date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/222494/osakidetzan-proba-bat-egiteko-zain-daudenak-bikoiztu-egin-dira-hiru-urtean.htm | Gizartea | Osakidetzan proba bat egiteko zain daudenak bikoiztu egin dira hiru urtean | 110.000 herritar baino gehiago daude kanpo kontsulta baterako itxaron zerrendan. Kopuru hori %16 handitu da 2019az geroztik. Traumatologian pilatzen dira herritar gehien: 19.000 inguru daude zain. | Osakidetzan proba bat egiteko zain daudenak bikoiztu egin dira hiru urtean. 110.000 herritar baino gehiago daude kanpo kontsulta baterako itxaron zerrendan. Kopuru hori %16 handitu da 2019az geroztik. Traumatologian pilatzen dira herritar gehien: 19.000 inguru daude zain. | Denborazko erreferentzia azaroaren 30a hartuta, Osakidetzak datuak eman ditu kanpo kontsultetan artatuak izateko eta proba medikoak egiteko dauden itxarote zerrendei buruz, EH Bilduk eskatuta. Gaur egun, 53.636 herritar daude proba diagnostiko bat egiteko zain, eta, atzera begiratuta, aldea argia da: 2019an, 27.746 zeuden proba mediko baten zain, eta, beraz, itxaron zerrenda osatzen dutenak bikoiztu egin dira hiru urteko epean.
Neurri apalagoan bada ere, itxaron zerrendak luzatu egin dira kanpo kontsultetan ere: 112.153 pertsona daude gaur kanpo kontsulta baterako zain. Horietatik 1.189 Tolosaldeko Asuncion klinikara doazen herritarrak dira; klinika pribatua da, eta Osakidetzak hitzarmena egina du harekin, herritarrak artatzeko. Asuncionera doazen herritarrak zenbatu gabe, 2019an 15.239 herritar gutxiago zeuden kontsulta baten zain Osakidetzako erakunde sanitario integratuetan, eta, beraz, kopuru hori %16 handitu da azken hiru urteetan.
Itxaron zerrendei buruzko datuak askotan eman dira itxaronaldiari erreferentzia eginda; alegia, paziente bakoitzak dagokion osasun profesionalarengana heltzeko zenbat denbora egin behar duen azalduta. Oraingo honetan, galdetu dute zenbat pertsona dauden itxaron zerrendan ESI bakoitzean. «Gainerakoan, batezbestekoak ematen zizkiguten, eta erkaketak egitea ez zen erraza izaten», azaldu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak BERRIAri. Adierazi du oraindik ez dituztela aztertu orain Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman berri dituen datuok.
2018an, Osakidetzak martxan jarri zuen itxaron zerrendak hobetzeko plan bat. 2020an COVID-19ak eragindako pandemiak eragina izan du plan horretan, izurriari aurre egiteko neurrien ondorioz geratuta egon baitziren osasun sistemaren zenbait baliabide bolada batean.
Espezialitatetik espezialitatera, bada aldea. Alor jakin batzuetan pilatzen dira ilara luzeenak. Traumatologoarekin kontsulta izateko zain, 19.000 pertsona inguru daude. Oftamologia da hurrena: 13.000 daude zain. Hirugarren koskan, ginekologian, 9.900 gaixo daude zain. Probei begira, herrialdeen artean badira aldeak: Bizkaian, 29.481 paziente daude proba diagnostikoen ilaran; Gipuzkoan, 22.060; Araban, 2.035.
Berriki aurkeztu ditu Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik Eusko Legebiltzarrean itxaron zerrendei buruzko datuak, EH Bilduk eskatuta. Datu horien arabera, aurtengo abuztuan 23.831 paziente zeuden programatutako ebakuntzaren baten zain.
Traumatologian eta oftalmologian, ebakuntzak egiteko zain zeuden erdiak baino gehiago: %27 lehenean, eta %25 bigarrenean. Traumatologiako itxaron zerrenden arabera, pazienteen %42k hiru hilabete baino gehiago zeramatzaten zain; oftalmologian, %17k. Eta espezialitate ia guztietan dago jendea Osakidetzan sei hilabete baino gehiago egin behar dituena ebakuntza egin ahal izateko. Uberak argi du horrek guztiak eragin zuzena duela: «Zer egiten du jendeak? Pribatura jo».
Barakaldo plataforma bat
Osasun publikoko arazoen gaineko kezka hedatzen ari da Euskal Herri osoan, eta haren aldeko ekintzak ere bai. Barakaldon (Bizkaia), esaterako, hainbat gizarte eragilek bat egin dute, eta plataforma bat eratu dute. Osasun sistema «publiko, duin eta kalitatezkoa» behar dela esan dute, eta Osakidetzan egiten ari diren murrizketek auzitan jartzen dutela hori. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222512/hezkuntza-euskaldun-baten-alde-mobilizatzera-deitu-dute-martxoaren-23rako.htm | Gizartea | «Hezkuntza euskaldun baten alde» mobilizatzera deitu dute martxoaren 23rako | Gazte Euskaltzaleen Sareak eta unibertsitateetako euskara taldeek mobilizazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, martxoaren 23an. Hezkuntza prozesua %100ean euskaraz egiteko eskubidea bermatzeko neurriak eskatuko dituzte. | «Hezkuntza euskaldun baten alde» mobilizatzera deitu dute martxoaren 23rako. Gazte Euskaltzaleen Sareak eta unibertsitateetako euskara taldeek mobilizazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, martxoaren 23an. Hezkuntza prozesua %100ean euskaraz egiteko eskubidea bermatzeko neurriak eskatuko dituzte. | «Hezkuntza eredu honek ez du gure belaunaldia euskalduntzeko gaitasunik». Egoeraz kezkatuta, Gazte Euskaltzaleen Sareak eta Hego Euskal Herriko unibertsitateetako euskara taldeek dei egin diete «hezkuntza euskaldun baten eskubidearekin bat egiten duten eragile eta hezkuntza komunitateko norbanako guztiei», martxoaren 23an. Agerraldia egin zuten atzo EHUren Ibaetako campusean, eta iragarri mobilizazioak egingo dituztela egun horretan Bilbon, Gasteizen, Donostian eta Iruñean.
Ikasketak egiterakoan, Euskal Herriko ikasleek «trabaz beteriko bide bati» aurre egin behar izaten diote, Javier Arriaga Gazte Euskaltzaleen Sareko kideak azaldu zuenez, eta esan zuen bide hori are gogorragoa dela ikasketak euskaraz eginez gero. «Hezkuntza prozesua %100ean euskaraz egiteko ezintasuna argia da. Irakasle euskaldunen falta, euskarazko zerbitzurik eza, euskaratu gabeko material didaktikoa eta beste dira urtez urte pairatzen ditugun eskubide urraketak». Ondorioz, euskaldunak «bigarren mailako herritar» moduan hartzen dituztela salatu zuen.
Horri aurre egiteko mobilizatu beharra dagoela nabarmendu zuen Ekhiñe Zapiain Ibaeta campuseko IEP euskara taldeko kideak. «Hezkuntza euskalduna bermatu dadin», ikasketa prozesu guztia euskaraz egiteko modua aldarrikatu zuen, eta, besteak beste, honako neurri hauek hartzeko eskatu: «Hezkuntza prozesua %100ean bermatuko duten irakasle euskaldunen kontratazioa, erabiltzen diren eduki guztiak euskaratuta egotea, hezkuntza eremu euskaldundu bat...». Halaber, zerbitzuak euskaratzetik harago, «Euskal Herrira egokitutako» hezkuntza eredu bat behar dela nabarmendu zuen: «Euskal errealitateari egokitutako hezkuntza prozesu bat behar dugu ikasleok». |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222513/ekologistak-martxan-taldearentzat-oso-eztabaidagarria-da-azazetako-parke-eolikoaren-aldeko-txostena.htm | Gizartea | Ekologistak Martxan taldearentzat «oso eztabaidagarria» da Azazetako parke eolikoaren aldeko txostena | «Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako Foru Aldundiaren azken urteetako jarduera guztiak Iberdrolari jarritako oztopoak kentzera bideratu» direla azaldu du taldeak. | Ekologistak Martxan taldearentzat «oso eztabaidagarria» da Azazetako parke eolikoaren aldeko txostena. «Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako Foru Aldundiaren azken urteetako jarduera guztiak Iberdrolari jarritako oztopoak kentzera bideratu» direla azaldu du taldeak. | Ekologistak Martxan taldea ez dago ados Arabako Foru Aldundiak Azazetako parke eolikoari buruz egindako txostenarekin. Taldearen erranetan, «oso eztabaidagarria» da txostena aldekoa izatea, dokumentuak berak azaltzen baititu proiektuaren arriskuak: «Zortzi aerosorgailuetatik hiru sentsibilitate handieneko eremu batean daude, eta gainerakoak (bost) oso sentsibilitate handikoetan, eta, gainera, desagertzeko arriskuan dauden espezieentzat (sai zuria eta miru gorria, esaterako) eremu kritikoa den batean proiektatuta daude».
Hala ere, taldea ez da harritu dokumentuaren emaitzarekin, eta «Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako Foru Aldundiaren azken urteetako jarduera guztiak Iberdrolari jarritako oztopoak kentzera bideratu» direla azaldu du. Hori lortzeko hiru urrats egin direla azaldu du Ekologistak Martxan-ek: eremua Parke Natural izendatzea galaraztea izan zen lehenbizikoa, baina Gasteizko mendien natura baliabideak antolatzeko planak (NBAP) indarrean jarraitzeak proiektua oztopatzen zuen; Euskal Autonomia Erkidegoko Natura Ondarea Kontserbatzeko Legean artikulu bat gehitzea izan zen bigarrena, eta, haren arabera, NBAP bat bost urtean onartzen ez bada, iraungi egingo da; NBAPa deuseztatu eta Gasteizko Mendien Kontserbazio Bereziko Eremua mendebalderantz zabaltzea zen hirugarrena, ekialdeko eremuak babesik gabe utzita.
«Natura baliabideak antolatzeko planak ezarritako ingurumen balio berberak ditu parke eolikoa jarriko den eremuak, eta parke natural izendatzea gomendatzen zuen. Ez da ezer aldatu», azaldu du taldeak. Horren ordez «ondasun orokorrerako industria instalazio bat» ezarriko dela erran du taldeak, eta instalazio horrek biodibertsitatean eragina izanen duela, «enpresa pribatu baten onerako». Gehitu du proiektua handitzeko eskaera bat ere eginen dutela, Iturrietan (Araba) eraiki nahi ziren errotak bertan jartzeko. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222514/irulegiko-eskua-ikusgai-izanen-da-ostegunean-iruneko-planetarioan.htm | Kultura | Irulegiko Eskua ikusgai izanen da ostegunean Iruñeko Planetarioan | Arratsaldez ikusten ahalko da: 16:30etik 20:00etara. Hitzaldi bat ere antolatu dute; aurkikuntzan eta piezaren azterketan aritutako hainbat adituk hartuko dute parte. | Irulegiko Eskua ikusgai izanen da ostegunean Iruñeko Planetarioan. Arratsaldez ikusten ahalko da: 16:30etik 20:00etara. Hitzaldi bat ere antolatu dute; aurkikuntzan eta piezaren azterketan aritutako hainbat adituk hartuko dute parte. | Herritarrek aurrez aurre ikusten ahalko dute Irulegiko Eskua, azkenik. Aranzadik aurkikuntzaren berri eman eta hilabete pasara, Nafarroako Gobernuko Kultur Departamentuak Iruñeko Planetarioan emanen du eskua ikusteko aukera, hiru ordu eta erdiz. Zehazki, aretoko ateak 16:30etik 20:00etara izanen dira publikoari zabalik. Sartzea doakoa izanen da.
Ikusi gehiago: Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena aurkitu dute Nafarroan, K.a. I. mendekoa: 'sorioneku'
Gainera, hitzaldi bat ere antolatu dute. 19:00etatik 20:00etara bitarte, Irulegiko Eskuaren aurkikuntzan eta haren ondoko ikerketan parte hartu duten zenbait lagun arituko dira hizlari. Besteak beste, parte hartuko dute Jesus Sesma arkeologoak, Mattin Aiestaran Irulegiko aztarnategiko zuzendariak, Berta Balduz Nafarroako Gobernuko zaharberritzaileak, eta Javier Velaza eta Joakin Gorrotxategi hizkuntzalariek.
Hitzaldia aditzea ere doakoa izanen da, baina ezinbestekoa izanen da aldez aurretik sarrera eskuratzea. Ordu hauetan izanen da horiek eskuratzeko aukera: bihar, 10:00etatik 14:00etara, eta etzi, ostegunean, 10:00etatik 14:00etara eta 16:30etik 18:30era. Bakoitzak bi sarrera hartzen ahalko ditu gehienez. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222515/serbiako-tropak-laquoborrokarako-prestraquo-jarri-dituzte-kosovoko-mugan.htm | Mundua | Serbiako tropak «borrokarako prest» jarri dituzte Kosovoko mugan | Belgradek alerta maila gorenean ezarri du bere armada asteotako tentsioarengatik, eta soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo du. | Serbiako tropak «borrokarako prest» jarri dituzte Kosovoko mugan. Belgradek alerta maila gorenean ezarri du bere armada asteotako tentsioarengatik, eta soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo du. | Serbiak ez die jaramonik egin Mendebaldeko erakundeen eta herrialdeen lasaitasunerako deiei, eta «borrokarako prest» jarri ditu bere armadako soldaduak Kosovoko mugan. Hilabeteotan nabarmen handitu da bi herrialdeen arteko tentsioa, eta zortzi egun dira jada Kosovo iparraldeko trafikoa blokeatuta dagoela, hango serbiarrek —50.000 inguru dira— kamioiak geldituta eten baitute zirkulazioa; Pristinak diskriminatu egiten dituela argudiatzen dute, besteak beste.
Belgradek iragarritako neurri horren bidez, Kosovoko mugan dauden soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo dute, eta, Bratislav Gasic Serbiako Barne ministroak azaldu zuenez, segurtasun indarrak —Polizia ere bai— armadaren buruzagitzaren agindupean daude gaurtik. Serbiako presidente Aleksandar Vucicek agindurikoa bete du Gasicek: «neurri guztiak» hartu behar direla Kosovoko serbiarrak «babesteko».
Milos Vucevic Serbiako lehen ministrorde eta Defentsa ministroak, berriz, gaineratu zuen bere herrialdearen lurralde osotasuna babesteko «beharrezko neurriak» hartzen ari direla, eta Kosovoko Gobernuari leporatu zion mugatik gertu armamentua biltzen aritzea, eta eremu hori militarizatzea: «Ez dago beldurrerako arrazoirik, baina bada kezkarako arrazoirik».
Erabaki horien aurretik, Milan Mojsilovic Serbiako armadako burua bi herrialdeen arteko mugara bidali zuten iragan igandean, eta, hain justu, hango egoera «oso zaila» dela azaldu ondoren, gobernuari eskatu zion soldadu gehiago bidaltzeko eremu horretara. Belgradek baiezkoarekin erantzun dio, eta, oraingoz, Mojsilovic zona horretan dago.
Autoen matrikulen aferak are gehiago gaiztotu zuen bi herrialdeen arteko giroa, eta, azaroaren 24an horren inguruan ados jarri ziren arren, Kosovo iparraldeko serbiarrek ez dute begi onez ikusi erabakia; besteak beste, tokian tokiko epaileek eta 600 bat poliziak dimisioa eman zuten akordio horren aurretik, protesta gisara.
Gerora, hilaren 10ean, berriz handitu zen tentsioa, Kosovon polizia ohi serbiar bat atxilotu zutenean —Mitrovica iparraldeko bozak antolatzeko bulegoei eraso egin izana leporatzen diote—; protesta gisara, barrikadak jarri zituzten mugako errepideetan, eta, harrezkeroztik, egoerak okerrera egin du. Kossev atariaren arabera, gaurko ordu txikietan beste bi barrikada eraiki dituzte, eta Kosovoko Poliziak gertakari hori baieztatu du, adierazita «pertsona eta talde kriminalek» jarri dituztela.
Jokaleku horretan, Serbiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR misioari —1999tik dago Kosovon— eskatu zion, hilabete hasieran, mila soldadu hedatzeko bi herrialdeen arteko mugan Kosovoko serbiarrak babeste aldera, baina misioak ezetz erantzun zion. Eta, beste aldean, Kosovoko Gobernuak mehatxu egin du indarkeria erabiltzearekin, KFORek barrikada horiek desegiten ez baditu.
Tiroketak
Hilabete hasieran, Poliziaren eta EB Europako Batasunaren diplomazialarien kontrako tiro batzuk izan ziren mugatik gertu, eta KFORek atzo jakinarazi zuen iragan igandean izandako «gertakari bat» ikertzen ari dela, mugatik gertu dagoen Zubin Potok herrian gertaturikoa; kasu horretan ere, «ezezagun batzuek» tiro egin zieten NATO buru duen misioko soldaduei, baina ez zuten ez inor hil, ezta zauritu ere.
«Garrantzitsua da gatazkan sartuta daudenek tentsioa eragin eta egoera okertu ez dezaten ekintza edo erretorika oro saihestea. Espero dugu eragile guztiek ez dutela indar erakustaldi probokatzailerik egingo, eta komunitate guztien segurtasuna bermatzeko irtenbiderik onena bilatuko dutela», esan zuen KFORek prentsa ohar baten bitartez.
Hain justu, Albin Kurti Kosovoko lehen ministroa, Angelo Michele Ristuccia KFOReko komandantea eta Lars-Gunnar Wigermark EBren misioko burua elkartu egin ziren atzo afera horretaz aritzeko, baina ez zuten eman bileraren edukiaren berri. Zera besterik ez zuen esan Pristinak: «Bilkura honetako ondorio komuna izan zen mugimendu askatasuna berriz ezarri behar dela, eta ez dela barrikadarik izan behar».
Kosovok 2008an aldarrikatu zuen independentzia, baina Serbiak ez zuen aitortu erabaki hori, ezta nazioarteko hainbat estatu eta erakundek ere, tartean Txina, Errusia, Nazio Batuen Erakundea eta Espainia. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222516/10000-artikulu-ezinbestekoen-langara-heldu-da-euskarazko-wikipedia.htm | Bizigiro | 10.000 artikulu ezinbestekoen langara heldu da euskarazko Wikipedia | Abenduaren 1ean bota zuten erronka, urte bukaerara bitartekoa; orduan, 378 artikulu falta zituzten. Euskarazkoaren aurretik, soilik serbierazkoak zuen lortua helburua. Guztira, 403.220 artikulu daude euskarazko Wikipedian. | 10.000 artikulu ezinbestekoen langara heldu da euskarazko Wikipedia. Abenduaren 1ean bota zuten erronka, urte bukaerara bitartekoa; orduan, 378 artikulu falta zituzten. Euskarazkoaren aurretik, soilik serbierazkoak zuen lortua helburua. Guztira, 403.220 artikulu daude euskarazko Wikipedian. | Lortu dute: euskarazko Wikipediak jadanik baditu «Wikipedia guztiek izan beharreko 10.000 artikuluak» sarean. Kalitatea aztertze aldera, Wikipediak berak zerrenda bat du hizkuntza bakoitzaren atarian irakurgai dauden artikuluak «aski» ote diren neurtzeko. Sistemak irizpide nagusi bat du oinarri: zehaztua dago gai bakoitzeko –hala nola teknologia, historia eta artea– zenbat artikulu egon beharko liratekeen argitaratuta. Abenduaren 1ean, euskarazko Wikipediak zerrenda horretako 9.622 zituen sarean plazaratuak, eta argi zuten erronka: 378 gehiago izatea urtea bukatu aurretik. Esan, eta egin.
Erronka bota zuten egunean zehaztu zutenez, orain arte serbierazko Wikipediak baizik ez zuen lortua 10.000 artikuluak edukitzea. Dena dela, ikusgai dago langa horretatik hurbilen dauden hizkuntzen sailkapena. Egunek aitzina egin ahala, apurka, euskarazkoak gora egin du nabarmen. Esaterako, japonierazko Wikipedia aurreratu zuen abenduaren 9an.
Twitter bidez, ia egunero eman dute eginiko urratsen berri.
Erronka bete dadila erdiesteko argitaratutako azken artikulua taldeen errepresentazio teoriari buruzkoa izan da, matematikari buruzkoa alegia. Halaber, euskarazko Wikipediak aipamen berezia egin dio Joxan Garaialderi. Atariak azpimarratu duenez, azken 27 egunotan 89 artikulu idatzi ditu Garaialdek euskaraz. Guztira, 403.220 artikulu daude euskarazko Wikipedian plazaratuta. 400.000 artikuluren langa urriaren 19an gainditu zuen. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222517/eguzkiaren-ibilbideari-urtebetez-jarraikiz.htm | Bizigiro | Eguzkiaren ibilbideari urtebetez jarraikiz | Gorka Zabaleta kazetari eta argazkilariak egunero egin die argazkia egunsentiari eta ilunabarrari leku beretik, Eguzkiak zer bide egiten duen erakusteko. | Eguzkiaren ibilbideari urtebetez jarraikiz. Gorka Zabaleta kazetari eta argazkilariak egunero egin die argazkia egunsentiari eta ilunabarrari leku beretik, Eguzkiak zer bide egiten duen erakusteko. | Neguko solstizioa abenduaren 21ean heldu zen, hau da, Lurreko Ipar hemisferioan Eguzkia ortzi mugako punturik baxuenean ikusten den eguna. Egunotako ospakizunen funtsean dago gertaera astronomiko hori, gero kristautasuna hori moldatzen eta bereganatzen saiatu bazen ere. Eguzkiak jaisteari utzi eta egunak berriz luzatzen hasiko direla ospatu izan dute gizakiek planeta osoan, horrek berriz piztuko baitu natura, hurrengo udaberrian.
Eguzkiaren ziklo hori euskal kostaldean nola gertatzen den argi erakusten duen bideo bat egin du Gorka Zabaleta kazetari eta argazkilariak. Lanak hartu ditu horretarako.
Baleike herri aldizkarian kontatu duen bezala, iazko azaroan heldu zitzaion Eguzkiari jarraitzeko erronka. Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak halako ariketa baten emaitza zabaldu zuen Twitterren, eta Xabier Azkue Ibarbia txiolariak erantzun zuen Zumaiako (Gipuzkoa) Itzurun hondartza leku aproposa izan zitekeela antzeko zerbait egiteko. Azkenean, Joni Ubedak zuzenean egin zion erronka Zabaletari.
«Eta neuk amua jan; bi aldiz pentsatu gabe, lanari ekin nion. Hilero, egunsentian eta ilunabarrean eguzkia agertzen eta ezkutatzen den unea jasotzea izan da nire erronka, kamera beti leku berean kokatuta».
Lan nekeza dela gaineratu du, baina «gozamena» izan dela. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222518/espetxe-politika-salatzeko-elkarretaratzeak-egingo-dituzte-nafarroako-44-herritan.htm | Politika | Espetxe politika salatzeko elkarretaratzeak egingo dituzte Nafarroako 44 herritan | Ia kontzentrazio denak ostiralean eta larunbatean egingo dituzte. Urtarrilaren 7an Bilbon Etxera bidea gertu lelopean egitekoa den manifestaziora deitu du Nafarroako Sarek. | Espetxe politika salatzeko elkarretaratzeak egingo dituzte Nafarroako 44 herritan. Ia kontzentrazio denak ostiralean eta larunbatean egingo dituzte. Urtarrilaren 7an Bilbon Etxera bidea gertu lelopean egitekoa den manifestaziora deitu du Nafarroako Sarek. | «Une honetan inoiz baino beharrezkoagoa da Euskal Herriko emakume eta gizonak modu masiboan mobilizatzea presoen etxeratze bidean jartzen ari diren oztopoak kentzeko». Nafarroako Sarek ezinbestekotzat jo du konponbidearen bidean aurrera egiten jarraitzea, eta datozen egunetan elkarretaratzeak egingo ditu lurraldean barna. Deialdien berri emateko agerraldia egin du Nafarroako Sarek, Karmele Solagurenen senideekin eta Hatortxu Rockeko antolatzaileekin batera.
Lehen kontzentrazioa etzi egingo da, Burlatan, 19:30ean. Ostiralean egingo dira elkarretaratze gehienak (30), 19:00 eta 20:00 artean: Iruñekoa, esaterako, 20:00etan egingo da, Sarasate pasealekuan; Altsasukoa, 19:30ean, udaletxe aurrean; Berriozarren, 20:00etan, udaletxe aurrean; Etxarri Aranatzen, 20:00etan, plazan; Leitzan, 19:00etan, plazan; Lesakan, 20:00etan, plazan; Beran, 20:00etan, Mukixu zubian; Tafallan, 20:00etan, Lau Iskinetan; Tuteran, 20:00etan, San Jaime plazan.
Larunbatean, beste 11 herritan elkarretaratuko dira: besteak beste, Agoitzen, 19:00etan, udaletxe aurrean; Antsoainen, 18:30ean, Lapurbide plazan; Elizondon, 20:00etan, plazan; Garesen, 19:00etan, plazan. Urtarrilaren 4an, berriz, Lodosan egingo dute kontzentrazioa.
Bi urte manifestazioa egin gabe
Iparraldetik hegoaldera lurraldean egingo diren elkarretaratze guztiotan, Bilboko manifestazio nagusirako deia ere egingo da. Sarek gaur prentsaurrekoan gogoratu du pandemiaren ondorioz aurreko bi urteetan ez dela manifestazio hori egin.
Autonomia kaletik Bilboko udaletxeraino joango da, eta garrantzitsua deritzote euskal gizarteak mezu argia emateari: «Ezin dugu pentsatu arazoak bulego eta instantzia judizialetan bakarrik konponduko direla». Mikel Mundiñano Sareko kideak funtsezkotzat jo du elkarbizitzan aurrera egitea oztopatzen ari diren bulegoetara iristea «gizartearen gehiengoaren borondatearen oihartzuna».
Izan ere, Sarek uste du «ezer ez aldatzea nahi duten indarrak» badirela, eta indar horiek konfrontazioa eta sufrimendua betikotzeko interes handia dutela deritzote. Horietako bat Auzitegi Nazionala da. Fiskaltzaren bitartez presoen etxerako bidea oztopatzen ari dela salatu du Sarek: hala nola zigorrak luzatuz, ia bizi osoko zigor luzeak ezarriz edo hirugarren gradura igarotzeko eskaerak oztopatuz eta baimenak lortzea blokeatuz. «Herri honetan elkarbizitzaren eta bakearen alde ematen ari diren aurrerako urratsak oztopatzeko asmo garbia dute.
Oztopoak oztopo, Sareren arabera, hamarkada luzeetan euskal presoek eta familiek pairatutako urruntze politika amaitzear dago. «Aurrera egin dugu, eta aurrera egiten segitu behar dugu, etxeratze prozesua amaierara eraman arte. Horretarako, euskal presoei aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak indargabetu behar dira. Lehenbailehen». |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222519/eaj-nagusi-eta-eh-bildu-gora-gipuzkoako-soziometroaren-arabera.htm | Politika | EAJ nagusi eta EH Bildu gora, Gipuzkoako Soziometroaren arabera | Botoen %36,7 eskuratuko lituzkete jeltzaleek herrialde horretan, eta %34 EH Bilduk. | EAJ nagusi eta EH Bildu gora, Gipuzkoako Soziometroaren arabera. Botoen %36,7 eskuratuko lituzkete jeltzaleek herrialde horretan, eta %34 EH Bilduk. | Gipuzkoako Soziometroaren udazkeneko emaitzen berri jakinarazi du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Haren arabera, Euzko Alderdi Jeltzaleak irabaziko lituzke hauteskundeak datorren urteko maiatzean; botoen %36,7 eta 21 eserleku lortuko lituzke. Hori 2019ko bozetan lortu baino zortzi hamarren eta eserleku bat gehiago da, baina soziometro horretan bertan iazko azaroan iragarri baino 0,2 gutxiago.
2019ko emaitzekin alderatuta, EH Bildu ere goranzko joeran legoke; Soziometroaren arabera, %34 boto eta 19 ordezkari eskuratuko lituzke; alegia, duela hiru urteko hauteskundeetan baino 2,1 puntu eta bi eserleku gehiago. 2021ko azaroko neurketak, ordea, emaitza hobea iragarri zuen EH Bilduri dagokionez ere: %34,5.
Beheranzko joeran daude gainerako alderdiak, 2019ko emaitzekin konparatuz gero; PSE-EEk 1,3 puntu (%16) eta batzarkide bat (8) galduko lituzke, eta Elkarrekin Podemosek, 1,7 puntu (7,3) eta bi ordezkari (2). Sozialistei dagokienez, iazko azaroko neurketan baino 0,7 puntu gehiago dituzte oraingoan, eta Elkarrekin Podemosek, duela urtebete baino %0,7 gutxiago. PPk, berriz, duela hiru urte lortutako batzarkideari eutsiko lioke, 0,9 puntu galdu arren (%3,9), eta Voxek ez luke ordezkaririk lortuko. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222520/donostian-gazte-bat-hiltzea-egotzita-atxilotutakoek-bihar-deklaratuko-dute.htm | Gizartea | Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotutakoek bihar deklaratuko dute | Elkarretaratzea egin dute eguerdian Donostian, hilketa arbuiatzeko. Donostiako Udalak, Hernanikoak eta hildakoaren familiak parte hartu dute. | Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotutakoek bihar deklaratuko dute. Elkarretaratzea egin dute eguerdian Donostian, hilketa arbuiatzeko. Donostiako Udalak, Hernanikoak eta hildakoaren familiak parte hartu dute. | Donostiako Udalak deituta, elkarretaratze isila egin dute gaur eguerdian 24 urteko gaztearen hilketa salatzeko eta familiari elkartasuna adierazteko. Hernaniko Udalak bat egin du agerraldiarekin, eta bertan izan dira udal ordezkariak. Gaztearen familiak ere parte hartu du agerraldian, baina ez du adierazpenik egin.
Ustezko hilketagatik atxilotutako hirurak, berriz, Donostiako guardiako epaitegian daude jada. Gaur ziren epailearen aurrean deklaratzekoak, baina biharko egunera atzeratu dute, atxilotuetako baten abokatuak hala eskatuta. Efe agentziak auziko iturriak aipatuta zabaldu duenez, abokatuetako batek eskatu du deklarazioak atzeratzeko auzia konplexua eta atestatua oso zabala direlako, eta ez dutelako nahikoa denborarik izan horiek behar bezala aztertzeko.
Atxilotuak 28 urteko emakume bat, 26 urteko gizon bat eta 24 urteko beste bat dira. Ertzaintzak 24 urteko mutil bat hilda topatu zuen Eguberri egunean Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.
Egunean bertan, Ertzaintzak hiru lagun atxilotu zituen, gertatutakoarekin zerikusia dutelakoan. Atzo polizia etxean pasatu zuten egun osoa. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222521/gazteek-soldataren-erdia-baino-gehiago-erabili-behar-dute-etxea-erosi-edo-alokatzeko.htm | Gizartea | Gazteek soldataren erdia baino gehiago erabili behar dute etxea erosi edo alokatzeko | Eusko Jaurlaritzak Gazteen Euskal Behatokiaren txostena aurkeztu du: 'Etxebizitza-emantzipazioaren kostua Euskadin 2021'. Besteak beste, txostenean azpimarratu dute emakumeek gizonek baino zailtasun handiagoak dituztela beren kabuz emantzipatzeko. | Gazteek soldataren erdia baino gehiago erabili behar dute etxea erosi edo alokatzeko. Eusko Jaurlaritzak Gazteen Euskal Behatokiaren txostena aurkeztu du: 'Etxebizitza-emantzipazioaren kostua Euskadin 2021'. Besteak beste, txostenean azpimarratu dute emakumeek gizonek baino zailtasun handiagoak dituztela beren kabuz emantzipatzeko. | «Gazteek zailtasun handiak dituzte etxebizitzen merkatu librean emantzipatzeko». Hori adierazi du Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkari nagusiak, Gazteen Euskal Behatokiak egindako Etxebizitza-emantzipazioaren kostua Euskadin 2021 txostenaren aurkezpenean. «18 eta 34 urte bitarteko soldatapeko gazte batentzat bakarrik emantzipatzea zer den baloratzea da helburua», azaldu du. Txostenaren arabera, 2021ean, soldatapeko gazte batek bere soldata garbiaren %52,9 erabili behar zuen etxebizitza libre bat erosteko, eta soldataren %51,1 alokatzeko. «Finantza erakundeek eskatzailearen kaudimena zehazteko ezarritako muga soldata garbiaren %30 da, eta ehuneko horretatik oso urrun gaude».
Aurreko urtearekin alderatuta, ehunekoa txikiagoa da. 2020an, etxebizitza libre bat erosteko, gazte batek soldata garbiaren %58,7 erabili behar zuen, eta %54,7 alokatzeko. «Etxebizitza eskuratzeko kostuak behera egin du, soldaten igoera etxebizitza libreen prezioena baino zertxobait handiagoa izan delako», zehaztu du Fernandezek.
Etxebizitza babestu batek «aukera hobeak» eskaintzen ditu, Fernandezen arabera. Izan ere, kostu «onargarriagoak» ditu: «2021ean, soldataren %28,8 bideratu behar zuten hipotekara, eta %28,1 alokairura». Hala ere, arazo bat dago: «Etxebizitza babestuan, eskaintza eskaria baino txikiagoa da». Aurreko urtearekin alderatuta, etxebizitza babestu bat erosteko bideratu beharreko soldataren ehunekoa ez da asko aldatu; %28,9 zen 2020an. Alokairuari dagokionez, ehunekoa puntu bat handitu da, %27,2tik %28,1era.
Nahiz eta ehunekoak aldatu, 2020an kostu handienak zituzten gazteak dira 2021an kostu handienekin jarraitzen dutenak. Lurralde historikoei erreparatuz, merkatu librean sartuz gero, Gipuzkoako gazteek ordaindu behar dituzte kostu handienak, lurralde horretan garestiagoak baitira etxebizitza libreak. Emakumeek gizonek baino zailtasun handiagoak dituzte euren kabuz emantzipatzeko, emakume eta gizon gazteen arteko soldata desberdintasuna dela eta. Horrez gain, nagusiagoak diren gazteek kostu txikiagoa izaten dute etxebizitza eskuratzeko. Izan ere, adinak gora egin ahala, soldatek ere gora egiten dute. Hala ere, merkatu libreak etxebizitza ordaintzeko gehiegizko zorpetze egoeran jartzen ditu 30 eta 34 urte bitartekoak.
Gazteen emantzipazioa laguntzeko estrategia
Zailtasun horiei aurre egiteko, Eusko Jaurlaritzak Gazteen emantzipazioa laguntzeko 2030 euskal estrategia aurkeztu zuen abenduaren 7an. 2030ean gazteen emantzipazio adina 28 urtera jaistea du helburu. «Gaur egun, emantzipatzeko batez besteko adina 30,2 da; Europan baino lau urte beranduago», adierazi du Fernandezek. Horrez gain, 25 eta 29 urtekoetan artean emantzipazio tasa handitu nahi dute, egungo %39,5etik %50era. Gazteen enpleguan, etxebizitzan eta errentan esku hartzen duten neurrien bidez lortu nahi dute helburua. 2023ko otsailaren 7ra arte, ekarpenak jasoko dituzte. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222522/eliza-atzera-egitera-behartzeko-konpromisoak-hartzeko-eskatu-diete-alderdiei.htm | Gizartea | Eliza atzera egitera behartzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete alderdiei | Nafarroako Ondarearen Defentsarako plataformak ikatza banatuko dio ostiralean Artzapezpikutzari. | Eliza atzera egitera behartzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete alderdiei. Nafarroako Ondarearen Defentsarako plataformak ikatza banatuko dio ostiralean Artzapezpikutzari. | Urteko balantzea egin du Nafarroako Ondarearen Defentsarako plataformak. Elkarteak lanean jarraitu du Elizak bere asmoetan atzera egin dezan, eta, Andres Valentin eledunaren arabera, gaiari garrantzia ematea lortu dute. Hala ere, Zangozako baselizaren, Otsagabiko Muskilda baselizaren eta Uxueko baselizaren jabegoa Artzapezpikutzarena dela ebatzi dute epaitegiek. «Zartako judizialtzat» jo dituzte epaiak.
Iruñean agerraldia egin dute plataformako kideek. Politikoki, gogorarazi dute Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdiek, PSOEk eta Unidas Podemosek, ez dutela hitza bete. Andres Valentinen arabera, bi alderdien egitarauetan zetorren immatrikulazioetan atzera egiteko lege aldaketak bultzatuko zituztela, baina «horren inguruan ez dago ezer». «Egoera hau salatu duten norbanakoak eta tokiko erakundeak bakarrik utzi dituzte immatrikulatutako ondareak berreskuratzeko auzietan».
Hala, datorren urteko foru eta udal hauteskundeetan egoera horretan atzera egiten laguntzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete taldeei, eta Madrilgo gobernuan diren alderdiei «azalpenak ematea» galdegin diete.
Agerraldian gogora ekarri dute ostegunean ikatza banatuko diotela Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzari. Nabarmendu dutenez, «Nafarroak estatuko informazio hoberena du». Plataformaren arabera, Espainian «hutsune handiak» daude, 1998tik aurrerako jabegoen izen-emateak baino ez baitira ezagutarazi. «Badakigu, baina, askoz ere immatrikulazio gehiago egin zirela aurretik. Nafarroan, berriz, garai osoa dugu».
Prentsaurrekoan parte hartu du Jose Mari Esparzak. Hark ohartarazi du ondarearen egoera «inoiz baino okerragoa» dela, «Elizak ez baitu euro bat bera ere jarriko zaharberritze lanetan». Esparzak espero du herriek konponduko dutela egoera. Dena den, plataformak eskatu die udalei ondare hori ez zaharberritzeko, «presio egiteko modu bat izan daitekeelako». Esparzaren ustez, Elizaren ahulgunea da «3.000 ondare» dituela egoera txarrean. «Ezin dio eutsi horri». |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222523/madrilek-oinarrizko-elikagai-guztien-beza-kenduko-du-urte-erdiz.htm | Ekonomia | Madrilek oinarrizko elikagai guztien BEZa kenduko du urte erdiz | 27.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiek 200 euroko txeke bat jasoko dute. Alokairu kontratu berriak izoztuko dira. Garraio publikoaren laguntzei eutsiko die. | Madrilek oinarrizko elikagai guztien BEZa kenduko du urte erdiz. 27.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiek 200 euroko txeke bat jasoko dute. Alokairu kontratu berriak izoztuko dira. Garraio publikoaren laguntzei eutsiko die. | Inflazioaren ondorioak arintzeko laguntza sorta bat onartu du Espainiako Ministroen Kontseiluak astearte honetan. Aurten hartutako hainbat neurri luzatuko ditu dekretu berriak, eta beste batzuk gehituko ditu. Urtarrilaren 1etik aurrera egongo da indarrean.
Onartutako neurriek aldaketa batzuk dakartzate. Kendu egingo da erregai litroko 20 zentimoko hobaria, baina profesional edo sektore ekonomiko batzuentzat mantenduko da. Bestalde, bi neurri berri egongo dira: alokairuei loturikoa bata, eta erosketa saskiari loturikoa bestea.
Alokairuen prezioa izoztuko da kontratuak berritzean, eta indarrean daudenen eguneraketetan ezingo da %2 baino gehiago garestitu. Erosketa saskiaren kasuan, produktu batzuen BEZa murriztuko da. Oinarri-oinarrizko elikagaiek %4tik %0ra bitarteko jaitsiera izango dute datozen sei hilabeteetan, eta %10etik %5erakoa olioak eta pastak. Horrekin batera, 200 euroko txeke bat emango zaie 27.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituzten familiei, haien ondarea 75.000 eurotik gorakoa ez bada.
Alokairua
Gobernuko bi kideen arteko negoziazioak tentsio handikoak izan dira azken egunetan, eta etxebizitzaren gaia, beste behin ere, punturik beroenetako bat izan da. PSOEk azkenean onartu egin du alokairuen prezioa izozteko Unidas Podemosek egindako eskaera.
Azaroaren amaieran, aurrekontuen negoziazioetan, Espainiako Gobernuak EH Bilduren eskaera bat onartu zuen indarrean dauden alokairuen eguneraketetan %2ko mugari eusteko beste urtebetez, 2023 osoan zehar. Kontratua indarrean dutenei eta errenta urtero eguneratzen dutenei aplikatzen zaie muga hori –ohikoena da KPIaren arabera eguneratzea, eta %6,8 da gaur egun–.
Arazoa hau zen: zer gertatzen den kontratu bat amaitzen denean eta bi aldeek berritu nahi dutenean. Halakoetan, jabeak askatasuna du maizterrari beste prezio bat eskatzeko, eta, Unidas Podemosek ohartarazi zuenez, azken hilabeteetan %20 inguru ari dira garestitzen alokairuak. Dekretuan jasotako neurri berriarekin, kontratua urtarrilaren 1etik ekainaren 30era bitartean amaitzen zaien maizterrek beste sei hilabetez luzatu ahal izango dute, baldintza berberetan.
Ez da Espainiako Gobernuak alokairuak izozteko erabakia hartzen duen lehen aldia. Halaxe egin zuen COVID-19 pandemiaren garairik gogorrenetan; orduan, ezohiko luzapena sei hilabetekoa izan zen, eta justifikatu egin zen, mugimenduen neurri murriztaileek maizter askori eragozten zietelako beste etxe baten bila hastea.
Horrez gain, etxegabetzeak egiteko debekua ere beste sei hilabetez luzatuko da.
Elikagaiak
Akordioa errazagoa izan da erosketa saskiaren prezioa arintzeko neurrietan. Oinarri-oinarrizko produktuen BEZa kentzea izan da erabaki nagusia. Gaur egun, %4ko zerga dute arrautzek, barazkiek, frutek, lekaleek, ogiak, gaztak eta esnekiek, besteak beste. Datozen sei hilabeteetan, %0koa izango dute. Olioari eta pastari dagokienez, %10etik %5era jaitsiko da. %10ean mantenduko dira, berriz, arraina, jogurtak, botilako ura, kafea eta kontserbak, adibidez.
Horrekin batera, 200 euroko txeke bat emango die Madrilek 27.000 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituzten familiei, haien ondarea 75.000 eurotik gorakoa ez bada. Gobernuaren kalkuluaren arabera, 4,1 milioi etxetara iritsiko da diru laguntza hori. Unidas Podemosen hasierako proposamena zen 300 euro ematea eta 10 milioi etxetara iristea.
Elikagaien industriarako ere laguntzak iragarri ditu, ongarrien prezioen igoerari aurre egiteko. Pedro Sanchez gobernuburuak ez du zehaztu laguntza horren zenbatekoa, baina ohartarazi du ekoizleak «behartuta» egongo direla laguntza horiek prezioetan islatzera.
Erregaiak
Erosketa saskian laguntzeko neurrien bidez erregaien hobarien amaiera konpentsatu nahi izan du gobernuak. Nolanahi ere, garraiolari profesionalek eta lehen sektoreko langileek laguntza hori jasoko dute aurrerantzean ere.
Joan den apirilaren 1etik, gasolina zerbitzugune batera joan den edozein bezerok 20 zentimoko deskontua jaso du gasolina edo diesel litro bakoitzeko. Ukrainako gerraren ondorioz erregaien prezioek gora egin ondoren onartu zen laguntza. Neurriak kritika ugari jaso ditu bezero guztiek jasotzen dutelako, errentagatik bereizi gabe. Gainera, gasolinaren prezioak behera egin du azkenaldian, eta, gaur egun, hobaria aplikatzen hasi zireneko antzeko prezioetan dago.
Energien prezioarekin loturik, beste sektore batzuek ere jasoko dituzte laguntzak; hala nola gas industria intentsiboek eta, bereziki, zeramika fabrikatzaileek. Madrilek 450 milioi euro banatuko ditu laguntza zuzenetan, eta beste 500 milioi ICO kredituetan.
Garraio publikoa
Duela aste batzuk iragarri bezala, beste urtebetez doakoak izango dira aldiriko eta distantzia ertaineko trenen txartelak. Argitzeke zegoen zer gertatuko zen hiri garraioen laguntzekin, hala nola autobusenekin edo metroarenekin, eta gobernuak %50eko beherapenei eustea erabaki du. Kasu horretan, laguntzaren %30 hark ordainduko du, eta beste % 20a, tokiko erakundeek, orain arte bezala. Baina lehen ez zegoen baldintza bat jarri du: dagokion ehunekoa ematen ez duenak ez du estatuaren laguntza jasoko. Hego Euskal Herriko erakunde gehienek dagoeneko iragarri dute hori egingo dutela.
