguntza gehiago: gaztelerak, munduan 600 milioi pertsonak hitz egiten duten hizkuntza horrek, edo euskarak, zeina hamarkadetan eskolatik kanpo egon baita eta minorizatua izan baita?". |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222287/amazoneko-eta-ehungintzako-langileek-greba-egingo-dute-gabonen-aurretik.htm | Ekonomia | Amazoneko eta ehungintzako langileek greba egingo dute Gabonen aurretik | Abenduaren 22an eta 23an egingo dituzte grebak, Trapagarango (Bizkaia) Amazonen lantegian eta Gipuzkoako ehungintza sektorean. | Amazoneko eta ehungintzako langileek greba egingo dute Gabonen aurretik. Abenduaren 22an eta 23an egingo dituzte grebak, Trapagarango (Bizkaia) Amazonen lantegian eta Gipuzkoako ehungintza sektorean. | LAB sindikatuak deituta, Trapagarango Amazonen zentro logistikoko langileek greba egingo dute bihar eta etzi, azaroaren 28an egin moduan. ELA sindikatua ere deialdira batu da, eta Olentzero iritsi aurretik fardelak banatzeari utziko diote. Lan baldintzak hobetzeko negoziazioarekin hastera behartu nahi dute enpresa; Trapagarango zentro logistikoan hitzarmen propioa aldarrikatzen dute langileek. Azaroaren 28an ere greba egin zuten, cyber monday egunean, eta 20.000 fardel geratu ziren banatu gabe, LABen arabera.
Gaur egun, Amazonen lantegian Bizkaiko garraio hitzarmena aplikatzen da, eta, LABen arabera, ez da egokitzen Trapagarango «lan ezaugarrietara». Hobekuntzak nahi dituzte soldatetan, txandetan, lanaldietan eta lan mailetan. Bestalde, Amazonen zentroarentzat banaketa lanak egiten dituzten langile azpikontratatuen subrogazioa ere eskatzen dute; izan ere, haiei Espainiako mezularitza hitzarmena aplikatzen zaie.
Gipuzkoako ehungintzako langileek ere greba egingo dute bihar eta etzi. Zazpigarren eta zortzigarren greba egunak dituzte, eta hitzarmenean «kalitatezko edukiak» sartzea nahi dute. Azaroaren 25ean ere greba egin zuten, black friday egunean. Eskaeren artean, soldata KPIaren arabera igotzea eta sektoreko partzialtasuna amaitzea daude. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222288/haydee-gastelu-hil-da-maiatzeko-plazako-amen-fundatzaileetako-bat.htm | Mundua | Haydee Gastelu hil da, Maiatzeko Plazako Amen fundatzaileetako bat | Maiatzeko Plazako Amen lehen elkarretaratzean izan zen. Zortzi hilabete lehenago desagertu zen haren semea; 25 urte beranduago jakin zuten Fatimako sarraskian hil zutela. | Haydee Gastelu hil da, Maiatzeko Plazako Amen fundatzaileetako bat. Maiatzeko Plazako Amen lehen elkarretaratzean izan zen. Zortzi hilabete lehenago desagertu zen haren semea; 25 urte beranduago jakin zuten Fatimako sarraskian hil zutela. | 1977ko apirilaren 30a, osteguna. Egun hartan, Videlaren diktadurapean (1976-1983) desagertutakoen hainbat ama elkartu ziren Buenos Airesko Maiatzeko Plazan. Han zen Haydee Gastelu; hura izan zen Maiatzeko Plazen Amen Elkarteko fundatzaileetako bat. Argentinako Giza Eskubideen Idazkaritzak haren heriotzaren berri eman du. «Erresistentziaren, memoriaren eta borrokaren eredua». Hebe de Bonafini elkarteko presidentea «etxez aldatu» eta hilabetera zendu da Gastelu.
Maiatzeko Plazako Amen lehen elkarretaratzea baino zortzi hilabete lehenago desagertu zen haren seme Horacio, 1976ko abuztuaren 20an. 25 urtez izan zen haren atzetik, jakin arte Fatimako sarraskian hil ziotela semea. Hain zuzen, abuztuko egun hartan 30 gorpu agertu ziren Fatima herrian. Lehendabizi bost biktima identifikatu zituzten, eta urte asko igaro arte ez zuten lortu beste hamasei identifikatzea; tartean, Horacio.
«Haren hilotza berreskuratzeak ekarri zizun bake eta zorion apur bat», adierazi du Maiatzeko Plazako Amen Elkarteak. «Zure bihotz handiak ama askoren eta askoren lagun egin zintuen», gehitu du.
Amak Maiatzeko Plazan elkartzen hasi ziren, seme-alabak etxean bizirik nahi zituztela aldarrikatzeko. Poliziak ukatu egiten zien manifestariei plazan bertan plantatzea; ondorioz, Maiatzeko Piramidearen bueltan ibiltzen ziren. Emakumeen asteroko ibiliak giza eskubideen aldeko eta diktaduraren aurkako sinbolo bihurtu ziren. Ilea zapi batez estalita, ostegunero elkartzen ziren. |
2022-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/222289/zorioneko-eta-ukraina-dira-2022ko-hitzak-berriako-euskara-taldearen-iritziz.htm | Gizartea | 'Zorioneko' eta 'Ukraina' dira 2022ko hitzak, BERRIAko euskara taldearen iritziz | Hilabete bakoitzeko hitz bat aukeratu du taldeak. Proposatu zureak sare sozialetan, '#2022kohitza' traolarekin. | 'Zorioneko' eta 'Ukraina' dira 2022ko hitzak, BERRIAko euskara taldearen iritziz. Hilabete bakoitzeko hitz bat aukeratu du taldeak. Proposatu zureak sare sozialetan, '#2022kohitza' traolarekin. | Gauza mordoa kabitu da urte bakarrean: milaka gertaera, erreakzio, lorpen, ustekabe eta kontu imajinaezin izan dira. Ezinbestean, BERRIAk hitzen bitartez kontatu ditu horiek guztiak, urtarriletik abendura. Ohi denez, urtea bere hondarrean delarik, BERRIAko euskara taldeak atzera begirakoa egin du, eta urteko hitzen bilduma osatu du hala, hilabete bakoitzari bana emanez. Hautaketa ikusirik, bistakoa da, adibidez, 2022an gatazkek eta termometroek emandako zeresana. Baita euskarak urteari jositako jantzia ere.
Bakarra aski ez, eta bi dira aurten urteko eleak. Zorioneko eta Ukraina dira 2022ko hitzak, euskara taldearentzat. Aranzadi zientzia elkarteak azaroan iragarritako aurkikuntzagatik aukeratu dute zorioneko; otsailean piztu zen gerrarengatik, berriz, Ukraina.
Azaroaren 24an eman zuen Aranzadik Irulegiko Eskuaren berri. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena da aurkitu dutena, K.a. I. mendekoa: sorioneku. Zorioneko-rekin lotu dute. Ordutik, BERRIAk erreportaje, elkarrizketa eta analisi ugari argitaratu ditu idazkunari buruz.
Halaber, otsailetik, BERRIAk ez dio utzi Ukrainako gerrari buruzko kazetaritza lanak argitaratzeari. Hainbat adituk aurreikusten zuten gerra motza izanen zela Ukrainakoa, baina, hilabeteek aurrera egin ahala, gero eta argiagoa da oker zirela. Gerrak erdiz erdi eragin die ez soilik Ukraina eta Errusiari, bai eta munduko beste herrialdeei ere. Oraindik ere, badirudi urrun dela gatazkaren amaia.
Halaber, BERRIAko euskara taldearen esanetan, beste arrazoi bat ere bada Ukraina 2022ko hitz izendatzeko. Gaia guztion ahotan izanik, herritar askok aurten jakin dute Ukraina dela herrialdeari euskarazko forma estandarrean deitzeko manera: ez Ukrania, Ukraine, ez eta Ucraïna ere.
Urtarrila: lehen mailako arreta
COVID-19aren pandemiak erdiz erdi pitzatu zuen lehendik ere hauskorra zen osasun sistema, eta lehen mailako arreta izan zen kaltetuenetako bat, nabarmen. Batik bat baliabide eskasiagatik eta izurriteak ekarritako lan gainkargagatik, lehen arretako langileak ezinean aritu ziren hilabeteetan –problemak konpondu gabe segitzen du gaur egun ere–, eta baldintzak hobe zitezela eskatzeko aldarriek goia jo zuten 2022ko lehenbiziko hilabetean. Urtarrilean 23an protesta handiak egin ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osakidetzako ehunka langilek ez ezik, protestarekin bat egin zuten, besteak besteak, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, Bizitzak Erdigunean koordinakundeak, Osatzen-ek, Osaldek, Efekezek, Lehen Arreta Arnasberritzen taldeak, EH Bilduk eta Ezker Anitzak.
Otsaila: gerra
Errusiaren eta Ukrainaren arteko tentsioa abiada bizian gaiztotu zen 2021eko hasiera-hasieran, eta otsailean hasi zen gerra; guda 24an hasi zela zehaztu dute gehienek. Ordutik, eta lehenbiziko asteetan batik bat, bi herrialdeen arteko gatazkari loturik izan dira mundu osoko herritarren begiak; kazetarienak, are gehiago. BERRIAk sakon egin zuen gerraren kontakizuna, baita hurbiletik ere. Besteak beste, Ukraina eta Polonia arteko mugan izan zen BERRIAko zuzendariorde Amagoia Mujika Tolaretxipi, gerratik ihesi ari ziren errefuxiatuen igarobidean.
