date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/222705/benedika-menditxiki.htm | albisteak | Benedika | Menditxiki | Benedika | Menditxiki. | Lasarte-Oriara Plazaolako trena heltzen zen puntutik abiatuko gara. Plazaolako trenak Donostia eta Iruñea lotzen zituen trenbide estuko burdinbidea zen. 1904. Urtean martxan jarri eta 1958an itxi zuten betirako. Gaur egun, burdinbide honen zati luzean bide berde gisa erabiltzen dira. Baina trenbidea bi tartetan eraiki zen: lehena tartea Plazaola eta Andoain artean eraiki zen, Bizkotxeko meatzetatik (Leitzaran) ateratako mea garraiatzeko. Bigarren tartea, berriz, Iruñea Pasaiako portuarekin lotzeko asmoari erantzun nahi zion eta horrela, Iruñea eta Plazaola tartea 1910ean hasi zuten eta Andoaindik Lasartera zihoana urtebete beranduago. Trena igarotzen zuen zubia zeharkatu eta bide berde modura egokituta dagoen pista zabalean zehar erraz egin dugu aurrera. Bide hau amaitzean errepidearekin bat egin eta maldan gora abiatu gara bidegurutzera heldu arte. Urnietara doan pista utzi eta eskuinetik Beopagoadarragara baserrira iritsi gara. Aurrera segi eta Goikopagoadarraga baserriaren ondotik lurrezko pista hartu dugu. Maldan gora segi eta, Azkorteko ermitara doan bidea ezkerrera utzi eta eskuinetik altuera galdu dugu errepide bateraino jaitsiz. Errepidea utzi eta eskuinetik Benedika tontorrera igo gara laster batean. Buzoi berri eta dotorea bertan. Xenda hasieran eta pista zabala segidan Lasarte aldera jaisten hasi gara. Ierdiko bidegurutzean eskuin aldera hartu eta lehen etxea pasa bezain azkar eskuinetik zelaian marrazten den bidetik erreka ondoraino jaitsiko gara baratze artean. Aurrera segi eta Oztarango lehen etxe atean berriro Plazaolako bide berdera igotzeko bidea hartuko dugu. | |
2019-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/222706/lareoko-urtegia-menditxiki.htm | albisteak | Lareoko urtegia | Menditxiki | Lareoko urtegia | Menditxiki. | Gipuzkoa eta Nafarroa arteko muga zaintzeko 1882an eraiki zuten Mikeleteen Etxearen ondoan dagoen aparkalekuan utzi dugu ibilgailua. Gaur egun, Lizarrustiko Parketxeak okupatzen du lekuan Aralarko interpretazio zentroa, aterpetxea eta taberna daude. Parketxearen eskuin aldetik, ipar-mendebalderako norabidean abiatzen den bidea hartu dugu. Garai batean, inguruko basoetatik ateratako egur ikatzaren garraioa errazteko trenbidea izan zenaren xenda ederretik egin dugu aurrera bide-seinale zurigorri (GR 20.1 eta GR 35) eta zuri eta horiak (PR GI 6) lagundurik. Aldapa gutxiko bide honek harkaitzean zulatutako Akerretako tunelera eraman gaitu, hau zeharkatu eta berehala heldu gara Maizegi erreka gainditzen lagun digun zubiaren ondora. Segidan urtegia eraikitzeko beharrezko materiala ateratzeko harrobira heldu gara. Markak jarraituz gorantz egin dugu urtegia inguratzen duen pistarekin bat egin arte. Bat batean, pagadiz eta alertzetegiz inguraturik Lareo euste-horma ondora igo gara. Sarastarri, Malkorburu, Akaitz eta Alleku mendien artean txertaturik dagoen urtegi hau elementu naturalez erakitako lehena izan zen 1989 urtean. Urtegiari bira osoa eman, Labeoko trikuharriaren ondotik pasa eta abiapuntura itzuli gara igota bidetik. | |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222707/presoen-etxerako-bideari-ekiteko-deia-egin-dute-etxerat-ek-eta-sarek.htm | Politika | Presoen etxerako bideari ekiteko deia egin dute Etxerat-ek eta Sarek | Sakabanaketaren amaiera gertu delakoan, ikur berri bat aurkeztu dute bi eragileek. Urruntze politikaren ondorioak kritikatu dituzte, eta gradu progresioen aferan indar egiteko beharra nabarmendu. | Presoen etxerako bideari ekiteko deia egin dute Etxerat-ek eta Sarek. Sakabanaketaren amaiera gertu delakoan, ikur berri bat aurkeztu dute bi eragileek. Urruntze politikaren ondorioak kritikatu dituzte, eta gradu progresioen aferan indar egiteko beharra nabarmendu. | «Etxera Bidea Gertu mezua egia bihurtzen hasteko unea da». Hori irudikatzeko, bi gezi eta mezu argi bat: Etxera. Sare Herritarra plataformak eta Etxerat elkarteak ikur berri bat aurkezteko baliatu dute gaurko eguna. Ez da nolanahiko aldaketa: gezidun Euskal Herriko mapa eta Euskal presoak Euskal Herrira leloa ordezkatuko ditu aurrerantzean. Izan ere, 34 urteko sakabanaketaren ostean, bi eragileek espero dute urruntzea aurten amaitzea. Horrek ez du esan nahi salbuespen politikak amaitu direnik. Kontrara, espetxe baimenak eta hirugarren graduak eskuratzeko zailtasunak jarri dituzte jomugan. «Zama handia kendu dugu gainetik, baina salbuespen politikak indarrean jarraitzen du».
Xabier Euzkitzek —euskaraz— eta Iholdi Beristainek —gazteleraz— egin dute irakurketa, eta «askotariko eremu ideologiko eta profesionaletako» norbanakoek babestu dituzte euren hitzak. Sakabanaketaren ondorioak izan dituzte hizpide. Batetik, urruntze politikak eragindako «sufrimendu psikologiko, emozional, ekonomiko eta fisikoa» salatu dituzte: «Nola ahantzi etenik gabeko joan-etorri horietan errepidean hil diren hamasei pertsonak?». Bestetik, horren aurrean euskal gizartearen «parte garrantzitsu batek» emandako erantzuna: «Hainbat lagunek besoz beso lan egin dugu, sufrikario horren bukaera helburu». Nabarmendu dute ildo horri jarraiki elkartu direla gaur ere. Lortutakoa nabarmentzeko, baina baita «lanean jarraitzeko konpromisoa» adierazteko ere: «Oraindik bide luzea geratzen da aurretik».
Aurrera egiteko, «trabarik gabeko» bide bat eskatu dute eragileek. Gradu aldaketak eta espetxe baimenak lortzeko oztopoak kritikatu dituzte, eta horiek salbuespenik gabe ezartzeko eskaria egin. Finean, «ez diezaietela presoei legez dagokien eskubiderik ukatu edo murriztu». Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzeletako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak motibazio politikoko zenbait presori baimenak eta hirugarren graduak ematearen alde egin dute azken hilabeteetan. Horietako gehienek, ordea, murru bat topatu dute Auzitegi Nazionalean. Fiskaltzak helegite ugari jarri ditu, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak harekin bat egin du zenbait kasutan. Oraingoz, sei presok espetxera itzuli behar izan dute, bigarren gradua berrezarrita.
Dozenaka aurpegi ezagunek egin dute bat Sare Herritarraren eta Etxerat-en agerraldiarekin, eta larunbatean Bilbon egingo den manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. Horien artean izan dira Axi Muniain surflaria, Maider Galardi kazetaria, Joxe Mari Agirretxe Porrotx pailazoa, Pello Armendariz musikaria, Kattalin Miner idazle eta ekintzaile feminista, Itziar Ituño aktorea, Ramon Agirre aktorea, Iñaki Artola pilotaria eta Amaia Izko abokatua. Era berean, bertso bana abestu dute Beñat Gaztelumendi eta Amaia Agirre bertsolariek. |
2021-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/222708/pagoetako-tontorrak-menditxiki.htm | albisteak | Pagoetako tontorrak | Menditxiki | Pagoetako tontorrak | Menditxiki. | Urdanetako frontoiaren ondotik igotzen den errepide pikoari aurre egin diogu eta, bertatik jarraitu dugu Saberri baserrira iritsi arte. Azkenean, asfaltoa atzean utzi, eta zelai artean dagoen gurdibide batetik jarraitu dugu. Bide horrek, Menditxo izena duen muinoa inguratu eta larreen eta basoaren arteko bidexkatik, ataka zeharkatu eta Lizarrako lepora heldu gara. Beste langa bat igaro eta eskuinetik hedatzen bidezidorretik gorantz egin dugu. Izarraitz eta Hernioko mendikateetara ikuspegi bikainak dituen bide honek, Murugilera igotzeko azken aldaparen hasierara eraman gaitu. Azken malda pikoari aurre egin eta, Murugileko tontorrera iritsi garea. Buzoiaren ondoan, mendizale eta zakur baten irudi txikia. Pagoetako tontorrik garaiena den honetatik, etorritako aldapatik jaitsi gara eta segidan, Pagoetako Gurutzerantz jo dugu. Gaur egungoa 1935ekoa da, nahiz eta jada 1025eko dokumentuetan aipatzen den. Gertu dagoen, Uruzumeko aterbearen on dora jaitsi gara. Bertan, hamaiketako egin eta metro batzuk goraxeago dagoen Urruztumeko puntara igo gara. Bere erpin geodesikoak itzuleraren hasiera markatzen du kordalari jarraituz, alanbrezko hesiaren ondotik. Bidezidorra beste tumulu batetik pasatzen da eta Lizarra lepora iristen da. Pista gurutzatu eta belarditik jarraitu Saberri baserritik datorren bidearekin topo egin arte, eta handik Urdanetara. | |
2022-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/222709/soila-menditxiki.htm | albisteak | Soila | Menditxiki | Antoñanako Vasco-Navarro trenbidearen interpretazio-zentroan hasten da. Pista bat sortzen da, Soilako ekialdeko basoan maldari aurre eginez sartzen dena. Aurrerago, zenbait bidezidor egin ondoren, mendilerroaren ekialdeko isurialdetik zuzenean baso polit batetik igotzen den bidexka atsegina izango da pista, basoaren amaierara iritsi arte. | Soila | Menditxiki. Antoñanako Vasco-Navarro trenbidearen interpretazio-zentroan hasten da. Pista bat sortzen da, Soilako ekialdeko basoan maldari aurre eginez sartzen dena. Aurrerago, zenbait bidezidor egin ondoren, mendilerroaren ekialdeko isurialdetik zuzenean baso polit batetik igotzen den bidexka atsegina izango da pista, basoaren amaierara iritsi arte. | Baso amaiera Handik aurrera, bidezidorrak, maldari aurre egiteari uzten dio, kareharrizko paredoiarekiko igoera moderatu paraleloan faldeo bat egiteko, Soilako eremu somitaletik, parkeko bi zuhaitz berezietatik igaroz, ehun urteko hagin eta ezki bat. Bidezidorra mendi-hegalean dago, tontorraren kontrako norabidean, baina Avellanedo langa irabazi behar da mendilerroaren goialdera iristeko, langa hori da isurialde horretatik igaro behar den pasabide bakarra, sastatu dugun harresia salbatzen duena. Portillora iritsi baino pixka bat lehenago, ezkerrerantz eroritako erlaitz batetik igaro behar da (martxaren noranzkoan), eta eskuen arteko soka batez hornituta dago, nahiz eta oinez igaro, ez dago zailtasun teknikorik. Erlaitz labur hori gaindituta, Avellanedo portillo estrategikora iritsiko gara. Portillo Avellanedo Hortik aurrera, bojeen arteko bidezidor bat, Soilako moztuen paraleloan doa, orain bai, bere tontorrerantz eta Suilako Begia edo Hiru Begi leizea izeneko irekidura naturaletik igaroz, gailurretik oso gertu, Soilako Begia bisitatu ondoren, tontorrera berehala iritsi zen (gailurreko postontzia eta erpin geodesikoa). Soilako tontorra Soilatik behera, kareharrizko harresiaren paraleloan doan bidezidor batetik, zeina Soilatik Izki ibaiaren haranera erortzen den bat-batean, zehazkiago Gaztelua sakanean, Soilako tontorra ekialderantz eta hegoalderantz moztuta eratzen den itsasontzi baten branka bezalakoa baita. Jarraitu egiten du, aipatutako ebakiduren ondoan jaitsiera handian doan bidezidor horretatik, goiko aldeko pasabidera iristen den arte, eta, bertan, gainaldeko ebakidura erraz bat egiten du. Gaztelua sakana Bidezidor horrek berehala Soilako hegoaldeko isurialdea inguratzen duen eta Senda Antoñana deritzon pistara narama. Pista horrek oso baso polita du, Soilako hegoaldeko isurialdearen jaitsiera moderatua, eta, zenbait bidegurutzeren ondoren, igotzeko pistan amaitzen da. Bertan, zirkularra ixten dut, eta igotzeko ibilbidea berriz egiten dut, abiapuntura itzultzeko. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222710/san-leon-menditxiki.htm | albisteak | San Leon | Menditxiki | San Leon | Menditxiki. | Herrerako mendatetik baso aldera hedatzen den pistatik igotzen hasi gara eta berehala, ezker aldera jo dugu maldan gora. Tarteka xendaren arrastoak jarraituz, antenaraino doan errepidera atera gara. Metro batzuk aurrerago, pista utzi eta ezkerretik hedatzen eskaileretatik gorantz egin dugu. Azken metroak metalezko eskaileratik igo eta antenaren ondoan dagoen buzoira iritsi gara. Errioxa alderako ikuspegi ederra. Itzulera eskaileretatik egin dugu, baina gero, pistatik jaitsi gara abiapuntura. | |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/222711/markizeko-kobak-menditxiki.htm | albisteak | Markizeko kobak | Menditxiki | Markiz, Arabako Mendialdeko herri txiki bat da. Fatxadetan harrizko etxe tzar armarridunak daude oraindik. Joan den mendeetan hiribildu garrantzitsua izan zen. | Markizeko kobak | Menditxiki. Markiz, Arabako Mendialdeko herri txiki bat da. Fatxadetan harrizko etxe tzar armarridunak daude oraindik. Joan den mendeetan hiribildu garrantzitsua izan zen. | Markizetik irten gara, errekarekiko paraleloan. Bideak San Joan ermitaren ondora eraman gaitu. Erromaniko estilokoa, 1984an Monumentu Historiko-Artistiko izendatua izan zen. Bere horman, XIII. mendeko inskripzio bat kontserbatzen da. Gaztelako Fernando erregearen lurrak ziren. Hemendik, harrizko monolitoetatik igarotzen den bidezidor bat irteten da. Hareharrizko labar-multzo honetan lehen bi koba edo barrunbeak aurkitu ditugu. Gari-soroa zeharkatu eta Peña del Castillorantz zuzen joan gara. Haitza gotorleku gisa erabili zen eta haren sarreran "Erreginaren igerilekua" izeneko uharka, eta goiko solairura igotzen ziren mailak ikusi ditugu. Haitza gotorleku gisa erabili zen. Aurrerago beste koba bat eta horrela, Bidaburdara iritsi gara, leihoa duen koba baten ondora. Bidaburdako haitzen artetik igaro eta gain zabal eta lauan atsedena hartu dugu. Segidan, ikusgaitz den xendan barrena 180 graduko itzulia eman eta herrira jaisten pistaraino igo gara.eta bertatik, Markiz herriraino jarraitzea besterik ez dugu izan. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222712/eskamelo-menditxiki.htm | albisteak | Eskamelo | Menditxiki | Eskamelo | Menditxiki. | Herrerako mendatetik hasi gara oinez, Errioxarantz. Asfaltoz 300 bat metro bete ditugu, eta, amaitzeko, pista bat hartu dugu ezkerrera. Pago-baso batetik aurrera egin dugu harik eta 700 bat metro igaro ondoren, eremu garbira iritsi eta ehiztari-etxola batera iritsi garen arte. Pipaongo portuaren inguruan gaude. Orain arte egin duguna Matikal tontorra hegoaldetik inguratzea izan da (gailurrean duen telebista errepikagailuagatik identifikatu daitekeena). Txabola baino pixka bat aurrerago, eskuineko bidea hartu dugu, ehiztarien beste etxola batera eraman gaituena. Txabola eta usategiko postu batzuk igaro ditugu Eskamelora iristeko egin behar dugun gandorraren ahoaren aurrean egoteko. Puntu honetan, gandorra gure eskuinean uzten duen harrizko bideari jarraitu diogu. Gure eskuinean Belearen tontorra utzi dugu. Eskamelorako bidea, zenbait puntutan, arriskutsua izan daiteke trazatu beharreko bidetik irteten bagara. Cairns batzuek lagundu digute ez desbideratzen. Azkenean, gandor osoari jarraituz, Eskamelo dagoen horma batera iritsi gara, eta bertara igotzeko igoaldi txiki bat egin dugu, baina helduleku onekin. | |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/222713/urbia-menditxiki.htm | albisteak | Urbia | Menditxiki | Urbia | Menditxiki. | Arantzazuko aparkalekua. Aizkorri mendia Arantzazuko santutegian hasiko dugu. Errepidea jarraitu Sindika jatetxerantz, asfaltoa amaitu eta parking batera iritsi gara. Ezkerrera igotzen den bidea hartu dugu, hesi batez itxita. Birjinaren irudi bat duen harrizko iturri batetik igaro gara. Bidea gogortzen doa basoa utzi ahala. Elorra lepora iritsi gara, eta handik bi bidezidor abiatzen dira. Urbiako zelaietara jaisten dena hartu dugu. Urbiako zelaietara jaitsi gara, zelai-eremu handi batera, eta bertan aterpea eta ermita bat ikusi ditugu. Handik metro gutxira, ezkerrerantz doan desbideratze bat hartu dugu, Urbiako errekaraino jaisten dena. | |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/222714/zemeto-menditxiki.htm | albisteak | Zemeto | Menditxiki | Zemeto | Menditxiki. | 4,5 km-ko ibilbide zirkular hau Belaguako aterpetik abiatzen da. Bertatik, ekialdera egingo dugu belardien tapiz berde batean zehar, Eskilzarrako lautadaraino. Ondoren, Zemetoko pasabide izeneko korridore estuarekin egingo dugu topo. Metro batzuk eremu harritsu samar batean egin ondoren, basoan mendebaldera egiten duen eta begiratoki batera eramango gaituen bidexka bat hartuko dugu. Oso leku egokia da haranaren eta Larrako eremu karstiko osoaren ikuspegiekin gozatzeko. Bidean, botatako pago bikain batzuk ikusiko ditugu. Pagadi freskagarri bat zeharkatu ondoren, eremu leunago bateraino jaitsiko gara mendi-hegalaren erdialdean zehar. Bertatik, artzainen bide zahar batek eramango gaitu aterpera. | |
2021-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/222715/uliako-xenda-menditxiki.htm | albisteak | Uliako xenda | Menditxiki | Uliako xenda | Menditxiki. | Uliako aparkalekutik abiatu eta xenda erosoak altuera irabazten lagunduz erraz igo gara Uliako atsedengunera. Joan den mendearen hasieran, Donostian uda pasatzen zuten aristokratak, tranbia elektrikoa erabiliz maiz etortzen ziren inguru honetara. Tranbia iristen zen lekuraino jaitsiko gara segidan, gero, bide beretik itzultzeko. Errepidearen paraleloan doan bidezidorrean zehar lehen metroak bete eta Baleazalearen talaiarekin egin dugu topo. Erdi Aroan Donostiako arrantzaleek baleak eta bakailaoak arrantzatzen zituzten eta zetazeoen gantza eta bizarrak erabiltzen zituzten tresna desberdinak egiteko. XVII. mende arte iraun zuen jarduera honek eta 1625ean Isasti idazleak honela zioen: “lehorretik ikus zitezkeen baleak harrapatzeko, soldatapeko gizon bat daukate Ulia izeneko mendian, talai batean kokaturik”. Talaiari honek, balea ikustean baleazaleen artean ezaguna zen esaldia oihukatzen zuen: “Por ahí resopla”. Gure ibilbidearekin jarraituz, metro batzuk aurrerago, errota formako teleferiko txiki baten geltokiaren aztarnak ikusi ditugu. Bide balizatuak, Monpas gaineko bidera eraman gaitu eta, hemendik ikuspegi zoragarria zabaldu zaigu begien aurrean. Itsasertzetik gertu, berriz, hegaka dabiltzan ehunka antxeten karrakek inguruko isiltasuna apurtzen. Bideak Kutralla iturrira eraman gaitu. Hareharrizko harlanduz egina dagoen iturri honetako urek ospe handia izan zuten. Ikuztegi gisa erabilia izan zen eta sendagarri ezaugarriak omen zituen. Hau atzean utzi eta bidegurutzean ezkerrera, itsas aldera doan bidea aukeratu dugu. Harlanduz eginiko bide honek labarretara gerturatu eta Arimetako muturraren gainetik doan xendan barrena abiatu gara. Honen ondoan dagoen egurrezko behatokitik ikuspegi ederraz gozatzeko aukera izan dugu. Josetxo Mayorrek, urte askoan berreskuratu, landu eta zaindu zuen xendak bidegurutze batera eraman gaitu, eta hemen marka zuri eta berdeek erakutsi digute jarraitu beharreko bidea. Platako itsas-argira zuzentzen dena utzi, eta eskuinetik, basoan murgiltzen dena hartuko dugu. Aldapari aurre egin eta Uliako atsedengunera itzuli gara. | |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/222716/las-hoyas-menditxiki.htm | albisteak | Las Hoyas | Menditxiki | Las Hoyas | Menditxiki. | Lapuebla de Labarcako herriaren inguruan dauden mahastien artean ibili gara. Las Hoyas izeneko ordokira igo gara, eta mahasti ederren artean dagoen Balbinoren behatokitik Ebro ibaiak mahastien artean marrazten duen ibilbidearen ikuspegiaz gozatu dugu. Mahastien ertzetik zabaltzen den bidetik aurrera segitu dugu bidezidor batekin topo egin arte. Bertatik, altuera galtzen hasi gara eta, txabola txiki bat gure ezkerrera utzi eta gero, bide asfaltatura jaitsi gara. Beherantz jo dugu eta La Pobedatik datorren bidearekin bat egin ondoren, herrira itzuli gara. | |
2017-11-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222717/orhi-menditxiki.htm | albisteak | Orhi | Menditxiki | Orhi | Menditxiki. | Parkinga utzi eta ehiztarien etxolen artetik igotzen den bidea hartzen hasi gara. Udazkenean, oso ohikoa da pagausoak harrapatzea Orhin, eta, beraz, gomendatzen dugu ehiza-garai honetan ez igotzea. Neguan, elurrarekin, bidearen zailtasuna nabarmen handitzen da, batez ere azken igoeran, alde aldapatsuenean elurra pilatu eta mendiko gailurra izozten baita. Udan, beraz, arazorik gabe, oso modu atseginean ibili daiteke. Etxolen artean gora egin dugu, modu moderatuan igotzen den bidezidor oso markatu batetik. Galera handirik gabe, bidebanatzerik ez dagoenez, bidezidorrari jarraitu diogu, eta altuera erraz irabazi dugu. Puntu batera iritsi gara igotzen laguntzeko soka batzuk erabiliz. Ez da ezinbestekoa erabiltzea, izan ere, bidexka bat dago ondoan, baina laguntza ez dator inoiz gaizki. Aurrera egin dugu, eta parez pare azken aldapa pikoari aurre egin eta ohartuko orduko Orhiren tontorrera igo gara. Tontorrean, erpin geodesikoaren ondoan, ikusi dugun gailur-monumentu politenetako bat. Plaka bat txori batekin eta "Orhiko txoria Orhira Tira" dioen inskripzio batekin, "Orhiko txoria Orhirantz doa" esan nahi duena. Baina plaka ez da esker oneko gailur honetako gauza eder bakarra. Ikuspegiak amaigabeak dira egun eguzkitsuetan. Kantauri itsasotik Pirinioetaraino. Jaisteko, erpin geodesikotik 20 metro aurrera egin eta ezkerrera egin dugu, modu zuzenagoan jaisten den bidea hartuz. Jaitsierarik handiena eginez gero, bidezidorrak ezkerrera egin du berriro, eta, igoerako bidearekin bat egin dugu gara, eta hortik autora itzuliko gara. Esan bezala, ibilbide ezin hobea da Orhira haurrekin igo eta mendi-ibilian hasteko. Gomendagarria da udaberrian edo udan egitea, udazkeneko ehiztariak eta neguko elurrak saihesteko. | |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222718/bordele-eta-irun-arteko-trenbidea-berritzeko-eskatu-dute-santanok-etxegaraik-eta-hurmicek.htm | Gizartea | Bordele eta Irun arteko trenbidea berritzeko eskatu dute Santanok, Etxegaraik eta Hurmicek | Adierazi dute AHTaren proiektua ez dela «sinesgarria» 'euskal Y'-arekin lotura egiteko, eta indar politiko, sozial eta ekonomikoei dei egin diete eskaerarekin bat egiteko. Trenbidearen berritzea «merkeagoa, xumeagoa, obratzeko lasterragoa, eta ekosistema eta lurraldeekiko errespetuzkoagoa» dela diote. | Bordele eta Irun arteko trenbidea berritzeko eskatu dute Santanok, Etxegaraik eta Hurmicek. Adierazi dute AHTaren proiektua ez dela «sinesgarria» 'euskal Y'-arekin lotura egiteko, eta indar politiko, sozial eta ekonomikoei dei egin diete eskaerarekin bat egiteko. Trenbidearen berritzea «merkeagoa, xumeagoa, obratzeko lasterragoa, eta ekosistema eta lurraldeekiko errespetuzkoagoa» dela diote. | Dei bateratua egin dute Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak, Jose Antonio Santano Irungoak (Gipuzkoa) eta Pierre Hurmic Bordelekoak (Okzitania): Irun eta Bordele arteko trenbidea «urgenteki» berritzeko eskatu dute, «lurraldeen arteko lotura» atxikitzeko. Haien hitzetan, AHTaren proiektua «ez da sinesgarria», eta hori da gaur egun dagoen «alternatiba bakarra». Indar politiko, ekonomiko eta sozialei dei egin diete eskaerarekin bat egiteko.
Joan den abenduaren 17an bildu ziren hiru auzapezak Irunen, eta horren ondotik erabaki dute agiri bateratua bidaltzea. Agiri horretan aipatzen dute 2027rako iritsiko dela euskal Y-a Lapurdi eta Gipuzkoa arteko mugara, eta deitoratu dute Frantziako Estatuaren aldetik ez dagoela epe berean loturarik egiteko asmorik. «Gaur-gaurkoz, perspektiba bakar gisa aurkezten da AHTaren proiektua, baina Bordeletik Espainiarako lotura ez da programatua, ezta finantzagarria ere». COI Azpiegituren Frantziako Orientazio Batzordeak txostena atera zuen abenduaren 12an, eta Irun eta Akize (Okzitania) arteko AHTaren trenbidea 2042rako aurreikusten dute txosten horretan.
Hiru auzapezen arabera, «urgentea» da ordezkatzen dituzten lurraldeen arteko lotura atxikitzea. Horregatik, gaur egun dagoen trenbidea «modernizatzeko» eskatu dute. Hori da, haien ustez, soluzio «pragmatikoena». Izanen lituzkeen alde onak zerrendatu dituzte: «merkeagoa, xumeagoa, obratzeko lasterragoa, eta ekosistema eta lurraldeekiko errespetuzkoagoa» litzatekeela diote. «Hala baieztatzen dute aurretik egindako ikerketek». Iragarri dute kabinete independente batek ere ikerketa berritu bat aterako duela aurki.
Azken urteetan, behin baino gehiagotan plazaratu da Baiona eta Irun arteko trenbidea berritzeko eskaera, AHTaren proiektuaren alternatiba gisa aurkeztuta. Hiru auzapezen deialdiak indar berri bat ematen ahal lioke aldarrikapenari. Eskaera batera eramatera deitu dituzte gainerako indar politiko, sozial eta ekonomikoak. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222719/harpea-menditxiki.htm | albisteak | Harpea | Menditxiki | Harpea leizea (euskaraz "harkaitz azpiko lekua"). Historiaurretik erabili izan da aterpe modura, bertan jotzen duten haizeetatik babestuta dagoelako. Sarrerak duen forma bitxiak eta inguruko edertasun apartak eman diote ospea. | Harpea | Menditxiki. Harpea leizea (euskaraz "harkaitz azpiko lekua"). Historiaurretik erabili izan da aterpe modura, bertan jotzen duten haizeetatik babestuta dagoelako. Sarrerak duen forma bitxiak eta inguruko edertasun apartak eman diote ospea. | Ezterenzubin kokatutako kobazulo bat da, Pirinioetan. Aezkoa eta Garazi arteko mugan kokatuta dago, Organbideko lepotik 4 kilometrora. Antiklinal bat da. Haitzuloa inbertitutako “V” formakoa da, eta haren paretak berrogei miloi urteko formazio geologikoaren ondorioa dira. Harrizko lamina bakoitzak denboraldi baten inguruko informazioa ematen digu (haien artean, bataz beste, 20.000 bat urteko aldia kalkulatzen da). Kondairek diotenez, lamiek, mendietako errekatan bizi ziren gure mitologiako izaki horiek, Harpea zuten bizilekurik gogokoenetako bat. Bertan bizi omen ziren lamien kantuek sorgindutako lainoan desagertu omen zen artzain gazte bat protagonista zuen elezahar batek. Organbideko lepotik jaisten den errepide txikitik jaitsi gara kotxe borda baten ondoraino. Hemen kotxea aparkatu eta xenda nabarmen eta eroso batek Harpeako leizeraino eraman gaitu. Ibilbide laburra, baina ederra umeekin egiteko. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/222720/pico-del-carlista-menditxiki.htm | albisteak | Pico del Carlista | Menditxiki | Pico del Carlista | Menditxiki. | Haitzuloetako aparkalekura iristean, gure pasabideen gaineko pistatik itzuli gara, harkaitzean zulatu den anfiteatroaren ondotik doan bide bat hartzeko. Igoera erraza da, baina arreta jarri behar da lur hezea dagoenean. Bidea ipar-ekialderantz biratzen du atakan kokatzeko. Hortik, hegoalderantz hartzen da, mendigunearen goiko aldean lepo berri batera iritsi arte. Hegoaldera desbideratu eta izenik gabeko kota batera iritsi gara. Aurrera segi eta arazorik gabe iritsi gara Pico del Carlista gailurrera. | |
2022-10-23 | https://www.berria.eus/albisteak/222721/portupekoleze-eta-san-adrian-menditxiki.htm | albisteak | Portupekoleze eta San Adrian | Menditxiki | Portupekoleze eta San Adrian | Menditxiki. | Lizarragako mendatean aparkatu eta Urbasa aldera zuzentzen den pista zabaletik aurrera egin dugu. Elorri zuriak gertu. Laster, pista utzi eta eskuin aldetik, xendarik gabe diagonalean mendi gandor aldera igotzen hasi gara. Gora heltzean, marrazten den xendatik gandorrean zehar aurrera egin dugu. Parez pare Beriain eta San Donato ermita eta behean, berriz, Unanu herria eta Lizarragako harana. Gandorretik aurrera eginez, Portupekolezeko parajera heldu gara. Arku arrokatsu batek, dolina bat zeharkatzen alde batetik bestera. Bere gainetik pasa gaitezke edota ezker aldetik inguratu. Mendebaldetik ere inguratu daiteke eta horrela dolinaren hondoraino jaitsi arkuaren azpiko aldetik pasatuz. Ingurune majikoa. Jaitsitako lekutik bidera itzuli gara eta berriro mendebalderantz jo dugu. Gandorretik gertu marrazten diren xendetatik aurrera segitu dugu Lizarraga aldera dauden ikuspegiaz gozatuz. Harri suelto asko dagoen ingurunera iritsi eta zertxobait igo dugu gandorraren ertzeraino. Ollide atzean utzi eta aurrerago segituz jaisten hasi gara Lizarragako mendatetik datorren pista zabalera jaitsiz. Gertu dagoen San Adrian ermitarantz zuzendu ditugu gure urratsak. Pista berriro utzi eta eskui aldetik ateratzen den bidezidor batetik ermitaren ondoraino igo gara. San Adriango ermita, airetiko ebaki batean kokaturik dago, Lizarraga herriaren gain aldetik. Parez pare Berian eta Aralar. Gertu postontziak. Leku aproposa hamaiketakoa egin eta naturaren opariez gozatzeko. Itzulera, berriz, pista zabaletik burutu dugu. | |
2022-10-31 | https://www.berria.eus/albisteak/222722/artikutzako-enobieta-urtegia-menditxiki.htm | albisteak | Artikutzako Enobieta urtegia | Menditxiki | Egun, ez da urtegirik, ura biltzen zuen hormatzarraren zati bat eraitsi eta hustu egin dute. Gaur egun duen itxura oso bestelakoa da, naturak, urpean urteetan egon ohi diren lurrek kolore aunitzez jantzi da. | Artikutzako Enobieta urtegia | Menditxiki. Egun, ez da urtegirik, ura biltzen zuen hormatzarraren zati bat eraitsi eta hustu egin dute. Gaur egun duen itxura oso bestelakoa da, naturak, urpean urteetan egon ohi diren lurrek kolore aunitzez jantzi da. | Artikutza Almandoz etxea inguratzen duen pistan zehar, laster San Agustin kaperaren ondotik pasako gara eta ibilbidean aurkituko dugun aldapa bakarrari aurre egingo diogu. Lehenengo txaleta eskuinera utzi eta aldapa amaitzean, ezkerrera doan pista jarraitu behar da, eskuinekoa aterpetxera baitoa. Ibilgailuen pasoa eragozten duen langa metalikoa pasa eta pista zabala bezain erosoa jarraituz urtegia inguratzen hasiko gara. Ibilbide osoa balizaturik dago eta bide seinale zuri-berdeak izango ditugu bidelagun (SLNA 121). Pista Ezker aldera beste bide bat ateratzen da eta hau jarraituz gero, Eskasera, atezaindegira igoko ginateke. Bidea urtegiaren ertzetik zertxobait urrun doa eta ibilbidearen zenbait lekutan ez da ikusi ere egiten, udaberrian eta udan batik bat zuhaitzen hostoek urtegiaren ikuspegia eragozten baitute. Berehala, gure ezkerrera sekuoia eder bat ikusiko dugu eta kilometro eta erdi bete ostean, Egazkiko baserriaren hondarrak ikus daitezke. Gertu belazeak. Zubia Enobieta errekaren gainetik pasatzen den lehen zubia igaro eta berehala, Urgurutzen, Pagolletara igotzeko bidea adierazten duen egurrezko hesola ikusiko dugu. Usanbelarreta errekaren gaineko bigarren zubitik pasako gara eta gertu, hamabost metrora iristen den hagin bikain bat ikusi daiteke. Bide erdia beterik, orain urtegiaren beste aldetik itzulia osatuko dugu. Gorritxo errekaren ondora heltzean, pista azpitik teila-labe baten hondakinak eta ikazkintzaren aztarna ugari aurki daitezke. Aurrera jarraituz, ezkerrera, Lizarrurdiñetara igotzen den bide zabala aurkituko dugu. Haritz amerikar eta alertzeen artetik aurrera jarraituko dugu. Urtegia Laster Auntzazulo errekara helduko gara eta aurrerago urtegia eraikitzeko erabilitako harrobiaren arrastoak. Eraikuntza batzuen aztarnen ondotik pasa eta beste langa batekin egingo dugu topo. Pistak beherantz egiten du eta Izu mendira igotzeko bidearen parean, pista utzi eta eskuinera jaisten den bidezidorrari helduko diogu, egurrezko hesolak herrira jaisteko bost minutu behar direla adierazten duen norabidean. Berehala izango gara urtegiaren hormatzarraren ondoan eta bertatik izango dugu ikuspegirik zabal eta ederrena. Xenda pinudian sartu eta sigi-sagan jaitsiz bost minutu beharko ditugu Artikutzako auzora jaisteko. |
2022-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222723/iribaseko-iturburuak-menditxiki.htm | albisteak | Iribaseko iturburuak | Menditxiki | Iribaseko iturburuak | Menditxiki. | Iribas herritik abiatu gara eguraldi ederra lagun. Berehala, bide-seinale zopa aurkitu dugu, gorriak, zuriak, berdeak eta horiak. Guk zuri eta berdeak jarraitu ditugu Aitzarratetako iturbururaino heltzeko. Pista zabala segituz, erraz heldu gara Arotzeneko bordaren ondora eta aurrerago jarraituz iturburuaren ondora iritsi gara. Bertan jaiotzen den Ertzilla ibaiaren urek hots handia ateratzen dute eta garai hauetan ikuskizun paregabea da. Makina bat argazki atera eta gero, 200 bat metro atzera egin dugu eta Aiztondoko zelaietan barrena aurrera egin dugu ibaiaren paraleloan. Haritz artean zabaltzen den bideak ibaia desagertzen den lekuraino eraman gaitu. Harrigarria benetan lurrak nola irensten duen ura. Aurrerago, Lezegalde izena duen leizera iritsi gara, zulo handi eta ederra. Basakaitz izenez ezagana den ingurura iristean, lehen desagertutako urak berriro azaleratzen dira Larrun ibaia osatuz. Ikusgarria benetan. Bide balizatutik, aldapa pikoari eutsi eta erraz igo gara herrira. Ibilbide honen argazkiak eta beste batzuk gehiago ikusi nahi izanez gero: http://askemikel.blogspot.com.es/2016/03/iribaseko-iturburuak.html | |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/222724/motxotegi-eta-esnauritzagana-menditxiki.htm | albisteak | Motxotegi eta Esnauritzagana | Menditxiki | Motxotegi eta Esnauritzagana | Menditxiki. | Ubideko plazatik abiatu gara. Herritik atera behar dugu errepide zaharretik, Barazarrerako bidean. Saihesbidea zeharkatu eta eskuinera metro batzuk irteten den lurrezko pista bat hartu dugu. Igotzeko aukeretatik, oso interesgarria da, basoan bildutako amildegi txiki baten hondoa zeharkatzen baitu. Gero eskuinera biratu eta indartsuago igo. Ordekaren amaieran, Otxandiotik datorren beste pista batekin bat egiten du, eta mendilerroaren norabidean jarraitu dugu. Motxotegiko lehen gailurretik gertu gaude. Besterik gabe, zuzen ezkerrera igo behar dugu lurra garbi ikusten dugunean, Lawson altzifre-sail batetik bereizten gaituen hesola lerroari jarraituz. Motxotegi seinalatzen duen erpinera eta postontziaren ondora iritsi gara (799 m). Muinoari ekialdetik hego-ekialderako noranzkoan jarraitu diogu, tarte horretan Bizkaia eta Araba arteko muga egiten baitu. Laster, bat-batean, Eskortalekuetako lepora jaitsi gara, bertan pista desberdinek bat egiten dute. Aurrean, tamaina oneko pagadi batek Esnauritzaganako (Gaztelu) gailurreranzko aldapa hartu dugu. Garbi dagoenez, edonondik igo daiteke, basoaz gozatuz. Legutioko udalak jarritako postontzia (817 m). Tontorraren ondoko soilgune batean horma batzuen oinplanoa oso lausoa da, dirudienez, lehen Karlistaldian altxatutako gotorleku batena, baina, agian, Erdi Aroko eraikin zaharrago baten oinarrien gainean. Hori dela eta, Ubidekoek Gaztelu izenez ezagutzen dute tontor hau, eta Motxotegi lehenari aplikatzen zaio, mugakoari. Saukolandako lepora jaitsi gara segidan eta bertatik, Eskortalekuetako lepora itzuli gara. Motxotegi aldera doan bidea gure eskuinera utzi eta Ubidera zuzentzen dena hartu dugu. | |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/222725/xoxote-eta-erlokurutz-menditxiki.htm | albisteak | Xoxote eta Erlokurutz | Menditxiki | Xoxote eta Erlokurutz | Menditxiki. | Zorrozpeko aparkalekuan utzi dugu ibilgailua eta, bertatik ateratzen den bidetik gora egin dugu pista zabalarekin bat egin arte. Basoan zehar, altuera poliki irabazten hasi gara eta erraz iritsi gara Izkiturrira. Basoa atzean utzita, Zamaleku lepora heldu eta bertatik gorantz jarraitu dugu harrizko pista zabaletik. Tarteka hau utzi eta bide laburrak hartu ditugu berriro pistarekin bat eginez. Azken aldapa pikoari aurre egin eta Erlokurutzera igo gara. Ikuspegi ederraz gozatu eta gero, tontorretik beherantz egin dugu gertu ikusi dugun Xoxoteko gailurrerantz. Izen bera duen aterpearen gainean dagoen tontor xume honetan jaiotza eta Azpeitiako Lagun Onak Mendi Taldeak jarritako buzoia aurkitu ditugu. Lehenago Putzuaundi baltsaren ondotik pasa gara. Gertu dagoen Xoxoteko aterpea hamaiketako egiteko leku aproposa izango dugu. Itzulerarako, aterpearen ondotik ateratzen den xenda nabarmen segituz, Zamaleku lepora itzuli gara eta hemendik abiapuntura igotako bidean barna beherantz egin dugu. | |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/222726/kopako-harria-menditxiki.htm | albisteak | Kopako harria | Menditxiki | Kopako harria | Menditxiki. | Endarako urtegiaren gainetik gailentzen den mendi hau nahikoa ezezaguna da mendizaleentzat, edo behintzat ez da bere inguruan dauden Aiako Harria eta Bianditz mendiak bezain erakargarria. Mendi hauek, XX. mendearen hasieratik 1936ko gerra bitarte, eta guda ostean 50. urtera arte, inguru hauetan egin ohi zen kontrabandoaren lekuko isilak izan dira. Iparraldetik hegoalderantz eta konkretuki Nafarroatik Gipuzkoarantz era guztietako generoak garraiatzen zituzten kontrabandistek. Karabineroen zaintza zorrotza ekidin ahal izateko hemengo xenda, aldats, ubide, borda, baso eta abar oso ondo ezagutzen zituzten. Inguru hauetan kontrabandoa gauez eta oinez egiten zen, Aiako Harriko “harresia” gainditu ahal izateko kontrabandistek bide ezberdinak erabiltzen zituztelarik. Hiru ibilbide nagusi erabiltzen zituzten, lehenengo biak Kopako harriaren Maiobiko mendi-mazelan zehar, hirugarrena berriz, hegoalderantz Agiñatik. Aiako Harria eta bere inguruko mendiak kontrabandoaren erreferentzia garrantzitsuak izan dira, horregatik karabineroen zaintza ekiditeko eta igoera-jatsiera malkartsuetan pisu handiko zamarekin (bataz beste 30 kilo) ibiltzeko, paraje hauek oso ondo ezagutzeaz aparte prestakuntza fisiko bikaina behar zuten kontrabandistek. Ibilbidea Endarako urtegiaren ertzean dagoen San Anton ermitatik abiatuko gara parez pare dugun jatetxearen ondora igotzeko. Honen ondotik ateratzen den porlanezko pista berritik jarraituko dugu aldapan gora eta erraz helduko gara Telleriko lepora. Leku hau garai batean Oiartzun eta Lesaka herriak lotzen zituen bidearen igarobide bakarra zen eta egun ere, Lesakara oinez joan nahi duenarentzat puntu estrategikoa da. Telleri baserrira doan pista zabala utzi eta lepotik ezkerrera ateratzen den xenda hartuko dugu. Igoera ez da oso luzea, baina tarte batzuetan nahikoa pikoa gertatzen da. Denbora gutxi beharko dugu Kopako harriko tontorrera iristeko. Gailurra zabala da oso, eta gutunontzia kokaturik dagoen lekutik iparralderantz metro batzuk aurreratuz gero, Endara aldera zintzilikatzen diren ezproietatik kontrabandistek egiten zituzten bideak imajina ditzakegu. Kontrabandistek, Aiako Harriko harresia gainditzeko bide desberdinak erabiltzen zituzten, batik bat hiru: lehenengo biak Kopako harriko mendi mazeletan zehar, eta hirugarrena, berriz, Agiñatik. Gure ibilaldiarekin jarraitzeko lehen aipatu dugun Telleriko lepora itzuliko gara, eta abiapuntura itzultzeko etorritako bidetik atzera egingo dugu. | |
2022-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/222727/xoldoko-gaina-biriatutik-menditxiki.htm | albisteak | Xoldoko gaina Biriatutik | Menditxiki | Xoldoko gaina Biriatutik | Menditxiki. | Biriatu herritik abiatu gara. San Martin elizaren ondotik pasa eta berehala “Kukutxoa” etxearen aurretik pasa eta gero, GR-10ari dagozkion bide-seinaleek erakusten diguten norabidean igotzen hasi gara. Laster, bide balizatua utzi eta aurrez aurre ditugun Perdrixko haitzen ondora jo dugu malda pikoari aurre eginez. Argindar poste erraldoien azpitik igaro eta gero, xenda nabarmenetik egin dugu aurrera. Bide nagusiarekin bat egin eta gandor biribilduan zehar erraz heldu gara Xoldoko gainako tontorrera. Ikuspegi zabalaz gozatzeko tartea hartuko dugu. Euskal kostaldeko herriak ez ezik gertuko mendien ikuspegi bikaina izango dugu. Etorritako bidetik atzera egin et Galbario aldera jaitsi gara. Segidan, Larretxeko borda auzo aldera jaitsi gara, baina bertara heldu aurretik, ezkerrera jo dugu Biriatu aldera zuzentzen den pistara jaitsiz. Bertatik aurrera egin eta bat egin dugu hasierako ibilaldiaren tartearekin. Azken maldan behera erraz iritsi gara Biriatura. | |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222728/ebren-asmoa-da-txinatik-iritsitako-bidaiariei-covid-testak-eskatzea.htm | Mundua | EBren asmoa da Txinatik iritsitako bidaiariei COVID testak eskatzea | Talde komunitarioko herrialde gehienak birusaren aurkako neurri batzuk adostekotan dira. 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute Urteberriko jaietan. | EBren asmoa da Txinatik iritsitako bidaiariei COVID testak eskatzea. Talde komunitarioko herrialde gehienak birusaren aurkako neurri batzuk adostekotan dira. 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute Urteberriko jaietan. | EB Europako Batasuneko herrialde gehienen asmoa da Txinatik talde komunitarioko estatuetara iritsi asmo duten bidaiari guztiei COVID test bat eskatzea Txinatik bertatik atera baino lehen. Orain arteko COVID-19aren kutsatze olderik handiena ari dira jasaten Asiako herrialderik handienean, munduko populatuenean, eta Bruselan erantzun bateratu bat prestatzekoak dira. Neurri hori ezartzeko intentzioa dutela jakinarazi du gaur Stella Kyriakides EBko Osasun komisarioak, klub komunitarioko estatuetako osasun adituekin batzartu eta gero. Hain zuzen, IPCR Krisiari Erantzun Politiko Bateratua mekanismoa —EB barruko erakundeetako ordezkariak, estatu kideetakoak eta osasun arloko zenbait aditu biltzen ditu— bihar batzartuko da, «EBn sartzeko baldintza posibleen koordinazioaz» erabakiak hartzeko intentzioarekin.