Etxeko energia
Elektrizitate fakturaren beherapena ere luzatu egingo da beste sei hilabetez, honako neurri hauei eutsita: argindarraren ordainagiriaren BEZak %5ean jarraituko du, 10 kilowatt arteko potentzia kontratatua duten kontsumitzaile, enpresa edo partikularrentzat —2021ean, %21ean zegoen, eta bitan jaitsi du—; elektrizitatearen gaineko zerga bereziaren tasa %0,5ean egongo da aurrerantzean ere; eta energia elektrikoaren ekoizpenaren balioaren gaineko zergaren etetea luzatuko da.
Gasari dagokionez ere, beste sei hilabetez luzatu dira bonu soziala jasotzeko baldintzetan eta kopuruetan egin ziren aldaketak. Eta azken baliabideko tarifako (TUR, gaztelerazko laburduran) laguntzak luzatuko dira.
Horrekin batera, gobernuak beste sei hilabetez luzatu egin du energia elektrikoaren, gasaren eta uraren hornidura eteteko debekua. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222524/jaurlaritzak-pandemiaren-ondoriotzat-jo-du-itxaron-zerrenda-handitu-izana.htm | Gizartea | Jaurlaritzak pandemiaren ondoriotzat jo du itxaron zerrenda handitu izana | Bingen Zupiriak nabarmendu du EAE dela «daturik onenak ematen dituzten erkidegoetako bat» | Jaurlaritzak pandemiaren ondoriotzat jo du itxaron zerrenda handitu izana. Bingen Zupiriak nabarmendu du EAE dela «daturik onenak ematen dituzten erkidegoetako bat» | Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak adierazi du Osakidetzako itxaron zerrenda handitu izana «oraindik amaitu ez den pandemia egoeraren ondorio» dela neurri handi batean. Edonola ere, nabarmendu du atzerapen horrek ez duela eraginik izan gaixo larrienengan, eta «ahalegin handia» egin dela itxaron zerrenda horiek murrizteko eta lehen arretan ordua hartzeko denbora laburtzeko.
Osakidetzaren egoera Espainiako osasungintzan dagoenarekin alderatu du Zupiriak, eta adierazi du EAE dela «daturik onenak ematen dituzten erkidegoetako bat», pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko ahaleginari dagokionez. «Jaurlaritzaren helburua da Osakidetzak osasun zerbitzu publikorik onena eskaintzea», erantsi du: «osasun arloko sail guztiak gogor ari dira lanean itxaron zerrenda horiek laburtzeko». |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222525/juan-luis-goenagak-jaso-du-dedikazio-artistikoaren-xabier-saenz-de-gorbea-saria.htm | Kultura | Juan Luis Goenagak jaso du dedikazio artistikoaren Xabier Saenz de Gorbea saria | Miguel Zugazak, Beatriz Herraezek, Frantxis Lopez de Landatxek eta Sonia Ruedak osatutako epaimahaiak «munduaren irudikapenaren alde egindako apustu erradikala» aitortu dio artistari | Juan Luis Goenagak jaso du dedikazio artistikoaren Xabier Saenz de Gorbea saria. Miguel Zugazak, Beatriz Herraezek, Frantxis Lopez de Landatxek eta Sonia Ruedak osatutako epaimahaiak «munduaren irudikapenaren alde egindako apustu erradikala» aitortu dio artistari | Xabier Saenz de Gorbea (Getxo, Bizkaia, 1951-Bilbo, 2015) historialari, kritikari eta ikertzailearen figura gogorarazteko eta hark artearen munduari egindako ekarpenak betikotzeko, 2020an haren izena daraman lehiaketa jarri zuten abian Saenz de Gorbearen lankide Sonia Ruedak eta Bilboko Arte Ederren Museoak. Lehiaketa horren helburua da arte bisualen edozein arlotan (sorkuntza, azterketa, ikerketa, promozioa, hedapena) izandako dedikazioa aitortzea, eta 10.000 euroko saria du. Lehenengo edizioan, 2020-2022koan, Marta Cardenas margolariak jaso zuen (Donostia, 1944).
Bigarren deialdia da aurtengoa (2022-2024 urteei dagokiena), eta Juan Luis Goenaga margolariari ematea erabaki dute epaimahaikideek, hau da, Miguel Zugaza Arte Ederren Museoko zuzendariak, Beatriz Herraez Gasteizko Artium museoko zuzendariak, Frantxis Lopez de Landatxe Donostiako Koldo Mitxelena Kulturuneko zuzendari ohiak eta Ruedak. «Euskal Herriko eta Espainiako arte garaikidearen testuinguruan oso ibilbide berezia» egin duelako erabaki dute saria Goenagari ematea: «1970eko hamarkadan hasita, land art deritzonaren barruko praktika artistiko baten bidez, estatu osoan aurretik ezagutu gabekoa, munduaren irudikapenaren alde egindako apustu erradikala, funtsezkoenetik hasi eta garaikidetasun hertsira arte, laster eta behin betiko finkatu zen pinturan, zeina bost hamarkadatik gorako etengabeko lanean haren obraren adierazpide nagusia izan den».
Ibilbide luzeko artista, Goenagari buruzko atzera begirakoa antolatu zuen 2020an Donostiako Kubo Kutxa aretoak. Erakusketa hura prestatzen igaro zituen aurreko hilabeteak, eta erreportaje batean jaso zuen BERRIAk. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222526/donostian-pertsona-bat-hil-da-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Donostian pertsona bat hil da trenak harrapatuta | Martutene auzoko geralekuan izan da ezbeharra. | Donostian pertsona bat hil da trenak harrapatuta. Martutene auzoko geralekuan izan da ezbeharra. | Pertsona bat hil da gaur Donostiako Martutene auzoko tren geltokian, trenak harrapatuta. Ertzaintzak BERRIAri azaldu dionez, 12:30 aldera gertatu da ezbeharra. Hildakoa identifikatzen ari dira.
Ezbeharraren ondorioz, tren zerbitzua etenda egon da tarte batez, 15:20 aldera arte. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222527/laquoeh-bilduren-errepresioaraquo-salatu-du-mugimendu-sozialistak.htm | Politika | «EH Bilduren errepresioa» salatu du Mugimendu Sozialistak | Elkarretaratzea egin zuten atzo, Hernaniko Udalak 3.168 euroko isuna jarri diela eta. | «EH Bilduren errepresioa» salatu du Mugimendu Sozialistak. Elkarretaratzea egin zuten atzo, Hernaniko Udalak 3.168 euroko isuna jarri diela eta. | MS Mugimendu Sozialistak elkarretaratzea egin zuen atzo iluntzean Hernanin (Gipuzkoa), herri horretako udalak 3.168 euroko isuna jarri diela salatzeko, sanjoanetan txosna bat jartzeagatik txosnen gunetik kanpo. MSk EH Bildu egin du gertatutakoaren erantzule, eta haren «errepresioa» salatu du: «MSren posizio politikoa dela eta, hura zokoratzen eta itotzen saiatzen ari da EH Bildu, eta horren adibide dira beto eta bazterketa politiko oro».
MSren ustez, EH Bilduren jarrera ez da harritzekoa: «Espainiako Estatuko erregimen burgesean instalatu den alderdi bat da, eta adierazpen politiko iraultzaileak itzalarazteko ardura dauka».
Elkarretaratzean, MSk «Euskal Herriko edozein jaitan txosnak jartzeko eskubidearen defentsa» berretsi zuen, eta Hernaniko Udalari exijituko zion isuna kentzeko eta datozen sanjoanetan txosna jartzeko bermea emateko. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222528/cgpjk-aukeratu-ditu-konstituzionalerako-bere-bi-hautagaiak.htm | Mundua | CGPJk aukeratu ditu Konstituzionalerako bere bi hautagaiak | Cesar Tolosa kontserbadorea eta Maria Luisa Segoviano progresista dira. Konstituzionala berritu egingo da izendapen horien bitartez. | CGPJk aukeratu ditu Konstituzionalerako bere bi hautagaiak. Cesar Tolosa kontserbadorea eta Maria Luisa Segoviano progresista dira. Konstituzionala berritu egingo da izendapen horien bitartez. | Espainiako CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak aho batez hautatu ditu Auzitegi Konstituzionalerako bere bi hautagaiak. Kide kontserbadoreek proposatutakoak dira biak: Cesar Tolosa kontserbadorea eta Maria Luisa Segoviano progresista. Lehena Auzitegi Goreneko magistratua da, eta bigarrena, berriz, izana da. Bi kide berrien hautaketaren ondorioz, Konstituzionala berrituta geratuko da. Izan ere, CGPJk bere bi hautagaiak aukeratu izanak modua emango dio Espainiako Gobernuari bere biak proposatzeko. Azaroan jakinarazi zituzten jendaurrean izenak: Juan Carlos Campo Justizia ministro ohia da bat, eta Laura Diez katedraduna bestea; biak dira progresistak.
Aho batez hartu dute erabakia CGPJko hemezortzi kideek. Izan ere, zortzi kide progresistek beren hautagaiari uko egin diote —Manuel Bandres progresistari—, eta hamar kide kontserbadoreek proposatutako bi kideak proposatzearen alde egin dute. CGPJko iturriak aipatuz hainbat hedabidek argitaratu dutenez, «erakundeen hobe beharrez».
CGPJren agintaldia iraungita dago duela lau urtetik hona, eta PP haren berritzea blokeatzen ari da; hortaz, Konstituzionalaren berritzea bera ere blokeatzen ari da. Eta berritzeko dauden postuek berebiziko garrantzia dute, egindako izendapenen arabera gehiengo progresista edukiko baitu Konstituzionalak —azken hamarkadan gehiengo kontserbadorea eduki du—.
Orain, Konstituzionalari dagokio aztertzea CGPJk eta Espainiako Gobernuak proposatutako lau kideak egokiak diren edo ez auzitegiko kide izateko. Laurak onartuko balitu, Konstituzionaleko hamaika kideetatik sei progresistak izango lirateke, eta bost, kontserbadoreak. Egun, kontrakoa da botere banaketa.
Konstituzionala berritzeko beharrak harrabotsa sortu du azken egunotan. PSOEk eta UP Unidas Podemosek hauspotutako lege erreforma bat onartu zuen Espainiako Kongresuak, modu horretan Konstituzionalaren berritzea desblokeatzeko. Konstituzionalak berak, ordea, auzitegi horretako kideak berritzeko eginkizunaren derrigortasuna ezartzen zuten bi zuzenketak baliogabetu zituen, PPren helegite bat ontzat emanez.
Hori ikusita, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak erabaki zuen indargabetutako zuzenketen edukia lege proposamen batean jasotzea, «urgentziaz». Gaur goizean, Sanchezek esan du CGPJk Konstituzionalerako bere bi hautagaiak proposatuko balitu lege proposamenaren urgentzia ez dela berbera izango. Arratsaldean hartu du erabakia Botere Judizialak. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222529/errusiak-kievi-eskatu-dio-bere-baldintzak-laquogogo-onezraquo-onartzeko.htm | Mundua | Errusiak Kievi eskatu dio bere baldintzak «gogo onez» onartzeko | Ukrainak «bakerako goi bilera bat» antolatzeko asmoa du, 2023ko otsailerako. Moskuk esan du ez dituela Kieven baldintzak negoziatuko | Errusiak Kievi eskatu dio bere baldintzak «gogo onez» onartzeko. Ukrainak «bakerako goi bilera bat» antolatzeko asmoa du, 2023ko otsailerako. Moskuk esan du ez dituela Kieven baldintzak negoziatuko | Urtea amaitzear da, baina, dirudienez, Ukrainako gerrak segituko du 2023. urtean ere. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak Ukrainako Gobernuari atzo eskatu zion «gogo onez» onar ditzala Moskuk «bakea lortzeko» ezarri dituen baldintzak. «Bestela, Errusiako armada arduratuko da gai horretaz», gehitu zuen Lavrovek. Errusiak bi baldintza nagusi ezarri ditu Ukrainako gerra amaitzeko, Lavroven arabera: «Kievek kontrolatutako lurraldeak desmilitarizatzea eta desnazifikatzea, eta segurtasunaren mehatxuak ezabatzea».
Orain arte, Errusiak baldintza hauek ezarri ditu bakea lortzeko: Ukrainak Krimearen, Donetsken, Luhansken, Khersonen eta Zaporizhiaren anexioak aitortzea, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea Europa ekialdean egiten ari den hedatzea geldiaraztea.
Dena den, Ukrainak adierazi izan du ez dagoela prest baldintza horiek betetzeko. Dmitro Kuleba Ukrainako Gobernuko Atzerri ministroak gaur adierazi du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak zuzendutako gobernuak «bakerako goi bilera bat» antolatzeko asmoa duela. Associated Press agentziak egindako elkarrizketan, Kulebak nabarmendu du 2023ko otsailaren amaieran egingo luketela —otsailaren 24a Ukrainako gerraren hasieraren urteurrena izango da—.
NBE, «lekurik egokiena»
Kulebaren ustez, NBE Nazio Batuen Erakundea da goi bilerarentzako «lekurik egokiena», eta nabarmendu du «pozik» hartuko luketela Antonio Guterres idazkari nagusiaren bitartekaritza. «Alde guztiek nahi badute baino ezin da bitartekaritzarik egin», erantzun dio Florencia Soto NBEren bozeramaileak.
Izan ere, goi bilera horretan Errusiak izango lukeen parte hartzeaz galdetuta, Kulebak esan du Moskuk gerra krimenak epaitzeko nazioarteko auzitegi batetik igaro beharko lukeela. «Era horretan gonbidatu genezake soilik», Kulebaren ustez.
Horrekin lotuta dago Zelenskik proposatutako «Ukrainaren bakearentzako formula». Bakea lortzeko baldintzetako bat «Errusiaren gerra krimenak epaituko dituen nazioarteko auzitegi bat sortzea» da. Ukrainako lurraldearen «osotasuna berreskuratzea» da beste baldintza bat: hau da, Errusiak anexionatutako Krimea, Donetsk, Luhansk, Kherson eta Zaporizhia eskualdeak Kieven esku egotea berriz ere. Errusiako tropak Ukrainatik erretiratzea, preso ukrainarrak askatzea eta Ukrainarentzako «segurtasun bermeak» ezartzea ere «bakearentzako formularen» parte dira.
Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, ordea, gaur adierazi du Mosku ez dagoela prest «Kieven baldintzak negoziatzeko». |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222530/errusiako-petrolioari-muga-ezarri-dioten-herrialdeetara-esportatzea-debekatu-du-putinek.htm | Ekonomia | Errusiako petrolioari muga ezarri dioten herrialdeetara esportatzea debekatu du Putinek | Europako Batasunak hirugarren herrialdeei ezarritako 60 euroko mugari aurre egin dio Vladimir Putinek, dekretu bidez. | Errusiako petrolioari muga ezarri dioten herrialdeetara esportatzea debekatu du Putinek. Europako Batasunak hirugarren herrialdeei ezarritako 60 euroko mugari aurre egin dio Vladimir Putinek, dekretu bidez. | Putinek debekatu egin du Errusiako petrolioari gehienezko prezioa ezarri dioten herrialdeetara esportatzea, gaur sinatu duen dekretu baten bidez. Abenduaren hasieran, Europako Batasunak hirugarren herrialdeei debekatu egin zien Errusiako petrolioa upeleko 60 euro baino gehiago ordaintzea, eta komunitateko herrialdeei Errusiako petrolio oro inportatzea, salbuespenak salbuespen. 2023ko otsailaren lehenean sartuko da indarrean dekretua, eta bost hilabete iraungo du gutxienez, uztailaren lehenera arte.
Hala, Putinen gobernuak «kontratuetan Errusiako petrolioari eta eratorriei gehienezko prezioa ezarri nahi dietenak» hornitzea debekatu nahi du. Errusiako Energia Ministerioaren esku egongo da kontrolatzea kontratuetan presidentearen dekretua betetzen den edo ez. |
2022-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222531/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-foru-ogasunek-kudeatuko-dute-fortuna-handien-zerga.htm | Ekonomia | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru ogasunek kudeatuko dute fortuna handien zerga | Enpresa energetikoen eta banketxeen gaineko zerga Espainiako Ogasunak jasoko du, eta bildutakoaren %6,24 emango die Araba, Bizkai eta Gipuzkoari | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru ogasunek kudeatuko dute fortuna handien zerga. Enpresa energetikoen eta banketxeen gaineko zerga Espainiako Ogasunak jasoko du, eta bildutakoaren %6,24 emango die Araba, Bizkai eta Gipuzkoari | Espainiako Gobernuko, Eusko Jaurlaritzako eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ados jarri dira Madrilek sortu dituen behin-behineko zerga berriak kudeatzeko. Hala, banketxeen eta enpresa energetikoen zergak Espainiako Ogasunak jasoko ditu, eta hiru herrialdeetako erakundeei emango die bildutako diruaren %6,24 (kupoa kalkulatzeko erabiltzen den koefiziente bera). Bestalde, fortuna handien gaineko zerga foru ogasunek kudeatuko dute. Gutxienez bi urtez egongo dira indarrean zerga berri horiek.
Azaroaren amaieran onartu zituen Espainiako Diputatuen Kongresuak «elkartasunezko» hiru zerga berriak, baina hori baino lehenago hasi ziren alde bietako agintaritzak horien kudeaketari buruz negoziatzen. Azkenean, honela egitea erabaki dute: hiru zergetako bi Espainiak jasotzea eta zati proportzionala Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeei ematea, eta zerga bat hiru foru ogasunek biltzea.
Hala, Madrilek urtean gutxi gorabehera 200 milioi euro bidaliko ditu Gasteiza, Espainiako Ogasunak kalkulatu baitu urtean 3.500 milioi euro inguru bilduko dituela Madrilek bilduko dituen bi tasa berriei esker.
«Elkartasun zergak»
Azaroaren 24an onartu zuen Espainiako Kongresuak neurri berria, gauerdira arte luzatu zen eztabaida luze baten ostean. Zerga berriek bi urte iraungo dute, eta «elkartasun zerga tenporal» gisa sailkatu ditu Madrilek.
Enpresa energetikoen gaineko zerga ez da salmenta guztien gainekoa izango, merkatu erregulatua eta atzerrian egindako salmentak atera egin baitituzte. Hala ere, enpresa hauek ez dute etekinen zati bat ordaindu beharko, salmenta guztietatik lortutako diruaren zati bat baizik; %1,2, zehazki. Bestalde, banketxeek interes tasen marjinen eta komisioen %4,8 ordaindu beharko diote Espainiako Ogasunari. Lehen zergatik urtean 2.000 milioi euro inguru biltzea espero dute, eta bigarrenetik, berriz, 1.500 milioi. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222550/emakume-bat-hil-dute-bilboko-san-frantzisko-auzoan.htm | Gizartea | Emakume bat hil dute Bilboko San Frantzisko auzoan | Gizonezko batek udaltzainei deitu die hiltzailea bera dela esanez, eta atxilotu egin dute. 2003tik 117 emakume eta 11 ume hil ditu bortxa matxistak, Bilboko hau ere aintzat hartuta. Indarkeria matxistaren mapa. | Emakume bat hil dute Bilboko San Frantzisko auzoan. Gizonezko batek udaltzainei deitu die hiltzailea bera dela esanez, eta atxilotu egin dute. 2003tik 117 emakume eta 11 ume hil ditu bortxa matxistak, Bilboko hau ere aintzat hartuta. Indarkeria matxistaren mapa. | 44 urteko gizonezko batek 45 urteko emakume bat hil du Bilboko San Frantzisko auzoko taberna batean. 09:00etan, gizonak berak udaltzainei deitu die, eta atxilotu egin dute. Albiste agentziek emandako informazioaren arabera, gizona hildakoaren senarra da, baina Ertzaintzak ohartarazi du oraindik ez dakitela zein den biktimaren eta ustezko hiltzailearen arteko harremana. Bilboko Udalak indarkeria matxistaren kontrako protokoloa aktibatu du.
Larrialdi zerbitzuek gaur goizean topatu dute gorpua, baina, zenbait informazioren arabera, litekeena da hilketa bart gertatu izana, hildakoak eta gizonak San Frantzisko auzoan duten Hilargi tabernan. Gorpuak labankada zauriak ditu.
Hauxe da 2022an indarkeria matxistak Euskal Herrian utzitako bosgarren biktima, eta bigarrena oso egun gutxiren buruan. Izan ere, abenduaren 19an Cortesko emakume bat (Nafarroa) kolpeka hil zuen senarrak Zaragozan (Espainia). 2003tik, 117 emakume eta 11 ume hil ditu bortxa matxistak, Bilboko hau ere aintzat hartuta.
Erreakzioak
Urteko azken batzarra egin dute gaur Bilbon, aurrekontuak onartzeko. Hasi aurretik, minutu bateko isilunea egin dute, eta Juan Maria Aburto Bilboko alkateak «gaitzespenik irmoena» azaldu du «indarkeria matxistak eragindako hilketa honengatik». Bilboko Udala akusazio partikular gisa aurkeztuko dela iragartzeaz gain, elkarretaratzera deitu du biharko, 12:00etarako, Bilboko Udaletxeko eskaileretan.
Bizkaiko Batzar Nagusiek adierazpen instituzionala egin dute «edozein motatako indarkeria eta, bereziki, genero indarkeria» arbuiatzeko, eta hildako emakumearen senide, lagun eta auzokoei elkartasuna eta doluminak helarazteko. «Indarkeria matxista ez da hori pairatzen duten pertsonen arazo pribatua, ezpada herritar guztiena, desberdintasunaren agerpenik bortitzena delako», adierazi dute.
Antzeko mezua eman du Bilboko Udalak bere adierazpen instituzionalean: «Milaka emakumek zuzenean pairatzen dituzten egoera horiek gure gizartean eta gure eguneroko bizimoduan txertatuta daude. Heriotza hau indarkeria matxistaren adierazpiderik larriena da, baina egunez egun asko dira emakumeen kontra zuzentzen diren jarrerak eta adierazpenak, eta horiek guztiak gaitzestekoak eta arbuiatzekoak dira».
PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak ere gaitzetsi egin du hilketa, eta esan du aurtengo hilketa matxisten kopuru handiak «gogoeta eginarazi» beharko liekeela «genero indarkeria ukatzen tematzen direnei».
Emakundek bere «gaitzespen irmoena» adierazi du gertatutakoaren inguruan, eta elkartasuna erakutsi die biktimaren familiari eta senideei. «Emakumeen aurkako indarkeria mota hau menpekotasunaren eta emakume eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazgarri latz eta gogorrena» dela adierazi du erakundeak, eta bihar eginen den kontzentrazioan parte hartuko dutela erran du. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua ere bertan izanen da. Artolazabalek hilketa gaitzetsi du, eta urtea «modu okerrenean» amaituko dela deitoratu du. Azaldu du indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa nabarmenena eta gaitz soziala» dela.
Beste ikerketa bat zabalik
Era berean, Ertzaintza beste emakume baten heriotza ere ikertzen ari da. 40 urte inguruko emakume baten gorpua agertu zen joan den larunbatean Bilboko itsasadarraren uretan, Bizkaiko Zubiaren inguruan, Portugalete eta Getxo artean (Bizkaia). Hura identifikatzeko lanetan dabiltza oraindik, baina, zenbait hedabidek zabaldutako informazioaren arabera, baliteke Getxokoa eta transexuala izatea. Hala ere, Ertzaintzak ez du emakumearen identitatearen inguruko informaziorik baieztatu. El Correo egunkariak asteon argitaratu du bortxaz hil zutela andrea, baina poliziek ez dute inolako xehetasunik eman oraingoz. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222551/zentral-eolikoen-tramitazio-bidegabea-salatu-du-arabako-mendiak-aske-plataformak.htm | Gizartea | Zentral eolikoen tramitazio «bidegabea» salatu du Arabako Mendiak Aske plataformak | Ingurumen legeak urratzea leporatu diote Arabako Aldundiari, Labrazako eta Gasteizko Mendietako parke eolikoei baimena emateagatik | Zentral eolikoen tramitazio «bidegabea» salatu du Arabako Mendiak Aske plataformak. Ingurumen legeak urratzea leporatu diote Arabako Aldundiari, Labrazako eta Gasteizko Mendietako parke eolikoei baimena emateagatik | «Arabako Mendiak Askek zentral eolikoen tramitazioa gure lurraldean kudeatzeko modu ilegala, ez-legitimoa eta bidegabea salatzen du». Plataformak prentsaurrekoa eman du gaur Gasteizen, eta adierazi du administrazio publikoak energia enpresen «eskarien alde» agertu direla, «natura eta landa eremu zabalak industrializatzen jarraitzeko».
Labrazarako eta Gasteizko Mendietarako egitasmoez aritu dira, batez ere. Parke eoliko horiek eraikitzeko baimena eman izana txarretsi diete erakundeei. Ramiro Gonzalez Arabako Ahaldun Nagusiari leporatu diote «Iberdrolari» inolako oztoporik jarri ez izana, nahiz eta egitasmoak, haien arabera, ingurumen legeak urratzen dituen.
Joan den astean, Azazetako parke eolikoa eraikitzeko ingurumen baimena eman du Arabako Foru Aldundiak.
«Aitortzen dute kalteak latzak eta oso larriak izango direla faunarentzat, bereziki hegazti harrapari oso babestuentzat, hala nola arrano errealarentzat, Bonelli arranoarentzat, miru errealarentzat, ugatzarentzat eta sai arrearentzat», azaldu dute, eta txosten ofizialen arabera kalteak paira ditzaketen beste hainbat animalia eta landare espezie zerrendatu dituzte.
Ikusi gehiago: Aztertzen ari dira 43 parke eoliko egiteko eskariak
«Badakigu zortzi aerosorgailu horien atzetik beste hainbeste etorriko direla, inguru honetako lur azalerak jasan dezakeen maximoraino».
Oso larritzat jo dute Arabako Foru Aldundiak edo Eusko Jaurlaritzak kontzejuen esanak kontuan hartu ez izana. «Herrietan bizi garenak ez gaituzte aintzat hartzen, gure erabakiak ezkutatzen dituzte, eta zapaldu egiten gaituzte».
Deialdia egin dute urtarrilaren 14an elkarretaratzea egiteko, 18:00etan, Gasteizko Probintzia plazan. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222552/migratzaileak-kanporatzeko-neurriak-indarrean-jarraitzea-ebatzi-du-aebetako-gorenak.htm | Mundua | Migratzaileak kanporatzeko neurriak indarrean jarraitzea ebatzi du AEBetako Gorenak | Zigor Kodeko 42. artikuluak modua ematen du hegoaldeko mugatik iristen diren migratzaile eta asilo eskatzaileak automatikoki herrialdetik kanporatzeko. | Migratzaileak kanporatzeko neurriak indarrean jarraitzea ebatzi du AEBetako Gorenak. Zigor Kodeko 42. artikuluak modua ematen du hegoaldeko mugatik iristen diren migratzaile eta asilo eskatzaileak automatikoki herrialdetik kanporatzeko. | Euskal Herriko ordu txikietan iritsi da AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenaren ebazpena: indarrean jarraituko du Zigor Kodeko 42. artikuluak. COVID-19a hasi eta gutxira hartu zuen neurria AEBetako presidente ohi Donald Trumpek. Horren arabera, Washingtonek eskumena du toki eta herrialde jakinetako migratzaileak herrialdetik kanporatzeko, irizten badio «osasun arriskuek gora egin dezaketela».
2020ko martxoan hartutako neurria aldi baterako bertan behera uztekoa zen, iragan abenduaren 21ean Emmet Sullivan epaile federalak legez kanpokoa zela ebatzi ostean. Bi egun lehenago, ordea, AEBetako Auzitegi Goreneko presidente John Robertsek baliogabetu egin zuen Sullivanen ebazpena.
Izan ere, AEBetako hemeretzi estatu errepublikanoetako zenbait taldek 42. artikuluari eusteko eskatu zuten. Haien arabera, artikulua bertan behera utziz gero, herrialdean «migrazio krisi» bati egin beharko diote aurre, eta iritzi zioten gobernua ez dagoela horretarako «prest».
Auzitegi goreneko bederatzi kideetatik bostek 42. artikulua mantentzearen alde bozkatu zuten atzo, eta beste laurek, berriz, aurka. Gaur-gaurkoz, neurriak indarrean jarraituko du, baina datorren urteko otsailetik aurrera beste estatuen iritziak entzungo ditu gorenak. Azken erabakia 2023ko ekainean hartzea espero da.
Neil Gorsuch kontserbadorea izan zen neurria mantentzearen aurka bozkatu zuten epaileetako bat. «Egun AEBetako eta Mexikoren arteko mugan dagoen krisia ez du COVID-19ak eragin. Muga kontrolatzeko ez zaio osasun neurri horri jarraitu behar», salatu zuen.
Joe Biden AEBetako presidentearen administrazioak esan du bete egingo duela gorenaren erabakia, baina migrazio politikaren erreforma egitera deitu du. «Aurrera doaz 42. artikulua bertan behera geratzen denerako muga modu seguruan eta humanitarioan kudeatzeko prestakuntzak, eta migrazioaren aldeko ibilbide legalak eraikitzen jarraituko dugu».
Bill Cassidy Louisiana estatuko senatariak, berriz, iritzi dio 42. artikulua baliogabetzeak «okertu» egingo lukeela migrazioaren krisia, eta, auzitegi gorenaren erabakia txalotu duen arren, «behin betiko irtenbideak» eskatu ditu Twitterreko kontu ofizialaren bidez.
Milaka lagun ebazpenaren zain
Egunotan migratzaile andana bildu da Mexikoren eta AEBen arteko mugan, gorenak zer erabakiko zain. Abenduko hiru egunetan, 9.000 lagundik gora bildu ziren hegoaldeko mugan.
Abenduaren 21ean, neurria bertan behera utzi behar zuten, eta, hortaz, jende uholdea espero zuten AEBetako mugan dauden estatuko agintariek. Texasko agintariek, adibidez, alarma egoera ezarri zuten iragan astean, eta indartu egin dute Ciudad Juarezen eta El Pasoren arteko mugako kontrola.
Giza eskubideen aldeko erakundeek gaitzetsi egin dute gorenaren erabakia. International Rescue Comitte erakundearen arabera, «42. artikulua mantentzea asilo eskatzaileei eta migratzaileei lege babeserako eskubidea ukatzeko aitzakia bat» besterik ez da.
Duela bi urte indarrean sartu zenetik, 2,5 milioi inguru aldiz aplikatu dute. AEBetatik kanporatu dituztenen artean, gehienak Mexikotik, Hondurastik, Guatemalatik eta El Salvadortik iritsiak ziren. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222553/nafarroak-espero-du-zerga-berrien-bidez-beste-104-milioi-biltzea-hurrengo-bi-urteetan.htm | Ekonomia | Nafarroak espero du zerga berrien bidez beste 104 milioi biltzea hurrengo bi urteetan | Fortuna handien zerga ez da aplikatuko, ondare zerga duelako Nafarroak. Bankuen eta energia enpresen zerga berezia Madrilek bilduko du, eta diru sarreren %1,6ren bidez konpentsatuko du foru ogasuna. | Nafarroak espero du zerga berrien bidez beste 104 milioi biltzea hurrengo bi urteetan. Fortuna handien zerga ez da aplikatuko, ondare zerga duelako Nafarroak. Bankuen eta energia enpresen zerga berezia Madrilek bilduko du, eta diru sarreren %1,6ren bidez konpentsatuko du foru ogasuna. | Bezperan Eusko Jaurlaritza, eta orain Nafarroako Gobernua. Azken asteetan Espainian onartu diren zerga berriak kudeatzeko eta biltzeko akordioa hitzartu du Nafarroak estatuarekin, Madrilen Hitzarmen Ekonomikoaren negoziazio batzordearen eta gero koordinazio batzordearen bileren bitartez.
Fortuna handien zerga Nafarroako ondare zergaren osagarri izango da, eta praktikan ez da bertan aplikatuko, ondare zergak indarrean jarraituko baitu. Bankuen eta energia enpresen gaineko zergari dagokionez, Madrilek hartuko du bere gain bilketa, eta diru sarreren %1,6 itzuliko dio Nafarroari hiru hilean behin, ekarpenaren ordainketako doikuntzen bidez —%1,6ko ehunekoa; ekarpena kalkulatzeko erreferente gisa erabiltzen den egozpen indizeko zifra bera da—. Jasotako diru hori Ukrainako gerraren ondorioei aurre egiteko eta oro har testuinguru ekonomikoaren eragina leuntzeko neurriak finantzatzeko erabili beharko du Nafarroako Gobernuak. Saizek zehaztu du laguntza horien definizioa eta kudeaketa bere gain hartuko duela «osorik».
Ikusi gehiago: Fortuna handien zerga Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren esku egongo da
Gainera, ingurumen arloko bi zergen kudeaketaren gaineko baldintzak ere hitzartu dituzte. Alde batetik, berrerabil ezin daitezkeen plastikozko edukiontzien gaineko zergan, Nafarroan salgaiok ekoizten dituzten enpresen zerga bilketaz arduratuko da foru gobernua.
Bestetik, berotegi efektuko gas fluoratuaren gaineko zeharkako zerga irailean sartu zen indarrean Espainian, eta funtsean produktuak ekoiztean gas fluoratua —HFC hidrofluorokarburoak, PFC perfluorokarboroak eta SF6 sufre hexafluoruroa— txertatu duten enpresak zergapetzen ditu. Akordioak jasotzen duenez, ekoizpena Nafarroan denean, foru ogasunak bilduko du zerga.
«Egun handia da», azpimarratu du Madrildik telekonferentzia bidez Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariak. Haren hitzetan, «Nafarroaren autonomia sendotu egingo da sortzen ari diren zerga berriak kudeatu eta biltzeko orduan». Akordioaren xehetasun teknikoak irakurri ostean, aurreratu du datozen bi urteetan zerga horiekin 104 milioi euro gehiago bilduko direla, eta jarraian zehaztu du «kalkulu bat» besterik ez dela.
Hitzarmen Ekonomikoaren egituraren barruan, bi bilera egin dira. Alde batetik, bi gobernuen arteko ordezkariez osatutakoa. Bertan, fortuna handien zergaren eta ingurumen arloko bi zergen akordioak hitzartu dira. Bestetik, koordinazio batzordea, Nafarroaren aldean, kolore politiko desberdinetako parlamentuko ordezkariek osatzen dute, eta bertan bankuen eta energia enpresen zergaren inguruko akordioa eta ingurumen arloko zergen doikuntzak adostu dira. Saizen arabera, bilera horietan, guztiak ez dira Madrilen izan, eta Iruñetik aritu direnek bideokonferentzia bidez hartu dute parte. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222554/foro-sozialak-azaldu-du-laquoaurrerapauso-garrantzitsuakraquo-eman-direla-biktimen-presoen-eta-memoriaren-arloetan.htm | Politika | Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso garrantzitsuak» eman direla biktimen, presoen eta memoriaren arloetan | Aurrerapenekin batera «zailtasun berriak finkatzen» ari direla dio Foro Sozial Iraunkorrak. | Foro Sozialak azaldu du «aurrerapauso garrantzitsuak» eman direla biktimen, presoen eta memoriaren arloetan. Aurrerapenekin batera «zailtasun berriak finkatzen» ari direla dio Foro Sozial Iraunkorrak. | Foro Sozial Iraunkorrak 2022. urteko balantzea egin du, eta biktimen, presoen eta memoriaren arloak aztertu ditu. Azaldu dute «aurrerapauso garrantzitsuak» egon direla, baina aldi berean «zailtasun berriak finkatzen» ari direla. «Indarkerien zikloaren ondorioak konpontzeko prozesuaren fase bat ixten ari da, eta fase berrirako ateak irekitzen ari dira», ondorioztatu dute.
Biktimei dagokienez, Foro Sozialak nabarmendu du egokitzat jotzen duela Espainiako Estatuko «biktimek sufritu duten eta sufritzen jarraitzen duten tratamendu asimetrikoa gainditu beharraren inguruko adostasunak finkatzen aritzea». Hala ere, azpimarratu dute «GALen bultzatzaile izan zirenek eta tortura babestu» zutenek «autojustifikazio publikoa» egiten dutela, eta horrek ondorioak dituela biktimengan.
Presoez mintzatzean, aipatu dute iheslari eta deportatuen gaiaz ez dela solastatzen. Esan dute Auzitegi Nazionalaren Fiskaltzak «jarrera oztopatzailea» duela, zeina «baimenen eta hirugarren graduen aurkako helegiteetan islatzen» den.
Memoriaren arloan, berriz, aurrerapenak egon direla azaldu du Foro Sozialak, eta azpimarratu «memoriaren ardatza garaileen eta garaituen markotik ateratzen ari» dela. Hala, honako aurrerapauso hauek aipatu ditu: Begiradak dokumentua, Nafarroan egin den Memorien elkarrizketa egitasmoa edota beraiek bultzatutako Ustekabean topo dinamika. Arlo horretan alde negatiboak ere egon direla azaldu du Foro Sozialak: «Madrilen eztabaida politikoaren polarizazio arriskutsuak eta haren erabilerak gai horretan duten eragina». |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222555/torturaren-biktimak-aitortzeko-eta-erreparatzeko-eskatu-dute-vicente-lertxundiren-heriotzaren-60-urteurrenean.htm | Politika | Torturaren biktimak aitortzeko eta erreparatzeko eskatu dute Vicente Lertxundiren heriotzaren 60. urteurrenean | Egiari Zor fundazioak Donostian egindako ekitaldian salatu du hamarkadetan «sistematikoki» torturatu izan dela, eta aldarrikatu hori aitortu gabe ezingo dela «elkarbizitza demokratikorik» eraiki | Torturaren biktimak aitortzeko eta erreparatzeko eskatu dute Vicente Lertxundiren heriotzaren 60. urteurrenean. Egiari Zor fundazioak Donostian egindako ekitaldian salatu du hamarkadetan «sistematikoki» torturatu izan dela, eta aldarrikatu hori aitortu gabe ezingo dela «elkarbizitza demokratikorik» eraiki | Vicente Lertxundi Donostiako militante anarkista hil eta 60 urtera, ekitaldia egin du Egiari Zor fundazioak. Salatu du haren egiak «ezkutuan» dirauela eta inork ez duela bere gain hartu gertatutakoaren inolako erantzukizunik. Gaurko egunez hil zen Lertxundi, 1962an. Martuteneko presondegian sartu zuten, Alferren eta Gaizkileen Legea aplikatuta. Bertsio ofizialaren arabera, espetxeko erizaindegian bihotzeko gaitz bat diagnostikatu zioten, eta egun horretan bertan utzi zuten libre.
Oso bestelakoa da haren gertukoen testigantza, ordea. Pilar Garaialde Egiari Zor fundazioko kideak gogorarazi duenez. «Beren esanetan, espetxeko kartzelariek modu basatian jipoitu zuten Vicente. Jasotako kolpeen ondorioz presoa hain egoera tamalgarrian zegoela ikusi zutenean, espetxetik kanporatzea erabaki zuten bertan hil ez zedin, horrek eragingo zuen eskandalua ekiditeko». Artean hilzorian zela, Txomin Enea auzoko bizilagun batzuek aurkitu zuten Lertxundi, eta garai hartako erresidentziara eraman zuten. Han hil zen. Orduko testigantzen arabera, «hil egin naute» esan zuen hil aurretik. Lertxundik salatu du inongo erakunde ofizialek ez zuela Lertxundiren heriotza argitzeko ikerketarik zabaldu.
Euskal Herriko gatazkaren testuinguruan pertsona asko, «gehiegi», hil direla adierazi du Garaialdek, baina salatu du Espainiako Estatuaren aparatuaren indarkeriak kaltetu egindakoentzat ez dela inolako aitortzarik izan. Premiazkotzat jo du hori: «Aldarrikatu nahi dugu ezinezkoa dela etorkizuneko elkarbizitza demokratikoa eraikitzea heriotza horiek, eskubide urraketa larri horiek, aintzat hartzen ez baditugu, aitortzen eta erreparatzen ez baditugu». Torturaren erabilerari aipamen berezia egin dio, eta esan du «hamarkadetako praktika sistematikoa» izan dela, «ongi diseinatutako egitura» bati esker egindakoa: «Ez zen polizia jakin batzuen kontua izan. Tortura posible izan zen mediku forentseen, epaileen, abokatuen, hedabideen, garaian garaiko gobernu ordezkarien, alderdi batzuetako buruen eta abarren kolaborazioari esker».
Lertxundirena eta torturen ondorioz hildako besteen kasuak «ikertzeko eta argitzeko» beharra azpimarratu du Garaialdek, eta gogorarazi hamalau direla hala hildakoak, eta 5.657, guztira, dokumentatutako tortura testigantzak. «Beharrezkoa da biktima horien guztien esku beharrezkoak diren baliabide instituzionalak uztea», aldarrikatu du.
Erantzukizunei, «aitzakiak»
Ildo beretik, Iñaki Revuelta Lertxundiren senideak —haren osaba zaharra zen Lertxundi— ohartarazi du torturaren ondorioz hildakoek «egiarik eta aitortzarik» gabe jarraitzen dutela, eta, halaber, tortura horien erantzuleek «inpunitate osoa» dutela. Erantzule politiko eta instituzionalek beren erantzukizunak «diluitzeko aitzakiak» darabiltzatela ere salatu du.
Era berean, Revueltak nabarmendu du indarkeria mota guztien biktimei trataera berbera eman behar zaiela, «indarkeriaren gaitzespena sinesgarria izango bada». Alde horretatik, Donostiako udal gobernuari zuzendu zaio, eta «inplikazio handiagoa» eskatu dio «ahaztutako eta baztertutako» biktimak «erreparatzeko». |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222556/eneko-anduezak-esan-du-urteko-balantzea-positiboa-dela-politika-sozialistei-esker.htm | Politika | Eneko Anduezak esan du urteko balantzea «positiboa» dela, «politika sozialistei esker» | Besteak beste, txalotu du fortuna handien zerga Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aplikatzea, eta datorren urtean garraio publikoen laguntza mantentzea. | Eneko Anduezak esan du urteko balantzea «positiboa» dela, «politika sozialistei esker». Besteak beste, txalotu du fortuna handien zerga Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aplikatzea, eta datorren urtean garraio publikoen laguntza mantentzea. | Urteko balantzea egin du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, eta datorren urterako helburuak finkatu, gaur Bilbon egin duen agerraldian. Haren arabera, pandemiak eta Ukrainako gerrak «intentsitate handiko» urte bat eragin dute. Horri aurre egiteko, urtean zehar onartutako «politika sozialistek» gizartearen arazoei erantzuna ematen jakin dute: «Erakutsi dute badagoela gobernatzeko beste modu bat, lan merkatuan, energian eta fiskalitatean erreformak eginez». Gauzak horrela, urteko balantzea «positiboa» dela esan du. Eta jarrera baikorra erakutsi du datorren urteari begira: «Egoera itxaropentsua da, nahiz eta eskuinak kontrakoa esan».
Garraio publikoen beherapena nabarmendu du Anduezak. Izan ere, atzo adierazi zuen Espainiako Ministroen Kontseiluak garraio publikoaren laguntzei eutsiko diela. 2023an ere, beherapena %50ekoa izango da: laguntzen %30 Espainiako Gobernuak ordainduko ditu; %10, Eusko Jaurlaritzak; eta beste %10, tokiko erakundeek. Anduezak txalotu egin du erabakia: «Urrian esan genuen gure helburua zela beherapenak 2023an bere horretan jarraitzea, eta lortu dugu; gainera, garraio sail askotako arduradun gisa, erakunde bakoitzaren konpromisoa lortu dugu hori posible egiteko». EAJren jarrera salatu du, eta «ustekabeko erresistentzia» jarri duela adierazi: «Laguntza horiekin, gure trenak, tranbiak, metroak eta autobusak betetzen dituzten langileengan pentsatu dugu».
Fortuna handien zerga Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aplikatzea «ezinbestekotzat» jo du Anduezak. «Hemen ere agerian geratu dira gerraren ondorio ekonomiko eta sozialak, eta hemen ere kargen banaketa bidezkoago bat egin behar da». Haren irudiko, justizia fiskalik gabe, ezinezkoa da justizia soziala lortzea. «Energiak zerutik eroritako onurekin egin dugun bezala, fortuna handiek ere ekarpena egin behar dute guztion onurarako, haien baliabideen arabera».
Hezkuntza Legearen proiektuarekin «pozik»
Hezkuntza Legea ere izan du hizpide idazkari nagusiak, eta legealdi honetan onartzeko asmoa dutela berretsi du. «Pozik» daude, legea «bide onetik» doalako: «Testu horren ildo nagusiak sozialistek egindako eskaerak dira: eskola publikoaren zentraltasuna, eleaniztasuna eta ikasleen eskola arrakasta; baina, bereziki, hezkuntza erreformaren erronka nagusiari erantzuten dio, egungo sistemari falta zaion berdintasunari».