Otsailetik aitzina ere, BERRIAk etenik gabe erreparatu dio gerrari. Edukiak bilduma honetan daude jasoak: Gerra Ukrainan
Martxoa: korridore humanitario
Bi arrazoi nagusirengatik da korridore humanitario 2022ko martxoko hitza. Atzerrian eta Euskal Herrian, errefuxiatuentzako igarobideek bietan eman zuten zeresana. Batetik, Ukrainako gerraren eraginez, zibilak gatazka zonetatik ateratzeko korridoreak irekitzea erabaki zuten agintariek. Moskuk eta Kievek martxoaren 3an adostu zuten, lehenbiziko aldiz, korridore humanitarioak zabaltzea. Ordutik, hainbatetan ireki ziren bide horiek; ordea, horien gaineko eztabaidarik ere izan da geroztik. Besteak beste, Ukrainako Gobernuak sarri egotzi zion Kremlini korridoreak blokeatu izana.
Bestalde, Euskal Herrian, martxo hasieran Bidasoa ibaian migrante bat desagertu izanak ekarri zuen korridore humanitario hitza herritarren ahotara. Irungo Harrera Sareak elkarretaratzea egin zuen Behobiako zubiaren bi aldeetan, martxoaren 14an. Horretan, aldarrikatu zuten «denentzako» bide seguruak behar direla. «Bide seguruek ez dituzte pertsonak desagerrarazi edo hiltzen; bai, aldiz, kontrol arrazistek», salatu zuten.
Apirila: Korrika
Hitzekin lelopean, martxoaren 31n Amurrion hasi eta apirilaren 10ean Donostian bukatu zen 22. Korrika. Hasiera-hasieratik eta amaierara arte, BERRIAk zuzeneko kontakizuna egin zuen bideo bidez, bai eta egunero hitzez eta doinuz kontatu ere.
Ikusi gehiago: Honela eman zuen BERRIAk Korrikaren berri
Karmele Jaiok idatzi eta irakurri zuen 22. Korrikako lekukoan joandako mezua. «(...) Eta etiketen garaian, ahaztu ditzagun behingoz euskaldun berri eta zaharrak. Iraultza honetan, lasterketa honetan, denok garelako euskaldun berri. Hizkuntza bat egunero hasten delako, egunero berritzen delako. Hizkuntza bat ez delako jaiotzen, egin egiten delako».
Maiatza: zelatatu
Apirilaren erdialdean hasi ziren ozentzen Pegasus auziaren gaineko salaketa eta erreakzioak, baina maiatzean egin zuen eztanda iskanbilak. Lehenik, azaleratu zen Pegasus programaren bidez 60 bat buruzagi independentista espiatu zituztela; Euskal Herrikoak eta katalanak tartean –Pegasus espioitza sistema estatuetako gobernuek soilik eskuratu dezakete–. Maiatzean, Espainiako Gobernuak salatu zuen Pedro Sanchezen eta Margarita Roblesen sakelakoak ere zelatatuak izanak zirela. Auziak ondorio ugari ekarri zuen ondotik. Esaterako, Madrilek kargugabetu egin zuen CNIko zuzendaria.
Ekaina: sute
Suak hartu zuen joan den ekaina. Batik bat beroaldiagatik, sute mordoa izan zen hilabete horretan, Nafarroan batez ere. Datuek ematen dute hondamendiaren neurria: 14.500 hektarea inguru kiskali zituen suak; herri anitzetan —hamahiru hustu behar izan zituzten—, udalerriko ia lur guztiak erre ziren: milaka hektarea alor (ia 2.300), milaka hektarea mendi baso eta zuhaixka larre (7.600), milaka hektarea zuhaizti (4.500).
Ikusi gehiago: Nafarroako suteak, iruditan
Kalteei aurre egin eta berriz horrelakorik ez gertatzeko, diru bilketa antolatu zuen Errigora herri ekinaldiak handik gutxira: Lurra, sua, ura, herria. Hain justu, abenduan jakinarazi dute zenbat diru bildu duten kanpainaren bidez: 85.000 euro lortu dituzte. Lehen 10.000 euroak Errigorak jarri zituen, eta herritarren ekarpenez lortu da gainerakoa.
Uztaila: bero sapa
Azken 50 urteetako uztailik beroena eta idorrena izan da 2022koa. Bero olde ugari izan ziren Euskal Herrian, eta termometroek ordura arteko markak hautsi zituzten zenbaitetan; 43 graduko tenperaturak gainditu ziren zona batzuetan. Gainera, biktimak ere izan ziren bero saparen ondorioz: Amoroton, gizonezko bat zendu zen beroagatik. Hala, tenperaturetan ez ezik, prezipitazio mailan ere muturreko datuak erregistratu ziren uztailean. 2000. urtetik euri egun gutxien duen uda izan da aurtengoa: 18,2 litro baino ez zituen bota ekainean eta uztailean, Gasteiz ondoan dagoen Forondako neurgailu meteorologikoaren arabera. Datuok are gehiago bistarazi zuten klima larrialdiaren neurria.
Abuztua: ziztada
Ziztada da abuztuko hitza, BERRIAko euskara taldearen iritziz. Ziztada horrek, dena dela, ez du ikustekorik liztorrarenarekin, ez eta txertoekin ere. Aurtengo udan, hedabideek sarri eman behar izan zuten ziztada bidezko eraso matxisten berri. Euskal Herrian ehunka emakumek salatu zuten, jai giroan batik bat, ziztada bat pairatu izana. Eraso horien inguruan nola jokatu zehazteko, hainbat protokolo aurkeztu zituen administrazioak. Halaber, abuztutik, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ertzaintzari bidalitako barne agindu baten arabera, poliziek genero arrazoiengatik egindako gorroto delitu gisa gorde dituzte emakumeei egindako ziztada salaketak.
Iraila: gasbide
Gas horniduraren eskasia izan da Ukrainako gerrak batik bat Europari ekarritako kalte handienetako bat. Are, gas falta nabarmen larriagotu zuen Nord Stream 1 gasbidearen itxierak. Auzia irailean gaiztotu zen gehien. Orduko hartan, konponketa lanak egin behar zituela eta, Errusiako konpainiak erabaki zuen abuztuaren 31tik irailaren 2ra ez zuela gasik bidaliko Baltikoko gasbidetik; epe hori gainditu aurretik, Moskuk luzatu egin zuen etenaldia, noiz artekoa izan zen zehaztu gabe. Eskasiak nabarmen garestitu zuen gasa: %30.
Halaber, BERRIAk ondutako Nord Stream 2 gasbideari buruzko infografia egunkariko mugetatik atera da nabarmen, nazioartera. Wikipediako beste 11 hizkuntzatan erabili dute BERRIAren grafikoa, Euskarazko Wikipediatik hartuta. Munduko hizkuntza nagusiak daude horien artean: txinera, ingelesa, frantsesa, portugesa, eta errusiera eta ukrainera ere bai. Euskaraz irakur litezke herrialdeen izenak orrialde horietan.
Urria: euskal selekzioa
Urrian, EAJk eta PSOEk akordioa lortu zuten Kirolaren Legearen inguruan. Legean, jasota dago «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatzeko aukera. Hori gauzatzeko ezinbestean bete beharreko baldintzak ere bilduta daude: «Sustrai historikoak» izatea, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzea eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortua izatea. Aukera horrek zirrikitu bat zabaldu du euskal selekzioan Iparraldeko eta Nafarroako kirolariak sar daitezen.
Argirako bidea eman dezaketen zirrikituak zabalduta ere, aukera ireki bezain laster bistarazi ziren albo kalte posibleak ere. Kirolaren Legeak beste hainbat gauza arautzen ditu: Zehazten du zer zigor jarriko zaien kirolariei Espainiako selekziora joateari uko egiteagatik. 98. artikuluan zehazten da «arau hauste larritzat» joko dela, besteak beste, «arrazoirik gabe selekzio nazionalen deialdiei uko egitea». Arau hauste larrientzako 3.000 eta 30.000 euro arteko zigorrak jasotzen dira.
Azaroa: Irulegiko Eskua
Euskal Herrian aurten egin den aurkikuntza arkeologikorik entzutetsuena izan da Irulegiko Eskua. Aranzadi zientzia elkarteak eman zuen horren berri, azaroaren 14an. Eskuin esku baten forma du, brontzezkoa da, eta lau lerroko inskripzio bat dauka, hizkuntza baskonikoan idatzia; orain arte hizkuntza horretan agertu den idazkunik zaharrena eta luzeena da. Sorioneku da lehenbiziko hitza, idazkia egungo euskararekin zuzenean lotzen duena. Joakin Gorrotxategi hizkuntzalariak ikertu du, beste batzuekin batera, Irulegiko Eskua delakoa: «Ematen du hizkuntza asko aldatu dela, eta ematen du ez dela batere aldatu»
Ikusi gehiago: Irulegiko Eskuaren aurkikuntza, irudi bidez kontatua.
Abendua: bertso
Bertsoa izan da 2022ko udazkenaren soinu banda. Irailaren 24an hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta abenduaren 18an bukatu. Estreinako aldiz, finala Iruñeko Nafarroa Arenan izan zen, eta, hirugarrenez, Maialen Lujanbiok jantzi zuen txapela. Aldarriz josi zituen bertsoaldi gehienak, eta hori zuen xede, finalaren biharamunean BERRIAri eginiko adierazpenetan azaldu zuenez: «Garaiari eta lekuari erantzun beharko liokeen bertsogintza bat da txapelketa».
Lujanbio ez ezik, BERRIAk beste zazpi finalistak ere elkarrizketatu zituen Iruñeko finalaren biharamunean: Aitor Mendiluze, Alaia Martin, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Joanes Illarregi, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina.
Ikusi gehiago: Bertsolari Txapelketa Nagusia |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222290/errigorak-85000-euro-bildu-ditu-ekaineko-suteen-ondorioei-aurre-egiteko-kanpainan.htm | Gizartea | Errigorak 85.000 euro bildu ditu ekaineko suteen ondorioei aurre egiteko kanpainan | Zazpi proiektu finantzatuko dituzte Uxuen eta San Martin Unxen, bi helbururekin: «suebaki berdeak» sortzea eta «abeltzaintza estentsiboa» sustatzea. | Errigorak 85.000 euro bildu ditu ekaineko suteen ondorioei aurre egiteko kanpainan. Zazpi proiektu finantzatuko dituzte Uxuen eta San Martin Unxen, bi helbururekin: «suebaki berdeak» sortzea eta «abeltzaintza estentsiboa» sustatzea. | Kalte larriak eragin zituzten suteek Nafarroan ekainean. Besteak beste, 15.000 hektarea erre zituzten. Hori dela eta, Errigora herri egitasmoak Lurra, sua, ura, herria kanpaina abiatu zuen. Bada, Errigorak gaur jakinarazi duenez, 85.000 euro lortu dituzte. Lehen 10.000 euroak Errigorak jarri zituen, eta herritarren ekarpenez lortu da gainerakoa.