Kyriakidesek Twitterren idatzi duenez, beste planteamendu batzuk ere adostu dituzte; higiene neurriak gomendatzea bidaiariei; Txinatik EBranzko bidea hartzen duten hegaldietako bidaiariei maskara janztea aholkatzea; hegazkinetako ur zikinak kontrolatzea; eta, besteak beste, aireportuetan birusaren aldaera berrien sarrerari erreparatzea. EBko Osasun komisarioak nabarmendu du «batasuna» dela klubak COVIDari aurre egiteko duen «tresna nagusia».
Azken asteotan handitu egin da Txinako positiboen kopurua, koronabirusaren kontrako zero COVID estrategiaren neurririk gogorrenak kendu ostean. Kasu positiboen hazkundea hasi zenetik, Txinako Gobernuak ez du ia datu eguneraturik argitaratu. Gainera, estatuko datu ofizialek islatu izan dituzten kopuruak ez datoz bat hainbat osasun langileren lekukotzekin, ezta probintzietako agintariek jakinarazitako datuekin ere.
Herritar ugariren protesten ostean zero COVID estrategiaren neurri asko kendu izanak, besteak beste, bidaiak baimendu ditu. Azken astean 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute —bidaien %60 inguru herrialdearen barruan izan dira—. Hori ikusirik, EBko estatu kideen neurrien arteko «koordinazioa» eskatu du Europako Batzordeak. Suediak bultzatu du IPCRren bilera, herrialde horri baitagokio ekain amaierara arte EBko Kontseiluaren presidentetza. «EBren ikuspegi komun bat adostu nahian gabiltza, eta garrantzitsua da beharrezko neurriak berandu baino lehen hartzea», esan du Jakob Forssmed Suediako Osasun ministroak gaur.
EBko hainbat estatu kide hasiak dira ja zenbait neurri hartzen. Belgikan, esaterako, Txinatik joandako hegazkinen estoldetako urak aztertuko dituzte COVIDaren aztarnarik ba ote den eta mutaziorik sortu ote den jakiteko. Gainera, ondoezik sentitzen diren bidaiariei COVID-19a atzemateko probak egingo dizkiete. «Egokia izango litzateke EBko herrialdeok Txinari esango bagenio: ‘Europara baldin bazatoz, testa egin behar duzu lehenago’», adierazi du gaur Franck Vandenbroucke Belgikako Osasun ministroak.
Frantziako Gobernuak herritarrei eskatu die Txinara ez bidaiatzeko «ezinbestekoa ez bada», eta Txinaren eta Frantziaren arteko hegaldietan maskara erabiltzea derrigortu du. Espainiako Gobernuak, berriz, bidea ireki dio Txinatik hara joandako bidaiariei COVID-19aren test negatiboak edo txertaketa ziurtagiria eskatzeari. Are, Italia hasi zaie ja testak eskatzen bidaiari horiei, eta antzeko neurriak hartzen hasiak dira AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan eta Japonian, besteak beste.
Txinako Gobernuko Atzerri Ministerioko bozeramaile Mao Ningek gaitzetsi egin ditu gaur herrialde horien neurriak: «Ez dute oinarri zientifikorik, eta onartezinak dira. Ez lituzkete pertsonen arteko ohiko komunikazio eta kooperazioak mugatu beharko»;.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak adierazi du «oso larrituta» dagoela COVID-19a nola ari den garatzen Txinan, eta «informazio gehiago» eskatu dio Pekini. Izan ere, Txinako Gobernuak datu eguneratu gutxi argitaratu ditu azkenaldian, eta ezin da jakin zenbat pertsona kutsatu eta hil diren. Astelehenean eman zituen azken datuak Pekinek, eta adierazi zuen 5.253 herritar hil direla Txinan COVID-19aren pandemia hasi zenetik, hau da, abenduaren amaierako datuei beste hiru hildako gehitu zizkien Pekinek. Johns Hopkins unibertsitatearen arabera, ordea, 17.198 lagun hil dira koronabirusaren ondorioz.
Txinako Gobernuak adierazi duenez, kutsatzeek goia jo dute hirietan, eta orain birusa landa eremura hedatuko dela aurreikusten dute.
Txertoak EBtik EBk koronabirusaren aurkako txertoak eskaini dizkio Txinako Gobernuari, dohainik. «EB prest dago [Txinari] laguntza eskaintzeko, osasun publikoaren alorrean duen eskarmentuarekin eta txertoen dohaintzarekin», esan zuen Kyriakidesek, sare sozialen bidez, abenduaren 30ean.
OMEk bezala, kutsatzeen eta heriotzen datu eguneratuak argitaratzeko eskatu zion Kyriakidesek Pekini. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/222729/uitziko-gainak-menditxiki.htm | albisteak | Uitziko gainak | Menditxiki | Uitziko gainak | Menditxiki. | Kareharrizko mendi hauek, kantauri-mediterraneo isurialdeen banalerroan kokatuta daude, Utzi eta Azpirotz herrien artean. Gertu dauden mendiek osatzen duten gandorrean zehar, Araitz haranera amiltzen diren magalen gain aldetik, Malloek osatzen duten zirku ziragarriaren ikuspegi paregabea izango dugu. Uitziko etxeak bi gunetan banatuta daude, bata elizaren inguruan eta bestea, berriz, herriaren beheko aldean errepidearen bestaldean. XVIII. mendekoak diren etxetzarren artean, garai bereko San Migel eliza aurkituko dugu eta berantiarragoak diren jauregi itxurako beste eraikin batzuk ere. Herriko bazter hauek bisitatu eta gero, eliza eta frontoiaren inguruan dagoen aparkalekuan utziko dugu ibilgailua eta Gorritirantz zuzentzen errepidean barna (NA 4011) hirurehun bat metro bertatik bete orduko, hau utzi eta ezker aldetik ateratzen den porlanezko pista hartuko dugu. Maldan gora jarri eta herriko kanposantura igoko gara. Orain arteko pista lurrezkoa bihurtuko da eta gurutze-bideak Santa Kruz ermitaraino eramango gaitu. Laburbideak utzi, Uitzi herria gure mende, gain aldera iristean bide nagusiak ermitara gerturatuko gaitu. Ukuilu handi baten parean dagoen baseliza oso egoera txarrean dago eta ez da atzematen baseliza bat denik. Hesia pasa eta berehala ohartuko gara eraikin erlijioso hau ukuilu bezala erabiltzen dutela, lur pribatuetan kokatuta baitago. Etorritako bidetik atzera egingo dugu eta lehenago gure ezkerrera utzitako porlanezko bidea jarraituko dugu. Kilometro erdi eskas bertatik bete ostean, lurrezko bide zabal nabarmen batek eskuin aldera bidaliko gaitu, Mergelu mendiaren magalera. Pagadian murgildu eta xenda nabarmena jarraituz oso denbora laburrean iritsiko gara alanbrezko hesi batez mugaturik dagoen gailurrera. Beste aldera pasa eta bertan buzoia ikusiko dugu. Leku honetatik, lehen aldiz ikusi ahal izango dugu gure mendean Azpirotz herria eta Araitz harana bere osotasunean eta honen gaindi. Gailur honetatik besteetara ailegatzeko gandorra besterik ez dugu jarraitu behar eta horretarako alanbrezko hesiaren ondotik hego-ekialderantz joko dugu. Berehala, harri-multzo batez seinalaturik dagoen Epeleko tontorrean izango gara, leku aproposa atsedena hartu eta panoramikaz gozatzeko. Gorabeheratsua den bidean barna, bidezidorretik segituz hirugarren gailurrera helduko gara, Atumera hain zuzen ere. Behean ikusiko dugun lepora jaitsiko gara aldapa piko batetik, 100 metroko desnibela baino gehiago eta xenda nabarmenik gabe. Lepora iristean, pinudi baten paraleloan aurrera egin eta bidegurutze batera heltzean, ezkerrekoa aukeratuko dugu, Uitzi aldera zuzentzen dena. Pista honen hasieran, teila zatiak ikusiko ditugu lurrean txertaturik. Borda baten ondotik pasa eta berehala jaitsiko gara porlanezko pistara. Ezker aldera hartuko dugu eta bertatik berrehun bat metro beste eta gero, hau utzi eta eskuinetik ateratzen den lurrezko bidea hartuko dugu. Lekunberri eta Uitzi herriak lotzen dituen errepidera ateratzean, errekaren ondotik bete beharko dugu herriko beheko aldeko etxeen ondora iristeko. | |
2022-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/222730/aiako-harria-menditxiki.htm | albisteak | Aiako Harria | Menditxiki | Aiako Harria | Menditxiki. | Hiru dira Aiako Harriko granitozko mazizoa osatzen duten mendi ezagunenak: Irumugarrieta, Txurrumurru eta Erroilbide. Inguru hauek, Euskal Herriko lurralde zaharrenak dira. Orain dela 300 milioi urte, Arkaiko eta Lehen Aroan, egungo Euskal Herria itsasoa zen eta honek eragin handia izan zuen gure mendien eta haranen sorreran, eta ondorioz, gure arbasoen bizimoduan. Duela 250 milioi urte, Lehen Aroa amaitzear zegoela, Aiako Harria itsas azpitik sortu zen, Urtsuia, Adi eta Iratiko mendiekin bi uharte sortuz, beste lurralde guztiek urpean jarraitu zutelarik. Mazizoa, berez, granitozko mendi-puska batez osaturik baitago (granitozko batolitoa) eta bere oina Artikutzako urtegitik San Martzialgo baselizaraino hedatzen da. Ekialdeko hegia leunagoa da baina mendebaldekoa, berriz, oso malkartsua. Gu, Elurretxeko lepoan dagoen aparkalekutik abiatu eta berehala. elurzulo baten ondotik pasa gara. Basoan murgildu eta igotzen jarraitu dugu bunker baten ondora heldu arte. Bidea oso higatuta dago eta kosta egiten da tarte batzuetan aurrera egitea. Sisi-saga baten ondoren, Muganixeko tontorrera heldu gara eta segidan Junkal Ama Birjinaren irudia gordetzen duen haitzuloan sartu gara. Atzera egin eta berriro itzuli gara bidera. Putzuetako gaina atzean utzita, Irumugarrietako tontorrera igo gara azken malda gogorrari aurre egin eta gero. Itzulera, bide beretik burutu dugu. | |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222731/ainhoatik-errebira-menditxiki.htm | albisteak | Ainhoatik Errebira | Menditxiki | Ainhoatik Errebira | Menditxiki. | Herriko elizaren aurrean ekialderantz ateratzen den bidea jarraitu dugu eta ,Gurutze-bidean, GR-10aren bide-seinaleei jarraitu diegu segidan. Hasieran asfaltatuta dagoen eta ondoren pista bihurtzen den bidetik, bigarren bihurgunera heldu eta eskuinetik jo dugu bidezidorra bilatuz. Aldapa pikoari aurre egin eta berehala heldu garazuhaizti batean babesturik dagoen ermitara. Gertu, hiru gurutze erraldoi hilarriz inguraturik. Arrantzeko Ama Birddinaren (Arantzako Ama Birjina) kapera honen istorioa irakurri ahal izango dugu bertan dagoen testu batean: “ Iturri miragarri baten ondoan, artzain bati agertu zitzaion, Ama Birddinari eskainia zaio Kapera hau. Ez dakigu noiz gertatu den agertze hori, baina erraite ahal dugu Oñateko (Gipuzkoa) Arantzazuko Ama Birddinaren agertzearekin berdintasun aunitz badituela. Aspalditik Ainhoarrak eta, inguruko herrietako biztanleak igaiten dira kaperarat prozesioan, Mendekosteko astelehenean, meza nagusia entzuteko. Mendian den kapera ttikitik, Arantzeko kaperaraino, 1886an egin 14 gurutzeko bide bat bada. Bide honen ondoan, harpetxo batean, Ama Birddinaren itxurarekin batean, iturriño bat agertzen da. 1898an San Mattin Etchartek eraikiarazi zuen kalbario bat kaperaren aurreko ordozi ttikian, geroxeago 1900ean, Ama Birddinaren itxura bat emana izan zen, kaperaren aurreko kaperatxoan, eta berrikitan (2001) hilharriak (gizonarriak) emanak izan dira kalbarioaren inguruan”. Kapera atzean utzi eta Errebi mendiaren magalean hedatzen den GR-10aren bide-seinale zurigorriek erakusten diguten norabidean abiatu gara. Bide balizatua utzi eta Errebi mendiaren tontorrera igo gara. Bertatik dagoen ikuspegi paregabeaz gozatu eta gero, berriro kaperara jaitsi gara aurrez aurre ikusiko dugun bidean barna. Abiapuntura itzultzeko, kaperatik Ainhoaraino jaisten den pista zabaletik egin eta berehala Arantzako iturria ikusi dugu. Herrira iristean, etxe ederren artean paseatzera joan gara. | |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222732/akordatik-atxarrera-menditxiki.htm | albisteak | Akordatik Atxarrera | Menditxiki | Akordatik Atxarrera | Menditxiki. | Atxarre eta San Pedro ermita, zalantzarik gabe, talaia pribilegiatuenetako bat dira paisaia-eskaintzari dagokionez, Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren barruan kokapen pribilegiatua dutelako. Atxarre, Akorda auzoari lotua, Ibarrangelukoa da, erreserban sartzen diren hogeita bi udalerrietako bat. 23.000 hektareako lursaila da, Matxitxako lurmuturraren eta Arbolitz puntaren artean isurtzen duten uren banalerroak mugatzen duena. Hiru dira Urdaibaiko interes bereziko eremuak: kostaldea, padurak eta artadi kantauriarra. Atxarre azken zuhaitz-multzo horren barruan dago, kareharrizko lurzoruetan oso bereizgarria dena, hala nola gure mendia eta bere auzoak kokatzen diren Marua, Againdi, Armendua, Burretxagana, etab. Artadiak bere mantua goialdean eta hegalen goialdean hedatzen du. Beherago pinua (intsignis pinua) eta eukaliptus basoak (eukaliptadi) nagusitzen dira behealdean, Bizkaiko kostaldeko paraje hauek osatuz. Hurbilen dagoen eta bidearen hasiera gisa gehien erabiltzen den abiapuntua Akorda auzoa da. Bertara iristeko Ibarrangelurako errepidea hartu behar da bostehun metroko altuerara iritsi arte Herriaren sarreran dagoen bidexkatik gorantz jo dugu, hiru gaztainondoen azpian dagoen banku batekin topo egin arte. Atxarrereantz zuzentzen den bidetik aurrera egin eta Dantzaleku izenez ezagun a den zabalgunera heldu gara, elezaharren arabera, inguruko akelarreen eszenatoki bezala erlazionatzen duen lekura hain zuzen ere. Aurreraxeago, bidebanatze batean, Kanalatik igotzen den bidea aurkitu dugu, eskuinekoa aukeratu eta azken aldapari aurre egingo diogu. Maldari aurre egin eta plataforma gorenera iritsi gara, ermitaren eta buzoiaren ondora. Aurrez aurre daukagun ikuspegi paregabeaz gozatu ostean, abiapuntura itzuli gara. | |
2022-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/222733/matxinbrao-bidea-menditxiki.htm | albisteak | Matxinbrao bidea | Menditxiki | Matxinbrao bidea | Menditxiki. | Matxinbrao pasealekua Arabako Errioxako Bastidako lurretan hedatzen da. Herriaren goiko aldetik abituko gara, Kristoren ermitaren ondotik pasa eta gero, La Mota muinora igoko gara. Bertatik Errioxako mahastien eta herriaren ikuspegi zabalak izango ditugu. Gain hau, San Gines atsedenlekuarekin lotzen duen 2 kilometroko ibilbidean zehar, Pedro Pablo bertako artistak apaindutako artelan berezi eta ikusgarriak ikusiko ditugu, baita ere akueduktu zaharraren arrastoak. Irudi bereziak ingurune paregabe batean txertaturik, eta dena, Toloño mendiaren magalean txertaturik. San Gines atsedenlekura heldu eta gero, aukera desberdinak ditugu Bastidara itzultzeko. Lehenengoa, etorritako bidetik atzera egitea, bestea, berriz, lurrezko pistan zehar itzuli. Umeekin egiteko ibilbide aproposa, natura eta kulturaren ikasgela. | |
2022-11-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222734/adarra-menditxiki.htm | albisteak | Adarra | Menditxiki | Adarra | Menditxiki. | Besadegitik ohiko bidetik errekaraino igo gara eta hemen, Etenetara zuzentzen den xenda barrena jarraitu dugu. Lepora heldu aurretik, ezkerretik igotzen den bidetik tontorrera igo gara. Itzulera, berriz, beste isurialdetik burutu dugu. | |
2022-11-13 | https://www.berria.eus/albisteak/222735/leitzako-muinoak-menditxiki.htm | albisteak | Leitzako muinoak | Menditxiki | Leitzako muinoak | Menditxiki. | Ezkurrako mendatean dagoen Basakabi jatetxearen ondoan kotxea utzi eta Leitzako muinoak ezagutzera abiatu gara. Pista zabala hartu eta berehala eskuin aldera jo dugu Loiategiko kaskura igotzeko. Lehen muino hau pasa eta gertu dagoen lepora jaitsi gara eta aurrez ikusi dugun xendatik baso aldera igotzen hasi gara. Pagadia zeharkatu eta apenas ikusten den xendatik aldapa piko eta gogorrari ekin diogu aska baten ondora ailegatu arte. Aurpegia eta lepoa freskatu, gertu dagoen lurrezko pista zeharkatu eta belarrezko alfonbratik igotzen jarraitu dugu. Petriketaren magalean eskuin aldera zabaltzen den bidetik gertu dugun Eguzkizko muinorantz zuzendu ditugu gure urratsak. Erraz heldu gara tontorrera eta bertan bi buzoi eta ikuspegi paregabea; Kornieta, Ireber, Aralar, Aizkorri, Berian eta abar luze bat. Talaia bikaina atzean utzi eta lepora itzuli gara gertu dagoen Petriketako tontorrean dagoen buzoiaren ondora iristeko. Aurrekoan bezala, panoramika zoragarria. Lurrezko pistak pagadian murgildu gaitu eta bertatik ateratzean gertu dagoen Baztarlako gainean dagoen buzoia ezagutu dugu. Leitza aldera ikuspegi ederra. Itzulera, antenara igotzeko erabiltzen den pista zabaletik egin dugu. | |
2022-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/222736/irulegiko-herrixka-eta-gaztelua-menditxiki.htm | albisteak | Irulegiko herrixka eta gaztelua | Menditxiki | Aranzadi Zientzia Elkarteak dionaren arabera, "Irulegi fase kronologiko zabalak barneratzen dituen aztarnategia da, eta arrazoi hori dela eta, erreferentziala izango da Iruñeko arroko bilakaera historikoa ezagutzeko". | Irulegiko herrixka eta gaztelua | Menditxiki. Aranzadi Zientzia Elkarteak dionaren arabera, "Irulegi fase kronologiko zabalak barneratzen dituen aztarnategia da, eta arrazoi hori dela eta, erreferentziala izango da Iruñeko arroko bilakaera historikoa ezagutzeko". | Ilundain herritik abiatu eta berehala iritsiko gara baso biziduna hasten den pistaren sarrerara. Sorgin bat tailatuta duen enbor baten ondoan dagoen langa gainditu eta aurrera egingo dugu. Tarte txiki bat bete eta gero, bide zabala utzi eta pinu artean marrazten den xendan egurrezko hamaika irudien ondotik igaroko gara (barraskiloa, igela, hartza, hontza, onddoa, txinatarra, sagua…). Irudi guztiak Ilundain Fundazioko langile eta gazteek eginak dira. Pistara ateratzean, ingurune hesitua duen tximeleten erreginaren mikro-erreserbara gerturatuko gara. Isabel-tximeleta (Graellsia isabellae), gaueko tximeleta handi bat da, batez ere berde kolorekoa. Ilundaingo mikro-erreserba hau espezie honetako munduko lehena da. Langa gainditu eta berriro pista zabala hartuko dugu leporaino igotzeko. Puntu honetan, bide zabala utzi eta GR-220aren seinale zurigorriek (Iruñerriako arroaren itzulia) erakusten diguten norabidean, pinudian murgildu eta bertatik zabaltzen den xendan barrena abiatuko gara. Lehen malda igo orduko, malda handia eta pikoa gainditzeko 150 maila dituen eskailera batekin egingo dugu topo. Goiko aldera iristean, ikuspegia zabaldu egingo zaigu, ezpel eta pinu txiki batzuk izan ezik, ez dugu trabarik izango. Gure mendean, Itzagaondoako ibarreko zereal lurrek osatzen duten puzzle koloretsua, sasoi bakoitzaren arabera kolore desberdinez jantziz. Bidezidorrak pinudi txiki bateraino eramango gaitu eta hau zeharkatzean, aurrez aurre ikusiko dugun ordoki berdearen goiko aldean Irulegiko gazteluaren aurriak agertuko zaizkigu. Tontorrerantz abiatu aurretik, magalean kokatuta dagoen Burdin Aroko herrixkaren aztarnategira gerturatuko gara. Aranzadi Zientzia Elkarteak, 2007 eta 2017 artean gaztelua ikertu eta gero, 2018an honen magalean dagoen herrixka aztertzen hasi zen. Indusketa horien ondorioz, Kristo aurreko I. mendekoa den esku itxura duen brontzezko xafla bat aurkitu zuten. “Irulegiko eskua” izenez ezagutzen den pieza berezi honetan lau lerroko idatziak agertzen dira, eta horietako lehenengoa, “sorioneku” modura transkribatu dute, karaktere paleohispaniarretan eta hizkuntza baskoian idatzia. Adituen arabera, ohiz kanpoko aurkikuntza honek antzinako baskoiek alfabetaturik zeudela erakusten du, eta ez zirela idazten hasi alfabeto latinoan. Baskoieraz idatzitako lekukotasun zaharrena dugu hau. Zinez, antzinako euskarari buruzko aurkikuntza garrantzitsua. Herrixka atzean utzi eta gaztelu aldera igotzeko azken maldari aurre egingo diogu. Iruñerrian ondoen mantentzen den Nafarroako Erresumako Erdi Aroko gaztelua da. Eta hori, Aranguren ibarreko herritar, Larrazkoa elkartea, Nafarroako gobernua eta Aranzadi Zientzia Elkarteak, egindako ikerketa arkeologiko eta berreraikitze lanetan parte hartu izanari zor zaio. Iruñeko erresumaren hastapenetan eraiki zela uste da, garai hartako baskoien defentsa-sistema gotorlekuetan oinarritzen baitzen. Agaramontarren eta beaumontarren arteko gerra zibilean, Leringo kondea izan zen gazteluaren jabea, eta XIV. mendearen bukaeran, Juan Mearin beaumontarra zen hango alkaidea. 1494an, Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako errege-erreginek gaztelua berreskuratu zuten, baina urte berean gaztelua eraistea erabaki zuten. Gaur egun ikusten diren egiturak XIII eta XV. mendeetako eraikuntza faseei dagozkienak dira. Gazteluan dago tontorra adierazten duen buzoi edo gutunontzia eta harresietara igotze besterik ez dugu panoramika zabal eta ederraz gozatzeko. Datozen urteetan egingo diren balizko aurkikuntzek berriro Irulegi bisitatzera ekarriko gaituela desiratuz, etorritako bidetik atzera egingo dugu pistaraino. Bertara heldu baino metro batzuk lehenago, eskuinetik ateratzen den xenda hartuko dugu ibilaldi honen hasieran ezagutu dugun baso bizidunaren bigarren zatia ezagutzeko. Basoa zeharkatzen duen bide honek beste makina bat irudi erakutsiko dizkigu, egurrean edota enborretan tailatutako txakurra, behia, zaldia, kokodriloa, eskua, liburua, hontza, onddoak eta abar. Bide magiko honen azken partean, maitagarrien haritz-enborraren ondora iritsiko gara eta metro batzuk aurrerago eginez, maldan behera zuzentzen den bidezidorretik abiapuntura itzuliko gara. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222737/gizon-bat-atxilotu-dute-tuteran-ama-larri-zauritzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Tuteran, ama larri zauritzeagatik | Emakumea ospitalean dago, ZIUan, baina haren bizia ez dago arriskuan. | Gizon bat atxilotu dute Tuteran, ama larri zauritzeagatik. Emakumea ospitalean dago, ZIUan, baina haren bizia ez dago arriskuan. | Tuterako Udaltzaingoak 27 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo gauean, ama larri zauritu izana leporatuta. Emakumeari etxean egin zioten eraso, eta, zaurien ondorioz, ZIUan ospitaleratu dute, baina haren bizia ez dago arriskuan.
Udaltzainek 21:15ean jaso zuten abisua: Merindadeen Etorbidean pertsona bat odoletan zegoela, eta minutu batzuk lehenago eztabaida handi bat entzun zela inguruko etxebizitza batean. Udaltzainek pertsona hori aurkitu eta atxilotu egin zuten, eztabaida horretan parte hartu eta bere ama larri zauritu zuelakoan.
Foruzainen polizia etxera eraman zuten atxilotua, eta han egongo da epailearengana eraman arte. Foruzaingoak hartu du bere gain ikertzeko ardura. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222738/euskara-bihotzetik-ahora-lelopean-mural-bat-egin-dute-galdakaon.htm | Gizartea | 'Euskara, bihotzetik ahora' lelopean mural bat egin dute Galdakaon | Galdakaoko Udalak eta herriko Euskaraldiko batzordeak herritarrei «euskara erabiltzeko gonbita» egin diete. | 'Euskara, bihotzetik ahora' lelopean mural bat egin dute Galdakaon. Galdakaoko Udalak eta herriko Euskaraldiko batzordeak herritarrei «euskara erabiltzeko gonbita» egin diete. | Galdakaon (Bizkaia) mural bat margotu dute, eta, haren bidez, Galdakaoko Udaleko Euskara eta Enplegu arloek «euskara erabiltzeko deia» egin dute. Euskara, bihotzetik ahora leloa dago margotuta irudian. Eider Eibar ilustratzaileak diseinatu du murala, eta Enplegu Planeko kideak arduratu dira hura margotzeaz.
Ikusi gehiago: Hormek hitz egingo balute...
Euskaraldiaren harira sortu zen irudia osatzeko ideia, ekitaldiaren herri batzordeak egin baitzuen proposamena. «Euskara erabiltzeko mezua» herrian gelditzea nahi zutelako. Hala, bai Euskaraldiko batzordeak eta bai herriko udalak «euskara erabiltzeko gonbita» egin diete herritarrei. Azalduz euskal hiztunen kopuruak gora egiteko ez dela nahikoa euskara maitatzea, euskaraz dakitenek mintzatzea «ezinbestekoa» dela.
Gogora ekarri dutenez, Eustaten arabera, herritarren %63 euskaldunak dira, baina, Soziolinguistika Klusterrak eta Bagabiz euskara elkarteak egindako azkeneko ikerketen arabera, Galdakaoko kaleetan entzundako elkarrizketen %14,5 soilik izan dira euskaraz. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222739/nazien-altxor-baten-mapa-ezagutarazi-du-herbehereetako-artxibategiak.htm | Mundua | Nazien altxor baten mapa ezagutarazi du Herbehereetako Artxibategiak | 1944. urtean ezkutatu zuten altxorra, eta gaur egun milioika euro balio duten harribitxi, urre eta diamante batzuek osatzen dute. | Nazien altxor baten mapa ezagutarazi du Herbehereetako Artxibategiak. 1944. urtean ezkutatu zuten altxorra, eta gaur egun milioika euro balio duten harribitxi, urre eta diamante batzuek osatzen dute. | Indiana Jonesen hurrengo filmaren hasiera izan liteke, eta Jones doktorea izatearekin amestu duen ororen abenturarako harra piztuko du ziurrenik: Herbehereetako Artxibategiak milaka dokumentu egin ditu publiko gaur; horien artean, naziek 1944an ezkutatu zuten altxor baten mapa ezagutarazi dute. Kapela eta zartailua hartzeko motiboa badago: harribitxiz, urrez eta diamantez osatuta dago altxorra, eta milioika euro balio du gaur egun.
Sarbide Irekiaren Eguna dute gaur Herbehereetan, eta hori ospatzeko ezagutarazi du Artxibategi Nazionalak mapa. Naziek 1944ko abuztuan atera zuten altxorra Arnhem herriko Robaver banketxetik, Bigarren Mundu Gerran, aliatuen erasotik babesteko. Banketxetik ateratzeko, beroki tartean ezkutatu zuten altxorra, eta gero lau munizio kaxatan sartu eta lurperatu egin zituzten, garai horretako agirien arabera. Ustez, gaur ezagutarazi den mapa horrek adierazten du non ezkutatu zuten altxorra, Ommeren herrian, Herbehereetako erdialdean.
Altxorraren balioa aintzat hartuta, Herbehereetako Estatua behin baino gehiagotan saiatu da hori aurkitzen, baina maparen berri zutenek ez dute aurkitu orain arte; edo inork aurkitu badu, ez du ezer esan. Nazien armadako buru baten laguntza ere izan zuten altxorra aurkitzeko: hark altxorra egon zitekeen lekuaren zirriborro bat egin zuen, eta metalak aurkitzeko gailu batekin saiatu ziren topatzen. Baina alferrik.
Josst Rosendaal historialariak tokiko telebista kate bati adierazi dio ezohikoa dela mapa zehatz bat egotea, baina dena ez dagoela argi gaineratu du, eta galdera asko daudela erantzun gabe. Esate baterako, azaldu du altxorra lurperatu zuten garaian Ommeren herria borroken erdi-erdian zegoela, eta posible dela mapa horrek dioen lekuan lurperatu eta handik gutxira ateratzea, berriro babesteko.
Mapa Herbehereetako Kudeaketa Institutuak aurkitu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, eta Artxibategi Nazionalaren esku egon da. Hagan dago artxibategia, eta 137 kilometro osatzen dituzten agiriak, hamabost milioi irudi, 300.000 mapa eta marrazki historiko, eta 800 terabyte osatzen dituzten artxibo digitalak dauzka. Maparekin batera, beste agiri batzuk ere ezagutarazi ditu: Bigarren Mundu Gerran naziak lagundu zituzten herbeheretarrek gerra amaitu ostean kontzentrazio esparruetan jasandako abusuen berri ematen dute agiri horiek. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222740/langileek-ez-diote-enpresari-gaixo-agiria-eman-beharko-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Langileek ez diote enpresari gaixo agiria eman beharko Hego Euskal Herrian | Gizarte Segurantzak zuzenean emango dio enpresari gaixo baimenaren dokumentazioa. | Langileek ez diote enpresari gaixo agiria eman beharko Hego Euskal Herrian. Gizarte Segurantzak zuzenean emango dio enpresari gaixo baimenaren dokumentazioa. | Langileek gaixo agiria enpresari emateko beharra kendu du Espainiako Ministroen Kontseiluak, 2022ko azken bileran hartutako erabaki bati esker. Hala, kontseiluak 625/2014 Errege Dekretua aldatu du, eta aurrerantzean enpresak berak eskuratu beharko du gaixo agiria; Gizarte Segurantzatik lortuko dute agiria orain, telematikoki. Errege Dekretua Estatuaren Aldizkari Ofizialean publikatzean sartuko da indarrean neurri hori.
Gizarte Segurantzak azaldu duen moduan, dekretu horrekin Espainiako Gobernuak «tramiteak azkartu» eta «betebehar burokratikoak murriztu» nahi ditu; izan ere, haien ustetan, egun gaixoaldia hartzeko prozesuak «alferrik» luzatzen dira, eta enpresentzat, langileentzat eta osasun langile publikoentzat onuragarria izango dela diote.
Beraz, hemendik aurrera, gaixo baimena eskatzean osasun langileek ez dizkiote agiriaren bi kopia eman beharko langile gaixoari, bakarra baizik —langilearentzat—. Aurrerantzean, Gizarte Segurantzaren eta gaixo agiriak ematen dituzten entitateen komunikazioa telematikoa izango da, «digitalizazioak eta informazioaren teknologiek ematen duten eraginkortasuna aprobetxatuz». |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222741/barakaldoko-udalak-ez-dio-helegiterik-jarriko-kontraten-euskara-eskakizunen-aurkako-ebazpenari.htm | Gizartea | Barakaldoko Udalak ez dio helegiterik jarriko kontraten euskara eskakizunen aurkako ebazpenari | Errekurtsoa aurkeztea galdegin dio Euskalgintzaren Kontseiluak, epaia «oso ahula» dela iritzita; auzitegiari egotzi dio EAEko Udalen Legea eta hura garatzeko araudia kontuan ez hartzea. Sasiburu euskara elkarteak salatu du Barakaldoko euskaldunen eskubideak ez direla betetzen. | Barakaldoko Udalak ez dio helegiterik jarriko kontraten euskara eskakizunen aurkako ebazpenari. Errekurtsoa aurkeztea galdegin dio Euskalgintzaren Kontseiluak, epaia «oso ahula» dela iritzita; auzitegiari egotzi dio EAEko Udalen Legea eta hura garatzeko araudia kontuan ez hartzea. Sasiburu euskara elkarteak salatu du Barakaldoko euskaldunen eskubideak ez direla betetzen. | Barakaldoko (Bizkaia) gertuko kultur zerbitzuak kudeatzeko lehiaketa publikoan gutxieneko euskara maila eskatzea baliogabetu duen ebazpenari ez dio helegiterik jarriko udalak. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren arabera, azpikontratatutako enpresei ezin zaie halako betekizunik jarri, ezin baitzaizkie hizkuntza eskakizun berak «inposatu» langile publikoei eta enpresa pribatuetakoei. Barakaldoko Udalak jakinarazi du ez duela ebazpen horren aurka egingo, ez dagoelakoan «lege oinarririk errekurtsorako». Kontrakoa adierazi du, ordea, Euskalgintzaren Kontseiluak: Amaia del Campo alkateari (EAJ) bidalitako gutun batean, helegitea aurkezteko eskatu dio, epaia «oso ahula» delakoan.