Datorren urteari begira, itxaropen mezu bat bidali du Anduezak: «Helburuak argi ditugunean, erabakitasunarekin, dena da posible». Eta, esan duenez, nahiz eta intentsitate handiko urtea izan, sozialistek jakin izan dute gizartea eta euren arazoak agenda politikoaren erdian kokatzen. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222557/bost-puntu-zehatz-eskatu-dizkiote-esiko-langileek-osakidetzari.htm | Gizartea | Bost puntu «zehatz» eskatu dizkiote ESIko langileek Osakidetzari | Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan «jarrera ona» dagoela esan dute, baina «ekintzak» nahi dituztela | Bost puntu «zehatz» eskatu dizkiote ESIko langileek Osakidetzari. Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan «jarrera ona» dagoela esan dute, baina «ekintzak» nahi dituztela | Hiru medikuk hartu dute hitza, azaltzeko zertan den hilaren hasieran Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan Osakidetzarekin dituzten desadostasunak tarteko sortu zen krisia. Felix Zubia, Manuela Perez eta Cristina Calvo izan dira, baina argi nabarmendu dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute, eta «irekia». Osakidetzari bost «eske zehatz» egin dizkiote. Ozen zabaldu dira hedabideetan Osakidetzak ESIan jarri dituen arduradun berriekin dituzten «interlokuzio» arazoak, «tirabirak» onartu dituzte, baina ororen gainetik, «ESI hobe bat» ekarriko duten eskeen inguruan jardun nahi dute. Ustez Donostialdeko ESIaren eta Gurutzetakoaren arteko dema baten gisara ere aurkeztu da hainbat tokitan krisi hau, eta horri ere uko egin diote. «Ez daukagu inolako arazorik Gurutzetako gure kideekin». Krisia bideratzeko elkarrizketak hasiak direla esan dute, «jarrera ona» dela, baina «ekintza konkretuak» falta direla. Urtarrilaren 18an dute hurrengo bilera, eta bitartean jarraituko dute astelehenero Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzeak egiten. Horra egin dituzten bost eskariak:
Zuzendaritza, barrutik «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: hortxe lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu du Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraikortasuna bermatzea». Krisia piztu zuen motiboetako bat izan zen Osakidetzak kargugabetu egin zuela Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga. «Jarduneko» beste arduradun batzuk daude orain, eta behin betiko tokia beteko duenaren izenaren bila «pertsonalismotan» ez direla galduko esan du Zubiak, baina erietxearen «ezagutza» ona izatea ezinbesteko ezaugarria dela. Eskatu dute, halaber, integraziorako zuzendaritza ESIaren lehen arretatik izendatzeko. Mahai tekniko bat Donostialdea ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Dekretuz, egun «kontseilu kliniko asistentzialak» martxan direla azaldu du Zubiak, baina «bakanak» izan direla orain arte egin dituzten bilerak, eta beti «informatzeko» helburua izan dutela. Harago egingo duen organo bat nahi dute. «Langile guztiek» ordezkaritza izatea proposatu dute: langileek beraiek hautatutako ordezkaritza bat izatea. Era berean, «puntu jakin batzuk» aztertzen direnean organo horretan «arazoan tarteko diren pertsonak» ere egotea da egin duten eskariaren helburua. Orain martxan dituzten negoziazioez haragokoa izango litzateke mahai tekniko horren eginkizuna: «ESIaren etorkizuneko estrategia ontzea nahi dugu guk ere parte hartuta». Ebaluazioa, norabide bitan Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea. Perezek azaldu duenez, Osakidetzak jakinarazi die Osakidetzako zerbitzuburuen ebaluaziorako modelo bat garatzen ari direla. «Gure proposamena da, ordea, ebaluazioa norabide bikoa izatea; profesionaletatik zerbitzuburuetara, eta estamentu guztietako erdi karguak eta zuzendaritza ere sar daitezela bertan». «Egonkotasuna» helburu Hainbat eske sartu dituzte eskari honen barruan. Batetik, ESI bakoitzeko osasun arloko giza baliabideen zerrendak argitaratzea nahi dute, informazioa «gardena» izateko. «Osakidetzak erantzun digu lanpostu finkoen zerrenda publikoa dela. Baina bertako argazkia ez da erreala», adierazi du Calvok: «Lanpostu finkoak bakarrik biltzen baitira, eta behin-behinekotasuna oso altua baita». Horri lotuta, langileak «egonkortzeko» neurriak ere eskatu dituzte %30-40ko behin-behinekotasunak dakartzan arazoak handiak badira. Bestetik, «ESI bakoitzaren giza baliabideen analisia» nahi dute, «bere zerbitzu kartera kontuan hartuta». Bide horretan, «erreferentzia unitateak» non jarri behar diren erabakitzeko, «txosten tekniko independenteak» behar direla esan dute. Atal hau biribiltzeko «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzeko eskatu dute. «Ez dugu hautatzen diren pertsonengan eraginik izan nahi, baina bai beren gaitasunean», zehaztu du Calvok. Martxan jarria du hurrengo LEPa Osakidetzak, hor zentzu horretan gabeziak ikusi dituzte, eta horiek konpontzeko eskatu dute. «Kopuruz lanpostu gutxi dira, baina asistentzia duten eragina handia da, eta horregatik iruditzen zaigu garrantzitsua». Azalpenak Onkologikoaz Krisia piztu zenetik usu aipatu dituzte ESIko profesionalek Onkologikoari buruzko eskeak. Zentro hori guztiz ESIaren barruan txertatuta nahi dute. Justu Osakidetzak findu berria du harekiko «binkulazio hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Azalpenak nahi dituzte horregatik: «Izan ere, pazienteen zirkuituetan eta asistentziaren kalitatean eragina izan dezake».
Krisia, abenduaren 2tik
Abenduaren 2an hasi zen Donostialdea ESIko krisia. Osakidetzak ESIko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek erietxeko atarian lehen elkarretaratzea, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazkak hainbat mugarri izan ditu, eta agerian utzi ditu Osakidetza barruan dauden desadostasunak. ESIen arteko tirabirak geratu dira agerian, goi agintarien inguruko mesfidantzak, eta gainezka ari den sistema batek sortutako zailtasunak.
Abenduaren 3an bertan kargua utzi zuen Adolfo Begiristain erietxeko kirurgia zerbitzuko zuzendariordeak. Hitz gogorrak izan zituen; salatu zuen Osakidetzak Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren «apeten arabera» hartzen dituela erabakiak. Erabakiak hartzeko «era diktatorial» bat ere deskribatu zuen. Abenduaren 5ean, Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu».
Aldaketa hori bideratzeko, Agustin Agirre jarri zuten zuzendari kudeatzaile Donostialdea ESIan, eta Ana Bustindui zuzendari mediko. Agirreren izendapenak berehala sortu zuen ezinegona hainbat sektoretan; hari egotzi diote, besteak beste, 2018ko oposizioetan izan ziren irregulartasunak salatu zituzten Arrasateko erietxeko profesionalek (Gipuzkoa) beren aurkako jazarpena sustatzea. Krisiaren harira, oposizioko taldeak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren aurkako adierazpenak egiten hasi ziren, eta oihartzun handia izan dute iragan asteotan.
Elkarretaratzeen dinamika
Abenduaren 7an, langileek esan zuten kargugabetuak berriz integratzen ez ziren bitartean egunero erietxe atarian protesta egiten jarraitzeko asmoa zutela. Jaurlaritzaren izenean, Bingen Zupiria eledunak adierazi zuen elkarrizketarako «prest» zegoela Osasun Saila. Eta elkarrizketek fruituren bat ematen zuten. Abenduaren 13an, osasun profesionalen eledun Adolfo Lopez de Muniainek jakinarazi zuen egoera onbideratzen ari zela administrazioarekin zituzten elkarrizketetan, eta elkarretaratzeak eten egingo zituztela. Hilaren 19an, halaber, Donostialdeko ESIaren krisia «normalizatzeko bidean» zela esan zuen Sagarduik. Baina zerbait okertu egin zen bidean. Abenduaren 23an, langileek jakinarazi zuten berriz hasiko zirela elkarretaratzeak egiten erietxe atarian. Zerbitzuburuek propio Agustin Agirre zuzendari kudeatzaileak izandako jarrera salatu zuten, eta esan zuten hura ez dutela solaskide izan nahi negoziazioetan. Salatu zutenez, El Diario Vasco egunkariak egindako elkarrizketa batean Adolfo Begiristain ospitaleko zuzendariordeak Osakidetzari egindako kritiken harira, Agirrek eskatu zien kritika horiei erantzuteko. Zerbitzuburuek, ordea, ez zuten begi onez hartu eskakizun hori. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222558/sagardo-botilaren-prezioa-25-inguru-igoko-da-2023an.htm | Ekonomia | Sagardo botilaren prezioa %25 inguru igoko da 2023an | Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek produkzio kostuen garestitzeari egotzi diote igoera, eta aurtengo sagar uzta «oso txarrari». | Sagardo botilaren prezioa %25 inguru igoko da 2023an. Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek produkzio kostuen garestitzeari egotzi diote igoera, eta aurtengo sagar uzta «oso txarrari». | Euskal Sagardoa jatorri izeneko ekoizleek batez beste %25 inguru igoko dute botilaren prezioa datorren 2023an. Erakundeak ohar batean azaldu duenez, gaur egungo egoera ekonomikoa eta, bereziki, inflazio handia eragin zuzena izaten ari dira sagardoaren produkzio kostuetan, «batez ere beiraren, kartoiaren, energiaren eta gasolioaren prezioen igoeragatik». «Sektore gehienetan gertatu den bezala, sagardoaren sektoreak ere bere prezioak eguneratu behar ditu egungo egoerari aurre egiteko», azpimarratu dute elkarteko ekoizleek.
Euskal Sagardoa jatorri izena duela bost urte sortu zuten: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 49 sagardotegi biltzen ditu, eta bertako 250 sagargileren sagarrak erabiltzen dituzte. Aurten, 3,5 milioi litro merkaturatu dituzte.
Urte txarra
Oso bestelakoak dira hurrengo urteari begirako aurreikuspenak. Unai Agirre Euskal Sagardoa jatorri izenaren koordinatzaileak BERRIAri azaldu dionez, aurtengo sagar bilketa «oso txarra» izan da, udako beroaldiengatik sagar gutxiago egon baita, eta hori sagardo produkzioan islatu da. Agirrek aurreratu duenez, Euskal Sagardoa jatorri izeneko kideen ekoizpena «aurtengoaren heren bat inguru» izango da, eta produkzio eskasagoak prezioan ere eragina izango du.
Urtarrilaren 11n hasiko da sagardo garaia Gipuzkoan. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222559/les-embruns-zentroaren-egoeraz-ohartarazi-dute-langileek.htm | Gizartea | Les Embruns zentroaren egoeraz ohartarazi dute langileek | Les Embruns errehabilitazio zentroko langileek salatu dute lan baldintzek kalte psikologikoa eragin dietela zuzendaritzagatik mediku berezituak ez daudenetik | Les Embruns zentroaren egoeraz ohartarazi dute langileek. Les Embruns errehabilitazio zentroko langileek salatu dute lan baldintzek kalte psikologikoa eragin dietela zuzendaritzagatik mediku berezituak ez daudenetik | Bidarteko (Lapurdi) Les Embruns errehabilitazio zentroko langileek, CFDT sindikatuaren laguntzarekin batera, zentroaren egoeraz ohartarazteko eta langileen lan baldintzen berri emateko agerraldi bat egin dute. Langileek salatu dute ahalmen berreskurapenetan berezituak diren medikuak falta direla azaroaren 23tik.
Izan ere, estrukturaren zuzendariak eta zentroa kudeatzen duen elkartearen bulegoak erabaki zuten mediku berezituetako bat kanporatzea, eta bigarren mediku berezitu bati abisu bat jartzea. Betty Rives kinesiterapeutaren hitzetan, ez dute «medikuntza akats batengatik» kanporatu, «izaera administratiboko kexengatik» baizik: «Pentsatzen dugu gure eta zuzendaritzaren artean komunikatzen ahalko bagenu lehenagotik konpontzen ahal izango zela».
Zuzendaritzaren eta elkarteko bulegoaren erabakiak ondorio larriak izan zituen zentroarentzat. Kanporatua izan zen medikuarekin batera, bi medikuk dimisioa eman zuten, eta gainontzeko bi medikuak eritasun geldialdian jarri ziren. Zentroa ahalmen berreskurapenetan berezituak diren medikurik gabe gelditu zen horrela. «Bat batean ahal zuten pazienteak etxera itzuli behar izan genituen, eta beste batzuk beste erietxe batzuetara bideratu genituen», azaldu du Pantxika Dagerre erizain laguntzaileak, «biziki bortitza izan zen». Gaur egun hogei bat paziente daude soilik 80 paziente artatzen ahalko lituzkeen zentroan.
Mediku berezituen falta gainditzeko, zuzendaritzak mediku jeneralistak enplegatu ditu. Hala ere, urtarrilaren 3rako, ARS 64 Pirinio Atlantikoetako osasun agentziari krisi egoeratik ateratzeko plana aurkeztu beharko dio zuzendaritzak. Baina, konponbiderik aurkitu ezean, langileek ez dakite zer gertatuko den. «Langabezia partziala aipatua izan da, baina ez dakigu gauza askoz gehiago. Gure soldata abenduaren 30a arte mantendua izango da, baina, urtarrilaren lehenetik aurrera ez dakigu zer gertatuko den. Aldi baterako kontratuak ere ez dira berrituak izan», aitortu du Pantxika Dagerrek. Lanaldi osoan dauden 110 langile ditu Les Embruns errehabilitazio zentroak.
Sindikatuak dio egoerak «kalte psikologiko handiak» sortu dituela langileengan eta pazienteengan. Arrisku psikosozialek ARS 64 Pirinio Atlantikoetako osasun agentziara, laneko medikura, CARSAT laneko osasun eta erretreta segurantza kutxara eta lan ikuskaritzara bideratu ditu zentroko langileak. Ikerketa bat eskatu dute langileek, objektiboki zuzendaritzarekin duten harreman zailtasuna frogatua izan dadin. Hain zuzen, langileek «errespeturik gabeko hierarkia, biziki zurruna, infantilizagarria eta intimidagarria» salatu dute, eta zuzendaritza jo kalte psikologikoen erantzuletzat. «Zuzendaritzaren rola zen disfuntzionamendu bat ikusiz gero alerta bat jartzea eta elkarrizketak hastea. Ez gure gibeletik inkesta dudakorra eramatea eta bat-batean lankide bat kanporatzea. Ez dago gehiago konfiantzarik», erran du Betty Rivesek.
Alta, «gertaera grabe batzuk jazo ziren, elkartearen ardura jokoan jarri zezaketena», azaldu du Christelle Leleu Les Embruns zentroko zuzendariak: «Orduan neurriak hartu behar izan ditugu».
Prentsaurrekoa egitekoak zirela, Leleuk bilkura bat egitea eskaini die langileei. Ordu bat eta erdiko bilkuratik nahiko positibo atera dira; langileen ordezkariek erran dute zuzendariak haien kezkak entzun zituela.
Les Embruns zentroan, istripu ala gaixotasunek eragindako patologia funtzionalak dituzten pazienteei errehabilitazio jarraipenak eskaintzen zaizkie. Nerbio sistemako eta lokomozio aparailuko gaitzetan berezitua da. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222560/olentzeroren-irudia-lapurtu-eta-erre-dute-lezon.htm | Gizartea | Olentzeroren irudia lapurtu eta erre dute Lezon | «Ekintza bandalikoak» gaitzetsi ditu Jesus Mari Martiarena alkateak | Olentzeroren irudia lapurtu eta erre dute Lezon. «Ekintza bandalikoak» gaitzetsi ditu Jesus Mari Martiarena alkateak | Astearte goizaldean, Lezoko udaletxean (Gipuzkoa) ikusgai zen Olentzeroren irudia lapurtu, eta herriko orube batean erre zuten. Udalak jakinarazi duenez, alokairuko 52 apartamentu eta anbulatorio berria eraikitzen ari diren orubean agertu dira panpinaren hondarrak. Ez da Lezoko Olentzero lapurtzen duten lehen aldia: iaz ere bere tokitik eraman, eta herrian agertu zen. Orain honetan, baina, kiskali egin dute.
Jesus Mari Martiarenak, Lezoko alkateak, gertatutakoa txarretsi du: «Bigarren urtez jarraian, bandalismoa egin dute Olentzerorekin, euskal kulturaren ikurretako batekin. Ekintza hauek irmoki gaitzesten ditugu, eta zentzuz eta errespetuz jokatzeko eskatzen dugu». Udalak jakinarazi du gertakariak, «kalte sozialaz gain, karga ekonomikoa ere» eragin duela. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222561/espetxeratu-egin-dute-donostian-gazte-bat-hiltzea-egotzita-atxilotuetako-bat.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotuetako bat | Beste bi atxilotuak aske utzi ditu epaileak. 24 urteko mutil hernaniar bat hil zuten abenduaren 25ean. Elkarretaratzea egin zuten atzo Donostian, hilketa arbuiatzeko. | Espetxeratu egin dute Donostian gazte bat hiltzea egotzita atxilotuetako bat. Beste bi atxilotuak aske utzi ditu epaileak. 24 urteko mutil hernaniar bat hil zuten abenduaren 25ean. Elkarretaratzea egin zuten atzo Donostian, hilketa arbuiatzeko. | Gaur bertan deklaratu dute Donostian 24 urteko gazte hernaniar bat hiltzea egotzita atxilotutako hirurek. Berez atzo deklaratu behar zuten, baina, atxilotu baten abokatuaren eskaeraz, gaur arte atzeratu zieten epailearen aurrean jartzeko unea. Atxilotuetako bat espetxeratzea erabaki du epaileak; hain zuzen, igandean bertan, hilketaren egunean, bere burua Antiguako komisarian entregatu zuena. Hilketagatik atxilotutako beste biak, 28 urteko emakume bat eta 26ko gizon bat, aske utzi ditu epaileak.
Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.
Donostiako Udalak deituta, elkarretaratze isila egin zuten atzo eguerdian gazte hernaniarraren hilketa salatzeko eta familiari elkartasuna adierazteko. Hernaniko Udalak bat egin zuen agerraldiarekin, eta bertan izan dira udal ordezkariak. |
2022-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222562/eraztunen-jauna-telesaila-euskarazko-bikoizketarekin-ikusgai-dago-amazon-primen.htm | Bizigiro | 'Eraztunen jauna' telesaila euskarazko bikoizketarekin ikusgai dago Amazon Primen | Telesaila estreinatu eta hiru hilabetera jarri du plataformak bikoizketa. Orain arte, jatorrizko bertsioan euskarazko azpidatziekin ikus zitekeen. | 'Eraztunen jauna' telesaila euskarazko bikoizketarekin ikusgai dago Amazon Primen. Telesaila estreinatu eta hiru hilabetera jarri du plataformak bikoizketa. Orain arte, jatorrizko bertsioan euskarazko azpidatziekin ikus zitekeen. | Abenduaren 28an etorri da, Hego Euskal Herrian txantxak egiteko egunean. Amazon Prime plataformaren Eraztunen jauna telesaila euskaraz bikoiztuta ikus daiteke —The Lord Of The Rings: The Rings Of Power, jatorrizko izenean—. Inoiz egin den telesailik garestiena da J. R. R. Tolkienen liburuetan oinarritutako fantasiazko istorioa. Irailaren 2an estreinatu zuten, 30 hizkuntza baino gehiagotara bikoiztuta —besteak beste, katalanera eta galegora—. Amazonek orduan adierazi zuen euskarazko bikoizketa ez zegoela prest, eta «egun batzuk barru» aterako zirela lehenbiziko atalak. Telesaila urrian bukatu zen, ordea, euskarazko bikoizketarik gabe. Azpidatziak, baina, lehenbiziko egunetik izan dira eskuragai.
Atzerapen horrek zeresan handia eman du hilabete hauetan superprodukzio hori euskarazko audioarekin gozatzeko prest zeudenen artean, eta ezinegona ere sortu du, Amazon Primek ez baitu azalpen argirik eman.
Hain zuzen, plataformetako euskarazko edukien katalogoa egiten duen Zer Non Ikusi taldeak txantxa batekin hasi du abenduaren 28a, goizean Twitter sare sozialean idatzi baitu bikoiztutako atalak sarean zeudela, hiru hilabeteko itxaronaldiaren ondotik, baina mezuari atxiki dion lotura batek Mr. Bean pertsonaiaren irudira zeraman. Iluntzean, ordea, ohartarazi du oraingoan benetan ari zela, bikoiztutako atalak Amazon Primen zeudela. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222583/sarek-askotariko-biktimak-elkartuko-ditu-urtarrilaren-7an.htm | Politika | Sarek askotariko biktimak elkartuko ditu urtarrilaren 7an | Elkarbizitzarantz aurrera eginez izeneko mahai ingurua antolatu dute goizerako, eta 17:00etan hasiko da euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa. | Sarek askotariko biktimak elkartuko ditu urtarrilaren 7an. Elkarbizitzarantz aurrera eginez izeneko mahai ingurua antolatu dute goizerako, eta 17:00etan hasiko da euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa. | Sare plataformak Bilbon egingo du euskal presoen eskubideen aldeko urteroko manifestazioa; 17:00etan abiatuko da, La Casillatik. Baina, goizerako, mahai inguru bat prestatu du, eta bertan elkartuko ditu ETAren, GALen, presoen sakabanaketa politikaren eta torturaren biktimak. Solasaldia 10:30ean izango da, Euskalduna jauregian.
Elkarbizitzarantz aurrera eginez izena jarri diote hitzaldiari, eta sei lagun ariko dira hizketan: Rosa Rodero, ETAk hildako Joseba Goikoetxearen alarguna; Rosa Lluch, ETAk hildako Ernest Lluchen alaba; Maider Garcia, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alaba; Irantzu Benito, zeinak bi lagun galdu baitzituen auto istripuan, espetxerako bisita batean; Mari Nieves Diaz, torturak salatu zituen Iratxe Sorzabal presoaren ama; eta Tamara Muruetagoiena, torturen ondorioz hildako Esteban Muruetagoienaren alaba. Moderatzaile lanetan Maider Galardi kazetaria ariko da.
Duela bi aste, Sarek iragarri zuen indarkeriaren zenbait biktimak babesa adierazi ziotela urtarrilaren 7ko manifestazioari. Aurrez, Urtezahar egunerako, beste mobilizazio batzuk ere antolatu ditu plataformak:
Bizkaian, manifestazio bat egingo dute Basaurin, kartzelatik abiatuta, 12:00etan. Gipuzkoan, Donostiako Martuteneko espetxetik hasiko da mobilizazioa, 11:00etan, eta Nafarroan, ostiralerako eta larunbaterako zenbait deialdi egingo dituzte, herriz herri. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222584/sagarduik-dio-elkarrizketarako-bidea-zabalik-dagoela-eta-proposamenak-aintzat-hartzen-dituztela.htm | Gizartea | Sagarduik dio elkarrizketarako bidea zabalik dagoela eta proposamenak aintzat hartzen dituztela | Donostialdeko ESIko langileek egindako eskakizunez mintzatu da Gotzone Sagardui sailburua. | Sagarduik dio elkarrizketarako bidea zabalik dagoela eta proposamenak aintzat hartzen dituztela. Donostialdeko ESIko langileek egindako eskakizunez mintzatu da Gotzone Sagardui sailburua. | Osasun Sailean elkarrizketarako bidea zabalik dagoela eta alde guztiek egiten dituzten proposamenak aintzat hartzen dituztela azaldu du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak. Gaur goizean elkarrizketa egin diote Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Atzo arratsaldean, Donostialdeko ESIko langileek bost eskakizun «zehatz» egin zituzten prentsaren aurrean, eta, bertzeak bertze, horietaz jardun da Sagardui. Azaldu du atzo egindako eskakizunak ezagunak zituela jada, eta horien inguruan «lan egiten» ari direla.
Ikusi gehiago: Donostialdeko ESIko langileek bost eskakizun «zehatz» egin dituzte
«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat» ezar dezatela eskatu zuten agerraldian, eta Sagarduik azaldu du Osakidetzan «ibilbide batean» daudela, eta erabaki horietara iristeko «pausoak» eman behar direla. «Nire zeregina da sare guztia ahalik eta ondoen antolatzea, herritar guztiek ahalik eta zerbitzu onena izan dezaten, eta horri ekiten diogu», gehitu du. «Erabakitzeko gaitasuna» izanen duen mahai tekniko bat ere eskatu zuten atzoko agerraldian, eta horri buruz ere galdetu diote Sagarduiri. Azaldu du proposamenak aintzat hartu izan direla, eta elkarrizketarako bidea zabalik dagoela: «Akordioak guztiok nahi ditugu».
Espezializazioen barnean espezializazio bereziak ere badira, eta horiek lan eskaintza publikoan ez egoteari buruz galdetu diote Sagarduiri. Egoera horiek aztertzeko lana «abian» dagoela azaldu du, baina legeak mugak dituela. Onkologikoaren integrazioaz mintzatzean, erabakia bera prozesuaren lehen pausoa izan dela azaldu du Sagarduik. Ez du epeen inguruan azalpenik eman nahi izan, integrazioak «behar duen prozesua» zein den ez baitakite oraindik.
Pribatizazioa
Zerbitzu publikoen pribatizazioaz eta aseguru pribatuen kontratazioen igoeraz ere mintzatu da Sagardui. Azaldu duenez, oposizioko zenbait alderdi osasun zerbitzu batzuen pribatizazioaz mintzatzen badira ere, Osasun Sailean ez dute «horren asmorik». Aseguruei dagokienez, argi du: «Herritarrek badakite Osakidetzak osasun zerbitzu publiko indartsu bat izaten jarraitzen duela». |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222585/kosovoko-serbiarrek-mugako-barrikadak-kenduko-dituzte.htm | Mundua | Kosovoko serbiarrek mugako barrikadak kenduko dituzte | Serbiako presidenteak esan duenez, Kosovok «bermeak» eman dizkio bi herrialdeen arteko errepideak blokeatu dituztenak auzipetuak ez izateko. | Kosovoko serbiarrek mugako barrikadak kenduko dituzte. Serbiako presidenteak esan duenez, Kosovok «bermeak» eman dizkio bi herrialdeen arteko errepideak blokeatu dituztenak auzipetuak ez izateko. | Erabakiak, teorian, bi herrialdeen arteko tentsioa baretzen lagunduko du. Kosovoko serbiarrak mugan jarri zituzten barrikadak kentzen hasi dira gaur, Serbiako presidente Aleksandar Vucicek haien ordezkariekin batzartu ostean jakinarazi duenez. Hemeretzi egun dira trafikoa blokeatuta dagoela Kosovo eta Serbia lotzen dituzten errepideetan, baina orain zirkulazioa berreskuratu ahalko dute, pixkanaka; Vucicek azaldu duenez, prozesua «luzea» izango baita, eta «24 edo 48 ordu» iraungo baitu. «Barrikadak kenduko dituzte; mesfidantza, aldiz, ez», ohartarazi du Serbiako presidenteak.
Manifestariek zenbait baldintza ezarri zituzten bi herrialdeen arteko trafikoa desblokeatzeko; garrantzitsuena, barrikadak ezarri dituzten protestariak auzipetuak ez izatea. EB Europako Batasuna eta AEB Ameriketako Estatu Batuak bitartekari lanetan aritu dira, eta, Serbiako presidenteak jakinarazi duenez, Kosovok «bermeak» eman dizkio hori ez gertatzeko.
Horri begira, komunikatu bateratu baten bidez, EBk eta AEBek ongietorria eman diete barrikadak kentzeko erabakiari eta bermeak izateari, baina, aldi berean, esan dute «legedia errespetatu» behar dela, eta «edozein motatako indarkeria onartezina» dela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere begi onez ikusi du erabakia; Caroline Ziadeh Kosovorako ordezkariaren bitartez, adierazi du hurrengo pausoak Pristinaren eta Belgraden arteko elkarrizketei berriz ekitea izan behar duela.
Serbiako estatuburuak, Kosovoko serbiarren ordezkariekin elkartu ostean, azaldu du horiek ez dutela konfiantzarik Pristinarekiko. Kosovoko serbiarrentzat —50.000 inguru dira—, Kosovo Serbiaren parte da, eta Vucici eskatu zioten Kosovok 2008an aldarrikatu zuen alde bakarreko independentzia ez onartzeko —hori da Belgraden egungo jarrera—; hori gertatu denetik, protestariek salatu dute Pristina haien kontrako diskriminaziozko erabakiak hartzen ari dela, baita haien eskubideak murrizten ere.
«Gure aurkako beldurrak eta atxiloketek bere horretan jarraitzen badute, betirako itxiko dugu Kosovo iparraldea Pristinako erakunde baztertzaileentzat», esan dute Kosovoko serbiarrek, Serbiako presidenteak irakurritako ohar baten bidez. Are, jakinarazi dute ez direla herrialde horretako erakundeetara itzuliko sistema autonomiko bat ematen dieten arte.
Autoen matrikulen aferak are gehiago gaiztotu zuen bi herrialdeen arteko giroa, eta, azaroaren 24an horren inguruan ados jarri ziren arren, Kosovo iparraldeko serbiarrek ez dute begi onez ikusi erabakia; besteak beste, tokian tokiko epaileek eta 600 bat poliziak dimisioa eman zuten akordio horren aurretik.
Polizia ohi baten atxiloketa, tentsioaren gorakadaren arrazoia
Gerora, hilaren 10ean, berriz handitu zen tentsioa, Kosovon polizia ohi serbiar bat atxilotu zutenean —Mitrovica iparraldeko bozak antolatzeko bulegoei eraso egin izana leporatzen diote—; protesta gisara, barrikadak jarri zituzten mugako errepideetan, eta, harrezkeroztik, egoerak okerrera egin du. Orain, badirudi egoera lasaitu egingo dela, besteak beste polizia ohi hori etxera itzuli baitzen atzo, atxiloaldi prebentiboan jarraitzen duen arren.
Hori bai, justiziaren erabaki horrek haserrea eragin du Kosovoko Gobernuan. Albulena Haxhiu Justizia ministroak, esaterako, atzo esan zuen ez duela «ulertzen terrorismoarekin lotura duen hain delitu serioaz» akusatu duten pertsona bat «zergatik ezarri duten etxeko atxiloaldian».
Ikusteko dago, gainera, Serbiako Gobernuak zer erabaki hartzen duen armadari begira, herenegun tropak alerta gorenean jarri baitzituen Kosovoren mugan, eta soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo baitzuen. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222586/garraio-publikoko-deskontuen-gaineko-zenbait-gako.htm | Gizartea | Garraio publikoko deskontuen gaineko zenbait gako | Hegoaldean gaur zabaldu dute Renferen abonuak berritzeko aukera. Orain eskuratutakoek urtarrilaren 1etik apirilaren 30ra bitarte iraungo dute. | Garraio publikoko deskontuen gaineko zenbait gako. Hegoaldean gaur zabaldu dute Renferen abonuak berritzeko aukera. Orain eskuratutakoek urtarrilaren 1etik apirilaren 30ra bitarte iraungo dute. | Urtearen hondarrean izanik, ailegatu da garaia datorrenerako kontuak lotzen hasteko. Garraio publikoak eta haren gaineko kudeaketek korapilo ugari sortu dituzte azken hilabeteotan, Madrilek zehaztutako deskontuak tarteko. Hego Euskal Herriko biztanle askoren zorionerako, Espainiako Gobernuak ebatzi zuen neurriok 2023an ere izanen direla indarrean, eta, hortaz, heldu da abonu horiek eskatzeko garaia. Renfeko zerbitzu batzuei dagokiena gaurtik galdegin daiteke.
Zer neurritakoa da deskontua?
Abonuek irizpide berberak izanen dituzte urtarrilaren 1etik aurrera ere. Renferen aldiriko eta distantzia ertaineko trenen zerbitzua doakoa izanen da. Dena dela, orain arte gisan, 10 euroko bermea ordaindu behar da aldirikoetan, eta 20 eurokoa distantzia ertainekoetan. Gutxieneko bidaia kopuru bat eginda –hamasei–, dirua itzuliko zaio erabiltzaileari.
Zenbatean behin berritu behar da abonua?
Deskontu abonuek lau hilabete irauten dute, urteko hiru lauhileko naturalak oinarri harturik. Hau da, gaurtik eskura daitekeenak urtarrilaren 1etik apirilaren 30 funtzionatuko du. Epe hori iraungita ere deskontua izaten segitu nahi duenak berritu egin beharko du atzera ere, eta, hala, beste bat eskuratuko du, maiatzaren 1etik abuztuaren 30era arte balioko duena. Gauza bera egin beharko da abenduaren 31ra arteko abonu bat nahi izanez gero.
Non eskura daiteke?
Oro har, eskaerak Renferen aplikazioan egin daitezke. Halaber, distantzia ertaineko trenei dagokienez, Renferen webgunean eta ohiko bulego fisikoetan ere izanen da horretarako aukera.
Ikusi gehiago: Christian Kisters, Gea 21, Geko kide eta mugikortasunean aditua: «Prezioak jaiste hutsa ez da nahikoa autoaren erabilera apaltzeko» |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222587/mugimendu-feminista-ere-kalera-atera-da-bilbon-atzo-izan-zen-hilketa-matxista-gaitzesteko.htm | Gizartea | Mugimendu feminista ere kalera atera da Bilbon atzo izan zen hilketa matxista gaitzesteko | 'Indarkeria sexistari aurre egin' leloa plazaratu dute, kasu bakar bat gehiago ere ezin dela onartu ohartarazita | Mugimendu feminista ere kalera atera da Bilbon atzo izan zen hilketa matxista gaitzesteko. 'Indarkeria sexistari aurre egin' leloa plazaratu dute, kasu bakar bat gehiago ere ezin dela onartu ohartarazita | Mugimendu feministak iragarria zuen gaur kalera irtengo zela Bilbon atzo gertatu zen hilketa matxista salatzeko. Bilboko Mariaren Bihotza plazan, Donostiako Bulebarrean, eta Iruñeko udaletxe plazan jarri dituzte topalekuak. Gasteizen bihar egingo dute protesta. Bilbon euritan egin dute kontzentrazioa, eta izan dira aldarri batzuk. Esaterako: «Legeak ere konplize dira». Edota: «Erasorik ez erantzunik gabe». Emakume batzuk Boliviako banderarekin agertu dira, han baitzuen jatorria biktimak. Bikotekideak atzo goizean jo zuen Poliziarengana, hil egin zuela esanez, eta atxilotuta dago ordutik. Elkarretaratzean justizia eskatu dute biktimarentzat. Gaur jakin da hildakoaren izena: Rebeca Huayta Huacan. 45 urte zituen.
Bilboko kontzentrazioa egin duten tokitik gertu dago hilketa gertatu zen tokia, Hilargi taberna. Han xingola beltz bat jarri dute, eta justiziaren eta autodefentsa feministaren aldeko aldarriak ozendu dituzte. Oihuak egin dituzte atxilotuaren estradizioaren eske ere.
Ehunka lagun elkartu dira Bilbon mugimendu feministak egin duen elkarretaratzean. Indarkeria sexistari aurre egin lelodun pankarta erakutsi dute. Elkarretaratzearen amaieran agiri bat irakurri dute. Atzo gertatu zen hilketa matxistaz gain, Bizkaia zubipean asteburuan hilik agertu zen emakumearen kasua ere aipatu dute. Polizia ikertzen ari da heriotza hori, eta baieztapena falta bada ere, bortxaz eragindakoa izan zela dirudi, eta transexuala zela, gainera, biktima. Hilketak emakumeen kontrako indarkeriaren «muturreko adibide gordinena» direla esan dute agirian, eta sistema bera irauli behar dela. «Indarkeria matxistari aurre egitea lehen mailako arazo politikotzat hartua izan dadin eskatzen dugu», adierazi dute. Egun jarrera «konplize» askok indarkeria hori hauspotzen dutela uste dute. Bide batez, «autodefentsa feministaren» aldeko deia egin dute.
Erantzun instituzionala
Elkarretaratze isila egin dute gaur eguerdian Bilboko udaletxeko eskaileretan ere atzo San Frantziskon hil zuten emakumearen hilketa salatzeko. Bilboko Udaleko talde politikoek sinatuta, adierazpen instituzional bat zabaldu zuten atzo. Bertan elkarretaratzera dei egiten zuen udalak, baita hilketa gaitzetsi eta familiari eta senideei hurbiltasuna erakutsi ere.
«Emakumeen kontra zuzentzen den indarkeria haien duintasun eta osotasun fisiko eta moralaren aurkako atentatua da, hots, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina, salatu beharrekoa, isilik gelditu gabe, eta biktimen aldeko sostengua adieraziz, indarkeria pairatzen duten emakumeak babestuz», dio idatziak.
Elkarretaratze jendetsua izan da, non, udaleko taldeaz gain, bertze zenbait eragile politikok ere parte hartu duten. Hala nola Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Eudelek –Euskadiko udalen elkarteak– eta Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak. Nardi Suxo Boliviako enbaxadoreak ere parte hartu du ekitaldian.
Ekitaldiaren amaieran Ninfa Salazar Boliviako komunitatearen bozeramaileak «justizia» eskatu du hildakoarentzat, eta gizona Boliviara estraditatzeko, bertan «epaitu eta kondenatu» dezaten. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222588/maialen-lujanbioren-eta-joanes-illarregiren-bertsoak-larunbateko-derbian.htm | Kirola | Maialen Lujanbioren eta Joanes Illarregiren bertsoak larunbateko derbian | Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalistak omenduko dituzte Realaren eta Osasunaren arteko derbiaren hasieran | Maialen Lujanbioren eta Joanes Illarregiren bertsoak larunbateko derbian. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalistak omenduko dituzte Realaren eta Osasunaren arteko derbiaren hasieran | Tradizioa bihurtu da dagoeneko: Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalistak Anoetako futbol zelaiaren erdiguneaz jabetuko dira, futbolarien eta futbolzaleen omenaldia jasotzeko. Larunbatean, Maialen Lujanbiok eta Joanes Illarregik bertso bana kantatuko dute estadioan. Gainera, Lujanbiok —txapelketaren irabazleak— ohorezko sakea egingo du, Realaren eta Osasunaren arteko derbia hasteko. Illarregi txapelketa nagusiko final batean parte hartu duen lehenengo nafarra da.
Realak gaur zabaldu duenez, Amets Arzallus, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Alaia Martin, Beñat Gaztelumendi eta Nerea Ibarzabal egongo dira zelaian, Lujanbio eta Illarregirekin batera.
Azken egunotan askok gogora ekarri duten irudi bat ekarri zuen tradizioak 2018an. Orduko txapelketa ere irabazi zuen Lujanbiok, eta ohorezko sakea egin zuen, Realaren eta Bartzelonaren arteko partidan. Lionek Messi futbolariak agurtu zuen han, eta bolo-bolo zabaldu zen irudia sare sozialetan. Duela astebete berriz hedatu zen, Messiren Argentinak Futboleko Munduko Kopa irabazi zuelako abenduaren 18an, Lujanbiok Bertsolari Txapelketa Nagusia bereganatu zuen egun berean. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222589/ziburuko-etxe-batek-su-hartu-du-bart.htm | Gizartea | Ziburuko etxe batek su hartu du bart | Ziburuko (Lapurdi) Sainte-Therese etxeak su hartu zuen atzo gauean. Hogeita hamar suhiltzailek bertaratu behar izan zuten sutea menperatzeko; bat arinki zauritu zen. | Ziburuko etxe batek su hartu du bart. Ziburuko (Lapurdi) Sainte-Therese etxeak su hartu zuen atzo gauean. Hogeita hamar suhiltzailek bertaratu behar izan zuten sutea menperatzeko; bat arinki zauritu zen. | Atzo gaueko bederatziak aldera, Ziburuko (Lapurdi) Saint-Therese etxeak su hartu zuen. Donibane Lohizune (Lapurdi), Hendaia (Lapurdi), Senpere (Lapurdi) eta Angeluko (Lapurdi) suhiltzaileek bertaratu behar izan zuten. Etxeko biztanleak suz gaindituak izan baino lehen etxetik atera ahal izan zuten. Suhiltzaileetako bat berriz, arinki zauritua izan zen. Hala ere, suhiltzaileaz eta etxeaz gain ez zen beste kalterik izan. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222590/okupazioa-laquoisraelen-eremu-osora-zabaltzearaquo-da-israelgo-gobernu-berriaren-helburua.htm | Mundua | Okupazioa «Israelen eremu osora zabaltzea» da Israelgo Gobernu berriaren helburua | Netanyahu seigarren aldiz izendatu dute lehen ministro. Eskuin muturreko koalizioa eta alderdi ultraortodoxoak izango ditu bidelagun. | Okupazioa «Israelen eremu osora zabaltzea» da Israelgo Gobernu berriaren helburua. Netanyahu seigarren aldiz izendatu dute lehen ministro. Eskuin muturreko koalizioa eta alderdi ultraortodoxoak izango ditu bidelagun. | Benjamin Netanyahuk bere seigarren agintaldiari hasiera eman dio gaur. Azken hiru urte eta erdian, bost aldiz segidan egin dituzte hauteskundeak Israelen, gehiengo garbia osatu ahal izateko. Paralisi politikoaren ostean, Netanyahu eskuin muturrarekin elkartu da. Gobernu berriaren asmoek hautsak harrotu dituzte, batek bereziki: «okupazioa Israel osora zabaltzea». Horretarako, legealdirako akordioan adostu dute juduen legez kanpoko kokalekuak legeztatzea eta Zirsjodaniako okupatutako lurraldeak anexionatzea.
Knesseten, egin dute kargua hartzeko zeremonia, Israelgo Parlamentuan. Netanyahuk bere gobernukideak aurkeztu ditu, eta ministro karguak izendatu ditu: 30 ministroetatik bost bakarrik dira emakumeak. Goizeko agerraldian bi helburu nagusi iragarri ditu: «Iranen mehatxu nuklearrari eustea eta eskualdeko komunitate arabiarrekin bakea lortzea».
Xas eta Tora Judaismo Batua talde ultraortodoxoak eta Botere Juduak, Noamek eta Alderdi Sionista Erlijiosoak osatzen duten eskuin muturreko koalizioa izango ditu bidelagun. Supremazistek, kolonoek eta homofoboek osatutako aliantza hori izan zen azken hauteskundeetan boto gehien lortu zituzten indarretan hirugarrena.
Hain justu, Hebrongo kolono juduen komunitate batean bizi da Alderdi Sionista Erlijiosoko kide Itamar Ben-Gvir. Bozetako ibilbidean gehien nabarmendu diren pertsonaietako bat da, eta toki bat izango du Netanyahuren gobernuan: Segurtasun Nazionaleko ministro izango da. Israelgo Poliziaren kontrola izango du, baita mugako poliziarena ere. Bada, atzo onartu zuten parlamentuan lege hori. Agintaldia hasi eta 90 egunera mugako polizia erakunde independente bilakatuko da, eta Ben-Gviren ardurapean egongo da.
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko bozeramaile Nabil Abu Rudeinehk atzo adierazi zuen Israelgo Gobernuaren asmoak «arriskutsuak» direla. «Ondorio larriak izango dituzte eskualdean», esan zuen.
Halaber, gobernu kontserbadoreak jopuntuan jarri ditu LGTB kolektiboko kideak. Diskriminazioaren aurkako legea aldatzeko klausula bat aurkeztu dute, zeinak zerbitzuetako sektoreko langileei aukera ematen dien «arrazoi erlijiosoengatik» LGTB kolektiboko kideak ez artatzeko. Netanyahuk esan zuen ez zuela utziko lege hori indarrean sartzen, baina koalizio homofoboarekin adostutako akordioaren parte da.
Sistema judizialean ere zenbait erreforma egin nahi dituzte. Deuseztapen klausula delakoa arautu nahi dute. Klausula hori indarrean jarriz gero, parlamentuko gehiengoak Auzitegi Gorenaren epaiak baliogabetu ahal izango lituzke.
Horiez guztiez gain, xede dute soldaduei soldata %20 igotzea, eta armadan ibili direnei lehentasuna ematea unibertsitateko zenbait gradutan sartzeko: hala nola medikuntzan, zuzenbidean, informatikan, ekonomian eta ingeniaritzan. Baita lan egin beharrean ikasi nahi duten gizon ultraortodoxoentzat ordainsariak eta bekak ematea ere.
Giro gazi-gozoa izendapen egunean
Oposizioko hainbat kide ekitalditik kanporatu dituzte, Netanyahu hitz egiten ari zela mahaiei kolpeak emateagatik eta hari «ahul» deitzeagatik. Hark oposizioko legegileei esan die «errespetatzeko boto emaileen nahia eta onartzeko galdu» egin dutela.
Ehunka lagun bildu dira Knessetaren eraikinaren aurrean, Jerusalemen, gobernu berriaren aurka protesta egiteko. «Gobernu kriminala» eta «homofobia eta arrazismoa indarkeria bera dira», zioten zenbait kartelek.