«Bildutako diruarekin, lurrarekin begirunez jardungo duten ereduak sustatu nahi ditugu, garapenaren eta berehalako errentagarritasunaren izenean bazter utzi ditugun praktika iraunkorrak berreskuratuz. Helburua argia da: aurtengoa izan dadila, betiko, Nafarroan inoiz piztu den suterik handiena», adierazi du Ibai Sueskun Errigorako kideak, gaur goizean Iruñean egin duten agerraldian.
Kanpainaren irabaziak kudeatzeko, diziplinarteko mahai bat osatu zuten, eta horretan parte hartu duen Mirian Otxotorena NNPEK Nafarroako Nekazaritza Produkzio Ekologikoaren Kontseiluko presidenteak azaldu du zein lan ildotarako erabiliko duten dirua: «suteak zabaltzea zailtzeko eta herriguneak babesteko suebaki berdeak sortzeko», batetik, eta «abeltzaintza estentsiboa sustatzeko», bestetik, «ganadua izan dadin suhiltzailerik eraginkorrena».
Irizpide horiei jarraikiz, Uxuen eta San Martin Unxen zazpi proiektu garatuko dituzte. San Martinen, bide berri bat egingo dute, pertsona eta ibilgailuei sarrera errazteko; aisialdi gune bat egokituko dute; mahasti berriak landatuko dituzte; eta herriko behi nahiz ahuntz abeltzainei lagunduko diete. Uxuen beste hiru proiektu garatuko dituzte: «Antzandieta amildegiaren garbiketa eta iturri eta zubi erromanikoen berreskurapena»; «Lanbide Heziketako eskolekin hitzarmenak egitea lanpostuak sortzeko, eta nekazaritza gaiak, agroekologikoak eta agroforestalak lantzea»; eta herrigunetik Uxue parkeraino doan ibilbide bat sortzea, «landarediaz gozatzeko».
Proiektuok eta antzeko beste batzuek jarraipena izan dezaten nahi dutela nabarmendu du Sueskunek: «Lehenengo bultzada bat da hau, gero beste eragile eta erakunde batzuk ere inplikatu eta proiektu hauei eta berriei jarraipena emateko bokazioz sortutako egitasmoa baita». |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222291/zuzendari-eta-langileek-osatutako-batzorde-bat-eratuko-dute-donostiako-esian.htm | Gizartea | Zuzendari eta langileek osatutako batzorde bat eratuko dute Donostiako ESIan | Erakunde sanitario integratuaren lerro estrategikoak finkatzeko batzordea litzateke, legeak jasotzen duen moduan. Krisia bideratzen ari da, Jaurlaritzak atzera egin ondoren bere asmo batzuetan. Esaterako, minbiziaren aurkako Hipec teknika soilik Donostian egongo da, zerbitzuburuek nahi duten bezala. | Zuzendari eta langileek osatutako batzorde bat eratuko dute Donostiako ESIan. Erakunde sanitario integratuaren lerro estrategikoak finkatzeko batzordea litzateke, legeak jasotzen duen moduan. Krisia bideratzen ari da, Jaurlaritzak atzera egin ondoren bere asmo batzuetan. Esaterako, minbiziaren aurkako Hipec teknika soilik Donostian egongo da, zerbitzuburuek nahi duten bezala. | Osakidetzako zuzendari Rosa Perezekin batzartu ondoren, Donostiako ESIko zerbitzuburuek jakin dute beren erreibindikazio nagusiak errespetatu egingo dituela Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta duela ia hiru aste abiatutako krisia bideratzeko moduan legoke, hortaz. Medikuburuek gaur informatu dituzte Donostiako ESIko langileak, asteleheneko bileraren ostean, baina, dagoeneko, aurrera daiteke Donostiak erreferente bakarra izaten jarraituko duela peritoneoko minbizian. «Baikor» daudela helarazi die langileei Jon Zabaleta medikuak, nahiz eta «zehaztasunak» nahi dituzten. Urtarrilaren 18an beste bilera bat izango dute Osakidetzako zuzendaritzarekin.
Erreferentzialtasunaren auzitik harago, ordea, bada berritasun bat medikuburuen eta Osakidetzako zuzendariaren arteko bileraren ostean, BERRIAk jakin duenez. Zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabaldu da Donostian; berez, legeak jasotzen du batzorde hori eratu behar dela, eta, asteleheneko bileraren ostean, gertuago dago ESIaren lerro estrategikoak finkatuko lituzkeen talde mistoa osatzea . Batzordeko ordezkariak nola aukeratuko diren, hori da orain negoziatzen ari den gai garrantzitsuenetako bat. Langileek ez dute nahi «ordezkari artifizialik»; alegia, zuzendaritzak aukeratuak, langileen beharrak eta ikuspuntua defendituko ez dituztenak.
Medikuburuek nahi dituzten «zehaztasunak» iristen hasten badira, «isilean» lan egiten jarraituko dute, eta urtarrilaren 18ko bileran ematen diren aurrerapausoak funtsezkoak izan daitezke hori horrela izan dadin. Ez badira iristen, beste asanblada batera deituko lukete Donostiako ESIan, neurri berriak proposatzeko.
Baina jadanik argi geratu da minbiziaren aurkako Hipec teknika soilik Gipuzkoako hiriburuko ESIan egingo dela, orain arte bezala, eta horrek erreferentzialtasunari eutsiko dio minbizi jakin batzuen aurkako tratamenduan. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak ez zuen horrela esan Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean, astelehenean bertan, eta Donostiako zerbitzuburuek ez zuten ongi hartu sailburuak ordu arte egin gabe zuen onarpen hori; Barakaldoko ESIan ere Hipec teknika egiteko aukera zabaldu baitzuen Sagarduik, obario minbiziari aurre egiteko. Handik ordu gutxira, ordea, gutun bat bidali zien medikuei adierazteko legebiltzarrean esan duena ez dela beteko, eta bertan behera gelditu dela Barakaldon ere teknika horrekin aritzeko aukera.
Zerbitzuaren kalitateari eutsi
Donostian piztutako krisi latzaren zio nagusi gisa plazaratu dute erreferentzialtasunaren aldagaia han eta hemen, baina, kazeta honen iturrien arabera, «ez da garrantzitsuena» zerbitzuburuen eskaera zerrendan. Izan ere, «gai sinbolikoa da» medikuburu batzuentzat. Barakaldon Hipec teknika erabiltzen hasteak bi talde sortu beharra ekarriko luke; oso talde espezializatua eskatzen du peritoneoko minbiziaren aurkako teknika horrek, eta urtean 25 kasu inguru erregistratzen dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. «Ez dugu kalitatean behera egin nahi; Donostian bada martxan talde bat oso espezializatua, eta hura zatitzeak zerbitzu okerragoa ekarriko luke», esplikatu dio zerbitzuburu batek egunkari honi.
Onkologikoa Osakidetzako sarean nola txertatuko den, hori da Donostiako ESIko medikuburuen beste kezka bat, eta, eduki horretan ere, aurrerapausoak eman dituzte. Onkologikoa Donostiako ESIaren barruan txertatzea nahi dute zerbitzuburuek, «eta ez irla baten moduan jardutea». Zer lege egitura hartzen duen ez da hain garrantzitsua, haientzat; alegia, ESI bat bera osatuko duen edo Donostiakoan sartuko den garrantzitsua da, bai, baina funtzionamenduari begira, ez horrenbeste jartzen zaizkion izen-deiturei begira: ESI bat izango den ala ez. Medikuek nahi dutena da Onkologikoa Donostiako ESIarekin batera aritzea, ez bakarturik, «eta han aritzen diren langileen egoera kontuan hartzea integrazio horretan».
Protestak Osakidetza osoan
Donostiako ESIaren krisia, ordea, Osakidetzak azken urteotan arrastaka daraman arazo bola handian beste bat baizik ez da, eta sindikatuak mobilizazio orokorretan hasi dira, Jaurlaritza osasun sistema «desegiten» eta lan baldintzak «eskasten» ari delako, haien ustez. Hala, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuak elkarretaratzeak antolatu dituzte biharko, Osakidetzako lan zentro guztietan: ospitaleetan 11:00etan izango dira, eta lehen arretako zentroetan, 13:00etan.
Donostiako krisiak, dena den, beste maila batera eraman du osasun sistemaren zurrunbiloa. Osakidetzak Donostialdeko ESIaren zuzendari kudeatzaile Itziar Perez kargutik kendu zuela jakin zen duela hiru aste. Mezu baten bidez eman zien bere ardurapeko langileei berria, eta argi adierazi zuen hau izan zela Osakidetzak kargutik kendu izana arrazoitzeko eman zituen motiboetako bat: «Osakidetzaren Zuzendaritza Nagusiarekin eta Osasun Sailarekin lerrokaturik ez egotea». Donostia ospitaleko hainbat zerbitzuburuk elkarretaratzea egin zuten ostiral goizean bertan. Aurrerago jakin zen Idoia Gurrutxaga erietxeko zuzendari medikoa ere kargutik kendu zutela; hark eman zuen berria, eta jakinarazi zuen «telefono» bidez kargugabetu zutela. Horren ostean, dimisioa eman zuten beste zerbitzuburu batzuek.