Izan ere, Kontseiluak ohar bidez azaldu duenez, auzitegiaren ebazpena 2014ko epai batean oinarritu da, baina ez die erreparatu ondoren onartutako arauei; batez ere, 2016ko Udal Legeari eta hura garatzeko 2019an onetsitako dekretuari. Hain justu, tokiko erakundeetan hizkuntza ofizialak nola erabili arautzen du dekretu horrek, eta berariaz jasotzen du kontratuetan «kasu bakoitzean beharrezkoak diren klausulak» txertatzea. «Indarrean dagoen araubideak modua ematen du herritar guztien eskubideak bermatzeko hizkuntza klausulak ezartzeko. Are zehatzago, lanpostuetan hizkuntza ofizial bietan jarduteko gaitasuna duten langileak jarri beharra jasotzen du, eta epaiak ez dio horri erreparatu», nabarmendu du Kontseiluak.
Ildo horretan, Idurre Eskisabel idazkari nagusiak berretsi du «oso garrantzitsua» dela erakunde publikoek halako hizkuntza irizpideak ezartzea kontratentzat, bermatzeko enpresa pribatuek euskaraz emango dituztela zerbitzuak: «Gogoan izan behar dugu kasu horretan kontratatzailearen egoera juridikoa ez dela herritar norbanakoarena, administrazio zerbitzu kudeatzailearena baizik. Izan ere, zerbitzu publikoa enpresa pribatuak ematen badu ere, herritarrak eskubide guztien jabe izaten jarraitzen du, hizkuntza eskubideak barne. Hortaz, euskaldunon eskubideak ere bermatu behar ditu, eta, beraz, erabat legezkoa eta zilegi da administrazioak kontratuetan euskararen ezagutza eskatzea herritar guztien eskubideak bermatzeko». Hori dela eta, Kontseiluak «txalotu» egin du Barakaldoko Udalak hizkuntza irizpideak ezarri izana, eta horregatik galdegin dio helegitea aurkeztea.
Antzeko argudioak izan ditu ahotan Iñigo Urrutia hizkuntza zuzenbidean adituak, gaur goizean Euskadi Irratian egindako adierazpenetan. Haren ustez, «juridikoki erabat eskasa» da ebazpena, «oinarri juridiko ahulak» dituelako. «Larritzat» jo du auzitegiak Udal Legea ez ezagutzea, baina, horrez gain, Espainiako Auzitegi Gorenak arloan emandako jurisprudentzia ere ez barneratzea egotzi dio; izan ere, Lasarte-Oriako Udalaren kasu batean, auzitegi horrek ebatzi zuen zilegi dela kontratu publikoetan hizkuntza eskakizun berak galdegitea.
26 langile
Udalak 2021ean egin zuen gertuko kultur zerbitzuak kudeatzeko lehiaketa publikoa, 4,6 milioi eurokoa. Baldintza gisa ezarri zuen langile guztiek —guztira, 26 lagun— gutxieneko euskara maila bat egiaztatzea, edo bi urteko epean maila hori izateko ikasketak gauzatzea. Teknikarientzat, hirugarren euskara eskakizuna (C1) galdegin zuen udalak; administrazio langileentzat eta mantentze lanez arduratzen direnentzat, berriz, bigarrena (B2). CCOOk lehiaketaren aurka egin zuen, besteak beste argudiatuta hizkuntza betebehar horiek ez datozela bat errealitatearekin. Sindikatuaren iritziz, aurrez hizkuntza eskakizunik ez egoteak ez zuen galarazi «egoki» lan egitea, langileetako batzuek badakitelako euskaraz. Era berean, uste du «erabiltzaileen errealitate linguistikoa» aztertu beharko litzatekeela halako erabaki bat hartu baino lehen.
Auzitegiak bat egin du CCOOren ikuspegiarekin, eta udalari adierazi dio ez duela eman hizkuntza eskakizunen inguruko argudiorik. Udalak, berriz, erantzun du udaleko kultur etxeen langileen subrogazioa «bermatu» egin duela beti.
Kontseiluak berretsi du «oso larria» dela ebazpena, «herritarren eskubideen urraketak betikotuko dituelako, administrazioaren lanak kanpoko enpresa bati esleitzen zaizkion bakoitzean». Eskisabelek salatu du «botere judiziala hizkuntza politika egiten» ari dela, eta dei egin du ebazpenari «batasunetik eta bateratasunetik» aurre egitera; ildo horretan, iragarri du eragile sozial, politiko eta sindikalekin harremanetan jarriko dela, «erantzunean inplikatzeko». ELA sindikatuak ere «hizkuntza eskubideen aurkako erasotzat» hartu du ebazpena, eta gogoratu du langileek ere euskaraz lan egiteko eskubidea dutela.
Sasiburukoak, haserre
Barakaldoko Sasiburu euskara elkarteak ere kezka adierazi du ebazpenaren harira. Ohar bat igorri du, eta irmo mintzatu da: «26.251 euskaldun eta 20.286 ia euskaldun gara Barakaldon, eta gure hizkuntza eskubideak ez dira betetzen». Erantsi du herrian «ezintasun nabarmena» dutela euskaraz bizitzeko, eta oztopo ugari topatzen dituztela, hain justu, udal zerbitzu publikoetan: «Kultur etxeetan, kiroldegietan, liburutegietan... maiz erdaraz aritzera behartuta egoten gara: euskarazko arreta eskasa edo zuzenean ezinezkoa, gaztelaniaz bakarrik eskaintzen diren ikastaroak... Horrek guztiak deseroso sentitzera garamatza, hau da, euskaldunok gure jaioterrian arrotz sentitzera».
Hartara, eskakizun «xumea» egin dute Sasiburuko kideek: «Legea bete dadila». Izan ere, uste dute legeak euskaraz bizitzeko aukera bermatu beharko liekeela. «Baina egoera honetaz kexu garenean, babestu beharko gintuzketenak gure aurka jartzen dira». Horren adibide aipatu dute sistema judizialaren jarduna, eta «beldurra» adierazi dute, beren herriari lotutako ebazpena «aurrekari» bilaka daitekeelako. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222742/aixeindarrek-beste-parke-eoliko-bat-eraiki-nahi-du-araban-zortzi-sorgailukoa.htm | Ekonomia | Aixeindarrek beste parke eoliko bat eraiki nahi du Araban, zortzi sorgailukoa | Arraia-Maeztuko, Iruraiz-Gaunako eta Donemiliagako lurrak ukituko lituzke. Azazetakoaren alboan legoke, eta 40 MWko ahala izango luke. | Aixeindarrek beste parke eoliko bat eraiki nahi du Araban, zortzi sorgailukoa. Arraia-Maeztuko, Iruraiz-Gaunako eta Donemiliagako lurrak ukituko lituzke. Azazetakoaren alboan legoke, eta 40 MWko ahala izango luke. | Araban beste parke eoliko bat eraikitzeko bidea hasi du Aixeindarrek. Iberdrolak eta Eusko Jaurlaritzak Energiaren Euskal Erakundearen bitartez osaturiko elkarteak zortzi aerosorgailu berri jarri nahi ditu Laminoriako lurretan. Hiru udalerriko lurretara hedatuko litzateke parkea: Arraia-Maeztura, Iruraiz-Gaunara eta Donemiliagara. Bultzatzaileen arabera, 40 megawatt argindar sortzeko ahal gordina izango luke azpiegiturak. Industria Administrazioaren Arabako lurralde ordezkariak atzo eman zuen baimen eskaeraren berri, EAEko aldizkari ofizialean. Tramite burokratikoen lehen pausoa da, eta, jakinarazpen publikoarekin batera, hogei eguneko epe bat hasi zen, norbaitek ingurune horretan bertan antzeko beste egitasmo bat eraikitzeko asmoa duen jakiteko. Aixeindarrek Araban eraiki asmo duen hirugarren parke eolikoa da Laminoriakoa. Beste biak Labrazakoa eta Azazetakoa dira, eta haien tamaina eta ahal bera du horrek, hala aerosorgailu kopuruari dagokionez, nola ustezko argindar ekoizpenari. Arkamun eta Iturrietan eraiki nahi zituenak, berriz, bertan behera gelditu ziren. Aldundiak iragan azaroan bultzada eman zion Azazetako parkeari, tramitazio administratiboa bere gain hartu ondoren. Esku hartzeko eskatu zion Iberdrolak abuztuan, egitasmoak ukitzen dituen sei udalen arteko akordioa ezinezkoa zela iritzita. Azkenean, aldundiak bere gain hartu du antolakuntza urbanistikoaren banaketaren diseinua, eta orain, besteak beste, ingurumen inpaktuaren ikerketak enkargatu ahal izango dira. Kontuan hartzeko moduko aurrekaria da, Laminariako egitasmoak ukitzen dituen hiru herriak Azazetakoaren korapiloaren barnean baitzeuden. Bi parkeak elkarren alboan egongo dira; hortaz, ikusteko dago ea aldundiak nola jokatzen duen orain. Ea aurrekaria aplikatzen duen edo, orduan bezala, hiru hilabeteko epea ematen dien udalei. Eraikuntza epei dagokienez, Azazetakoa 2025erako martxan egotea espero du Aixeindarrek.
44. eskaera Laminoriako parkearena Hego Euskal Herriko administrazioek mahai gainean duten parke eoliko bat eraikitzeko 44. eskaera da. Nafarroako Gobernua 27 proiektu berri tramitatzen ari da; Eusko Jaurlaritza, beste 11 —Laminoriakoa barne—; eta beste hiru badira, gutxienez, Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioan —50 megawattetik gorako instalazioak han tramitatzen dituzte—; Statkraft enpresak iragarritako biak gehitu behar zaizkie horiei. Gehiago ere espero dira, energia eolikoaren sektorea indarra hartzen ari baita 2021etik. Gaur egun, 44 parke eoliko ari dira lanean Euskal Herrian. 1.400 errota edo poste inguru dira, lurrekoak guztiak, eta mendietan zein landa eremuetan daude. 1.520 megawatteko potentzia dute guztien artean. Beste 44 eskaerak egitasmoetan mamitu ahala eraikiko balira, 1.490 megawatt gehiago erantsiko lituzkete parke berriek eta, beraz, Euskal Herriko indar eolikoa orain halako bi litzateke aurki. |
2023-1-3 | https://www.berria.eus/albisteak/222743/cfdtren-ezezkoarekin-hasi-ditu-bornek-erretretari-buruzko-azken-negoziazioak.htm | Ekonomia | CFDTren ezezkoarekin hasi ditu Bornek erretretari buruzko azken negoziazioak | Adina 65 edo 64 urtera atzeratuz gero mobilizatuko dela ohartarazi dio sindikatu erreformistak. «65 urteko erretreta ez da totem bat», onartu du Frantziako lehen ministroak | CFDTren ezezkoarekin hasi ditu Bornek erretretari buruzko azken negoziazioak. Adina 65 edo 64 urtera atzeratuz gero mobilizatuko dela ohartarazi dio sindikatu erreformistak. «65 urteko erretreta ez da totem bat», onartu du Frantziako lehen ministroak | Azken txanpan sartu da erretretaren erreformaren negoziazioa. Gaur-biharretan gizarte eragileetako ordezkariekin bilduko da Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroa, ezinezkoa dirudiena lortzeko: sindikatu batzuek erreforma babestea. Hasteko, ezezko borobila eman dio sindikaturik handienak, CFDT erreformistak.
Frantziako Gobernuak hilaren 10ean aurkeztuko du bere proposamena, eta hilaren 23ko ministroen kontseiluan onartuko du, ahal dela udaren amaieran indarrean izateko.
Beste xede zail baina ez ezinezko bat ere badute egun hauetan Bornek egingo dituen bilerek: Errepublikanoak (LR) eskuineko alderdiaren onespena eskuratzea. Haren botorik gabe, litekeena da Frantziako Gobernuak berriro erabiltzea lege bat bozketarik gabe onartzeko aukera ematen duen Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua. Dagoeneko hamar aldiz baliatu du Bornek, besteak beste, aurtengo aurrekontuak onartzeko.
Negoziatzeko prest
Tresna hori gehiegi erabiltzeak bere gobernuaren irudiari kalte egiten dion jakitun, elkarrizketarako jarrera erakutsi nahi izan du Bornek. Bilera sorta hasi aurretik, Franceinfo irratian lehen ministroak argi utzi du erreformaren puntu batzuk ez daudela lotuta, eta espresuki aipatu zuen erretretaren adina 62 urtetik 65 urtera luzatzeko proposamena: «Erretreta 65 urterekin hartzea ez da totem bat».
Esaldi hori Errepublikanoei begirako keinu baten gisa interpreta daiteke, haien artean askok esan baitute gehiegizkoa iruditzen zaiela erretretaren adina 65 urteraino atzeratzea, eta 64 urterekin moldatuko liratekeelako. Ia erabat bazter daiteke gobernuak hortik behera egitea, bere Urteberriko mezuan bertan Emmanuel Macron Errepublikako presidenteak esan baitzuen derrigorrezkoa ikusten zuela adina gibeleratzea, bestela sistemak defizit jasangaitzak izango dituelakoan.
65 ala 64 urte izan, sindikatu guztiek erabat arbuiatu dute erretiroa hartzeko adina luzatzea, eta aspaldi ikusi gabeko batasun bat erakutsi dute. Gaur bertan, Bornerekin bildu ondoren, jarrera irmoa erakutsi du Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak: «Ez dugu pasatzen utziko apalenei kalte egingo dien erreforma bat [...] Hemen esango dut eta lehen ministroari esan diot: erretiroaren adina 64 edo 65 urtera atzeratzen bada, CFDT mobilizatu egingo da erreformaren aurka».
Kolpea da erantzun hori gobernuarentzat, CFDT baita sindikaturik handiena sektore pribatuan, baina baita erreformarako prestasunik handien erakusten duena ere. Hain zuzen, Berger prest azaldu da adinaren gibeleratzea ez den beste puntu batzuk negoziatzeko, hala nola lan gogorrean aritu direnen aldeko neurriak, erretretara gerturatzen ari direnen baldintzak, eta gutxieneko pentsioak. Jarrera hori bera du CFTC sindikatu kristauak. «Bilerak ez dira alferrikakoak», aldarrikatu du Cyril Chabanier CFTCko presidenteak.
Bilerek ez dutela ezertarako balio uste du, berriz, CGTk. «Ez dugu erreformaren periferikoak eztabaidatzeko asmorik», adierazi du Catherine Perret sindikatuko bigarren buruak. Bilera baliatuko du gobernuari ohartarazteko «zer arrisku duen sindikatu guztien eta frantziarren %80ren aurka egiteak».
Lehen protesta, 21ean
Mahai gainean dagoen gaietako bat da lan bizitza luzea izan dutenen egoera. Alde horretatik, Bornek baztertu egin du pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak luzatzeko aukera: «Ez gara joango Touraine legeak aurreikusten dituen 43 urteak baino urrunago [...] Inork ez du 47 edo 48 urte lan egin beharko». Enpresen eta langileen kotizazioak emendatzea ere baztertu du gobernuak, horren lanaren kostua handituko lukeelako.
Pentsioen erreforma ez da soilik bulegoetan jokatuko. Sindikatuek ohartarazi dute kalera ateratzeko prest daudela. Lehen protesta hilaren 21erako deitu dute gazteen aldeko elkarte batzuek. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222763/nicolas-redondo-hil-da-ugtko-idazkari-nagusi-izandakoa.htm | Ekonomia | Nicolas Redondo hil da, UGTko idazkari nagusi izandakoa | 1927an jaioa zen, Barakaldon (Bizkaia), eta 95 urte zituela hil da. 1976 eta 1994 artean izan zen sindikatuko burua, eta PSOEko diputatu ere izan zen Espainiako Kongresuan. | Nicolas Redondo hil da, UGTko idazkari nagusi izandakoa. 1927an jaioa zen, Barakaldon (Bizkaia), eta 95 urte zituela hil da. 1976 eta 1994 artean izan zen sindikatuko burua, eta PSOEko diputatu ere izan zen Espainiako Kongresuan. | Nicolas Redondo Urbieta hil da (Barakaldo, Bizkaia, 1927 - Madril, 2023), UGT sindikatuko buruzagi historikoa. Sestaoko Naval ontziolan lanean hasi zen 1945ean, eta urte hartan bertan afiliatu zen PSOEra eta UGTra. 1976 eta 1994 bitartean izan zen sindikatuko idazkari nagusia, eta PSOEko diputatu Espainiako Kongresuan 1977 eta 1987 artean.
UGTk berak eman du heriotzaren berri bart: «Espainiako sindikalismoko ezinbesteko ikur izan zen frankismo garaian, trantsizioan eta baita demokrazian ere». Izan ere, frankismo garaian hainbat aldiz atxilotua eta epaitua izan zen; lehen aldiz, 1951n. Besteak beste, 1967an ere atxilotu zuten, Ramon Rubial eta Eduardo Lopez Albizu buruzagiekin batera, eta Las Mestasera (Espainia) deserriratu; 1971n ere atxilotu zuten, Felipe Gonzalezekin eta Enrique Mugika Herzogekin batera.
Diktadura amaitu berritan izendatu zuten UGTko idazkari nagusi, 1976an, eta Moncloako Hitzarmenen bultzatzaile nagusietako bat izan zen 1977an. 1971tik zen sindikatuko idazkari politikoa. Kargu hori PSOEko diputatu izatearekin uztartu zuen: Bizkaiko ordezkaria izan zen Espainiako Kongresuan hamar urtez. 1977an, 1979an, 1982an eta 1986an hautatu zuten, baina 1987an uko egin zion aulkiari, Felipe Gonzalezen gobernuarekin zituen desadostasunak tarteko, eta, CCOOrekin batera, 1988ko azaroaren 14ko greba orokor arrakastatsua deitu zuen.
1994. urtean utzi zion UGTko idazkari nagusi izateari, eta geroztiz ez du kargu politikorik izan, nahiz eta egin dituen agerraldi publikoak.
PSEren lehen kongresua, 1977ko martxoan, Igeldon (Donostia). Lehenengo lerroan, ezkerretik hasita, laugarrena da Redondo, eta tartean dira, besteak beste, Ramon Rubial, Felipe Gonzalez eta Txiki Benegas. BERRIA
Redondoren heriotzak erreakzio ugari eragin ditu, eta asko izan dira haren ibilbidea goraipatu dutenak. PSOEk, adibidez, esan du «sozialista eta bere bizitza osoa langileen eta gizartearen eskubideen aldeko borrokara eskaini zuen gizona» zela. Yolanda Diaz Espainiako presidenteordeak, berriz, Redondo «sindikalista bikaina» izan zela azpimarratu du: «Langileen defentsari, askatasunari eta demokraziari eskaini dio bizitza». Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak nabarmendu du «Espainia demokratikoko pertsonaiarik nabarmenduenetakoa» izan dela. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222764/kevin-mccarthy-errepublikanoak-ez-du-babes-nahikorik-lortu-aebetako-ordezkarien-ganberako-buru-izateko.htm | Mundua | Kevin McCarthy errepublikanoak ez du babes nahikorik lortu AEBetako Ordezkarien Ganberako buru izateko | Aldeko 203 boto lortu ditu McCarthyk, baina 218 behar ditu Ordezkarien Ganberako buru izateko. | Kevin McCarthy errepublikanoak ez du babes nahikorik lortu AEBetako Ordezkarien Ganberako buru izateko. Aldeko 203 boto lortu ditu McCarthyk, baina 218 behar ditu Ordezkarien Ganberako buru izateko. | Kevin McCarthy Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) alderdi errepublikanoko kideak galdu egin du Ordezkarien Ganberako buru izateko lehenbiziko bozketa. Aldeko 203 boto lortu ditu McCarthyk lehenbiziko saiakeran; Hakeem Jeffries alderdi demokrataren New Yorkeko hautagaiak, berriz, 212.
McCarthyren babes faltak agerian utzi ditu «errepublikanoen arteko desadostasun sakonak». Izan ere, alderdi errepublikanoko zenbait kongresukidek Andy Biggs hautagaiaren alde bozkatu dutenean gertatu da blokeoa. Biggsek bere sare sozialetan argi utzi du McCarthyk «erretiroa hartu» behar lukeela. CNN komunikabidearen erranetan, lehenbiziko saiakeran McCarthyren alde egin ez dutenek Jim Jordan hautagaiaren alde bozkatuko dute.
Errepublikanoek, ordea, 222 aulki dituzte; beraz, McCarthyk lau boto soilik galtzen ahal ditu, Ordezkarien Ganberako buru izan nahi badu. Izan ere, arauen arabera, prozesua behin eta berriz errepikatuko da hautagaietako batek 218 boto lortu arte. Prozesua blokeatuta gelditu zen azkeneko aldia 1923. urtean izan zen: bederatzigarren saiakeran atera zen garaile hautagai bat. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222765/2022ko-auzi-eta-gertakari-nabarmenen-bilduma.htm | Gizartea | 2022ko auzi eta gertakari nabarmenen bilduma | Joan den urteko laburpenaren barrenean, auzi eta eztabaidarik nabarmenenak biltzen dituzten bideoen zerrenda ondu du BERRIAk. Euskal Herritik hasi, eta Kongoko Errepublika Demokratikoraino. | 2022ko auzi eta gertakari nabarmenen bilduma. Joan den urteko laburpenaren barrenean, auzi eta eztabaidarik nabarmenenak biltzen dituzten bideoen zerrenda ondu du BERRIAk. Euskal Herritik hasi, eta Kongoko Errepublika Demokratikoraino. | Hausnarketa, auzi eta eztabaida ugari utzi ditu atzean 2022. urteak, baita sorpresa eta poz anitz ere. Ibilbide horretan adi egon da BERRIA, eta ikus-entzunezko zenbait pieza ondu ditu. Urteko lehenbiziko bideoetako bat Portu bat hurbilago izenburupean argitaratu zen. Hartan, BERRIAk duela bi urte egindako bidaia baten kronika ageri da: Andaluziako Puerto de Santamariako espetxeetara egindako bidaia batena, zehazki.
«Minbizia hitza lehenengo aldiz entzuten duzunean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko», dio Min Bizia erreportajeko protagonistetako batek. Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bueltan egindako pieza bat da, non eritasuna hurbiletik bizi duten hiru lagunen testigantzak jaso dituen BERRIAk.
Ikusi gehiago: 2022. urteko bideoak
Bideo hunkigarriak ere egon dira 2022an. Martxoan, erraterako, Ukrainatik 26 lagun etorri ziren Euskal Herrira, eta BERRIAk aukera izan zuen haiekin egoteko. Diana Hryhorian izan zen Kiev utzita Euskal Herrira etorri ziren iheslarietako bat, eta harekin solastatu zen BERRIA. Hilabete berean, Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetaria Kongoko Errepublika Demokratikoan egon zen, eta hango emakumeek bizi duten egoeraren inguruko erreportajea egin zuen. Alboan gobernuz kanpoko erakundearen arabera, Kongoko Errepublika Demokratikoan 100.000 emakume bortxatzen dituzte urtero.
Apirilean, Euskal Herrira itzuli zen BERRIA, eta zazpi lurraldeetan barrena ibili, Korrikaren inguruko zenbait ikus-entzunezko pieza argitaratu baitzituen. Hirugarren egunean, adibidez, Lara Madinabeitia berriemaile bereziak bideo kronika egin zuen, bezperan zer gertatua zen eta egun horrek zer ekarriko zuen azaltzeko.
Kea dario: Zubietako erraustegia izenburupean argitaratu zen erreportaje bat maiatzean. Izenak dioen moduan, Zubietako erraustegiaren inguruko hausnarketa egiten da hartan, eta eraikitzeko lanak hasi zirenez geroztik gertatutakoak eta horren ondorioak aztertzen dira.
Ekainean kanpora begiratu zuen BERRIAk bertze behin, Rodrigo Londoño Echeverri 'Timochenko' Kolonbiako politikari eta komandante ohia elkarrizketatu baitzuen. Bertzeak bertze, Petroren garaipenaz, gerrillari ohi eta politikari gisa egin duen ibilbideaz eta Kolonbiaz mintzatzen da bideoan.
Ahomentan atalerako ere ikus-entzunezko pieza interesgarriak ondu ditu BERRIAk, eta horien artean dago Kattalin Barcena eta Amets Aranguren musikariei egindakoa. Elkarrizketa hori izan da urte osoan gehien irakurri direnetako bat, eta bideoek ere arrakasta izan dute.
Urteko bilduma guztietan lekua izan du Irulegiko Eskuak, eta bideoen zerrendan sartzea ere lortu du. Mattin Aiestaran arkeologoari egindako elkarrizketa 2022ko bideorik garrantzitsuenetako bat da. Eskua aurkitu zuenean bizitakoak, zer zen jakitean izandako erantzuna eta ondoren etorritako oihartzun mediatikoa izan zituen hizpide Aiestaranek BERRIArekin.
Bertsolari Txapelketa Nagusiaren barrenean, buru-belarri aritu ziren BERRIAko zenbait kazetari ikus-entzunezko edukiak prestatzen. Ondutako saioetako batean, Maider Galardi kazetariak izenburua jartzen zion bertso saio bakoitzari. Irungo finalaurreko puntuaketarengatik sortutako gorabeheren inguruan ere mintzatu zen. Txapelketa amaitu zenean, gainera, Maialen Lujanbiorekin solastatu zen BERRIA.
Eztabaidaezina da bertsolaritzak oihartzun handia duela Euskal Herrian, baina zer gertatzen da arlo horretan jarduten ez duten kultura sortzaileekin? Izan ere, Euskal Herriko sortzaile anitzek adierazi dute irla batean eta urez inguratuta sentitzen direla. Auzi horri erreparatu zion BERRIAk urtearen amaieran, eta bost lagun elkartu zituen sortzaileez eta sorkuntzaz mintzatzeko: Dom Campistron, Leire Vargas, Maitane Serrano, Oier Zuñiga eta Gartxot Unsain. Testigantza horiek biltzearen emaitza da Irla den isla dokumentala. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222766/enkarterrin-beste-parke-eoliko-baterako-proiektua-aurkeztu-dute.htm | Ekonomia | Enkarterrin beste parke eoliko baterako proiektua aurkeztu dute | Euskal Haizie enpresak sei haize errota jarri nahi ditu Gordexola, Zalla eta Gueñesko lurretan. | Enkarterrin beste parke eoliko baterako proiektua aurkeztu dute. Euskal Haizie enpresak sei haize errota jarri nahi ditu Gordexola, Zalla eta Gueñesko lurretan. | Urtea indarrez hasi dute energia konpainiek. Hiru egun eskasean, bi parke eoliko jartzeko proiektuen berri eman du EAEko aldizkari ofizialak. Asteartean zabaldu zen Aixeindarrek Arabako mendialdean zortzi aerosorgailu jarri nahi dituela, Arraia-Maeztu, Iruraiz-Gauna eta Donemiliagako lurretan. Gaur, berriz, Las Llanas izeneko proiektua argitaratu du aldizkari ofizialak.
Euskal Haizie izeneko enpresarena da. Meñakan du egoitza (Bizkaia), eta Fisterra Energy Galiziako energia konpainiaren adar bat da.
Beste bi proiektu ditu martxan Euskal Haiziek: Cantoblanco (Añana eta Erriberagoiti, Araba), eta Artzentales (Artzentales, Sopuerta, Galdames eta Muskiz, Bizkaia).
Baimena jasoz gero, azken horretatik gertu egongo litzateke Las Llanasko parkea, biak Enkarterrin baitaude, Bizkaiko mendebaldean.
Euskal Haizieren parke eolikoen proiektuen artean txikiena da Las Llanaskoa, jarri nahi dituzten bost haize errotek 36,6 megawatt-orduko (MWh) potentzia baitute. Ilso Eguen eta Rigadas mendien artean egongo lirateke.
Cantoblancon eta Artzentalesen, berriz, Euskal Haiziek zortzi errota jarri nahi ditu, 49,6 megawatt-orduko potentziarekin.
Joan den abenduan, Enkarterrin Parke Eolikorik Ez plataformak mendi martxa bat egin zuen Artzentalesko parkearen aurka. Lau udalerriak proiektuaren aurka azaldu dira. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222767/eako-ildo-kritikoko-zenbait-kideren-twitter-kontuak-itxi-dituzte.htm | Politika | EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte | EA Bizirik plataformak alderdiko zuzendaritza jo du erruduntzat. Eba Blancok esan du ez duela erantzukizunik afera horretan. | EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte. EA Bizirik plataformak alderdiko zuzendaritza jo du erruduntzat. Eba Blancok esan du ez duela erantzukizunik afera horretan. | EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituztela salatu dute. Horien artean daude afiliazio eten dieten bost kideetako hiru: Maiorga Ramirez Nafarroako parlamentari eta ildo kritikoko burua, Iratxe Lopez de Aberasturi Arabako EAren koordinatzaile ohia eta Mikel Goenaga Gipuzkoako EAren koordinatzaile ohia. Bestalde, Koldo Amezketa eta Ikerne Badiola alderdikideen kontuak ere itxi dituzte.
Horrez gain, kritikoek salatu dute Azpeitiko (Gipuzkoa) EAren Twitter kontua ere itxi dutela. EAko zuzendaritzak adierazi du, ordea, ez dutela horren inguruko jakinarazpenik jaso. Are gehiago, azaldu dute ikerketa bat egin dutela, eta kontu hura iazko martxotik dagoela itxita. Hala, «fede txarrez» egindako salaketa bat dela adierazi dute.
Oro har, Eba Blanco EAko idazkari nagusiak adierazi du hark ez duela zerikusirik gertatutakoarekin, eta salatu du aferaren harira pairatzen ari den jazarpena ez dela «onargarria»: «Debatearen eta adierazpen askatasunaren alde nago, beti errespetuz».
EA Bizirik plataformak —ildo kritikoko kideek eratua da—, ordea, ez du bat egin Blancok esandakoekin, eta «sorgin ehizan» aritzea leporatu dio zuzendaritzari: «Ahots ezberdinak eta aniztasuna berriro isilarazi nahian hasi du 2023a batzorde exekutiboak». Blancori, berriz, erantzun dio gertatutakoak ez duela bat egiten haren adierazpenekin, eta erantzun bat emateko eskatu dio: «Egia bada ez duzula zerikusirik honekin guztiarekin, bihar goizean zure batzorde exekutiboko kide baten –ondo dakizu zein den– dimisioa iragarri beharko zenuke».
Zenbait txiolarik ere salatu du ildo kritikoko kideen kontuak itxi izana, eta adierazpen askatasunaren aurkako erasotzat jo dute.
Ez da Twitterrek EAko ildo kritikoko kideen kontuak ixten dituen lehen aldia. Martxoan, Ramirezen eta Miren Aranoa EAren Nafarroako koordinatzaile ohiaren kontuak ere itxi zituzten, eta salatu zuten Donostiako eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren kontuak ere itxi zituztela. Orduan, «zentsura eta errepresioa» salatu zituen Aranoak. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222768/egoera-eramanezina-dela-salatu-dute-bizkaiko-etxez-etxeko-langileek.htm | Gizartea | Egoera «eramanezina» dela salatu dute Bizkaiko etxez etxeko langileek | Lau eguneko greba egiten ari dira, ELA sindikatuak deituta. Soldatak igotzeko eta lan osasunean hobekuntzak egiteko eskatu dute gaur Bilbon izandako manifestazioan. | Egoera «eramanezina» dela salatu dute Bizkaiko etxez etxeko langileek. Lau eguneko greba egiten ari dira, ELA sindikatuak deituta. Soldatak igotzeko eta lan osasunean hobekuntzak egiteko eskatu dute gaur Bilbon izandako manifestazioan. | Etxez etxeko laguntza ematen duten Bizkaiko langileek zazpi urte daramatzate hitzarmenik gabe. Eta soldatak izoztuak dituzte 2014tik. Egoera hori salatu nahian, lau eguneko greba egiten ari dira aste honetan, ELA sindikatuak deituta. Besteak beste, manifestazioa egin dute gaur, Bilbon. Ehun lagun baino gehiago bildu dira Bizkaiko Foru Aldundian, eta udaletxera joan dira, Ez gara ikusezinak lelopean. Emakumeak gehienbat. CCOO eta UGT sindikatuek ere lau eguneko grebara deitu dute aste honetarako.
«Soldataren eta hitzarmenaren arazoa izateaz gain, gure lan osasuna oso prekarioa da», salatu du Belen Baranda ELAko ordezkari sindikalak. Hori ikusirik, soldatak igotzeko, erosteko ahalmena berreskuratzeko eta lan osasunean hobekuntzak egiteko eskatu dituzte, besteak beste. Barandaren arabera, patronalak ez die «ezer» eskaintzen: «Hiru urtean soldata %3 igotzea, hori miseria hutsa da». Abenduaren amaieran patronalarekin elkartzekoak ziren, baina beste aldeak bertan behera utzi zuen bilera. «Oraingoz, bilera airean dago». Barandak adierazi du ez dutela beste aukerarik, egoera ikusita: «Gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak dira, eta langile gehienak lanean daude, baina ahal dugunok kalera irteten jarraitu behar dugu». Babesa eman nahian, zahar etxeetako langileak manifestazioan izan dira.
Kamiseta zuriak jantzita eta danborrak eskuan, Kale Nagusia zeharkatu dute, oihuka: «Etxez etxeko zaintza, beharrezko zerbitzua». Bilboko erdigunean dagoen bidegurutze batean geldialdia egin dute, Urkixo zumarkalean . Beste oihu batzuk han: «Ez dituzue langileak gehiago esplotatuko». Plaza Biribilean ere geldialdia egin dute. Eta tranbiak itxaron egin behar izan du grebalari guztiak igaro arte.
Instituzioen pasibotasuna
Bizkaia osoko langileak bildu dira hiriburuan: Eider Uriarte Busturialdetik etorri da protesta egitera, beste kide batzuekin. «Indar betean gatoz, eta beldurrik gabe, pentsatzen duguna esatera», nabarmendu du. Egungo egoera «eramanezina» dela salatu du, eta argi utzi du garaia dela gauzak aldatzeko.
Udaletxean, danbor hotsek lagunduta, oihuka jarraitu dute: «Udala, entzun: etxez etxeko laguntza borrokan». Barandaren iritziz, udalari ez zaio inporta langileen egoera: «Enpresa pribatuen esku uzten dute zerbitzua, eta haiek ez dute ezer egiten: pasibotasun osoa». Eskaileretan kokatu dira langileak. Eta 80 urte baino gehiago zituen emakume bat igaro da handik. Izan ere, etxera laguntzera joaten den emakumea manifestazioan zegoen. Langileari babesa eman dio: «Animo, ea lortzen duzuen!». |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222769/kolonbiako-gobernuak-indargabetu-egin-du-elnrekin-adostutako-meniarako-ituna.htm | Mundua | Kolonbiako Gobernuak indargabetu egin du ELNrekin adostutako meniarako ituna | ELNk esan du ez duela «aldebiko su eten baten proposamenik eztabaidatu» gobernuarekin izandako negoziazioetan. Gobernuak gerrillari eskatu dio «egiaztatzeko moduko menia bat aldarrikatzeko». | Kolonbiako Gobernuak indargabetu egin du ELNrekin adostutako meniarako ituna. ELNk esan du ez duela «aldebiko su eten baten proposamenik eztabaidatu» gobernuarekin izandako negoziazioetan. Gobernuak gerrillari eskatu dio «egiaztatzeko moduko menia bat aldarrikatzeko». | Kolonbiako Gobernuak bertan behera utzi du ELN Nazioa Askatzeko Armadarekin adostutako aldebiko su etenerako dekretua. Hala jakinarazi berri dute Kolonbiako Barne ministro Alfonso Pradak, Defentsa ministro Ivan Velazquezek eta Bakerako goi mandatari Danilo Ruedak gaur, Nariño jauregian egindako prentsa agerraldian, Bogotan. Gobernuak erabaki hori hartu du, hain zuzen, ELNk gobernuarekin sinatutako sei hilabeterako meniarako lortutako adostasuna ukatu ostean. Gerrillak ohar bidez ziurtatu du ez duela bat egiten Kolonbiako presidente Gustavo Petrok abenduaren 31n iragarritako neurriekin. Hori ikusita, Pradak ELNri eskatu dio «egiaztatzeko moduko su eten bat aldarrikatzeko», lurraldeko eta nekazarien komunitate etnikoen aginduari erantzuteko».
Gobernuaren arabera, denera bost talderekin sinatu zuen menia: gerrillarien aldetik, ELNrekin, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako disidenteen Estatu Nagusi Zentralarekin eta Segunda Marquetaliarekin; paramilitarren aldetik, berriz, AGC Kolonbiako Autodefentsa Gaitanistekin eta Sierra Nevadako taldeekin.
Ikusi gehiago: Petro presidenteak su etena sinatu du bost gerrillari eta paramilitar talderekin
ELNk atzo kaleratutako ohar batean zehaztu zuenez, gobernuarekin negoziatzen aritu den gerrillari talde horretako ordezkaritzak ez zuen «aldebiko su eten baten proposamenik eztabaidatu», eta, beraz, ziurtatu zuen oraindik ez zegoela akordiorik arlo horretan: «Hainbat modutan adierazi dugu ELNk elkarrizketa mahaian adosten dena baino ez duela betetzen. Ezin da akordio gisa onartu gobernuaren aldebakarreko dekretu bat». Zehazki, gobernuaren dekretua «hurrengo zikloan aztertzeko proposamen modukotzat» hartu du ELNk, eta, horrela, hautsi egin du 2022ko amaieran Petrok egindako iragarpena. Izan ere, Kolonbiako presidenteak jakinarazi zuen gobernuak aldebiko su etena lortu zuela gerrilla horrekin eta beste lau talde armatuekin. Dena dela, ELNrekin bake elkarrizketak izan ostean, gobernuko ordezkaritza taldeko buru Otty Patiñok aitortu zuen negoziazio mahaian egindako proposamena izan zela aldebiko su etena, Petrok iragarritakoa, baina inoiz ez zutela «ondoriorik» mamitu.
ELNren iragarpenaren ostean, Kolonbiako Gobernuak jakitera eman zituen bost gerrillari eta paramilitar talderekin sinatutako sei hilabeterako su etenerako dekretuak; zehazki, gobernuak zehaztu zuen ELN ere zerrenda horretan sartuta dagoela. Bide horretan, Defentsa ministroak sinatutako dokumentuak zehazten duenez, «Bakerako goi mandatariak emandako informazioaren arabera, gobernuari eskatu diote, besteak beste, ELNk bere gain dituen lurraldeetan su etena dekretatzeko».
Gisa horretara, dekretuak ezartzen du «gobernu nazionalaren eta ELNren arteko aldebiko su etena urtarrilaren 1etik ekainaren 30era indarrean egotea. Hori bai, gobernuak meniaren iraupena luzatu ahal izango du, «egiaztatzeko mekanismoak egiaztatu ondoren». Hain zuzen, egiaztatze horretan parte hartuko dute Nazio Batuen Erakundeko Egiaztatze Misioak, Amerikako Estatuen Erakundearen Bake Prozesuari Laguntzeko Misioak, Herriaren Defentsa Erakundeak eta Eliza katolikoak. Horrez gain, talde armatu horietako kideen aurkako «operazio militarrak eta polizialak berariaz etengo dira, elkarrizketa mahai bat ezartzea errazteko.
Dokumentuaren arabera, bost gerrillari eta paramilitar taldeen dekretuek «antzekotasunak» dituzte, baina baita «desberdintasunak» ere: alde batetik, Bogotak nahi du ELNrekin eta FARCeko disidenteekin «bake prozesuan parte hartzea eta akordioa betetzeko prozeduren barruan egotea»; Segunda Marquetaliarem, AGCren eta Sierra Nevadako paramilitarren kasuan, berriz, dekretuek «justiziaren mende» egoteaz hitz egiten dute, «estatus politikorik ez dutelako».
Ezohiko goi bilera
ELNren jarrera dela eta, Kolonbiako presidenteak ezohiko goi bilerara deitu zuen atzo Barne ministrorekin, Defentsa ministroarekin eta Bakerako goi mandatariarekin. Bilera horren helburua da gerrillaren iragarpen horren eta gobernuaren hurrengo ekintzen osteko agertoki berria aztertzea. Bestalde, Patiñok azaldu zuenez, meniarako proposamena izango da hurrengo negoziazioetako «lehen gaia». Bogotaren arabera, hilabete honetan bertan hasiko dituzte elkarrizketak, Mexikon.
Azaroaren 4an, Kolonbiako Diputatuen Ganberak eta Senatuak baiezkoa eman zioten erabateko bakearen legeari. Negoziazioen bidez gatazka armatuari irtenbidea eman ahal izatea da legearen helburuetako bat.