Hamasei urtez izan da lehen ministro Netanyahu, 1996tik 1999ra eta 2009tik 2021era. Urtebete oposizioan egon ostean, berriz izendatu dute gobernuburu. Hala ere, zama astun batekin hartuko du kargua, hiru ustelkeria kasu baitaude zabalik haren aurka, iruzurra eta eroskeriak onartzea egotzita. 2020ko ekainean immunitate eskaera aurkeztu zuen parlamentuan, baina ez zituen haren aldeko nahikoa boto lortu. Beraz, lehenago edo beranduago, auzitegian aurkeztu beharko da. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222591/ernaik-laquogazte-independentisten-topalekuraquo-bihurtu-nahi-du-elorrio-apirilaren-6tik-9ra.htm | Politika | Ernaik «gazte independentisten topaleku» bihurtu nahi du Elorrio apirilaren 6tik 9ra | Gazte antolakundeak 10 urte egingo ditu martxoan. Hori dela eta, hamar urte barruko Euskal Herria «imajinatzeko eta irudikatzeko» baliatu nahi du topagunea. Merina Gris, Zetak, Brigade Loco eta Olaia Inziarte bertan izango dira, besteak beste. | Ernaik «gazte independentisten topaleku» bihurtu nahi du Elorrio apirilaren 6tik 9ra. Gazte antolakundeak 10 urte egingo ditu martxoan. Hori dela eta, hamar urte barruko Euskal Herria «imajinatzeko eta irudikatzeko» baliatu nahi du topagunea. Merina Gris, Zetak, Brigade Loco eta Olaia Inziarte bertan izango dira, besteak beste. | Duela bi hamarkada egindakoari keinu egin dio Ernai gazte antolakundeak 2023an egingo duen Gazte Topagunearen kokalekuarekin. 2002an Elorrion (Bizkaia) antolatu zuten topagunea, eta han egingo du Ernaik 2023koa ere, apirilaren 6tik 9ra. «Gazte independentisten topalekua» izatea nahi du. Iraganari bainoago, etorkizunari begira jarri nahi du antolakundeak, hala ere. Azaldu du «bestelako etorkizun bat imajinatu eta egia bihurtzeko momentua» izatea nahi duela, eta «bizitzeko modu bati» heltzekoa. «Bidean egindako guztiak, bizipen, irakaspen zein hausnarketek egiten dute Ernai gaur egun den modukoa. Baina gure antolakundeak batez ere egin duena burua altxatu eta euskal gazteriari ilusioa piztea izan da, baita momentu gogorrenetan ere», azaldu du antolakundeak.
Garai berezian iritsiko da topagunea, martxoan hamar urte izango baitira Ernai sortu zutenetik. «Urte luze hauetako ibilbidea» gogoratzeko baliatuko dute egitasmoa, baina, batez ere, «hamar urte barruko Euskal Herria imajinatu eta irudikatzeko». Bada horretarako beharra, dioenez, gazteak «belaunaldi krisi baten aurrean» daudela uste baitu antolakundeak, «bizi baldintzen erabateko prekarizazioan». Alta, ez da «geldirik geratzeko» garaia, haren arabera: «Bizitzeko beste modu bat da Euskal Herriko gazteriarena: komunitatean antolatzen dena, munduari begirada kritikoz begiratzen diona, harremantzeko espazio osasuntsuak eraikitzen dituena». Bizimodu hori «apalkuntzarik gabeko Euskal Herri bat» eraikitzera bideratu nahi dutela azpimarratu du gazte antolakundeak.
Halaber, «galdera berri eta garrantzitsuen garaia» ere badela ohartarazi du. Horregatik, topagunean horiez eztabaidatzeko espazioak sortu nahi dituela azaldu du Ernaik, eta gazteei «formakuntzarako, ikasteko eta desikasteko, hausnartzeko eta eztabaidatzeko» aukera eman. Asmo horrekin, Euskal Herriko nahiz nazioarteko hizlariak izango dituztela aurreratu du. Horietako batzuk izango dira Jordi Borras, Kattalin Miner, Joseba Sarrionandia, Mikel Antza, Jule Goikoetxea, Albina Stardust eta Garbiñe Aranburu. Antolakundeak aurreratu du ekologismoaz, hezkuntzaz, antifaxismoaz, migrazioaz, komunikazio politikoaz, lodifobiaz eta euskal kulturaz jardungo dutela, beste hainbat gairen artean.
Lehen iragarpenak
Izan ere, topagunearen helburuak ez ezik, egitarauaren zati bat ere aurkeztu du Ernaik. Musika eskaintza «oparoa» izango dela iragarri du, eta, horretarako, Elorrion hainbat gune jarriko dituztela. Horietan joko dute, besteak beste, Merina Gris, Brigade Loco, Toc, Olaia Inziarte, Odei eta Zetak taldeek.
Ohiko moduan, apirilaren 8an, larunbatez, ekitaldi nagusia egingo dute, eta hurrengo egunean Aberri Eguna Iruñean ospatzera deitu dute. Dagoneko salgai dira topagunerako hiru eguneko bonuak, BIBE plataforman eta «ohiko tokietan». |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222592/arata-isozaki-arkitekto-japoniarra-hil-da.htm | Kultura | Arata Isozaki arkitekto japoniarra hil da | Isozaki Atea deituriko obra inauguratu zuen, 2007an, Bilboko Abando auzoan. Pritzker saria eman zioten 2019an. | Arata Isozaki arkitekto japoniarra hil da. Isozaki Atea deituriko obra inauguratu zuen, 2007an, Bilboko Abando auzoan. Pritzker saria eman zioten 2019an. | Arata Isozaki arkitekto japoniarra 91 urterekin hil dela jakinarazi du haren estudioak. Ehunka obraren egilea izan da Isozaki, eta haren lanak mundu osoan barreiatuta daude, baita Euskal Herrian ere. Izan ere, 2007an inauguratu zuten Bilbon Isozaki Atea deituriko etxebizitza multzoa, zeina bi dorrek eta altuera txikiagoko hiru eraikinek osatzen duten. Arkitekto japoniarraren eta Iñaki Aurrekoetxea euskal arkitektoaren arteko elkarlanaren emaitza izan zen Isozaki Atea.
1931n jaio zen, eta, Oitan (Japonia) eta Tokion Arkitektura ikasi ondoren, Kenzo Tange arkitektoarekin egin zuen lan. Orduz geroztik, haren lana mundu osora zabaldu da, eta haren gaineko erakusketak ere hainbat herrialdetan egin dituzte. Haren lanen artean daude, besteak beste, Bartzelonako Palau Sant Jordi, Oitako liburutegia, New Yorkeko Palladium dantzalekua, Milango Alliance dorrea (Italia), Shenzhengo Kultura Zentroa (Txina), Dohako Batzarren Zentroa (Qatar) eta Los Angelesko Arte Garaikideko Museoa (AEB).
2019an Pritzker sari ospetsua eman zioten, eta orduan epaimahaiak «obra emankor eta polifazetikoa ondu izana eta ekialdeko eta mendebaldeko kulturen harremanean egindako lana» aitortu zion. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222593/etxegabetze-bat-geldiaraztea-lortu-dute-barakaldon.htm | Gizartea | Etxegabetze bat geldiaraztea lortu dute Barakaldon | Berri-Otxoak elkarteak ohartarazi du arazoa oraindik ez dagoela konponduta | Etxegabetze bat geldiaraztea lortu dute Barakaldon. Berri-Otxoak elkarteak ohartarazi du arazoa oraindik ez dagoela konponduta | Bihar, 09:15ean, etxegabetze bat egitekoak ziren Barakaldon (Bizkaia), eta 52 urteko emakume bat eta haren 15 urteko alaba kaleratu behar zituzten. Horren kontra, Berri-Otxoak elkarteak premiazko luzamendu eskaera erregistratu du Barakaldoko epaitegian, eta atzo elkarretaratze bat egin zuen Alokabidek Bilbon duen egoitzaren aurrean. Orain, bazterketaren eta pobreziaren kontrako elkarteari jakinarazi diote eskaera hori oraindik ebatzi gabe dagoela eta, beraz, biharko aurreikusita zegoen etxegabetzea atzeratu egingo dutela ebazpen hori iritsi bitartean.
Edonola ere, Berri-Otxoak elkarteak ohartarazi du honekin aste batzuk baino ez dituztela irabazi, eta arazoaren muinak konpondu gabe jarraitzen duela. Salatu duenez, emakumeak hilabeteak daramatza alokairu sozialeko etxebizitza bat eskatzen, eta, legeak horretarako eskubidea aitortzen dion arren, erakundeek muzin egin diote eskaera horri.
«Ez Barakaldoko Udaleko Gobernu Batzordeak, ez Eusko Jaurlaritzak ez diete orain arte eskaini bizitzeko beste aukerarik, egungo legeak eskatzen duen bezala, emakume horri eta haren alaba adingabeari», adierazi du plataformak, eta gogorarazi bi-biek Barakaldoko epaitegiak egiaztatutako zaurgarritasun txostena aurkeztu dutela. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222594/roberto-torresek-ez-du-jarraituko-osasunan.htm | Kirola | Roberto Torresek ez du jarraituko Osasunan | Hemezortzi urte egin ditu klubean, eta hamabi denboraldi jokatu ditu lehen taldearekin. Arrekoak ez du argitu non jokatuko duen aurrerantzean. Urtarrilaren 1ean egingo diote agur ekitaldia, Sadarren. | Roberto Torresek ez du jarraituko Osasunan. Hemezortzi urte egin ditu klubean, eta hamabi denboraldi jokatu ditu lehen taldearekin. Arrekoak ez du argitu non jokatuko duen aurrerantzean. Urtarrilaren 1ean egingo diote agur ekitaldia, Sadarren. | Urte berean bi kapitainek, bi erreferentek utzi dute Osasuna. Oier Sanjurjok udan esan zion agur bere bihotzeko klubari, eta urtarrilaren 1etik aurrera Roberto Torresek ere (Arre, Nafarroa, 1989) utzi egingo dio Osasunako jokalari izateari, bi aldeak kontratua eteteko akordio batera iritsi ostean. Hala, litekeena da Arnedoren aurka Kopan jokatutako neurketa izatea elastiko gorritxoarekin jokatu duen azkena.
Arreko magoak hemezortzi denboraldi egin ditu klubean, eta hamabi denboraldiz aritu da lehen taldean, 2011n Malagaren aurka La Rosaleda futbol zelaian debuta egin zuenetik. Azken bi denboraldietan haren parte hartzeak nabarmen behera egin badu ere —Ligan bederatzi minutu jokatu ditu sasoi honetan—, klubaren historiako jokalari garrantzitsuenetako baten gisara esango du agur. Izan ere, elastiko gorritxoa aldi gehien jantzi duten jokalarien zerrendan zazpigarrena da, 353 neurketa jokatuta, eta Osasunaren historiako golegilerik handienetan seigarrena da, 60 gol sartuta. Datu nabarmenak.
Golegile eta kapitain ez ezik, zelaiko liderra izan da urte askoan. Nabarmentzekoak dira 2015-2016ko eta 2018-2019ko denboraldiak, Bigarren Mailan. Bietan, Osasunak Lehen Mailara igotzea lortu zuen, eta Arrekoak hamabi gol sartu zituen denboraldi bakoitzean. Estrategia jokaldietan eta erdiraketetan maisua, duen teknika apartagatik gogoratuko dute Arreko jokalaria.
Urtarrilaren 1ean egingo diote agur ekitaldi eta omenaldia Sadarren, ateak irekita. Jokalariak ez du oraindik argitu non jokatuko duen aurrerantzean. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222595/zaintza-babesten-federazioa-sortu-dute-zahar-etxeetako-egoiliarren-eskubideen-alde-lan-bateratua-egiteko.htm | Gizartea | Zaintza Babesten federazioa sortu dute, zahar etxeetako egoiliarren eskubideen alde lan bateratua egiteko | Babestu Araba, Babestu Bizkaia, Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteek sortu dute. Besteak beste, egoitzen pribatizazioa eta kostu «ordaindu ezinak» salatu dituzte. | Zaintza Babesten federazioa sortu dute, zahar etxeetako egoiliarren eskubideen alde lan bateratua egiteko. Babestu Araba, Babestu Bizkaia, Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteek sortu dute. Besteak beste, egoitzen pribatizazioa eta kostu «ordaindu ezinak» salatu dituzte. | Urteak daramatzate Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zahar etxeetako egoiliarren eskubideen alde lan egiten. Izan ere, Babestu Araba, Babestu Bizkaia, Gipuzkoako Senideak eta Irauli Zaintza elkarteak zainketen kalitate txarra eta pribatizazioa salatzeko sortu zituzten. Orain, indarrak batu eta Zaintza Babesten federazioa sortu dute. «Erakunde bakoitzaren autonomia errespetatuz, helburua indarrak batzea da, adinekoen eta mendekotasunen bat duten pertsonen bizitza duinaren alde eta haien eskubideen alde lan egiteko», azaldu du Iraide Urriz Babestu Bizkaiko kideak, Bilbon egindako agerraldian. Eta zahar etxeetako langileei euren babesa eman diete. Izan ere, greban daude langileak.
Urrizek salatu du senideak ez dituztela kontuan hartzen zaintzaren inguruko gaiak lantzeko. Instituzioek foroetan parte hartzera gonbidatzen dituzte, baina ez diete inolako aukerarik ematen erabakiak hartzen diren guneetan parte hartzeko. «Gure ondorioa da ez dutela asmorik Zaintza Babesten elkarteak eskatzen duen eredu aldaketa abiarazteko», nabarmendu du.
Egoitza batzuetan, senideen eskubideak ez dituzte errespetatzen. «Zentro askotan senideoi ematen diguten informazioa hutsaren hurrengoa da, eskubide bat bada ere». Gainera, ikuskapenak aldez aurretik abisatuta egiten dira, eta ez dute jasotzen erabiltzaileek eta senideek eman dezaketen informazioa. Kostuak ere kritikatu ditu Txaro Marquinez Babestu Arabako kideak: «KPIaren araberako igoerak ordaindu ezinak dira; egoiliar gehienek oso pentsio apalak dituzte».
Urrizek esan du zaintza zerbitzua ezin dela negozio bat izan: «Administrazioek pertsonen arreta duina eta kalitatezkoa bermatu behar dute Euskal Herriko zaintza sistema guztian». Eta Marquinezek gehitu du egoitza publikoak «desagertzeko bidean» daudela. «EAJk eta PSEk zaintza esku pribatuetan utzi nahi dute», zehaztu du. Eta Arabako adibidea jarri: «Araban diru publikoarekin eraikitako egoitza bat irekiko dute, baina esku pribatuek kudeatuko dute».
«Egungo ratioek ezin dute bermatu kalitatezko zaintza»
Zahar etxeetako langileen eskaera nagusietako bat ratio duinak ezartzea da. Eta gauza bera eskatu dute senideek. «Gaur egungo ratioekin, langileek ezin dute kalitatezko zaintzarik bermatu; hiru langilek ezin dituzte hogei egoiliar artatu», esan du Marquinezek. Ratioen arazoak eragina du, besteak beste, egoiliarren elikaduran eta higienean. «Bost minutu baldin badituzte bazkaria edo afaria emateko, bi plater eman beharrean, bakarra emango diote; egoitza askotan janari birrindua dago menu askotan, errazagoa delako egoiliarrei emateko». Kontrolik ez dagoela salatu du Marquinezek.
Hurbiletik ezagutzen du elikaduraren arazoa Mari Jose Adanek. Amak alzheimerra du, eta sei urte daramatza Muskizko (Bizkaia) Gangoiti zahar etxean. «Eskerrak ama ez dela ezertaz konturatzen», aitortu du. Gaur egun, Adanen ama bere listuarekin trabatzen da. Denbora behar du, beraz, jateko. «Hori da ni gehien kezkatzen nauena; egoiliarrak denbora behar du koilaran dagoen janaria ahoan sartu eta irensteko; baina denbora hori ez dago».
Berdin gertatzen da higienearekin. Adanen amak bi dutxa ditu astean: astelehenetan eta ostegunetan. «Ama ile zikinarekin ikusi izan dut, olio botila bat bota izan baliote bezala; zergatik? Denborarik ez dagoelako erabiltzaileei eskaintzeko», azaldu du. Adanek egunero bisitatzen du ama: «Ni ohartu izan ez banintz, ilea hurrengo dutxara arte garbitu gabe izango luke». Senideak azaldu duenez, noizbait ikusi izan ditu egoiliarrak 18:30ean afaltzen, edota 11:00etan oraindik lo, bisitak hasten diren momentuan. «Ez dago esku nahikorik».
Hainbat alditan kexatu da Adan. «Aste honetan aldundiaren gutun bat jaso dut, martxoan jarri nuen kexa bati erantzunez». Joan den urtean beste bi kexa jarri zituen, baina erantzunik ez. «Arazoa tramitatzen ari direla diote, baina besterik ez». Adan ez dago lasai. Are gehiago, «oso erreta» dago. Argi du protesta egin behar dela. «Ez dira zenbakiak, pertsonak dira; eta nire ama da». |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222596/egok-25-urteurrena-borobilduko-du-neguko-birarekin.htm | Kultura | EGOk 25. urteurrena borobilduko du neguko birarekin | Euskal Herriko Gazte Abesbatzarekin batera arituko da. Tolosan, Donostian, Gasteizen eta Bilbon izango dira kontzertuak | EGOk 25. urteurrena borobilduko du neguko birarekin. Euskal Herriko Gazte Abesbatzarekin batera arituko da. Tolosan, Donostian, Gasteizen eta Bilbon izango dira kontzertuak | Ospakizun urtea izan da aurtengoa Euskal Herriko Gazte Orkestrarentzat. Mende laurden bete du 2022an, eta,German Ormazabal koordinatzaile orokorrarentzat, azken «ospakizuna» izango da bihar Tolosako (Gipuzkoa) Leidor antzokian hasiko den kontzertu sorta. Astelehenean Donostiako Kursaalean arituko dira; asteartean Gasteizko Principal antzokian emango dute kontzertua; eta asteazkenean Bilboko Euskalduna jauregiak hartuko du azken saioa. Ruben Jimeno orkestrako zuzendari titularrak gidatuko ditu denak.
Omenaldi kutsua eman diote urte honi, eta azken emanaldiek ere izango dute berezitasunik: Pablo Solozabalen Gernika izango da obra nabarmenduena —aurten 125 urte bete dira konpositorea jaio zenetik—. Jimenok adierazi du pieza «testu dramatikoa» dela: «Hileta martxa bat den arren, haritz sendo baten gisa mantentzeko beharra azpimarratzen du». Edvard Griegen Peer Gynt, Ralph Vaughan Williamsen Toward the unknown region eta Jean Sibeliusen Finlandia lanak ere biltzen ditu egitarauak. Batera oholtzaratuko dira orkestrako 67 musikari eta Euskal Herriko Gazte Abesbatzaren 48 korista. Ormazabalek azaldu du «elkargune izateko bokazioarekin» sortu zela orkestra, eta Euskal Herriko musika eszenari begira garatu dela urte hauetan.
Entseguak, Musikenen
Prestaketa lanetarako, Musikenek Donostian duen egoitzan egon dira EGOko kideak aste honetan, astelehenetik ostegunera bitarte. Orkestrak ohikoa du egoitza hori erresidentzia artistikorako erabiltzea.
Azken bira honekin amaituko dute urtebete iraun duen ospakizuna; izan ere, 1997an sortu zen orkestra, eta 25 urte bete ditu aurten. Besteak beste, emanaldi bikoitza egin dute Donostiako Musika Hamabostaldian, eta lehen aldiz parte hartu dute truke programa batean, Jocan Kanarietako Gazte Orkestra harreran hartuta. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222597/aurtengoari-begira-ehun-artikulutan-zehar.htm | Gizartea | Aurtengoari begira, ehun artikulutan zehar | 2022an BERRIAn gehien irakurritako ehun artikuluak dira hauek. Amaitu da pandemiak markatutako garaia, eta zerrenda gaien pot-pourri bat da berriz. Badira, bederen, nagusitu diren gai batzuk: Irulegiko Eskua, Bertsolari Txapelketa Nagusia eta hezkuntza. 2022ko urtekari osoa, hemen. | Aurtengoari begira, ehun artikulutan zehar. 2022an BERRIAn gehien irakurritako ehun artikuluak dira hauek. Amaitu da pandemiak markatutako garaia, eta zerrenda gaien pot-pourri bat da berriz. Badira, bederen, nagusitu diren gai batzuk: Irulegiko Eskua, Bertsolari Txapelketa Nagusia eta hezkuntza. 2022ko urtekari osoa, hemen. | Atzean geratu dira COVID-19ari buruzko albisteak. Bi urtez jarraian, pandemia izan da nagusi BERRIAn gehien irakurritako artikuluen artean, baina 2022ak arnasaldia eman die bestelako gaiei. Hein handi batean, bada, gehien irakurritakoak normaltasun berri baterako bueltan dira. Eta, bi mila urtetik gorako loaldiaren ostean, bueltatu da lurpean egondako brontzezko pieza bat ere: Irulegiko Eskua. Haren aurkikuntzaren albistea izan da BERRIAn gehien irakurri direnetako bat, nola ez. Bigarrena, hain zuzen. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrenaren aurkikuntzak ez zuen gutxiago merezi.
Irulegiko Eskuaren bueltan, arrakasta bildu dute batera edo bestera hura jorratu duten artikuluek. Sare sozialetan erabiltzaileek egindako memeena, esaterako: BERRIAk aukeratu eta jaso zituen horietako batzuk, hemen. Zerrendan beheraxeago, sorioneku hitza denen ahotan zegoeneko artikulu ere badira: batetik, Joakin Gorrotxategiri egindako elkarrizketa —besteak beste, berak aztertu du Irulegiko Eskua—; bestetik, Aranzadi zientzia elkartearen azalpenak bilduta osatutako bideo eta albistea. Astebete geroago, Blanca Urgell eta Borja Ariztimuño hizkuntzalariak bildu zituen BERRIAk, patxadaz idazkunari buruz eztabaidatzeko.
Artikulu horien guztien aurretik, Leire Iribarne Diabolo Kiwi taldeko musikagilearen heriotzari buruzkoa izan da aurten gehien irakurri dena. Urtarrilaren 29an zendu zen, trafiko istripu batean. Hilberriek zabalkunde handia izan ohi dute, eta 2022ko zerrenda da horren erakusgarri: gehien irakurritako hamar artikuluen artean, hiru hilberrienak dira. Bata, Iribarnerena; bestea, Haizea Beruete bertsolariarena —maiatzaren 23an hil zen—; azkena, Pello Zabala fraide, idazle, euskaltzale eta eguraldi iragarlearena —otsailaren 2an hil zen—. Gehien irakurritako ehun artikuluen artean, beste sei hilberri ere badira: Miren Iriarte itzultzailea; Iñaki Segurola idazle eta hiztegigilea; Gregorio Larrañaga Mañukorta bertsolaria; Karmele Aierbe euskaltzalea; Igor Lopez de Muniain EH Bilduko legebiltzarkide ohia; eta Josefina Lamberto Nafarroako memoria historikoaren defendatzailea.
Irulegiko Eskuaren aurkikuntza, batetik, eta zerrendatutako lehen hiru hilberriak, bestetik. Lau horiek irakurri dira gehien. Eta, xelebreenetan xelebreen, beste aurkikuntza batek egin du gora 2022ko laugarren posturaino: ia bost kiloko onddo zuri batenak.
Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Ziur aski, iaz ere gehien irakurritakoetan sartuko zen, baina aurten arte itxaron behar izan du Bertsolari Txapelketa Nagusiak. Gogotsu ibili da jendea: txapelketako hamalau saioen aurkezpena zerrendan sartu da. Eta irrikak gainezka egin zuen abenduaren 18an, Maialen Lujanbioren garaipenarekin. Hurrengo egunean ere, puntu gehien lortu zuten bertsoen testua dezente zabaldu zen. Bertsolaritza munduko beste albiste bat ere bada gehien irakurritakoen artean: Beñat Lizasok ez du gehiago bertsotan egingo plaza publikoan.
Adierazpen askatasunaren hautsak ere harrotu ziren urriaren erdialdean: EITBk Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak zentsuratu izana salatu zuten. Taldeko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak aitortu zuen berak agindu zuela bertso horiek erretiratzeko. Gertakariaren bi albiste daude gehien irakurritakoen artean. Bata, zentsura salatu zutenekoa; bestea, Euskadi Irratiko eta EITB.eus-eko erredakzio kontseiluak bertsoak kendu izanaren aurka agertu zirenekoa: «Ez dugu ulertzen eta ez gatoz bat EITBko zuzendaritzak hartu duen erabakiarekin».
Bestalde, euskarari buruzkoak ere asko irakurri dira. Esate baterako, euskararen kaleko erabilerarena —orokorrean, duela sei urteko bera da egun—; baita, zehazki, udalerri euskaldunetakoa erabilerari buruzkoa ere —atzeraka ari da, nabarmen—. Hizkuntzari buruzko estereotipo okerrak ere sartu dira zerrendan: euskara «zaila» zela adierazi zuen Gasteizko Auzitegiko epaile batek. Saretik kopiatu zituen argudio horiek, ordea. Hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik behargin batek lanpostua galdu zuen Laudioko Udalean (Araba), eta epaileak haren alde egin zuen, zailtasuna argudiaturik.
Ekainean, Ramon Saizarbitoriaren 2012ko Martutene eleberriaren irakurraldi publikoa egin zuten ekainean, eta saioaren aurkezpenean euskarari eta euskal literaturari buruzko bere kezkak plazaratu zituen idazleak: «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena; askorentzat, oposizioetan puntuak ematen dituen hizkuntza da».
Gazteen uda, bero
Ehunen zerrendan bada nabarmentzekoa den beste gai bat: gazte mugimenduena. Biren arteko talkak eskuratu zuen arreta dena: Gazte Koordinakunde Sozialistaren eta Gazte Asanbladaren artekoak. Azken horrek ekainaren 6an salatu zuen GKSren inguruko hogei bat kidek «eraso egin eta jipoia eman» zietela bi laguni, eta GKSk ere salatu zuen bere kide bat «jipoitu» zutela. Egun gutxi geroago, Ernaik testu bat bidali zion BERRIAri; 2022an gehien irakurritakoetan bosgarrena izan da. Hauxe zion: «Arriskutsua eta arduratzekoa iruditzen zaigu GKSk darabilen mehatxuen dinamika». Koordinakundeak ere testu bidez erantzun zion Ernairi; gehien irakurritakoetan hamargarrena izan da. Hau erantzun zuen: «Komeni zaigu egoera hobetu eta aterabidea ematea, baina ezinbestekoa da minimo etiko eta sozial batzuk errespetatzea». Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak horren inguruan idatzi zuen Beroa dator gazteen uda zutabean.
Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Zerrendan oso goian, zazpigarren postuan da Itaia Emakumeon Antolakunde Sozialistak ekainean Hernanin (Gipuzkoa) antolatutako jardunaldien albistea. Feminismoa eta ahalduntzearen «tranpa» kritikatu zituzten, eta «opresio forma guztiak» bukatzeko bidea «sozialismoa» dela aldarrikatu.
Udako bero sapa horretaz gain, gazte mugimenduen beste artikulu batzuk ere sartu dira zerrendan. Hauexek: urtarrilean GKSk Bilbon eta Iruñean egin zituzten manifestazioena; GKSk eta Ikasle Abertzaleek langileak «alderdi iraultzaile» gisa antolatzera deitu zituztenekoa; GKSko kide bat atxilotu zutela salatu eta espetxetik libratzea galdegin zutenekoak. Sei hilabeteko zigorra ezarri zioten 2018an, ikasle greba batean desordena publikoak egitea egotzita. Maiatzaren 26an espetxeratu zuten, eta ekainaren 1ean askatu.
Hezkuntza kontua
Hezkuntzak ere jakin-mina piztu du. Ehun artikuluen artean dezente dira gaia jorratzen dutenak, sakabanatuta badaude ere. Besteak beste, irakasleen euskara mailari buruzko erreportaje hau. BERRIAk EHUren Hezkuntza Fakultateetara jo zuen galdezka, eta ondorioa argia da: irakaslegaiek ez dute behar besteko euskara maila, baina gizartean gertatzen denaren isla da. Edo beste hau, eskolako ordutegiak eztabaidagai zirenekoa.
Iritziak izan dira hezkuntzari dagokionez gehien irakurritakoak —testuan beheragoxeago dituzue, zerrendatuta—.
Bestalde, badira hezkuntzan zeresana eragin duten beste hainbat kontu: sindikatuen martxoaren 25erako greba deialdia, hezkuntza oinarrien zirriborroan aldaketak eskatzekoa, eta deialdi hori bertan behera utzi izana. Baita sindikatuen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko akordioa ere: besteak beste, adostu zuten egiturazkoak ez diren hezkuntzako lanpostuak halakotzat jotzea. Eta Ikastolen Elkarteak uztailean kaleratutako ohar bat, sare itunduari buruz esandakoak argitu nahian.
Iritzi esanguratsuak
Iritzi artikuluek ere zeresana ematen dute BERRIAko irakurleen artean. Beste ezeren gainetik, hezkuntza izan da 2022an gai funtsezkoena, aburuei dagokienez. Eskola publikoko irakasleen kezkak izan da gehien irakurritako iritzia, Sara Aldabe, Itziar Esteban, Ane Miren Etxegarai, Miren Lourdes Gutierrez eta Maria Jose Marquetena. Zerrendan bada hezkuntza oinarri duen beste iritzirik ere: Ikastolen ekarpena, Joxi Imazek, Edu Apodakak, Gurutze Ezkurdiak, Paulo Iztuetak, Begoña Bilbaok, Jon Diazek, Karmele Perez-Urrazak, Unai del Burgok eta Pello Jauregik idatzitakoa; Maitane Nerekan Umaranen I(ra)kasle puta horiei iritzia; Amelia Barquinen Eskola segregatuak eta euskalgintza; eta EHUko hainbat irakaslek sinatutako Atxiloketak Euskal Herriko Unibertsitatean, martxoaren 24ko ikasle greban izandako 34 atxiloketen harira argitaratua.
Beste bi pertsonaren iritziak ere lortu dute 2022ko zerrendan sartzea. Batetik, Pako Aristiren Euskarafobia eta Elkano Fundizioa. Bestetik, oihartzun handia izan zuten Jose Mari Esparza Zabalegiren bi testuk: Migrazioa? Ez, mila esker eta Confebask: migrazioa bai, mila esker.
Elkarrizketa esanguratsuak
Jendeak, iritziak ez ezik, izan du zer esanik aipu marken artean. Badira zenbait elkarrizketa urteroko zerrendan. Agertzen den lehena Sandra Piñeiro galiziarrarena da. Elikaduraren nahasmendua izan zuen arraunlaria izandakoak; orain, mendi lasterketetan aritzen da: «Neure buruarekin bakean egoteko aukera eman dit mendiak». Eta, zerrendan beherago, lau andreri egindako bi elkarrizketa bikoitz. Bata, Erika Lagoma eta Estitxu Fernandez idazleena: «Feminismoaren zati batek amatasunaren biologia ukatu du». 11 amaren eta bi aitaren bizipenak bildu zituzten M ama* eme* ume* liburuan. Bestea, Lorea Agirreri eta Begoña Garaikoetxeari Euskara Aurrera egitasmoaren kariaz egindakoa: «Erru gutxiago behar dugu, eta oxigeno gehiago».
Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Hona hemen beste elkarrizketa sorta bat. Nerea Garmendia aktorearena: entzumen arazoak dituela azaldu zion BERRIAri, eta audifonoak darabiltzala; hori baliatuz, bakarrizketa inklusiboen proiektu bat jarri zuen abian. Nerea Barjola politologo eta ekintzaile feministaren elkarrizketak ere klik asko jaso zituen; udako ziztaden inguruko mezuez mintzatu zen Barjola, kezkatuta: «Alarma soziala horrela bideratzeak bortizkeria sexuala indartzen du». Jon Maia bertsolari eta idazlea ere elkarrizketatu zuen BERRIAk, Kantu bat gara disko-liburuaren harira. Elkarrizketarako tartetxo bat eskaini dio Cira Rodriguez logopedak ere BERRIAri abenduan; umeen hizketaren garapenari buruz aritu zen: «Ume batek 3 urterekin ez badu hitz egiten, ja hasi behar da lantzen». GKSren urtarrileko manifestazioen atarian, Unai Martinez GKSko kideak ere hau azaldu zuen: «Gauzak aldatzeko ilusioa berreskuratu behar dela uste dugu».
Hesiak bota dituen belaunaldikoak: BERRIAren Ahomentan atala ere zerrendan sartu da, Kattalin Barcena J Martina taldeko eta Amets Aranguren Ibil Bediko kideena. Euskal Herriko paradigma musikalaren eta koiuntura politikoaren loturaz aritu ziren biak ala biak.
Erreportaje esanguratsuak
Beste kazeta generoen artean, erreportaje gutxi batzuk ere sartu dira aurtengo zerrendan. Aipatutako hezkuntzari buruzkoez gain, badira beste batzuk. Horietako bat parkopresiarena da. Parkopresia, bai: kaka egitearen lotsa. Ondorio psikologikoak zein fisiologikoak dauzka, baina baita aterabideak ere. Kaka egin baino lehenagokoaz ere idatzi du BERRIAk, elikaduraz: kirolarien elikaduraz, hain zuzen. Joseba Ezkurdia pilotaria eta Itziar Gonzalez fisioterapeuta, osteopata eta nutrizionista elkarrizketatu zituen BERRIAk.
Kirola alde batera uzteke, Lur Errekondori buruzkoa ere dezente irakurri da. Estreinakoz aritu zen Egur Sport txapelketan, harri jasotzen: «Plazarako gogoa nuen». Bestelako erreportaje bat ere nabarmendu da aurten: Mirentxin gidariek euren ibilbidea amaitu izanari buruzkoa. Euskal presoen sakabanaketa aldatuz joan ahala, haien beharra ere urrituz joan da. Beren agurraren albisteak ere entzute handia izan zuen: «Guretzat azken bidaia heldu da».
Gehien irakurritako erreportajeekin amaitzeko, euskarazko joko batena: Berbaxerkarena. Egunero, letra batzuk emanda, ahalik eta hitz gehien sortu behar dira. Bolo-bolo ibili zen jokoa sortu bezain laster —eta oraindik ere badabil—. Berbaxerkaren eta WorldlEH jokoaren albiste bana ere zerrendan da. Azken horretan —Wordle jokoaren euskarazko bertsioa da—, Euskal Herriko herri edo hiriren baten mapa agertzen da, muga egiten duen beste herri eta hirien erlieberik gabe. Erabiltzaileak zein den asmatu behar du, zazpi saiakeratan gehienez.
COVID-19a, atzean utzita
Pandemiaren albiste batzuk badira gehien irakurritakoen artean. Baina COVID-19ari agur esatekoak dira. Adibidez: ziurtagirien luzapena bertan behera utzi zutenekoa; horiek ez eskatzearena; eta Jaurlaritzak murrizketa guztiak kendu zituenekoa. Tira: maskara oraindik ere jantzi egin behar da zenbait tokitan, noski. Bestalde, urtero bezala, baliabideak zerrendaren goialdean dira: Koronabirusaren azken datuak, herriz herrizko egoeraren mapa eta omikron arorako gida. Indartze dosien inguruko elkarrizketa hau ere asko irakurri da: Joseba Bikandi immunologoarekin mintzatu zen BERRIA: «Orain ditugun txertoak jarri eta jarri ibiltzeak ez du babes maila handituko».
Besteak
Hilberriek ez ezik, ezbeharrek ere zabalkunde handia izaten dute. Martxoan hilda aurkitu zuten Ukerdi mendian 40 urteko mendizale bat. Ekainean, berriz, 25 urteko mendizale bat atzeman zuten hilik Anboton (Bizkaia). Maiatzean, berriz, 3 urteko haur bat zendu zen Correllan (Nafarroa), ur oxigenatua edan ostean. Mexikon desagertuak ziren bi euskal herritar ere hilik topatu zituzten, Yucatango Valladoliden herrialdearen hego-mendebaldean. Duela astebete, Gabon egunean, 24 urteko gazte bat hil zuten Donostian; hiru pertsona atxilotu zituzten hilketaren harira.
Hainbat baliabidek ere bisita asko izan dituzte aurten. Horiexek dira Korrikaren ibilbidea, erregaien prezioaren mapa eta euskarazko edukiak sarean ikusteko baliabideen zerrenda. Jakin-mina ere piztu dute beste zenbaitek: erdal eratik datozen euskarazko abesti famatuen bildumatxoa; Errusiaren propagandako mapa bat, non Nafarroako Erresuma agertzen den; eta munduko landarerik handiena topatu zuteneko albistea. Aipatzekoak dira, era berean, Euskadi Irratiko Faktoria saioan Miren Larrion Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohiari egindako elkarrizketa, eta Jaurlaritzak iragarritako laguntzak: hilero 200 euroko laguntzak emango ditu seme edo alaba bakoitzeko, umeek 3 urte bete arte.
Honako albiste hau ere nabarmentzekoa da: 13/13 auziko lau auzipeturi espetxe zigorrak ezarri zizkien Espainiako Auzitegi Nazionalak.
Ikusi gehiago: 2022an BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Uztailean Gure Esku-k eta Kataluniako plataforma ugarik mobilizazio bat prestatu zuten, «herri gogoa aktibatzeko eta burujabetzarako prozesu bat» abiatzeko. Pirinioetako 300 bat tontor argiztatu zituzten horretarako. Egitasmoaren aurkezpena zerrendan sartu da, eta, harekin batera, maiatzean Aragoiko presidenteak esandakoak. Honela esan zuen: «Ez nago prest onartzeko inork Pirinioak zikintzea, eta are gutxiago Aragoiko biztanleen gehiengoaren artean arbuioa sortzen duten ideologiek eta proposamen politikoek».
Maiatzean, Donostiako Kaxilda liburu dendako kideek salatu zuten «gertakari larriak» bizi izan zituztela, La Sapa de los Aperribay liburuaren harira; aurretik, Antimilitaristak EH kolektiboak liburu huraxe bera aurkeztu zuen Kaxildan: Aperribai familiak armagintzarekin duen harremanaren inguruko lana da. Galder Barbado gazteak ere salatu zuen Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin zizkiola. «Nire egoera zein zen bazekiela, ezagutzen ninduela, eta bazekiela zein izan den nire rola gazte mugimenduan». Bestalde, Zumarragako (Gipuzkoa) itxitako zabortegi batean milaka tona altzairu errauts bota dituzte, gutxienez urtebetez, Arcelor Mittalen instalazioetan.
Kirol mundukoak ere badira: Itzuliaren antolatzailearen esanak, emakumezkoen txirrindularitza «moda kontua» zela bota zuenekoa; Helene Alberdi triatloilariaren adierazpenak, Distantzia Erdiko Europako Txapelketan nagusitu ostekoak; eta Espainiako Poliziak Vila-Realen Realaren zaleak jipoitu zituenekoa. |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222598/bidesarien-deskontuekin-erabiltzaileek-44-milioi-euro-aurreztea-espero-du-gipuzkoako-aldundiak.htm | Ekonomia | Bidesarien deskontuekin erabiltzaileek 44 milioi euro aurreztea espero du Gipuzkoako Aldundiak | Urtarrilaren 1ean hasiko dira deskontuak aplikatzen. Ezberdinak izango dira ibilgailuaren motaren eta erabileraren arabera. | Bidesarien deskontuekin erabiltzaileek 44 milioi euro aurreztea espero du Gipuzkoako Aldundiak. Urtarrilaren 1ean hasiko dira deskontuak aplikatzen. Ezberdinak izango dira ibilgailuaren motaren eta erabileraren arabera. | Urrian aurreratu moduan, igandetik aurrera Gipuzkoako ordainpeko errepideetako bidesariak merkeago izango dira. Hala, Gipuzkoako Foru Aldundiak, batetik, inflazioaren eragina «arindu» nahi du, eta «mugikortasun jasangarria» bultzatu, bestetik. Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Bide Azpiegituretako batzarkidearen arabera, «pauso handia» da hartutako neurria, eta bere departamentuak uste du errepideen erabiltzaileek guztira 44 milioi euro inguru aurreztuko dituztela. AP-1, AP-8 eta A-636 dira Gipuzkoako ordainpeko errepideak.
Erabiltzaile guztiek BIDEGIn izena eman beharko dute, baita Abiatu, Via-T edo TAG sistema izan ere. Deskontuak hala aplikatuko dira, ibilgailuaren motaren eta erabileraren arabera:
Ibilgailu arinen erabiltzaile partikularrak
Hilabetean seigarren bidaiatik aurrera %25eko deskontua izango du bidaia bakoitzak, eta 21.etik aurrera, berriz, %75ekoa izango da. Horrez gain, hilean 35,35 eurokoa izango da gehienezko gastua: hortik aurrera, doakoa izango da. Lehen, Gipuzkoako bidaiariei bakarrik aplikatzen zitzaien deskontu hau, baina hemendik aurrera erabiltzaile guztiei aplikatuko zaie, BIDEGIn izena emanda badaude betiere.
Garraio publikoa
Garraio publikora bideratutako ibilgailu astunek —autobusak eta autokarrak— izango dituzte deskontu handienak: erdia ordaindu beharko dute. Bestalde, taxiek maiztasunaren araberako deskontuak izango dituzte. 21. bidaiatik aurrera %10eko deskontuak izango dituzte, eta %13koak 51.etik aurrera.
Garraiolariak
Salgaiak garraiatzeko ibilgailuek etiketaren araberako jaitsierak izango dituzte. 0 eta Eco etiketa dutenei %25 jaitsiko diete prezioa; %20 euro 6 etiketadunei, eta %15 Euro 5 ibilgailuei. Horrez gain, salgaiak daramatzatenei %10eko deskontu gehigarria aplikatuko zaie 21 eta 50 bidaia artean egiten badituzte, eta %13, berriz, 51 edo gehiago egiten dituztenei. Hala ere, 2023ko urriaren 1etik aurrera hasiko dira erabileraren araberako jaitsiera horiek egiten, nahiz eta atzeraeragina izango duen; hau da, BIDEGIn dokumentazioa egiaztatuta, itzuli egingo zaie dirua.
Autonomoak
Jarduera ekonomikora bideratutako autonomoen eta bestelako erabiltzaileen ibilgailuei ere gehienez %13ko beherapena egingo diete, erabiltzen duten maiztasunaren arabera; urriaren 1etik aurrera sartuko da indarrean neurri hori. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222599/goian-bego-errege.htm | Kirola | «Goian bego, errege» | Pele zendu da, askorentzat historiako futbol jokalari onena zena. Koloneko minbizia zuen, eta asteak zeramatzan ospitalean. Artea zen harentzat futbola. | «Goian bego, errege». Pele zendu da, askorentzat historiako futbol jokalari onena zena. Koloneko minbizia zuen, eta asteak zeramatzan ospitalean. Artea zen harentzat futbola. | Brasil aldarte alaieko herrialdetzat saldu izan da, eta estereotipo horrek ere utzi du arrastoa futbolean, jogo bonito (joko ederra) deitzen dioten jokatzeko erarekin. Baina jogo bonito-a triste dago gaur. Edson Arantes do Nascimento Pele hil zen atzo, jokatzeko era horren aita ponteetako bat, 82 urte zituela. O Rei ezizenez ere ezaguna, askoren iritziz inoizko futbol jokalari onena izan zen. Besteak beste, Brasilgo selekzioaren historiako golegile nagusia da 77 golekin, eta hiru Munduko Kopa irabazi dituen jokalari bakarra da.
Pele osasun egoera larrian zegoela jakina zen azken asteetan, eta haren aldeko mezu mordoa ikusi ahal izan dira, besteak beste, Qatarko Munduko Kopan. Sare sozialetan ere asko zabaldu zen #ForçaRei traola. 2021eko irailean atzeman zioten minbizia, eta Sao Paulon zegoen ospitaleratua, Albert Einstein ospitalean. Han, medikuek kimioterapia bertan behera uztea erabaki zuten, onurarik egiten ez ziola ikusita. Ordutik, zainketa aringarrietan zegoen. Azken egunetan jada senideek esan zuten, egoera oso larria zela.
Historiako futbolari onena zein izan den galdetzen denean, hautagaien artean izaten da beti Pele. Mitoa da brasildarra, duela bi urte eskas hil zen Diego Armando Maradona, Franz Beckenbauer, Johan Cruyff edota Leo Messi bezalako izenen pare. Ez da makala haren palmaresa. Brasilgo selekzioarekin nabarmendu zen; izan ere, ez zuen sekula Europako talde batean jokatu. 1981ean, Mendeko Atleta titulua eman zion Frantziako L’Equipe egunkariak. Urrezko Baloia, ordea, ez zuen sekula irabazi, garai hartan Europan jokatzen zuten jokalarientzat baitzen.