Orain, ematen du Osasun Saila atzera egiten ari dela abiarazi zituen plan batzuetan, eta Donostiako krisia bideratzen has daitekeela, oraindik ere sakona den arren Osakidetzako zuzendaritzaren kudeatzeko moduak pizten duen egonezina. Medikuek diotenez, Osasun Saila «arrazoia» ematen ari zaie. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222292/itzuli-da-san-tomas-beti-bezain-jendetsu.htm | Bizigiro | Itzuli da San Tomas, beti bezain jendetsu | Bi urteko etenaldiaren ostean, giro paregabearekin ari dira ospatzen San Tomas eguna Bilbon, Donostian, Azpeitian eta Arrasaten. | Itzuli da San Tomas, beti bezain jendetsu. Bi urteko etenaldiaren ostean, giro paregabearekin ari dira ospatzen San Tomas eguna Bilbon, Donostian, Azpeitian eta Arrasaten. | Jendea gainezka, eta jairako gogoa ere bai. Batek baino gehiagok sumatuko zuen San Tomas jaiko urteroko irudiaren falta: taloak jateko ilarak, sagardo botilak eskuan, baserritar trajeak soinean... Luze jo du bi urteko etenaldiak, baina atzean utzi dute hura Bilbon, Donostian, Azpeitian (Gipuzkoa) eta Arrasaten (Gipuzkoa).
Giro ederra dago, gainera. Postutik postu dabil jendetza Bilbon. «Igartzen da bi urtean ez dela azokarik egon», esan dio Hodei Villalba Muskizko (Bizkaia) ekoizleak Olatz Silva BERRIAko kazetariari; Bilboko kaleetan dabil Silva, San Tomas egunekoak jasotzen. Areatzan eta Arriaga antzoki atzean dira gaur ekoizle guztiak, 238 postutan. Hala, aurretik inoiz ikusi gabekoa: Plaza Barria, hutsik. Urtero han ere bildu ohi dira nekazari eta ekoizleak; aurten ez, ordea.
«Beti egon gara Areatzan, ea datorren urtean zerbait egiten den hau aldatzeko», azaldu dio Nieves Aurrekoetxea talogileak BERRIAri. Udaletxetik hurbil dira talogileen postuak. Sopuertako (Bizkaia) Lezamako Etxetik joan diren ekoizleak ere ez dira konforme lekualdaketarekin: «Egun ona da salmentetarako, baina toki aldaketak ez digu mesederik egiten. Jendeak ez gaitu aurkitzen».
Donostian ere ez da jenderik falta. 166 postu jarri dituzte hiriburuan, auzoz auzo. Baina Konstituzio Plaza izango da, ziur asko, arreta handiena eskuratuko duena. Bertan da Roxaito txerria, 200 kilokoa. Aizarnazabalgo (Gipuzkoa) Larraxko landetxetik eraman dute; 20:00ak arte egongo da. Donostiakoak ere jasotzen ari da Amaia Jimenez kazetaria. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222293/bidenek-eskatu-dio-gorenari-bertan-behera-uzteko-papergabeak-mugara-iritsi-ahala-kanporatzeko-araua.htm | Mundua | Bidenek eskatu dio Gorenari bertan behera uzteko papergabeak mugara iritsi ahala kanporatzeko araua | Etxe Zuriak ohartarazi dio Gorenari COVID-19ak eragindako pandemia piztu zen garaian ezarritako osasun neurri bat baliatu nahi dutela errepublikanoek «immigrazioa kontrolatzeko» | Bidenek eskatu dio Gorenari bertan behera uzteko papergabeak mugara iritsi ahala kanporatzeko araua. Etxe Zuriak ohartarazi dio Gorenari COVID-19ak eragindako pandemia piztu zen garaian ezarritako osasun neurri bat baliatu nahi dutela errepublikanoek «immigrazioa kontrolatzeko» | AEBetako Auzitegi Goreneko presidente John Robertsek ontzat eman du hemeretzi estatu errepublikanotako fiskal nagusiek osatutako koalizio batek egindako eskaera, eta astelehenean deliberatu zuen indarrean mantentzea papergabeak Mexikoko mugara iritsi ahala kanporatzeko 2020ko martxotik indarrean dagoen osasun araua. Berez, gaur zen bertan behera geratzekoa. Eta Etxe Zuriak eskatu dio Gorenari indargabetu dezala 42. Titulua deitutako prozedura, argudiatuz errepublikanoek «immigrazioa kontrolatzeko» baliatu nahi dutela. Iturri ofizialen arabera, azkeneko ia hiru urteotan 2,7 milioi papergabe kanporatu dituzte AEBetatik, hori erabilita.
Elizabeth Prelogar AEBetako prokuradore nagusiak idatzi du Joe Biden presidentea buru duen gobernuaren eskaera, eta azaldu du, besteak beste, fiskalek aurkeztutako mozioaren helburua ez dela «ez osasun publikoaren garrantzia aldarrikatzea, ez COVID-19aren hedatzea galgatzea». Izan ere, aintzat hartu behar da araua Donald Trump Etxeko Zuriko maizter zela sartu zela indarrean, COVIDak eragindako pandemia mundu guztian zabaltzear zegoela, eta CDC Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Zentroaren txosten bat oinarritzat hartuta.
Baina jada ez da betetzen txosten hartan jasotakoa, eta, horrenbestez, Etxe Zuriak uste du «Kongresuak onartutako migrazio sistema» berrezarri behar dela. Nolanahi ere, prokuradore nagusiak ohartarazi du 42. Titulua bukatzeak «ziurrenik» eragingo duela «segurtasun gabezia gehiago eta behin-behinean areagotzea legez kanpoko zeharkaldiak». Gobernuak maiatzean iragarri zuen neurria bertan behera utziko zuela.
Columbia estatuko auzitegi federal batek eskatu zuen, joan den azaroan, araua indargabetzeko, iritzita «gizateriaren kontrakoa» dela, eta kanporatutakoak itzularazten dituela ziurrenik «jazarriko, joko, torturatuko edo bortxatuko» dituzten lekuetara. Hain zuzen, horrek eragin zuen errepublikanoak nagusi diren estatuetako fiskalen erreakzioa.
Etxe Zuriarentzat, «immigrazioaren arazoari» ezin zaio erantzun osasun arau bat era mugagabe batean luzatuz, «mundu guztiak onartzen duen honetan gainditu duela osasun publikoa zaintzeko justifikazioa». Hortaz, administrazioak planteatzen du papergabeak kanporatzeko politika bati eustea, baina 8. Titulua deitutakoa aplikatuz. Horrek zehazten du papergabeek asiloa eska dezaketela AEBen eta Mexikoren arteko mugako postuetan, eta administrazioak duela deportazioak agintzeko eskumena, baita sartzeko baldintzak betetzen ez dituztenak edo «ezin onartuzkoak» direnak zigortzekoa ere.
Estutasunak
42. titulua bertan behera geratzekoa zen, eta horrek, orduan, azken asteetan tentsioa areagotu du AEBen eta Mexikoren arteko mugan. Agintariek adierazi zuten, orain aste batzuk, aurreikusten zutela egunero 18.000 bat papergabe artatu beharko zituztela. Ez dira kopuru horietara heldu, baina, egin dituzten kalkuluen arabera, 9.000 eta 14.000 artean ari dira iristen egunero AEBetara —3.000 kilometro ditu mugak—.
Horiek horrela, joan den larunbatean larrialdi egoera ezarri zuten El Paso mugako hirian (AEBak). Gavin Newsom Kaliforniako gobernadoreak, demokraten artean ahots nagusietako bat denak, joan den astean esan zuen immigranteentzako bederatzi zentro betera dituztela estatu hartan, eta ohartarazpen bat egin du: «Orain daukagun sistemak ez du funtzionatzen». Erantzukizunak hartzera deitu zuen, bide batez. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222295/cortesko-emakume-bat-hil-du-senarrak-espainian.htm | Gizartea | Cortesko emakume bat hil du senarrak Espainian | Kolpez hila aurkitu zuten astelehenean 80 urteko emakumea, Zaragozan. Senarrak hilketa aitortu zion Poliziari. Elkarretaratzera deitu dute gaur Cortesen. Urtarrilean, Cortesko beste emakume bat hil zuen haren senarrak: Sara Pina Ieregi. Indarkeria matxistak 116 emakume eta 11 ume hil ditu 2003tik. | Cortesko emakume bat hil du senarrak Espainian. Kolpez hila aurkitu zuten astelehenean 80 urteko emakumea, Zaragozan. Senarrak hilketa aitortu zion Poliziari. Elkarretaratzera deitu dute gaur Cortesen. Urtarrilean, Cortesko beste emakume bat hil zuen haren senarrak: Sara Pina Ieregi. Indarkeria matxistak 116 emakume eta 11 ume hil ditu 2003tik. | Astelehenean emakume bat hil zuten Zaragozan (Espainia). Gaur jakin da hildakoa Maria del Carmen Ruiz Huerta zela eta Corteskoa zela (Nafarroa). 80 urteko emakumea kolpeka hil zuen senarrak, etxean. Hala aitortu zion gero Poliziari, bere burua entregatu ondoren.
Antonio Giger Kaufmann du izena senarrak, eta 83 urte ditu. Gaur, ordea, uko egin dio Poliziaren aurrean deklaratzeari, abokatuarekin deklaratzeko garaian. Polizia iturrien arabera, bihar eramango dute epailearengana.
Cortesko Udalak hiru eguneko dolua ezarri du, eta protestara deitu dute gaur iluntzerako. Hilketa horrekin, 116 dira 2003tik Euskal Herrian hilketa matxistak hildako emakumeak; 11 ume ere hil dituzte modu horretan.
Agintariek esan dutenez, Ruizek ez zuen inoiz indarkeria matxistarik salatu. Aspaldi bizi zen bikotea Zaragoza erdialdean. Gizonak hasieran deklaratu zuenez, astelehenean hil zuten emakumea. Atzo 11:00 inguruan kalean zeuden polizia batzuei aitortu zien hilketa.