Ikusi gehiago: Kolonbiak arautu egin ditu talde armatuekiko bake elkarrizketak
Petrok bozak irabazi aurretik, «erabateko bakea» lortzeko proposamen bat aurkeztu zuen hauteskunde kanpainan, erakunde armatu eta politikoekin bake elkarrizketak hasteko eta herrialdeak 50 urte baino gehiagoz jasandako «sarraskia» amaitzeko. Gatazkak gutxienez, 500.000 lagun hil ditu, eta milioika desplazatu eragin ditu, nazioarteko behatzaileen arabera. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222770/eh-bilduk-etsren-lizitazioetako-irregulartasunez-galdetuko-dio-arriola-sailburuari.htm | Gizartea | EH Bilduk ETSren lizitazioetako irregulartasunez galdetuko dio Arriola sailburuari | Koalizioaren arabera, Euskal Trenbide Sareak egindako lehiaketa publiko bateko baldintza agirietan hura irabazi zuen enpresaren izena ageri da. | EH Bilduk ETSren lizitazioetako irregulartasunez galdetuko dio Arriola sailburuari. Koalizioaren arabera, Euskal Trenbide Sareak egindako lehiaketa publiko bateko baldintza agirietan hura irabazi zuen enpresaren izena ageri da. | EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuari galdetu dio ea nola den posible lehiaketa publikoa irabazi zuen enpresaren izena agertzea ETS Euskal Trenbide Sareko Lebarioko tailerren bikaintasun operatiborako plana kontratatzeko baldintza agirien metadatuetan. Are gehiago, galdetuko dio ea nola litekeen berriz halako zerbait gertatzea legealdi eta sail berean.
Naiz-ek argitaratutakoaren arabera, ETSk 2021eko maiatzean eman zuen Lebarioko tailerren inguruko planaren berri, eta hura gauzatzeko baldintza teknikoen orriak Sisteplant izena du. Hura da gerora kontratu publikoa 31.500 euroren truke eskuratu zuen enpresaren izena.
Ez da EH Bilduk halako zerbait salatzen duen lehen aldia. Iazko uztailean, koalizio subiranistak salatu zuen ETSren beste lizitazio publiko batean ere iruzurra egon zitekeela. Estarronak eta Unai Fernandez de Betoño koaliziokideak azaldu zuten Sener enpresarentzat berariaz diseinatua egon zitekeela ETSk Araba, Bizkai eta Gipuzkoako trenbide sarearen azterlana idazten laguntzeko enpresa horri iazko maiatzean adjudikatu zion kontratua. Izan ere, lehiaketako metadatuetan, baldintza teknikoen inguruko agiriak Contrato Sener (Sener kontratua) izena zuen; enpresa hark eskuratu zuen kontratua, 1,5 milioi euroko aurrekontukoa. Gainera, dokumentuaren metadatuetan egile gisa agertzen zen pertsonaren inizialak bat zetozen enpresa horretako langile baten izenarekin, EH Bilduren esanetan. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222771/karabakh-garaia-gosete-arriskuan-dago-laccedilingo-korridorearen-blokeoagatik.htm | Mundua | Karabakh Garaia gosete arriskuan dago, Laçingo korridorearen blokeoagatik | Armeniak laguntza eskatu dio nazioarteari, argudiatuta Errusiaren «bake indarrek» ez dutela egoera konpontzen. Azerbaijanek erantzun du Erevan krisi humanitario bat «antolatzen» ari dela. | Karabakh Garaia gosete arriskuan dago, Laçingo korridorearen blokeoagatik. Armeniak laguntza eskatu dio nazioarteari, argudiatuta Errusiaren «bake indarrek» ez dutela egoera konpontzen. Azerbaijanek erantzun du Erevan krisi humanitario bat «antolatzen» ari dela. | Karabakh Garaiak arazoak ditu elikagai, sendagai eta erregai nahikoa segurtatzeko. Eta egoera horren arrazoia zera da: Armenia eta eskualde hori lotzen dituen Laçingo korridorea blokeatuta dagoela, hiru aste baino gehiago baita Azerbaijango manifestariek trafikoa eten dutela. Karabakh Garaiko biztanle gehienak armeniarrak izanik, lotura eta menpekotasun handia dute Armeniarekiko, eta, hortaz, horrek eragin du zailtasun handiak izatea produktuen eskasiari aurre egiteko. Egoeraren larritasunaz ere ohartarazi dute, gosete arriskuan daudelakoan.
Erevanek atzo bertan errepikatu zuen egunotan egindako ohartarazpena. Atzerri Ministerioak, ohar baten bidez, esan zuen «begi bistakoa» dela «krisi humanitarioa okertzen» ari dela Karabakh Garaian, eta «garbiketa etniko bat» egitea leporatu zion Azerbaijani. «Malnutrizio arriskua dago. Milaka familia bananduta daude, eta 120.000 lagun de facto presoak dira [146.000 lagun bizi dira eremu horretan]».
Azerbaijanek, ordea, ukatu egin du korridorea blokeatuta egotea, eta krisi humanitario bat «antolatzea» egotzi izan dio Armeniari. Bakuk frogatzat aurkeztu du Gurutze Gorria hainbatetan sartu eta atera izana Karabakh Garaitik, baina atzo Erevanek erantzun zuen «oinarririk gabekoa» dela argudio hori. Sare sozialetan partekaturiko argazkiek eta bideoek, baita nazioarteko hedabideetan jasotako lekukotzek, behintzat, Armeniaren bertsioa indartzen dute, Laçingo korridorea blokeatuta dagoela erakusten baitute.
Manifestazioak eta korridorearen blokeoa iragan abenduaren 12an hasi zituzten. Ekintzaile ekologista batzuek argudiatu zuten urrea «legez kanpo» ari zirela ateratzen Karabakh Garaitik, inork ez zuela aztertu meategien ustiaketak ingurumenean duen eragina, eta, beraz, ezinbestekoa zela protesta egitea. Armeniak salatu du protestari horiek ez direla ekintzaile ekologistak, eta azken asteetan mezu nazionalistak oihukatzen ari direla, ekologistak baino gehiago.
Testuinguru horretan, nazioartean ere handitzen ari da kezka Karabakh Garaiko egoera dela eta. NBE Nazio Batuen Erakundeak, EB Europako Batasunak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek, esaterako, asteotan hainbatetan eskatu dute Laçingo korridorea desblokeatzeko, eta, batzuetan inplizituki bada ere, agerian utzi dute Azerbaijani egozten diotela egoera halakoa izatea. Ned Price AEBetako Estatu Departamentuaren bozeramailea esplizituagoa izan zen abenduaren 13an: «Azerbaijango Gobernuari dei egiten diogu korridorean mugimendu askatasuna berriz ezartzeko. Aurrera egiteko modua negoziazioen bidezkoa da».
Karabakh Garaia nazioarteak onarturiko Azerbaijanen mugen barruan dago, baina biztanle gehienak armeniarrak dira, eta de facto independentea da SESB Sobietar Batasuna desegin zenetik. 2020 amaieran, 44 eguneko gerra bat izan zuten, eta Azerbaijango armadak, Turkiaren babesarekin, 1990eko hamarkadan galdutako lurraldearen hiru laurden berreskuratu zituen. Karabakh Garaiko armeniarrek, hortaz, Stepanakert hiriburua eta inguruko herri batzuen kontrola besterik ez dute egun.
'Statu quo'-a mantentzeko zailtasunak
Moskuk sustaturiko su eten bati esker amaitu zen duela bi urteko gerra hori. Akordio horrek jasotzen du Errusiaren «bake indarrek» kontrolatzen dutela, besteak beste, Laçingo korridorea, baina badirudi ezen, Ukrainaren inbasioaren ondorioz, Moskuk arreta galdu duela Kaukasoko eremu horretan, eta ez dela gai statu quo-a mantentzeko.
Hain justu, abenduaren 30ean Errusiako Atzerri Ministerioaren bozeramaile Maria Zakharovak salatu zuen soldadu errusiarren kontrako erasoak izan zirela Karabakh Garaian, eta Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroaren kontra ere aritu zen, gobernuburuak egun bat lehenago Mosku kritikatu baitzuen Laçingo korridoreko egoera ez konpontzeagatik. «Errusiak utzi behar dio NBEren misio bati Karabakh Garaian hedatzen, bera ez baita gai korridoreko bidea garbitzeko», esan zuen Paxinianek.
Gerora, Urteberri egunean, komunikatu baten bidez, Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen Errusiako armadak ere parte hartuko duela OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundea aurten Armenian egitekoa den ariketa militarretan; SESB ohiko sei errepublika dira aliantza militar horretako kide: Errusia, Tajikistan, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Kirgizistan.
Ikusteko dago ariketa horiek zer eragin izango duten, OKDB barneko desadostasunak handiak baitira. Egoera horren erakusgarri izan zen azaroan egin zuten goi bilera, Paxinianek ez baitzuen sinatu topaketaren amaierako adierazpen bateratua; argudiatu zuenez, ez delako nahikoa babes jasotzen ari Karabakh Garaiko aferan. Oraingoz, badirudi aukera gutxi daudela Armeniaren eta Azerbaijanen arteko bake akordioa lortzeko. Iaz izan ziren horretarako saiakerak, baina agerian geratu zen aurrerapauso askoz ere gehiago beharko direla ados jartzeko. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222772/txinatik-datozen-bidaiariei-covid-test-negatiboak-eskatzea-gomendatu-du-ebk.htm | Mundua | Txinatik datozen bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu du EBk | Txinan 30.000 pertsona baino gehiago hil dira COVID-19agatik, Pekinek esan duenez. OMEk «zalantzak» adierazi ditu Txinak helarazitako datuen inguruan. | Txinatik datozen bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu du EBk. Txinan 30.000 pertsona baino gehiago hil dira COVID-19agatik, Pekinek esan duenez. OMEk «zalantzak» adierazi ditu Txinak helarazitako datuen inguruan. | Txinan izaten ari den COVID kasuen gorakadaren aurrean, handik iristen diren bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu du Europako Batasunak. Gainera, test hori bidaiaria EBra iritsi aurreko 48 orduetan egina egotea nahi du. IPCR Krisiari Erantzun Politiko Bateratua mekanismoak gaur egin duen bileran adostu du «zuhurtziaz» jokatzea gai horretan, aintzat hartuz igandetik aurrera bidaiatzeko neurriak arindu egingo dituztela Txinan eta datu «fidagarri» gehiagoren beharra dutela argudiatuta. EB barruko erakundeetako ordezkariak, estatu kideetakoak eta osasun arloko zenbait aditu biltzen ditu IPCRk.
Europako Batasuneko herrialde gehienen asmoa zera da, Txinatik talde komunitarioko estatuetara iritsi nahi duten bidaiari guztiei COVID test bat eskatzea Txinatik bertatik atera baino lehen. Neurri hori ezartzeko asmoa dutela jakinarazi zuen atzo Stella Kyriakides Europako Batzordeko Osasun komisarioak, EBko estatuetako osasun adituekin batzartu eta gero. Kyriakidesek Twitterren idatzi zuenez, beste neurri batzuk ere adostu dituzte: higiene neurriak gomendatzea bidaiariei, Txinatik EBranzko bidea hartzen duten hegaldietako bidaiariei maskara janztea aholkatzea, hegazkinetako ur zikinak kontrolatzea eta, besteak beste, aireportuetan birusaren aldaera berrien sarrerari erreparatzea.
Izan ere, bidaiak egiteko modua eman du zero COVID estrategiaren neurri asko kendu izanak, herritar ugariren protesten ostean. Azken astean 50 milioi txinatarrek baino gehiagok bidaiatu dute —bidaien %60 inguru herrialdean bertan izan dira—. Hori ikusirik, EBko estatu kideen neurrien arteko «koordinazioa» eskatu du Europako Batzordeak, eta horren ondorioa da gaur egin gogo duten bilera.
Neurri batzuk, martxan
EBko hainbat estatu kide hasiak dira zenbait neurri hartzen, eta OMEko zuzendari nagusiak babesa helarazi die neurri horiek indarrean jarri dituztenei. Belgikan, esaterako, Txinatik joandako hegazkinen estoldetako urak aztertuko dituzte, COVIDaren aztarnarik ba ote den, eta mutaziorik sortu ote den jakiteko. Gainera, ondoezik sentitzen diren bidaiariei probak egingo dizkiete COVID-19a atzemateko. Frantziako Gobernuak herritarrei eskatu die Txinara ez bidaiatzeko «ezinbestekoa ez bada», eta Txinaren eta Frantziaren arteko hegaldietan maskara erabiltzera behartu du. Eliseoak gaur jakinarazi du Txinatik Frantziara atzo hegazkinez joan ziren hiru bidaiaritik batek positibo eman zuela.
Espainiako Gobernuak, berriz, bidea ireki dio COVID-19aren test negatiboak edo txertaketa ziurtagiria eskatzeari Txinatik hara joandako bidaiariei. Are, Italia hasia zaie testak eskatzen bidaiari horiei, eta antzeko neurriak hartzen hasiak dira Erresuma Batuan, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Hego Korean, Indian, Kanadan eta Japonian.
Txinaren datuen gaineko «zalantzak»
Txinako Gobernuak OME Osasunaren Mundu Erakundeari emandako informazioaren arabera, 31.914 lagun hil dira Txinan COVID-19aren ondorioz pandemia hasi zenetik. Guztira hamar milioi pertsona baino gehiago kutsatu dira birus horrekin, Pekinen arabera. Abenduaren amaieran zero COVID estrategiaren neurri gogorrenak kendu ostean, kasu positiboen kopuruak nabarmen egin zuen gora Txinan, eta, orduan, Pekinek COVID-19aren inguruko informazio eguneratua argitaratzeari utzi zion. Atzo, ordea, Txinako Gobernuko eta OMEko ordezkariak elkartu ziren, eta bileraren ostean eguneratu zituzten datuak. Bileraren aurretik, Txinako datu ofiziala hau zen: COVID-19ak 5.253 hildako eragin dituela. Bileraren ostean Pekinek esandakoaren arabera, ordea, ia 32.000 izan dira hildakoak. Txinak 1.400 milioi biztanle baino gehiago ditu.
Michael Ryan OMEko Osasun Larrialdien zuzendariak «zalantzak» adierazi ditu Txinak helarazitako datuen inguruan: «Uste dugu Txinak egun argitaratzen dituen datuek ez dutela islatzen gaixotasunak ospitaleratzeetan eta, bereziki, heriotzetan oraintxe duen eragina». Hain zuzen, hainbat osasun langilek eta probintzietako agintariek helarazi izan dituzten datuak ez datoz bat Pekinek argitaratutakoekin. Airfinity osasunarekin loturiko datuak biltzen dituen enpresa britainiarraren arabera, litekeena da egunean 9.000 lagun hil izana Txinan COVID-19aren ondorioz.
Mao Ning Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaileak gaur nabarmendu du Txinak datuak eta informazioa trukatu dituela OMErekin, «era arduratsuan». Txinako Osasunaren Batzorde Nazionaleko bozeramaile Mi Fengek ere esan du Pekinek «jokabide garbi eta gardena» izan duela pandemiaren hasieratik. Hala ere, Tedros Adhanom OMEko zuzendari nagusiak ospitaleratzeen eta heriotzen «datu azkarragoak eta sinesgarriagoak» eskatu dizkio Pekini.
Azken hilabetean Txinan positibo eman duten hainbaten 2.000 genoma baino gehiago ikertu ditu OMEk, eta nabarmendu du ez duela COVID-19aren ageriko mutaziorik atzeman. OMEren arabera, Txinako kutsatzeen %97,5 Europan hedatuta dauden COVID-19aren mutazio eta aldaeren bidez gertatu dira.
Hala ere, OMEk ohartarazi du omikronaren azpialdaera baten hazkundea identifikatu duela Europan eta AEB Ameriketako Estatu Batuetan. Ze arriskua duen ikertzen ari dela esan du erakundeak.
Ningek gaitzetsi egin ditu herrialde horien neurriak, eta «pandemiaren politizaziorik» ez egiteko eskatu die. Atzo nabarmendu zuen neurri horiek ez dutela oinarri zientifikorik, eta «onartezinak» direla: «Ez lituzkete mugatu beharko pertsonen arteko ohiko komunikazio eta kooperazioak». Gainera, adierazi zuen «horien kontrako neurriak» ezarriko dituztela, «elkarrekikotasunaren printzipioan oinarrituta».
Aire konpainiek ere kritikatu egin dituzte Txinako bidaiariei hainbat herrialdek ezarri dizkieten murrizketak. IATA Aireko Garraioaren Nazioarteko Erakundeko —munduko hegazkin konpainia gehienak biltzen ditu— zuzendari nagusi Willie Washek adierazi du neurri horiek ez direla eraginkorrak izango, eta hegazkinetan badaudela lehenagotik «pandemia kudeatzeko tresnak». Gaineratu du, ohar baten bidez, murrizketek kalte egingo diotela ekonomiari, eta lanpostuak suntsituko dituztela. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222773/zentral-eolikoak-egiteko-33-eremu-hautatu-dituzte-eaeko-lurralde-plan-sektorialean.htm | Gizartea | Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean | Mendiak dira proposatutako leku gehienak, 139 inguru, eta kritikak egin dizkiote plangintzari, instalazioek ingurumenean izango duten eragina dela eta. | Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean. Mendiak dira proposatutako leku gehienak, 139 inguru, eta kritikak egin dizkiote plangintzari, instalazioek ingurumenean izango duten eragina dela eta. | Eusko Jaurlaritzak heldu den udarako onartu nahi du energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala (LPS), baina prozesu administratibo luzea gainditzeko mugarri dezente ditu aurretik: erakundeak zuzenketak egiten ari zaizkio LPSaren aurrerapen txostenari. Plangintza, beraz, aldatzen ari da, eta aldatuko da oraindik, azkenik onartu arte. Oraingoz, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak online duen dokumentuan, 33 eremu zabal proposatzen dira zentral eolikoak egiteko. Horietan, 139 lerrokada bereizi ditu Berriak, baina ezin da zehaztu oraingoz ea lerrokada horietako bakoitza parke eoliko bat izango den —horren erreferentzia gisa hartu badaiteke ere—, edo gehiago izango diren.
Planoetako kokaleku gehienak mendiguneak dira, eta horien artean ez daude dagoeneko eraikita dauden edo tramitatzen ari diren proiektu eolikoak —Kortazar, Sañoa, Samiño, Irimo...—. Jaurlaritzaren helburua da 2030erako potentzia eolikoa bost bider handitzea. Egun 153 megawatt daude instalatuta, eta 783 megawatt edukitzea da asmoa. 2030ean, bukaerako energiaren kontsumoaren %21 iturri berriztagarrietatik heltzea nahi du Jaurlaritzak; eta 2050erako, %40.
Ikusi gehiago: Arabako Errioxan, mahastien eta eguzki plaken arteko talka
Hilabete luzez egon dira LPS aurrerapenaren agiriak Interneten ikusgai. Prozesu administratiboa, baina, luze eta korapilatsua da, LPSak eta lurraldea antolatzeko beste plangintza batzuek talka egin dezaketelako, besteak beste, eta hala gertatu da kasu honetan. Izan ere, Jaurlaritzak berak bultzatzen duen Araba Erdialdeko Eremu Funtzionaleko Lurralde Plan Partziala —Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak bultzatua— ez dator bat LPSaren proposamenarekin. Izan ere, beste plan horretan hobetsi dute inguruan zentral eoliko gehiago ez egitea, eta iritzi diote hornikuntza aseko litzatekeela energia fotovoltaikoa bultzatuz eta oraingo eolikoak indartuz gero.
Eztabaida handia sortzen ari da Araban. Diputazioaren Ingumen Jasangarritasunaren Zerbitzuak kritika egin dio LPSaren aurrerapen txostenari: «Mendilerro askotan aurreikusten diren lerrokaden okupazioak habitatak aldatzea eta zatikatzea ekarriko luke. Horrek eragina izango luke lurraldearen funtzionaltasunean eta konektibitate ekologikoan».
Natur babesguneak, salbu
LPSan natur babesguneak salbuetsi dituzte instalazio berriztagarriak egitetik. Alabaina, proposatutako gune asko gertu daude babesguneetatik eta Natura 2000 Sareko eremuetatik. Horregatik, korridore ekologikoen sarea zaintzeko eta naturguneen arteko «irazkortasun ekologikoa» bermatzeko «giltzarriak» dira. «Arriskupeko hegazti batzuek jateko eta habiak jartzeko behar dituzten leku batzuetan daude lerrokada batzuk».
Araban hiru parke eoliko daude gaur egun, eta lurralde plangintza horrek beste hamahiru kokaleku aurreikusten ditu. Horrez gain, Labrazan eta Azazetan bi parke eoliko egiteko ingurumen baimena eman du Arabako Diputazioak dagoeneko.
Arabako Errioxa energia eolikorako gune optimotzat jotzen du LPSak. Ezohikoa da hango kasua, 12.110 hektarea instalazio eolikoak ezartzeko egokitzat jo dituztelako plan berrian. Herrien barruti urbanoen inguruko «babes eremuak» bakarrik utzi dituzte eolikoen garapenerako esparrutik kanpo, eta, Arabako Foru Aldundiaren txostenean, eskatu dute kokalekuak zeintzuk diren zehazteko eskualde horretan. Eztabaida dezente eragin du Arabako Errioxako kasuak, eta, Berriak duen informazioaren arabera, litekeena da laster aldaketak egitea LPSaren zirriborroan.
Ikusi gehiago: Enkarterrin beste parke eoliko baterako proiektua aurkeztu dute
Arabak garrantzi handia du bioaniztasunaren aldetik, Pirinioak eta Kantauriar mendikatea lotzeko funtsezkoa delako. Horregatik, aldundiaren txostenean ondorioztatu dute zorrotz aztertu behar dela instalazio industrial berriztagarriek zer eragin izango luketen mendiguneetako hainbat espezieren iraupenean, belatz handia, ugatza, miru gorria, sai zuria, arrano beltza eta Bonelli arranoa bizi baitira haietan, besteak beste.
Arabako Ingurumen Sailaren zuzenketan, gainera, ohartarazi dute lurraldea sakon eraldatu behar dela, lur mugimendu, zimentatze lan, betelan, lurpeko eta aireko sareen muntaketa handiak egin behar direlako instalazio horiek ezartzeko. Hortaz, uste dute berrikusi egin behar dela LPSaren irizpide bat, ez direlako salbuetsi behar naturgune babestuak soilik. «Antropizazio gabeko eremutzat hartu behar dira lotura ekologikoko intereseko eremu garrantzitsuenak eta arriskupeko hegazti faunarentzat garrantzitsuak diren eremu nagusiak ere».
Mailakako garrantzia
Bi gune mota bereizi ditu LPSak: lehen mailakoak eta bigarren mailakoak. Lehen mailakoetan sailkatu dituzte urtean 3.350 orduz funtzionatzeko ahalmena luketen lekuak; bigarren mailakoetan, berriz, urtean 2.650 orduz baino gehiagoz lan egin ahalko lukete eolikoek.
LPSak ezarritako eremuak udalerrien hirigintza araudietan egokitu beharko lirateke, lur eremu horiek erreserbatzeko. Baina LPSan zehaztutako eremu horietatik kanpo ere egon daitezke sustatzaile pribatuek egokitzat jotako instalazioak, eta horiek ohiko ingurumen eta lurralde plangintzari dagozkion tramitazioak gainditu beharko dituzte. Alabaina, hainbat enpresa Jaurlaritzarekin harremanetan dira, eurek sustatutako proiektuak LPSan jasotzea nahi dutelako.
Lau parke eoliko daude martxan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mendietan. Arabako Ingurumen teknikariek LPSari egotzi diote ez duela aintzat hartu horiek zaharberritzeko aukera, nahiz eta ontzat jo duen alternatibaren xedea den egungo instalazio berriztagarrien osagai zaharrak ordezkatzea, eraginkortasuna irabazteko.
Ikusi gehiago: Aixeindarrek beste parke eoliko bat eraiki nahi du Araban, zortzi sorgailukoa
LPSan, baina, espresuki aitortu dute baztertu egin dituztela egungo parke eolikoak kokapen optimoen zerrendan. «Ingurumen Azterketa Estrategikoak argitu egin beharko luke kontu hau, uste baitugu egungo parkeen ahalmena handitzeak, ingurumen ikuspegitik, onura handiagoa lekarkeela instalazio berriak sortzeak baino».
Energia berriztagarrien LPS honen aurrekari gisa har daiteke 2002an onarturiko EAEko Energia Eolikoaren LPSa. Orduko hartan, 29 gune hautatu zituzten, eta haietako 11tan zentral eolikoak jar zitezkeela ebatzi zuten. Haietako batzuei lehentasunezko izaera aitortu zieten, eta batzuetan proiektuak aurrera eraman zituzten. Kontrakotasun handia eragin zuten proiektuek, eta gauzatutakoa urrun geratu zen, azkenean, EAEko Energia Estrategiak jarritako erronkatik, xedea baitzen 625 megawatteko potentzia eolikoa ezartzea.
Azkenean, mendietako lau zentralekin —Elgea-Urkilla, Oiz eta Badaia—eta Bilboko portukoarekin, 175 megawatteko potentzia ezarri zuten. «Indarrean den LPS eolikoarekin ezin dira lortu EAEko Energia Estrategiaren xedeak», ondorioztatu du Jaurlaritzak.
Gipuzkoan eta Bizkaian
Araban eragin handia izango du planak, baina ez da txikiagoa izango Gipuzkoan eta Bizkaian. Gipuzkoan, esaterako, agerikoa da Nafarroako mugan LPSak aurreikusi duen proiektu saldoa. 2000ko hamarkadako plangintzetan begiz jo zuten Urepel-Mandoegi berreskuratu egin dute, eta zazpi kilometro luzeko proiektu bat aurreikusi dute han.
Herrialdeko mendizaleek begiko dituzten hainbat txoko ere ageri dira zerrendan: Loatzo (Villabona), Ipuliño (Berastegi), Erroizpe (Gaztelu), Andutz (Itziar-Deba), Izazpi (Zumarraga)... Gipuzkoari dagokionez, herrialde osoan daude banatuta eolikoak jartzeko kokalekuak. Bizkaian, berriz, nabarmena da zenbat egitasmo dauden Enkarterri alderako. Herrialde horretako itsasertzeko hainbat mendigune ere izendatu dituzte zentral eolikoak egiteko egoki.
Aste honetan bi parke eoliko berriren proiektuak tramitatzen ari direla jakinarazi dute: Azazetako proiektutik oso gertu, Aixeindarrek zortzi aerosorgailu jartzeko asmoa agertu du, eta Euskal Haizie enpresak gaur bertan jakinarazi du Gordexola eta Zalla inguruan (Bizkaia) parke eoliko bat jarri nahi duela, sei zutabekoa. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222775/greban-jarraitzen-dute-gipuzkoako-arropa-dendetako-langileek.htm | Ekonomia | Greban jarraitzen dute Gipuzkoako arropa dendetako langileek | Abenduaren 15ean bildu ziren azkenekoz patronalak eta sindikatuak. Larunbatera arte egongo dira greban. | Greban jarraitzen dute Gipuzkoako arropa dendetako langileek. Abenduaren 15ean bildu ziren azkenekoz patronalak eta sindikatuak. Larunbatera arte egongo dira greban. | Abenduaren 28tik jarraian greban daude Gipuzkoako arropa dendetako langileak. Oraindik ez dute hitzarmena berritu, eta ELA sindikatua soldatak KPIaren adina igotzea eskatzen dute, besteak beste. Hamaseigarren greba eguna izan dute gaurkoa, eta larunbatera arte egongo dira greban. Abenduaren 15etik bildu gabe daude sindikatuak eta bi patronalak: Gipuzkoako Merkatariak eta Adegi. Amaia Pintado ELAko ehungintza ordezkariak dio patronalek ez dutela langileen baldintzak hobetzeko borondaterik, eta horregatik ari direla hitzarmen berriaren negoziaketa blokeatzen.
ELAk ez du grebaren jarraipenaren datu zehatzik, baina sektore horretako langileek grebarako dituzten zailtasunak ikusita, ondo joaten ari dela uste du Pintadok. Izan ere, aldi baterako langile asko daude arropa denda handietan; bestalde, langile asko daude astean hogei edo 24 ordu lan eginten dituztenak. Hala eta guztiz ere, hainbat dendek ateak ireki ezin izatea lortu dutela dio Pintadok. Donostiako Oysho, Urbil saltoki guneko Zara eta Garbera merkataritza guneko beste dendaren bat, adibidez, guztiz itxita daude, eta Garberako Bershka, Stradivarious eta HyM eta Urbileko Oysho itxita daude goizez edo arratsaldez, grebalariek bat egiten duten ordutegietan.
Nahiz eta larunbatean grebekin amaitu, hitzarmena adostu gabe jarraitzen badute, grebekin jarraituko dutela iragarri du ELAk. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222776/mikel-irastorzak-ez-du-kartzelara-sartu-beharko.htm | Politika | Mikel Irastorzak ez du kartzelara sartu beharko | Hiru urteko kondena ezarri diote, 17 hilabeteko gibelapenarekin. Hiru urte horietatik 19 hilabete beteak ditu jada. Epaileak gaizkile talde bateko kide izatea egotzi dio. | Mikel Irastorzak ez du kartzelara sartu beharko. Hiru urteko kondena ezarri diote, 17 hilabeteko gibelapenarekin. Hiru urte horietatik 19 hilabete beteak ditu jada. Epaileak gaizkile talde bateko kide izatea egotzi dio. | Hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote Mikel Irastorzari, horietatik 17 hilabete gibelapenarekin. Beraz, 19 hilabete beteak dituenez, bost urtean delituren bat berriz eginen balu baizik ez ditu bete beharko gainerako 17 hilabeteak. Epaileak ez dio lurralde debekurik ezarri, eta ez du Fijait fitxategian sartuko, baina, ETAko kidea izan zelakoan, gaizkile talde bateko kide izan zela ebatzi du: «seguru gaude ETAko kide aktiboa izan zinela, baina ez dakigu zer gradutan. Seguru gaude baketzea izan dela».
Parisko Zigor Auzitegian epaitu dute, eta Xantiana Cachenaut eta Serge Portelli izan dira Irastorzaren abokatuak. Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, berriz, lekuko gisa deklaratu dute. Akusazioa irakurtzen hasi da epailea, eta atzeman zizkioten dokumentuak aipatu ditu, klandestinitatean bizitzeko baliabideak, dokumentuak enkriptatzeko materiala eta izan zituen harremanak. Inoiz zigorrik jaso gabea dela zehaztu du epaileak. Azpimarratu du Irastorzari leporatzen zaizkion delituak ETAren su etena, iraultza zergaren bukaera eta jarduera armatuaren bukaeraren ondotik iragan zirela. Zehaztu du, hala ere, ikertzaileek «ñabardurak» aipatzen dituztela testuinguru horri buruz.
Prokuradoreak bost urteko presondegi zigorra eskatu du Irastorzarentzat, horietako 40 hilabete gibelapenarekin. Ez du eskatu Frantziako Estatuan egoteko debekurik, baina Fijait Frantziako fitxategi judizial automatizatuan sartzeko eskatu du.
Tweets by EkhiErremundegi
2016ko azaroa hasieran atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Azkainen (Lapurdi), eta kontrol judizialpean iragan ditu azken urteak. Gaur egun, Mediabask taldean ari da lanean, kazetari gisa. Euskal Herriko 90 kazetarik baino gehiagok babesa adierazi diote, eta «bake prozesuaren testuinguruan bere kazetaritza lana betetzen» segitu ahal izatea eskatu dute. Harekin batera, Xabier Arin eta Denise Elizagoien atxilotu zituzten, eta kontrolpean aske utzi garai hartan; auzitik kanpo geratu dira.
Atxilotu zutenean, ETAko buruzagi «nagusitzat» jo zuen Irastorza Espainiako Barne Ministerioak, eta ETAri «burua moztu» ziotela adierazi zuten. 2011 eta 2013 artean Oslon (Norvegia) izandako elkarrizketa saiakerek huts egin ondotik, erakundearen armagabetzea zen erronka nagusia. Alberto Spektorowski Harremanetarako Nazioarteko Taldeko kideak adierazi zuenez, armagabetzea modu ordenatuan eta egiaztagarrian egin ahal izatea «blokeatzea» zen atxiloketaren helburua.
Irastorza atxiki eta hilabete eskasera gertatu zen Luhusoko operazioa, abenduaren 16an. ETAren armagabetzea abiatu zuen ekintzaile talde bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak; horien artean, Jean Noel Etxeberri Txetx, Mixel Berhokoirigoin eta Mixel Bergouignan. Horren ondotik sortu zen Bakegileen mugimendua, azken urteetan gatazkaren konponbide prozesuan aitzina pausoak ematea bultzatu duena. 2017ko apirilaren 8an egin zen ETAren armagabetze herritarra, Baionan egin zuten ekitaldi jendetsuarekin.
Bakegileek ohar batean adierazi dute «bake justu eta iraunkor baten eraikitzeko adostasun zabala badelarik» ez dutela onartzen Irastorzaren kontrako auzia, eta atxiloketaren garaiko testuingurua oroitarazi dute: Aieteko konferentziatik bost urtera gertatu zen atxiloketa, Frantziako Asanblean alderdi guzietako eta gizarte zibileko 110 pertsona ezagun elkartu zituen konferentzia humanitarioaren biharamunean. ETAren armagabetzean, presoen gaian eta berradiskidetzean «bere ardurak» har zitzala eskatu zioten Frantziako Gobernuari. Gizarte zibilaren mobilizazioa «erabakigarria» dela kontsideratuta, larunbatean Bilboko karriketan mobilizatzera deitu dute bakegileek.
EH Baik «sostengu osoa» adierazi die Irastorzari eta haren senideei, eta erran du auzi horiek «erabat anakronikoak» direla, Aieteko Nazioarteko Konferentzia, eta ETAren armagabetzea eta desegitea aipatuta. «Euskal Herriko gehiengo zabal batek eskatzen duen gatazkaren konponbide politikoaren nahikeriari erantzuten dion panorama politiko berri bat sortu du». EH Bairen borondatea da 2023 urtea euskal gatazkaren konponbide prozesuan «aitzinamendu berri esanguratsuena» izatea. «Bada garaia Parisek eta Madrilek bake justu eta iraunkorra lortu nahi duen Euskal Herriko jendartearen borondatea errespeta dezaten». |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222777/jon-miranderen-hamabi-testu-lehenengoz-euskaraz.htm | Kultura | Jon Miranderen hamabi testu, lehenengoz euskaraz | Deabruaren Eskolak argitara eman ditu Jon Miranderen hamabi testu, orain arte inoiz euskaratu gabeak. Jatorrizko bretoierazko testuak ere erakutsi dituzte, eta azterketa bat idatzi diote bakoitzari. | Jon Miranderen hamabi testu, lehenengoz euskaraz. Deabruaren Eskolak argitara eman ditu Jon Miranderen hamabi testu, orain arte inoiz euskaratu gabeak. Jatorrizko bretoierazko testuak ere erakutsi dituzte, eta azterketa bat idatzi diote bakoitzari. | Gaur 50 urte bete dira Jon Mirande idazlearen gorpua aurkitu zutenetik, eta gaur aurkeztu ditu Deabruaren Eskolak hark idatzitako hamabi testu, artikulu, poema eta gutun, orain arte inoiz euskaraz argitaratu gabeak, Goulven Pennaod lagun bretoiarekin batera idatzitako poema batekin batera. Bestalde, aurrez euskaratuta zegoen Nire sinestea artikulua berriro itzuli dute, «akats esanguratsuak» aurkitu dituztelako itzulpenean; horietako bat, izenburuan: Gure sinestea deitu diote. Miranderen (Paris, 1925-1972) alderdi pertsonalari, literarioari eta politikoari «argi egiteko» balioko duelakoan daude.
Denak ipini dituzte sarean, Deabruaren Eskolaren webguneko orrialde berezi batean. Euskaratutako testuez gain, jatorrizko bretoierazkoak ere erakutsi dituzte —bat izan ezik, frantsesez argitaratu baitzuen: Témoignage vascon—, eta zubi gisa erabili duten frantsesezko itzulpena ere bai. Gainera, Mikel Soto idazle eta Deabruaren Eskolako kideak analisi bat idatzi du testu bakoitzarentzat.
Bederatzi lagunek parte hartu dute bi urteko bilaketa, itzulpen, azterketa eta argitalpen prozesuan: Soto, Irati Jimenez eta Esteban Montorio Deabruaren Eskolako kideek; Padrig an Habask bretoierazko itzultzaileak; Joxe Austin Arrieta, Edorta Jimenez, Jon Alonso eta Bego Montorio itzultzaileek; eta Urko Aiartza Olaso Dorrea fundazioko zuzendariak.
«Jaun aberkide maitea: Urrundik zure olerki-liburua irakurri berria naiz, eta lerro zenbait biali nai nizkizuke esateko nolako atsegiña artu detan ura irakurtzean». Horrela hasi zuen Mirandek Telesforo Monzoni idatzitako lehenengo gutuna, 1948ko urtarrilaren 30ean. Idazlearen gutunik zaharrena da, orain arte ezagutzen direnen artean. Monzonen artxiboa kudeatzen du Olaso Dorreak, eta horri esker lortu dituzte korrespondentzia horretako bost gutun.
Mirandek lehen mezuan adierazi zuenez, bi urte besterik ez ziren euskara ikasten hasi zela, eta «euskal jakintzako gaiez» aritzeko idatzi zion Monzoni. Guraso zuberotarrak zituen, baina ez zioten euskararik irakatsi. 20 urte zituela hasi zen ikasten, bere kabuz. «Bi urtean, aurrerapen miresgarriak egin zituen», Irati Jimenezen esanetan. Hark aurkezpenean azaldu duenez, gutunek zera frogatzen dute: «Lauaxeta-Lizardi belaunaldia isiltzen denean, ez da gero berez agertzen Mirande-Aresti belaunaldia. Hor badago katebegi humano eta literario bat, eta hori Monzon izan zen. Berak eraman zuen suziri poetiko hau gerraurretik gerraostera». Zubigile lana nabarmendu du Aiartzak ere, Monzonen ibilbide literarioa eta kulturala baztertuta geratzen direlakoan maiz, alderdi politikoa nagusitzen denez gero.
Era berean, Miranderen «kronologia politikoko» lehen urteak irudikatzeko balio dute gutunek, Jimenezen hitzetan: «Abertzale, kristau eta demokrata gisa aurkezten du bere burua: Mirande sentikor eta urragarri bat. Gero asko urratu zena, tamalez».
Soto izan da ikerketaren arduraduna, eta, horregatik, orain, hura argitaratu berritan, «murgilaldi batetik ateratzen hasi berritan bezala» dago. Sarri irakurria zuen Mirandek bretoieraz idatzi zuela, baina, testu horietako bakar bat ere ezagutzen ez zuenez, bilatzeari ekin zion.
Ar Stourmer aldizkarian argitaratutako testuak dira denak. Padrig an Habaskek bretoieratik frantsesera itzuli ditu, eta euskaratzaileek frantsesezko itzulpen horiek erabili dituzte gero. Sotok, pozez, guztien lana eskertu du. «Laino beltza bakarra» izan du bide osoan: Txomin Peillenen heriotza. Abenduaren 5ean idatzi zion mezu bat hari, prozesu guztia azaltzen zuena, ez zuelako harengana jo nahi dena argi izan arte. Ordutako, baina, Peillen gaixorik zegoen, eta hilaren 9an hil zen. «Oraindik ez naiz ausartu galdetzera haren azken egunez, baina badut itxaropena agian irakurriko zuela mezua, sikiera jakin zezan gauza bat, bazekiena, nire ustez: badagoela jendea berak egin zuen lanari jarraitzeko, zeren hari esker daukagu daukagun Mirande».
Mirande deserosoa
Argitaratutako materialak «Mirande osoa» erakusten du, Jimenezen arabera; «hain deseroso zaiguna». Sotok honela azaldu du: «Lortutakoek argi handia ematen diote bere literaturari, lirikotasunari, pertsonari eta politikari». Izan ere, gauza jakina da Mirande faxista zela, baina hura eta haren pentsamoldea sakonago ezagutzeko balio dute testuek, bien ustez.