Tres Corações herrian jaio zen 1940. urtean, Minas Gerais estatuan. 16 urte eskasekin egin zuen debuta Brasilgo selekzioarekin, eta 17rekin irabazi zuen lehen aldiz Munduko Kopa, Suedian, 1958an. Balentria errepikatu zuen Txilen, 1962an eta Mexikon, 1970ean. Azken horretan, gainera, txapelketako jokalari onenaren saria irabazi zuen. Gaur egun, oraindik ere, Brasilgo selekzioarekin gol gehien egin dituen jokalaria da Neymarrekin batera, 77rekin. Bere ibilbide osoan, datu ofizialen arabera, 1.284 gol sartu zituen 775 partida ofizialetan.
Neurketa gehienak Sao Pauloko Santosekin jokatu zituen. Hura izan zen Peleren bizitzako taldea. 1956tik 1974ra arte jokatu zuen han, eta, besteak beste, bi Libertadores Kopa eta bi Kontinente Arteko Kopa irabazi zituen. Santosen historiako golegile nagusia da, 643 golekin. 1975ean Amerikako Estatu Batuetara joan zen, New York Cosmos taldera; hiru urte egin zituen han, eta liga bat irabazi zuen. Jokatzeko era ikusgarriagatik nabarmendu zen. Taktikatik harago, sormena zuen ezaugarri nagusi. Taldekide bati baloia pasatzerakoan, errematatzerakoan edo aurkari bat atzean uzterakoan beti «gauza eder bat» egitea zuen buruan. Horixe baitzen harentzat futbola: «Arte bat».
Erretiratutakoan ez zen bizitza publikotik aldendu Pele. 1977an NBE Nazio Batuen Erakundearen enbaxadore izendatu zuten, eta munduko herritar titulua eman zioten. FIFAren joko garbiaren komisioko kide eta Unicefeko enbaxadore ere izan zen. Politikan ere parte hartu zuen: 1994 eta 1998 artean Brasilgo Gobernuko kirol ministro izan zen, Fernando Henrique Cardoso presidentearen agintaldian.
Salaketak eta polemikak
Alde ilunik ere izan zuen. Adibidez, ez zuen hainbat seme-alabaren aitatasuna onartu, eta haren bikotekide ohiek epaitegietara jo zuten aitatasun hori onartu, eta haiei zegokien mantenu pentsioa ordaintzeko. Urte luzez ez zuen egin. Bestalde, haren enpresak 700.000 dolar jaso zituen Argentinako banku batetik, Unicefen aldeko partida bat antolatzeko. Diru hori itzuli egin behar zuen, baina ez zuen egin. Bestalde, 2014ean Brasilen jokatu zen Munduko Kopa. Herrialdea krisi ekonomiko eta sozial sakon batean zegoen, eta herritarrak kalera atera ziren hori salatzeko. Pelek protesta horiek bertan behera uzteko eskatu zuen, «herrialdearen irudia ez zikintzeko». Herritarrek haren jarrera salatu zuten.
Familiaren agurra
Peleren familiak eman du bere heriotzaren berri sare sozialetan. «Inspirazioak eta maitasunak markatu zuten Pele erregearen bidaia. Bere bidaian, Edsonek mundua liluratu zuen futbolerako jenioarekin, gerra bat gerarazi zuen, gizarte lanak egin zituen mundu osoan zehar, eta bere ustetan gure arazo guztien sendabidea zena zabaldu zuen: maitasuna». «Maitasuna, maitasuna eta maitasuna, betirako», hitz horiekin hasi eta amaitu dute Peleren senideek mezua.
Mengalvio Pedro Figueiro Brasileko futbol jokalari eta entrenatzaile ohiak ere Pele agurtu du; 60ko hamarkadan haren kide izandakoa da. «Ezin dut sinetsi joan zarenik. Gaur ez da futbola soilik dolutan dagoena, mundu osoa baizik. Jainkoari eskerrak ematen dizkiot zu pertsona gisa ezagutzeko pribilegioa izateagatik, zurekin futbolaren historia egiteagatik eta jokatzeagatik. Beti egongo zara nire oroimenean eta bihotzean. Goian bego, errege».
Neymar futbol jokalariak ere Pele ohoratu du sare sozialetan: «'Pele baino lehen, 10 zenbaki bat besterik ez zen'. Esaldi hori nonbait irakurri nuen, nire bizitzako uneren batean. Baina esaldi hori, ederra baina osatugabea da. Peleren aurretik futbola kirol bat besterik ez zela esango nuke. Pelek dena aldatu zuen. Futbola arte bihurtu zuen, entretenimendu. Ahotsa eman zien pobreei, beltzei, eta batez ere: ikusgarritasuna eman zion Brasili. Erregeari esker hanpatu da futbolaren eta Brasilen estatusa! Joan da, baina bere magia mantenduko da. Pele betirako da!». Cristiano Ronaldo futbolariak ere hitz batzuk eskaini dizkio: «'Agur' hutsa ez da inoiz nahikoa izango egun futbolaren mundu osoak duen mina adierazteko. Hainbeste milioiren inspirazioa, atzoko, gaurko, betiko erreferentea». |
2022-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/222600/merezitako-puntua-lortu-du-athleticek.htm | Kirola | Merezitako puntua lortu du Athleticek | Talde zuri-gorriak hutsean berdindu du Benito Villamarinen, etenaren osteko lehen partidan. | Merezitako puntua lortu du Athleticek. Talde zuri-gorriak hutsean berdindu du Benito Villamarinen, etenaren osteko lehen partidan. | Hilabete eta erdiko etenaren ostean, gaur itzuli da lehiara Athletic, eta ez edonola. Intentsitatez eta erritmoz jositako partida jokatu du Betisen zelaian, eta ongi merezitako puntua poltsikoratu du. Sailkapenaren goiko postuetan egonik, onenen artean mantentzeko derrigorrezkoa zuen gutxienez punturen bat lortzea, eta ez du hutsik egin. Betisen plaza hain gaiztoa izanik, hasi eta buka oso ongi lehiatu da, eta amaieran irabazteko aukera bat edo beste ere izan du. Gol aukerak sortzea dezente kostatu zaio, baina ez du minutu bakar batean ere kontzentrazioa galdu. Hau da, aurreko sasoietan galdu ohi zituen partida horietako batean, gutxienez puntu bat lortu du.
Hasierako hamaikakoan bizpahiru ezusteko zelairatu ditu Ernesto Valverdek, Iñigo Martinez, Muniain eta Berenguer aulkian geratu baitira. Williams anaiak hegaletan eta Guruzeta aurrelari gisa ipinita, abiadura bilatu nahi izan du entrenatzaileak. Oreka, dena den, zelai erdiak eman die zuri-gorriei. Dani Garciaren lana aipagarria izan da, Betisen erasoko jokoa bertan behera utzi baitu. Oso lehiatua izan da lehen zatia, baina etxekoek behetik gora egin dute pixkanaka, eta, kalitatea lagun, agindu egin dute gehienean. Fekirren oinetatik irten dira aukera arriskutsuenak, baina Unai Simon dotore aritu da atepean.
Bigarren zatiak ere lehengo lepotik izan du burua. Berdintasun horretan, erosoago zegoen Betis, eta Valverdek aldaketak egin ditu: Muniain, Raul Garcia eta Berenguer zelairatu ditu 70. minutuan. Aldaketek arnasa eman diote taldeari, eta, Muniainen gidaritzapean, Betisen areara gehiago iristen hasi dira zuri-gorriak. Yurik eta Nico Williamsek erasoko jokaldi apartak osatu dituzte, baina inork ez du asmatu azken errematean. Betisek jokalari bat gutxiago izan du azken minutuetan, baina Athleticek ez du abantaila baliatu. Dena den, puntuari esker, aurkari zuzen batek sailkapenean gain ez hartzea lortu du. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222619/kartzelara-bidali-dute-rebeca-huayta-hiltzea-egotzitako-gizona.htm | Gizartea | Kartzelara bidali dute Rebeca Huayta hiltzea egotzitako gizona | Emakumearen gorpua Boliviara aberriratzeko tramiteak abiatu dituzte haren senideek. 45 urte zituen, eta aurten bortxa matxistaren ondorioz hildako bosgarren andrea da. | Kartzelara bidali dute Rebeca Huayta hiltzea egotzitako gizona. Emakumearen gorpua Boliviara aberriratzeko tramiteak abiatu dituzte haren senideek. 45 urte zituen, eta aurten bortxa matxistaren ondorioz hildako bosgarren andrea da. | Basauriko kartzelara (Bizkaia) bidali dute astearte gauean Bilbon Rebeca Huayta Huacan hil zuen gizona. Asteazkenean atxilotu zuten, Poliziari aitortu ostean labankadaz hil zuela bikotekide zuen emakumea, eta gaur arratsaldean epailearen aurrera eraman dute; espetxeratzea ebatzi du hark. 44 urte ditu gizonak, eta bortizkeria matxistari lotutako salaketa gehiago ditu kontra. Aurten indarkeria matxistaren ondorioz hildako bosgarren emakumea izan da Huayta; 2003tik 117 andre falta dira Euskal Herrian.
45 urte zituen Huaytak, eta Boliviako Santa Cruz erregioan sortua zen, Patacamaya herrian. Boliviako Kanpo Harremanen Ministerioak urratsak hasi ditu haren gorpua aberriratzeko. Biktimak Bolivian zituen senitartekoekin harremanetan jarri dira agintariak, haren anaiarekin zehazki, aberriratzearen gaineko xehetasunez jarduteko. Behin haiek eskea era formal batean egiten dutenean, urratsak hasiko dituzte hilotza hara eramateko.
«Estraditatzeko» eskea
Era berean, Boliviako kontsulatuak bilerak izan ditu Boliviako migratzaileek Bilbon osatzen duten komunitateko ordezkariekin. Haiek «estradizioa» eskatu zuten ustez andrea hil duen gizonezkoarentzat. Bolivian sortua da hura ere, eta zigorra han betetzea nahi dute. Hildakoaren gertukoek mezu horiek ozendu zituzten atzo haren hilketa salatzeko egin ziren elkarretaratzeetan ere.
Aurrekariak ditu gizon horrek; aurrez ere indarkeria matxista egotzi izan diote. Horren gaineko albisteak baziren, eta Espainiako Berdintasun Ministerioak egiaztatu egin zituen atzo bertan. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222620/frankismoan-billy-el-ninori-emandako-dominak-kentzeko-agindu-du-espainiako-gobernuak.htm | Politika | Frankismoan Billy el Niñori emandako dominak kentzeko agindu du Espainiako Gobernuak | Antonio Gonzalez Pacheco 'Billy el Niño' polizia ohi eta torturatzaile ezaguna duela bi urte hil zen. Lau domina zituen, eta %50 igo zioten pentsioa. Frankismoak saritutako beste polizia ohiei ere eragingo die Memoria Demokratikoaren Legea baliatuta hartutako neurriak. | Frankismoan Billy el Niñori emandako dominak kentzeko agindu du Espainiako Gobernuak. Antonio Gonzalez Pacheco 'Billy el Niño' polizia ohi eta torturatzaile ezaguna duela bi urte hil zen. Lau domina zituen, eta %50 igo zioten pentsioa. Frankismoak saritutako beste polizia ohiei ere eragingo die Memoria Demokratikoaren Legea baliatuta hartutako neurriak. | Memoria Demokratikoaren Legea baliatuta, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak agindu du frankismoan ordainsariak eta dominak eman zizkieten poliziei horiek erretiratzeko. Horien artean dago Antonio Gonzalez Pacheco Billy el Niño polizia frankista, atxilotuei eginiko torturengatik ezaguna eta duela bi urte hil zena.
Rodolfo Martin Villa ministro frankistak Poliziaren merituaren domina eman zion Gonzalez Pachecori; denera, bere ibilbide profesionalean lau domina jaso zituen; horiei eskeri, pentsioa %50 igo zioten. Orain, kendu egingo dizkiote ordainsariok, behin hilda dagoenean.
Frankismoa amaituta ere Espainiako Poliziari lotuta jarraitu zuen Gonzalez Pachecok, 1981ean Espainiako Polizia Judizialera igaro baitzen. Urtebete geroago utzi zion polizia izateari. Ordutik aurrera, hainbat enpresa pribatutan segurtasun arduradun gisa jardun zuen.
Euskal herritar ugari torturatu zituen. Jose Luis Uriz PSNko parlamentari ohia da horietako bat. Duela zenbait urte, bere testigantza eman zion BERRIAri: «Sarri askotan, galdeketetan, gure atzean jartzen zen, eta kolpe handiak ematen zizkigun garondoan. Edozein unetan, ihes egiten bazion, hantxe lepo hezurra hautsita gera gintezkeen sentipena izaten genuen, eta horrek eragiten zuen zinez larritasun handia». 1969 eta 1970 artean torturatu zuen polizia ohiak, beste hainbat agenterekin batera. Hala ere, ez zituen soilik frankismoan gidatu tortura saioak. Trantsizio garaian ere jarraitu zuen horretan. Mikel Kortak esana du, adibidez, bederatzi egunez torturatu zuela Gonzalez Pachecok, 1978. urtearen amaieran. «Gu 1978ko azaro bukaeranatxilotu gintuzten, konstituzioaren erreferenduma egin baino lehen, eta abenduaren hasieranaskatu gintuzten, erreferenduma ren ondoren», adierazi zion BERRIAri.
Espainiako Barne Ministroak jakinarazi duenez, urritik indarrean den Memoria Demokratikoaren Legearen aplikazioaren eraginez kenduko dituzte erregimen frankistak emandako ordainsariak. Horiek erretiratuko dituzte, azaldu duenez, frogatuta baldin badago polizia horiek, lehenago edo beranduago, horiek jasotzearekin bateragarriak ez diren ekintzak egin zituztela. Efe berri agentziak, iturri polizialak aipatuta, jakinarazi du gutxienez zazpi espediente dituztela identifikatuak; lau Guardia Zibilarenak eta hiru Espainiako Poliziarenak.
Hain justu, joan den astean Billy el Niñoren hamahiru biktimak Espainiako Barne Ministerioari eskatu zioten polizia ohiari emandako sariak kentzeko. Gutun batean, polizia ohia «frankismoaren totalitarismoaren aurka eta askatasunaren alde altxa zirenen torturatzaile ezaguna» izan zela gogorarazi zuten, eta salatu haren ekintzak ez direla bateragarriak «balio demokratikoekin eta giza eskubideekin».
Epaiketarik gabe
Luzaroko eskaria izan da polizia ohiari emandako ordainsariak kentzea, eta baita hura epaitzea ere. Haren kontrako ekinbide judizialak, ordea, Espainiatik kanpo abiatu izan dira, batez ere. 2013an, Maria Servini Argentinako epaileak hura atxilotzeko nazioarteko agindua eman zuen, Jesus Muñecas polizia ohiarekin batera. 1971. eta 1975. urteen artean hamahiru pertsona torturatzea leporatzen zion epaileak. Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu zuen Gonzalez Pachecok, Muñecasekin batera, baina auzitegiak estradizio eskaera atzera bota zuen, argudiatuz tortura delitu horiek iraungita zeudela.
2019an, Espainiako epaile batek, Maria Isabel Durantezek, lehenengoz onartu zuen Gonzalez Pachecoren kontrako kereila bat —30 kereilatik gora aurkeztu zituzten haren kontra—. Hala ere, epaitua izan gabe hil zen polizia ohia.
PSOEk eta Unidas Podemosek 2018ko aurrekontu akordioan jaso zuten polizia ohiari dominak kentzeko konpromisoa, baina handik lau urtera iritsi da neurria. Tartean, 2020an, Unidas Podemosek eta PSOEk Gonzalez Pachecoren zerbitzu orria ezagutaraztearen aurka egin zuten Espainiako Kongresuan aurtengo otsailean, EH Bilduren eskaera bat ezetsita. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222621/andrew-tate-kickboxingeko-jokalari-ohi-eta-streamer-ezaguna-atxilotu-dute-giza-salerosketa-egotzita.htm | Mundua | Andrew Tate kickboxingeko jokalari ohi eta 'streamer' ezaguna atxilotu dute, giza salerosketa egotzita | Greta Thunbergekin sarean izandako ika-mikan azaleratutako datuei esker lortu du Poliziak Tate topatzea. Bukaresten atzeman dute; haren anaia ere bai. Zenbait emakume bahitzea eta bortxatzea ere leporatu diote. | Andrew Tate kickboxingeko jokalari ohi eta 'streamer' ezaguna atxilotu dute, giza salerosketa egotzita. Greta Thunbergekin sarean izandako ika-mikan azaleratutako datuei esker lortu du Poliziak Tate topatzea. Bukaresten atzeman dute; haren anaia ere bai. Zenbait emakume bahitzea eta bortxatzea ere leporatu diote. | Greta Thunbergek K.O. utzi du Andrew Tate. Eskuin muturreko kickboxing jokalari ohia ezinen da gehiago aritu, gaur-gaurkoz, sarean borrokan. Eta auzitegietan epaitua izanen da, leporatzen zaizkion delituen harira. Atzo iluntzean atxilotu zuten, Bukaresten; baita haren anaia ere. Errumaniako Fiskaltzak hainbat delitu leporatu dizkie biei: giza salerosketa, bahiketa, bortxaketa, eta zenbait andre eduki pornografikoak sortzera behartzea. Errumaniako zenbait hedabidek zabaldu dutenez, epaileak 24 orduko atxiloketa agindu du oraingoz.
Azaldu dutenez, Tate anaiek AEBetako eta Erresuma Batuko zenbait emakume engainatu dituzte, amodio kontuak bide harturik, gerora Errumaniara eramateko. Sei biktima identifikatu dituzte.
Poliziak hainbat hilabete zeramatzan Andrew Tate eta Tristan Tate anaiak Errumaniara noiz itzuliko zain, herrialdetik kanpo ematen baitituzte urteko hilabete gehienak. Bi akusatuak jadanik Bukaresten zirela baieztatzeko, ezinbestekoak izan dira Andrew Tatek Thunbergekin sare sozialetan izandako elkarrizketak.
'Zakil txiki' bat
Zenbait urte dira Andrew Tatek kickboxing profesionala utzi zuela. Ordutik, sarean zabaldutako mezuengatik da ezaguna; streamer-a da. Mezu matxista eta homofoboak, eta txertoen kontrako aldarriak plazaratu izan ditu gogoz. Azken polemika, ordea, klima krisiaren auziari loturikoa izan da. Tatek Thunbergi zuzendutako txio bat idatzi zuen abenduaren 27an, hura zirikatu eta klima larrialdiaren aurkako mugimendua irrigarri uzteko asmo garbiz. Txio horretan, Tatek Thunbergi esan zion 33 auto dituela, eta harro azaldu zuen horietako batzuek zenbat kutsatzen duten. Eskakizun bat ere bota zion aktibista suediarrari: «Mesedez, esadazu zein den zure helbide elektronikoa. Nire auto guztien zerrenda eta horien kutsatze gaitasun erraldoiak bidaliko dizkizut».
Ezin jakin Tatek erantzunik espero zuen, baina ailegatu zen Thunbergen txioa. Honela zioen: «Bai, faborez, azaldu iezadazu. Bidali helbide honetara: smalldickenergy@getalife.com» (zakiltxikienergia@erosezazubizitzabat.com). Aktibistaren mezua ikusirik, sareak guztiz aztoratu ziren. Askok txalotu zuten erantzuna.
Ordea, elkarrizketa ez zen horrekin amaitu, eta, hain justu, ondotik etorritako mezuek dute zuzeneko ikustekoa Andrew Tateren atxiloketarekin. Tonu itxuraz lasaian, bideo batekin erantzun zion Thunbergi, pizza kaxa bat ondoan zuelarik. Kaxaren ertzean ikus daitekeenez, pizza Errumaniako kate entzutetsu batean erosia zen. Hala, Poliziari pista hori aski izan zaio Tate herrialdean zela ondorioztatzeko, eta erdietsi dute gizona atxilotzea.
Ikusi gehiago: Onintza Enbeitaren iritzi zutabea: Energia
Thunbergek idatzi du elkarrizketako azken txioa: «Hau gertatzen da pizzaren kaxak birziklatzen ez dituzunean».
Bitxikeria bat: Tate anaien kontrako polizia operazioren atzean lan egin duen erakundeak Greta du izena ingelesez: Group of Experts on Action against Trafficking in Human Beings. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222622/putinek-gonbita-egin-dio-xiri-datorren-udaberrian-mosku-bisitatzeko.htm | Mundua | Putinek gonbita egin dio Xiri datorren udaberrian Mosku bisitatzeko | Errusiako eta Txinako presidenteek bilera telematiko bat egin dute gaur. Putinen esanetan, bi herrialdeen arteko harremana «superpotentzien arteko elkarlanaren eredu» da. | Putinek gonbita egin dio Xiri datorren udaberrian Mosku bisitatzeko. Errusiako eta Txinako presidenteek bilera telematiko bat egin dute gaur. Putinen esanetan, bi herrialdeen arteko harremana «superpotentzien arteko elkarlanaren eredu» da. | «Ez dut inolako zalantzarik zuk eta biok aurrez aurre biltzeko aukera aurkituko dugula», adierazi dio Vladimir Putin Errusiako Presidenteak Xi Jinping Txinako estatuburuari gaur, elkarrekin egin duten bideokonferentzian, Tass Errusiako albiste agentziak jaso duenez. «Presidente estimatua, nire lagun estimatua, datorren udaberrian zu Moskun ikustea espero dugu», esan dio. Xik ez du baieztatu datorren udaberrian Moskura joango denik.
Bi agintarien arteko aurrez aurreko bilkura bat lortuz gero, espero izatekoa da Putinek hura baliatu nahi izatea munduaren aurrean Txinaren babesa duela irudikatzeko, eta ildo horretan mintzatu da Xirekin izan duen elkarrizketan. «Munduari frogatuko lioke Errusiaren eta Txinaren arteko harremana zenbateraino den indartsua funtsezko auzietan, eta urteko gertaera politiko nagusia izango litzateke bitariko harremanei dagokienez».
Putinen iritziz, bi herrialdeen arteko loturak «froga guztiak gainditu ditu», eta gaineratu du Moskuk eta Pekinek elkarlana areagotuko dutela arlo militarrean. Bi estatuen arteko harremana «superpotentzien arteko elkarlanaren eredu» da, Errusiako presidentearen esanetan.
CCTV Txinako telebistak argitaratu duenez, Xik ere bi herrialdeen arteko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du, Txinako eta Errusiako herritarren onerako, eta «munduaren egonkortasunaren intereserako». Nazioarteko aferetan sakondu nahi du elkarlan hori.
Bestalde, Xik Putini ohartarazi dio Ukrainako gerrari amaiera emateko bake elkarrizketak ez direla errazak izango, eta Pekinek orain arte agertu duen «objektibotasunari eta bidezko posizioari» eutsiko diola. Txinako presidenteak esker ona adierazi dio Putini, Errusiak ez diolako «inoiz ere» uko egin «gatazka negoziazio diplomatikoen bidez konpontzeari».
Putin eta Xi aurrez aurre bildu ziren azkenengoz joan den irailaren 15ean, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundeak Uzbekistanen egin zuen goi bileran. Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik —otsailaren 24tik— egin zuten lehen bilera izan zen. Orduan, Putinek ez zuen lortu Txinaren babesa, eta Errusiako agintariak adierazi zuen ulertzen zuela Xik «zalantzak izatea eta arduratuta egotea» Ukrainako gerraren harira. Halere, Txinako mandataria goratu zuen, gatazkari buruz jarrera «orekatua» edukitzeagatik. Xi prest agertu zen Errusiarekin elkarlanean jarraitzeko.
Txinak Ukrainaren inbasioa gaitzetsi du hainbatetan, herrialdeen subiranotasunaren eta lurralde osotasunaren aldeko jarrera erakutsita. Baina AEBak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen jokabidea ere salatu ditu, «Gerra Hotzaren mentalitatea» ez alboratzeagatik, eta Errusiarekiko tentsioa muturrera eramateagatik.
Atzerri ministro berria
Xik Atzerri ministro berria izendatu du gaur: Qin Gang egun Txinaren enbaxadore arduretan ari dena AEBetan. Qinek Wang Yi ordezkatuko du karguan, eta azken hori Alderdi Komunistaren diplomaziaburu izendatzea espero da.
Iazko uztailean iritsi zen Qin Washingtonera, enbaxadore zereginetara. Ardura horretan izan den denboran, Txinaren eta AEBen arteko harremana gorabeheratsua izan da, eta kritika gordinek eta gerturatze ahaleginek ezaugarritu dute. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222623/labek-amazon-salatu-du-grebarako-eskubidea-urratzeagatik.htm | Ekonomia | LABek Amazon salatu du grebarako eskubidea urratzeagatik | Trapagaranen egindako lanuzteetan beste zentro batzuetatik langileak ekarri zituela eta langile batzuk lau lanpostutan aritzera behartu zituela azaldu dio Lan Ikuskaritzari. | LABek Amazon salatu du grebarako eskubidea urratzeagatik. Trapagaranen egindako lanuzteetan beste zentro batzuetatik langileak ekarri zituela eta langile batzuk lau lanpostutan aritzera behartu zituela azaldu dio Lan Ikuskaritzari. | LABek Amazon salatu du Lan eta Gizarte Segurantzako Ikuskaritzan, abenduaren 22an eta 23an egindako lanuzteetan langileen eskubideak urratzeagatik.
Sindikatuak ohar batean azaldu duenez, Amazonek Trapagaranen (Bizkaia) duen zentro logistikoko langileek bi egun horietarako aurreikusitako ekoizpenaren zati handi bat geldiaraztea lortu zuten. «60.000 pakete mugitu behar zituzten, baina 2.600 baino ez ziren atera».
Hala ere, LABek salatu duenez, zuzendaritzak eginahal guztiak egin zituen greba oztopatzeko: besteak beste, beharginen lan txandak aldatu zituen, Bizkaitik kanpoko beste zentro batzuetako langileak erabili zituen grebalariak ordezkatzeko, pertsona bera lau lanpostu betetzen jarri zuen lanaldi berean, greba batzordeko kideak lantokitik kanporatu zituen, eta lan egin zuten langileek enpresak ezarritako segurtasun arau asko urratu zituzten.
Sindikatuak iragarri duenez, datorren astean beharginak berriro bilduko dira, lan hitzarmenaren negoziazioan enpresak agertutako «egoskorkeriaren» aurka zer urrats egin erabakitzeko. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222624/errusiak-segida-eman-dio-ukrainan-egin-duen-aire-erasorik-handienari.htm | Mundua | Errusiak segida eman dio Ukrainan egin duen aire erasorik handienari | Sirena hotsak izan dira Kieven, herritarrak bunkerretan babestera deitzeko. Ukrainaren esanetan, Errusiaren hamasei drone suntsitu ditu. | Errusiak segida eman dio Ukrainan egin duen aire erasorik handienari. Sirena hotsak izan dira Kieven, herritarrak bunkerretan babestera deitzeko. Ukrainaren esanetan, Errusiaren hamasei drone suntsitu ditu. | Errusiak Ukrainaren inbasioan orain arte egin duen aire erasorik handiena hasi zuen atzo, eta segida eman dio eraso horri bart gauean. Ukrainako armadak adierazi duenez, Errusiaren hamasei drone suntsitu ditu. Kieveko alkate Vitali Klitxkoren esanetan, zazpi drone hiriburura zuzenduta zeuden, eta horietako bat suntsitu ondorengo hondakinek eraikin administratibo bati kalte egin diote. Kieven, larrialdi sirena hotsak entzun dira 02:00 inguruan, herritarrak bunkerretan babestera deitzeko.
Ukrainako armadak gaur goizean jakinarazi duenez, azken 24 orduetan, Errusiak 85 misil eraso egin ditu, 35 aire eraso, eta bestelako jaurtigai sistemetatik egindako beste 63 eraso. Herrialdearen ekialdean, frontearen puntu gorienetako bat den Bakhmut hiri inguruko hogei kokaleku bonbardatu dituela gaineratu du, eta beste 25 Kherson eta Zaporizhia eskualdeetan.
Txernihiv eskualdean ere bonbardaketak izan direla adierazi du Ukrainako presidentetzak. Lurralde horretako Semenivka herrian hildako baten berri eman du. Semenivkan argindarrik gabe gelditu dira erasoen ondorioz, eta berdin gertatu da erasoak jasan dituzten eremu gehienetan ere, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen arabera.
Azaldu duenez, egoera «bereziki zaila» da Kieven, Odesan, Khersonen eta Lviven. Nabarmendu du baldintzak askoz ere okerragoak izango zirela Ukrainako aire defentsarengatik ez balitz. Errusiaren aire eraso oldeek energia azpiegitura ugariri egin diete kalte azken hilabeteetan, eta eragindako kalteek milioika herritar utzi dituzte argindarrik gabe.
Errusiak ere bonbardaketak jasan dituela salatu du. Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkoven esanetan, Ukrainaren bonbek industria enpresa bati egin diote kalte. Mikhail Razvozhaev Errusiak Krimean ezarritako gobernadoreak —Errusiak 2014an anexionatu zuen penintsula— adierazi duenez, aire defentsa erabili behar izan dute eskualde horretan. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222625/nafarroa-bizi-kalitate-oneneko-erkidegoa-dela-nabarmendu-du-txibitek-urte-amaierako-hitzaldian.htm | Politika | Nafarroa «bizi kalitate oneneko erkidegoa» dela nabarmendu du Txibitek urte amaierako hitzaldian | Etorkizuneko erronka nagusien artean aipatu ditu prezioen igoera orokorrari eustea eta lehen arreta hobetzea | Nafarroa «bizi kalitate oneneko erkidegoa» dela nabarmendu du Txibitek urte amaierako hitzaldian. Etorkizuneko erronka nagusien artean aipatu ditu prezioen igoera orokorrari eustea eta lehen arreta hobetzea | Nafarroako Gobernuan lanean segitzeko asmoa agertu du Maria Txibite lehendakariak urte amaierako hitzaldian, «herritarren alde, eta Nafarroa bizi kalitate oneneko Espainiako erkidegoa izan dadin aurrerantzean ere». Garai zailak izan arren etorkizuna «hobetzen segitzeko aukera» dela gaineratu du Txibitek.
Hitzaldian, foru hobekuntzaren 40. urteurrena nabarmendu du lehendakariak: «Aukera izan da gogoratzeko zer garen, gure esentzia, [Espainiako] Konstituzioan jasoa». Horren ostean, esan du gobernuak «pluraltasuna errespetatzen eta bizikidetzaren aldeko apustua egiten duela», eta asmoa agertu du «autogobernuan aurrera egiteko».
2022ko gertakari nagusien artean, Ukrainako inbasioak eragindako «kalte humanoak, sozialak eta ekonomikoak» azpimarratu ditu Txibitek. Hain zuzen, Nafarroak erakutsitako elkartasuna aipagai izan du behin baino gehiagotan, eta nabarmendu du «gerratik ihes eginiko 2.000tik gora pertsonari» harrera egin dietela herrialdean.
Prezioen igoeraz
Ekonomiari dagokionez, lehengaien eskasia, energiaren garestitzea eta prezioen igoera orokorra «familientzako, enpresentzako eta autonomoentzako erronka zailak» direla esan du, eta gaineratu du Nafarroako Gobernuak «askotariko laguntzak» aktibatu dituela, fenomeno horien ondorioak leuntzeko: «Helduleku bat eskaini nahi dugu, ahal dugun neurrian, prezioen igoera apaltzeko eta hilabete konplikatu hauei aurre egiteko».
Lorpenen artean, langabeziaren jaitsiera aipatu du lehendakariak, eta Gizarte Segurantzako afiliazioa «maila historikoan» dagoela azaldu du. «Lanari eutsi behar diogu, Enplegu Planari eta Espainiako Gobernuak abian jarritako neurri sortari jarraikiz, kalitateko enplegua sustatzeko; gutxieneko soldata, prestazioak eta pentsioak duintzen segitzeko; eta langileak babesteko, unean uneko lan etenaldiei edo bestelako zailtasunei aurre egin diezaieten».
Osasungintza hobetu beharraz
Ahulguneen artean, osasungintzaz aritu da Txibite. «Hobetzeko asko» dagoela nabarmendu du lehendakariak; besteak beste, itxaron zerrendak eta lehen mailako arreta: «Gure estandarrak Espainiako batezbestekoen gainetik daude, bai pazienteen arreta denborei eta bai eskuragarritasunari dagokienez, baina hobera eginen dugu langile kopuruan, ekipamenduan, inbertsioetan eta bestelakoetan».
Azkenik, indarkeria matxista sufritu duten emakumeak izan ditu aipagai lehendakariak: «Lanean segitu behar dugu politika publikoen bidetik eta gizartea bidelagun hartuta, benetako berdintasun efektiboa, hezkidetza eta aldaera asko dituen indarkeria hori behingoz bukatzea lortu arte». |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222626/sapa-arma-enpresak-laquoheriotzaraquo-ekoizten-duela-salatu-du-ehunek.htm | Politika | SAPA arma enpresak «heriotza» ekoizten duela salatu du Ehunek | Andoaingo egoitzaren atarian «hilotzak» zabaldu ditu mugimenduak; haren arabera, enpresak ekoizten duen hori bera. SAPAk 78ko erregimenarekin «lotura zuzena» duela salatu du, eta beharrezkotzat jo du «euskal errepublika» gauzatzea, «bizitzaren alde egiteko». | SAPA arma enpresak «heriotza» ekoizten duela salatu du Ehunek. Andoaingo egoitzaren atarian «hilotzak» zabaldu ditu mugimenduak; haren arabera, enpresak ekoizten duen hori bera. SAPAk 78ko erregimenarekin «lotura zuzena» duela salatu du, eta beharrezkotzat jo du «euskal errepublika» gauzatzea, «bizitzaren alde egiteko». | Ehun mugimenduak ekintza bat egin du SAPA arma enpresak Andoainen (Gipuzkoa) duen fabrikaren atarian: «hilotzak» utzi ditu bertan. «Ekoizten duena enpresaren ateetara eramatea erabaki dugu», azaldu du mugimenduak, ohar bidez. «Adierazi nahi izan dugu hilotzak sortzen dituzten enpresek ez dutela euskal errepublikan lekurik izango eta euskal errepublika beharrezkoa dugula gerretatik alde egin eta heriotzaren industriak ixteko».
Izan ere, Ehunek uste du SAPAk «heriotzaren industria» elikatzen duela. «Enpresa horrek lotura zuzena du 78ko erregimenarekin, bere produkzio guztia Espainiako Armadara bideratzen baitu», salatu du. Gainera, mugimenduak salatu du Espainiako Gobernuak gastu militarra %26 handitu duela azken aurrekontuetan, eta, hala, men egin diela NATOren eskariei: «Espainiak erabaki du gerra egitea dela bere etorkizuna. Erabaki du munduko txiroenen aurka egin nahi duela».
Horregatik, premiazkotzat jo du «Espainiatik alde egitea», baldin eta Euskal Herriak «mundu mailako gerra egoeraren parte» izan nahi ez badu. Alde horretatik, «euskal errepublika» armagintza industriari bizkarra emateko tresnatzat jo du mugimenduak: «Euskal errepublika beharrezkoa dugu SAPAren gisako enpresak legez kanpokotzat jo eta bizitzaren alde egiteko. Horregatik, ziur gaude euskal errepublika gauzatzea izango dela munduko bakearen alde egin dezakegun ekintzarik eraginkorrena». |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222627/gizon-bat-zigortu-dute-hendaian-emaztea-alaba-eta-biloba-jotzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat zigortu dute Hendaian, emaztea, alaba eta biloba jotzea egotzita | Astelehenean gertatu zen erasoa. Gizonezkoak 57 urte ditu. | Gizon bat zigortu dute Hendaian, emaztea, alaba eta biloba jotzea egotzita. Astelehenean gertatu zen erasoa. Gizonezkoak 57 urte ditu. | Baionako Auzitegiak zortzi hilabeteko zigorra ezarri dio 57 urteko gizonezko bati, astelehen gauean emaztea, alaba eta biloba jotzea egotzita.
Astelehen gauean gertatu zen erasoa. 57 urteko gizonak emaztea, alaba eta biloba jo zituen bere Hendaiako apartamentuan (Lapurdi). Atzo, epaileak 18 hilabeteko zigorrera kondenatu zuen gizona, horietatik hamar gibelapenarekin. Familiarekin harremanetan sartzea ere debekatu zitzaion.
Biktimetako bi lanera joan ezinik utzi zituen, egin zizkien zaurien ondorioz. Medikuak hamar eguneko geldialdian jarri zituen. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222628/neoloteka-ataria-sarean-jarri-du-uzeik-euskarazko-hitz-berriak-biltzeko.htm | Gizartea | 'Neoloteka' ataria sarean jarri du UZEIk, euskarazko hitz berriak biltzeko | «Errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko da; etengabe osatuko dute, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte. | 'Neoloteka' ataria sarean jarri du UZEIk, euskarazko hitz berriak biltzeko. «Errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko da; etengabe osatuko dute, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte. | UZEI terminologia eta lexikografia zentroak gaur ohar baten bidez jakinarazi du Neoloteka deituriko ataria jarri duela sarean, «errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko. «Bizirik dagoen edozein hizkuntzatan, etengabe ateratzen dira hitz berriak», nabarmendu dute oharrean. «Lexikoaren bilakaera errealari jarraipena egitea behar-beharrezkoa da edozein hizkuntzarentzat, eta, are gehiago, euskara bezala normalizatze bidean dagoen hizkuntza batentzat». Etengabe osatuko dute ataria, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte.
Euskarak beste hizkuntzetatik mailegatzen dituen hitzak jasotzen dira atarian, eta euskaratik bertatik hiztunek sortutako hitz eta esamolde berriak. «Egitasmoaren helburua behatoki bat sortzea da, euskarazko neologismoak identifikatu, bildu, aztertu eta sarean edonoren eskura jarriko dituena», azaldu dute. «Horrelako egitasmoak ohikoak dira beste hizkuntzetan, eta horren adibide dira, besteak beste, katalanezko eta gaztelaniazko neologismoak biltzeko eta aztertzeko sortu diren egitasmoak».
Gaur egun erreferentziazko lan lexikografikoetan ez dauden formak izango dira jasoko dituzten neologismo asko. Baina izango da salbuespenik: egitasmoaren berri emateko ondu duten oharrean, azaldu dute atarian agertzen diren formaren batzuk egon daitezkeela aurrez jasota hiztegiren batean. «Esklusio corpus» gisara erabiliko dute Neoloteka, eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren paperezko azken bertsio argitaratuan —2016koa da— ageri diren formak ez dira agertuko atarian.
Hona hemen zenbait adibide: gaur atarian, A letrako lehen bi neologismoak arrazializatu eta arzalpen dira; B letrakoak, beheraldi demografiko eta biopic; D letrakoak, dark kitchen eta demisexual.
Hilero hogei sarrera
Atari bizia izango da, eta hilero hogei sarrera inguru gehituko direla aurreikusi dute. Hitz eta esamoldeak proposatu nahi dituzten hiztunek inprimaki bat bete beharko dute, eta aztertu egingo da proposamena. Azaldu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren Hizkuntza Berdintasunerako Zuzendaritza Nagusiak emandako laguntza baten bidez egin ahal izan dutela egitasmo hau. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222629/euriborraren-igoerak-ez-du-mugarik.htm | Ekonomia | Euriborraren igoerak ez du mugarik | Hipoteka gehienen indizeak %3tik gora bukatuko du urtea. Hilabeteotan mailegua berritzen ari direnek inoizko igoerarik handienei aurre egin beharko diete. | Euriborraren igoerak ez du mugarik. Hipoteka gehienen indizeak %3tik gora bukatuko du urtea. Hilabeteotan mailegua berritzen ari direnek inoizko igoerarik handienei aurre egin beharko diete. | Egunotan argindarraren fakturak lasaitua hartu badu ere, eta erosketa saskiaren prezioa arintzeko neurriak hartu diren arren, ezin da gauza bera esan herritar askoren buruko min nagusiarekin: hipotekarekin. Tasa aldakorreko mailegua duten hipoteken indize nagusiak, Euriborrak, %3ren langa gainditu du abenduan (%3,018), 2009az geroztik lehen aldiz. Iazko abenduko minimo historikoetatik (-%0,5), igoera ikusgarria izan du azken hamabi hilabeteetan, eta hipoteka hil honetako indizearekin berritu behar dutenek inoizko igoerarik handienari aurre egin beharko diote, Euriborraren 23 urteko historiako handienari.
Portzentajeetan 3,518 punturen aldea dago iazko erreferentziatik aurtengora, eta bereziki horrek zehazten du urtebetean ordaindu beharrekoa: hala, hurrengo urtean batez beste 250 euro garestituko dira hileko kuotak, 3.000 eurotik gora urtean, interes aldakorreko hipoteketan —Hego Euskal Herriko ohikoenak diren hipoteken kasuan: 150.000 eurokoa, 24 urtean ordaintzeko eta Euriborra gehi %1eko diferentzialarekin—.
Euriborraren bilakaera Europako Banku Zentralak (EBZ) abian jarritako interes tasen politika berriaren ondorio da. Inflazioa geldiarazteko ahaleginean, Christine Lagarde buru duen erakundeak lau aldiz igo du diruaren prezio ofiziala joan den udatik, eta interes tasak %2,5ean daude gaur egun. Bankuek gehiago ordaindu behar dutenez EBZren bidez finantzatzeagatik, tasa altuagoak aplikatzen dituzte haien artean ematen dituzten maileguetan. Horrek Euriborrean eragiten du, hain zuzen ere finantza erakundeen arteko kostu hori neurtzen duelako adierazle horrek. Adituek diotenez, baliteke joera hori moteltzea datozen hilabeteetan, inflazioaren jaitsieraren ondorioz. Baina, EBZk ohartarazi duenez, hori gertatzen ez bada, interes tasak igotzen jarraituko du.
Euriborraren igoera arindu edo etenda ere, eragina ez da berehala nabarituko. Urteko lehen hilabeteetan hipoteka berritu behar dutenek igoera handiak izaten jarraituko dute. Izan ere, iazko urtarriletik martxora bitartean, Euriborra oraindik ere balio negatiboetan zegoen. Apirilean sartu zen positiboan, eta abiada bizian egin zuen gora; litekeena da udaberritik aurrera urte bateko eta besteko indizeak hurbiltzen hastea eta igoerak apaltzea hil horietan hipotekak berritu behar dituztenentzat.
Nola aurre egin
Azken hilabeteetan gertatutakoak nobazioekiko eta subrogazioekiko interesa piztu du mailegu bat dutenen artean – hipotekak tasa aldakorretik tasa finkora aldatzeko bi aukera dira; bigarrenean, bankuz aldatuta –. Baina kostu bat dute, eta oztopoak jartzen dituzte bankuek. Hipoteka berriei dagokienez, berriz, bezeroak gero eta gehiago eskatzen ari dira tasa finkoko hipotekak, garestiagoak —%2,7, gaur egun, eta gorako bidean horiek ere—, baina babestuagoak Euriborraren gorabeherei dagokienez. Bankuek mesfidantzaz begiratzen diote egoerari, eta interes finkoko produktuak ezabatuz joan dira. Urtearen hasieran sinatutako lau hipotekatik hiru tasa finkokoak ziren; orain, hamarretik sei dira.
Hipotekaren igoera beti izaten da kolpe gogorra, baina are gehiago orain. Hori dela eta, Espainiako Gobernuak bankuen patronalarekin jardunbide egokien kode berria onartu zuen azaro amaieran. Horren arabera, hipoteka izoztu ahal izango dute 29.400 eurorainoko errenta dutenek. Bankuak, hala ere, gehiago eskaintzen ari dira beste neurri batzuk: adibidez, ordainketak atzeratzea edo denbora batez tasak murriztea; eta neurri horiek kezka eta kritika batzuk eragin dituzte, funtsean hipoteka luzatzea eta beraz garestitzea dakartelako.
Horiek hala, Espainiako Gobernuak inflazioari aurre egiteko aste honetan kaleratu duen dekretuaren negoziazioan, Unidas Podemosek proposatu zuen kuotak izozteko aukera legez bermatzea —ekainaren 30eko Euriborra (%0,852) erreferentziatzat hartzea, eta urtebetez kuotak adierazle horrekin berritzea—. Azkenean, ez dute halakorik jaso dekretuan. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222630/myanmarko-junta-militarrak-beste-zazpi-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-dio-aung-san-suu-kyiri.htm | Mundua | Myanmarko Junta Militarrak beste zazpi urteko espetxe zigorra ezarri dio Aung San Suu Kyiri | Azken urte honetan hemeretzi delitu egotzi dizkiote Myanmarko Estatu kontseilariari. Denera, 33 urteko espetxe zigorra jarri diote. Nazioarteko erakundeek juntaren erabakia gaitzetsi dute. | Myanmarko Junta Militarrak beste zazpi urteko espetxe zigorra ezarri dio Aung San Suu Kyiri. Azken urte honetan hemeretzi delitu egotzi dizkiote Myanmarko Estatu kontseilariari. Denera, 33 urteko espetxe zigorra jarri diote. Nazioarteko erakundeek juntaren erabakia gaitzetsi dute. | Beste zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote Myanmarko Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel saridun (1991) Aung San Suu Kyiri. Oraingo honetan, bost ustelkeria kasu egotzi dizkiote; zehazki, lur eremuak legez kanpo alokatzea eta estatuaren funtsekin helikopteroak erostea. Denera, 33 urteko espetxe zigorrari egin behar dio aurre 77 urteko ekintzaileak.