2022a urte gogorra izan da Cortesen indarkeria matxistari dagokionez. Urtarrilaren 8an, Sara Pina Ieregi cortestarra hil zuen haren senarrak, Tuteran (Nafarroa). 38 urte zituen Pinak. Hilketaren harira protesta ekitaldi jendetsuak egin zituzten. Tuterako eta Cortesko udalek hiru eguneko dolua ezarri zuten.
Pinaren hilotzak indarkeria zantzuak zituen aurkitu zutenean, labankada arrastoak. Gorpua aurkitu eta berehala hasi zen Polizia Pinaren senarraren bila, hark hil zuela baitzen hipotesi nagusia; biharamunean atzeman zuten, Bordeletik hurbil (Okzitania). Gizonezkoa preso eduki zuten Parisen, eta, urtarrilaren 24an, Nafarroara eraman zuten. Auzitegiak adierazi zuenez, akusatuak aitortu zuen Sara Pina hil zuela, hura «lo zegoen bitartean». |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222299/osakidetzak-2020ko-2021eko-eta-2022ko-eta-egonkortzeko-lan-eskaintza-publikoaren-oinarri-orokorrak-argitaratu-ditu.htm | Gizartea | Osakidetzak 2020ko, 2021eko eta 2022ko eta Egonkortzeko Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak argitaratu ditu | 7.639 postu eskainiko dituzte, eta abenduaren 27an argitaratuko dituzte oinarri espezifikoak. | Osakidetzak 2020ko, 2021eko eta 2022ko eta Egonkortzeko Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak argitaratu ditu. 7.639 postu eskainiko dituzte, eta abenduaren 27an argitaratuko dituzte oinarri espezifikoak. | Osakidetzak LEP 2020+2021+2022+Egonkortzea Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak argitaratu ditu Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA). Hiru urteetako lan eskaintza publikoa prozedura bakarrean egingo da, eta 7.639 postu sartuko dira deialdian.
Oinarri orokorretan, 2020an, 2021ean eta 2022an EHAAn argitaratu diren eta erretiroengatik edo heriotzengatik hutsik geratu diren postuez gain, jasota daude sortu berri diren eta Osakidetzak orain bere lan eskaintzan sartu dituen beste postu batzuk ere ezartzen dituzten erabakiak, eta 3.919 dira guztira.
Gainera, Espainiako Gobernuaren eta Europako Batasunaren eskakizunei jarraikiz enplegu publikoaren behin-behinekotasuna apaltzeko premiazko neurriei buruz onartutako legea betetzeko, erabaki da Egonkortzeko LEParen deialdiko postuak 3.720 izatea, Osakidetzako langile taldean finkatzea lortzeko.
Abenduaren 27an LEP 20+21+22+E Lan Eskaintza Publikoaren oinarri espezifikoak argitaratuko dituzte, eta, hala, hautaketa prozesuan sartutako lanbide kategoriak eta haien kopurua jakinaraziko dituzte. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222300/sindikatuek-eskatu-dute-gutxieneko-soldata-82-baino-gehiago-igotzeko.htm | Ekonomia | Sindikatuek eskatu dute gutxieneko soldata %8,2 baino gehiago igotzeko | CCOOk eta UGTk Lan Ministerioak proposatutakoa baino igoera handiagoa eskatu dute; CEOE ez da negoziazio mahaira joan, iragarri moduan. | Sindikatuek eskatu dute gutxieneko soldata %8,2 baino gehiago igotzeko. CCOOk eta UGTk Lan Ministerioak proposatutakoa baino igoera handiagoa eskatu dute; CEOE ez da negoziazio mahaira joan, iragarri moduan. | Gaur goizean izan da lanbide arteko gutxieneko soldataren igoeraren inguruko bilera, Madrilen. Bertan Espainiako Gobernuko, sindikatuetako eta patronaletako ordezkariek hartu behar zuten parte, baina azkenak ez dira joan, Lan Ministerioarekin harremanak hautsi baitzituzten joan den astean. Hala, UGTk %10eko igoera eskatu du, eta CCOOk, berriz, %8,2 eta %10 artekoa.
Nahiz eta bilerara ez joan, CEOE eta Cepyme patronalek beraien proposamena bidali diote Espainiako Gobernuari. Gutxieneko soldataren igoera %4koa izatea proposatu dute. Bestalde, nekazaritza sektorean, enpresek langileen gizarte segurantzagatik ordaintzen dutena %20 jaistea ere proposatu dute, patronalentzat gutxieneko soldata zabalduen dagoen sektoreetako bat delako. Horrez gain, kontratu publikoetan administrazioak enpresei ordaintzen dietena gutxieneko soldataren igoeraren adina handitzea proposatu dute.
Euskal Herrian, 1.400
Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia elkarrizketatu dute gaur Euskadi Irratian, eta iritzi dio gutxieneko soldataren igoerak «Euskal Herriko errealitatea» kontuan hartu beharko duela. Hala, Araba, Bizkai, Gipuzkoan eta Nafarroan gutxieneko soldatak 1.400 eurokoa izan beharko lukeela uste du Lakuntzak. Bestalde, harentzat igoera Madrilen erabakitzea arazo bat da: «Ez daukagu eskumenik horri buruz Euskal Herrian hitz egiteko, eta ondorioa da Madrileko erreferentziak hartzen direla». |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222301/maskaren-auzia-laquolokaztearaquo-egotzi-dio-txibitek-navarra-sumari.htm | Gizartea | Maskaren auzia «lokaztea» egotzi dio Txibitek Navarra Sumari | Nafarroako Parlamentuan foru erregimeneko batzordean gobernuko lehendakariak nabarmendu du akordioa «legea betez eta gardentasunez» egin zela. | Maskaren auzia «lokaztea» egotzi dio Txibitek Navarra Sumari. Nafarroako Parlamentuan foru erregimeneko batzordean gobernuko lehendakariak nabarmendu du akordioa «legea betez eta gardentasunez» egin zela. | «Ez dut esku hartze zuzenik izan». Maskaren auzian bere erantzukizun politikoari izkin egin nahi izan dio Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak. Haren esanetan, Sodena sozietate publikoak sinatu zuen kontratu hura CEN enpresaburu elkartearekin eta Albys enpresarekin, eta ez zuzenean gobernuak. Merkatuan maskarak lortzeko zailtasun handia zegoen garaian Nafarroako enpresei funtsezko elementu hori eskura jartzeko helburua zuen akordioak, eta hura «legez eta gardentasunez» egin zela ondorioztatu berri du Nafarroako Kontu Ganberak. Txibitek garrantzi handia eman dio txosten horri, agerian utzi duelako ez zela lege hausterik egon.
Navarra Sumak eskatuta egin du agerraldia Txibitek. Abuztutik, aferak zalaparta politiko handia sortu du Nafarroan, eta, horren erakusgarri, orain arte gobernuko zazpi zuzendari eta kontseilarik egin dituzte agerraldiak parlamentuan. Horregatik, Txibitek uste du «nahikoa informazio eta azalpen» eman dela. Auzia politikoki erabili nahi izatea aurpegiratu dio Navarra Sumari. «Auzia lokazteko erabili nahi izan da, eta Geroa Bairen eta PSNren arteko harremanak hausteko».
Dena den, oraingoz, korapiloa askatu ezinik jarraitzen dute. Kontratu haren ondorio ukigarri nabarmenena da 2 milioi maskara biltegi batean daudela geldirik, eta altxortegi publikoak bi milioi euro gal ditzakeela. Halaber, politikoki, Pilar Irigoienek ordaindu du egoera, Sodenako zuzendari ohiak —dimisioa eman zuen—. Arratsaldean, horri buruz hitz egingo du Mikel Irujo Ekonomia eta Ogasun kontseilariak.
Ikus gehiago: Maskaren auzian CEN ere erantzule dela gogorarazi du Kontu Ganberak
2020ko apirilean, nazioarteko merkatuetan maskarak lortzeko eskasia zegoen, eta jarduera ekonomikoari berrekiteko orduan, maskarak lortzen laguntzera dei egin zuen Txibitek gobernu barruan. Agindu hari bide emateko akordioa lortu zuten apirilaren erdialdera: Albyn enpresa arduratuko zen maskarak erosteaz, CEN enpresaburu elkarteak enpresen beharrak zenbatuko zituen, eta Sodena arduratuko zen dirua aurreratzeaz. Halaber, Osasunbideak bide emango zien sor zitezkeen soberakinei.
Nafarroako Kontu Ganberaren txostenean agertzen zenez, aste gutxi batzuk iragan ziren hitzezko konpromisoa hartu zenetik akordioa kontratu bihurtu arte, eta Osasunbidea itunaren muinetik atera zen: eranskin baten bidez zehaztu zuen bere beharren arabera soilik emango zitzaizkiola maskarak. Hala, Navarra Sumak susmoak agertu ditu Osasunbideak jarrera aldatzeko izan zituen arrazoien inguruan.
Osasunbidearen rola
Javier Esparzaren arabera, Osasunbideak har zezakeen bere gain soberakin handi hura, eta ez du ulertzen zergatik izenpetu zuen beste kontratu bat beste enpresa batekin —beste sei milioi maskara erosi ziren osasun beharrak asetzeko—. Hala, Esparzak iradoki du «norbaitek interes batzuk» zituela, eta horren guztiaren harira «ezer ez egitea» aurpegiratu dio Txibiteri. Haren esanetan, lehendakariak hasieratik jakin behar zuen zer gertatzen ari zen, eta auziak eragindako kontseilariak bildu, «irtenbide bat bilatzeko».
Tonu apalagoan, EH Bilduk ere zalantza agertu du Osasunbidearen inguruan, Nafarroako Kontu Ganberaren txostena irakurri ostean. Izan ere, hasierako akordioan jada zehazten zen sor zitezkeen soberakinei bide emateko irtenbidea zela Osasunbidea. Adolfo Araizek gogorarazi du akordioko parte hartzaileen arteko mezu elektronikoetan ere hala jasotzen zela, zeharka, eta, ondorioz, eskatu du argitzeko iritzi aldaketa hori zergatik gertatu zen.