«Mirande faxista zen, baina jeltzaleak kristauak diren bezala, era nahiko inofentsibo batean», bota du Sotok, Joxe Azurmendiri behin esan omen zion modu berean. «Alegia, berak eraman du euskal literaturan faxista izatearen zama guztia, baina ni Arestirekin nago, esaten duenean: 'Faxista bat euskal literaturan? Nik esango nuke bat baino gehiago dagoela'». Izan ere, Mirande «pertsonalitate konplexu bat» da, haren hitzetan: «Leku askotatik kanporatu zuten. Zailtasun handia dugu ulertzeko Mirande, libertatean sinisten zuen faxista bat, baina ez gaituzte hainbeste harritzen zentsuran sinisten duten demokratek».
Konplexutasun hori irudikatzen dute, besteak beste, SS haiek noiz itzuliko gudu kantak eta Iudaica: Saul Tchernikhovskiren olerki bat dela eta artikuluak. Aipagarria da Gure printzesa ttipi beltzari izeneko testua ere, Mirandek Pennaod lagunarekin idatzia, zeinak, kanta zeltiko baten itxuran, kontatzen dituen 11 urteko «neskato ttipi beltz» batekin izandako sexu harremanak. Bortxaketa bati buruzko testua dela esan izan dute, baina Sotok eta Edorta Jimenezek uste dute ezetz, probokazio bat dela, apaiz bretoi abertzale bat sutzeko asmoz egina.
Gaurko aurkezpenean, Mirande eta Gabriel Aresti, biak elkarrekin izan ditu hizpide Irati Jimenezek behin baino gehiagotan. «Ez dago esaterik bi idazle horiek euskarazko literatura garaikideari egin zioten ekarpena: modernitatearen ordua iragarri zuten biek gure erloju benetan atzeratuan». Biak hil ziren gazterik. «Hor badago patriarkatuaren sozializazioarekin zerikusia duen gauza bat: gizonek nahi dute mailu izan, eta kontra egin, norbere izaera afirmatzeko, horrek besteentzat eta norberarentzat dakarren guztiarekin. Mailu humano zarenean, zeu zara mailua, eta zeuk ere kolpeak hartzen ditugu ematen duzun bakoitzarekin. Mirande probokatzaile bat izan zen, mailu bat, bere onerako eta kalterako».
Deabruaren Eskola ataria orain dela bi urte eta erdi jarri zuten martxan, eta 500 testu baino gehiago argitaratu dituzte ordutik. Bide beretik segitzeko gogoz dira, Jimenezek esan duenez: «Maitasunez, geure indarraz ez beste, modu independentean eta bestelako laguntzarik gabe. Euskal literaturan, beharbada denon lotsarako, akaso denon zorionerako ere bai, dena daukagu egiteko, dena ikertzeko, dena ezagutzeko». |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222778/europak-390-milioi-euroren-isuna-jarri-dio-metari-datuen-tratamenduarengatik.htm | Ekonomia | Europak 390 milioi euroren isuna jarri dio Metari, datuen tratamenduarengatik | Erabiltzaileei argiago galdetu behar lieke haien datuak publizitate pertsonalizatua egiteko erabiltzea nahi duten, ebazpenaren arabera. | Europak 390 milioi euroren isuna jarri dio Metari, datuen tratamenduarengatik. Erabiltzaileei argiago galdetu behar lieke haien datuak publizitate pertsonalizatua egiteko erabiltzea nahi duten, ebazpenaren arabera. | Meta enpresari 390 milioi euroren isuna jarri dio Datuen Babeserako Irlandako Batzordeak; hark epaitzen ditu auziok, Metak —Facebooken eta Instagramen jabeak— Irlandan duelako Europarako egoitza fiskala. Europako datuen babeserako araudia urratzeagatik zigortu du: 210 milioiren isuna jarri dio Facebooki, zehazki, eta 180 milioi eurorena Instagrami.
Europako Batasunean 2018an jarri zen indarrean datuen babeserako araudi orokorra, eta, berez, enpresak egokitu egin behar zituen bere sare sozialak, baina erabilitako moduak erabiltzaileak behartzen zituen enpresak jarritako baldintzak onartzera. Erabiltzaileei eskatu zieten aplikazioak erabiltzeko baldintza berriak onartzeko, eta, horren barruan, erabiltzaileen datu pertsonalak prozesatzeko eskubidea ematea sartu zuten baldintza gisa.
Enpresak erabiltzaileari eskatu zion «eskubide zibileko kontratu huts bat» balitz bezala onartzeko aplikazio horien erabilera, beraz. Baina salaketa auzitara eraman zuen gobernuz kanpoko erakundearen arabera, Metak ez zion erabiltzaileari publizitate bideratua baztertzeko aukerarik eman.
Gobernuz kanpoko erakunde horren salaketari arrazoia eman dio batzordeak orain, eta Metari agindu dio, gainera, hiru hilabeteko epean, bi sare sozial horietako erabiltzaileei aukera eman behar diela argi erabakitzeko norbere datuak Metak publizitaterako erabiltzea nahi duten edo ez.
Ebazpenaren arabera, «gardentasunerako» betebeharrak urratu ditu Metak, zehazki, eta oinarri juridiko oker bat erabili zuen erabiltzaileen datu pertsonalak publizitaterako erabiltzeko eskarian. Whatsappi buruz beste salaketa bat ere bada, eta heldu den astean erabakitzekoak dira.
Helegitea jarriko du
Metak, hala ere, iragarri du helegitea jarriko diola ebazpenari, eta adierazi du erabaki horiek ez dutela debekatzen publizitate pertsonalizatua. «Datu pertsonalen tratamenduari buruzko eztabaida juridikoa aspaldian dago zabalik», adierazi du enpresak, «eta segurtasun juridikoa falta da auzi honetan».
Datuen Babeserako Batzordeak joan den irailean 405 milioi euroren beste isun bat jarri zion Metari, adingabeen datuak tratatzeko huts egiteengatik, eta azaroan beste isun bat jarri zion, 265 milioi eurorena, erabiltzaileen datuak behar beste ez babesteagatik. |
2023-1-4 | https://www.berria.eus/albisteak/222779/realak-ez-du-huts-egin-eta-alavesek-handia-egin-du.htm | Kirola | Realak ez du huts egin, eta Alavesek handia egin du | Realak gol baten aldearekin gainditu du UD Logroñes. Alavesek ezustekoa eman du, Lehen Mailako Valladolid kanpoan utzita | Realak ez du huts egin, eta Alavesek handia egin du. Realak gol baten aldearekin gainditu du UD Logroñes. Alavesek ezustekoa eman du, Lehen Mailako Valladolid kanpoan utzita | Realak eta Alavesek aurrera egin dute Espainiako Kopan, biek ala biek gol bateko aldea eskuratu baitute final-hamaseirenetako kanporaketan. Emaitzak balio bera du, txapelketan segitzea, baina neurketen aurretik logikak ez zuen halakorik agintzen. Donostiarrek aurrera egitea bai, apustu merkea zen hori, baina Alavesena ez zen kiniela gehienetan jokatzen.
Dena den, bi taldeak egongo dira etziko zozketan. Imanol Alguacilen multzoa ohi baino makalago aritu da, baina eraginkortasuna izan du berme. Kontrarioak baino gol bat gehiago sartzea nahikoa baita futbolean gailentzeko (0-1). UD Logroñes maila apalago bateko taldea da, baina Realak ez du aurreko kanporaketako alderik lortu, nahiz eta partida sendoa jokatu.
Robert Navarrok lehen zatian egindako gol bakarra nahikoa izan da Las Gaunasen bildutako 3.000 zale txuri-urdinak pozik itzultzeko. Kataluniarraren parte hartzea garrantzitsua izaten ari da Realaren bidean. Ez alferrik, hura izan baita taldeak irabazitako hiru kanporaketetan estreinako gola egin duen jokalaria. Lehen bi norgehiagoketan taldekideek sartu zituzten gero. Logroñon, berriz, bere gola izan da partidako bakarra. Navarrok Asier Illarramendiren eta Brais Mendezen arteko jokaldi bat probestu du gola egiteko, 32. minutuan.
Alavesek lehenago bideratu du kanporaketa, 10. minutuan aurreratu baita. Tarte murritza lortu dute babazorroek ere, baina aurkariaren mailak distiratu zuen emaitza (1-0). Izan ere, logikaren arabera, Lehen Mailako Valladolid zen sailkatzeko hautagai nagusia. Ordea, Gasteizko taldeak ondo eutsi dio errentari, eta aldea handitzeko abagunerik ere eduki du. Mamadou Sylla izan zen golegilea.
Athleticek eta Osasunak jomuga bera dute Realak eta Alavesek bezalaxe, Athleticek eta Osasunak lehiaketan jarraitzea dute helburu. Bihar ariko dira bi talde horiek, aurrera egin nahian. Etxetik kanpora ariko dira, maila baxuagoko taldeak izango baitituzte aurkari. Gorritxoek Nastic izango dute aurkari (16:00). Aldiz, Eldenseren zelaian jokatuko dute zuri-gorriek (21:00). Hurrengo kanporaketako zozketa larunbatean egingo dute, Espainiako Federazioaren egoitzan. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222798/2022a-infografietan-azalduta.htm | Gizartea | 2022a infografietan azalduta | Zenbaitetan, errazagoa da zerbait irudiz azaltzea, hitzez baino. Hortaz, 2022ko infografiarik esanguratsuenen zerrenda egin du BERRIAk. | 2022a infografietan azalduta. Zenbaitetan, errazagoa da zerbait irudiz azaltzea, hitzez baino. Hortaz, 2022ko infografiarik esanguratsuenen zerrenda egin du BERRIAk. | Irudi batek hamaika hitzek baino gehiago balio badu, infografia baten balioa kalkulaezina da. Maiz testu batean azaltzeko zaila den edozein informazio modu argi eta zehatzean antolatzeko aukera ematen baitute pieza horiek. Hala, joan den urteko infografiarik esanguratsuenen zerrenda egin du BERRIAk.
22. Korrikaren harira egindakoa da lehenbizikoa. Egun bakoitzeko ibilbidearen xehetasun guztiak daude bertan: bidearen mapa, ordutegia eta lekuak. Gainera, erabiltzaileei lana errazteko, bilatzaile bat ere badu infografiak, norberak bere herriko edo auzoko informazioa zuzenean bilatzeko.
Aisialdian ez ezik, politikan ere arreta jartzen dute BERRIAko infografiek. Joan den maiatzean, erraterako, hauteskundeetarako urte eskas falta zenean, Hego Euskal Herriko alkateak alderdika sailkatzen dituen pieza hau argitaratu zen:
Gainerako urteko zerrendetan bezala, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gatazkak ere bere lekua izan zuen 2022ko infografietan. Errusiaren inbasioa egunez egun azaltzen duen pieza bat argitaratu zuen BERRIAk ekainean. Azalpenak hitzez emateaz gain, horiek ulertzeko mapa bat ere badago.
Uztailean, Eraikuntzaren G7aren inguruko zenbait infografia argitaratu zituen BERRIAk. Acciona, Dragados, FCC, Ferrovial, OHL eta Sacyr enpresek eta izena argitu gabeko beste batek G7koa deitzen zuten koordinazio talde bat eduki zuten 1992tik 2017ra, 25 urtez: iruzur egin zuten milaka lehiaketa publikotan txosten teknikoak partekatuz, dirua aurrezteko. Ibilbide hori eta enpresen aurrezpen nahiz isunak azaltzen dituzte pieza horiek.
Mapa interaktibo andana ere egin du BERRIAk, bai Euskal Herri mailakoak, eta baita mundu mailakoak ere. Euskal Herriari dagokionez, honako hauek izan dira 2022ko esanguratsuenak: Euskal Herriko jaiotze tasen ingurukoa, gasolindegi bakoitzak duen erregai prezioari buruzkoa, eta 43 parke eoliko egiteko eskariak erakusten dituena. Mundu mailako ikuspegiari dagokionez, abortatzeko eskubidearen egoera herrialde bakoitzean azaltzen du mapa honek.
Urteari amaiera emateko, Urkulluren Euskadi, 100.000 hitzetan pieza atera zuen BERRIAk, berba horiek guztiak biltzen dituen infografia batez lagunduta. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222799/hogei-bat-errepublikanok-berriro-blokeatu-dute-mccarthyren-izendapena.htm | Mundua | Hogei bat errepublikanok berriro blokeatu dute McCarthyren izendapena | AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente izateko errepublikanoen hautagaiak ez du lortu, zortzigarrenez, alderdikide guztien babesa. | Hogei bat errepublikanok berriro blokeatu dute McCarthyren izendapena. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente izateko errepublikanoen hautagaiak ez du lortu, zortzigarrenez, alderdikide guztien babesa. | Hirugarren egunez, eta zortzi bozketaren ostean, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak ez du presidenterik oraindik. Kevin McCarthy da behe ganberako presidente izateko Alderdi Errepublikanoaren hautagaia, baina hogei bat ordezkari errepublikanok ez dute babestu McCarthyren hautagaitza, zenbait desadostasunen ondorioz.
Ganberak ezin du lanean hasi presidenterik gabe, eta, beraz, akordioa lortzeko behar adina bozketa egingo dituzte. Normalean lehen bozketan aukeratu izan ohi dute presidentea. Azken aurrekaria 1923koa da; bederatzi bozketa egin behar izan zituzten presidentea aukeratzeko. Gaur zazpigarren eta zortzigarren bozketak egin dituzte, eta, oraindik iragarri gabe dute noiz egingo duten hurrengoa.
Askatasunaren Taldean bildutako Alderdi Errepublikanoko eskuin muturreko kideek blokeatuta daukate Ordezkarien Ganberako presidente berriaren hautaketa. 218 ordezkariren babesa behar du McCarthyk presidente bihurtzeko, eta Alderdi Errepublikanoak 222 ditu behe ganberan. Hala ere, herenegun 202 ordezkari errepublikanok babestu zuten, eta atzo eta gaur, berriz, 201ek.
Ordezkari ultrakontserbadoreek McCarthyri leporatu diote ez duela nahi haiekin eztabaiden araudiaren erreformarik negoziatu, ezta agintaldi berrian ganberako batzordeen buru izateko izenez hitz egin ere.
Hala ere, McCarthyk gaur saiakera bat egin du Askatasunaren Taldean bildutako ordezkarien babesa eskuratzeko. Negoziazioekin lotutako iturriak aipatuta hainbat hedabidek argitaratu dutenez, McCarthyk zera baimenduko duela adierazi diehura babesten ez duten ordezkari errepublikanoei: bera presidentetzatik kanporatzeko bozketa bat bultzatu ahalko duela ordezkari bakar batek.
Gainera, iturri horien arabera, McCarthyk ordezkari ultrakontserbadoreei «ziurtatu» die Askatasunaren Taldeko kideek hautatu ahalko luketela Arauen Batzordeko kideen herena. Batzorde horrek kontrolatzen du, besteak beste, zein lege iristen diren Ordezkarien Ganberako osoko bilkurara, eta nola. Gastuen lege proiektuek eztabaida askea izango luketela ere adierazi zien hautagaiak ultrakontserbadoreei, eta edozein ordezkarik proposa litzakeela aldaketak.
Eskaintza horiek nabarmen murriztuko lukete McCarthyren boterea, Ordezkarien Ganberako presidente aukeratuko balute. Gainera, Alderdi Errepublikanoak ez du gehiengorik zabalena behe ganberan: 222 eserleku dituzte errepublikanoek, eta 212 demokratek.
Gaur, zazpigarren bozketa hasi baino lehen, McCarthyk kazetariei esan die lanean jarraituko duela egoera konpondu arte. «Hitz egiten ari garenok irtenbide bat topatu nahi dugu», esan du. Irtenbidea ez du gaur aurkitu, nahiz eta Donald Trump AEBetako presidente ohiak (2017-2022), herenegun, alderdikideei eskatu zien McCarthyren alde egiteko. Hala ere, Trump bera bozkatu duenik ere izan da gaur.
Joe Biden AEBetako presidenteak, berriz, «lotsagarritzat» jo zuen, atzo, errepublikanoen barne zatiketak Ordezkarien Ganberako buruzagi berriaren hautaketa blokeatu izana. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222800/amazonek-18000-langile-kaleratuko-ditu-aurten.htm | Ekonomia | Amazonek 18.000 langile kaleratuko ditu aurten | LABen arabera, erabakiak ez du eraginik izango Trapagarango zentroan, Euskal Herrian duen bakarrean. | Amazonek 18.000 langile kaleratuko ditu aurten. LABen arabera, erabakiak ez du eraginik izango Trapagarango zentroan, Euskal Herrian duen bakarrean. | Amazon merkataritza teknologikoko enpresa erraldoiak 18.000 langile kaleratuko ditu aurten, lantaldearen %2 inguru, Andy Jassy zuzendariak ohar batean azaldu duenez. Azaroan, 10.000 kaleratze iragarri zituen enpresak, eta beste 8.000 gehitu ditu orain. Multinazionaleko buruak zehaztu duenez, kaleratze gehienak zuzendaritza eta berrikuntza arloetan egingo dira —batez ere AEBetako bulegoetan—, eta Amazonek mundu osoan dituen dendetan.
Euskal Herrian ez du saltoki fisikorik, eta duen zentro bakarra logistikakoa da, Trapagarangoa (Bizkaia), 113 langilekoa. Zentro horretako sindikatu nagusi LABek ez du kaleratzerik espero. Ezkerraldeko zerbitzuen arduradun Gotzon Mardaratsek esan duenez, ez dute inolako berririk jaso, eta gogorarazi du aurreko udan handitu egin zutela lantaldea. LABeko kideak gogorarazi du Amazon «milioi askoko irabaziak» dituen enpresa bat dela, eta lanpostuei eutsi ahal diela, «baita duindu eta askoz hobeto ordaindu ere».
Horren harira, gogoratu du hitzarmen propioa lortzeko negoziazio betean daudela Trapagarango zentroan, baina elkarrizketak blokeatuta daudela, zuzendaritzaren «egoskorkeria» dela eta. Egoera salatzeko bi greba egun egin zituzten abenduan, eta LABek enpresa salatu du, langileen eskubideak urratzeagatik. Enpresa batzordea urtarrilaren 18an bilduko da zuzendaritzarekin, eta langileak urtarrilaren amaieran batzartuko dira egoera aztertzeko; oraingoz, ez dute greba gehiago egitea aurreikusten.
1,5 milioi langile
Irailaren amaieran, Amazon taldeak 1,54 milioi langile zituen mundu osoan, Black Friday eta Eguberrietarako kontratatzen dituen langileak kontuan hartu gabe. Pandemian, kontratazio masiboak egin zituen eskaera handiari erantzuteko, eta langileen kopurua bikoiztu egin zuen 2020tik 2022ra. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222801/arangurengo-biomasa-planta-itxi-dute.htm | Ekonomia | Arangurengo biomasa planta itxi dute | Argindarra sortzeko erabiltzen da, baina enpresak argudiatu du jada ez zaiola errentagarria ekoizten jarraitzea. Langile guztiak kaleratuko ditu. | Arangurengo biomasa planta itxi dute. Argindarra sortzeko erabiltzen da, baina enpresak argudiatu du jada ez zaiola errentagarria ekoizten jarraitzea. Langile guztiak kaleratuko ditu. | Zalla eta Gueñes (Bizkaia) artean dagoen biomasa planta itxita dago asteazkenetik. Ohar baten bidez eman du erabakiaren berri Global Efficiency Aranguren enpresak (Glefaran), eta gaineratu du martxan jarri duela enplegua erregulatzeko txostena bertako langileak kaleratzeko —ez du zehaztu zenbat behargin diren, baina 30 inguru ere izan ziren—.
Argindarra sortzeko, inguruetako basoetako egurra erabiltzen du planta horrek, eta, enpresak argudiatu duenez, jada ez zaio errentagarria ekoizten jarraitzea, abenduan Espainiako Gobernuak aldatu egin zituelako halako instalazioentzat ematen zituen konpentsazio ekonomikoak.
Biomasa planta Zallako Aranguren auzoan dago, paper fabrika zahar baten lurretan. Zallako eta Gueñesko herrietan instalazioaren aurka sortutako plataformek protesta ugari egin dituzte azken urteetan; plantak sortzen duen kutsadurari buruzko txostenak ere egin dituzte, eta produkzio lizentzia bertan behera uzteko eskatu diete Zallako eta Gueñesko udalei. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222802/putinek-36-orduko-su-eten-batera-deitu-du-bihar-eguerditik-aurrera-ortodoxoen-eguberria-dela-eta.htm | Mundua | Putinek 36 orduko su eten batera deitu du bihar eguerditik aurrera, ortodoxoen Eguberria dela eta | Kremlineko buruak eskatu dio Ukrainari menia bat aldarrikatzeko. Esan du, bide batez, negoziatzeko prest dagoela Ukrainak aintzat hartzen badu Errusiak okupatutako «lurraldeen egoera berria». Turkiak su eten bat eskatu dio. Parisek tanke arinak bidaliko dizkio Kievi. | Putinek 36 orduko su eten batera deitu du bihar eguerditik aurrera, ortodoxoen Eguberria dela eta. Kremlineko buruak eskatu dio Ukrainari menia bat aldarrikatzeko. Esan du, bide batez, negoziatzeko prest dagoela Ukrainak aintzat hartzen badu Errusiak okupatutako «lurraldeen egoera berria». Turkiak su eten bat eskatu dio. Parisek tanke arinak bidaliko dizkio Kievi. | Errusiako Eliza ortodoxoko Kiril patriarkak egindako eskaera aintzat hartuz, Vladimir Putin Errusiako presidenteak 36 orduko su eten batera du bihar eguerditik aurrera. Horrek gerra fronte osoari eragingo lioke. Hala jakinarazi du Kremlinek, ohar baten bidez. Izan ere, ortodoxoek Eguberria ospatuko dute bihar eta etzi, eta erlijio horren Errusiako buruak menia eskaera bat egin die gaur alde guztiei.
«Erlijio ortodoxoaren jarraitzaile asko gatazka guneetan bizi direnez, Ukrainari eskatzen diogu su eten bat aldarrikatu dezala», nabarmendu du Putinek. Haren esanetan, modu horretan mezetara joan ahalko dira bihar eta etzi. Joan den otsailaren 24an Ukrainako inbasioa hasi zuenetik aurrenekoz agindu du menia bart.
Bestalde, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ere, Moskuren eta Kieven arteko bitartekari lana egiten ari den agintariak, gerra etetea galdegin dio goizeko telefono dei batean. Bada, Errusiako presidenteak erantzun dio Erdogani Mosku prest dagoela «elkarrizketa serio baterako», zenbait baldintza onartzearen truke; besteak beste, Kievek aintzat hartzen badu Errusiak anexionatutako «lurraldeen egungo egoera berria».
Turkiako presidentetzak ohar batean azaldu duenez, Erdoganek berretsi egin dio Putini «aldebakarreko su eten baten bidez gauzatu behar direla bai bakerako deiak, bai Moskuren eta Kieven arteko negoziazioak, konponbide justua eta iraunkorra lortzeko», eta nabarmendu du Errusiako armadak erretiratu egin behar duela Ukrainako lurralde okupatuetatik: Kherson, Zaporizhia, Luhansk eta Donets eskualdeetatik, baita 2014an Errusiak anexionatutako Krimeatik ere, Erdoganen esanetan.
Kiril patriarkak, berriz, su etena eskatu die Errusiaren eta Ukrainaren arteko gatazkan parte diren guztiei, urtarrilaren 6ko 12:00etatik —Euskal Herrian 10:00ak— hilaren 7ko gauerdira arte, «herritar ortodoxoek mezetara joateko aukera izan dezaten Eguberriaren bezperan eta Jesu Kristo jaio zen egunean», Eliza ortodoxoaren webgunean argitaratutako oharrak dioenez.
Kremlinek baztertu egin zuen menia ezartzea abenduaren 24an eta 25ean, eta berdin Urteberri egunean. Are gehiago, urtarrilaren 1eko goizaldean eta hurrengo egunean armadak dozenaka drone bonba jaurti zituen Ukrainako zenbait hiriren aurka.
Egoera «hobetu» beharra
Frantziak uste du Ukrainak bere egoera «hobetu» behar duela gerra frontean, Kremlinekin negoziatzen hasi aurretik. Hala esan du Frantziako Atzerri ministro Catherine Colonnak, LCI telebista kateari emandako elkarrizketa batean. Erantsi du Parisek «maila guztietako» harremanak dituela Errusiarekin, baina aitortu du ez dagoela datarik zehaztuta Frantziako presidente Emmanuel Macron eta Putin elkarrekin mintza daitezen.
Gerra hotsen erdian, Macronek Zelenskirekin hitz egin zuen atzo, eta baieztatu zuen Parisek AMX-10 RC motako tanke arinak bidaliko dizkiola Kievi, eta horiek izango direla Ukrainako tropek erabili ahal izango dituzten lehenak. Eliseoaren iritziz, arma bidalketa Ukrainari ematen dion «babesaren adierazgarria da»; izan ere, herrialde hori «subiranotasunaren eta independentziaren borrokan ari da, bere burua defendatzeko eskubidea baitu». |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222803/kritikoek-eari-exijitu-diote-twitterri-eskatzeko-haien-kontuak-berriz-aktibatzeko.htm | Politika | Kritikoek EAri exijitu diote Twitterri eskatzeko haien kontuak berriz aktibatzeko | EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte, eta haiek alderdiko zuzendaritza jo dute erruduntzat. | Kritikoek EAri exijitu diote Twitterri eskatzeko haien kontuak berriz aktibatzeko. EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituzte, eta haiek alderdiko zuzendaritza jo dute erruduntzat. | Maiorga Ramirez du buru sektore kritikoak, eta eskaera bat egin dio Eusko Alkartasunako zuzendaritzari: ziurtagiri bat igor diezaiola Twitter sare sozialari argitzeko alderdi hori ez dagoela kritikoen kontuen aurka, eta eskatzeko bertan behera utzi diren kritikoen kontuak atzera aktibatzeko. EAko idazkari nagusi Eba Blancori eskatua diote hori, Ramirezek berak gaur jakitera eman duenez. EAk, ordea, ohar batean kritikoei leporatu die adierazpen askatasuna «manipulatzea» eta «desinformazio kanpainak» egitea, eta salatu dute «urteak» daramatzatela «jazarpena eta gezurrak» jasaten. Ertzaintza eta Udaltzaingoa «jakinaren gainean» jarri dute EAko kritikoek, haien TW kontuekin gertatutakoaz, eta «ahotsa berreskuratzeko behar diren ekinaldiak» egingo dituztela esan du EH Bilduko Nafarroako parlamentariak.
EAko ildo kritikoko zenbait kideren Twitter kontuak itxi dituztela salatu zuten atzo. Horien artean daude afiliazio eten dieten bost kideetako hiru: Maiorga Ramirez Nafarroako parlamentari eta ildo kritikoko burua, Iratxe Lopez de Aberasturi Arabako EAren koordinatzaile ohia, eta Mikel Goenaga Gipuzkoako EAren koordinatzaile ohia. Bestalde, Koldo Amezketa eta Ikerne Badiola alderdikideen kontuak ere itxi dituzte.
Horrez gain, kritikoek salatu zutenez, Azpeitiko (Gipuzkoa) eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren Twitter kontuak ere itxi dituzte. EAko zuzendaritzak adierazi du, ordea, ez dutela horren inguruko jakinarazpenik jaso. Are gehiago, azaldu dute ikerketa bat egin dutela, eta kontu horiek iazko martxotik daudela itxita. Hala, «fede txarrez» egindako salaketa bat dela adierazi dute.
«Demokratizazioaren aldekoak isilarazi»
Ramirezek azaldu du «EA demokratizatu nahi dutenen ahotsa isilari nahian» dabiltzala. Kritikoen helburua da, haren arabera, EA «izaera propioarekin» parte hartzea EH Bildu koalizioaren barruan. Txori urdinaren sare sozialeko kontuen «kopuru garrantzitsu bat» bertan behera utzita egin dute «batzuk isilarazteko» saio hori, EAko afiliazioa galdu duen politikariaren esanetan; kontu horietako batzuk EH Bilduko kargudunak direla ere gogorarazi du.
Lopez de Aberasturi eta Eusko Alkartasunako beste kide kritiko batzuekin batera azaldu da prentsaren aurrera Ramirez, eta helarazi dute TWeko kontuak bertan behera uztea «ekintza sinkronizatua, koordinatua eta ordu gutxian egina» izan dela, eta ez diela soilik eragin «barne jazarpena jasotzera ohituak daudenei». Beste zenbaiten kontuak ere galarazi dituzte, Ramirezek esan duenez: «EA demokratizatzeko bokazioa jendaurrean azaldu dutenenak»; eta Koldo Amezketa aipatu du, Nafarroako Parlamentuko presidente ohia.
EAk dio ez duela zerikusirik
Eba Blanco EAko idazkari nagusiak adierazi zuen atzo, hark ez duela zerikusirik gertatutakoarekin, eta salatu du aferaren harira pairatzen ari den jazarpena ez dela «onargarria»: «Debatearen eta adierazpen askatasunaren alde nago, beti errespetuz».
EA Bizirik plataformak —ildo kritikoko kideek eratua da—, ordea, ez du bat egin Blancok esandakoekin, eta «sorgin ehizan» aritzea leporatu dio zuzendaritzari: «Ahots ezberdinak eta aniztasuna berriro isilarazi nahian hasi du 2023a batzorde exekutiboak».
Ez da Twitterrek EAko ildo kritikoko kideen kontuak ixten dituen lehen aldia. Martxoan, Ramirezen eta Miren Aranoa EAren Nafarroako koordinatzaile ohiaren kontuak ere itxi zituzten, eta salatu zuten Donostiako eta Zarauzko (Gipuzkoa) EAren kontuak ere itxi zituztela. Orduan, «zentsura eta errepresioa» salatu zituen Aranoak. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222804/gizon-bat-atxilotu-dute-getxon-emakume-bati-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Getxon, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita | Urteberri egunean egin zion eraso, Getxoko etxebizitza batean. Udalak elkarretaratzea antolatu du astelehenerako. | Gizon bat atxilotu dute Getxon, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Urteberri egunean egin zion eraso, Getxoko etxebizitza batean. Udalak elkarretaratzea antolatu du astelehenerako. | Gaur 29 urteko gizon bat atxilotu dute Getxon, Urteberri eguneko goizaldean emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Biktimak erasoa salatu zuen, eta atxilotua epailearen esku utzi du Poliziak.
Getxoko Udalak erasoa gaitzetsi du ohar baten bidez, eta elkarretaratze instituzional batera deitu du datorren astelehen goizerako. Egun horretan bertan, beste elkarretaratze bat ere antolatu dute, eta herritarrei dei egin diete bertara joateko; 19:00etan izango da, Areetako lilagunean. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222805/betiko-desfileen-berotasuna.htm | Bizigiro | Betiko desfileen berotasuna | Harrera beroa egin diete Errege Magoei Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Iazko mugak eta gero —Bilbon ez zuten desfilerik egin—, betiko itxura hartu dute hirietako kaleek. | Betiko desfileen berotasuna. Harrera beroa egin diete Errege Magoei Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Iazko mugak eta gero —Bilbon ez zuten desfilerik egin—, betiko itxura hartu dute hirietako kaleek. | Laster iritsiko dira Meltxor, Gaspar eta Baltasar ekialdetik ekarriko dituen trena», entzun da tren geltokiko bozgoragailuetatik, behin eta berriz. Pandemiak eragindako bi urteren ondoren, Errege Magoek ilusioa ekarri diete Gasteizko umeei. Izan ere, hiriko tren geltokian egiten zaien ongietorria berreskuratu dute. Goizean goizetik bertan izan dira hainbat familia. Gurasoek neguko hotza barruraino sartzen zaiela sentitu duten bitartean, Errege Magoak behingoz iristea besterik ez dute nahi eskariz betetako eskutitza eskuan daukaten umeek.«Urduri gaude», oihukatu du barandaren atzeko lehen lerroan zegoen lagun talde batek. Zain daude; oso urduri. Eta Errege Magoak ikusteko ilusioa nabari zaie aurpegietan.
Errege Magoen ohiko ekitaldi eta desfileak berreskuratu dituzte gaur Euskal Herriko hiriburu nagusietan. Jendeak gertu sentitu ahal izan ditu Meltxor, Gaspar eta Baltasar. Haiek ukitu eta besarkatu dituzte, eta haiekin hitz egin dute. Ez da izan pandemiak eragindako mugarik. Bilbon iaz ez zuten egin Errege Magoen desfilerik; gaur, bai. Ikuskizunez bete dira hiriak, inolako murrizketarik gabe.
11:00etan puntu-puntuan, Gasteizko tren geltokira iritsi dira hiru izarrak, euren laguntzaileekin batera. Poztasun garrasi artean hartu dituzte itxaroten ari diren ehunka pertsonak. Txarangak jo dituen gabon kantak entzun dira oihuen azpitik. Haur askoren aurpegietan nabaritu daiteke Errege Magoak ikusi dituzten lehen aldia dela. «Meltxor, Meltxor, Meltxor...». Haren izena izan da haurrek gehien errepikatu dutena.
Buruan koroa bana dutela, idoloen zain daude Cayetana Peñafiel eta Clara Aguado. Ez dira ados jarri, ordea, euren errege gogokoena zein den erabakitzeko unean. «Meltxor da guztietatik gehien gustatzen zaidana», esan du Peñafielek, inongo zalantza izpirik gabe. Aguadorentzat, aldiz, Baltasar da «hiruretatik onena». Eskutitzetan eskatu dietena ere kontatu dute bi lagunek. Peñafielek ez du jostailurik desira, beraz, objektu bat eskatu beharrean, «poztasuna eta bakea» nahi dituela idatzi die gutunean. Poztasuna ere eskatu du Aguadok, baina pelikula bat nahi duela gehitu du idatzian.
Geltokitik atera eta inguruan dagoen jendea agurtu ondoren, auto klasikoetara igo dira Errege Magoak. Dato kalea zeharkatu, eta udaletxera iristea dute helburu. Mezulariei, opariz betetako traktore bati, txarangari eta Cal y Canto konpainiaren Haizearen lorategia ikuskizunari esker, entretenituta egon dira kalearen izkinak betetzen dituzten haurrak.
Eskutitzak jasotzen, eta, aldi berean, jendea agurtzen pasa dute ibilbidea Errege Magoek, haien laguntzaileekin batera. «Ez egin korrika, garaiz iritsiko gara erregeen agurrera», esan dio aita batek semeari. Izan ere, udaletxeko balkoi nagusitik eskaini duten agurra ikusteko desiratzen dago semea.
Plaza Berria jendez gainezka dago Errege Magoak iritsi zirenerako. Gorka Urtaran alkateak harrera egin die udaletxeko balkoira igo aurretik. Lehen lerroan, erregeen hitzak entzuteko itxaroten dago Vicente Perez, seme-alabekin batera. Urtero legez, eta azken bi urteetan pandemiak planak baldintzatu bazizkion ere, eguneko ekitaldi guztiez gozatzea da Perezen asmoa: «Erregeek beti esaten dituzte oso gauza interesgarriak. Entzun ondoren, Goiuri jauregira joango gara gutunak ematera». Hain justu, ekologismoaz, elkartasunaz, berdintasunaz eta beste hainbat gairi buruz hitz egin dute erregeek. Hori bai, aurten ere gazteleraz esan dituzte gauza gehienak.
Jarraian, Errege Magoak Goiuri jauregira joan dira, haurrei harrera egitera. Elkartutako haurren eskutitzak banan-banan jaso dituzte han. Denetik eskatu dute haurrek: «bideojokoetan jolasteko aulki bat» batek, «mahai jokoak» besteak, «patineteak» batek baino gehiagok, «baloiak» zenbait neska-mutilek...
Errege Magoak 18:00ak arte egon dira jauregian. Ordubete geroago ekin diote desfileari. 300 lagunek baino gehiagok hartu dute parte bertan.
Bilbon, zirkua
Gabonetako argiz jantzitako suhiltzaileen kamioiak eman du abisua Bilboko Kale Nagusian. Sirena hotsak jendea ohartarazi du: batatoz Errege Magoak. Kale Nagusi osoa zeharkatu du zirkuan oinarritutako desfileak, eta Kale Nagusi osoa bete du jendeak. Carla Mendoza gurasoekin eta Irune eta Martin neba-arrebekin joan da Errege Magoak ikustera. «Ez dut ezer eskatu, sorpresa», esan du Mendozak. Bera bezala, beste hainbat haur hurbildu dira desfilera. Ume batzuk edukiontzien gainean daude jesarrita. Beste batzuk, berriz, bankuetara igota.
Musikariek girotu dute ibilbidea, Ran Robe Ran bezalako abestiekin. Haien atzetik, airez betetako zaldiak doaz, hiru metrokoak. «Ikusi dituzu zaldiak, Martin?», aita batek semeari. «Ama, begira zaldiak!», haur batek gurasoari. Zaldiez gain, tximeletak hara eta hona dabiltza, patinete elektrikoetan igota. Eta pinguinoak, hipopotamoa eta jirafa ere badaude.
Zirkuaren ostean, Errege Magoen txanda izan da. Gogotsu oihukatu dituzte haien izenak haurrek. Bakoitza karroza batean igota joan da, musuak bidaliz. Lehenengo, Meltxor; gero, Gaspar; eta, azkena, Baltasar.
Erregeak igaro direnean, edukiontzietara igotako haurrak korrika jaitsi dira: goxokiak botatzen zituen karrozaren ordua da. «Ea baten bat hartzen duzuen» , esan dio ama batek beste bati. Udaletxeko eskaileretako alfonbra gorria igaro dute Errege Magoek, eta balkoitik mundu guztiarentzako bakea eskatuz amaitu dute desfilea. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222806/osasunak-sufritu-egin-du-sailkatzeko-athleticek-berriz-aise-egin-du-aurrera.htm | Kirola | Osasunak sufritu egin du sailkatzeko. Athleticek, berriz, aise egin du aurrera | Gorritxoek luzapenean irabazi diote Gimnastici (1-2). Zuri-gorriek nagusitasunez hartu dute mendean Eldense (1-6). Biak final-zortzirenetan ariko dira Realarekin eta Alavesekin batera | Osasunak sufritu egin du sailkatzeko. Athleticek, berriz, aise egin du aurrera. Gorritxoek luzapenean irabazi diote Gimnastici (1-2). Zuri-gorriek nagusitasunez hartu dute mendean Eldense (1-6). Biak final-zortzirenetan ariko dira Realarekin eta Alavesekin batera | Euskal taldeentzat biribila izan da Espainiako Kopako final-hamaseirenetako kanporaketa. Lauk jokatu dute, eta laurek egin dute aurrera: Realak, Alavesek, Osasunak eta Athleticek. Larunbatean 13:00 inguruan jakingo dute noren aurka jokatuko duten final-zortzirenetan bi aste barru.
Osasuna eta Athletic izan dira azkenak sailkatzen, gaur. Biek Herrialde Katalanetan irabazita egin dute urratsa: talde gorritxoa Gimnastici nagusitu zaio Tarragonan, luzapenean: 1-2; zuri-gorriak, berriz, oso erraz hartu du mendean Eldense, Eldan: 1-6.
Osasunak egin ditu lehenbizi etxeko lanak, gogotik kostata bada ere. Neurketa kontrolpean izan ostean, Jagoba Arrasateren taldea lokartu egin da, eta sufritu egin behar izan du Gimnastic kanporatzeko. Neurketa bana amaitu eta gero, luzapenean Eric Montesek bere atean sartutako golari esker egin du aurrera.
Neurketako lehen aukera Osasunarena izan da: korner bat luze jokatu du Ruben Garciak, eta Chimy Avilaren bolea indartsuak zutoinarekin topo egin du. Berehala, jokaldi nahasi batean, iritsi da gorritxoen lehen gola: baloia area barruan batera eta bestera ibili ostean, Kike Garciari iritsi zaio penalti puntuan, eta ez du huts egin: 0-1, 15. minutuan. Bosgarren gola du Kopan. Hortik aurrera, Osasunak zailtasunik gabe kontrolatu du lehen zatia.
Zuen aldearekin konformatuta, Osasunak neurketa kontrolatu baino ez du egin. Korner batean, ordea, Pablo Fernandez gai izan da partida berdintzeko: 1-1, 77. minutuan. Gainera, Lupuk kontraeraso batean ez du urrun izan 2-1ekoa. Dena den, neurketa berriro ere aldeko jarri zaio talde handienari, zazpi minutu falta zirela Pablo Fernandezi txartel gorria erakutsi baitiote protesta egiteagatik. Bat gutxiagorekin, atzean sartu behar izan du etxeko taldeak, eta Ante Budimirrek izan du luzapena saihesteko aukera, 94. minutuan.