Naypyidawko kartzela batean dago Suu Kyi, 2021eko otsailaren 1ean Myanmarko militarrek estatu kolpea eman zutenetik. Harekin batera, Myanmarko presidente ohia eraman zuten atxilo, Win Mynti (2018-2021), eta hari ere zazpi urteko espetxe zigorra ezarri diote, delitu berak egotzita.
Hain justu, gaurkoa izan da juntak Suu Kyiren aurka ebatzitako azken prozesua. 2021eko abenduan hasi ziren haren kontrako epaiak. Azken urtean, 33 urteko espetxe zigorra ezarri diote guztira, hemeretzi delitu egotzita. Horietatik hamabi, ustezko ustelkeria kasuak dira. Iragan apirilean, esaterako, bost urteko kartzela zigorra ezarri zioten; Yangongo gobernadoreak emandako 565.000 euro eta 11,4 kilo urre onartzea egotzita.
Leporatu dizkioten beste zazpi delituetako batzuk dira «COVID-19aren pandemiaren aurkako legeen kontra» jokatzea, walkie-talkieak «legez kanpo» inportatzea, Sekretu Ofizialen Legea «haustea» eta 2015eko hauteskundeetan «iruzurra» egitea. Junta militarrak hedabideekin hitz egitea debekatu die haren abokatuei.
Beste behin, nazioartean haserrea eragin du Suu Kyiren zigorrak. HRW Human Rights Watchek eta IA International Amnestyk junta militarraren erabakia gaitzetsi dute gaur. Haien arabera, «hutsetik asmatu» dituzte Myanmarko Estatuko kontseilari kargugabetuaren aurkako akusazioak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak, berriz, estatu kolpea jo eta gaur arte atxilotutako preso politiko guztiak, Suu Kyi barne, askatzeko eskatu zuen joan den astean.
«Aung San Suu Kyi bizitza osoan kartzelan egotea dute helburu haren aurka ezarritako zigorrek», esan du Phil Robertson Asiako HRWko zuzendariordeak. Haren arabera, «Suu Kyik ez du inoiz bidezko epaiketarik izan».
Borrokaren sinbolo
Myanmarko diktadura militarraren aurkako sinboloa da Suu Kyi. Hain justu, horren aurka borrokatzeagatik eta «kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defendatzeko egindako lanagatik» jaso zuen Bakearen Nobel saria, 1991n.
Ikasketak atzerrian egin ondoren, 80ko hamarkadan itzuli zen Myanmarrera. NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiko kide egin zen, eta 1990eko hauteskundeetan botoen %59 lortu zituen. Baina armadak bozak baliogabetu zituen, eta etxeko atxiloaldia ezarri zioten, 1989 eta 2011ra.
Atxiloalditik irten eta lau urtera, 2015eko bozen ostean, Myanmarko Estatu kontseilari kargua hartu zuen. 2021eko azaroan egin zituzten hauteskundeetan ere, NLDk alde handiz irabazi zuen. Militarrek, ordea, boz horiek baliogabetu zituzten, NLDri «iruzurra» egitea leporatuta. Konstituzioko 417. artikuluan oinarrituta, herrialdeko agintea hartu zuten. Artikulu horrek armadari esku hartzeko baimena ematen dio «Myanmarren batasunaren suntsitzea gerarazteko».
Urtarrilaren 4an 75 urte beteko dira Myanmarrek britainiarren agindupetik independentzia lortu zuenetik. Baina gaur-gaurkoz goibela da hango paisaia soziopolitikoa. Azken urtean gora egin dute erresistentzia talde armatuek eta miliziek, batez ere Myanmar iparraldean. AAPP Preso Politikoen Laguntzarako Elkartearen arabera, militarrek estatu kolpea eman zutenetik, gutxienez 2.682 lagun hil eta 16.600 atxilotu dituzte –horietatik 13.100 preso daude oraindik– manifestazioetan eta protestetan. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222631/lukas-agirreri-azken-agur-jendetsua-eman-diote-hernanin.htm | Gizartea | Lukas Agirreri azken agur jendetsua eman diote Hernanin | Amak eskerrak eman dizkie bertaratuei, eta lagunek, berriz, pankarta bat jarri dute udaletxean. | Lukas Agirreri azken agur jendetsua eman diote Hernanin. Amak eskerrak eman dizkie bertaratuei, eta lagunek, berriz, pankarta bat jarri dute udaletxean. | Atzo arratsaldean izan zen Lukas Agirre gazte hernaniarra agurtzeko azken ekitaldia Hernanin (Gipuzkoa). Familia, senide eta herritar andana bildu ziren gertatutakoa gaitzesteko. Amak testu bat irakurri zuen elkarretaratzean, eta eskerrak eman zizkien familia lagundu duten guztiei. Hildakoaren lagunek, berriz, pankarta bat jarri zuten udaletxeko arkupean, «Beti gurekin» lelopean. Ekitaldiari amaiera emateko, minutu bateko isilunea egin zuten bertaratuek.
24 urteko mutila hilda topatu zuen Ertzaintzak Eguberri eguneko goizean, Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen Hernaniko mutila, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren hura suspertzen, baina ez zuten lortu.
Atzokoa ez zen izan gaztearen hilketa salatzeko egindako ekitaldi bakarra. Joan den asteazkenean, elkarretaratzea egin zuten Donostiako Alderdi Eder parkean, non Donostiako eta Hernaniko udalek eta hildakoaren familiak parte hartu zuten. Herritar anitz ere izan ziren. |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222632/guztion-alardeari-erantzuna-eman-dio-hondarribiko-alkateak-eta-ez-dakar-aurrerabiderik.htm | Gizartea | Guztion Alardeari erantzuna eman dio Hondarribiko alkateak, eta ez dakar aurrerabiderik | 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela esanez egin zuten eskeari emandako erantzuna da, sei hilabete geroago emana; horiek horrela, «ausardia» eskatu diote Txomin Sagarzazu alkateari «zentzuzko konponbide bat» bideratzeko. | Guztion Alardeari erantzuna eman dio Hondarribiko alkateak, eta ez dakar aurrerabiderik. 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela esanez egin zuten eskeari emandako erantzuna da, sei hilabete geroago emana; horiek horrela, «ausardia» eskatu diote Txomin Sagarzazu alkateari «zentzuzko konponbide bat» bideratzeko. | Guztion Alardea taldeko kideek ohar bat plazaratu dute, jakinarazteko orain jaso dutela Hondarribiko alkateari uztailaren hasieran egin zioten eskabidearen erantzuna, eta adierazi dute aparteko aurrerabiderik ez diela proposatu. Hondarribiko alardean andreen parte hartzea bideratu nahian eratutako taldea da, 2019tik martxan dagoena. Aurtengo uztailean, taldeak jakinarazi zuen 64 andrek eskaera formala egin zutela desfilean parte hartu nahi dutela esanez; bai Hondarribiko Udalera, bai eta alarde baztertzailea antolatzen duen Alarde Fundaziora bideratu zituzten eskeak. Izen-abizenekin egin zuten urratsa, eta oihartzuna izan zuen berriak, 90eko hamarralditik piztuta dagoen gatazka hori bideratzeko erabakigarria izan zitekeelakoan. «Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure alardean», esan zuten. Aste gutxiren buruan jaso zuten Alarde Fundazioaren ezezkoa. Hain justu, aurten ere ohiko eran egin zuen fundazio horrek bere desfilea irailaren 8an: andreak baztertuta. Desfilatu nahi izan zuten emakumeek, ohi bezala, Jaizkibel konpainian desfilatu zuten, alardetik kanpo, eta desfile parekide baten aldeko aldarria eginez. Justu egun batzuk lehenago, argazki jendetsu baterako deia egin zuten Guztion Alardea taldekoek, eta herritar ugari elkartu ziren alarde parekide baten alde daudela esateko.
Guztion Alardea taldekoek oharrean kontatu dutenez, sei hilabeteko atzerapenez erantzuteagatik «barkamena» eskatu die Txomin Sagarzazu alkateak, baina ez die inolako aterabiderik proposatu gatazkan aurrera egite aldera. «Alardearen antolaketa udalari ez dagokiola esan ondoren, adierazi du bideak sustatzen ari direla egungo egoerari aurre egiteko, gure eskaera elkarrizketa prozesu horren barnean sartuko dutela argudiaturik». Erantzunak ez ditu asebete. «Alkate jauna, hitzak ederrak dira, baina denbora azkar doa aurrera gatazka luze honetan, eta elkarrizketa prozesu honen berririk ez dugu izan momentuz», adierazi dute. «Zentzuzko konponbide bat bideratzeko ausardia zuen esku dagoela uste dugu».
Alkategai berriaren hitzak
Kezka agertu dute, halaber, Alarde Fundazioak sare sozialen bidez zabaldu duen berri baten harira. Hain justu ere, lehengo astean adierazi zuten bilera bat egin dutela hurrengo udal bozetako jeltzaleen alkategai Gonzalo Carrionekin, eta Alarde Fundazioak alardea antolatzeko duen «eskubidea aitortu» ziela hark bileran. Era berean, esan dute alkategaiak guztiz bat egin zuela hautu parekidearen aldekoek egun darabilten argudio nagusiarekin, eta hain justu ere adierazi zuela «jaiegun horiek sentitzeko eta bizitzeko modu desberdinen arteko ulermena» lortzen saiatuko dela.
Guztion Alardeak irmo kritikatu ditu hitz horiek: «Benetan sinestezina iruditzen zaigu alkategai batek zilegitasuna ematea emakumeen parte hartzea debekatzen duten herritar batzuen esku uzteari hondarribiar guztion alardea». Nolanahi ere, erantsi dute ez diotela muzin egingo «ezberdin pentsatzen» dutenen arteko «ulermena errazte aldera» lan egiteko konpromisoari. «Gure aldetik, prest eta gogotsu gaude gure alarde maitea gatazkaren iluntasunetik aterako duen elkarrizketa eta negoziazioari ekiteko». |
2022-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222633/helegitea-jarri-diote-usansolo-banatzeko-erabakiari.htm | Gizartea | Helegitea jarri diote Usansolo banatzeko erabakiari | Gainera, Espainiako Estatuaren Abokatutzak eskatuko du horri bide eman dion foru araua bertan behera uzteko | Helegitea jarri diote Usansolo banatzeko erabakiari. Gainera, Espainiako Estatuaren Abokatutzak eskatuko du horri bide eman dion foru araua bertan behera uzteko | Zaputzaldia urtearen amaieran iritsi zaie Usansoloko herritarrei: Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Usansoloren bereizketari EAEko Auzitegi Nagusiaren aurrean. Haren ustez, Usansolok ez du betetzen Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea; horren arabera, beste udalerri batetik bereizten diren udalerri berriek gutxienez 5.000 biztanle izan behar dituzte.
Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansoloren bereizketari bide ematea erabaki zutenean bazuten horren berri, baina ulertzen zuten horren inguruko eskumena ez zela Espainiarena, Bizkaiko erakundeena baizik, eta, beraz, Espainiako legeria aplikatu beharrean, foru araua zela aintzat hartu beharrekoa. Foru arau horren arabera, 2.500 biztanle izatea nahikoa da udalerri berria eratu ahal izateko.
Hortaz, helegite honekin irekitzen den gatazka ez da soilik Usansoloren estatus juridikoaren ingurukoa; eskumenen inguruko gatazka ere bada. Izan ere, Espainiako Estatuaren Abokatutzak, Usansoloren bereizketaren inguruko erabakia ezeztatzeko eskatzeaz gain, galdegin du hura posible egin duen foru araua ere bertan behera uztea. Abokatutzaren iritziz, auzi horri dagokionez «funtsezko betekizunak» Espainiaren eskumenekoak dira, eta Bizkaiko erakundeei «prozedura arautu eta izapidetzea» baino ez dagokie.
Arazoaren 23an Bizkaiko Batzar Nagusietan Usansoloren bereizketa onartu zenean, PSE-EEren idazkari nagusi Eneko Anduezak mahai gainean jarri zuen erabaki horri helegitea jartzeko aukera. Orduan, PSE-EEk Bizkaiko Batzar Nagusietan duen ordezkari Juan Oterminek esan zuen azkenean helegitea aurkezten bazen hura ez zela «sozialisten erantzukizuna» izango, Estatuaren Abokatutza Espainiako Gobernuaren Justizia Ministerioaren meneko erakundea izan arren.
Orain, EAEko Justizia Auzitegiak ebatzi beharko du helegitearen inguruan, eta horrek denbora eskatuko du. Paradoxikoki, Usansolori oso biztanle gutxi gelditzen zaizkio 5.000ko langa horretara iristeko, eta oso litekeena da langa hori gainditu izana auzia argitzen denerako.
Helegitea jarri izana gaitzetsi du EH Bilduk, ohar bidez, «herriaren borondatearen aurkako erasoa» delakoan, baita Bizkaiko Batzar Nagusien «gutxiespena» ere. Usansoloren bereizketa «berme guztiekin egindako prozedura administratiboa» izan zela defendatu du, eta herri kontsulta batek berretsi zuela ere gogorarazi. Hala, herritarren eta euskal erakundeen «subiranotasuna» aldarrikatzera deitu du. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222634/50-irudik-bildu-dezaketena.htm | Gizartea | 50 irudik bildu dezaketena | 2022ko 50 irudi esanguratsu bildu ditu BERRIAk. Euskal Herrian zein kanpoan, badira aurten nabarmentzekoak direnak: aldarrikapenak, Ukrainako gerra, ezkerraren hauspoaldia Latinoamerikan... Urtekari osoa, hemen. | 50 irudik bildu dezaketena. 2022ko 50 irudi esanguratsu bildu ditu BERRIAk. Euskal Herrian zein kanpoan, badira aurten nabarmentzekoak direnak: aldarrikapenak, Ukrainako gerra, ezkerraren hauspoaldia Latinoamerikan... Urtekari osoa, hemen. | Joan den astean, BERRIAk bere 2022ko hitzak iragarri eta albiste irakurrienak zerrendatu zituen. Orain, berriz, aurten ikusmira eskuratu duten argazkien txanda da. 50 bildu ditu egunkari honek, eta irudiak adina gai biltzen dira horietan.
Euskal Herriko indarkeria matxistaren aurtengo lehen biktima da BERRIAren lehen argazkia. Urtarrilaren 10ean hilik azaldu zen Sara Pina, Tuteran (Nafarroa). Biharamunean atzeman zuten haren senarra; epailearen aurrean akusatuak onartu zuen Pina hil izana. 2003tik hona, indarkeria matxistak 117 emakume eta 11 ume hil ditu. Bestalde, martxoan, milaka emakumek M8ko mobilizazioetan parte hartu zuten. Zaintza sistema publikoa izan zen mugimendu feministaren aldarrietako bat.
Irulegiko Eskuarena da, dudarik gabe, urteko irudirik esanguratsuenetakoa. Azaroan aurkeztu zion Aranzadi zientzia elkarteak eskua munduari, eta berehala bihurtu zen ikur. Hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena du, K.a. I mendekoa. Lau lerro ditu eskuak, eta lehen hitza transkribatzea lortu dute oraingoz: sorioneku.
Euskaratik gertu, badira beste hiru irudi. Bata, 22. Korrikarena. Amurriotik atera zen martxoaren 31n, eta hamar egunetan zehar Euskal Herrian barrena ibili ostean, Donostian amaitu zen. Bestea, Euskara Aurrera egitasmoaren manifestazioa. Donostian egin zuten, eta milaka lagun bildu ziren. Hirugarren bat ere bai: Idurre Eskisabel da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia.
Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma
Urtean zehar beste hainbat ekintza ere izan dira. Seaskak Akademia ikuskaritzak Baionan duen okupazioa abiatu zuen, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Frantziako Polizia bortizki oldartu zitzaien ikastolen federaziokoei. Bestalde, otsailean, dozenaka bakegile Baionako suprefeturan bildu ziren, bake prozesua «blokeatua» zela salatzeko. Uztailean beste ekintza bat egin zuten: errepide eta trenbide nagusiak blokeatu zituzten 2.000 herritar inguruk; 26 atxilotu zituzten. Abenduan hasi zen bederatziren aurkako epaiketa; beste 11 otsailean epaituko dituzte.
Bakegileak, Baionako suprefeturako ekintzan. Bob Edme
Gazte mugimenduak ere bai kalera atera dira 2022an. Honako hauek bildu ditu BERRIAk argazki bilduman: Gazte Koordinakunde Sozialistaren Bilboko eta Iruñeko manifestazioak, urtarrilekoak; ikasle abertzaleen martxoaren 24ko hezkuntza greba; eta Ernairen Nafarroako martxa, apirilekoa. Eta are aldarrikapen gehiago: LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguneko argazkia; eta Pirinioak argitu zituztenekoa, «herrien borondate demokratikoa» galdegiteko.
Herriez hitz eginda, udalerriak ezin ahaztu. Bizkaiko Batzar Nagusiek azaroaren 23an onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. bilakatzeko eskaera. Hilabete beranduago heldu da helegitea, ordea, Espainiako Estatuaren Abokatutzaren eskutik.
Urtearen erdi partean, lehorteek, suteek eta bero sapek ondorio latzak eragin dituzte. Bi argazki hautatu ditu BERRIAk, horien eragina erakusteko: ekaineko Nafarroako suteek utzitako paisaiarena eta Esako urtegiarena, haren edukieraren %15ean.
Lan arloan ere utzi ditu irudiak 2022ak. Otsailean, ITP Aero PBC enpresaren 83 kaleratzeak baliogabeak zirela berretsi zuen Espainiako Gorenak. Gabonetatik gordeta zuten xanpain botila irekiz ospatu zuten langileek. Bilboko Guggenheim museoko garbitzaileek ere topa egin zuten. 283 egunez izan ziren greban hamahiru garbitzaile, eta hainbat hobekuntza adostu ostean, martxoan gelditu zuten greba. Urtearen hondarretan, Ulma eta Orona kooperatibek Mondragon taldetik irtetea erabaki zuten.
Guggenheimeko garbitzaileakOskar Matxin/FOKU
Hona hemen aurtengo zerrendako beste argazki batzuk: hegazti gripearen ondorioena, Lohitzüne-Oihergiko etxalde batean (Zuberoa); Xabier Atristain euskal presoa behin-behinean aske utzi zutenekoa (urrian berriro espetxeratu zuten); Gernikako bonbardaketen 85. urteurrenekoa; eta EITBko zenbait langile kalera irten zirenekoa «zentsura» zegoela salatzeko (Maddalen Arzallusek Ion Paroti eskainitako bertsoak kendu zituzten).
Kultura
Aurtengoa urte oparoa izan da kulturarentzat: EHZ festibala, Donostiako Zinemaldia, Durangoko Azoka, Bertsolari Txapelketa Nagusia... Horiek baino lehenago, inoiz ikusi gabeko irudi bat azpimarratu behar da. San Pedro egunean, Lekeition (Bizkaia), emakume batek lehenbizikoz dantzatu zuen kaxarranka, Ane Maruri dantzariak. Jarraian izan zen Euskal Herria Zuzenean festibala, Irisarrin (Nafarroa Beherea). Musikaz gainera, proposamen anitz ekarri zituen festibalak.
Udazkenarekin batera, Donostiako 70. Zinemaldia. Urrezko Maskorra nabarmendu behar da: Laura Mora zuzendari kolonbiarraren Los reyes del mundo-k irabazi zuen. Eta, handik gutxira, beste izendapen esanguratsu bat, Literaturako Nobel saria. Suediako Akademiak Annie Ernaux saritu du aurten.
Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma
Horiek horrela, urte amaierarako, euskal kulturaren hitzordu garrantzitsuenetako batzuk. Abenduaren hasieran berriro bete zen leporaino Landako espazioa, Durangoko 47. Azokan. Hilaren 18an, hilabeteak lehenago hasi zen Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala egin zuten. Hirugarrenez jantzi zuen txapela Maialen Lujanbiok.
Kanpora begira Euskal Herritik at ere izan da zer ikusirik. Zerrendan nazioartekoa den lehen irudia Errusiako soldadu batzuena da, Ukrainako inbasioa hasi baino egun bat lehenagokoa. Errusiak haren «mugetatik kanpo» tropak bidaltzeko baimena jaso ondotik, Donbassko mugatik gertu ziren, otsailaren 23an. Hurrengo egunean hasi zen gerra. Hamar hilabete inguru igaro dira ordutik, eta Ukrainan 6.884 zibil hil eta 10.947 zauritu dira gerran, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera. Tarte horretan, beste irudirik ere utzi du Ukrainako gerrak 2022ko BERRIAren zerrendan. Martxoan, korridore humanitarioak irekitzeari ekin zioten bi aldeek. Gerra eta korridore humanitario dira BERRIArentzat otsaileko eta martxoko hitzak, hurrenez hurren.
Irailean, isuriak agertu ziren Nord Stream gasbideetan; Berlinek eta Moskuk «sabotajetzat» jo zituzten. Hilabete inguru geroago, Suediak baieztatu zuen lehergailuen arrastoak topatu zituztela.
Italian, eskuin muturrak irabazi zituen lehenbizikoz parlamenturako hauteskundeak. Meloniren FdI Italiako Anaiak, Salviniren Legak eta Berlusconiren FI Forza Italiak osatu duten aliantzak botoen %44 inguru bildu zituen.
Latinoamerikan, ezkerraren urtea izan da hauteskunde orokorretan. Martxoan, Gabriel Boricek Txileko presidentetzaren kargua hartu zuen. Hiru hilabete beranduago, Kolonbian Gustavo Petro Rodolfo Hernandez populistari gailendu zitzaion. Berrehun urtez eskuineko gobernu kontserbadoreak izan dira Kolonbian, eta Petroren ahotan, «etorkizunaren atea irekitzeko» unea heldu zen. Urrian, Luiz Inacio da Silva Lula-k irabazi zituen Brasilgo hauteskundeetako bigarren itzulian, botoen %50,9rekin.
Ikusi gehiago: Udako seriea: Ezkerra Latinoamerikan
Latinoamerikako beste irudi bat ere bada zerrendan, abenduaren 7koa: Pedro Castillo egun Peruko presidente ohia atxilotu zutenekoa, kongresua desegin eta salbuespenezko gobernua ezartzen saiatu ostean. 18 hilabetez luzatu diote atxiloaldia.
Pedro Castillo, atxilotutaRENATO PAJUELO / EFE
Bestalde, ekainean, AEBetako Auzitegi Gorenak abortuari berme konstituzionala ematen zion epaia baliogabetu zuen. Hala, estatu bakoitzaren esku dago eskubide horren inguruan erabakitzea. Milaka lagun irten zirenAEBetako hirietan abortu eskubidearen aldeko protestetan.
Uztailean, Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoa tiroz hil zuten, kalean mitin bat ematen ari zela. Uztailean bertan ere, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak dimititu egin zuen. Diputatu toryak aspalditxotik ari zitzaizkion esaten hala egin zezan. Lizz Truss izendatu zuten lehen ministro haren ordez, baina 45 eguneko agintaldiaren ostean, Trussek ere dimisioa eman zuen. Azken 50 urteotako zerga jaitsierarik handiena proposatu zuen Trussek, eta horrek dardarka jarri zituen merkatuak.
Ikusi gehiago: BERRIAren 2022ko argazki bilduma
Irailetik hona, istiluak izan dira Iranen. Mahsa Amini 22 urteko emakumea irailaren 13an atxilotu zuen Poliziak, Teheranen, «janzkera desegokia» eramateagatik.Atxilotu ostean hil zen; autopsiaren arabera, zenbait organoren kolapsoaren ondorio izan zen. Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Gutxienez 300 lagun hil dira protesten ondorioz.
Yvan Colonna Korsikako mugimendu nazionalistako ikurra martxoan zendu zen espetxean jasandako eraso batengatik. Haren heriotzaren erantzukizuna salatu zutenekoa ere gehitu du BERRIAk bilduman.
Kiroletan, zer?
Kiroletan, argazki batzuk nabarmendu beharrekoak dira. Maiatzean, Osasunako Oier Sanjurjo kapitainari agur ekitaldia egin zioten; hamabost urte egin ditu taldean. «Aseta eta harro noa, klubak hazkunde itzela izan duelako», esan zuen agurrean. Bigarren irudian, beste protagonista bat: Asier Martinez atleta. Europako Txapelketan urrezko domina irabazi zuen, eta, are gehiago: 100 metroko hesidunean bere markarik onena hobetu zuen.
Euskal selekzioaren ofizialtasunak ere lortu du argazkien zerrendan sartzea. Urrian, Munduko Txapelketaren atarian, pilotariek euskal selekzio gisa jokatzea eskatu zuten Durangon. BERRIAren urriko hitza izan zen, hain zuzen, ofizialtasuna.
Kirolekin amaitzeko, abenduak utzi duen irudietako bat: Argentinaren garaipena Qatarko Munduko Kopan. Argentinak Frantziari nagusitu, eta hirugarrenez bihurtu zen munduko txapeldun. Final gogoangarriagatik oroituko da Qatarko Munduko Kopa, baina baita herrialdea aukeratzeko prozesuan izandako ustelkeriagatik eta giza eskubideen zapalkuntzagatik. |
2022-12-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222654/israelen-okupazio-politikaz-iritzia-emateko-eskatu-dio-nbek-nazioarteko-zigor-auzitegiari.htm | Mundua | Israelen okupazio politikaz iritzia emateko eskatu dio NBEk Nazioarteko Zigor Auzitegiari | The Times of Israel egunkariaren arabera, onartutako ebazpenean ikerketa bat hasteko eskatu du Asanblea Orokorrak, «Israelek Jerusalemgo demografia eta estatusa aldatzeko hartu dituen neurrien gainean». | Israelen okupazio politikaz iritzia emateko eskatu dio NBEk Nazioarteko Zigor Auzitegiari. The Times of Israel egunkariaren arabera, onartutako ebazpenean ikerketa bat hasteko eskatu du Asanblea Orokorrak, «Israelek Jerusalemgo demografia eta estatusa aldatzeko hartu dituen neurrien gainean». | Nazio Batuen Erakundeko Asanblea Orokorrak Israelen lurralde okupazioaz «lehenbailehen» iritzi bat emateko eskatu dio Nazioarteko Zigor Auzitegiari. Ebazpenak 87 boto izan ditu alde eta 26 kontra; 53 abstentzio egon dira. Kontra bozkatu dute, besteak beste, Israelek berak, Erresuma Batuak, AEBak, Austriak, Kanadak, Alemaniak, Italiak eta Australiak; Ukraina abstenitu egin da.
2004. urtean eman zuen iritzia azken aldiz Nazioarteko Zigor Auzitegiak, orduan ere NBEren Asanblea Orokorrak eskatuta. Oraingoan, The Times of Israel egunkariaren arabera, «lurralde palestinarren anexioa» eta «okupazio luzea» ditu hizpide ebazpenak, eta ikerketa bat hasteko eskatzen du «Israelek Jerusalemgo demografia eta estatusa aldatzeko hartu dituen neurrien gainean». Gainera, palestinarrak diskriminatzea leporatzen dio.
Palestinako Aginte Nazionalak (PAN) txalotu egin du NBEren erabakia. Benjamin Netanyahu Israeleko lehen ministroak herenegun, kargua hartu berritan, esan zuen okupazioa «Israelen eremu osora zabaltzea» dela Israelgo Gobernu berriaren helburua. Asmo hori arrazistatzat jo zuen PANek. Mahmud Abbas PANeko presidenteak esan du garaia dela Israelek legea betetzeko eta palestinarren aurka egindako krimenengatik ordaintzeko. Israelek 1967ko Gerran bereganatu zituen Zisjordania, Gaza eta Jerusalem ekitaldea. |
2022-12-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222655/jair-bolsonarok-alde-egin-du-brasildik-lulak-kargua-hartu-baino-bi-egun-lehenago.htm | Mundua | Jair Bolsonarok alde egin du Brasildik, Lulak kargua hartu baino bi egun lehenago | Bere jarraitzaileak gobernu berriaren aurka egitera deitu ostean, hegazkin bat hartu zuen AEBetara joateko. | Jair Bolsonarok alde egin du Brasildik, Lulak kargua hartu baino bi egun lehenago. Bere jarraitzaileak gobernu berriaren aurka egitera deitu ostean, hegazkin bat hartu zuen AEBetara joateko. | Jair Bolsonaro Brasilgo jarduneko presidenteak Brasildik alde egin du ezustean hegazkin batean. Lula da Silvak bihar hartuko du presidentetzaren lekukoa, eta Bolsonarok alde egin du immunitatea galdu aurretik; albiste agentzien arabera, AEBetara joan da, Floridara. Ostiralean, bere jarraitzaileei zuzendu zitzaien minutu batzuk lehenago, eta gobernu berriari kontra egiteko eskatu zuen, baina ez zuen bere asmoen berri eman.
Bolsonaro sare sozialetan emandako zuzeneko batean mintzatu zen atzo, joan aurretik, eta ez zituen akuilatu ez militarrak, ez Brasilgo hiriburuan armadaren kuartelaren aurrean bilduta dauden bere jarraitzaileak. Azken horietaz, adierazi zuen «bakezaleak» direla, eta eskatu zien amore ez emateko, jarraitzeko «oposizioa» egiten «konstituzioaren barruan». Hau da, ez zituen deitu estatu kolpe bat ematera, baina ez zien eskatu etxera joateko.
Albiste agentzien arabera, Hamilton Mourao presidenteordeak hartu du behin-behinean Bolsonadoren lekukoa. 1985ean Brasilen demokrazia berriro ezarri zenetik ohikoa izaten da aurreko presidenteak ekitaldi batean ematea lekukoa presidente berriari, baina ohitura horrekin hautsi du Bolsonarok. Ez berak ezta jarduneko gobernuak ere ez dute informaziorik eman bidaiaz, baina, inguruoen arabera, «hiru hilabete egongo da gutxienez Brasildik kanpo». |
2022-12-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222656/benedikto-xvia-hil-da-polemikaz-beteriko-agintaldia-izan-zuen-aita-santu-emeritua.htm | Mundua | Benedikto XVI.a hil da, polemikaz beteriko agintaldia izan zuen aita santu emeritua | Ratzinger 95 urte zituela zendu da, Vatikano hirian. Zahartzaroaren ondorioz Eliza katolikoaren buruzagitza utzi zuen lehen agintaria izan zen. | Benedikto XVI.a hil da, polemikaz beteriko agintaldia izan zuen aita santu emeritua. Ratzinger 95 urte zituela zendu da, Vatikano hirian. Zahartzaroaren ondorioz Eliza katolikoaren buruzagitza utzi zuen lehen agintaria izan zen. | Piano jotzaile bikaina omen zen, eta Wolfgang Amadeus Mozarten zale sutsua. Joseph Aloisius Ratzinger (Marktl, Alemania, 1927-Vatikano hiria, 2022), ordea, ez zen horregatik ezagun egin, Eliza katolikoan egin zuen ibilbideagatik baizik; eta, batez ere, aita santu gisa (2005-2013) egin zuen agintaldiaren ondorioz, polemikaz beterikoa izan baitzen. Benedikto XVI.a gaur hil da, Vatikano hirian, 95 urte zituela.
Ratzingerrek kontserbadoreen goraipamenak hartu zituen bere agintaldian, identitate katolikoaren tradizionalismoa berresten saiatu baitzen. Liberalagoek, berriz, Eliza katolikoaren barneko erreformak bertan behera uzteko saiakerak egitea leporatu zioten, eta, besteak beste, komunitate kristauen, juduen eta musulmanen arteko elkarrizketei kalte egitea.
Gatazkatsua izan zen haren agintaldia, eta, azkenean, 86 urte zituela, esan zuen dimisioa ematekoa zela, 2013ko otsailaren 11n —bi aste geroago utzi zuen kargua ofizialki—; besteak beste, azaldu zuenez, aurreko hilabeteetan nabaritu zuen «ezintasunagatik». Eliza katolikoan zahartzaroaren ondorioz dimisioa eman zuen lehen agintaria izan zen, eta hori «ezusteko bat» izan zen, Federico Lombardi garai hartako Vatikanoko bozeramaileak aitortu zuenez. Aita santu postua utzi zuenetik, Ratzinger Vatikano hiriko Mater Ecclesiae komentuan bizi zen.
Aita santu karguan egin zituen zortzi urteetan, Ratzingerrek abortua gaitzetsi zuen forma guztietan, baita pilula eta gainerako antisorgailuak ere. Horrez gain, 2005ean Joan Paulo II.a ordezkatzeko aita santu kargua hartu eta berehala, debekatu egin zuen seminarioetan homosexualak sartzea, eta 2012ko Gabonetako mezuan predikatu zuen sexu berekoen arteko ezkontzak «familiaren benetako egituraren kontrako erasoak» zirela, «amaz, aitaz eta umeez osatutakoari» egindakoak. Urte horretako apirilean, gainera, errieta egin zien Elizaren barruan emakumeek meza emateko eskubidea eta apaizak ezkontzekoa aldarrikatu zutenei. Finean, sexuarekin eta familia ereduekin lotuta moral hertsia izan zuen.
Vatileaks eskandaluak ere oihartzun handia izan zuen. Italiako hedabideek hainbat dokumentu argitaratu zituzten Vatikanoaren ustelkeria agerian uzteko, eta Ratzinger bera hiltzeko konplot bat zegoela azaldu zuten; dokumentu haiek argi utzi zuten Benedikto XVI.a ordezkatzeko borroka sutsua zegoela kuriaren hainbat sektoreren artean.
Oro har, Ratzingerrek zortzi urteko agintaldi polemikoa izan zuen aita santu karguan. Ahots kontserbadore irmoarekin iritsi zen Eliza katolikoaren buruzagitzara, baina eman nahi zuen mezua aldrebestu egin zitzaion: batetik, iraganean sexu erasoak zirela-eta hartu zituen erabakien ondorioz, eta, bestetik, umeei eta gazteei apaizek egindako sexu abusuak atera zirenean izan zuen jarreragatik —pentsamendu liberalaren totalitarismoaren jazarpena ikusi zuen, egia moralen kontrako «borroka kulturala»—. Halere, 2010eko irailean, aitortu zuen pederastia kasuetan Elizak ez zuela behar bezala jokatu: «Ez gara behar bezain azkarrak, arretatsuak eta erabakigarriak izan».
Abusuen inguruko ikerketa
Aita santu postua utzi ondoren ere, polemika zenbait izan zituen. Kasurako, urtarrilaren 20an jakinarazitakoa: Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak ikertu zituzten Alemanian —Eliza katolikoak eskatuta—, eta ondorioztatu zuten, besteak beste, Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela Municheko artzapezpiku izan zen urteetan (1977-1982), baina ez zuela neurrik hartu. Are, dokumentuan jaso zutenez, aita santu emerituak ukatu egin zituen bere aurkako akusazioak.
Ikerketak, ordea, kontrakoa frogatu zuen; hau da, sexu abusuek jarraitu egin zutela haren agintaldian, eta hark, ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu. Handik hiru egunera, Ratzingerrek aitortu zuen okerreko informazioa emana ziela ikertzaileei, eta, otsail hasieran, barkamena eskatu zuen. Ikerketapean zegoen afera horrengatik.
Aita santua izan aurretik, Fedearen eta Doktrinaren Kongregazioko burua ere izan zen (1981-2005), eta urte horietan gertutik ezagutu zuen Eliza katolikoaren barruko lohikeria, haren figura aztertu duten hainbat adituren arabera. Atzera begira, izan zituen beste pasarte ilun batzuk ere: nerabetan, esaterako, Adolf Hitlerren aldeko gazte taldeetako kide izan zen, garai hartako beste milaka gazteren gisan. |
2022-12-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222657/euskal-presoak-etxeratzearen-alde-manifestazio-bana-egin-dute-martutenen-eta-basaurin.htm | Politika | Euskal presoak etxeratzearen alde, manifestazio bana egin dute Martutenen eta Basaurin | Sakabanaketa eta urrunketak amaitzetik gertu egon arren, gradu aldaketetan izaten ari den «atzerapausoa» salatu du Sare-k. Gradu horretan egon beharko luketen 110 presoetatik soilik 33k dute. | Euskal presoak etxeratzearen alde, manifestazio bana egin dute Martutenen eta Basaurin. Sakabanaketa eta urrunketak amaitzetik gertu egon arren, gradu aldaketetan izaten ari den «atzerapausoa» salatu du Sare-k. Gradu horretan egon beharko luketen 110 presoetatik soilik 33k dute. | Sare-k deituta manifestazio bana egin dute gaur goizean ehunka lagunek Martuteneko eta Basauriko espetxeetatik abiatuta. Etxera bidea gertu lelopean elkartu dira. Inaxio Oiarzabal Sareko eledunak esan du sakabanaketarekin datozen hilabeteetan amaituko dutelako ustea dutela, baina gradu aldaketekin izaten ari diren «atzerapausoak» salatu ditu. Izan ere, une honetan hirugarren graduan egon beharko luketen 110 euskal presoetatik soilik 33 daudela azaldu du.
Oiarzabalek Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren jarrera kritikatu du bereziki. Esan du Eusko Jaurlaritzaren gradu aldaketaren aurkako helegitea jartzen duten unetik nahi dutela preso ohia berriro espetxeratu, eta «mendekuan» eta «gorrotoan» oinarritzen den jarrera bat dela azpimarratu du.
Atzo, 3.000 pertsonatik gora bildu ziren Euskal Herriko hainbat auzo eta herritan, Etxeratek jakinarazi duenez. Hor ere deitzaileek azaldu zuten euskal presoen urrunketari eta sakabanaketari amaiera emateko atarian daudela. «Aurrera egin dugu, eta aurrerapena ikusita horrek bultzatzen gaitu etxera itzultzeko prozesua amaieraraino eramatera», adierazi du Etxeratek.
Gaur emandako datuen arabera, une honetan hamalu preso daude Espainiako espetxeetan, eta hamahiru, Frantziakoetan. Iaz, urte bukaeran, Euskal Herritik kanpo diren espetxeetan 90 euskal preso zeuden. Etxeratek azaldu du preso, iheslari eta deportatuak etxeratzearen alde mobilizatzen jarraituko duela, eta helburu horrekin gaur zortzi, Bilbon, 17:00etan, Autonomia kalea betetzera deitu du.
Gaur Nafarroakoa zenbait herritan ziren euskal presoen eskubideen alde bilkurak egitekoak, besteak beste, Agoitzen, 19:00etan, udaletxe aurrean; Antsoainen, 18:30ean, Lapurbide plazan; Elizondon, 20:00etan, plazan; Garesen, 19:00etan, plazan. Urtarrilaren 4an, berriz, Lodosan egingo dute kontzentrazioa. |
2022-12-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222658/urte-berrian-lehen-arreta-hobetzea-lehenetsiko-duela-adierazi-du-urkulluk.htm | Politika | Urte berrian lehen arreta hobetzea lehenetsiko duela adierazi du Urkulluk | Urte amaierako mezuan lehendakariak esan du normala dela «bizi dugun gizartean daukaguna ez baloratzea», baina «Euskadin dagoen bizi mailak, kohesio sozialak eta ongizateak» aukera ematen dutela garatzeko bizi proiektu bat edo proiektu profesional edo familiar bat. | Urte berrian lehen arreta hobetzea lehenetsiko duela adierazi du Urkulluk. Urte amaierako mezuan lehendakariak esan du normala dela «bizi dugun gizartean daukaguna ez baloratzea», baina «Euskadin dagoen bizi mailak, kohesio sozialak eta ongizateak» aukera ematen dutela garatzeko bizi proiektu bat edo proiektu profesional edo familiar bat. | Urte amaierako mezuan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du urte berrian ahal duen guztia egingo duela osasun sisteman dauden arazo eta zailtasunak konpontzeko eta lehen arreta hobetzea lehenetsiko duela. «Osasuna da gure ondasunik preziatuena», adierazi du. Osakidetzako plantilla «indartzen jarraitu» egingo duela gaineratu du, eta zehaztu du Osakidetza dela osasun zerbitzu publiko bakarra.
Ia zazpi minutuko mezua eman du Urkulluk, Ajuria-eneako sarreratik, zutik. Aitortu du zer hobetu baduela gobernuak: «Beti ez dugu asmatzen». Eta akordioen alde egiten jarraituko duela gaineratu du, «hurbiltasunetik eta auzolanean».
Lehendakariak esan du errealitateak kezkatzeko motiboak ematen dituela, baina ez dela hori zerbait berria adierazi du gero, aurreko belaunaldiek ere antzeko egoerak bizi izan dituztela argudiatuz. «Gure aurrekoen ahaleginari esker, gure oraina hobetu ahal izan dugu. Orain gure seme-alabei utziko diogunaren gaineko hausnarketa egitea dagokigu». Gainera, ziurgabetasun ezaren aurrean, «begirada lasaia» eskatu die herritarrei, «amore emateko arriskua» alde batera utzita.
Lehendakariak esan du bost erronka dituela bere gobernuak: enplegua sustatzea, trantsizio ekologikoa, berrikuntza, gazteen aldeko apustua eta osasuna. |
2023-1-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222659/roberto-torres-kapitainari-agur-esan-diote-zaleek-eta-taldekideek-sadarren.htm | Kirola | Roberto Torres kapitainari agur esan diote zaleek eta taldekideek, Sadarren | Nabarmendu dute aurrelariak 352 partida jokatu dituela Osasunarekin eta goleatzaile nagusietako bat izan dela. | Roberto Torres kapitainari agur esan diote zaleek eta taldekideek, Sadarren. Nabarmendu dute aurrelariak 352 partida jokatu dituela Osasunarekin eta goleatzaile nagusietako bat izan dela. | Omenaldia egin diote gaur goizean Roberto Torres Osasunako jokalariari, Iruñeko Sadar estadioan. Zale eta taldekide ohi ugari bildu dira zelaian, Torresi txalo jotzeko. Ostegunean iragarri zuten kapitainak ez zuela jarraituko klubean, lehen taldean hamabi denboraldi jokatu ostean.
Gaurko ekitaldian adierazi duenez, 2011. urtean debutatu zuenean ez zuen espero azkeneko egunean esan ahal izatea «amets guztiak bete» egin dituela. Izan ere, duela 18 urte hasi zen Torres klubean, gazte-gaztetatik. Gaineratu du amets horien artean zeudela «Patxi Puñal jaunaren» 10. zenbakia hartzea eta kapitain bihurtzea.
Arreko magoa ezizena irabazi du Torresek, elastiko horrekin, eta klubaren historiako jokalaririk garrantzitsuenetako bat izatera heldu da, zazpigarrena baita partida gehien jokatu duen jokalarien zerrendan, 353 neurketarekin. Aurrelari postuan nabarmendu da, hirurogei gol sartu baititu, eta golegilerik handienetan seigarrena da.
Eskerrak eman dizkie jokalariak senide, taldekide eta zaleei. «Une zoragarriak bizi izan ditugu. Baina nabarmendu nahi nuke gauzak ondo ez zihoazenean eredugarriak izan zaretela. Horrek gainerakoengandik bereizten zaituzte, eta espero dut zuek hori inoiz ez galtzea».
Torresen ibilbidean nabarmentzekoak dira Bigarren Mailan egindako 2015-2016ko eta 2018-2019ko denboraldiak. Bietan, Osasuna Lehen Mailara igotzea lortu zuen, eta, hein handi batean, Torresen lidergoari esker: hamabi gol sartu zituen sasoi bakoitzean. Lehen Mailan ere hiru aldiz lortu du denboraldi batean zazpi gol sartzera heltzea.
Futbolaririk onenetako bat
Osasunako presidente Luis Sabalzak hartu du parte gaurko omenaldian, eta adierazi du Torres taldearen azkeneko urteetako «futbolaririk onenetako bat» izan dela. «Zu gabe, Osasunak ez luke edukiko gaur duen osasuna. Atzera begira dezakezu, eta utzitako ondareaz harro egon».
Aldeek oraindik ez dute azaldu zergatik utzi duen Torresek, ezta nora joango den. Baina esan dute bi aldeak kontratua eteteko akordio batera iritsi zirela.