Txibitek ez du argibide handirik eman. «Uler dezakezuenez, presidenteak ezin ditzake gainbegiratu eta agindu administrazioak egiten dituen kontratu guzti-guztiak. Profesionalengan konfiantza osoa dut, eta baita kontrol prozedura guztietan ere». Haren irudiko, Navarra Suma irregulartasunen bila ibili da, eta «ez du halakorik lortu». PSNko Ramon Alzorrizek, irmoago, gogor kritikatu du Navarra Suma, «susmoaren kea» zabaldu nahian ibiltzeagatik: «Daturik izanez gero, jo ezazu auzitara, eta, bestela, isil zaitez. Nafarroako Gobernuak herritarrak babestu zituen garai zail batean, besterik ez».
Txibiteren arabera, bi milioi maskarari irtenbide eman ezinik zeudela jakin zuenetik, dei egin zuen hiru aldeen artean (CEN, Albyn eta Sodena) «konponbide bat bilatzera». Bi urte eta erdi pasatu dira geroztik, eta, oraingoz, ez da posible izan. Hiruzpalau hilabete geratzen dira maskara horiek iraungitzeko, eta Txibitek deia egin du berriz: «Nekez uler daiteke stock horri bide ez ematea. Hori izan da nire posizioa hasieratik», aipatu du, eta zera gaineratu: «Egoera larri batean enpresei laguntzeko borondatea egon zen bezala, orain ere egoera hori konpontzeko borondatea beharko litzateke».
Enpresaburuek ez dute nahi
Arazoa da CEN enpresaburu elkarteak uko egin diola akordioa lortzeari. Hark zenbatu zituen enpresek zenbat maskara behar zituzten, baina, gero, askoz ere maskara gutxiago erosi ziren, akordioa egin zenetik maskarak erosi zirenerako prezioak apaldu egin zirelako. Soberakin hori biltegietan dago egun, eta Esparzak eskatu du ja ateratzeko. Alta, Navarra Sumako ordezkariak erantzukizuna gobernuaren gain jartzen du une oro, eta enpresaburuen erantzukizuna alde batera utzi.
Alta, Ahal Dugu-ko Mikel Builek nabarmendu du Sodenak galdutako dirua Albyn eta CENen artean partekatu behar litzatekeela. Geroa Baiko Mikel Asiainek gogorarazi du akordio orok «segurtasun juridikoa» behar duela. Ez du baztertzen aferak auzitegietarako bidea egitea, nahiz eta oraingoz Garapen Ekonomikoko Departamentuak akordioa lortzea hobesten duen. Arazoa da bi urte erdian lortu ez dena nekez lor daitekeela hiru hilabete eskasean. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222302/epaitegiak-artxibatu-egin-du-eako-zuzendaritzako-kideen-aurkako-auzi-penala.htm | Politika | Epaitegiak artxibatu egin du EAko zuzendaritzako kideen aurkako auzi penala | Eusko Alkartasunak kritikatu du alderdikideak «politikoki ezgaitzea» zela kritikoen helburua. Kritikoek, berriz, elkarrizketa bideak «haustea» leporatu diote zuzendaritzari. | Epaitegiak artxibatu egin du EAko zuzendaritzako kideen aurkako auzi penala. Eusko Alkartasunak kritikatu du alderdikideak «politikoki ezgaitzea» zela kritikoen helburua. Kritikoek, berriz, elkarrizketa bideak «haustea» leporatu diote zuzendaritzari. | Eusko Alkartasunak jakinarazi duenez, Gasteizko Instrukzioko 3. Epaitegiak alderdiko zuzendaritzako zenbait kideren aurkako salaketa artxibatzea ebatzi du. Ildo kritikoko kideek Iker Ruiz de Egino, Mariano Alaba, Hugo Uruñuela eta Maider Karrere alderdikideen aurka egin zuten, dokumentuak faltsutzea egotzita. EAko zuzendaritzaren esanetan, salaketa «instrumental» bat zen, zuzendaritzako kideak «politikoki ezgaitzeko» eta alderdiaren «irudiari kalte egiteko» asmoz egina. Kritikoek, berriz, «errealitatea bihurritzea» leporatu diote EAko zuzendaritzari, eta haren interesen kontrako beste bi ebazpenen berri eman du.
Mikel Goenagak, Miren Aranoak eta Iratxe Lopez de Aberasturik aurkeztu zuten salaketa. Maiorga Ramirez Nafarroako Parlamentuko legebiltzarkideak gidatutako EAren ildo kritikoko kideak dira hirurak. Gainera, hurrenez hurren, EAren Gipuzkoako, Nafarroako eta Arabako koordinatzaileak izan ziren. Egun, ordea, alderditik kanpo daude, Nazio Batzorde Eragileak afiliazioa lau urtez eten baitzien otsailean. Argudiatu zuten frogatuta geratu dela «Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».
Salatzaileek, besteak beste, dokumentuak faltsutzea egozten zieten EAko zuzendaritzako kideei, idazkari nagusia hautatzeko 2019ko prozesuaren harira. Salatu zuten eurek ez zutela afiliatu erroldara sarbiderik izan, baina ildo ofizialeko kideek baietz; hala nola Karrerek, nahiz eta jada zuzendaritzan kargurik ez izan. 2020an jarri zuten Iker Ruiz de Egino EAren zuzendaritzako eledunaren eta Mariano Alaba Antolakuntza idazkari ohiaren aurkako salaketa penala, eta, gerora, Hugo Uruñuela Alkartasuna fundazioko zuzendariaren eta Maider Karrere Antolakuntza idazkari ohiaren aurka ere egin zuten.
EAren Zuzendaritza Nazionala pozik agertu da erabakiarekin, eta gehitu du kasua artxibatzea zela «faltsukerietan oinarritutako eta funtsik gabeko salaketa batean harira» har zitekeen erabaki bakarra. Hala, kritikoei exijitu diete epaitegien bidea uzteko: «Jazarpenari eta gerra judizialari amaiera emateko eta alderdiaren emaitzak eta arauak onartzeko garaia da». Horren ordez, eskatu diete «beren interesak» alderdiko partaidetza organoetan defenda ditzatela: «Biltzar Nazionalean edo Batzar Nazionalean defenda dezatela, eta emaitzak onartu ditzatela».
Kritikoek ere erantzun dute. «Hasitako elkarrizketa bideak haustea du xede ekintza komunikatibo honek», salatu dute ohar bidez. Izan ere, azaldu dute bide hori jorratzeko asmoz ez zutela adierazpenik egin beste ebazpen baten inguruan: aurreko astean, Arabako Probintzia Auzitegiak atzera bota zuen otsaileko kongresua baliogabetzat jo izanaren aurka jarritako helegitea. Horrez gain, gogoratu dute Bilboko Instrukzioko 7. Epaitegiak iaz ez zuela tramiterako onartu Ruiz de Eginok EAko Berme Batzordeko bi kideren aurka jarritako salaketa; dokumentuak faltsutzea egozten zien. Hala, kritikoek Eba Blanco idazkari nagusiari aurpegiratu diote epaitegietan bi urte egin dituen auzi batean indar egin izana, noiz-eta afiliatuen gehiengoa «irtenbide demokratiko» baten alde dagoenean.
Arabako Probintzia Auzitegiaren epaiaren harira, EAko zuzendaritzak erantzun du auto horrek ez duela «ondorio juridikorik»: «Gaiaren funtsari buruzko epaiketaren saioa azaroan egin zen, eta epaia emateko prest geratu zen auzia; beraz, hura noiz argitaratuko zain gaude».
Bost urte
Sektore ofizialaren eta kritikoen arteko gatazkek alderdiaren 2017ko ohiko kongresua dute abiapuntu. Idazkari nagusia aukeratzeko bozketan, Pello Urizar nagusitu zitzaion Ramirez alderdikideari, hamalau botoren aldearekin. Baina, aste batzuk geroago, kritikoek Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaile karguak eskuratu zituzten —ildo ofizialaren esku geratu ziren Ipar Euskal Herria eta Bizkaia—. Harrezkero, desadostasunak izan dira nagusi alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bilduren barruan izan behar duen rola dago eztabaidagai.
Bi urte geroago, Urizarrek dimisioa eman ondoren, EAk primarioak egin zituen. Ordu hartan, baina, Hauteskunde Antolaketako Batzordeak baliogabetu egin zuen Ramirezen hautagaitza, ebatzita Ipar Euskal Herrian ez zituela lortu nahikoa babes. Erabaki hark Blancoren garaipena ekarri zuen, baina baita prozesu judizial baten hasiera ere. Orain, Espainiako Auzitegi Gorenaren esku dago primarioen auzia, alderdiak Gasteizko epaitegiari jarritako helegitea tramiterako onartu ostean. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222303/eibarko-euskaraz-eta-kitto-bando-ezagunak-40-urte-bete-ditu.htm | Gizartea | Eibarko '...euskaraz eta kitto!' bando ezagunak 40 urte bete ditu | Mikel Larrañaga alkateak 1982ko abenduaren 21ean atera zuen bandoa, «dei eta deiadar eginez euskaldun jendeari euskara erabiltzera etxean zein jendaurrean». Urteurrenarekin batera, diseinu bereko beste bando bat atera du Akebai plataformak, Euskara eibartar guztiona izenarekin. | Eibarko '...euskaraz eta kitto!' bando ezagunak 40 urte bete ditu. Mikel Larrañaga alkateak 1982ko abenduaren 21ean atera zuen bandoa, «dei eta deiadar eginez euskaldun jendeari euskara erabiltzera etxean zein jendaurrean». Urteurrenarekin batera, diseinu bereko beste bando bat atera du Akebai plataformak, Euskara eibartar guztiona izenarekin. | Gaur 40 urte bete ditu Eibarren euskara sustatzeko Jon Larrañaga alkateak atera zuen bando ezagunak. 1982ko abenduaren 21ean kaleratu zuen Larrañagak, Eibarren euskararen alde egin zuten sentsibilizazio kanpaina batean. Kanpainaren helburu nagusia zera zen, euskaldunak, euskal hiztunak, hizkuntza erabiltzera bultzatzea, eta euskararen erabilera soziala herriko arlo guztietan sustatzea: prentsan eta irratian, dendetan, tabernetan eta jatetxeetan, irakaskuntza zentroetan, tailerretan eta elkarteetan.