Luzapenean, Ez Abdek, Osasunako onenak, askatu du korapiloa: bakarkako jokaldi aparta egin du, eta haren erdiraketa Eric Montesek bere atean sartu du. Lehen taldearekin debuta egin du Diego Morenok —Ruben Peña ordezkatu du, hura min hartuta dagoelako—, eta gola sartzeko aukera izan du, kontraeraso batean. Azken segundoetan, Pablo Ibañezi txartel gorria erakutsi diote.
Zuri-gorriak nagusi
Osasunak baino askoz zailtasun gutxiago izan ditu Athleticek final-zortzirenetako sailkatzeko. Ernesto Valverdek partida serio hartzeko agindu die jokalariei, eta halaxe egin dute. Hala, zuri-gorriek ia erabakita utzi dute lehia lehen zatian, bi golen aldea lortu eta gero: Nico Williamsek sartu du lehen gola, 36. minutuan, aldaratze bat baliatuta, eta, beste horrenbeste egin du Berenguerrek bost minutu eskas geroago. Bigarren zatian, Zarragak hirugarren gola egin du 58. minutuan, eta, Berenguerrek, laugarrena, haren bigarrena, 65.ean. Soberonek aldea murriztu du 67.ean, baina Correiak bere atean sartu du gola 74.ean. Muniainek azkena eman die etxekoei, partidaren hondarrean seigarrena eginda. |
2023-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/222807/glaziarren-erdiak-galduko-dira-mende-honetan-gutxienez-ikerketa-baten-arabera.htm | Mundua | Glaziarren erdiak galduko dira mende honetan, gutxienez, ikerketa baten arabera | IPCC munduko adituen taldeak kalkulatutakoak baino ondorio okerragoak izango ditu klima aldaketak, eta baldintza onenetan ere glaziarren galera espero baino handiagoa izango da. | Glaziarren erdiak galduko dira mende honetan, gutxienez, ikerketa baten arabera. IPCC munduko adituen taldeak kalkulatutakoak baino ondorio okerragoak izango ditu klima aldaketak, eta baldintza onenetan ere glaziarren galera espero baino handiagoa izango da. | Munduaren batez besteko tenperatura 2100. urtean 1,5 gradu soilik igota ere, glaziar guztien erdiak galduko dira, Science aldizkariak argitaratu berri duen ikerketa baten arabera. Zehazki, berotze global horrekin, bere ur masaren laurden bat galduko lukete glaziarrek, eta itsasoaren maila 90 milimetro haziko litzateke.
Hori, kasurik onenean: aurreikuspen guztien arabera munduaren batez besteko tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igoko delako mende hau bukatzerako. Nazioarteko COP26 bileran hartutako erabakiekin, espero izatekoa da munduaren tenperatura 2,7 gradu igotzea batez beste 2100. urterako; eta hori gertatuko balitz, Europako, Ipar Amerikako ekialdeko eta Zeelanda Berriko glaziar guztiak urtuko lirateke.
Eta munduko tenperatura are gehiago —batez beste lau gradu— igoko balitz, munduko glaziarren %83 desagertuko lirateke. Kasu horretan, ur masaren %41 galduko lukete glaziarrek, eta itsasoaren maila 154 milimetro haziko litzateke.
Iparralde globalean okerren
Ikerketak erakusten du glaziar txikienek jasango dutela klima aldaketa gehien. Europa erdialdeko eta Ipar Amerikako glaziarrak galduko dira lehenik. Munduko batez besteko tenperatura hiru gradu igoko balitz, ia erabat desagertuko lirateke.
Glaziarrek masa galtzeak eragina du hidrologian, ekologian eta natur arriskuetan, ikerketaren egileek nabarmendu dutenez. Esaterako, kalte horiek ekar dezakete 2.000 milioi pertsonak edateko ura eskas izatea, glaziarrek gordetzen dutelako munduko ur gezaren hiru laurden.
2015etik 2100era bitartean munduko 215.000 glaziarretan gertatuko diren aldaketak ikertu ditu zientzialari talde batek, modelo aurreratuak erabilita. Amerikako Estatu Batuetako Carnegie Mellon Unibertsitateko irakasle David Rouncek gidatu du ikerketa. «Tenperaturaren igotzea eta glaziarren masaren galera linealki lotuta daudela ikusi dugu, eta, beraz, tenperatura jaisteak nabarmen gutxituko luke glaziarretako masaren galera», adierazi du. Baina oraingoz, ez da hori joera.
Ikerlariek erantsi dute «aurreikuspenak egiteko modelizazioarentzat aurrerapen nabarmena» izan dela ikerketa honetan erabili duten metodoa. Eta egileek adierazi dute espero dute ikerketa honek balioko duela klima aldaketari aurre egiteko politikak indartzeko: «Berandu da glaziar askoren galera geldiarazteko. Baina munduko batez besteko tenperaturaren igoer amugatzeko ahalegin guztiek zuzen-zuzenean eragingo dute glaziar gutxiago galtzea». |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222827/manasluko-gailurra-zapaldu-du-alex-txikonek-neguan.htm | Kirola | Manasluko gailurra zapaldu du Alex Txikonek, neguan | «Oso nekatuta, baina hunkituta», zegoela esan du tontorretik. Arau berrien arabera, Manaslura neguan (abenduaren 21a eta otsailaren 28a bitartean) egiten den lehen igoera da Txikonena. | Manasluko gailurra zapaldu du Alex Txikonek, neguan. «Oso nekatuta, baina hunkituta», zegoela esan du tontorretik. Arau berrien arabera, Manaslura neguan (abenduaren 21a eta otsailaren 28a bitartean) egiten den lehen igoera da Txikonena. | Alex Txikonek azkenean lortu du Manaslu mendira neguan igotzea (8.163 metro), oxigeno artifizialaren laguntzarik gabe. Hirugarren saiakera zuen oraingoa, eta gaur goizean sare sozialetan jakinarazi duenez, 04:45ean zapaldu du gailurra, Nepalen 09:30ak zirenean, sei eskalatzaile nepaldarrekin batera: Pasang Nurbu Sherpa, Chhapel Sherpa, Gelu Sherpa, Maila Sherpa, Mantere Lama Sherpa eta Gamje Babu Sherpa. Simone Moro italiarra ere espedizio horretan zegoen baina utzi egin behar izan zuen, ondoezik zegoelako.
Espedizioaren lehen saiakeran lortu dute tontorrera igotzea. Munduko zortzigarren mendirik garaiena da Manaslu, eta hilabete bat egon da Txikon garaiera horretara egokitzen. «Oso nekatuta gaude, baina guztiz hunkituta. Orain pixkanaka-pixkanaka jaitsi eta denak onik iritsi behar gara. Une horretan lortuko baitugu, hain zuzen ere, benetako gailurra», adierazi du Txikonek tontorretik. Arratsalderako espero da kanpalekura iristea. Eguraldi ona izan dutela azpimarratu du Txikonek, eta hori funtsezkoa izan dela tontorrera iristeko.
Zortzimilakoen artean, neguan igo zuten bigarrena tontorra izan zen Manaslu. Orain arte soilik 1984an igo dute mendi hori neguan: Maciej Berbeka eta Ryszard Gajewski poloniarrak 1984ko urtarrilaren 14an igo ziren, oxigenoarekin. Aintzat hartuta, ordea, igotzeko lanak abenduaren 2an hasi zituztela, araudi berriaren arabera, Txikonen gaurko igoera litzateke Manaslura neguan egindako lehenengoa.
Orain arte, igoera bat neguan egin dela esateko, igotzeko lanak abenduan 1ean hastea nahikoa zen. Hala, Berbeka eta Gajewski abenduaren 2an hasi ziren Manaslura igotzeko lanetan. Orain, ordea, negua Himalaian abenduaren 21etik otsailaren 28ra dela dio araudi berriak, eta horrekin bat egiten dute mendizale gehienek; Denis Urubko da, beste batzuen artean, salbuespena. Nepalgo Gobernuak egun horien arteko igoerak soilik izendatzen ditu orain negukotzat.
Eztabaida horri iskin eginda, Txikonek eta Morok egun horien artean prestatu dituzte Manaslurako espedizioak. Hirugarrengoan lortu du Txikonek tontorrera heltzea. Iaz saiatu ziren Txikon eta Moro azkenekoz Manaslura neguan igotzen, baina eguraldi txarragatik ez zuten lortzerik izan. Aurreko urtean ere, 2021ean, saiatu ziren, Iñaki Alvarez zumarragarrarekin. Espedizioak zazpi aste iraun zuen, eta bi aldiz lortu zuten 7.000 metro ingurura igotzea, baina ezin izan zuten gorago heldu. Iñurrategi anaiak eta Josu Bereziartua ere 1997-1998ko neguan 7.500 metrora geratu ziren; eguraldi txarraren eta haize bortitzaren ondorioz, horiek ere atzera egin behar izan zuten orduan.
Aurretik ere, Himalaian
Aurten beste modu batera prestatu du igoera. «Lehen bi saiakeretan ikasitakoari esker erabaki zuten aurkezten zitzaien lehen aukerarako prest egon behar zutela. Hori dela eta, Alex Txikon Himalaiako beste proiektu batzuetan murgilduta egon da, egokitzapen egoki bat izatea ahalbidetu diotenak», azaldu dute Manasluko igoeraren berri emateko bidali duten oharrean.
Abenduaren 26an iritsi zen Manasluko oinarrizko kanpalekura, lehen aukera zuenean igotzeko prest. Oinarrizko kanpamentua 5.000 metrora ezarri zuten. Urteberriarekin eguraldia egonkortu egingo zela iragarri zuten. «Hauxe zen espero genuen aukera» adierazi zuen Txikonek. Urtarrilaren 4an motxila eta beharrezko materiala hartu eta zuzenean igo ziren bigarren kanpalekura (6.400 metrora). «1.500 metro inguruko desnibela egin dugu. Ibilbidea oso gogorra izan da haizeagatik eta ekartzen genuen material guztiagatik», esan zuen. Hala ere, gogotsu jarraitzen zutela esan zuen Txikonek.
Bigarren kanpalekuan atseden hartu zuten eta urtarrilaren 5ean igo ziren hirugarren kanpalekura (7.000 metrotik behera). Bertan igaro zuten gaua, jarraitu beharreko estrategia aztertuz. «Aukera hau aprobetxatu, behar dugu. Eguraldia ona da eta gure aukera izan daiteke. Bihar goizaldean gailurrera irtengo gara. Ea zer aurkitzen dugun» azaldu zuen erronkari aurre egin aurretik.
Litekeena da hau izatea Txikonen neguko azken espedizioa, Unai Ugartemendia BERRIAko mendi kolaboratzaileak 2021ean zioenez. Neguko 12. espedizioa izan da Manasluko hirugarren hau. Urte hauetan guztietan, Gasherbrum I, Everest, K2, Manaslu eta Nanga Parbat mendiak izan ditu helburu, baina azkenengo horretan soilik igo zen gailurrera, 2016ko otsailean. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222828/hilda-aurkitu-dute-orozkon-desagertuta-zegoen-77-urteko-gizona.htm | Gizartea | Hilda aurkitu dute Orozkon desagertuta zegoen 77 urteko gizona | Atzo goizaldean ibilgailuarekin landa bide batean ez aurrera eta ez atzera geratu zela ohartarazi zuen. Gauean ibilgailua topatu zuten, baina ez gizona. | Hilda aurkitu dute Orozkon desagertuta zegoen 77 urteko gizona. Atzo goizaldean ibilgailuarekin landa bide batean ez aurrera eta ez atzera geratu zela ohartarazi zuen. Gauean ibilgailua topatu zuten, baina ez gizona. | Atzoz geroztik desagertuta zegoen 77 urteko gizonezkoaren gorpua aurkitu dute, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Baso eremu batean atzeman dute, gaur, 13:00ak aldera, goizean berriro bilaketa lanak hasi ondoren.
Ostegun goizaldean, 02:37etan, SOS Deiak-era deitu zuen gizonak, landa bide batean bere ibilgailuarekin ez atzera eta ez aurrera geratu zela ohartaraziz, Araba eta Bizkaia artean. Ez zuen zehazterik izan non zegoen, ordea, eta atzo gaueko 21:00etan topatu dute ibilgailua, Orozkon. Gizonaren ez zegoen han, ordea. Uste dute inguruan etxe bat bilatzeko aldendu zela ibilgailutik. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222829/datozen-hiru-urteetan-osakidetzako-2300-medikuk-eta-erizainek-erretiroa-hartuko-dute.htm | Gizartea | Datozen hiru urteetan Osakidetzako 2.300 medikuk eta erizainek erretiroa hartuko dute | EH Bilduk eskatuta eman ditu datuok Osasun Sailak. «Premiazkoa da Osakidetzako kontratazio politika goitik behera aldatzea», Rebeka Uberak ohartarazi duenez. | Datozen hiru urteetan Osakidetzako 2.300 medikuk eta erizainek erretiroa hartuko dute. EH Bilduk eskatuta eman ditu datuok Osasun Sailak. «Premiazkoa da Osakidetzako kontratazio politika goitik behera aldatzea», Rebeka Uberak ohartarazi duenez. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, 2025.urtera bitartean Osakidetzako 2.300 mediku eta erizain inguruk erretiroa hartuko dute. Zehazki, datozen hiru urteetan 1.391 mediku eta 912 erizain erretiroa hartzeko adinean egongo dira. Horiek ez ezik, Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzako beste 63 profesional ere jubilatuko dira epe horretan. EH Bilduk eskatuta, datuok igorri ditu Gotzone Sagarduiren departamenduak Eusko Legebiltzarrera. Bidalitako txostenak jasotzen duenez, gainera, iaz 189 medikuk eta 233 erizainek erretiroa hartu zuten. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «kezkagarritzat» jo ditu datuok. Ohartarazi duenez, argi geratu da «premiazkoa» dela Osakidetzako kontratazio politika «goitik behera aldatzea», bistakoa delako aurreikusitako lan eskaintza publikoak ez direla aski Osakidetzak behar dituen profesional kopurua bermatu ahal izateko. «Egungo kontratazio politika zuzendu ezean, pertsonala gero eta ahulagoa izango da». Uberaren iritziz, langileria kontratatzeko Osakidetzaren politikak lan eskaintza publikoak egitetik harago joan behar du. Osasun Sailak gai horretan urtetan erakutsitako «utzikeria» salatu du Uberak, eta planifikaziorik ez egitea leporatu dio. Gogoratu du koalizioak askotan egin dituela proposamenak Osakidetzaren erretiro eta kontratazio politikak aldatzeko. Besteak beste, ezinbestekotzat jo du Osakidetzako Giza Baliabideen Plana egitea Mahai Sektorialarekin adostuta, eta langile kopurua handitzea, besteak beste, behin-behineko plaza asko egiturazko lanpostuetan txertatuta. Halaber, lehen arretaren aldeko apustua egiteko ere eskatu dio Osasun Sailari. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222830/bilbo-bete-nahi-du-bihar-sarek-presoak-etxeratzeko-oztopoen-aurka.htm | Politika | Bilbo bete nahi du bihar Sarek, presoak etxeratzeko «oztopoen aurka» | Elkarteak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarria du arreta aurtengoan. | Bilbo bete nahi du bihar Sarek, presoak etxeratzeko «oztopoen aurka». Elkarteak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarria du arreta aurtengoan. | Biharko deitu du Sarek urte hasieran egin ohi duen mobilizazio jendetsua. baina testuinguru berezia izango du aurten; berezitasun bikoitza izango da, gainera: Batetik, ohiko mobilizazio moldera itzuliko da, pandemiak eragindako bi urteko parentesiaren ostean. Bestalde, aldaketa garrantzitsuak izan dira espetxeetako egoeran. Sarek adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarria du arreta aurtengoan; hain zuzen, Etxera bidea gertu izango du lelotzat manifestazioak. Irudian, euskal presoen espetxe mugimiendua, 2018 eta 2023 urteen artean.
Lelo hori irudikatzeko, bi gezi dituen ikur berri bat aurkeztu dute aste honetan Etxerat-ek eta Sarek. Eta ikur horrek ordezkatuko du aurrerantzean Euskal presoak Euskal Herrira leloa. Hala ere, etxeratze prozesu horretan «oztopoak» daudela adierazi zioten Begoña Atxa eta Inaxio Oiartzabal Sareko eledunek BERRIAri. Bereziki, gradu aldaketak eta espetxe baimenak lortzeko oztopoak kritikatu dituzte, eta horiek salbuespenik gabe ezartzeko eskaria egin.
«Elkarbizitzarako oztopo»
Espetxe politika horiek elkarbizitza oztopatzen dutela adierazi zuen Oiarzabalek: «Batetik, mendekua du helburu politika horrek. De Pradak berak esan du sistematikoki hartzen diren erabaki horiek, legean oinarritzen ez badira, mendekua dutela helburu. Baina, bestetik, ematen du ETA desagertu zenetik Euskal Herrian dagoen elkarbizitzarako bilakaera hori oztopatu nahi dela». Horregatik, presoeu legez dagozkien eskubideak «ukatu edo murriztu» ez diezaien eskatuko dute biharko protestan.
Ikusi gehiago: Presoen urruntzearen bilakaera datuetan
Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzeletako tratamendu batzordeek eta Eusko Jaurlaritzak motibazio politikoko zenbait presori baimenak eta hirugarren graduak ematearen alde egin dute azken hilabeteetan. Horietako gehienek, ordea, murru bat topatu dute Auzitegi Nazionalean. Fiskaltzak helegite ugari jarri ditu, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak harekin bat egin du zenbait kasutan. Oraingoz, sei presok espetxera itzuli behar izan dute, bigarren gradua berrezarrita. Atxak, ordea, Fiskaltzak jarrtako helegiteak legezkoak ez direla azaldu zuen: «Ez daude legean zehaztuta eta, gainera, ez dira egia. Erantzukizun zibilei dagokienez, argi dago preso bati gradu progresioa ukatzen bazaio ezin dela lan merkatura sartu, eta beraz erantzukizun horiei aurre egitea zaildu egiten dela. Erabiltzen den beste aitzakia da ez dutela gizarteratzeko asmorik erakutsi, baina presoa nola txertatuko da berriro gizartean baimenak ukatzen bazaizkio?».
BERRIAk, zuzenean
Hamaikak zuzeneko telebista saio baten bidez emango du manifestazioa, 16:30etatik aurrera. Emankizun hori bera BERRIAren webgunean ere ikusi ahalko da, eta, halaber, BERRIAk testu kaiera bat ere izango du webgunean, zuzeneko kontakizuna egiteko. Interneteko sare sozialetan manifestazioaren berri emango dute BERRIAko kazetariek —17:00etan da abiatzekoa—. Bukaeran, Berria Telebistak bideo bat egingo du, mobilizazioaren irudi esanguratsuenekin. Igandeko BERRIAn presoen egoeraren ingurukoa izango da gai nagusia, eta zortzi orrialde eskainiko zaizkio gaiari. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222832/amoxizilina-eskasia-dago-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Amoxizilina eskasia dago Ipar Euskal Herrian | Amoxizilina eskuratzeko zailtasuna dute Frantziako eta Ipar Euskal Herriko farmaziek. Haurrei egokituak diren sendagaiak falta dira gehienbat. | Amoxizilina eskasia dago Ipar Euskal Herrian. Amoxizilina eskuratzeko zailtasuna dute Frantziako eta Ipar Euskal Herriko farmaziek. Haurrei egokituak diren sendagaiak falta dira gehienbat. | Amoxizilina eskasia sumatzen da Frantzian. Azaroaren 18an ANSM Frantziako Sendagai Segurtasunaren Agentzia Nazionalak eskasia arriskua jakinarazi zuen. Gaurko unean, eskasia gailendu da. Eta, Ipar Euskal Herrian ere eragina dauka. Hendaiako, Baionako eta Donibane Garaziko hiru farmaziatako botikariek egoera azaldu diote BERRIAri.
Amoxizilina orotariko erabilpena duen antibiotikoa da. Haurrentzat erabilia da bereziki angina edota otitis kasuetan. Baina, aurtengo neguan farmazialariek zailtasunak dituzte antibiotikoa eskuratzeko. «Eskasia orokortua da, ez da laborategi baten arazoa, orain arte gertatu ahal izan den bezala», azaldu du Oihana Algalarrondo Donibane Garaziko botikariak. Haren arabera, azken urteetan Covid-19aren aurkako prebentzio neurriekin infekzio anitz ekidin dira. Horregatik, sendagai produkzioa urritu zuten industria farmazeutikoek. «Aurten, bizimodu normalago bat dugunez, birusek jendea kutsatzen dute, baina ez dira bortxaz larriak. Botikarioi gain-infekzioek kezkatzen gaituzte». Izan ere, sendagai produkzioak ez du behar bezain besteko martxa hartu. «Horregatik, botikariok egokitu behar dugu. Beste antibiotiko batzuekin irtenbideak atzeman, baina hauek ere urritzen hasi dira jada». Beste antibiotikoen eskasia bada ere orokorrean, baita Dolipran gisako sendagaiena ere, baina «kudeagarriagoa» da.
Hendaiako Behobia farmaziako botikariek «egunero buruhaustea» dela azaldu dute. «Gaixoak sendagai baten bila etortzen dira, eta sendagai hori ez badugu medikuari dei egin behar diogu zerekin ordezkatu adosteko. Bestela, beste farmazia batera bidali behar dugu gaixoa, jakinez eta hangoan badaukatela behar duen sendagaia». Baionako merkatuko farmazian lanean zeuden botikariek sendagai eskaerak nola egiten dituzten erakutsi dute. «Behar duguna eskatzen badugu ere, azken aldian eskaerak ez dira osaturik iristen». Haien ustez, sendagaien lehengaiak eskuratzeko zailtasunak eragin du eskasia, «Frantziak atzerritik inportatzen ditu printzipio aktiboak, beste herrienganako dependentzia eraginez».
Hiru farmazietako botikariak gai baten inguruan ados daude: eskasia bada, baina ez da kezkatu behar. Botikariek irtenbideak atzematen dituztela azaldu dute, eta jendeari haiengana jotzeko eskatzen diote edozein kezka badute. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222833/errusiak-iragarritako-alde-bakarreko-su-etenak-ez-du-arrakastarik-izan.htm | Mundua | Errusiak iragarritako alde bakarreko su etenak ez du arrakastarik izan | Ukrainak ez du meniarekin bat egin, eta Moskuk esan du «soilik» etsaiaren erasoei erantzun diela. NBEk «irtenbide iraunkor bat» eskatu du gatazkarako | Errusiak iragarritako alde bakarreko su etenak ez du arrakastarik izan. Ukrainak ez du meniarekin bat egin, eta Moskuk esan du «soilik» etsaiaren erasoei erantzun diela. NBEk «irtenbide iraunkor bat» eskatu du gatazkarako | Errusiak berak egin du aitorpena, gaur, bezperan iragarritako 36 orduko su etena indarrean sartu eta gutxira: «Moskuko 12:00etan [Euskal Herriko 10:00etan] Errusiako tropak su etenari begira dauden arren, Kieveko erregimenak eraso egiten jarraitu du, artilleria erabiliz, herritarren eta Errusiako tropen kontra». Igor Konaxenkov Errusiako Defentsa Ministerioaren bozeramailearen adierazpen labur horrek agerian utzi du arrakasta gutxi izan duela Vladimir Putin herrialde horretako presidenteak iragarritako alde bakarreko meniak, are gehiago Konaxenkovek gehitu duenean Errusiako armadak ere ez diola erabat utzi borroka egiteari, «soilik» Ukrainako armadaren erasoei erantzuteko izan baldin bada ere.
Putinek atzo eman zuen su etenaren berri, ortodoxoen Eguberriaren harira, baina hasiera-hasieratik argi geratu zen borrokak bere horretan mantenduko zirela, Kievek jakinarazi baitzuen ez zuela bat egingo erabaki horrekin. Eta hala izan da: Donetskeko Herri Errepublikan, esaterako, zenbait bonbardaketa egin ditu Ukrainako armadak, Errusiako TASS albiste agentziak jasotakoaren arabera. Eskualde horretako Bakhmut hirian borrokak izan direla azaldu du AFP berri agentziak, «bi aldeen partetik»; eta, Donetsken ere, Jevgeni Prigozhin Errusiako Wagner mertzenario taldeko buruzagiak esan du Soledar hiria «hartzear» daudela —Wagnerren erasoa menia indarrean sartzear zegoela hasi da—.
Gainera, herrialde osoan aireko erasoen berri ematen duten alarmak piztu dira egunean zehar, Ukrainako Gobernuak jakinarazi duenez, baina, gerora, Kievek ez du Errusiaren ustezko bonbardaketa bakar baten berri ere eman.
Dena den, alde bakarreko su etenaren eraginkortasunik ezak protagonismo guztia bereganatu duen arren, Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak «positibotzat» jo du, gaur, Putinek harturiko erabakia. «Eguberrietan baldintzarik egon badaiteke jendea ez hiltzeko, hori, berez, positiboa da. Baina, funtsean, gatazkaren irtenbidea da inporta duena, eta hori soilik posible da nazioarteko zuzenbidea eta Nazio Batuen Agiria oinarri hartuta», adierazi du Guterresek.
Horregatik, NBEren idazkari nagusiak dei egin du Ukrainako gerra amaitzeko «irtenbide iraunkor bat» aurkitzera.
NATO, Errusiara begira
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea, aldiz, Errusiaz aritu da berriz ere, eta Putinengan jarri du arreta, hark «hasi» zuelakoan gerra, eta, beraz, hark «amaitu» dezakeelakoan, Oana Lungescu NATOko bozeramaileak argudiatu duenez: «NATOk Ukraina babesten jarraituko du autodefentsarako eskubidearen defentsan, zeina Nazio Batuen Agirian ezarrita dagoen. Putinek gaur bertan gelditu dezake gerra, tropak herrialdetik aterata». |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222834/zornotzan-erriberrin-eta-donostian-atera-da-espainiako-erregeetako-loteria.htm | Gizartea | Zornotzan, Erriberrin eta Donostian atera da Espainiako Erregeetako loteria | Guztira, 450.000 euro banatu dituzte Euskal Herrian. 72289 zenbakia izan da saritua. | Zornotzan, Erriberrin eta Donostian atera da Espainiako Erregeetako loteria. Guztira, 450.000 euro banatu dituzte Euskal Herrian. 72289 zenbakia izan da saritua. | Zornotzan (Bizkaia), Erriberrin (Nafarroa) eta Donostian egokitu da Erregeetako loteriaren bigarren saria, 72289 zenbakiarekin. Sari horrek serieko 750.000 euroko saria du; hau da, 75.000 euro dezimoko. Donostian, Argi Leku liburudendan saldu dute dezimo bat, Zornotzan, Ibaizabal kaleko loteria saltokian, beste lau, eta Erriberriko Karlos III.a Noblearen plazakoan bakarra.
Hala ere, saria ez da Eguberrietako loteriak Euskal Herrian utzi zuenaren bestekoa; izan ere, abenduaren 22an Bilbon, Iruñean, Cordovillan (Nafarroa) eta Azkoitian (Gipuzkoa) atera da lehen saria: 5490 zenbakia. Hain zuzen. 5,2 milioi euro utzi zituen lehen sariak: Bilbon zenbakiaren hamar dezimo saldu ziren; eta bana Iruñean, Cordovillan eta Azkoitian. Saridunek 400.000 jaso zuten dezimo bakoitzeko. |
2023-1-6 | https://www.berria.eus/albisteak/222835/inflazioa-apaldu-egin-da-eurogunean-baina-interes-tasak-ez-dira-jaitsiko.htm | Ekonomia | Inflazioa apaldu egin da eurogunean, baina interes tasak ez dira jaitsiko | Eurostaten arabera, uste baino gehiago jaitsi da inflazioa abenduan, %9,2raino. Azpiko inflazioak, ordea, gora egin du, eta hura moteldu arte interesak igotzen jarraitzeko asmoa du EBZk | Inflazioa apaldu egin da eurogunean, baina interes tasak ez dira jaitsiko. Eurostaten arabera, uste baino gehiago jaitsi da inflazioa abenduan, %9,2raino. Azpiko inflazioak, ordea, gora egin du, eta hura moteldu arte interesak igotzen jarraitzeko asmoa du EBZk | Betetzen ari dira 2022. urtea amaitu ahala inflazioak goia jo eta beheranzko bidea hartuko zuela zioten aurreikuspenak. Hori gertatu da aurretik Frantzian eta Espainian, eta orain eurogune osora hedatu da joera. Eurostaten arabera, urte arteko inflazioa %9,2koa izan zen abenduan, azarokoa baino 0,9 puntu gutxiago, eta adituek espero zuten %9,5ekoaren azpitik. Berri ona da Euskal Herriarentzat ere, euroguneko inflazioa baita aldagai nagusia interes tasak erabakitzeko garaian.
Zergatik jaitsi da inflazioa?
Nagusiki, energiaren garestitzea indarra galtzen ari delako. Eurostatek aurreratu duenez, 2022ko abenduan urtebete lehenago baino %25,7 garestiago zegoen. Igoera handia da, baina azaroko %34,9koaren azpitik dago.
Gutxienez hiru faktore daude igoera txikiago hori azaltzeko. Batetik dago egutegi efektua: konparaketak aurreko urtearekin egiten dira, eta 2021 amaieran jada energia asko garestitzen ari zenez, 2022arekiko aldea ez da hain handia.
Bigarrenik, EBko gobernuek neurriak hartu dituzte beren herritar eta enpresak energiaren garestitik babesteko. Esaterako, Alemaniaren inflazioaren beherakadaren zati bat dagokio abenduan Berlingo gobernuak bere kargu hartu zituela herritar askoren abenduko argindar eta gas fakturak. Horrek, Commerzbanken arabera, 1,2 puntu kendu dizkio Alemaniaren inflazioari.
Azkenik, udazkena eta neguaren hasiera ohi baino epelagoak izan dira. Horrek ekarri du argindar eta gas gutxiago erretzea eta, hortaz, bi produktu horien prezioa apaltzea. Gasaren megawatt ordua, Herbehereetako TTF merkatuan, 72 euroan salerosten ari zen atzo, duela urtebeteko antzeko prezioetan, eta udako maximoetatik oso urruti —342 eurora iritsi zen MWh—.
Zer egingo du hurrengo hilabeteotan?
Gorabeherak izan daitezke, baina beheranzko joerari eustea espero da, Ukrainako gerrak eragindako garestitzearen efektuak desagertu egin behar duelako. Noraino jaitsiko den, ikusteko dago. Baikorrenek iragarri dute urte amaierarako %2ra hurbilduko dela, EBZk egokitzat jotzen duen mailara. Europako Batzordeak, berriz, %3,7ko inflazioa iragarri du 2023ko azken hiruhilekorako.
EBZ tasak jaisten hasiko al da?
Inondik ere ez. Kontrakoa egingo du: tasak igotzen jarraitu inflazioa erabat itotzen duela ikusi arte. Eta horretarako atzeraldi bat eragin behar badu, eragin dezala, bankuak uste duelako hori dela biderik errazena epe erdian berriro prezioek igoera «normalago» bat izan dezaten. Gauzak horrela, inflazioaren datu orokorrari baino, EBZk azpiko inflazioari erreparatuko dio; hau da, elementu aldakorrenak —energia eta elikagai freskoak— aintzat hartzen ez dituena. Eta, alde horretatik, Eurostaten atzoko datua ez da hain ona: bi hamarren egin du gora abenduan, %5,2raino. Banku zentralaren arabera, horrek erakusten du prezioen igoera dagoeneko sustraitu dela, energiatik eta elikagaietatik beste produktu eta zerbitzuetara iragan dela. Azpiko inflazio hori jaistea zailagoa da.
Zer egingo du EBZ-k?
Abenduko bileran, EBZk puntu erdia igo zituen interes tasak, eta otsaileko eta martxoko bileretan gauza bera egingo zuela iradoki zuen. Merkatuek espero dute aurrerago ere bilera txikiagoak egingo dituela, interes tasak %4an kokatzeraino. Bankuek beren bezeroei kobratzen dizkieten tasak ere igotzen ari dira. Euriborra, esaterako, dagoeneko %3,32ra heldu da, eta 250 eurotik gora garestituko ditu orain berrikusi behar diren hipotekak. |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222855/militantziara-ekarri-ditugu-horra-arte-hala-ez-zirenak.htm | Gizartea | «Militantziara ekarri ditugu horra arte hala ez zirenak» | Alda mugimenduak bi urte ditu, eta haren garaipenak eta desafioak aipatu ditu mugimenduko bozeramaile Malika Peyrautek. | «Militantziara ekarri ditugu horra arte hala ez zirenak». Alda mugimenduak bi urte ditu, eta haren garaipenak eta desafioak aipatu ditu mugimenduko bozeramaile Malika Peyrautek. | EPPAB Etxebizitza Publikoaren Pirinio Atlantikoetako Bulegoan eta Euskal Elkargoko HSAn, gehiengoa erdietsi zuen Alda mugimenduak biztanleen ordezkarien bozetan. Bizkitartean, bi erakundeetako administrazio kontseiluetan, erabakiguneak diren batzordeetatik kanpo utzi dute beste hautetsiek. Aldak jukutria salatu du. Bi urte ditu mugimenduak, eta haren garaipenak eta desafioak aipatu ditu Aldako bozeramaile Malika Peyrautek (Poitiers, Frantzia, 1987). Apirilaren lehenerako manifestaldi handia ere iragarria du Aldak bultzatu Herrian Bizi plataformak.
Alokairu apaleko ordezkaritza bozak irabazi abenduan, eta erabakiguneetarik kanpo utzi zaituztete. Nagusiki, erakunde publikoetako hautetsiak dira administrazio kontseiluan. Zer pasatu da?
Gaude ez ote diren bozka kontsigna batzuk emanak izan, ikusita beste hautetsi guziek Aldaren kontra bozkatu dutela.
HSAren kasuan, hautatu duten ordezkaria —CLCVko Serge Darnauthandi— aspaldian da leku horretan.
Hori da arazoa. Badira 25 bat urte Serge Darnauthandi hor dela. Haren elkarteak Aldak baino hiru aldiz boz gutiago egin dituelarik, nola eskuratu ditu hiru batzordeak? Amarrua handixkoa da. Galdegiten diogu kargua Aldari uzteko, eta Roland Hirigoien lehendakariari hitzordua eskatu diogu, mintzatzeko.
Nola ulertu duzue Aldaren batzordeetarik baztertzea?
Gune horietan izatea ez da itxura hutsa edo biztanleen ordezkaritza faltsua egitea. Nahitara baztertu nahi izan bagaituzte, badaiteke arrazoi bat; zer kukutzen du horrek? Hain da lodia, non iduri baitu badutela zerbait gordetzeko. Gu aurkeztu ginen biztanleen boza defendatzeko, bizitegi sozialen banatzerakoan zuzentasuna bermatua zela segurtatzeko. Gauzak gordetzen dizkigutelako sentimendua handitu egin da.
Zer ondorio ateratzen duzue Aldak bi urtez eraman duen lanetik?
Ona eta baikorra. Aldak langile klaseen eta alokairu sozialeko biztanleen ondoan kokatzeko egin zuen parioa guziz irabazi du. Hauteskunde emaitzek erakutsi dute. Abertzale mugimenduak guti hunkitzen zituen eremuak dira. Aldaren iturburuan da langile auzoaldeak defendatuko dituen antolakunde baten eraikitzea, komunitate sentimendu bat pizteko eta abertzale munduarekin joan-jin bat ahalbidetzeko; nahi dugun Euskal Herria eraikitzeko: solidarioa, bizigarria.
Zuen militante sarea hedatu duzue?
Bostehun kidez goiti gaude. Bi urte barne hori lortzea arrunt baikorra da. Militantziara ekarri ditugu horra arte hala ez zirenak. Aldako kideen profil soziologikoa argiki aldatu da sortze biltzar nagusitik. Ohiko militante abertzaleez gain, arazo konkretuak izanik lagundu ditugun eguneroko borroketarik ezagutu jendeak ere badira. Aldak auzoetan sustatu dinamiketarik etorri jendeak.
Azpimarratu duzue borroka konkretu batzuen irabazteak duen garrantzia.
Norbanako frankoren garaipenak badira —pertsona batzuen behar eta arazoei kolektiboki aterabideak atzeman dizkiegu—. 2022an berean, Aldak 425 familia eta pertsona lagundu ditu. Egunero jende anitzek deitzen gaituzte, nagusiki etxebizitzarekin arazoak dituztelako. Kontsumo arazoengatik ere deitzen gaituzte, hala nola SFR telefonia operadorearekin gertatu dena. Arazo batzuk berehala konpon daitezke, baina beste batzuek hilabeteak behar dituzte; beraz, lan zama ikaragarria da. Baina Aldaren interesa ez da bakarrik norbanakako lan horren egitea, baizik eta nola egin dinamika kolektiboen akuilatzeko. Nola egin arazoaren erroari lotzeko, herritar mobilizazioa, komunikabideetan aipamena erabiliz?
Etxebizitza turistikoen gaineko zerga eta Airbnb-ren kontrako kanpainak dituzu gogoan?
Bi urtean, Aldak Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren krisia aldatzen hasi duten bi garaipen handi erdietsi ditu: konpentsazioaren bozka Elkargoan, eta iruzurrezko alokairu kontratuen borrokatzeko batzordearen sortzea.
Aldak txalotu du Elkargoak bizitegi turistikoen konpentsazio araua bozkatu duelarik. Jarraipenik egiteko asmoa duzue araua zinez betetzen dela segur izateko ?
Martxoaren lehenean sartuko da indarrean konpentsazioa. Artaz jarraituko dugu. Bizitegi horien kontatzeko, kontrolatzeko, eta, beharrez, zigortzeko dispositiboak zinez plantan eman direnez so eginen dugu.
Eta urte osorako bizitegientzat ondoriorik baduen?
Araua indarrean izanez, aurreikusi dugu 20.000 bizitegi lor daitezkeela konpentsazioari esker. Ikusirik Airbnb-ren goranzko joera nolakoa zen, konpentsazioak geldiaraziko du. Jadaneko erran daiteke eragin bat baduela etxebizitza krisiarentzat. Eragin psikologikoa ere badu: seinale bat bidali dio merkatuari; etxebizitza turistiko iraunkorretan inbertitzeko gogoa kentzen du. Bankuek ere nekezago prestatuko diete dirua halako egitasmoak dituztenei.
Apirilaren lehenerako manifestaldi handia deitu duzue, Baionan, iaz bezala. Zein da helburua aurten?