Urte berean bi kapitain galdu ditu Osasunak: Oier Sanjurjok udan esan zion agur bere bihotzeko klubari. Zipreko AEK Larnakarekin sinatu zuen, urtebeterako kontratua sinatuta. «Niretzat ez zutela tokirik esateak harritu ninduen», adierazi zion BERRIAri udan. |
2023-1-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222660/petro-presidenteak-su-etena-sinatu-du-bost-gerrillari-eta-paramilitar-talderekin.htm | Mundua | Petro presidenteak su etena sinatu du bost gerrillari eta paramilitar talderekin | Ekainaren 30era arte egongo da menia indarrean, baina agintariak adierazi du luzatzeko aukera egongo dela, negoziazioetan aurrera egiten bada. «Erabateko bakea errealitatea izango da», adierazi du sare sozialetan zabalduriko mezu batean. | Petro presidenteak su etena sinatu du bost gerrillari eta paramilitar talderekin. Ekainaren 30era arte egongo da menia indarrean, baina agintariak adierazi du luzatzeko aukera egongo dela, negoziazioetan aurrera egiten bada. «Erabateko bakea errealitatea izango da», adierazi du sare sozialetan zabalduriko mezu batean. | Urte berri, menia berri. 2023an sartzeko minutu gutxi falta zirenean, Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak iragarri du ekainaren 30era arteko su eten bat sinatu duela ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin, FARCeko disidenteekin eta zenbait talde paramilitarrekin. Gaur sartu da indarrean ituna.
Sare sozialetan zabalduriko mezuan, menia luzatu ahalko dela iragarri du Petrok, «negoziazioetan eginiko aurrerapenen arabera». Itxaropena zabaldu nahi izan du agintariak: «Erabateko bakea errealitatea izango da».
Denera, bost talderekin sinatu du su etena, azaldu duenez: ELNrekin, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidentzien Estatu Nagusi Zentrala eta Segunda Marquetaliarekin, gerrillarien aldetik. Paramilitarren aldetik, berriz, AGC Kolonbiako Autodefentsa Gaitandarrekin eta Sierra Nevadako taldeekin.
«Erabateko bakea» politika defendatu du Petrok, abuztuaren 7an Kolonbiako presidente bihurtu zenetik.
«Ekintza ausarta da hau», gaineratu du agintariak. Bi aldeetako su etenak hura aintzat hartzera behartzen ditu Estatua eta talde armatuak, azaldu duenez, eta Kolonbiako zein nazioarteko egiaztatzeko mekanismo bat egongo dela agindu du.
Izan ere, Nazio Batuen Erakundearen egiaztatzeko misioak hartuko du ardura, AEE Amerikako Estatuen Erakundearekin, Herri Defendatzailearekin eta Eliza katolikoarekin batera.
NBEk Kolonbian duen misioaren buru Carlos Ruiz Massieuk esan du nazioarteko erakundeak sostengatzen dituela bakearen alde eginiko urrats guztiak.
Kolonbiako presidentetzak adierazi duenez, oraindik ez dute espero beste erakunde armaturekin su etenik sinatzea, baina orain indarrean sartuko den meniaren emaitzak aztertuko dituzte gero, etorkizunean erabakiak hartzeko.
Azaroaren 4an, Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman zioten erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat.
Petrok bozak irabazi aurretik, «erabateko bakea» lortzeko proposamen bat aurkeztu zuen hauteskunde kanpainan, erakunde armatu eta politikoekin bake elkarrizketak hasteko eta herrialdeak 50 urte baino gehiagoz jasandako «sarraskia» amaitzeko. Gatazkak gutxienez, 500.000 lagun hil ditu, eta milioika desplazatu eragin ditu, nazioarteko behatzaileen arabera.
Brasilen espero dute Petro, gaur, Luiz Inacio da Silva Lula herrialdeko presidente izendatzeko ekitaldian. |
2023-1-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222661/89-urteko-gizon-bat-hil-da-ortuellan-txirrindulari-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | 89 urteko gizon bat hil da Ortuellan, txirrindulari batek harrapatuta | Herria Trapagaranekin lotzen duen bide berdean gertatu da istripua. | 89 urteko gizon bat hil da Ortuellan, txirrindulari batek harrapatuta. Herria Trapagaranekin lotzen duen bide berdean gertatu da istripua. | Gaur 89 urteko gizonezko bat hil da Ortuellan (Bizkaia), 11:30 aldera gertaturiko istripu batean.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailaren arabera, Ortuella Trapagaranekin (Bizkaia) lotzen duen bide berdean gertatu da ezbeharra. Aldapa bat jaisten ari zen bizikleta batek jo du biktima, azaldu dutenez. Kolpeak lurrera bota du oinezkoa. Biktimak konortea galdu du, eta larrialdi zerbitzuek ezin izan dute salbatu, eta hantxe hil da. |
2023-1-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222662/emakume-bat-bere-haurrak-hiltzen-eta-bere-buruaz-beste-egiten-saiatu-da-barakaldon-segurtasun-sailaren-arabera.htm | Gizartea | Emakume bat bere haurrak hiltzen eta bere buruaz beste egiten saiatu da Barakaldon, Segurtasun Sailaren arabera | Hirurak erietxean daude, egonkor. Emakumea atxilotu egin dute. | Emakume bat bere haurrak hiltzen eta bere buruaz beste egiten saiatu da Barakaldon, Segurtasun Sailaren arabera. Hirurak erietxean daude, egonkor. Emakumea atxilotu egin dute. | Emakume bat atxilotu dute gaur goizean Barakaldon (Bizkaia), ustez bere bi haurrak hiltzen saiatu ostean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez.
Emakumea bere buruaz beste egiten saiatu da, gaineratu dutenez. Sailaren arabera, emakumeak bikotekide ohi eta haurren aitari deitu dio, konortea galdu gabe, eta gertatzen ari zena esan dio.
Deiaren ostean, Ertzaintza eta Barakaldoko Udaltzaingoa mobilizatu dira; etxean sartu dira, eta hirurak erietxera eraman dituzte. Egonkor daude denak.
Ondoren, Ertzaintzak atxilotu egin du emakumezkoa, eta ikerketa bat hasi du, gertaturiko argitzeko. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222663/lula-laquomaitasuna-gorrotoari-gailendu-zaioraquo.htm | Mundua | Lula: «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio» | Luiz Inacio da Silva ‘Lula’ Brasilgo presidente izendatu dute. «Desberdinkeria mota guztien aurka» borrokatzeko konpromisoa hartu du, eta esan du Amazoniaren soiltzea erabat geldituko duela. | Lula: «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio». Luiz Inacio da Silva ‘Lula’ Brasilgo presidente izendatu dute. «Desberdinkeria mota guztien aurka» borrokatzeko konpromisoa hartu du, eta esan du Amazoniaren soiltzea erabat geldituko duela. | Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidentea da berriro. Atzo Brasilian egindako ekitaldi jendetsuan izendatu zuten presidente 77 urteko politikari ezkertiarra. 2003tik 2011ra presidente izandakoa atzo itzuli zen Planalto jauregira —presidentearen egoitzara—, urriaren 30ean Brasilgo hauteskundeak irabazi zituelako. Ezkertiarrak botoen %50,9 eskuratu zituen bigarren itzulian, eta ia bi punturen aldea atera zion Jair Bolsonaro aurreko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). Bolsonarok ez zuen parte hartu atzoko ekitaldian, AEB Ameriketako Estatu Batuetara joana zelako.
Lularen gobernuko 37 ministroek gaur egingo dute karguen zina, eta orduan hasiko du bidea gobernu ezkertiarrak, Bolsonaro ultraeskuindarraren lau urteko agintaldiaren ostean. «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio. Gora Brasil!», esan zien atzo presidente berriak Brasiliako kaleetan zeuden milaka jarraitzaileri. «Desberdinkeria mota guztien aurka» borrokatzeko konpromisoa hartu zuen, baita trantsizio ekologikoa abiatzekoa ere.
Bolsonaroren aroa kritikatu zuen Lulak atzoko mintzaldian. «Suntsiketa nazionalaren gobernua» izan zen eskuin muturrekoarena, Lularen arabera. Haren gobernuaren leloa, ordea, Batasuna eta berreraikuntza izango da. «Guk defendatu dugun askatasuna aske bizitzeko askatasuna da, adierazpen librea tartean. Haiek defendatzen duten askatasuna ahulenen gainean ezartzeko askatasuna da. Basakeria da hori», adierazi zuen Da Silvak.
Nazioarteko hogei bat estatuburuk hartu zuten parte ekitaldian, eta, normalean, aurreko presidenteak ematen dio buruzagi berriari presidentearen xingola. Bolsonarok, ordea, AEBetara joatea erabaki zuen, ekitaldian ez egoteko. Ostiralean bere jarraitzaileei mintzatu zitzaien, eta gobernu berriari kontra egiteko eskatu, nahiz eta ez zuen eman bere asmoen berri. Haren ingurukoek hainbat hedabideri esandakoaren arabera, «hiru hilabete egongo da gutxienez Brasildik kanpo».
Ilusioa ez ezik, tentsioa ere izan zen atzo. Izan ere, Bolsonaroren ehunka jarraitzaile armadaren egoitza nagusiaren aurrean kanpatuta egon ziren —oraindik ere badaude—, eta atzo arte behin-behineko presidentea izandakoak militarrak mobilizatu zitzala eskatzen ari ziren, «hauteskunde iruzurraren» kontra. Ez dute onartzen Lulak urriaren 30eko bozetan izan zuen garaipena. Dena den, ilusioa tentsioari gailendu zitzaion atzo, eta ez zen ezustekorik izan.
«Lagun nazazue, mesedez»
Herrialdea «izandako hondamendiaren gainean berriz altxatuko» duela adierazi zuen Lulak, eta egoeraren diagnostikoa egin zuen. Haren arabera, Bolsonaroren aginteak ingurumena suntsitu du, baliabideak xahutu, eta ekonomia nahastu: «Herrialdearen baliabideak arpilatu dituzte». Hori ikusirik, «desberdinkeria mota guztien aurka» borrokatzeko konpromisoa hartu zuen. Zerrendatu egin zituen: «Errentarena, generoarena, arrazarena, lan merkatuarena, ordezkaritza politikoarena, osasunarena eta hezkuntzarena». Hunkituta adierazi zien herritarrei gosearen aurka borrokatuko dela: «Lagun nazazue, mesedez».
Gogora ekarri zuen aldaketa agindu zuela duela hogei urte, lehen aldiz presidente izendatu zutenean. Orain osatuko duen gobernuaren helburua brasildar guztiei egunero hiru otordu ziurtatzea da, gaineratu zuenez.
Amazonia soiltzeko prozesua erabat geldituko duela ere agindu zuen hitzaldian. «Inork ez dauka Brasilek adina baldintza ingurumen potentzia bihurtzeko: trantsizio ekologikoa hasiko dugu, eta energiarena. Gure helburua da berotegi gasik ez aireratzea, eta Amazoniaren soiltzea erabat gelditzea. Zuhaitz bat bera ere moztu gabe biziko gara». Horrez gain, politika ekonomikoa herrialdea berriz industrializatzeko ahaleginari begira jarriko duela agindu zuen.
Lehen dekretuak
Presidente karguaren zina egin ostean, hamahiru dekretu sinatu zituen Da Silvak, Bolsonarok hartutako zenbait neurri bertan behera uzteko lehen pauso moduan. Besteak beste, Amazonia Funtsa martxan jarri du berriro, 2019tik geldirik baitzegoen Bolsonaroren aginduz. Alemaniak eta Norvegiak dohaintzan emandako 600 milioi dolar —560 milioi euro inguru— ditu funtsak, eta Amazonia babesteko helburua du. Bolsonarok bere agintaldiaren amaieran indarrean sartu zuen dekretu bat ere bertan behera utzi du Lulak. Dekretu horrekin, Amazoniako oihanean eta herri indigenen eremuetan baliabide mineralak ustiatzeko lizentziak luzatu zituen ultraeskuindarrak; Lulak, berriz, eten egin du neurria.
«Bakartzea hausteko» konpromisoa ere hartu zuen atzo Brasilgo presidente berriak. Bolsonaroren gobernuak eskuin muturra agintean duten herrialdeekin baino ez zuen izan harreman estua, eta, bereziki, AEBekin, Donald Trump presidente izan zen garaian (2017-2021). Lulak nabarmendu zuen Latinoamerikaren «integrazioari» berrekingo diola, «elkarrizketa aktiboa» izan dezan beste kontinente batzuekin. Mercosurrekin duen konpromisoa ere berretsi zuen; Hegoaldeko Merkatu Batua da Mercosur, eta Brasilek, Argentinak, Uruguaik eta Paraguaik osatzen dute. BRICS foroaren barruko integrazioa ere indartuko duela esan zuen; Brasilek, Errusiak, Indiak, Txinak eta Hegoafrikak osatzen dute.
Da Silva elkartzekoa da gaur Marcelo Rebelo de Sousa Portugalgo presidentearekin, Felipe VI.a Espainiako erregearekin, Luis Arce Boliviako presidentearekin, Alberto Fernandez Argentinakoarekin, Gabriel Boric Txilekoarekin eta Gustavo Petro Kolonbiakoarekin. «Brasilek munduan izango duen rol berria» aztertuko du agintari horiekin, adierazi duenez. Wang Qishan Txinako presidenteordearekin ere elkartuko da Lula. Txinak jasotzen ditu Brasilgo esportazioen %27, eta Bolsonarok harreman hotza izan zuen Pekinekin.
Kongresurako bidea halako zeremonia arranditsuetarako Brasilen erabiltzen duten Rolls Royce ibilgailuan egin zuen Lulak atzo. Zalantza egon zen auto hori erabiltzerik izango ote zuten, segurtasun kontuak tartean, eta hura ibilgailu blindatu batekin ordezkatzea izan zuten gogoan azken orduetan. Azkenean, tradizioa beldurrari gailendu zitzaion. Lularekin, Janja da Silva emaztea eta Geraldo Alckmin presidenteordea joan ziren autoan, eta, ezker-eskuin eta atzetik, jendetza handi bat. Ekitaldia hasi aurretik, minutu bateko isilunea egin zuten, ostegunean hil zen Pele futbolaria gogoratzeko.
Da Silva presidente izan zen 2003tik 2011ra. Eskuinak epaileen bidezko jazarpena abiatu zuen presidentearen aurka, eta, horren ondorioz, bostehun egun baino gehiago pasatu zituen kartzelan, azkenean baztertu egin dituzten ustelkeria salaketak medio. PT Langileen Alderdiko burua da. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222664/osakidetzari-egindako-eskeak-gogoratzeko-elkarretaratzea-egin-dute-gaur-donostia-ospitalean.htm | Gizartea | Osakidetzari egindako eskeak gogoratzeko elkarretaratzea egin dute gaur Donostia ospitalean | Langileen ordezkariek esan dute gaur ez dutela batzarrik egingo; hilaren 9an elkartuko dira berriro egoera aztertu eta hemendik aurrerakoak erabakitzeko. | Osakidetzari egindako eskeak gogoratzeko elkarretaratzea egin dute gaur Donostia ospitalean. Langileen ordezkariek esan dute gaur ez dutela batzarrik egingo; hilaren 9an elkartuko dira berriro egoera aztertu eta hemendik aurrerakoak erabakitzeko. | 08:15 jo berritan, Donostia ospitaleko atarira atera dira gaur berriro erietxeko hamarnaka langile, lehengo astean berrabiarazitako protesten dinamikari atxikita. Hesituta zeuden eskaileren eremu bi, baina ez da eragozpen izan langileentzat protesta egiteko. Bost bat minutu iraun du, eta txalo zaparrada batekin amaitu dute.
Ez dute adierazpenik egin nahi izan gaur protestaren amaieran. Soilik mahai gainean jarrita dauzkaten aldarriak gogoratu nahi izan dituztela esan dute. Lehengo astean agerraldi bat egin zuten beren eske nagusiak zein diren adierazteko. Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan «jarrera ona» dagoela esan zuten, baina «ekintzak» nahi dituztela orain.
Gaur langileen batzarrik ez dela egingo jakinarazi dute: hilaren 9an izango da hurrengo batzarra. Eledun ari diren osasun profesionalek hainbatetan adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esplikatu dute, eta «irekia». Urtarrilaren 18an dute hurrengo bilera Osakidetzarekin, eta bitartean astelehenero Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzeak egiten jarraitzeko asmoa dute.
Bost puntu
«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdea erietxeko langileek eginda duten lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen lehengo astean egin zuten agerraldian medikuen ordezkarietako bate, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESI erakunde sanitario integratua ezagutzea eta ematen den artaren jarraikortasuna bermatzea».
Donostialdea ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere eskatu dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta laugarren puntuan hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua lotuta dago Onkologikoarekin; Osakidetzak findu berria du harekiko «binkulazio hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia.
Jatorria
Abenduaren 2an hasi zen Donostialdea ESIko krisia. Osakidetzak erakunde sanitarioko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek erietxeko atarian lehen elkarretaratzea, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazkak hainbat mugarri izan ditu, eta agerian utzi ditu Osakidetza barruan dauden desadostasunak. ESIen arteko tirabirak geratu dira agerian, goi agintarien inguruko mesfidantzak, eta gainezka ari den sistema batek sortutako zailtasunak.
Abenduaren 5ean krisiaren larritasuna agerian geratu zen; Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Osasun sailburu Gotzone Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu».
Negoziazioak hasi ziren gero bi aldeen artean, egoerak baretzera egin zuen, elkarretaratzeak egiteari ere utzi zioten langileek bolada batean, baina abenduaren 23an langileek jakinarazi zuten berriz hasiko zirela elkarretaratzeak egiten erietxe atarian, eta horretan ez da aldaketarik izan ordutik. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222665/ilara-luzeak-benedikto-xvia-azken-aldiz-agurtzeko.htm | Mundua | Ilara luzeak Benedikto XVI.a azken aldiz agurtzeko | Hiru egunez egonen da zabalik Done Petri basilika, eta 35.000 lagun inguru joango direla kalkulatzen da. | Ilara luzeak Benedikto XVI.a azken aldiz agurtzeko. Hiru egunez egonen da zabalik Done Petri basilika, eta 35.000 lagun inguru joango direla kalkulatzen da. | Goiz-goizetik, ehunka pertsona zain zeuden Vatikanoko Done Petri basilikara sartzeko, Benedikto XVI.a aita santu emerituari azken agurra egiteko. 09:00etan ireki dituzte ateak, eta 19:00ak arte egonen dira zabalik. Bihar eta etzi, berriz, 07:00etatik 19:00etara egonen da basilikara sartzeko aukera. Orotara, 35.000 bisitari inguru egonen direla espero dute.
Ikusi gehiago: Benedikto XVI.a hil da, polemikaz beteriko agintaldia izan zuen aita santu emeritua
Aita santu emeritua zendu berritan, kapera pribatu batean izan dute gorpua, eta han hurbileko jendeak izan du agurtzeko aukera. Basilika ireki baino lehenago, gainera, liturgia pribatu bat egin dute zenbaitek. Giorgia Meloni Italiako gobernuburuak, adibidez, bertan parte hartu du.
Hileta elizkizuna ostegunean izanen da, Done Petri plazan, 09:30ean. 60.000 lagun inguru joango direla uste dute. Bertan izanen dira bai Italiako eta bai Alemaniako –aita santu emerituaren jatorrizko herrialdea– agintariak. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222666/araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-44-pertsona-hil-dira-urtebetean-trafiko-istripuz.htm | Gizartea | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 44 pertsona hil dira urtebetean trafiko istripuz | 2021ean baino bi pertsona gehiago hil dira trafiko istripuen ondorioz. Larri zauritutakoak urritu egin dira 2021etik: 455 izan ziren urte hartan, eta 360 izan dira 2022an. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 44 pertsona hil dira urtebetean trafiko istripuz. 2021ean baino bi pertsona gehiago hil dira trafiko istripuen ondorioz. Larri zauritutakoak urritu egin dira 2021etik: 455 izan ziren urte hartan, eta 360 izan dira 2022an. | Eusko Jaurlaritzak 2022ko trafikoaren balantzea egin du. Honatx laburpena: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 44 pertsona hil dira trafiko istripuetan; murriztu egin dira ezbeharrak, eta horietan larri zauritutako biktima kopurua eta ibilgailuen joan-etorriak pandemia aurreko mailan daude berriz. 2022a amaitu berritan, gaur egin dute datuen berri emateko prentsaurrekoa, Bilbon.
Sonia Diaz de Corcuera Trafikoko zuzendariak xehatu ditu iaz zirkulazioan izandako gorabeherak. Azaldu duenez, 44 pertsona hil dira istripuen ondorioz, 2021ean baino bi gehiago. Hildakoetatik 34 gizonak ziren, eta hamar emakumeak. Horietako ia %70 kolektibo zaurgarrietakoak izan dira: hamabost oinezko, hamalau motozale eta txirrindulari bat hil dira. 2021etik behera egin du hildako motor gidarien zenbatekoak —hamazazpitik hamalaura pasatu da—; oinezkoena, aldiz, nabarmen igo da, 2021ean oinezko bakarra hil baitzen.
Lurraldez lurraldeko azterketa eginda, hemezortzi pertsona hil dira Bizkaian —2021ean baino bi gehiago—, hamazortzi Gipuzkoan —bi gehiago—, eta zortzi Araban —bi gutxiago—.
Istripu gutxiago
Hildakoak gehiago izan badira ere, alderantzizko joera izan du trafiko istripuen eta larri zauritu direnen kopuruak. Hain zuzen ere, Diaz de Corcueraren hitzetan, 7.354 istripu izan dira, 2021ean baino %1,8 gutxiago. Larri zaurituak ere gutxiago izan dira: 455 duela bi urte, eta 360 amaitu berri den urtean.
Gainera, pandemiaren murrizketek trafikoan izandako eragina ere apaldu egin da. Hala, joan-etorriak pandemia aurretik adina dira berriz ere, eta, zenbaitetan, pandemia aurretik baino trafiko handiagoa izan da. Hiriburuetako sarreretan, berriz, beherakada «txiki bat» nabaritu dute. Diaz de Corcuerak iritzi dio garraio publikoaren erabilera areagotu delako gertatu dela hori. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222667/epaileek-ebatzi-dute-barakaldoko-udalak-ezin-diola-euskara-maila-eskatu-azpikontrata-bati.htm | Gizartea | Epaileek ebatzi dute Barakaldoko Udalak ezin diola euskara maila eskatu azpikontrata bati | CCOO sindikatuak jarri zuen lehiaketa publikoaren aurkako salaketa. Behatokiak eta Kontseiluak ebazpena kritikatu dute. | Epaileek ebatzi dute Barakaldoko Udalak ezin diola euskara maila eskatu azpikontrata bati. CCOO sindikatuak jarri zuen lehiaketa publikoaren aurkako salaketa. Behatokiak eta Kontseiluak ebazpena kritikatu dute. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Barakaldoko Udalaren (Bizkaia) aurka egin du, eta azpikontratatutako zerbitzuetan gutxieneko euskara maila eskatzearen aurka ebatzi. Zehazki, erabaki du euskara ezin dela langileentzako betekizun gisa ezarri udalerri horretako gertuko kultur zerbitzuez arduratzeko enpresa bat kontratatzeko lehiaketan. Ebazpenaren arabera, ezin zaizkie eskakizun berak «inposatu» langile publikoei eta enpresa pribatu bati. Euskalgintzaren Kontseiluak, berriz, 2023. urtea «hizkuntza eskubideen aurkako eraso batekin» hasi izana salatu du.
Barakaldoko Udalak 2021ean egin zuen lehiaketa publiko hori, 4,6 milioi eurokoa. Baldintza gisa ezarri zuen langile guztiek —guztira, 26 lagun— gutxieneko euskara maila bat egiaztatzea, edo bi urteko epean maila hori izateko ikasketak gauzatzea. Teknikarientzat, hirugarren euskara eskakizuna (C1) eskatu zuen udalak; administrazio langileentzat eta mantentze lanez arduratzen direnentzat, berriz, bigarrena (B2).
CCOO sindikatuak lehiaketaren aurka egin zuen, besteak beste argudiatuta hizkuntza betebehar horiek ez dutela bat egiten errealitatearekin. Sindikatuaren iritziz, aurrez hizkuntza eskakizunik ez egoteak ez zuen galarazi «egoki» lan egitea, langileetako batzuek badakitelako euskaraz. Era berean, uste du «erabiltzaileen errealitate linguistikoa» aztertu beharko litzatekeela halako erabaki bat hartu baino lehen.
Epaimahaiak bat egin du sindikatuarekin, eta udalari adierazi dio ez duela eman hizkuntza eskakizunen inguruko argudiorik; besteak beste, azaldu du langile horietako batzuek ez dutela harreman zuzenik herritarrekin eta ez dela kontuan hartu eskaerak langileengan izango lukeen eragina. Udalak aukera du ebazpenari errekurtsoa aurkezteko.
Oztopoak
Kontseiluaren esanetan, herritarrek euskarazko zerbitzua jasotzea «oztopatzen» du ebazpenak, eta auzitegiak euskaldunen hizkuntza eskubideen aurka «gidatzen ari diren oldarraldiarekin» lotu du. Horren harira, herritarren eskubideak erdigunean jartzeko eskatu du, argudiatuta administrazio publikoaren «betebeharra» dela.
Erantzun bateratua ematearen alde egin du Kontseiluak, eta dei egin die eragile politiko, sozial eta sindikalei. Hala, gogoratu du sektore publikoa euskalduntzeko proposamen bat aurkeztu zutela ELA eta LAB sindikatuekin batera: «Neurri zehatzak jasotzen ditu proposamenak, eta egiteko modukoak, atzerapausoei aurre egiteko ezinbestekoak».
Hizkuntz Eskubideen Behatokiak ere bide beretik jo du. Barakaldoko herritar batek egindako kexa bat plazaratuz adierazi du zein den udalerri hartako egoera: «Goiz honetan deitu berri dut Retuertoko Kultur Etxera, eta, artatu nauen lehen emakumeari euskaraz hitz egin diodan arren, esan dit gazteleraz erantzungo zidala. Haren lankide euskaldun batekin jarduteko aukera ere eman dit, eta, gazteleraz hasi aurretik, aukera hori hartu dut. Bizpahiru minutu itxaron ondoren, euskaraz totelka eta gaizki hitz egiten zuen emakume batek artatu nau: mantso jardun behar izan dut harekin euskaraz». |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222668/aitziber-garmendiak-eta-jon-plazaolak-irekiko-dute-2023ko-sagardotegi-garaia.htm | Bizigiro | Aitziber Garmendiak eta Jon Plazaolak irekiko dute 2023ko sagardotegi garaia | Bi aktoreak izango dira urtarrilaren 11n egingo duten ekitaldiko protagonistak. Alorrenea sagardotegian izango da, Astigarragan (Gipuzkoa). | Aitziber Garmendiak eta Jon Plazaolak irekiko dute 2023ko sagardotegi garaia. Bi aktoreak izango dira urtarrilaren 11n egingo duten ekitaldiko protagonistak. Alorrenea sagardotegian izango da, Astigarragan (Gipuzkoa). | Badator sagardotegi garaia. Urtarrilaren 11n hasiko da ofizialki; egun horretan egingo da irekiera ekitaldia, Astigarragako (Gipuzkoa) Alorrenea sagardotegian, eta gaur jakinarazi dute zeintzuk izango diren edalontzia kupelaren azpian jarriko duten lehenengoak: Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreak.
Aurretik, Astigarragako Sagardoetxea museoan izango dira biak, erakundeetako zenbait ordezkarirekin batera. Han, lehenik eta behin, uzta berriaren inguruko datuak eta ezaugarriak azalduko dituzte, eta aurtengo denboraldirako aurreikusitako ekintzen berri ere emango dute. Horren arduraduna Xabier Urdangarin Astigarragako alkatea izango da —Sagardun partzuergoko presidentea ere bada—, Eusko Jaurlaritzako eta Gipuzkoako Foru Aldundiko ordezkariekin batera.
Gero, Garmendiak eta Plazaolak sagarrondo bat landatuko dute Sagardoetxean bertan, Alorrenera joan aurretik. Sagardotegian, sagar dantza egingo dute txalapartarien laguntzarekin, eta ondoren dastatuko dute aurtengo sagardoa bi aktoreek.
Txotx garaia lagun edo eragile ospetsu baten laguntzaz irekitzeko ohitura 1994an hasi zen. Andoni Egaña bertsolaria izan zen lehenengoa. Azken urteetan, hauek izan dira protagonista, besteak beste: AMAK taldea, A Bocados telebista saioko kideak, Izaro Andres abeslaria, Olatz Arrieta kazetaria, Alberto Iñurrategi eskalatzailea, Eneko Atxa sukaldaria, Aritz Aranburu surflaria... |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222669/supermerkatuek-oinarrizko-elikagaien-beza-jaitsi-dute.htm | Ekonomia | Supermerkatuek oinarrizko elikagaien BEZa jaitsi dute | Eroski supermerkatu katean egindako oinarrizko erosketa 1,09 euro merkatu da urte hasierarekin batera. | Supermerkatuek oinarrizko elikagaien BEZa jaitsi dute. Eroski supermerkatu katean egindako oinarrizko erosketa 1,09 euro merkatu da urte hasierarekin batera. | Urte hasierarekin batera, oinarri-oinarrizko elikagaien BEZa kendu du Madrilek —%4 zen lehen—, eta pasta eta olioaren zergak, berriz, %10etik %5era jaitsi ditu, beste neurri batzuen artean. Sei hilabete iraungo du neurri horrek, eta 2022ko inflazio handiari aurre egitea du helburu; izan ere, Espainiako Estatistika Institutuaren KPI aurreratuaren datuen arabera, 2022ko abendua %5,8ko igoerarekin amaitu zen, urte artean.
Hala, supermerkatuak hasi dira janariaren prezioak aldatzen. Espainiako Ogasunaren taulen arabera, ondorengo elikagaiei kenduko zaie %4ko BEZa: «Eguneroko ogia; irinak; esne naturala, pasteurizatua, kontzentratua, gaingabetua, esterilizatua, UHT, lurrundua eta hautsa; eta Elikagaien Kodearen arabera naturalak diren gaztak, arrautzak, frutak, barazkiak, lekaleak, tuberkuluak eta zerealak». Hala, BERRIAk bi oinarrizko erosketa simulatu ditu, 2022ko abenduaren 28an bat, eta 2023ko urtarrilaren 2an bestea, Eroski supermerkatu katean. Produktu berak erosita, 1,09 euro merkatu da oinarrizko erosketa kate horretan.
Arroza, dilistak, babarrun zuriak, ogia, gari irina, esne osoa, dozena bat arrautza, patatak, piper berdea, tipula zuria, platanoak, sagarrak, laranjak, pasta, oliba olioa eta ekilore olioa dira erosketaren osagaiak; marka zuriko produktuak erosita, abenduaren 28an 33,82 euro kosta zen erosketa, eta 32,73 euro, berriz, gaur, 1,09 euro gutxiago. Bestalde, markako produktuak erosita, iaz 47,69 euroko erosketa zen oinarrizkoa, eta gaur, berriz, 45,59 euro: -2,20 euro.
Kalkuluen arabera, abenduaren 28ko 33,82 euroko erosketak 1,44 euro merkeagoak behar luke, baina 1,09 euro merkatu da bakarrik. Izan ere, ekilore olioaren prezioa ez dute aldatu, eta laranjak garestitu egin dira. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222670/laquohatu-anasaraquo-autokritika-eta-irulegiko-eskua-izan-dira-2022ko-memeen-protagonistak.htm | Bizigiro | «Hatu anasa», autokritika eta Irulegiko Eskua izan dira 2022ko memeen protagonistak | Ezinezkoa da joan den urteko bideo eta irudi barregarri guztiekin zerrenda bakar bat osatzea, baina esanguratsuenak behintzat bildu ditu BERRIAk. | «Hatu anasa», autokritika eta Irulegiko Eskua izan dira 2022ko memeen protagonistak. Ezinezkoa da joan den urteko bideo eta irudi barregarri guztiekin zerrenda bakar bat osatzea, baina esanguratsuenak behintzat bildu ditu BERRIAk. | 2022. urtean gehien irakurritako albisteak eta irudi ikusgarrienak zein izan ziren jakitea garrantzitsua da, erraza baita hainbertze aurkikuntza, agerraldi eta elkarrizketa artean galtzea. Hedabide aunitzek egin dute errepaso hori azken egunotan. Joan den urtean sare sozialetan bolo-bolo ibili ziren memeak, ordea, inor gutxi ekarri ditu gogora. Egia da ezinezkoa dela gehien partekatu eta ikusi diren bideo eta irudi barregarri guztiak biltzea, baina esanguratsuenak behintzat bildu ditu BERRIAk.
Barratik Kalera erabiltzailea, erraterako, Euskal Herriko txoko guztietara iritsi da. Bi lagunen artean sortutako proiektua da, non gazteak elkarrizketatzen dituzten besta giroan. Istorio eta pasadizo harrigarri eta barregarriak bildu dituzte 2022an, eta Twitter, Tiktok eta Youtube bidez zabaldu dituzte bideo moduan. Hauek, adibidez, arrakasta handia izan zuten:
Irulegiko Eskua 2022ko zerrenda guztietan dago, baita memeenean ere. Aurkikuntzak nabarmen eragin zuen txiolari anitzen sormenean, eta BERRIAk albiste batean bildu zituen meme horiek. Hona hemen horietako batzuk:
Memeak, baina, ez dira besta giroan edo aurkikuntza historikoetatik bakarrik sortzen: kronika berezi bat nahikoa da euskaldunak irriz lehertzeko. Orain dela hilabete bat, ume batzuk beren herriko pilotalekuan entzerratuta gelditu ziren, eta arazoa konpontzeko bururatu zitzaien ideia hoberena zera izan zen, Tiktok sare sozialean partekatzea gertatutakoa. Patxadaz kontatu zuen mutil gazteak ez zutela nola irten eraikinetik, baina jatekoa erosia zutenez, lasai aski zeudela. Gaztearen kontakizun xelebreak arrakasta handia izan zuen sare sozialeko erabiltzaileen artean, eta ehunka ikustaldi izan zituen bideoak.
«Hatu anasa», oraindik meme anitz daude-eta aipatzeko. Horietako batzuk dira, hain zuzen ere, Enekoach meditazio irakaslearen bideoak. Antton Telleriak sortutako pertsonaia bat da, zeinak erlaxatzeko bideoak egiten dituen, momentu baterako eta besterako egokituta. Joan den urtearen hasieran argitaratu zuen lehenbizikoa, eta bereziki arrakastatsua izan zen: Eguberrietako otorduetan tentsioa sortuz gero bete beharreko aholkuak.
Euskal Herriko Unibertsitatetik ere (EHU) meme anitz atera dira. Sareetan oihartzuna izan dute, adibidez, berriki zabaldutako bideo xelebre batzuek: dinosauroz mozorrotutako pertsona bat edo gehiago ageri dira EHUko zenbait fakultatetan, ikasgeletan barrena bueltaka edota xakean.
Igel bat, arratoi bat eta asmatutako urtebetetze bat nahaste arraroa izan daiteke batzuendako; bertze zenbaitendako, ordea, irriz lehertzeko formula bikaina. Tiktok plataformaren erabiltzaile batek, formula hori erabiliz, bideo xelebre bat igo zuen 2021ean, baina joan den urtean egin zen ezaguna.
Meme horietako batzuk nahi gabe egin dira ezagun; bertze aunitz, berriz, propio sortu dituzte sare sozialetako erabiltzaileek. Horretarako, berriki sortutako Memeka.eus plataforma erabili zuten, non, memeak egiteaz gain, argitaratzeko aukera ere badagoen. Hona hemen plataformak berak gomendatzen dituen irudietako batzuk: |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222671/satsek-ontzat-jo-du-urkulluk-laquoautokritikaraquo-egin-izana.htm | Gizartea | SATSEk ontzat jo du Urkulluk «autokritika» egin izana | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak osasun sisteman «arazoak» daudela onartu zuen Urtezahar eguneko mezuan. | SATSEk ontzat jo du Urkulluk «autokritika» egin izana. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak osasun sisteman «arazoak» daudela onartu zuen Urtezahar eguneko mezuan. | «Arazoak eta zailtasunak onartzen ditut. Gogotik ahaleginduko gara gure osasun sistema hobetzen, gure altxorra da eta». SATSE sindikatuaren iritziz, aintzat hartzeko modukoa da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Urtezahar eguneko mezuan hitz horiek esan izana, eta, hala, Osakidetzan «arazoak» daudela aitortu izana. Erizainen sindikatuko eledun Amaia Mayorrek gaur Radio Euskadin egindako adierazpen batzuetan esan du «autokritika» hori «lehen urratsa» izan daitekeela osasun sisteman dauden arazoei «konponbidea bilatzeko». Lehendakariak «hobetzeko guneak» daudela ere onartu zuen, eta, Mayorren ustez, sindikatuek ondoan egon behar dute horiek garatzeko prozesuan. Hitzaldian, Urkulluk COVID-19aren izurriari egotzi zizkion egun Osakidetzak dituen arazo asko: «Egia da pandemiak munduko osasun sistema guztietan eragin duela tentsioa, baita gurean ere. Inor ez zegoen prestatuta horretarako». Mayorren arabera, ordea, arazo asko «egiturazkoak» dira, eta pandemia aurretik ere nabarmenak ziren.p>
Beste «kultura» batp>
Osasun sistema ulertzeko «kultura aldaketari» buruz solastatu izan dira Jaurlaritzako osasun agintariak, eta Mayor kritiko mintzatu zen atzo horri buruz. SATSEren aburuz, Osakidetzan ematen diren zerbitzuak «leku batetik bestera aldatzeko» asmoa dago, nagusiki, horren atzean. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222672/espetxera-bidali-dute-bere-haurrak-pozoitzea-leporatu-dioten-emakumea.htm | Gizartea | Espetxera bidali dute bere haurrak pozoitzea leporatu dioten emakumea | Seme-alaba bikien osasuna egonkor eta arriskutik kanpo dago. Barakaldoko Udalak espediente bat zeukan irekita umeen egoeraren inguruan. | Espetxera bidali dute bere haurrak pozoitzea leporatu dioten emakumea. Seme-alaba bikien osasuna egonkor eta arriskutik kanpo dago. Barakaldoko Udalak espediente bat zeukan irekita umeen egoeraren inguruan. | Ospitaletik atera da Barakaldoko (Bizkaia) Urteberriko gertakari beltzean bere bi umeak hiltzen saiatzea leporatu dioten emakumea, haren osasuna egonkortu ondoren. Dagoeneko epailearen aurrean deklaratu du, eta hark espetxe agindua eman du andrearentzat. Basauriko kartzelan da atzodanik. 9 urteko bi seme-alaba bikiak arriskutik kanpo daude jadanik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak dioenez, emakumeak zenbait zauri zituen lepoan, bere buruaz beste egiten saiatu ondoren, eta ospitalean zegoen lesio horiek osatzeko.
Segurtasun Sailak kontatutakoaren arabera, 39 urteko emakumeak seme-alabak drogatu zituen goizeko hamarrak aldera, Urteberri egunean, eta, gero, oraindik jakinarazi ez duten substantziaren bat eman zien haurrei. Lokarturik zeudela, bere buruaz beste egiten saiatu zen, lepoan zauri batzuk eginda. Betiere Ertzaintzak azaldu duenez, zauriturik zegoela, baina konortea galdu aurretik, bikotekide ohiari deitu zion egindako guztia jakinarazteko.
Segurtasun Sailak uste du dei hori ezinbestekoa gertatu dela ama-umeek bizirik jarraitzeko, aitak berehala hots egin baitzion Ertzaintzari, eta laguntza medikoa garaiz iritsi baitzen, hirurak Gurutzetako ospitalera eramateko eta haien egoera egonkortzeko garaiz. Haurrek pozoi bat hartu izanaren sintomak zituzten.
Udalaren ikerketa
Barakaldoko Zuazoko auzoan bizi direnen artean tristezia eta pena zabaldu da, zenbait hedabidek kaleratutako testigantzak aintzat hartuz gero, baina ezusterik ez. Itxura batean, ohikoa zen amak oihu eta errieta bortitzak egitea 9 urteko bikiei. Iraindu ere egiten zituela kontatu dute bizilagun batzuek. Alegia, jende ugarik bide zekien auzoan ume horien egoera ez zela egokia.
Izan ere, Barakaldoko Udalak ikerketa bat zabalduta zeukan, haurrak behar bezalako zaintza jasotzen ari ote ziren jakiteko. Bizkaiko Foru Aldundiak esan du ez duela jaso Barakaldoko Udalaren inolako eskaerarik zerbitzu sozialen bidez esku hartzeko, umeen zaintza zela eta. Gertatutakoaren ondoren, aldundiko arduradunak harremanetan jarri dira udalekoekin.
Amak zuen umeen zaintza, eta, bizilagun batzuek esan dutenez, gertakarien goizean bertan errieta handia izan zuten aita-amek, hain zuzen umeen zaintzarengatik. Handik gutxira azaldu ziren Ertzaintza eta anbulantziak. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222673/indarrean-da-fruta-eta-barazkiak-ontziratzeko-debekua.htm | Ekonomia | Indarrean da fruta eta barazkiak ontziratzeko debekua | Ezin dira plastikoarekin bildu 1,5 kilo baino gutxiagoko kantitateak. Saltokiek paperezko poltsak edo edukiontzi berrerabilgarriak eskaini behar dituzte. | Indarrean da fruta eta barazkiak ontziratzeko debekua. Ezin dira plastikoarekin bildu 1,5 kilo baino gutxiagoko kantitateak. Saltokiek paperezko poltsak edo edukiontzi berrerabilgarriak eskaini behar dituzte. | Elikagai jakin batzuen BEZaren murrizketarekin batera, Hego Euskal Herriko saltokietan beste berrikuntza bat sartu da indarrean. Atzotik, debekatuta dago fruta eta barazkiak plastikozko ontzietan saltzea baldin eta kantitatea 1,5 kilo baino gutxiagokoa bada. Horrekin batera, 400 metro koadrotik gorako txikizkako saltokietan, ontziratu gabeko produktuek %20 okupatu beharko dute gutxienez.
Saltokietan fruta eta barazkientzako ontzien alternatibak erabiltzen ari dira jada. Denda batzuetan, paperezko poltsak edo kotoizko poltsa berrerabilgarri eta biodegradagarriak eskaintzen hasi dira. Beste toki batzuetan, kartoizko kaxetan saltzen hasi dira zenbait fruta, hala nola laranjak eta sagarrak. Erosleek beren ontzi berrerabilgarriak eraman ahalko dituzte fruta eta barazki kopuru txikiak erosteko. Baita, besteak beste, azal oso fina duten eta arin deshidratatzen diren produktuentzat, zurituta eta zatitua saltzen den frutarentzat eta garbitu beharrik gabe jateko prestatuak dauden entsaladentzat ere.
Enbalajea erabiltzen denean –1,5 kilo baino gehiagoko ontzietan–, berriz, etiketetan behar bezala identifikatu behar da zer motatakoa den, eta zein zaborrontzitan bota behar den.
Ipar Euskal Herrian, antzeko neurri bat dago indarrean iaztik. Debekatuta dago 30 fruta eta barazki mota plastikoz biltzea, ontzi handietan (1,5 kilo baino gehiago) eta fruta heldu edo prozesatuentzat izan ezik.
Gaiari buruzko informazio gehiago, erreportaje honetan. |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222674/69-pertsona-hil-ziren-lanean-2022an-haietatik-hamabi-leku-garai-batetik-erorita.htm | Ekonomia | 69 pertsona hil ziren lanean 2022an; haietatik hamabi, leku garai batetik erorita | Hamahiru hil ziren eraikuntza sektoreko lan istripuetan, eta hamabik 60 urteak beteak zituzten | 69 pertsona hil ziren lanean 2022an; haietatik hamabi, leku garai batetik erorita. Hamahiru hil ziren eraikuntza sektoreko lan istripuetan, eta hamabik 60 urteak beteak zituzten | 69 izan ziren iaz Euskal Herrian lanean hildakoak. Aurreko urtean baino bat gehiago izan ziren, baina 2020an baino bederatzi gutxiago. 23 heriotza ez-traumatikoak izan ziren —bihotzekoak jota, konortea galdutakoak...—, eta sei in itinere jazotakoak; alegia, lanerako joan-etorrian. Heriotza traumatikoei dagokienez, nabarmentzekoa da hamahiru eraikuntza sektorean izan zirela, eta hamabi, erorikoen ondorioz. Deigarria da, halaber, 60 urtetik gorako hildakoen kopurua: hamabi guztira.
LAB sindikatuak bere webgunean osatzen duen hildako euskal langileen zerrendatik ateratako datuak dira. Euskal Herrian zein behin-behinean atzerrian diharduten langileen datuak batzen ditu. Azken horiek lau izan ziren iaz, eta beste 65ak Euskal Herrian hil ziren. Bederatzi hil ziren Araban, hamabost Bizkaian, hemeretzi Gipuzkoan, hogei Nafarroan, bat Lapurdin, eta beste bat Nafarroa Beherean. Nabarmentzekoak dira Nafarroako (%29) eta Gipuzkoako (%27,5) kasu ugariak.