Euskararen aldeko lelo ezagunenetako bat da Euskaraz eta kitto!, eta Larrañagaren bandoan du jatorri. Eta Kitto! Eibarko euskara elkartearen arabera, euskaldunak euskara erabiltzera behartzeko asmoz atera zen; euskara ikasten ari zirenek ikasgeletatik kanpo euskara praktikatzeko aukera izatea zen helburua.
«Istorio polita dago hor», gogoratu du Larrañagak berak, Ahotsa.eus proiektuan. «Hilabetez euskararen aldeko ekitaldiak antolatu ziren, eta, inpaktua emateko, Bilboko Paradox taldearekin jarri ginen harremanetan. Bilboko txosnen mundu horretan Txomin Barullo inguruko jendea zegoen hor, oso sortzaileak, parrandazaleak bai, baina mundialak ziren. Harremanetan hasi ginen, asmatzen zer egin zitekeen, euskara suspertzeko eta euskarari bultzada bat emateko. Nik ahaztuta neukan, baina ez da denbora asko Iñaki Osorok kontatu zidala [zinegotzia zen Osoro] hori asmatu genuela Eibarko taberna batean goizeko ez dakit zer ordutan, Paradoxekoek eta gu alproja eta festazaleok. Badirudi hor erabaki zela: testu bat asmatu eta bando batean ateratzea», azaldu du.
Lan horren emaitza izan zen bando ezaguna, letra txikiz gazteleraz hasi eta pixkanaka letra handituz, hizkuntza aldatu ondoren, «euskaraz eta kitto!» amaitzen zena. «Parisen Pompidou museoan Zalameako alkatearen bandoaren ondoan ipini zuten», kontatu du Larrañagak.
Diseinuak arrakasta handia izan zuen, eta, Eta Kitto! taldearen arabera, ideia hori zabaltzearren bidali zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerri gehienetara. Oihartzun handia izan zuen gizartean eta hedabideetan, eta euskararen aldeko poster gisara ere erabili zuten euskaltzale askok.
Ia 40 urteren ondoren (Larrañagaren hitzak 2021eko uztailekoa dira), arrakasta horretatik harago gogoeta bat ere plazaratu du bando hura sinatu zuenak: «Ez litzateke gaizki egongo jakitea bando horrek eraginik izan duen, garai hartan zenbat euskara hitz egiten zen Eibarren, eta gaur egun zenbat, baina nik uste aurrerapauso bat izan zela».
Gaur, urteurrenarekin batera, Jon Iraola Eibarko gaur egungo alkateak beste bando bat atera du, Euskara eibartar guztiona izenekoa. Eta Kitto! euskara elkarteak bere webgunean azaldu duenez, «ezusteko berezia» izan da kalean hori ikustea. Bandoan hainbat hizkuntzatan irakur liteke euskara, eta gazteleratik euskarara pasatzen da hori ere, amaieran: «...es mi lengua y tu lengua [nire hizkuntza da eta zure hizkuntza da], eibartar guztiona». |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222304/konstituzionalak-ezohiko-osoko-bilkura-du-gaur-kautelazko-neurria-kentzeaz-senatuak-egindako-eskaera-aztertzeko.htm | Mundua | Konstituzionalak ezohiko osoko bilkura du gaur, kautelazko neurria kentzeaz Senatuak egindako eskaera aztertzeko | Goi ganberak esan du «babesik gabe» sentitzen dela, eta argudiatu du Kongresuan egindako bozketak baliogabetzea zela PPren helegitearen asmoa. Senatuak saioa du bihar. | Konstituzionalak ezohiko osoko bilkura du gaur, kautelazko neurria kentzeaz Senatuak egindako eskaera aztertzeko. Goi ganberak esan du «babesik gabe» sentitzen dela, eta argudiatu du Kongresuan egindako bozketak baliogabetzea zela PPren helegitearen asmoa. Senatuak saioa du bihar. | Auzitegi Konstituzionaleko presidente Pedro Gonzalez-Trevijanok urgentziazko osoko bilkura batera deitu du, gaurko (19:00). Izan ere, Senatuak inpugnatu egin du Konstituzionalak astelehenean hartutako erabakia. Hark ebatzi zuen, PPren helegite bat ontzat emanez, baliorik gabe uztea Zigor Kodearen erreformaren barruan jasota zeuden eta auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzen zuten bi zuzenketak. Goi ganberak, baina, kautelazko neurriak bertan behera uzteko eskatu dio Konstituzionalari, eta bihar baino lehen ebazteko.
Ikusi gehiago: Konstituzionalak Zigor Kodearen erreformaren tramitazioa geratu du
Senatuan osoko bilkura dute bihar. Zigor Kodearen erreformaren barruan helegiterik jarri ez zaien neurriekin aurrera jarraitzea erabaki dute: batetik, sedizio delitua ezabatzea, Kataluniako «gatazkaren desjudizializazioa» bultzatzeko; bestetik, diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua moldatzea. Horiei buruz eztabaidatzekoak eta bozkatzekoak dira. Okerrik ezean, onartu egingo dituzte, joan den ostegunean Kongresuan egin bezala.
Ikusi gehiago: Roberto Uriarte: «Epe luzeko estrategia bat daramate gehiengoa indargabetzeko»
Baina Senatuak nahi du kautelaz baliogabetutako bi zuzenketak ere eztabaidatuak eta bozkatuak izatea. Iruditzen zaio, inpugnazioan jaso duenez, «babesik gabe» gelditu dela, eta zalantzan jarri du Senatuari kautelazko neurriak ezartzea, PPren eskaera izan baitzen, goi ganberaren arabera, Kongresuan egindako bozketak baliogabetzea. Konstituzionalak 11 magistratu ditu, eta horietatik sei joera kontserbadorekoak dira.
Ikusi gehiago: Pedro Sanchezek lege bat onartuta desblokeatu nahi du Konstituzionala
Konstituzionalak botere judizialaren berritzeari ezarritako blokeoa saihesteko, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearen asmoa da lege proposamen batean jasotzea Konstituzionalak indargabetutako zuzenketen edukia, eta horren urgentziazko tramitazio bat egitea. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222305/datozen-bi-asteburuetan-frantziako-tren-kontrolatzaileek-greba-egingo-dute.htm | Gizartea | Datozen bi asteburuetan Frantziako tren kontrolatzaileek greba egingo dute | SNCF Frantziako tren konpainiako kontrolatzaileek greba mugimendua abiatuko dute, lan sari baxuegiak eta lan baldintza zailegiak salatzeko. SNCF konpainiari «hamarnaka milioi euro» kostatuko zaio greba, egikaritzen bada. | Datozen bi asteburuetan Frantziako tren kontrolatzaileek greba egingo dute. SNCF Frantziako tren konpainiako kontrolatzaileek greba mugimendua abiatuko dute, lan sari baxuegiak eta lan baldintza zailegiak salatzeko. SNCF konpainiari «hamarnaka milioi euro» kostatuko zaio greba, egikaritzen bada. | SNCF Frantziako tren konpainiako kontrolatzaileek abiatu dute mugimendu soziala. Bi grebarako aitzin abisu jarri dituzte sindikatuek: bata abenduaren 23tik 26ra, eta, bestea abenduaren 30etik urtarrilaren 2ra. Greba horien bidez lanbidearen berezitasunen onarpen handiagoa aldarrikatzen dute langileek, eta lan sariak eta lan baldintzak birbaloratu nahi dituzte.
Tren kontrolatzaileek sindikatuetatik independentea den kolektibo bat sortu dute protesta aurrera eramateko. Hala ere, CGT-Cheminots eta SUD-Rail sindikatuek kontrolatzaileak sostengatu dituzte, hala nola SNCF konpainiari kontrolatzaileen eskakizunak helarazi dizkiote. Negoziazioek ez dute nahikoa emaitza onik eduki tren kontrolatzaileentzat. Bi sindikatuek bi grebetarako aitzin abisua mantendu dute, grebara deitu gabe; tren kontrolatzaile bakoitzaren esku geldituko da, beraz, greban parte hartu nahi duen ala ez.
Izan ere, kontrolatzaileen lana tren bidaietan ahal bezain beste segurtasun bermatzean datza. Alta, konpainiak gero eta jende gehiagoren ardura ematen die kontrolatzaileei. Salatu dute SNCF konpainiak hainbat lanpostu kendu dituela. Orduan, jende gero eta gutxiago dago lanean tren geltokietan bidaiariei arreta eskaintzeko, horien arabera. Horrez gain, lanbidean promozio nahikoa eskuratzeko ezintasuna azpimarratu dute kontrolatzaileek.