Aipatu garaipenak gertatu dira, baina ez da horretan gelditu behar. Herrian bizitzeko eta etxe bat izateko eskubidearen alde mobilizatzen jarraitu behar dugu. Gaur egun, gazteak eta langile klaseak Ipar Euskal Herriko bizitegietarik kanpo utziak dira oraino. Ez dugu nahi Ipar Euskal Herria alimaleko gune balneario hutsa bilaka dadin, ontasun anitzeko jabe handien eskutan litzatekeena. |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222856/espetxe-politikak-salbuespenaren-sinonimo-izateari-uzteko-eskatu-dute.htm | Politika | Espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute | Sarek eta Bake Bideak ekitaldia egin dute Bilboko Euskalduna jauregian, arratsaldeko manifestazioaren atarian. Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi, sindikatu eta eragile ugarik babesa eman diote presoak etxeratzeko aldarriari. | Espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute. Sarek eta Bake Bideak ekitaldia egin dute Bilboko Euskalduna jauregian, arratsaldeko manifestazioaren atarian. Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi, sindikatu eta eragile ugarik babesa eman diote presoak etxeratzeko aldarriari. | Etxera bidea gertu leloa hartuta, milaka lagunek presoak etxeratzeko eskatuko dute gaur Bilboko kaleetan, Sarek deitutako manifestazioan. Goizean, mobilizazioaren atarian, Elkarbizitzarantz aurrera eginez izenburupean indarkeriaren biktima batzuekin mahai ingurua antolatu dute Sarek eta Bake Bideak Euskalduna Jauregian. Bertan izan dira eragile politiko eta sozial ugari ere. Besteak beste, EAJ, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU, Ahal Dugu Nafarroa, EH Bai eta EELV alderdiko ordezkariak eta ELA, LAB, CCOO, Steilas, ESK, Etxalde, HIRU, CGT, CNT eta ENHE sindikatukoak. Kataluniatik eta Galiziatik ere ordezkaritza zabala egon da: ERC, Junts, CUP eta BNG alderdi eta elkarteetako kideak izan dira, besteren artean. Ekitaldian, Sareren eta Bake Bidearen izenean Joseba Azkarragak eta Anaiz Funosasek gogoratu dute urtarrilaren 3an Sarek «garai berrirako» irudi berria aurkeztu zuela, urruntze eta sakabanaketa politika amaitzen ari diren seinale. Ireki berri den aroak bestelako ezaugarriak izan behar dituela azaldu dute: hain justu, espetxe politika arrunta ezartzearena, euskal presoak etxera itzultzeko prozesua ahalbidetzeko. Kale mobilizazioekin eta instantzia politiko eta instituzionalei eraginez lortuko da helburu hori, adierazi dutenez. Hala, gatazkaren biktimei mezua zuzendu diete: «Sarek eta Bake Bideak lanean jarraituko dugu gutxieneko akordio bat lortzeko, indarkeria guztien biktimak errespetatuak izan daitezen, eragindako kaltea eta erreparazioa aitor dakizuen». Azken urteotan aurrerapausoak eman badira ere, hainbat «blokeo» oraindik indarrean direla ohartarazi dute. Salbuespen politika jarri dute horren adibide: «Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren blokeo jarrera eta EAEko espetxe administrazioaren erabakien aurka etengabe aurkezten dituen errekurtsoek izan behar dute gure lanaren ardatza hemendik aurrera». Hori hala, eskatu dute espetxe politika «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eta euskal presoei espetxe politika arrunta ezartzen hasteko. «Espero dugu euskal espetxe administrazioak normaltasun irizpideak ardatz izaten jarraitzea, alde batera utzita orain dela hiru hamarkada baino gehiago erabat ezberdina zen egoera politiko eta sozial batean ezarritako salbuespen legeria». Horrekin batera, nabarmendu dute «akatsa» dela eskubide urraketei buruzko kontakizun bakarra adosten tematzea. «Herri hau pentsamolde guztiek osatu eta eraikitzen dute». Sare eta Bake Bidearen ustez, aurrerapausoa litzateke konpromisoa erdiestea giza eskubideen inguruan, eta zehazki, bizitzeko eskubidearen inguruan. «Bizitzeko eskubidea aitortzearekin batera, torturaren oroimena eta beste eskubide batzuen urraketa aitortu behar dira». Eragileen deia Mahai ingurua hasi aurretik adierazpenak egin dituzte bertaratutako hainbat alderdi eta sindikatuetako ordezkariek. EAJk ez du arratsaldeko manifestazioan parte hartuko, baina Irune Berasaluze EAJko ordezkariak Espainiako Gobernuari eskatu dio behingoz indargabetzeko euskal presoei ezarritako «salbuespen legedia». Positibotzat jo du azken hilabeteotan izan diren presoen hurbilketak, «bergizarteratzean lagungarri izango delako eta iraganaren irakurketa kritikoa sustatzeko baliagarria izango delako». Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak azpimarratu du badirela «lobby-ak» presoen eskubideak «suntsitzeko», eta horri aurre egiteko «energiak batzera» deitu du gizartea. Ildo horretan, Sarek arratsaldean antolatutako manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Eskaera bera egin du ELA sindikatuko ordezkari Leire Txakartegik. Presoen aurkako salbuespen legedia amaitzeko galdegin du, iritzita euskal presoei legedi arrunta ezarri behar zaiela «xantaiarik gabe». Bere ustez, «bizikidetzan aurrera egiteko» urratsa litzateke euskal presoak etxeratzea. Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren esanetan, sakabanaketa politika amaitzeko urratsak baikorrak izan dira, baina euskal presoak etxera bueltatzea ezinbestekotzat jo du «justiziatik eta elkarbizitzaren» ikuspegitik pausoa delako. Indarkeria zikloa ixteko, biktima ororen aitortza ezinbestekoa dela gaineratu du. Aurora Madaula Junts per Catalunya-ko diputatuak manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Euskal presoen eskubideen urraketa salatu du eta «salbuespen politika» amaitzeko galdegin. Carme Forcadell Kataluniako parlamentuko presidente ohia ere izan da Euskalduna Jauregian, eta arratsaldeko manifestaziora joateko deia egin du. «Lotsagarritzat» jo du presoen auzian aski urratsak ez egitea. Euskal presoei ohiko legedia ezartzeari ezartzen zaizkion trabak gaitzetsi ditu, halaber: «Giza eskubideei lotutako gai bat da». Jordi Pesadorrona ANCko ordezkariak ere babesa agertu dio Sareren manifestazioari eta baita indarkeria mota ororen biktimen aitortzari ere. Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea defendatu du, era berean |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222857/aro-demokratiko-berria-irekitzera-deitu-du-eh-bilduk-autonomia-estatutuak-agortuta-daudelako.htm | Politika | «Aro demokratiko berria» irekitzera deitu du EH Bilduk, autonomia estatutuak «agortuta» daudelako | Nazio batzarra egin du EH Bilduk Bilbon. Euskal presoen aurkako «salbuespen legedia» atzean uzteko garaia dela esan du Bakartxo Ruizek, eta arratsaldeko manifestaziora joateko deia egin du. | «Aro demokratiko berria» irekitzera deitu du EH Bilduk, autonomia estatutuak «agortuta» daudelako. Nazio batzarra egin du EH Bilduk Bilbon. Euskal presoen aurkako «salbuespen legedia» atzean uzteko garaia dela esan du Bakartxo Ruizek, eta arratsaldeko manifestaziora joateko deia egin du. | Nazio batzarra egin du gaur EH Bilduk Bilbon, urte berriaren erronka nagusiak finkatzeko. Han hitz egin du Bakartxo Ruiz EH Bilduren Mahai Politikoko bozeramaileak. 1978an diseinatutako esparru konstituzional eta autonomikoa «agortua» dagoela esan du Ruizek, ez duelako balio egungo gizartearen beharrak asetzeko: «Egungo markoak zapaldu eta estutu egiten gaitu herri gisa gure erabaki propioak hartzeko orduan». Hain justu, kritikatu du autonomia estatutuak «agortuta» daudela, eta beharrezkoa dela «aro demokratiko berria» irekitzea. «Geure erabaki propioak hartzeko mugak eta oztopoak etengabekoak dira arlo ekonomiko eta sozialean. Euskal Herriak herri justu, duin eta demokratikoa izateko behar dituen sakoneko eraldaketak egiteko, trantsizio ekologikoari heltzeko, pertsona guztien eskubideak bermatzeko beste marko bat behar dugu». Ruizen esanetan, ez dago estatutu eta foru hobekuntzaren urtemugak ospatzeko motiborik; kontrara, Euskal Herriaren nazio izaera onartzeko garaia dela adierazi du. Herritarren «borondatea» muga bakarra izango duen aroa zabaltzera deitu du EH Bilduko ordezkariak, eta horretarako, ezinbestekotzat jo du hauteskundeetan koalizioak babes zabala lortzea. Sarek gaur arratsaldean presoen alde deitutako manifestazioan izango da EH Bildu, eta hori ere hizpide izan du Ruizek. Herritarrak animatu ditu Bilbora joateko, eta esan du presoen auzian «ziklo berri bat» irekitzeko garaia dela, «salbuespen legediaren traba guztiak» atzean utzita. |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222859/horrela-kontatu-du-berriak-sareren-bilboko-manifestazioa.htm | Politika | Horrela kontatu du BERRIAk Sareren Bilboko manifestazioa | Euskal Herritik Bilbora joan diren milaka lagun elkartu dira mobilizazio jendetsu batean. Joseba Azkarragak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta presoak etxeratzeko garaia dela. | Horrela kontatu du BERRIAk Sareren Bilboko manifestazioa. Euskal Herritik Bilbora joan diren milaka lagun elkartu dira mobilizazio jendetsu batean. Joseba Azkarragak adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta presoak etxeratzeko garaia dela. | * «Salbuespen neurrien aurka» jendetzak bete ditu Bilboko kaleak
* Manifestazio amaierako mezua
* Argazki bilduma
* Espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute
* Presoen urruntzearen bilakaera datuetan |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222860/alaves-sevilla-betis-osasuna-reala-mallorca-eta-athletic-espanyol-final-zortzirenetan.htm | Kirola | Alaves-Sevilla, Betis-Osasuna, Reala-Mallorca eta Athletic-Espanyol, final-zortzirenetan | Alavesek, Realak eta Athleticek etxean jokatuko dute; Osasunak, aldiz, Sevillan. Partida bakarra jokatuko dute kanporaketa honetan ere, eta fase berri honetatik aurrera VAR-a izango da partida guztietan. | Alaves-Sevilla, Betis-Osasuna, Reala-Mallorca eta Athletic-Espanyol, final-zortzirenetan. Alavesek, Realak eta Athleticek etxean jokatuko dute; Osasunak, aldiz, Sevillan. Partida bakarra jokatuko dute kanporaketa honetan ere, eta fase berri honetatik aurrera VAR-a izango da partida guztietan. | Zortea alde izan dute Realak eta Athleticek Espainiako Kopako final-zortzirenetako zozketan. Bi taldeek etxean jokatuko dituzte partidak: Txuri-urdinek Mallorca hartuko dute, eta zuri-gorriek, berriz, Espanyol. Alavesi eta Osasunari, ordea, izkin egin die zorteak. Mendizorrotzan arituko den arren, Sevillaren bisita jasoko du Alavesek. Osasuna izango da etxetik kanpo jokatuko duen euskal talde bakarra. Benito Villamarinen arituko da, Betis azken txapeldunaren etxean. Urtarrilaren 17an,18an eta 19an jokatuko dira final-zortzirenetako partida guztiak, eta fase berri honetatik aurrera VAR-a erabiltzeko aukera izango dute epaileek.
Valladolid kanporatu ostean, Alaves Lehen Mailako talde baten aurka aritu beharko da beste behin, maila apalago batean jokatzen baitu. Sevilla izango du aurkari, gaur egun oso une txarrean dagoen taldea. Hala ere, azken urteetan maila altuan aritu da ligan zein Europan, eta oso aurkari zaila izango da Luis Garcia Plazaren taldearentzat.
Realak eta Athleticek talde handienak saihestu dituzte, eta etxean jokatuko dute biek. Javier Aguirreren Mallorca izango da donostiarren aurkaria. Bi taldeek urrian jokatu zuten ligan elkarren aurka, eta orduan Realak irabazi zuen (1-0). Athleticek, berriz Espanyol izango du aurkari. Diego Martinezen taldea bolada onean murgilduta dago geldialditik bueltatu denetik. Ligako lehen partidan berdindu egin zuen Bartzelonako derbian (1-1), eta Celta kanporatu zuen Kopan, orain arte Lehen Mailako taldeen artean jokatu den partida bakarrean.
Osasunak, aldiz, ez du zortea alde izan. Gorritxoak Benito Villamarinen arituko dira Betisen aurka, Kopako azken txapeldunaren etxean. 2005ean elkarren aurka jokatu zuten Kopako finala, eta orduan Betisek irabazi zuen (2-1). Bestalde, etxetik kanpora arituko dira Jagoba Arrasaterenak enegarrenez. Espainiako Kopak arautegi berria duenetik Osasunak ez du partidarik jokatu Sadarren. Betisen aurkakoa hamabosgarren partida izango du jarraian etxetik kanpo. |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222861/mccarthyren-izendapenak-agerian-utzi-du-errepublikanoen-barne-zatiketa.htm | Mundua | McCarthyren izendapenak agerian utzi du errepublikanoen barne zatiketa | Politikari beteranoak lau egun eta hamabost bozketa behar izan ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente bilakatzeko. Horretarako, amore eman behar izan du eskuin muturreko alderdikide batzuen eskarien aurrean. | McCarthyren izendapenak agerian utzi du errepublikanoen barne zatiketa. Politikari beteranoak lau egun eta hamabost bozketa behar izan ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente bilakatzeko. Horretarako, amore eman behar izan du eskuin muturreko alderdikide batzuen eskarien aurrean. | Hamalaugarren bozketa galdu ondoren, Matt Gaetz alderdikidearengana joan da Kevin McCarthy, haren alde egin beharrean «hemen nago» —abstentzioaren baliokidea— bozkatzeagatik. McCarthyri boto bat falta zitzaion AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidente aukeratua izateko, eta uste zuen baietz, hamalaugarren saiakeran lortuko zuela kargu hori; ez da hala izan, eta, haserrea ezkutatuta, Gaetzengana hurbildu da, hura konbentzitzen saiatzera, beste ordezkarien eta kameren aurrean. McCarthy ez da pozik itzuli bere postura, eta, une horretan, Mike Rogers errepublikanoa, oso haserre zegoela, izan da Gaetzi errieta bota diona.
Azkenean, McCarthyk hamabost bozketa behar izan ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente kargua lortzeko. Lau egun, hamabost bozketa eta Donald Trump estatuburu ohiaren laguntza. «Hau erraza izan da, e?», esan du kargudun berriak, barrezka, bere postura iritsi denean. «Kontua ez da nola hasten zaren, nola amaitzen duzun baizik. Eta orain sendo amaitu behar dugu amerikarrentzat».
AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente hautatuak amore eman behar izan du Askatasunaren Taldean bildutako Alderdi Errepublikanoko eskuin muturreko kideen eskarien aurrean, kargu hori lortze aldera. Errepublikanoek aulkien gehiengo osoa eskuratu zuten iragan azaroko bozetan, 435 eserlekutik 222 bilduta, baina aldea handiagoa izatea espero zuten, eta egunotan behe ganberan izandako bozketa sortak agerian utzi du datozen bi urteak barne gatazkaz eta zatiketaz beterikoak izango direla Alderdi Errepublikanoarentzat.
Besteak beste, McCarthyk onartu egin behar izan du Ordezkarien Ganberako presidentearen kontrako zentsura mozio bat abiatzeko araudia aldatzea: orain, ordezkari bakar batek sustatu ahalko du, eta horrek kolokan jarri du kargudun berriak luze irautea postu berrian. Gainera, errepublikano kontserbadoreenek ordezkaritza handituko dute Ganberako Arauen Batzordean, lege proiektu edo proposamen bat noiz eta nola bozkatu, eta nola aldatu zehazten duen komitean.
«[Ordezkarien Ganberako] Presidenterik ahulena izango da. Arazoa da erakundea oro har ere ahuldu duela. Hori guztia, presidente kargua nahi duelako, baina botererik edo erantzukizunik gabe», esan du, oso kritiko, Ruben Gallego ordezkari demokratak. Izan ere, postu hori lortzeko, McCarthyk ahuldutzat ikusi du Ordezkarien Ganberako jarduna kontrolatzeko izango zukeen boterea.
Testuinguru horri egin beharko dio aurre Joe Biden herrialdeko presidenteak ere. Demokratek soilik Senatuaren kontrola dute, eta errepublikanoekin lan egin beharko dute lege proiektuak onartzeko. Horretaz, Bidenek esan du prest dagoela elkarlanerako, baina marra gorri batzuk ere finkatu ditu: «Beharrezkoa da garapen ekonomikoan sakontzea, eta ez atzera egitea; baita gizarte segurantza eta Medicare [osasun laguntza] babestea ere, horiek ebaki beharrean. Horiek dira aurrean ditugun hautuetako batzuk». |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222863/salbuespen-neurrien-aurka-jendetzak-bete-ditu-bilboko-kaleak.htm | Politika | «Salbuespen neurrien aurka» jendetzak bete ditu Bilboko kaleak | Arrakasta izan du aurten ere presoen eskubideen aldeko manifestazioak. Aurten, dispertsioaren bukaera «hurbil» ikusten dutela adierazi dute antolatzaileek, baina azaldu dute horrek ez duela esan nahi «salbuespen neurriak» bukatu direnik | «Salbuespen neurrien aurka» jendetzak bete ditu Bilboko kaleak. Arrakasta izan du aurten ere presoen eskubideen aldeko manifestazioak. Aurten, dispertsioaren bukaera «hurbil» ikusten dutela adierazi dute antolatzaileek, baina azaldu dute horrek ez duela esan nahi «salbuespen neurriak» bukatu direnik | Beste behin, Bilboko kaleak bete ditu Sarek, euskal presoen eskubideen alde. Aurten testuinguru ezohikoa izan du, eta berezitasun bikoitza: ohiko mobilizazio moldera itzuli da, pandemiak eragindako bi urteko parentesiaren ostean, eta, orduz geroztik, aldaketa garrantzitsuak izan dira espetxeetako egoeran. Hala ere, parentesi horrek ez du eragotzi Bilboko kaleak betetzerik.
Sarek adierazi du urruntzearen amaiera gertu ikusten duela, eta, bide horretatik, etxeratze prozesuan jarri du arreta aurtengoan; hain zuzen, Etxera bidea gertu izan du lelotzat manifestazioak. La Casillan hasi da protesta, 17:00etan, baina ia ordubete behar izan du mugitzen hasteko; batu den jende kopuru handiaren ondorioz. Hala ere, aurten ez dute, ohi duten modura, La Casillan guztiek hasi.
Horren ordez, Autonomia kalea betetzean jarri dute arreta, eta baita lortu ere. Casillan hasi eta Zabalburura arte jendetzak bete du kale guztia, eta kaleko punta bakoitzetik oihal erraldoi bat atera dute; bi oihalak manifestazioa hasi baino lehen elkartu dira; Huntza taldeko Josune Arakistainekin batera, manifestariek txoriak txori abesten zuten bitartean.
Hala ere, ez da Zabalburun, protestaren aurrealdean jarri duten eszenatokira igo den bakarra. Bertan izan dira, besteak beste, Maialen Lujanbio eta Amets Arzallus ere, eta autonomia kale osoan entzun dira haien bertsoak.
Ikusi gehiago: Manifestazio amaierako mezua
Seiak jota hasi da jendetza autonomia kalean behera mugitzen, eta presoen senideak, preso ohiak eta Sareko ordezkariak gidari zituztela, besteak beste. Manifestazioan bertan adierazpenak eman dituzte Sareko Joseba Azkarraga eta Bego Atxak ere. Azaldu dute, euskal presoei lege arrunta aplikatuz gero, preso horien %64 «hirugarren graduan edo erdi askatasunean leudekeela»; hau da, 110 preso. Esan dute esparru judizialak «gorrotoa eta mendekua» alboratzea beharrezkoa dela.
Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk manifestazioa
Orduerdi pasatxoan egin du bere ibilbidea, eta txalo eta oihu artean iritsi dira manifestariak helmugara: Bilboko udaletxera. Bertan egin dute amaiera ekitaldia, eta Sareko Anaiz Funosasek eta Joseba Azkarragak hitza hartu dute —euskaraz lehenak, eta gazteleraz bigarrenak—. Euskal Presoen eskubideen aldeko borrokan egindako ibilbideari aitortza egin dio, duela 34 urte Madrileko gobernuak «sakabanaketa politika ankerra» martxan jarri zuenetik.
Hala ere, azaldu du gobernu hark ez zuela haintzat hartu «euskal gizarteak eskubideen urraketa horri demokratikoki aurre egiteko zuen borondate irmoa», eta euskal gizarteari eskerrak eman dizkio eskubide urraketa horiei kontra egiteagatik: «Guztion artean etapa hau irabazi dugu».
Ikusi gehiago: Mahai ingurua: espetxe politikak «salbuespenaren sinonimo» izateari uzteko eskatu dute
Senide presoak bisitatzera zihoazenean edo bisitatik bueltan errepidean hildakoak ere oroitu nahi izan dituzte Funosas eta Azkarragak, eta, era berean, «Euskal Herrian izandako indarkeria guztien biktima guztiei» errespetua adierazi die haien minaren aurrean: «Biktimen auziari konponbiderik bilatzen ez diogun bitartean, gizarteak behar duten begirunea ematen ez dien bitartean, eta euskal presoen egoera konpontzen ez den bitartean, ezin izango dugu elkarbizitzaz hitz egin».
Izan ere, azaldu du «mendekuaren aurkako bataila irabazten» ari direla: «Gorrotoaren eta errebantxaren gainetik etxera bidea hurbilago jarri dugu (...) Presoei Hala dagokielako eta elkarbizitzarako lagungarria eta beharrezkoa delako». Bide horretatik, Sare herritarrak eta Bake Bideak konponbidearen «parte aktiboa» izateko konpromisoa hartuko dutela esan zuen Sareko eledunak.
Ikusi gehiago: Presoen urruntzearen bilakaera datuetan
Hala ere, «bizikidetza» lortzeko bide horretan «oztopo asko» dituztela nabarmendu zuen, besteak beste, «Espainiako eta Frantziako auzitegi berezi eta fiskaltza antiterroristak»: «Justizia esaten zaion horrek, zeinak, mendekuaren gainean oinarrituta, hemendik ehundaka kimometrotara erabakitzen baitu gutxi ezagutzen dituen eta interesatzen ez zaizkion pertsonei askatasuna eman ala ez». Pertsona horiei buruzko erabakian Euskal Herrian hartzea «demokratikoa» dela ondorioztatu zuen gero.
Elkartasuna aldarrikatu zuten Sareko kideek hitz hartzea bukatzeko, eta nabarmendu zuten «bide bakarra» mobilizazio sozialek eta euskal gehiengo politiko eta sindikalaren borondateak urratu beharko dutela. |
2023-1-7 | https://www.berria.eus/albisteak/222865/peio-etxeberria-eta-rezusta-nagusi-labriten.htm | Kirola | Peio Etxeberria eta Rezusta nagusi Labriten | Hasieratik aurretik aritu dira Jaka eta Aranguren, baina amaieran azken partidetako mamuak etorri zaizkie gogora, eta galdu egin dute | Peio Etxeberria eta Rezusta nagusi Labriten. Hasieratik aurretik aritu dira Jaka eta Aranguren, baina amaieran azken partidetako mamuak etorri zaizkie gogora, eta galdu egin dute | Partida arraroa jokatu dute Iruñeko Labriten Jaka-Aranguren eta Peio Etxeberria-Rezustak. Aspeko bikoteak irabazi du (20-22). Hasiera-hasieratik aurreratu dira markagailuan Jaka eta Aranguren, baina zazpi puntuko aldea lortu badute ere (14-7), amaieran ihes egin die partidak. Peio Etxeberriaren susperraldiak eman die laugarren garaipena jarraian Aspekoei. Baikokoak, aldiz, burua altxa ezinda dabiltza, eta azken postuan jarraituko dute.
Peio Etxeberriak oker ekin dio partidari. Baikoko bikotearen lehenengo lau tantoak Zenotzeko aurrelariak galdutakoak izan dira, eta partidan sartu ezinda aritu da. Jaka eta Aranguren ahalegindu dira Aspeko aurrelaria mugiarazten; ez diote pentsatzen utzi nahi, eta gozakaitz aritu da. Baikoek ez dute partida hasiera bikainik egin, baina aurkarien hutsak aprobetxatuz, 14-7 jarri dira aurretik.
Bazirudien Baikokoek bigarren garaipena eskuratuko zutela, baina ez da halakorik gertatu. Peio Etxeberria gehiago sartu da jokoan, eta partida zoro bihurtu du. Batzuetan asmatuta, eta besteetan huts eginda, baina helburua lortu du aurrelariak. Gorriei nekearekin batera aurreko partidetako mamuak etorri zaizkie gainera, eta zenbait huts egin eta gero, markagailua berdintzea lortu dute Aspekoek (19-19), arratsaldean lehenengoz. Kale edo bale egin du orduan Peio Etxeberriak, eta hasieran huts egindakoen ordainetan, amaieran asmatu du. |
2023-1-8 | https://www.berria.eus/albisteak/222899/olatuaren-gainean-dirau-realak.htm | Kirola | Olatuaren gainean dirau Realak | Txuri-urdinek Almeriari irabazi diote Silvak eta Sorlothek bigarren zatiaren hasieran sartutako golei esker. Sailkapen nagusian hirugarren postuan diraute. | Olatuaren gainean dirau Realak. Txuri-urdinek Almeriari irabazi diote Silvak eta Sorlothek bigarren zatiaren hasieran sartutako golei esker. Sailkapen nagusian hirugarren postuan diraute. | Bizitzen ari den une gozoan, zaila da Realak huts egitea. Eta, gainera, hori da taldeak hasiera-hasieratik azkenera arte ematen duen sentsazioa. Gaurkoan Almeria izan da biktima: txuri-urdinek 0-2 irabazi dute Mediterraneoko Jokoen estadioan, David Silvak eta Alex Sorlothek egindako golei esker.
Hamaikakoan Brais Mendezen falta izan da nabarmenena. Realaren golegilerik onenari bosgarren txartel horia erakutsi zioten Osasunaren aurka, eta zigorra bete behar izan du gaur. Imanolek ez du aldaketa handirik egin, eta Asier Illarramendi sartu du galiziarraren lekuan. Zelai erdian ezkerretik jokatu du Mutrikukoak, eta eskuinera igaro da Merino, Braisen postura. Gainontzean, aurreikusitako hamaikakoa zelairatu du Orioko prestatzaileak.
Hasieran, kosta zaio Realari neurketan sartzea. Erasoan presaz jokatu dute txuri-urdinek, eta aise jokatu du Almeriak, kontraerasoan bere aukerak baliatu nahian. Denborak aurrera egin ahala, ordea, partida nahi zuten lekura eraman dute donostiarrek, eta geroz eta aukera argiagoak sortzen hasi dira. Illarrak izan du onena, buruz, baina ez du asmatu errematean.
Hasiera indartsua
Bigarren zatia, ordea, beste erritmo batekin hasi dute. Hasi eta minutura, Take Kubok egin du jokaldia hegaletik eta haren erdiraketa sareetara bidali du Silvak. Hasiera batean gola baliogatu du marrazainak, baina VAR-ean gainbegiratu eta gero, ontzat jo du Alberola Rojas epaileak.
Bost minutu geroago, Sorlothek zulatu du Almeriaren atea, Merinoren pase bat baliatuta. Norvegiarrak sekulako kanoia du ezkerreko hankan, eta momentu gozoa bizitzen ari da. Aurten ligan sartu duen seigarren gola izan da gaurkoa. Silvarena, lehenengoa (Europa Ligan sartu zuen bat).
Hortik aurrera, neurketa kontrolpean izan du Realak. Oiartzabalek eta Navarrok izan dituzte errenta handitzeko aukera argiak, baina ez dute asmatu, eta azken-azkenean Almeriak izan du gerturatzeko aukerarik; argienak, geldikako jokaldietan.
Gauzak horrela, 32 puntu ditu Realak, eta geroz eta sendoago dago hirugarren postuan. Datorren astean, Athleticen aurkako derbia Anoetan.
Almeria: Fernando; Mendes (Pozo, 75. min), Ely, Babic, Akieme; De la Hoz, Robertone (Vinicius, 66. min), Melero; Ramazani (Sousa, 66. min), Luis Suarez (Embarba, 55. min) eta Toure (Portillo, 66. min).
Reala: Remiro; Aritz, Zubeldia, Le Normand, Rico; Zubimendi, Illarra (Gebara, 81. min), Merino (Marin, 72. min), Silva (Navarro, 81. min); Kubo (Oiartzabal, 72. min) eta Sorloth (Ander Martin, 86. min). |
2023-1-8 | https://www.berria.eus/albisteak/222900/gorantz-doaz-laso-eta-imaz.htm | Kirola | Gorantz doaz Laso eta Imaz | Neurketa ederra jokatu dute Altuna III.a-Tolosaren aurka, eta txapelketako laugarren puntua poltsikoratu dute. Sailkapenean berdinduta daude bi bikoteak. | Gorantz doaz Laso eta Imaz. Neurketa ederra jokatu dute Altuna III.a-Tolosaren aurka, eta txapelketako laugarren puntua poltsikoratu dute. Sailkapenean berdinduta daude bi bikoteak. | Egun handietako giroa izan da gaur Donostiako Atano III.a pilotalekuan. Iazko lau finalistetatik hiru aritu dira nor baino nor gehiago, eta nabaritu da pilotazaleek bazutela gogoa Laso eta Altuna III.a aurrez aurre ikusteko. Pilotariek ez dute hutsik egin. Txapelketa hasi zenetik hobera egiten ari dira Laso eta Imaz, baina parean zituztenak ere ez ziren makalak. Azkenean 22-19 amaitu da partida, eta lau punturekin berdinduta gelditu dira bi bikoteak lehen itzuliaren amaieran.
Hasieratik hartu dute aurrea gorriek (6-2). Bi aurrelariek ikuskizuna eman dute, baina atzeko koadroetan huts gehiago egin ditu Tolosak Imazek baino. Anoetarrari kosta zaio frontoiari neurria hartzea. Hark hobera egin ahala, ordea, pixkanaka, berdinduz joan da neurketa.
Tanto ikusgarriak jokatu dituzte, oso gogorrak. Maila bikainekoa izan da partida, zaleen gozamenerako. Imazek berak aitortu du partidaren ondoren: ziurrenik aurtengo txapelketan egin duen norgehiagokarik onena izan da, eta bikotea ari da iazko mailara gerturatzen.
19-13 aurretik zirenean, neurketa erabakita zegoela zirudien; orduan hasi dira markagailua iraultzen urdinak. Ez da, ordea, nahikoa izan, eta Altunak luze ateratako sake batekin iritsi dira gorriak 22. tantora. Amaieran, kamaren aurrean, bere buruarekin haserre agertu da amezketarra.
Txapelketan, oraingoz, Elordi-Zabaleta da bikoterik onena, baina bigarren posturako lehia estu dago: lau puntu dituzte Peio Etxeberria-Rezustak, Altuna III.a-Tolosak eta Laso-Imazek.
Ikusi gehiago: Jakak eta Arangurenek ezin dute mamurik uxatu |
2023-1-8 | https://www.berria.eus/albisteak/222901/bolsonaroren-jarraitzaileek-brasilgo-kongresua-hartu-dute.htm | Mundua | Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo Kongresua hartu dute | Poliziak bi ordu eta erdi geroago berreskuratu du kontrola. | Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo Kongresua hartu dute. Poliziak bi ordu eta erdi geroago berreskuratu du kontrola. | 2021eko urtarrilaren 6an Ameriketako Estatu Batuetan izan zen, eta 2023ko urtarrilaren 8an, Brasilen: Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohiaren ehunka jarraitzailek Brasilgo Kongresua hartu dute, Brasilian. Luiz Inacio da Silva Lula presidentearen aurka egiten ari ziren manifestazio bat kongresura iritsi da; han, Poliziaren hesia gainditu, eta eraikinera sartu dira. Han zeuden hainbat gauza suntsitu dituzte, besteak beste. Presidentearen egoitzako hirugarren pisuraino ere igo dira.
Manifestariek ez dute Lularen garaipena onartzen, eta haren aurkako esku hartze militar bat eskatzen dute. Euskal Herrian 18:40ak zirenean gainditu dute Poliziaren hesia (14:40ak Brasilian). Kongresuaren sartu dira lehenik, eta, jarraian, Planalto jauregira —presidentearen egoitzara— joan dira. Gune berean dago Brasilgo Auzitegi Gorena ere. Bidean Poliziaren hainbat auto suntsitu dituzte, eta aurre egin diete agenteei. Manifestari gehienak Brasilgo banderekin eta kamisetekin jantzita ageri dira irudietan. Poliziak Euskal Herrian 21:00ak zirenean berreskuratu du kontrola.
Lula ez dago Brasilian. Asteburu honetan bidaia bat zuen Sao Pauloko Araraqua hirira, euriteek gogor eragin baitiote, eta bideokonferentziaz bildu da bere gobernuko ministroekin. Flavio Dino Justizia ministroa, adibidez, hiriburuan dago, ministerioaren egoitzan. Twitterren hau idatzi du: «Euren nahia indarrez inposatzeko saiakera zentzugabe hori ez da nagusituko. Gobernu Federalak errefortzuak egongo direla dio. Eta gure esku dauden indarrak ari dira lanean. Justizia Ministerioaren egoitzan nago».
Oraintxe, ez dago martxan Brasilgo Kongresua. Otsailean berrekingo diote jardunari han. Bolsonaro, bestalde, AEBetan dago, Orlandon; Lularen kargu hartzea baino bi egun lehenago joan zen hara.
Lula Brasilian bertan egindako ekitaldi jendetsu batean izendatu zuten berriz ere presidente, urtarrilaren 1ean, duela astebete. 2003tik 2011ra presidente izandakoa orduan itzuli zen Planalto jauregira —presidentearen egoitzara—, Brasilgo hauteskundeak irabazi ondoren. Botoen %50,9 eskuratu zituen bigarren itzulian, eta ia bi punturen aldea atera zion Jair Bolsonaro aurreko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari (%49,1).
Hainbat hilabetetako protesta
Gaurkoa ez da Bolsonaroren jarraitzaile talde horren lehen protesta. Izan ere, urriaren 30etik —Bolsonarok hauteskundeak galdu zituenetik—, Brasilgo Armadaren hainbat egoitzaren aurrean kanpatu ziren. Brasiliakoa zen kontzentrazio nagusia —handik abiatu da gaurko manifestazioa—, baina beste hiri batzuetan ere izan dira; Belo Horizonten, adibidez, istiluak izan ziren ostiralean, kanpamentu horietako bat desegin zutenean.
Giroa, gainera, berotzen ari zen azken egunetan: atzo bertan, Dino ministro izendatu berriak talde horien aurka egiteko baimena eman zien Brasilgo Segurtasun Indarrei, misio berezietan soilik jarduten den goi mailako talde bateko kideei. Manifestariei indarrez aurre egiteko asmoa erakutsi du hasieratik Dinok, beste ministro batzuek ez bezala.
Bolsonaroren jarraitzaileek Kongresua hartu aurretik, gainera, haiei mintzatu zitzaien: esan zien 2026. urtera arte itxaron beharko dutela, hurrengo hauteskundeetara arte. Horretaz gain, jakinarazi zuen berehalako bilera batera deitu zituela segurtasun indarrak, manifestazioei aurre egiteko. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222902/lula-bolsonaroren-erantzukizuna-da-eta-hari-lagundu-diotenena.htm | Mundua | Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena» | Brasilgo presidentearen arabera, haren aurkako manifestazioak Kongresura heltzea «bultzatu» du Bolsonarok. Estatuburu ohiak, bere aldetik, uko egin die akusazioei: «Lotsagarria izan da guztiontzat». | Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena». Brasilgo presidentearen arabera, haren aurkako manifestazioak Kongresura heltzea «bultzatu» du Bolsonarok. Estatuburu ohiak, bere aldetik, uko egin die akusazioei: «Lotsagarria izan da guztiontzat». | «Igandeko isiltasuna aprobetxatu zuten, oraindik gobernua eratzen ari garen honetan, egin zutena egiteko». Horrela mintzatu da Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidentea atzoko mobilizazioez. Jair Bolsonaroren ehunka jarraitzailek Brasilgo Kongresua hartu zuten atzo, Brasilian. Eta presidente ohiari egotzi dio Lulak halakorik gertatu izana: «Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna, eta hari lagundu dioten alderdiena».
400 manifestari inguru atxilotu dituzte, herrialdeko Zigor Kodearen arabera, «legitimoki aukeratutako gobernu bat kentzea saiatzeagatik» —lau eta hamabi urte arteko espetxealdiak aurreikusten ditu—. Flavio Dino Justizia ministroak ere gaitzetsi du Kongresua hartzeko saiakera, eta atxiloketak ez direla amaitu gaineratu du. Haren arabera, abendutik atxiloketak «eskatu eta egin» dira, eta «beste batzuk beharko dira».
Bere aldetik, Bolsonarok «uko» egin die Brasilgo presidentearen «frogarik gabeko» akusazioei. «Ez ditugu halako ekintzak babesten»; «lotsagarria izan da guztiontzat», erantsi du. Are gehiago: igandeko «inbasioak» alderatu ditu «ezkerrak deitutako manifestazioekin», esanez «legetik at» direla. Horixe bera egotzi dio Justizia ministroak presidente ohiari: haren ahotan, «legea etengabe urratu» dute haren jarraitzaileek Lulak hauteskundeak irabazi zituenetik, eta atzokoa «trantsizio gatazkatsu» baten emaitza besterik ez da. «Argi dago [Bolsonaroren] erantzukizun politikoa, zalantzarik gabe».
Brasiletik at, Latinoamerikako liderrak Lularen alde agertu dira. Gustavo Petro ere iaz hautatu zuten Kolonbiako presidente, eta «faxismoaren kolpe» gisa jo du Brasilgo Kongresua hartzeko saiakera; «eskubiek ezin izan dute biolentziarik ezaren hitza bete». Gabriel Boric ezkertiarrak ere iaz irabazi zituen Txileko hauteskundeak, eta txarretsi egin ditu Bolsonaron aldekoek herrialdearen «hiru botereen» aurka egindako erasoa. Berdin Argentinako presidente Alberto Fernandezek ere: «Zigor legala ez ezik, nazioarteko komunitatearen arbuioa ere merezi dute». Beste hainbat buruk ere hitz egin dute atzoko manifestazioaren harira, eta «demokraziaren aurkakoa» izana azpimarratu dute.
Nazioarteko beste hainbat gobernuren eta erakunderen babesa ere jaso du Brasilgo presidenteak; tartean, Europako Batasunarena, Espainiarena, Frantziarena, Erresuma Batuarena, Italiarena, Txinarena, Indiarena eta Errusiarena.
Bi hilabete pasa igaro dira Lulak Brasilgo hauteskundeak irabazi zituenetik, eta astebete besterik ez kargua hartu zuenetik, hilaren 1ean. Bolsonarori gailendu zitzaion bozen bigarren itzulian, urriaren amaieran, botoen %50,9 lortuta. Gobernu aldaketa, dena dela, ez da Bolsonaroren jarraitzaileen begiko izan; haren porrotetik egun arte bildu dira, haren aurkako esku hartze militar bat eskatuz.
Brasilgo presidente ohia, gainera, Orlandon (AEB) dago iragan abendu amaieratik. Horren ondorioz, ez zuen parte hartu Lularen inbestidura ekitaldian; besteak beste, ez zuelako harekin batera agertu nahi. Bolsonarok ez du espresuki onartu agintari ezkertiarraren garaipena, eta horrek estatuburu ohi ultraeskuindarraren zaleak indartu ditu esku hartze militar bat eskatzeko, eta egungo presidentearen aurkako protestak egiteko. Buruzagi ultraeskuindarrak ekintza biolentoak kritikatu izan ditu, baina «abertzaletzat» jo ditu haren jarraitzaileak.
Presidente ohiaren emazte Michelle Bolsonarok jakinarazi duenez, bere senarra Orlandon ospitaleratu dute, sabelaldean min duelako. |
2023-1-8 | https://www.berria.eus/albisteak/222903/trantsizio-garaiko-kameleoiak.htm | Politika | Trantsizio garaiko kameleoiak | Mikel Buenok PSNren eta Nafarroako UGT sindikatuaren bilakaera ikertu du Nos llamarán chaqueteros liburuan, batez ere 1974tik 1982ra bien barruan egondako aldaketa ideologikoa. | Trantsizio garaiko kameleoiak. Mikel Buenok PSNren eta Nafarroako UGT sindikatuaren bilakaera ikertu du Nos llamarán chaqueteros liburuan, batez ere 1974tik 1982ra bien barruan egondako aldaketa ideologikoa. | 1981eko ekaina. Nafarroako Talde Sozialistaren ezohiko eskualde kontseilu bat egin zen, hurrengo mintzagaia oinarri gisa hartuz: Nafarroa eta EAEren banaketa. Ordura arte, bateratzea bere egituran zentzu islatzen zuen Nafarroako Talde Sozialista Euskadiko Alderdi Sozialistaren barruan zegoen. Hala ere, kontseilu horretan bereizketaren hazia landatu zuten lehenengo aldiz. Aurkeztu zen manifestu nabarrista ez zuten ongi hartu kide guztiek: “Lehen A esaten genuen, gero B. Orain, ez A ez B. Kameleoi deituko gaituzte”, esan zuen Ribaforadako Taldeak.
Kontseilu horretan Nafarroako Talde Sozialistak larrua aldatu zuen. Hala ere, aldaketa ideologiko hori ez zen bat-batean gertatu, prozesu horretan funtsezkoak izan ziren hainbat aurrekari eta protagonista baitaude. PSOEren eta UGTren aldaketa ideologikoari buruzko galderetara hurbiltzeko asmoz, Mikel Bueno historialariak (Iruñea, 1984) Nos llamarán chaqueteros liburua argitaratu du.
Nafarroan ez zegoenez PSOEren historiari buruzko ikerketa akademikorik, idazleak zailtasunak izan zituen dokumentazioa aurkitzeko: “Ez nuen dokumentu askorik aurkitu, eta batzuk ezin nituen eskuratu. Baina hori gertatuko zela banekienez, elkarrizketak izan ziren nire informazio iturri nagusia”. Buenok 50 elkarrizketa egin zituen idatzizko iturriekin lortzen ez zuena osatzeko; 1974-1982ko garaiko protagonistekin hitz egin zuen. Protagonista batzuekin, behintzat.