Heriotza traumatikoen sektorekako entresaka eginez gero, eraikuntzan gertatu ziren heriotza istripu gehien. Guztira hamahiru izan ziren eraikuntza edo eraikinen berrikuntza lanetan hildako langileak. Gehienak leku garai batetik erorita hil ziren. Izan ere, arrazoiei erreparatuz gero, hori izan zen kausa ohikoena. Guztira 11 langile hil ziren erorita.
Basolanen arriskua
Lehen sektorean, zortzi langile hil ziren. Azken urteetan ohiko bihurtu denez, basolanek zerrenda beltza utzi zuten. Lau langile hil ziren egurretan zebiltzala. Urteko istripurik larriena lehen sektorean jazo zen, baina ez basogintzan: ekainaren 6an, bi langile hil ziren Señorio de Sarria esnetegiak Garesen (Nafarroa) duen etxaldean; minda biltegiko gasekin pozoituta hil ziren.
Garraiolariei dagokienez, bost hil ziren trafiko istripuetan, eta beste hainbeste arrazoi ez-traumatikoen ondorioz. Azkenik, hamabost izan ziren industria jardunean ziharduten bitartean hildako langileak. Hamarrek istripuak izan zituzten, eta beste bostak arrazoi ez-traumatikoengatik hil ziren. Zerrenda osatzen duten beste hildakoak hirugarren sektorekoak ziren.
Adinaren araberako galbaheak ere datu adierazgarriak eman ditu. Hildakoetako hamabik 60 urteak beteak zituzten, eta hiruk 30 urteak betetzeke zituzten. Zerrendak, dena den, ez du jasotzen hildako guztien adina. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222675/duela-2600-milioi-urteko-crispr-cas-edizio-genetikoko-sistema-berreraiki-dute.htm | Bizigiro | Duela 2.600 milioi urteko CRISPR-Cas edizio genetikoko sistema berreraiki dute | Baliteke aurkikuntzak DNA manipulatzeko bide berriak irekitzea, sistema zaharrena gaur egun erabiltzen dena baino askoz ere soilagoa eta moldagarriagoa baita. CIC Nanogunean zuzendu dute ikerketa. | Duela 2.600 milioi urteko CRISPR-Cas edizio genetikoko sistema berreraiki dute. Baliteke aurkikuntzak DNA manipulatzeko bide berriak irekitzea, sistema zaharrena gaur egun erabiltzen dena baino askoz ere soilagoa eta moldagarriagoa baita. CIC Nanogunean zuzendu dute ikerketa. | Atzera eta atzera, duela 2.600 milioi urteko CRISPR-Cas edizio genetikoko tresnaren jatorriraino ailegatu da nazioarteko ikerlari talde bat, baita haren jatorrizko jarduera ezagutu ere. Modu horretan, CRISPR primitiboena berreraiki dute lehenbiziko aldiz, eta orain arte izan duen bilakaera aztertu, teknika bioinformatikoak erabiliz. Ikusi dutenez, biziberritutako sistemek funtzionatzen dute, eta, gainera, egungo bertsioak baino moldakorragoak izanik, baliteke aplikazio iraultzaileak izatea. Nature Microbiology zientzia aldizkarian argitaratu dute lana, gaur, eta edizio genetikorako bide berriak ireki ditzakeela uste dute.
Proiektua Raul Perez-Jimenez CIC Nanoguneko Ikerbasque ikertzaileak zuzendu du, eta nazioarteko zenbait taldek eta erakundek parte hartu dute. Zuzendariak esan duenez, bi izan dira aurkikuntza nagusiak: «Egiaztatu dugu nola pasatu zen sistema primitibo batetik edizio genetikoa erabiltzen duen sistema oso eraginkor bat izatera, eta sistema moldagarri bat lortu dugu, teknologian erabili daitekeena». CRISPR-Cas edizio genetikoko tresna bat da, jatorrian bakterioetan zegoen babes sistema, baina geneak berridazteko diseinatu dena. Mende honetako aurkikuntza nagusietako bat izan da, eta hura ikertzen ari dira buru-belarri.
CRISPR akronimoa bakterioen eta arkeoen DNAn dauden sekuentzia errepikakor batzuen izena da. Mikroorganismo horiek beren arbasoak infektatu dituzten birusen material genetikoaren zatiak gordetzen dituzte errepikapenen artean, eta, horri esker, infekzioa errepikatzen bada, inbaditzailea ezagutzeko eta hartatik babesteko aukera dute, errepikapen horiekin lotutako Cas entzimen bidez inbaditzaileen DNA mozten dutelako. Zientzian moztu eta itsatsi egiteko bidea da.«Mutazio bat dagoen tokira edo DNA moldaturik edo kalteturik dagoen lekura bideratu daiteke, eta hura zuzendu», esan du Perez-Jimenezek.
Ikusi gehiago: Genoma mozteko guraizeak
Orain egin duten lanari esker, sistema horren eboluzioa nolakoa izan den egiaztatu dute, baita sistema primitibo hori berreraiki ere. Ikerketaren zuzendariak azaldu duenez, hasieran sistema soil bat zen, oso moldagarria, eta ez zen batere zehatza. Garatuz joan zen, eta gaur egun «ezinago sistema eraginkor eta osoa» da.
Hain zuzen ere, sistema primitiboaren moldagarritasun hori da gaur egungo erabilerarako baliagarria izaten ahal dena. CRISPR-Cas sistema primitiboa suitzar labana batekin alderatu du Perez-Jimenezek. «Suitzar labanak badu bihurkina, tapoiak kentzeko tresna, aizturrak, zerra... Noski, aiztur horiek ez dira onenak, ezta labana ere, baina baditu. Ba, hauek ere suitzar labana bat bezalakoak dira: ez dira tresnarik onenak haien funtzioak betetzeko, baina baditu. Giltza zabalgarririk onena baduzu ere, ezin izanen duzu deus moztu. Antzeko zerbait da: egokiortasun handia du tresna honek».
Sobera zehatza
CRISP-Cas sistemen bertsio garaikideak oso zehatzak dira. Sobera zehatzak. Horrek erabilera askorako mugak paratzen ditu. Arestian aipatu bezala, bakterioen defentsa mekanismo honek eraso egin dion birusaren DNA biltzen du bere liburutegi genetikoan. DNA puska horrek gidatuta bakterioak birusaren DNA moztu dezake, ez dezan infektatu. Perez-Jimenezek esan duenez, bakterioak «ezinago inteligenteagoak» izan dira: birusaren aurka egiteaz gainera, bere DNA ez dezan moztu, ezagutza molekularreko sistemak garatu ditu. Hau da, gai da bereizteko suntsitu behar duen inbaditzaile ez-desiragarrien material genetikoa, eta mantendu beharrekoa, bere DNA propioa.
Ezagutza eremu hori PAM deitzen da, eta hori arazo bat izan liteke sistema erabiltzeko. «Ez baduzu PAM sekuentzia hori, ezin duzu mutazioa egin». Horrelakorik ez dago sistema primitiboan, garatu gabe dago hori. «Horrek esan nahi du erabili genezakeela mutazioak egiteko PAM sekuentziarik ez dugun horietan; hori gabe, egungo sistema ezin baitugu erabili». Ez hori bakarrik: sistema hori gai da DNA kate bikoitzak eta sinpleak mozteko, baita RNA ere.
Miguel Angel Moreno-Pelayo Ramon y Cajal-IRYCIS-CIBERER Ospitaleko Genetika Zerbitzuko buruak ere muga batzuk gainditzeko aukera ikusi du ikerketaren emaitzetan: «Antzinako nukleasa batek izan zezakeen sineskortasuna apala dela pentsa badaiteke ere, genomaren eskualde batzuk ez dituelako zehatz-mehatz ezagutzen, erabilera anitzeko tresna paregabea dela ohartu dira orain arte editatu ezin ziren edo eraginkortasun txikiarekin zuzentzen ziren mutazioak zuzentzeko».
Atzera begira
Gaur egungo ikerketaren helburu nagusietako bat da CRISPR-Cas sistemen bertsio berriak aurkitzea, propietate desberdinekoak. Horretarako, muturreko inguruneetan bizi diren zenbait espezieren sistemak aztertzen dituzte, eta horiek aldatzeko diseinu molekularreko teknikak aplikatu. Kasu honetan planetako toki ezkutuetan bilatu beharrean, iraganean bilatzen aritu dira. CRISPR sekuentzien berreraikuntza informatikoa egin du ikerketa taldeak, sintetizatu egin ditu, eta haien funtzionaltasuna aztertu eta berretsi. «Harrigarria da ziurrenik duela milaka milioi urte existitu ziren Cas proteinak biziberritu ahal izatea, eta egiaztatu ahal izatea ordurako bazutela edizio genetikoko tresna gisa jarduteko gaitasuna. Hori berretsi dugu orain, giza zeluletan geneak arrakastaz editatuz», azaldu du Luis Montoliu ikertzaileak. CSICeko Espainiako Bioteknologia Zentroan eta CIBERER zentroan ari da lanean. Hain zuzen ere, bera arduratu da antzinako Cas horiek kultiboko giza zeluletan funtzionalki balioztatu dituen taldeaz.
Denboran bidaia hau egiteko datu baseetako informazio genetikoa erabili dute. «Datu baseetan behar dituzun genomen proteina guzien gene sekuentzia guziak daude. Geneak, proteinak eta abar eboluzionatu duten molekulak dira, eta haien artean harremana dute espezieen artean alderatuz gero». Adibidez, gizakiaren eta txinpantzearen genomak alderatuta, harremana oso-oso handia da, espezie korrelazionatuak direlako. Zaldiarekin alderatuta, gutxiago dira loturak, baina harremana dute. «Espezie guziek badute lotura haien artean, eta geneei eta proteinei begira jakin daiteke zein den lotura hori. Teknika konputazionalak eta estatistikak erabilita gai gara azkenengo arbaso komunaren geneen sekuentzia igartzeko». Mota horretako informazioa da erabili dutena CIRSPR-Cas proteinen geneak berreraikitzeko.
Haien artean harremana duten egungo organismoen sekuentziak biltzen dituzte eta zuhaitz filogenetiko bat egiten dute. «Geneak matrize moduko bat dira eta aminoazidoak alderatuta jakin dezakegu zein den haien arteko lotura». Zuhaitz filogenetikoak eginda, estatistika bayestarra erabiltzen dute zuhaitz horretako nodoak igartzeko. «Prozesu oso konplikatua da eta konputazio ahalmen handia behar da».
Erabilera berriak
Ikerketaren helburua CRISPR-Cas sistemen historia ebolutiboa berreraikitzea izan da, ez sistema primitibo horiek izan ditzaketen erabilerak aztertzea. Hala ere, ideia batzuk eman dituzte. «Gaur egungo CRISPR sistema erabiltzen den gaixotasun gehienetan erabili daiteke. Baina badago kontu bat: gaur egungo sistemak ezin du jomuga terapeutiko batzuetara iritsi, eta sistema antzinakoenak ez dituenez muga horiek, egungo sistemarekin baino pixka bat aurrerago joan gintezke», esan du Perez-Jimenezek.
Ylenia Jabalera Nanoguneko ikerlariak proiektu horretan parte hartu du, eta balizko erabilerak aipatu ditu: «Gaur egungoez besteko propietateak dituzten edizio genetikoko tresnak eskuratu daitezke, askoz malguagoak, eta horrek bide berriak irekitzen ditu DNA manipulatzeko eta AEA, minbizia, diabetesa eta antzeko gaixotasunak tratatzeko, baita gaixotasunak diagnostikatzeko tresna gisa erabiltzeko ere».
Oraindik asko dago ikertzeko, CRISPR-Cas sistemek gizakietan erabiltzeko muga handiak dituztelako. Hala ere, 10-15 urtean ohikoa izanen dela uste du Perez-Jimenezek. «Seguruenik sistema hau izanen da ezagutzen ditugun jatorri genetikoko eritasun asko eta asko erauziko dituena». |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222676/auto-salmenta-115-gehiago-jaitsi-da-2022an-logistika-arazoak-bultzatuta.htm | Ekonomia | Auto salmenta %11,5 gehiago jaitsi da 2022an, logistika arazoak bultzatuta | Hego Euskal Herrian 1.440 auto elektriko matrikulatu ziren iaz, eta %5eko kuota gainditu dute. | Auto salmenta %11,5 gehiago jaitsi da 2022an, logistika arazoak bultzatuta. Hego Euskal Herrian 1.440 auto elektriko matrikulatu ziren iaz, eta %5eko kuota gainditu dute. | Asmo zapuztuen urtea izan da 2022. urtea autoaren industriarentzat. COVID-19ak eragindako arazoak atzean utzi eta haren aurreko egoerara itzultzen hasteko urtea izan behar zuen 2022ak, baina usteak ustel izan dira. Europako herrialde gehienetan bezala, atzera egin du auto berrien matrikulazioak Hego Euskal Herrian ere; %11,5, hain zuzen ere. Merkatua uzkurtzen den laugarren urtea da jarraian, eta, ondorioz, 2018an saldutako autoen erdia pasatxo baizik ez zen saldu iaz.
Faktore ekonomikoak badaude jaitsiera horren atzean —koronabirusaren krisiaren atzetik iritsi da Ukrainako gerrak eta inflazioak eragindako motelaldia—, baina bada beste arazo handi bat: autoak ez dira saltokietara iristen. Osagai askoren faltak ekoizpena trabatzen du oraindik ere, eta pieza batzuen faltan dauden ibilgailuak pilatu egiten dira auto fabriken aparkalekuetan. Baina horiek ez dira beteta dauden aparkaleku bakarrak; Europako portuetan ere milaka auto pilatzen dira, saltokietara edo marka bakoitzaren banaketa guneetara eramango dituzten kamioiak ez direlako iristen, gidarien faltarengatik.
Horri beste faktore bat gehitu behar zaio: eraldaketa bete-betean dago auto industria, errekuntza motorretik motor elektrikoetara. Autogileak eredu berrira egokitzen ari dira beren lantegiak eta modeloak, 2035eko muga buruan dutela: urte horretatik aurrera ezingo dute EBn CO2 isurtzen duen auto berririk saldu.
Gasolina ere, behera
Elektrifikazio prozesua hasi da abiada hartzen EBn, baina motelago doa Euskal Herrian. Auto sektorearen Espainiako patronalek gaur emandako datuen arabera, 2022. urtean motor elektriko hutseko 1.440 auto saldu dira Hego Euskal Herrian, matrikulatutakoen %5,1.
Merkatuaren erorikoari izkin egin diote auto elektriko hutsek, baina baita elektrifikazio maila bat duten beste motorrek ere: hibrido entxufagarriek eta hibrido arruntek. Multzo horrek dagoeneko %42ko merkatu kuota eskuratu du, eta 2023an, okerrik ezean, multzorik salduena izango da, gasolinaren gainetik. Izan ere, gasolina erretzen duten autoen salmenta %15,6 gutxitu zen iaz, eta merkatu kuota %46,3tik %44,1era pasatu da.
Kolpe are handiagoa hartu du dieselak. Hamarretik zazpi autoren motorra izatetik, auto berrien %13,9 baizik ez izatera igaro da. 2022an, gasolioa erretzen duten 3.934 auto saldu dira, 2021ean baino %23,9 gutxiago. Hori bai, diesel motorrak dira erabilienak ibilgailu astunetan.
Azken horien salmentak ere behera egin du 2022an: heren bat gutxitu da furgonetena, eta %15 kamioiena.
Asiako ekoizleen garaia
Motorretan gertatzen ari den aldaketa asko baldintzatzen ari da autoen aukeraketa. Duela gutxira arte, Europako markak ziren jaun eta jabe, baina, orain, Asiako ekoizleek betetzen dute podiuma: Hego Koreako Kia eta Hyundai dira lehen biak, haien SUV elektriko eta hibridoekin, eta Japoniako Toyota, berriz, hirugarrena, hibridoetan duen nagusitasunari esker.
Asiatik dator beste berritasun bat: Txinako ekoizle elektrikoak hasi dira merkatuan lekua egiten. MGk 223 auto saldu zituen iaz, Tesla entzutetsuak baino gehiago (175). |
2023-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222677/urtarrilaren-10ean-aztertuko-dituzte-pablo-gonzalezen-defentsak-aurkeztutako-helegiteak.htm | Gizartea | Urtarrilaren 10ean aztertuko dituzte Pablo Gonzalezen defentsak aurkeztutako helegiteak | Otsailean urte bat beteko da atxilotu zutenetik, eta Oihana Goirienak espero du Poloniak orduan aurkeztu behar izatea leporatzen diozkioten delituen frogak. | Urtarrilaren 10ean aztertuko dituzte Pablo Gonzalezen defentsak aurkeztutako helegiteak. Otsailean urte bat beteko da atxilotu zutenetik, eta Oihana Goirienak espero du Poloniak orduan aurkeztu behar izatea leporatzen diozkioten delituen frogak. | Poloniako justiziak urtarrilaren 10ean aztertuko ditu Pablo Gonzalez kazetariaren defentsak haren espetxealdia hiru hilabetez luzatzeko aurkeztutako helegiteak. Oihana Goiriena emazteak esan du oraindik ez dutela frogatu Gonzalez Errusiarentzat espiatzen ari zenik, eta susmoetan bakarrik oinarrituta behin-behineko espetxealdia luzatzen ari direla salatu du. Otsailaren 28an atxilotu zuten, Polonian, Ukrainako gerraz informatzeko lanean ari zela.
Goirienak, hala ere, ez du espero urtarrilaren 10ean defentsaren argudioak aintzat hartuko dituztenik. «Tramite» bat izango da, haren ustetan. Atxilotu zutenetik, espetxealdia luzatu diote Gonzalezi, eta hori eteteko eskaerak atzera bota dituzte. Goirienak espero du, ordea, otsailean haren egoera aldatzea: «Urteurrenarekin frogak aurkeztera behartuta sentitzea espero dut. Itxaropena bai, baina zuhurtzia, Poloniako justizia ez baita bat etorri orain arte Europako legediarekin».
Azaroaren 22an ikusi zuen Goirienak senarra, eta 2022. urtearen amaieran jaso zuen haren azken gutuna. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222678/baztandarren-biltzarraren-antolatzaileek-utzi-egin-dute-festaren-ardura.htm | Gizartea | Baztandarren Biltzarraren antolatzaileek utzi egin dute festaren ardura | Aurten 60 urte beteko dira lehen aldiz ospatu zela, eta ez dago oraingoz lekukoa hartuko duenik. Inor prest balego, laguntzeko prest agertu dira orain arteko antolatzaileak. | Baztandarren Biltzarraren antolatzaileek utzi egin dute festaren ardura. Aurten 60 urte beteko dira lehen aldiz ospatu zela, eta ez dago oraingoz lekukoa hartuko duenik. Inor prest balego, laguntzeko prest agertu dira orain arteko antolatzaileak. | Baztandarren Biltzarra elkarteko kideek iragarri dutenez, utzi egin dute festa egun horren antolaketaren ardura. Argudiatu dute denbora luzez aritu direla lan horretan, eta ziklo bat ixteko garaia dela sentitzen dutela. Urte horietan jaso duten boluntarioen laguntza eskertu dute; «urte anitz izan dira, arras politak eta aberatsak», agerraldi batean irakurri duten oharrean diotenez. Baina jada iaz uztailean aurreratu zutena gerta liteke aurten, jaiaren 60. urteurrenean: «Hurrengo urteko Baztandarren Biltzarra kolokan dela erran dezakegu, bai», berretsi zuen orduan Alvaro Garde antolatzaileak.
Oharrean azaldu dutenez, ez dago baztandarrak biltzen dituen egun hori antolatzeko lekukoa hartzeko inor, oraingoz. Orain arteko antolatzaileek aurreratu dute inork Elkartearen gidaritza hartzen badu, pozteaz gain, laguntzeko prest daudela «aholkuak emanez, bidelagun lana egiteko».
2020an eta 2021ean pandemiagatik bertan behera geratu ostean, 2022ko uztailaren 17an ospatu zen azken aldiz Baztandarren Biltzarra. Ohi bezala, orgen desfilea eta 1.600 lagunentzako bazkaria izan ziren ekitaldi nagusiak, baina jada orduan iragarri zuten antolatzaileek lekukoa ematearen beharra, ez delako egun horretako lana soilik; esan zuten elkarteak jende berria behar duela festa antolatzen segitzeko.
«Dozena bat pertsona gaude elkartean, eta gehienak, aspalditik; laguntza behar dugu. Ez bestaren egunean aritzeko laguntza: elkarteak bazkideak behar ditu, urte osorako konpromisoa hartuko dutenak», esan zuten uztailean agerraldi batean.
1963an antolatu zen lehen aldiz Baztandarren Biltzarra, eta Naiara Elola antolakuntzako kideak Nafarroako Hitza-ri uztailean adierazi zionez, pena litzateke galtzea. «Pena litzateke, patrozinatu gabeko besta eredu bat galduko genukeelako. Kontzientzia hartu beharko genuke, eta denok ale txiki bat jarri, ospatzen jarraitu ahal izateko», azaldu zuen orduan.
Duela 60 urte lehen aldiz ospatu zutenetik, zenbait oztopo gainditu eta zenbait garai zail pasatu ditu Baztandarren Biltzarrak. Frankismoaren mugak gainditu behar izan zituzten antolatzaileek, hasieran. Baztandarren Biltzarra elkarteak 1976tik du besta egun horren ardura. 1986an, hain zuzen, ospakizunak bertan behera uztea erabaki zuten, euskal presoen alde antolatutako kalejiran Guardia Zibilak zenbait pertsona atxilotu zituelako. Antolatzaileek erabaki zuten aurrera ez jarraitzea.
1990eko hamarkadan ere zaila izan zen bidea. 1997an besta ez antolatzea erabaki zuen elkarteak. Laguntzarik eza utzi nahi izan zuten agerian, eta herritarrei erakutsi zer galtzen ahal zuten, auzolanari segida ematen ez bazioten. Antzekoa izan zen egoera, 2017. urtean. Urte hartako abenduan agerraldia egin zuten Baztandarren Biltzarra elkarteko kideek, hedabideen aurrean, eta ultimatuma eman zuten: «Kideak ez baditugu lortzen, jaia bertan behera geldituko da». Azken unean salbatu zuten hurrengo urteko besta.
Elkarteko kideen deiak jaso zuen herritarren erantzuna, eta aurrera egin zuten; pandemiak, berriz ere, bertan behera utzi arte. Osasun krisiak eragindako etenaldia ere gainditu zuen Baztandarren Biltzarrak iaz. Ikusteko dago, ordea, 60. urteurreneko besta izango den. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222698/meskiten-zelaigunea-bisitatu-du-israelgo-segurtasun-ministroak-ez-joateko-abisuei-entzungor-eginda.htm | Mundua | Meskiten Zelaigunea bisitatu du Israelgo Segurtasun ministroak, ez joateko abisuei entzungor eginda | Palestinako Aginte Nazionalaren iritziz, «inoiz ez bezalako probokazio bat da, eta mehatxu larri bat gatazka egoera honetan». Arabiar Ligak «gogor» gaitzetsi du bisita. | Meskiten Zelaigunea bisitatu du Israelgo Segurtasun ministroak, ez joateko abisuei entzungor eginda. Palestinako Aginte Nazionalaren iritziz, «inoiz ez bezalako probokazio bat da, eta mehatxu larri bat gatazka egoera honetan». Arabiar Ligak «gogor» gaitzetsi du bisita. | Tentsioa areagotzen ari da Jerusalemen. Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahu buru duen gobernuak abenduaren 29an ekin zion agintaldiari, eta haren asmoek hautsak harrotu dituzte, batek bereziki: okupazioa Israel osora zabaldu nahiak. Azkar hasi ditu horretarako mugimenduak, eta Jerusalemgo Meskiten Zelaigunean izan da gaur Itamar Ben-Gvir Segurtasun Nazionaleko ministro izendatu berria, eskuin muturreko Alderdi Sionista Erlijiosoko alderdiko burua. «Israelgo Gobernuak ez die men egingo Hamasen mehatxuei», esan du han.
Meskiten Zelaigunea Jerusalemgo Hiri Zaharreko leku sakratu bat da; musulmanen leku sakratuetan hirugarrena da (Mekaren eta Medinaren ondoren), eta, juduentzat, garrantzitsuena. Gaur egun, juduek ezin dute han errezatu, baina sar daitezke bisitari moduan. Jordaniak du lekuaren kustodia 1967tik. «Israelgo herriarentzat, dagoen lekurik garrantzitsuena da. Musulmanei eta kristauei etortzeko askatasuna bermatuko diegu, baina juduak ere etorriko dira, eta mehatxu egiten digutenei gogor erantzungo diegu», ohartarazi du Ben-Gvirrek.
Netanyahu eskuin muturrarekin elkartu da bere seigarren agintaldian. Bidelagun ditu Xas eta Tora Judaismo Batua talde ultraortodoxoak eta Botere Juduak, Noamek eta Alderdi Sionista Erlijiosoak osatzen duten eskuin muturreko koalizioa. Supremazistek, kolonoek eta homofoboek osatutako aliantza hori hirugarrena izan zen azken hauteskundeetan boto kopuruan.
Ikusi gehiago: Israel paralisi politikotik atera da eskuin muturraren bitartez
Israelgo Gobernuak badaki nolako ondorioak izan ditzakeen ministroaren bisitak. Horregatik, Ben-Gvirrek atzeratu egin behar izan zuen bisita hasieran: Netanyahu lehen ministroak hala eskatu ziolako, oposizioak ministroaren asmoak gaitzetsi zituelako, eta Hamasek eta Jihad Islamikoak mehatxu egin ziotelako. Besteak beste, Yair Lapid Israelgo lehen ministro ohiak ere eskatu zion Meskiten Zelaigunera ez joateko, esanez propio egindako probokazio bat litzatekeela, eta hildakoak eragingo lituzkeela. Abdala II.a Jordaniako erregeak ere gauza bera galdegin zion.
Ez da lehen aldia Israelgo Gobernuko ministro batek Mezkiten Zelaigunera bisita egiten duena; hain zuzen, herrialde horretako lehen ministro ohi Ariel Sharon 2000ko irailean joan zen hara, eta bisita hura izan zen bigarren intifada piztu zuten eragile nagusietako bat; Israelgo Polizia gogor oldartu zitzaien palestinarrei.
«Terrorismoaren eta faxismoaren ministroa»
Hamasek eta Jihad Islamikoak irmoki gaitzetsi dute Ben-Gvir Segurtasun ministroaren jokabidea. Abdelatif al-Qanuk, Hamasen bozeramaileak, azaldu du bisitak «kolonizatzaileen gobernu faxistaren harrokeria» erakusten duela, eta argi uzten duela Israelgo Gobernuak Al-Aqsa meskitaren aurkako erasoak areagotzeko asmoa duela, hura zatitzeko. Hori ikusita, Hamasek Zisjordaniako herri palestinarrari eskatu dio «liskarrak areagotzeko eta Israelen okupazioari aurre egiteko». Jihad Islamikoak, berriz, salatu du «terrorismoaren eta faxismoaren ministroa» dela Ben-Gvir.
PAN Palestinako Aginte Nazionalak, berriz, gogor gaitzetsi du «Israelen oldarraldia»: «Inoiz ez bezalako probokazio bat da, eta marra gorri bat gainditzea gatazka egoera honetan. Hura amaitzeko eskaerak gaitzetsi ditu Ben-Gvirrek», salatu du. Dena den, Netanyahu egin dute «Al-Aqsaren aurkako erasoaren» erantzule. PANek hau ere gehitu du: «Al-Aqsa palestinarra, arabiarra eta islamiarra izan zen, da, eta izango da».
Palestinako erakundeen gisan, Arabiar Ligako idazkari nagusi Ahmed Aboul Gheitek ere «gogor» gaitzetsi du Ben-Gvirek Meskiten Zelaigunera egindako bisita. Aboul Gheitek, ohar baten bidez, Netanyahu buru duen gobernua jo du «eskuin muturreko praktiken» erantzuletzat. Jordaniak, berriz —zeina Arabiar Ligako 22 kideetako bat den—, «nazioarteko zuzenbidearen, eta statu quo historiko eta juridikoaren urraketa onartezintzat» jo du Israelgo Segurtasun ministroaren bisita, baita «probokazio ekintza gaitzesgarritzat» ere.
Horrekin guztiarekin lotuta, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenek berretsi du Washingtonek bi estatu babesten dituela Palestinaren eta Israelen arteko gatazka konpontzeko. «Bi estatuen bideragarritasuna arriskuan jartzen duen edozeren aurka gaude», adierazi du Blinkenek, Israelgo Atzerri ministro Eli Cohenekin telefonoz hitz egin ostean.
Etxe Zuriak behin eta berriz esan du Ekialde Hurbileko arazoa konpontzearen alde dagoela. Netanhayuk azken asteotan nabarmendu duenez, «herri juduak eskubide osoa eta eztabaidaezina du Israelgo eremu guztietan», eta aurreratu du okupazioa Zisjordaniako «lurralde osora» hedatzea bultzatuko duela.
Hiru hildako hiru egunetan
Israelgo armadaren oldarraldiek ez dute etenik Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi du Israelgo armadak 15 urteko mutil bat hil duela Betleemgo hegoaldeko errefuxiatuen kanpamendu batean. Atzo bertan, gutxienez beste bi lagun hil eta zortzi zauritu zituzten Israelgo indarrek, Kafr Dan herrian egindako sarekada batean, Wafa Palestinako albiste agentziak jasotakoaren arabera.
Ondorioz, urtea hasi zenetik, hiru palestinar hil ditu Israelgo armadak.
Bestalde, Nazio Batuen Erakundearen arabera, «azken hamasei urtean hildako gehien izandako urtea» izan da 2022a; Israelgo armadak gutxienez 171 palestinar hil zituen iaz Zisjordanian eta Jerusalem ekialde okupatuan, eta horietatik 30 haurrak ziren. 9.000 lagun baino gehiago zauritu zituen. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222699/urte-amaiera-txarrak-enpleguaren-datuak-desitxuratu-ditu.htm | Ekonomia | Urte amaiera txarrak enpleguaren datuak desitxuratu ditu | 2021ean baino 23.000 kontratu gutxiago egin dira 2022an, azaroko eta abenduko jaitsierengatik. Hala ere, 4.463 langabe gutxiago daude Hegoaldeko enplegu bulegoetan. | Urte amaiera txarrak enpleguaren datuak desitxuratu ditu. 2021ean baino 23.000 kontratu gutxiago egin dira 2022an, azaroko eta abenduko jaitsierengatik. Hala ere, 4.463 langabe gutxiago daude Hegoaldeko enplegu bulegoetan. | Krisi energetikoak, inflazio handiak eta interes tasen igoerak ekonomia hozten hasi badira ere, lan merkatuan ez da gehiegi nabaritu oraindik, baina sintoma batzuk agertzen hasi da. Aurreko hilabeteetan bezala, urteko azken hilabetean ere behera egin du langabeziak. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, hilaren amaieran 142.408 pertsona zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, 2021eko abenduan baino 4.463 gutxiago, baina 2022ko azaroan baino 205 gehiago.
Abendua hilabete ona izan ohi da enpleguarentzat. Eguberrietara begira dendetan eta ostalaritzan egiten diren kontratazioek urtero jaitsi ohi dute langabe kopurua, baina oraingoan ez da halakorik gertatu. Gainera, badago beste datu adierazgarri bat: lan kontratuei dagokionez, abendurik txarrena izan da 2013. urtetik.
Dena den, langabezia tasa (%10,41) eta Gizarte Segurantzako afiliazio datuak azken hamarkadako onenen artean jarraitzen dute. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak nabarmendu dute horrek oinarri sendo bat ezartzen duela urteko lehen erdira begira iragarri den motelaldi ekonomikoari aurre egiteko. Sindikatuek, aldiz, kezkaz begiratzen diote egoerari eta bereziki inflazio handiaren ondorioei.
Lan kontratuak: hilabete txarra
2009. urtetik langabe kopururik txikiena erregistratu den abendua izan da: 142.408 guztira; baina enplegurako hilabete ona izanagatik ere, 2022an gora egin du langabeen kopuruak: 205 gehiago azarotik. 2020an eta 2021ean 2.000tik gora langabe gutxiago zenbatu ziren epe berean.
Bereziki zerbitzuetan nabaritu da joera aldaketa: sektore horretan 109 langabe gehiago daude aurreko hilekotik. Datu deigarria da dendek eta ostalaritzak bultzatzen dutelako enpleguaren sorrera urte amaieran. Esate baterako, 2020ko abenduan 2.467 langabe gutxiago erregistratu ziren, eta 2020ko abenduan 2.974 gutxiago. Industrian ere 585 langabe gehiago daude azarotik abendura. Dena den, sektore horretan ohikoa da langabeen kopurua igotzea urteko azken hilabetean. Eraikuntzan ere gora egin du: 25 gehiago.
Moteltzea sektore guztietan nabaritu da, eta kontratazioen datu orokorretan ikusten da hobeto hori. Abendurik txarrena izan da 2013. urtetik: 2021eko azken hilean baino 23.309 kontratu gutxiago egin dira (-%22,51), eta pandemiaren urterik gogorreneko (2020ko) abenduan baino 3.449 gutxiago.
Gainera, iazko abendua 2022 osoan lan kontratu gutxien sinatu ziren hilabetea izan zen, apirila kenduta. 80.244 egin ziren guztira, apirilean baino 393 gehiago, baina azaroan baino 8.945 gutxiago, eta 2022ko azaroa ere azken urteetako txarrenetarikoa izan zen.
Urte osoko datuei erreparatuta, berriz, 2022a aurreko urtea baino txarragoa izan da lan kontratuei dagokienez. Guztira, 23.309 gutxiago egin dira. Pandemiak gogorren jo zuen urtea kenduta, gutxien egin den urtea izan da 2015. urtetik. Urte osoan 1.151.040 kontratu egin dira.
Afiliazioak: bigarren markarik onena
Gizarte Segurantzako kotizatzaileen datuak, berriz, positiboak dira oraindik. Zenbaki osoetan, 1.294.043 langile daude. Inoizko bigarren daturik onena da hori, azarokoaren ondotik, baina aurreko lau hilabeteetako goranzko joera eten egin da, 1.497 kotizatzaile galdu baitira azarotik. Gainera, gogoratu behar da abenduan sortzen den enplegua epe laburrekoa izan ohi dela, eta urtarrilean berriro milaka kotizatzaile galtzen dituela Gizarte Segurantzak. Ikusteko dago udaberrira arteko bilakaera zein izango den, egoera ekonomikoaren susperraldia ez baita uda arte espero.
Kontratu motak: finkoak gutxitzen
Iaz lan erreforma indarrean jarri zenetik handitu egin da kontratazio mugagabea. Abenduan sinatutako kontratuen %20,78 izan dira finkoak, aurreko urteko hil bereko halako bi. Inoizko kontratu finkorik gehien egin da 2022an. Ordura arte batez beste %7-9 inguru ziren, eta %24,57 izan dira azken urtean,
Dena den, araudi aldaketa bere osotasunean indarrean sartu zenetik (martxotik aurrera), abenduan egin dira mota horretako kontratu gutxien: 16.676 guztira. Azaroan baino 5.801 gutxiago.
Gainera, lan erreformaren aurka azaldu direnek kontratu mugagabe horietako askoren benetako izaera zalantzan jartzen dute: asko dira aldizkako kontratu finkoak (%37,1 Espainian); beste askotan, langileak bota egiten dituzte sei hilabeteko probaldia amaitu ondoren, eta erdiak baizik ez dira jardunaldi osokoak.
Langabezia sariak: %62, babesik gabe
Hegoaldeko lau lurraldeetako hamar langiletik seik (%62) ez dute inolako estaldurarik: 107.060 pertsona guztira. Kopuru hori nabarmen handitu da azken urtean: 2021eko azaroan baino 24.520 gehiago dira. Laurden batek (%22,07) langabezia sari arrunta jasotzen dute (2021eko abenduan, %25,3 ziren), %14,9k subsidioa, eta %1,6k besteren bat.
Lurraldeak: urte amaiera kaskarra Gipuzkoan eta Nafarroan
Bizkaian jaitsi da gehien langabezia. 62.361 langabe zenbatu dira, hau da, azaroan baino 256 gutxiago, eta iazko abenduan baino 2.517 gutxiago. Gipuzkoan, gora egin du azarotik abendura, 351 gehiago, baina iaztik 1.116 gutxiago zenbatu dira. Nafarroan ere igoera txiki bat erregistratu da urte amaieran, 31.610 dira guztira, azaroan baino 117 gehiago. Urtea, hala ere, 416 langabe gutxiagorekin amaitu da. Araban, berriz, 19.000 langabe daude, aurreko hilean baino zazpi gutxiago eta iazko abenduan baino 414 gutxiago. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222700/ken-block-hil-da-ginkanak-biral-egin-zituen-gidaria.htm | Kirola | Ken Block hil da, ginkanak biral egin zituen gidaria | Elurretako motor batekin izandako istripu batean hil da, 55 urte zituela. Hogei aldiz hartu zuen parte Munduko Rally Txapelketan, baina Youtubera igotako bideoei esker egin zen benetan ospetsu. | Ken Block hil da, ginkanak biral egin zituen gidaria. Elurretako motor batekin izandako istripu batean hil da, 55 urte zituela. Hogei aldiz hartu zuen parte Munduko Rally Txapelketan, baina Youtubera igotako bideoei esker egin zen benetan ospetsu. | Autoen munduak zertxobait erakartzen bazaitu, ziur ikusi duzula haren bideoren bat. Ken Block (Long Beach, AEBak, 1967- Park City, AEBak, 2023) hil da gaur, azken hamarkadetako auto gidaririk ospetsuenetako bat, elurretako motor batekin izan duen istripu batean. 55 urte zituen. Rallyetan ibilbide luzea egindakoa, ginkanak egiten bilakatu zen ospetsu 2008. urtetik aurrera.
Blockek haietako hamalau egin ditu denera; gehienak, Ford markako autoekin. 2012. urtean argitaratu zuen bosgarrena, eta bideo hark bost milioi bisita baino gehiago izan zituen lehen 24 orduetan; 113 milioi ditu albiste hau idazterako orduan. Beste hainbat ginkanak ere 50 milioi bisita baino gehiago dituzte.
Horretaz gain, Blockek hogei aldiz hartu zuen parte Munduko Rally Txapelketan, nahiz eta ez zituen emaitza deigarriak lortu. DC Shoes arropa markaren sortzaileetako bat ere izan zen 1994. urtean, eta muturreko hainbat kiroletako ekitaldietan ere parte hartu izan zuen.
2021. urtetik Audi markaren pilotua zen, eta duela bi hilabete eskas argitaratu zuen bere azken ginkana, Audi S1 Hoonitron auto elektrikoarekin egindakoa. |
2020-12-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222701/urreako-haitza-menditxiki.htm | albisteak | Urreako haitza | Menditxiki | Urreako haitza | Menditxiki. | Ibilbide hau ia osorik Bedaioko lurraldeetan bete dugu, hala ere, Nafarroako mugara gerturatu eta zati bat bertatik egin dugu, Araiz ibarrean eta Balerdi mendiaren iparraldeko saihetsaldean barrena ibili garelarik. Bedaio Tolosako auzoa da eta bere baserriak, Aralar eta Otsabio mendiaren magaletan barreiaturik daude. Gaur egun, Andre Maria eliza, frontoia eta lauzpabost etxek osatzen duten herrixka hau Berastegiko Jaunena izan zen, 1544. urtean Juan Martinez jaunak Tolosako jurisdikzioa onartu zuen arte. Hala ere, XIX. menderarte Berastegiko Jaunen babespean jarraitu zuten, hauek nekazariengandik lehen fruituak, ohoreak, hamarrenak eta errolda jasotzen zituztelarik. Frontoiaren ondoan aparkatu eta aurrez aurre ditugun PR-GI 112aren bide seinale zuri eta horiak jarraituz Balerdiren magalerantz zuzentzen den pista zabal batetik igotzen hasi gara. Hurrizti eder bat igaro ondoren, pagadi bikain batean murgildu gara. Balerdiren paretatik askatutako harritzar galantak basoan sakabanaturik. Gorantz jarraitu eta alanbrezko hesi bi pasa ondoren, GR 121 (Gipuzkoako itzulia) eta GR 20 (Aralarko itzulia) bideekin bat egin dugu. Ezkerrera pinudia eta eskuinera Balerdiren iparraldeko bizkar ikusgarria, aurrean, berriz, Urdileko lepoa. Gipuzkoak Nafarroarekin duen muga gainditu aurretik egurrezko bide-seinaleak. Lepo honetatik dagoen ikuspegia zabala eta ederra da, Aralarko Mailoek eta Balerdiko tontorrak Araiz bailara erabat menderatzen dutelarik. Urraitz tontorrera igo aurretik, mendi honen inguruan dagoen kondaira bat gogora ekartzea merezi du. Tradizioak dioenez, Urraitza edo Urrezko haitzaren oinean, lehen eguzki izpiak jotzen duen lekuan, ardi batek hankarekin aztarrika egin eta markatzen omen du urrezko txanponez beteta dagoen zezen-larru bat lurperatuta dagoen lekua. Agian, Urdileko lepoan egun deseginik dagoen trikuharriak kontakizun hau gorpuztu du mendeetan zehar gaurdaino iraun araziz. Urrerik ez eta patrikak hutsik, kukuaren kantarekin konformatu behar izan dugu. Elezaharrak ahaztu, belardia zeharkatu, haitzetan dauden ardi eta ahuntzen albotik igaro eta Urraitzeko tontorrerantz igotzen hasi gara. Gora iristean, gutunontzia eta Argitxoren irudiak. Araiz bailaran zehar sakabanaturik makina bat herrixka behatzeko aukera izan dugu: Azkarate, Uztegi, Gaintza, Intza, Atallo, Arripe, Betelu, Errazkin... | |
2020-11-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222702/kukuarri-menditxiki.htm | albisteak | Kukuarri | Menditxiki | Kukuarri | Menditxiki. | Lusarbeko atsedenlekutik izen bereko baserrira jaitsi eta, honen ezkerretik marrazten xendan barrena aurrera egin dugu. Pisten bidegurutzera iristean, ezkerretik ateratzen dena hartu dugu eta aurrerago, hau utzi eta ezkerretik zabaltzen den lurrezko pistatik jarraitu dugu. Oriora jaisten diren bideak gure eskuinera utzi, Kukuarriren magala erabat zeharkatu eta gero, ezkerretik, maldan gora jarri gara tontorrera ailegatu arte. kantauri itsasoaren eta euskal kostaldearen ikuspegi zabal eta ederraz gozatu ostean, pistatik jaitsi gara bidegurutzeraino eta hemen, berriro hartu dugu Lusarbera doan xenda. | |
2020-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/222703/erroizpe-menditxiki.htm | albisteak | Erroizpe | Menditxiki | Erroizpe | Menditxiki. | Gaztelu herritik abiatu eta berehala asfaltatutako errepidetik maldan gora jarri gara. Kilometro erdi bete eta gero, errepidea baserri baten ondoan amaitu eta , honen eskuinetik ateratzen den lurrezko pistatik jarraitu dugu igotzen. Basoan barneratzen den bide zabalak, Leaburutik datorren bidearekin bat egin eta azken luzeari ekin diogu tontorreraino. Ikuspegi zabala eta ederra. | |
2021-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222704/belkoaingo-lubakiak-menditxiki.htm | albisteak | Belkoaingo lubakiak | Menditxiki | Belkoaingo lubakiak | Menditxiki. | Aduna herritik abiatu bara. Etxe eta baserri artean zabaltzen den errepidetik igotzen hasi gara lurrezko pistarekin bat egin arte. PR-aren seinale zuri eta horiek erakusten diguten norabidean altuera irabazten jarraitu dugu. Basopetako atsedengunera iristean, eskuinetik jo dugu Mareako gainera ailegatzeko. Bide gurutze honetan, Belkoaingo gurutzera zuzentzen bidetik jarraitu dugu eta bertara heldu aurretik, gerrate zibileko lubakiak ikusi ahal izan ditugu. Segidan, gurutzera iritsi gara, eta, beheraxeago dagoen trikuharriaren ondoraino jaitsi gara. Buzoia gurutzean jarrita egon arren, Belkoaingo tontorra aurreraxeago dago, trikuharria atzean utzi eta bertatik ateratzen den xenda jarraituz. Erpin geodesikoa. Itzulera, berriz, gurutzera bueltatu eta Mareako gainera itzuliz burutu dugu, baina puntu honetan, ezkerretik ateratzen den pista hartu dugu, Elordi aldera zuzentzen dena. Luzeagoa da, baina horrela ibilbide zirkularra burutu dugu. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.