SNCFk «grebak ekiditeko ahal» duen guztia egin duela erran du. Datorren asteburuan, konpainiak aurreikusten duenez, hiru AHTetatik bik eskainiko dute aurreikusiriko zerbitzua; Ipar Euskal Herriko trenbideetan ere AHTen bi heren izanen da zerbitzuan. Horrek 200.000 bidaiarirengan ukango du eragina. Konpainiak bidaiari horiei proposatu die txartela beste egun batera aldatzeko, inongo prezio aldaketarik gabe. Txartela aldatzeko aukera hartzen ez dutenentzat prezioaren %200 itzuliko dietela ziurtatu du konpainiak. Christophe Fanichet SNCFeko zuzendari orokorrak adierazi du greba «hamarnaka milioi euro» kostatuko zaiola konpainiari. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222306/bizkaiko-metalgintzako-langileek-hitzarmena-berritu-gabe-amaituko-dute-urtea.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako langileek hitzarmena berritu gabe amaituko dute urtea | Sindikatuek beste eskaintza bat egin dute, baina, FVEMen ustez, aurrekoa baino «onartezinagoa da». Bi aldeek ez dute egunik zehaztu hurrengo bilerarako. | Bizkaiko metalgintzako langileek hitzarmena berritu gabe amaituko dute urtea. Sindikatuek beste eskaintza bat egin dute, baina, FVEMen ustez, aurrekoa baino «onartezinagoa da». Bi aldeek ez dute egunik zehaztu hurrengo bilerarako. | Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmeneko korapiloa are gehiago estutu da, eta, azken orduko ezusteko mugimenduren bat egon ezean, langileek ituna berritu gabe amaituko dute urtea. Negoziazio epe honetako hogeigarren bilera egin dute gaur Lan Harremanen Kontseiluan, eta, CCOO-LAB-UGT hirukoak beste eskaintza bat eraman arren —ordezkaritzaren %59 dute—, ez da adostasunik egon. Are gehiago: FVEM patronalaren ustez, eskaintza hori aurrekoa baino «onartezinagoa» da. Oraingoz ez dago berriz biltzeko egunik. Bizkaiko metalgintzako itunaren auzia konpontzeko egun aproposa zirudien. Iragan astean eginiko bileran sindikatu zein patronalak eskaintza berriak egiteko konpromisoa hartu zuten. Azaro amaierako grebaren aurretik, bi aldeek onartu zuten jarrerak gertuago zeudela, eta aukera aproposa zen ituna urtea amaitu aurretik sinatzeko. Usteak, baina, erdi ustel izaten dira maiz, eta hori gertatu da. Ordubete nahikoa izan zuten akordiorik ez zela egongo ikusteko, eta mahaitik altxatu dira. Patronalak ez du eskaintza berririk eraman; CCOO-LAB-UGT hirukoak, aldiz, bai —ELA ere bileran egon zen—. Eta nolakoa da eskaintza hori? Lau urterakoa: %6,5eko soldata eguneraketa 2022an —2021eko KPIaren bezainbestekoa—; %6koa 2023an, %3koa 2024an, eta %2koa 2025ean. Eguneraketa horiek %17,5eko soldata igoera bateratua ekarriko lukete. Hitzarmenaren indarraldiko KPI bateratua hori baino handiagoa balitz, haren arabera eguneratuko litzateke 2026an. Soldata eguneratze taula horretaz gain, sindikatuek eskatu dute aldi baterako lan enpresen erabilera hiru hilabetera mugatzea, eta enpresek ezin xurgatzea gutxieneko bermeko soldaten eguneraketa.
FVEMek mahaian bertan esan du eskaintza hori onartezina dela, bere azken proposamenekoa baino 3,5 puntuko igoera handiagoa dakarrelako. Azaroaren 24an egin zuen proposamena, eta oraingoz hori da haren azken hitza. Dena den, bileran esan du agian beste eskaintza bat pentsatuko duela, «hala egokia iruditzen bazaio» eta «egokia iruditzen zaion unean». Aurreko bileraren aurretik patronalak esan zuen hori zela Bizkaiko enpresariek egin zezakeen eskaintzarik onena.
Bi aldeek modu oso ezberdinean baloratu dute bilera. CCOO-LAB-UGT hirukoak azaldu du hainbat arlotan leundu dituztela beren eskaerak. Besteak beste, hitzarmenaren bigarren urtetik aurrerako soldata igoerak aldatu dituzte, KPIak berrikusteko klausularen formula onartu dute, subrogazio eremuak murriztu dituzte, eta mahai gainetik kendu dute ABLEak erabiltzeko debekua. FVEMek, berriz, «zekenkeria» leporatu die, eta bere eskaintzak Arabako metalgintzan onarturikoa hobetzen duela gogoratu die.
ELA: greba mugagabeap>
Ikusteko dago zein bide hartzen duten negoziazioek. Dagoeneko bi bilera igaro dira azken greba deialditik, eta egoera ez da aldatu. Hori ikusirik, ELAk —ordezkaritzaren %41 du— argi du mobilizazioak gogortu behar direla: «CCOOri, LABi eta UGTri jakinarazi diegu aurten 11 greba egin ondoren hurrengo urratsa greba mugagabea dela. Bizkaiko metalgintzako langileen merezi duten ituna lortu arte». ELAk bidalitako oharrean beste sindikatuen eskaintza kritikatu ditu.
CCOOk, LABek eta UGTK, berriz, ez dute beste greba deialdirik aipatu. «Borrokan» eta «mobilizazioetan» jarraituko dutela iragarri dute, baina zer motatakoak izango diren zehaztu gabe. Era berean, Eusko Jaurlaritzaren jarrera deitoratu dute, azken astean metalgintzako grebekin harremana duten «hainbati» jakinarazi dietelako ikertuak izaten ari direla ordena publikoa aztoratu izanaren susmopean. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222307/azken-urteetako-antxoa-kuotarik-handiena-izango-dute-euskal-arrantzaleek.htm | Ekonomia | Azken urteetako antxoa kuotarik handiena izango dute euskal arrantzaleek | Berdelaren kuota ez errespetatzeagatik jarritako zigorra asko gutxituko da 2023an, eta horrek %17 gehiago arrantzatu ahal izatea ekar dezake | Azken urteetako antxoa kuotarik handiena izango dute euskal arrantzaleek. Berdelaren kuota ez errespetatzeagatik jarritako zigorra asko gutxituko da 2023an, eta horrek %17 gehiago arrantzatu ahal izatea ekar dezake | Itsasoaren egoerak, tenperaturak, itsaslasterrek eta arrantza baldintza dezaketen faktore guztiek laguntzen badute, urte ona izango dute antxoatara joaten diren Euskal Herriko arrantzaleek. Azken erabakia Bruselatik iritsiko den arren, Espainiako Nekazaritza eta Arrantza Ministerioak aurreratu du aurten baino %17 gehiago arrantzatu ahal izango dutela.
ICES Itsasoa Ikertzeko Zientzialarien Kontseiluak 33.000 tonako harrapaketak aholkatu ditu Bizkaiko Golkoan eta Kantauri itsasoan, uste baitu azterketa zientifikoek erakutsi dutela nahiko antxoa badagoela.
Azken urteetako kuota bera da, baina 2023. urtearen berritasuna da ia desagertu egingo dela berdela gehiegi arrantzatzeagatik Europako Batzordeak 2013an Espainiako Erresumari jarritako isuna. 2016-2022 epean urtero ia 3.700 tona txikitu zuen antxoaren kuota isun horrek, baina 2023an, 180 tona baizik ez dira izango. 2024tik aurrera, ez da zigorrik.
Akordioa Madrilen eta Parisen artean
33.000 tonako kuota banatzeko akordioa egin dute azken urteetan Madrilgo eta Parisko gobernuek: %90 Espainiako bandera dutenentzat —tartean, Gipuzkoakoak eta Bizkaikoak—, eta gainontzeko %10a Frantziako banderakoentzat —tartean, Lapurdikoak—.
2023an ere banaketa hori berretsiz gero, 29.700 tona dagozkie Espainiari, aurten baino %17 gehiago (25.258 tona). Kuotaren zatirik handiena udaberrian arrantzatu ohi dute, eta gainontzekoa udazkenerako uzten dute, hegaluzearekin amaitzen dutenerako. Kostera nagusia ekainaren erdialderako amaitu zuten gipuzkoarrek eta bizkaitarrek, kuota agortu baitzuten.
Horren zati nahiko txikia deskargatu zuten bertako lonjetan, antxoa gehien Kantabriako, Asturiasko eta Galiziako uretan agertu zelako, eta hara joan behar izan zutelako arrantzatzera. |
2022-12-21 | https://www.berria.eus/albisteak/222308/azazetako-parke-eolikoa-eraikitzeko-ingurumen-baimena-eman-du-arabako-foru-aldundiak.htm | Gizartea | Azazetako parke eolikoa eraikitzeko ingurumen baimena eman du Arabako Foru Aldundiak | Orain, Eusko Jaurlaritzak eman beharko dio oniritzia egitasmoari. Zortzi haize errota jarri nahi dituzte, 40 MW sortzeko asmoz. | Azazetako parke eolikoa eraikitzeko ingurumen baimena eman du Arabako Foru Aldundiak. Orain, Eusko Jaurlaritzak eman beharko dio oniritzia egitasmoari. Zortzi haize errota jarri nahi dituzte, 40 MW sortzeko asmoz. | Ingurumen baimena eman dio Arabako Foru Aldundiak Azazetan erakin nahi duten parke eolikoari. Bernedo, Arraia-Maeztu, Dulantzi, Iruraiz-Gauna eta Donemiliaga (Araba) udalerrietako eremuei eragiten die egitasmoak. Azazetako mendietan zortzi haize errota eraiki nahi dituzte, 40 megawatt sortzeko asmoarekin. Egitasmoan 37,3 milioi euro gastatu asmo dituzte.
Aixeindar taldeak eraiki nahi du parkea. Horretan Iberdrolak parte hartzen du, Eusko Jaurlaritzarekin batera. Elkarteak beste parke bat erakitzeko asmoa du Araban, Labrazakoa, Oion eta Aguilar Kodesen.
Iazko apirilean zabaldu zuten epea egitasmoari helegiteak aurkezteko. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek adierazi dute Azazetako parkearen eta Araban eraiki nahi dituzten beste parke eolikoen aurka daudela. Eusko Jaurlaritzak uko egin dio azkenean Arkamo eta Iturrietako parkeak eraikitzeko egitasmoari, baina eutsi egin die Azazetako eta Labrazakoei.
Astelehenean bertan, EH Bilduk eskatu zuen Gasteizko Mendiak natur parke izendatzeko tramiteak berriz abiatzeko. Horrekin, Azazetako egitasmoa gelditzeko itxaropena du alderdi abertzaleak.
Helegiteen eraginez, zortzi haize errotatik hiru metro batzuk mugitu dituzte egitasmoan. Baina EH Bilduk astelehenean esan zuenez, horrek ez du aldatu egitasmoren «funtsa».
Aldundiak oniritzia eman ostean, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailera bidali dute egitasmoa. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.