Nafarroako Talde Sozialistaren eraldaketan eragina izan zuten hiru aktorek ez zuten elkarrizketarik eskaini: Gabriel Urralburuk, Jose Antonio Asiainek eta Alfonso Guerrak. Urralbururen ezezkoa zeharka jaso zuen idazleak, bere ezagun baten ahotik; besteenak, berriz, argi eta garbi jaso zituen: “Jose Antonio Asiainekin elkartu nintzen bere bulegoan, eta hasieran esan zidan elkarrizketa egiteko prest zegoela, baina gero ez zituen nire mezuak erantzuten. Eta Alfonso Guerrari galdetegi bat bidali nion, eta erantzun zidan galderen zergatia ez zuela ulertzen”, azaldu du Buenok. Nahiz eta erantzunik ez jaso, PSOEren ibilbidea aztertzen jarraitu zuen, aldaketaren inflexio puntua aurkitu nahian.
Marxista, antiinperialista, autodeterminazio eskubidearen aldekoa eta langileriaren diktaduraren babesle: horrela definitu zuen PSOEk bere burua 1976an egindako XXVII. Kongresuan. Errealitatea bestelakoa zen. Bai Espainian eta bai Nafarroan, haustura demokratikoaren aldekoak PSOE alderditik kanporatu zituzten. Madrilen laguntzarekin, Nafarroako sozialismoaren eta sektore iraultzailearen buruzagiak kanporatu zituzten, erakunde troskista bateko kide izatea faltsuki leporatuz. “Ezin zen onartu diktaduratik gauzatzen ari zen erreformaren aurka zeuden PSOEko diputatuak egotea”, esan du idazleak. Alegia, ezkerreko alderdi moderatua izatea baina erreforma zalantzan jarri gabe.
Nabarrismoaren alde
Zuzendaritzaren tesiekin bat ez zetozenen aurkako erasoek eragina izan zuten UGT sindikatuan ere. Arabako eta Nafarroako sindikatuak, Moncloako Itunarekin ados ez zeudenez, zigortuak izan ziren, eta Euskadiko Alderdi Sozialistak agindutakoa betetzen ez zuen militantzia iraultzailea baztertua izan zen. “Hori guztia sindikatua bera suntsitzearen truke”, esan du Buenok .
Atzean geratu zen 1976ko kongresuan bere burua marxista, antiinperialista eta autodeterminazio eskubidearen aldeko gisa definitu zuen alderdia, aro berri bati hasiera emanez.
Nafarroaren autonomiaren alde. Integrazioaren kontra. Hori izan zen 1981eko eskualde kontseiluaren lelo nagusia. Nafarroako Talde Sozialistak Euskadiko Alderdi Sozialistatik atera nahi zuen, eta alderdi propioa sortu. Aurretik bazegoen nabarrismoaren joera, idazlearen arabera; batez ere, Jose Antonio Asiain eta Tuterako Talde Sozialistako sektore garrantzitsu batean. Hala ere, Euskadiko Alderdi Sozialistan mesfidantza nagusitu zen, eskuinak alderdian izango zuen etorkizunaren beldur zirelako. Hiru orduko eztabaidaren ondoren, kontseiluko 27 ordezkariek adostu zuten Nafarroako autonomiari buruzko ebazpena. Desadostasunak sortu baziren ere, 1982an Nafarroako Alderdi Sozialista sortu zen, Euskaditik bereiziz eta nabarrismoa besarkatuz.
Nabarrismo horren oinarriak Foru Hobekuntzak finkatu zituen. Nafarroako Foruaren Hobekuntzak foru erregimenaren jarraipen historikoa bermatzen du, Nafarroako herriaren irtenbide autonomiko berezi gisa. “PSN eta UPN Foru Hobekuntzaren eragileak dira. Bi oinarriak indartsuak badira, erregimen politikoa mantentzen da”, esan du Buenok. Foru Hobekuntza 1982tik dago indarrean, eta lehenengo artikuluan adierazten da Nafarroa Espainiako nazioaren parte dela, gaztelania hizkuntza ofizial gisa aurkezteaz gain. “PSOE 1978ko erregimenaren alderdia bada, PSN Foru Hobekuntzaren ordezkaria da”, adierazi du idazleak.
Historialariaren arabera, zortzi urte horietan gertatutakoaren ondorioak gaur egun ikus daitezke: “Jende arruntak bizi izan du PSOEk Nafarroan ideologia aldatzeko prozesu hori, eta hori ikertzea eta ezagutaraztea oraina ulertzeko modu bat da”. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222904/laquopertsona-orok-izan-behar-du-duintasuna-bermatua-izateko-eskubidearaquo.htm | Gizartea | «Pertsona orok izan behar du duintasuna bermatua izateko eskubidea» | Bizkaiko Pentsionisten Mugimenduan buru-belarri dabil Carlos Ruiz egun. Urteetako esperientzia du mugimendu sozialetan, joan den mendean hamaika borrokatan ibili izan baitzen. | «Pertsona orok izan behar du duintasuna bermatua izateko eskubidea». Bizkaiko Pentsionisten Mugimenduan buru-belarri dabil Carlos Ruiz egun. Urteetako esperientzia du mugimendu sozialetan, joan den mendean hamaika borrokatan ibili izan baitzen. | Bost urte bete dira Bizkaiko Pentsionisten Mugimendua sortu zutenetik. Bost urte Bilboko udaletxearen aurrean jarri eta pentsioen %0,25eko igoeraren aurka mobilizatu zirenetik. Egun gutxira, hainbat herritara hedatu zen, eta, urteen poderioz, mugimenduak bestelako helburu batzuk ditu: gutxieneko pentsioa, esaterako. Mobilizazio eta borroka guztietan aldatu ez den gauza bakarretako bat Carlos Ruizen (Santander, Espainia, 1949) presentzia izan da. Hori ez da Ruizek bere bizitzan egin duen aurreneko borroka soziala: Etxebarriko Bandaseko greba historikoan egon zen murgilduta, esate baterako. Iraultzaren sugarra pizturik du barnean, baina festarako denbora ere izan du bere bizitzan. Izan ere, Bilboko Aste Nagusia eratu zutenetako bat izan zen, Txintxarri konpartsan.
Nola sortu zen pentsionisten mugimendua?
Kasualitatez. Gure bizitzan hainbat gizarte mugimendutan ibilitakook mezu anonimo bat jaso genuen Whatsapp bidez. Mezu horretan, Bilboko udaletxearen parean protesta egitera gonbidatzen gintuzten. Mobilizazio horren helburua zen pentsioen %0,25eko igoeraren aurka agertzea. Hasieran, lau katuk hartzen genuen hitza. Bigarren egunerako konturatu nintzen mugimendu bat sortu behar zela, horrek konpromisoa eskatzen zuen arren. Ezin zen bukatu %0,25aren aurkako adierazpenarekin soilik, bestelako beharrak genituen —eta ditugu oraindik ere—.
Bigarren egun hartatik aurrera, zenbait herritan zabalduz joan zen mugimendua: Barakaldo, Sestao, Portugalete, eta abar. Horregatik, beharrezkoa iruditzen zitzaigun [Hego] Euskal Herri mailan antolatzea. Guztira, 82 herritara zabaldu ginen. Koordinazio lanak egin ditugu Bizkaitik Espainiako Estatu osoan. Horrek bide eman du mugimendua urteetan mantentzeko.
Lehen aldian mezu anonimo baten bidez izan zen, baina gero nola antolatu zarete?
Aurretiko hamaika borroketatik ezagutzen genuen elkar gehienok; hortaz, erraza izan zen gure artean koordinatzea. Argi genuen ezin zela egun bateko zerbait izan; hamaika arazo daude gizartean. Egun mantentzen dugun sistema ezarri genuen: herrietan sortutako komiteen ordezkarien asteroko bilera, asteazkenetan. Horietan, astean aurrera —edo atzera— emandako pausoen aurrean nola jardun erabakitzen dugu. Informazio eta koordinazio kanalak ere ezarri ditugu. Asteroko buletina oso garrantzitsua da guretzat. Pentsioen ingurukoak zein garrantzitsuak iruditzen zaizkigun bestelako gaiak jasotzen ditugu bertan; bankuak, prezioen igoera edota osasun sistema, esaterako.
Zer emaitza izan dituzue?
Lorpenak oso garrantzitsuak dira, haiek gabe jendeak ez duelako motibaziorik jarraitzeko. Hasi eta denbora gutxira %0,25eko igoera muga apurtzea lortu genuen. Lorpenek berebiziko garrantzia dute, neurrien helburua pentsioen sistema pribatua ezartzea baitzen. Hori egiteko, sistema publikoa ahultzen zuten. Gure kalkuluen arabera, %40 inguruk ez dute gutxieneko pentsio baterako eskubiderik. Hori dela eta, gutxieneko oinarri baten beharra plazaratu dugu. Horretarako, Europako Batasuneko itun soziala izan genuen oinarritzat, zeinak jasotzen duen 1.080 euroko gutxieneko pentsioak ziurtatu behar direla.
Kopurua nahikoa da?
Azken bost urteotan, inflazioak prezioak asko puztu ditu. 1.080ko kopurua eskas geratzen dela uste arren, eskaera bere horretan mantentzen dugu, uste baitugu mugimenduari garaipen esanguratsu bat eman behar diogula. Pertsona orok izan behar du duintasuna bermatua izateko eskubidea.
Noiz piztu zitzaizun txinparta iraultzailea?
Bandas en Frio Echevarri fabrikaren greban [1966-1967]. Atzo izan balitz bezala oroitzen dut. Greba hasi zenean, lanbidea ikasten ari nintzen han. Helduaroan lehen pausoak ematen nenbilen, eta familia osoa zein lankide denak horrelako greba batean murgilduta egoteak asko eragin zuen nire pentsatzeko eran. 1964an jada greba batean parte hartu nuen, lanean hasi eta gutxira, baina ez zen ezer izan geroko egun haietan bizi genuenarekin alderatuta. Etxebarrin, bertatik bertara bizi izan nuen greba bat hutsetik nola antolatzen den, eta hori nola zigortu eta zapaltzen zuten.
Bigarren egunean, fabrika barruan zeuden grebalariak irtenarazi zituen Guardia Zibilak, kolpeka. Hori izan zen errealitatearekin izan nuen aurreneko kontaktua. Gero, ezkutuko bizitza bat eramatearen beharra heldu zitzaidan bilerak egin ahal izateko, eta, oro har, greba aurrera eraman ahal izateko.
Nolakoa izan zen greba hura?
Dena isilpean egin behar izan genuen, Elizaren alderdi baten laguntzarekin. Nolabaiteko egitura zutenez, oso lagungarriak izan ziren. Haiek gabe ezinezkoa izango zen guretzat informazio orriak inprimatzea, gero langileen eta familien artean banatu ahal izateko. Basaurin, Etxebarriko San Antonion, Barakaldon, Lutxanan, eta abar. Pedro Olabarriaren moduko apaizekin egin genuen topo. Haiekin batera, ikusezina zen laguntza sare bat eratu zen.
Horri esker zer lostu zenuten?
Egunero bilera egotea ahalbidetu zuen, gertatzen ari zena bizilagunei kontatzea eta dirua biltzea. Dirua biltzea nahitaezkoa zen grebalarien familiak mantendu ahal izateko. Izan ere, sei hilabetez egon ginen greban, soldatarik jaso gabe, noski. Grebaren ostean gertatutakoari erantzuteko baliagarria izan zen ere sarea. 36 langile deserritu zituzten, eta lan egiteko eskubidea galdu zuten. Gainera, langile askok etxebizitza zerbitzua kentzeko mehatxua jaso zuten. Jendea antolatuta egotearen garrantziaz konturatu ginen Bandaseko grebari esker, eta langile borrokan eta frankismoaren aurkako mugimenduetan aldaketa bat eragin zuen. Informazio orriak banatzen zituenetatik hasi, eta abokatuekin harremanetan zeuden langileetaraino denak ziren garrantzitsuak. Harreman horietatik eratu zen aurreneko langile komisio iraunkorra.
1973ko martxoaren 7a, Basauri.
Gaur egun bizi dugun egoera lortzeak hainbat hildako utzi zituen bidean; haietako bat nire alboan hil zuten poliziek. Oraindik gogoan dut balak utzitako zuloa non dagoen. 1973an, Gasteizko martxoaren 3ko gertakariak zirela eta, manifestazio bat egitera gindoazen Basauriko kuartelen parean protesta egiteko. Gaur egun Agirre lehendakariaren kalea denaren sarreran, farmaziaren alboan, Guardia Zibilaren jeep bat gelditu zen, eta tiroka hasi zitzaizkigun. Kargagailu oso bat hustu zuen gure aurka. Nire alboan zegoen Vicente Anton Ferrerori buruan jo zion bala haietako batek. Oraindik gogoan dut nola lurretik hartu eta farmaziara sartu genuen bi kidek. Garaiko autobus txiki batean sartzen ahalegindu ginen, baina botikariak argi utzi zigun Vicente jadanik hilda zegoela.
1960ko hamarkadako azken urteak, frankismoaren bukaera, trantsizioa, demokraziaren hasiera, eta, orain, pentsiodunen mugimendua. Uste duzu zure belaunaldia bereziki iraultzailea dela?
Belaunaldi guztietan bezala, talde txiki batek bagenekien borroka egiteak berebiziko garrantzia duela. Izan etxean ikasi zutelako, izan frankismoak utzi zigun esperientziagatik. Garaiko lan baldintzak oso eskasak ziren, eta horiek aldatzeko borroka egin behar genuela bagenekien batzuk. 14 urterekin hasi nintzen lanean, eta hasierako soldata 32 pezeta ziren. Horrekin ezin zenuen bizitza proiektu bat hasi.
Hori dela eta, gizarteko talde batek nondik gentozen eta zergatik geunden egoera hartan ezagutzeko beharra izan genuen. Askok marxismora jo genuen, borrokarako behar hori guregan barneratuz. Frankismoaren bukaerak haizeak nahasi zituen. Espainiako Estatua Europako bestelako herrialdeekin berdindu behar zen, lege eta lan baldintzei zegokienez. Aldaketa sakonak egin behar ziren, eta konturatu ginen gizartean txertaturik zeuden ideiekin ezinezkoa zela. Hortaz, horiek aldatzen saiatu ginen.
Egun, sentimendu iraultzaile hori galdu egin da?
Jende gazteak ez du jaso gertatu zenaren inguruko informazio zuzenik. 20 urte inguru dutenek dena posible den ideia gizartean sustraiturik zegoen garaia bizi izan dute. Demokrazian bizi gara, eta horrek norberaren bizitzaren inguruan erabakitzeko beharraren ideia lausotu du. Hor dago ezberdintasunik handiena. Guk frankismoa bizi genuen, badakigu zer gertatzen den zure askatasunaren alde borrokatzen ez bazara. Baina demokrazian gaudenetik eta ongizate soziala ezarri denetik, nolabaiteko itsutasunean bizi gara. Bizitzaren irudikeria eratu da, eta horren aurka erantzutea zaila da oso.
Hori aldatuko da?
Jende gaztea gogogabetasun eta konformismo handiarekin nabaritzen dut, baina haien bizi baldintzak gero eta okerragoak dira; ezinezkoa zaie bizitza propio bat izatea, askotan ezin dira gurasoen etxetik joan. Gutxi barru egun bizi duten egoeraren aurka egingo dute. Uste dut klima krisia izango dela etorkizun hurbil batean iraultzarako txinparta piztuko duen arrazoia. Hori da dudan itxaropena, gutxienez.
Egia da indibidualismoak egungo gizartean eragin handia duela. Baina indibidualismoak ez du jaten ematen. Albokoarekin harremanetan egotea beharrezkoa da, nahi edo nahi ez. Denok besteekiko dependentzia dugu. Halere, beharrezkoa da pentsatzeko era aldatzea. Esfortzu handia egin beharko da, ez baita ezer aldatu lan handirik gabe.
Bestelako ekintza sozialen sorreran ere egon zara murgilduta; Bilboko Aste Nagusiarenean, esaterako. Nola sortu zenuten?
Jai herrikoi batzuk antolatzeko aukera sortu zen, eta norbaitek erantzun behar zuen horren aurrean. Garai hartan ez zen konpartsarik, ezta auzo elkarterik ere; gizartea bizilagun elkarteetan eta talde politikoetan zegoen antolatuta. Hortaz, aurreneko konpartsak sortu genituen hamaika mugimendu sozialetan geundenok. Aste Nagusia bestelako eremuetan aurrera eramaten genituen borroketatik jaio zen. Hasieran zortzi konpartsa ziren. Ordu hartan sortu ziren asko egun jada ez dira mantentzen; neu hasi nintzena, esaterako: Txintxarri, Otxarkoagako konpartsa.
Nola oroitzen dituzu aurreneko urte horiek?
Ez genekien oso ondo nola irtengo ziren jaiak, eta gertatzen zenaren arabera moldatzen ginen. Lan ordu asko egin genituen lehenengo Aste Nagusiak aurrera eramateko. Jaiek balio izan zuten bizilagun elkarteetatik eta langile mugimenduetatik gentozen jendea borroka egiteko baino zerbait gehiagorako batu ahal izateko. Gure artean ondo pasatzeko antolatzen genuen zerbait zen.
Ni garai hartan lanean nengoen; hortaz, 16:30ean lantokitik irten, eta 17:00etan han nengoen txosna prestatzen. Muntaketa lanak gauerdira arte irauten zuen askotan. Aurreneko txosna haiek karparik gabe egin genituen; egurra eta eguzki oihalak erabiltzen genituen soilik. Ez genuen txorrotik, eta dena kristalezko edalontziekin egiten genuen.
Kristalezkoak izanik, ez zenuten arazorik izan?
Hamaika. Gaueko ordu txikitan edalontziak eta botilak lurrera erortzen hasten ziren. Egia da egun baino askoz gauza gutxiago zerbitzatzen genituela: zurrakapotea, kalimotxoa eta ardoa. Garagardoa ere saltzen genuen, baina ez zen hainbeste, eta, gainera, botilan zetorren; beraz, ez zegoen edalontziaren beharrik. Hori bai, ahaztu egun jartzen den ahozapiaz. Edalontziak garbitzeko, Areatza erdiguneko iturrian ontzi bat jartzen genuen, eta bertan ur pixka bat botatzen genien
Noski, denbora aurrera joan ahala, osasun kontuekin lotutako neurriak jartzen hasi ziren. Konpartsa batzuei ogitartekoak saltzea bururatu zitzaien. Ez ziren egun egiten direnak bezalakoak; parrilla bat jarri, eta txorizoa eta solomoa egiten genituen. Geroago etorri ziren plater sofistikatuagoak Bilboko Aste Nagusira. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222905/gosearen-kontra.htm | Gizartea | Gosearen kontra | 2022an 25 urte bete ditu Gipuzkoako Elikagaien Bankuak. Oiartzunen du egoitza nagusia, eta 115 boluntario aritzen dira astero han lanean. | Gosearen kontra. 2022an 25 urte bete ditu Gipuzkoako Elikagaien Bankuak. Oiartzunen du egoitza nagusia, eta 115 boluntario aritzen dira astero han lanean. | Oiartzungo Ugaldetxo auzoko industrialdean, bada goizero peto koloredunak janzten dituzten dozenaka kide biltzen dituen biltegi bat: Gipuzkoako Elikagaien Bankuaren egoitza nagusia da. Bergaran du beste biltegi nagusia gobernuz kanpoko erakunde horrek. 1997. urtean, duela 25 urte, hainbat boluntariok Elikagaien Zarrastelkeriaren Aurkako Elkartea-Gipuzkoako Elikagaien Bankua sortu zuten. Gaur egungo lehendakariorde Carlos Martinezek adierazi duenez, elikagai mordoa xahutzen zela jabetu ziren hainbat kide 1990eko hamarkadaren bukaeran, eta elikagai horiek beharra zeukaten pertsonei emateko asmoa izan zuten hasiera-hasieratik.
«Hasieran oso elikagai gutxi jasotzen genituen, baina gaur egun 2,7 milioi kilo inguru berreskuratzen ditugu urtean, jasotze eta banaketa zerbitzuen bidez», adierazi du lehendakariordeak. Arlo sozialari lotutakoaz gain, elikagai bankuak badu ingurumeneko helburu bat ere: «Jasotzen ez dugun elikagai kopuru handi bat joaten da hondakindegi eta errauskailuetara. Horiek berreskuratu egin behar dira». Elikagaien bankuaren amaierako helburua zein den argi du Martinezek: batere bildu behar ez izatea. «Geure burua desagerraraztea gustatuko litzaiguke». Hau da, familiek elikagai beharrik ez izatea desio dute.
Oiartzungo egoitzan, aste barruan 115 boluntario elkartzen dira —beste 70 inguruk egiten dute lan Bergaran—, elikagai banku batek eskatzen duen lan guztia egiteko: banatzaile handi, denda eta supermerkatuetara joaten dira furgonetetan, oraindik jan daitezkeen elikagaien bila. Ondoren, horien kalitatea egiaztatzen dute, biltegian bertan; fruta eta barazkiak garbitu, eta dena sailkatzen dute apal eta hozkailuetan. Zerrenda luzeak egiten dituzte, banan-banan elkarte laguntzaileek behar duten hileroko elikagai kopurua sailkatzeko. Bukatzeko, aste barruan ordu bat esleitzen diete elkarteei, eta biltegietatik pasatu behar izaten dute, janariaren bila. Jantoki sozialak, ikastetxeak eta laguntza elkarteak izan ohi dira horien artean ohikoenak.
Egoera zaurgarrian dauden familietako kideek ere hilabeteko janari saskia jaso dezakete, baldin eta haien egoera egiaztatzen badute eta erakunde laguntzaileetako batekin harremana badute. Elikagai bankuak orotariko elikagaiak ematen dizkie familiei, eta, gaur-gaurkoz, pertsonako ehun euroko laguntza dela kalkulatzen dute. Gipuzkoako Elikagaien Bankuarekin harremana duten elkarteek duten sarea aintzat hartuz gero, 20.600 pertsona inguru artatzen ditu bankuak urtero. Belen Mendez erakundearen presidenteak azaldu duenez, 2020an 17.000 onuradun zituzten: «Gaurko kopurua ia %25 handiagoa da».
Lau bide
Alabaina, elikagai bankuaren jarduerak janaria banatzeaz harago doaz. Gaur egun, lau programa ditu indarrean, elikagaien xahuketa ahal bezainbeste murrizteko. Lehenengoa Azken minutua deiturikoa da. Supermerkatu eta enpresa gehienek kalteren bat duten produktuak edo iraungitze data hurbil dutenak botatzeko ohitura dute. Elikagai bankuko boluntarioak, egun batzuetako epearekin, saltoki horietara joaten dira, eta jaso egiten dituzte.
Bigarrena, bilketena da. Gipuzkoako Elikagaien Bankuak bilketa handiak antolatzen ditu: urte honetan hamaika urte izango dira lehen aldiz azaroko bilketa handia antolatu zutenetik. Hala, pandemian bilketa elikagai bonuen bidez bakarrik egin badute ere —horiek supermerkatuetan trukagarriak dira—, lehenbailehen postu fisikoak jarri dituzte berriz ere. Bestetik, 57 erakunde, ikastetxe eta enpresak ere antolatzen dituzte bilketak, elikagaien bankuarekin lankidetzan. 2021. urtean 855 janari tona jaso zituzten bide horretatik.
Hirugarren lan lerro iraunkorra erosketena da. 2021ean, hornitzaile zorro berria sortu zuten haren bidez, eta 398 tona elikagai berreskuratu zituzten 569.890 euroren truke. Elkartearen laugarren zutarria, Europako Batasunaren funtsetatik urtero jasotzen duten laguntza da. 2021eko datuen arabera, 365 elikagai tona berreskuratu zituzten laguntza horiei esker.
Martinezen arabera, kontrol handia eskatzen du elikagai bankuaren jardunak: «Programa informatiko baten bidez, une oro jasotzen dugu elikagai mota bakoitzetik zenbat kilo iristen diren, eta horien iraungitze data edo kalitatea zein den. Horrela, ezustekoak saihestu, eta elkarte bakoitzari banaketan dagokiona emateko aukera dugu».
2022a, urte zaila
2022a gorabehera handiko urtea izan da; hala iritzi dio elkarteko lehendakariak. «Urte hasieran, pandemia lausotu zenean, bazirudien urte ona izango zela. Ondoren, Ukrainako gerra hasi zenean eta prezioak igo zirenean, kolpe latza hartu genuen. Dohaintzek nabarmen egin zuten behera, eta uztailean elikagai gutxiago banatzen hasi behar izan genuen».
Irail bukaeran izan zuten egoerarik zailena. Orduan, elikagairik gabe gelditu ziren, baita supermerkatuetako krediturik gabe ere. «Egoera horretan, dohaintza emaileei ahalegin bat egiteko eskatu genien. Erantzuna bikaina izan zen: hiru astean 40.000 euro jaso genituen». Ostera, iazko bilketa handia egin zuten azaroan, urtero bezala, eta orduan beste milioi bat euro baino gehiago jaso zuten. «Espero dezagun denok zertxobait ematea eta 2023a urte ona izatea», esan du Mendezek. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222906/brasilgo-poliziak-1200-lagun-inguru-atxilotu-ditu-kanpamentu-bolsonarista-desegiteko-operazioan.htm | Mundua | Brasilgo Poliziak 1.200 lagun inguru atxilotu ditu «kanpamentu bolsonarista» desegiteko operazioan | Poliziak ordubeteko epea eman die Bolsonaroren jarraitzaileei armadaren egoitzaren aurreko kanpalekutik erretiratzeko. Auzitegiak kargutik kendu du Brasiliako gobernadorea, 90 egunerako. | Brasilgo Poliziak 1.200 lagun inguru atxilotu ditu «kanpamentu bolsonarista» desegiteko operazioan. Poliziak ordubeteko epea eman die Bolsonaroren jarraitzaileei armadaren egoitzaren aurreko kanpalekutik erretiratzeko. Auzitegiak kargutik kendu du Brasiliako gobernadorea, 90 egunerako. | Brasilgo presidente ohi Jair Bolsonaroren milaka jarraitzaile ultraeskuindarrek herrialdeko Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzak hartu eta biharamunean, organo nagusi horrek herrialdeko armadari agindu dio desegin ditzala «lurralde nazionalean dauden kanpamentu bolsonarista» guztiak 24 orduko epean. Bada, Poliziak agindua bete du, eta Brasiliako armadaren egoitzaren aurreko kanpalekua inguratu du gaur 07:00etan —11:00k Euskal Herrian—, Folha de Sao Paulo egunkariak baieztatu duenez. Poliziak ordubeteko epea eman die manifestariei duela bi hilabete eratutako kanpamentutik erretiratzeko, eta ohartarazi die atxilo hartuko dituela aginduari men egin ezean. Hedabide horren arabera, kanpamentua desegiteko orduan ez da istilurik izan, eta Polizia ez da oldartu Bolsonaroren aldekoen aurka. Hori bai, CNN Brasilgo telebista kateak Poliziako iturriak aipatuz jakinarazi duenez, gutxienez 1.200 lagun atxilotu dituzte kanpamentua desegiteko operazioan.
Ikusi gehiago: Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo Kongresua hartu dute
Agindu judizialarekin lotuta, Alexandre de Moraes magistratuak nabarmendu duenez, «ezerk ez du justifikatzen agintari zibilek eta militarrek finantzatutako terroristen kanpamentuak egotea, erabat modu subertsiboan eta Konstituzioa inola ere errespetatu gabe». Halaber, epaileak ohartarazi du justiziaren esku utziko dituela indar armatuetako komandanteak eta goi kargudunak, Polizia eta Defentsa Ministerioa, baldin eta kanpaleku horiek kentzen ez badituzte. Gainera, De Moraesek zehaztu du gobernuak gaur «desblokeatu» behar dituela Bolsonaroren jarraitzaileek okupatuak dituzten herrialdeko autobia nagusiak, G1 telebista katearen informazioen arabera.
Bestalde, Auzitegi Gorenak kargutik kendu du Ibaneis Rocha Brasilia Barruti Federaleko gobernadorea, 90 egunerako; zehazki, De Moraesek berak hartu du erabaki hori ere. Epaileak Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidentearen eskaera bat aintzat hartu du, argudiatuta hiru egoitzen aurkako erasoa «segurtasun publikoaren eta inteligentziaren agintari eskudunen adostasunarekin bakarrik» gerta zitekeela, baita «parte hartze eraginkorrarekin» ere. Era berean, azpimarratu du «ekintza kolpisten antolaketa gertaera nabarmena eta jakina» zela, eta «Brasilgo prentsak haizatu» duela.
Ikusi gehiago: Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena»
Bada, Bolsonaroren jarraitzaileek «hiru botereen» aurka eraso egin baino lehenago, Brasiliako Segurtasun agintariek Rocha gobernadoreari jakinarazi zioten manifestariekin «negoziatu» zutela, hiru egoitzen eremura «modu baketsuan» eta «antolatuan» bertaratzeko, Folha de Sao Paulo egunkariak eskuratutako agenteen audio grabazioen arabera. Segurtasun Idazkaritzako bigarrenak Rochari esan zion manifestariak Poliziaren «kontrolpean» jaisten ari zirela armadaren kuartel nagusiaren egoitzatik. Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzetara heldu zirenean, ordea, dena lehertu zen.
Horiek horrela, Auzitegi Gorenak Rocha jo du horren guztiaren erantzule; azken horrek, hain zuzen, ordu batzuk lehenago barkamena eskatu die Lula presidenteari eta botere legegileko eta judizialeko buruzagiei, igande arratsaldean Brasilgo hiriburuan izandako gertakari larriengatik. Rochak, gainera, kargutik kendu du Segurtasun idazkari Anderson Torres; Bolsonaroren agintaldiko gobernuko Justizia ministro izan zen azken bi urteetan (2019-2022), eta agintari ohiaren oso gertukoa da.
Gobernuaren esku hartzea
Atzo eratutako zurrunbiloa ikusita, Brasiliako segurtasun eremuan esku hartzeko dekretua onartu du Lulak, datorren urtarrilaren 31ra arte. Beraz, eskualdeko Polizia gobernu zentralaren kontrolpean egongo da aldi horretan. Presidenteak Bolsonarori egotzi dio halakorik gertatu izana: «Gobernua osatzen ari garen honetan, igandeko isiltasuna baliatu dute egin zutena egiteko. Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna, eta hari lagundu dioten alderdiena», idatzi du Twitterren.
Brasilen 02:00ak zirenean —6:00ak Euskal Herrian—, Lula Sao Paulotik Planalto jauregira joan zen, eta Bolsonaroren jarraitzaile ultraeskuindarrek eragindako kalteak ikuskatu zituen. O Globo egunkariak presidentearen irudiak zabaldu zituen, eta Lulak «terroristatzat» jo zituen eraso horiek. Gainera, Auzitegi Gorenaren instalazioak ere bisitatu zituen, manifestariek egindako txikizioak gainbegiratzeko.
Presidente ohiaren aldekoak kanpaldia egiten ari dira urriaren 30etik Brasilian, urriko hauteskundeetan Lula Bolsonarori nagusitu ostean. Sindikalista izandakoak botoen %50,9 eskuratu zituen bigarren itzulian, eta ia bi punturen aldea atera zion eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). Lula urtarrilaren 1ean izendatu zuten presidente, Brasilian egindako ekitaldi jendetsu batean. 2003tik 2011ra presidente izandakoa 2023ko lehen egunean itzuli zen Planalto jauregira.
Ikusi gehiago: Lula: «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio» |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222907/donostia-ospitaleko-atarian-elkarretaratzea-egin-dute-gaur-berriro.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzea egin dute gaur berriro | Hedabideen aurrean egin zuten azken agerraldian plazaratu zituzten bost aldarriei atxikita jarraitzen dute protestan diren langileek, Osakidetzaren erantzun zain. | Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzea egin dute gaur berriro. Hedabideen aurrean egin zuten azken agerraldian plazaratu zituzten bost aldarriei atxikita jarraitzen dute protestan diren langileek, Osakidetzaren erantzun zain. | Abenduaren 28an Donostia ospitaleko hiru medikuk hitza hartu zuten agerraldi batean, azaltzeko zertan den hilaren hasieran Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan Osakidetzarekin dituzten desadostasunak tarteko sortu zen krisia. Bost eskari dituztela jakinarazi zuten eta, aurrez urratua zuten protesta bideari atxikita, astelehenero elkarretaratzeak egingo dituztela Donostia ospitaleko atarian horiek aldarrikatzeko. Gaur goizean ere berritu dute irudia; 08:15 aldera dozenaka profesional batu dira erietxeko atean, eta minutu batzuen buruan txalo zaparrada batekin amaitu dute protesta.
Ez dute adierazpenik egin nahi izan kontzentrazioaren ostean; aldarriek lehengoan dirautela esan dute, eta horietan aurrerabideak izatea espero dutela. Gaur ez dute batzarrik egingo langileak. Osakidetzako buruekin, berriz, hilaren 18an dute hurrengo bilera.
Batzar batean elkartuta ari dira ESIko langile kritikoak beren aldarriak bideratzen; batzarrean gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute, eta «irekia».
Bost eskakizunak
«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdeko erietxeko langileek egindako lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen aldarrien berri emateko agerraldian medikuen ordezkarietako batek, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea».
Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta, laugarren puntuan, hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua Onkologikoarekin lotuta dago; uste dute «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia harekiko «lotura hitzarmen berrian».
Abenduaren hasieratik
Hilabete baino gehiago da krisia piztu zela. Abenduaren 2an, Osakidetzak kargutik kendu zituen Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek lehenengo elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazka honetan izan dira mugarri ugari. Abenduaren 3a. Adolfo Begiristain erietxeko kirurgia zerbitzuko zuzendariordeak kargua utzi zuen. Hitz gogorrak izan zituen; salatu zuen Osakidetzak Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren «apeten arabera» hartzen dituela erabakiak. Erabakiak hartzeko «era diktatorial» bat deskribatu zuen. Abenduaren 5a. Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu». Aldaketa hori bideratzeko, kargugabetutako langileen tokian, Agustin Agirre jarri zuten zuzendari kudeatzaile, eta Ana Bustindui zuzendari mediko. Agirreren izendapenak berehala sortu zuen ezinegona hainbat sektoretan; hari egotzi diote, besteak beste, 2018ko oposizioetan izan ziren irregulartasunak salatu zituzten Arrasateko erietxeko profesionalek (Gipuzkoa) beren aurkako jazarpena sustatzea. Abenduaren 13an medikuen eledun Adolfo Lopez de Muniainek jakinarazi zuen egoera onbideratzen ari zela administrazioarekin zituzten elkarrizketetan, eta elkarretaratzeak eten egingo zituztela. Abenduaren 23an langileek jakinarazi zuten elkarretaratzeak egiten hasiko zirela berriz erietxe atarian. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222908/cristina-ibarrola-izango-da-upnren-iruntildeeko-alkategaia.htm | Politika | Cristina Ibarrola izango da UPNren Iruñeko alkategaia | Enrique Maiak iragarri du ez dela aurkeztuko. | Cristina Ibarrola izango da UPNren Iruñeko alkategaia. Enrique Maiak iragarri du ez dela aurkeztuko. | Maiatzeko udal hauteskundeetan UPNk Cristina Ibarrola (Iruñea, 1969) aurkeztuko du Iruñean alkategai. Hala iragarri du Enrique Maia azken lau urteetako alkateak, berriro ez dela aurkeztuko esateko egin duen agerraldian. Ibarrola parlamentari da orain, eta Osasunbideko zuzendari izan zen. Zenbait iturrik Esparzaren gertukoa dela diote. Ibarrolaz Maiak esan du ongi ezagutzen duela Iruñea, «lasaia eta trebea» dela, eta «ezinbestekoa» dela bere ondorengoa emakumezkoa izatea.
Nafarroako Unibertsitatean medikuntza ikasi zuen Ibarrolak, eta familia medikuntzan espezializatu zen. Osasungintza kudeatzeko master bat ere badauka, besteak beste, eta Nafarroako Ospitaleko larrialdi zerbitzuan eta lehen arretan egin du lan.
Agurra iragartzeko agerraldian, Maiak eskerrak eman dizkio Javier Esparza alderdiko presidenteari. «Bizitza ziklo bat da, eta politikan egon naizen hamabi urte hauek zoragarriak izan dira, baina zikloa amaitzeko ordua heldu da", esan du Maiak. Etorkizunean alderdian egoten jarraituko duela gaineratu du Maiak, eta oraindik alkatea dela azpimarratu du: «Oraindik sei hilabete geratzen zaizkit, eta lanean jarraituko dut».
2011tik 2015era eta 2019tik 2023ra izan da Iruñeko alkate. Tarteko agintaldian, hauteskundeak irabazi zituen arren, oposizioan geratu zen; Joseba Asiron EH Bilduko hautagaia izan zen alkate. Eguberriak baino lehenago zabaldu zen jada Maia ez zela berriro hautagai izango, baina oporraldia igaro arte itxaron nahi izan du erabakiaren berri emateko. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222909/laquokonpromiso-feminista-berrituraquo-nahi-dute-emakumeak-kongresuan-urtarrilaren-17tik-20ra.htm | Gizartea | «Konpromiso feminista berritu» nahi dute 'Emakumeak' kongresuan urtarrilaren 17tik 20ra | Ekonomia feministaz, askatasun afektibo-sexualaz eta agenda feministaz mintzatuko dira jardunaldietan. | «Konpromiso feminista berritu» nahi dute 'Emakumeak' kongresuan urtarrilaren 17tik 20ra. Ekonomia feministaz, askatasun afektibo-sexualaz eta agenda feministaz mintzatuko dira jardunaldietan. | «Emakumeok behar eta nahi dugunari erantzuten dio». Horrela definitu du Teresa Laespada Bizkaiko Foru Aldundiko Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasun diputatuak Emakumeak kongresua. Azaldu du jardunaldietan hizpide izanen dituztela ekonomia feminista, askatasun afektibo-sexuala eta agenda feminista. Horretarako, 30 emakume baino gehiago gonbidatu dituzte, profil anitzetakoak: pentsalariak, artistak, kazetariak, irakasleak eta aktibistak.
Ekitaldiak hilaren 17tik 20ra bitarte izanen dira, Bilboko Euskalduna jauregian. «2022ko maiatzaz geroztik emakumeen egiturazko desberdintasunari eragiten dioten gaiei buruz egin ditugun jardueren amaiera da», erran du Laespadak. Izan ere, dagoeneko ekitaldi, jarduera eta topaketa anitz egin dituzte kongresuaren barnean. Landutako gaien artean daude, adibidez, emakumeak herri kiroletan, emakumeak eta ikusgarritasuna, eta publizitatean dagoen sexismoa –hilaren 29a bitarte ikusgai dago erakusketa, Bilboko Alde Zaharrean–.
Kongresuaren bidez «konpromiso feminista berritu» nahi dutela azaldu du Laespadak, eta «protagonismoa» emakumeena izanen dela: «Ideia guztientzako espazio libre bat izango da». Azpimarratu du ezen, emakumeak gizartearen erdia badira ere, espazio publikoan leku gutxiago dutela, eta emakumeak espazio guztietan daudenean baino ez dela lortuko «benetako berdintasuna».
Egitarauan ageri diren jarduerez gain, bertze zenbait espazio ere egonen dira kongresuan: azken hilabeteetako lana ikusteko erakusketa bat, Bizkaiko hainbat emakumeari buruzko argazki erakusketa, liburutegi feminista eta haurrendako txoko bat.
Doako sarrera
Kongresura sartzeko ez da ordaindu beharko, baina ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea. Laespadak Bizkaiko nahiz bertze lekuetako emakumeak gonbidatu ditu. Hala ere, gogoratu du edukiera mugatua dela eta sarrera gutxi gelditzen direla. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222910/1068-tortura-kasu-izan-dira-nafarroan-kriminologiaren-euskal-institutuaren-arabera.htm | Politika | 1.068 tortura kasu izan dira Nafarroan, Kriminologiaren Euskal Institutuaren arabera | 1960tik gaurdaino tortura eta tratu txarrak salatu dituzten 891 pertsona identifikatu dituzte Nafarroako Gobernuak diruz lagundutako ikerketa batean. Horrenbestez, eta 2017an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei oraingoak gehituta, guztira 5.181 kasu erregistratuta dauzkate Hego Euskal Herrian. | 1.068 tortura kasu izan dira Nafarroan, Kriminologiaren Euskal Institutuaren arabera. 1960tik gaurdaino tortura eta tratu txarrak salatu dituzten 891 pertsona identifikatu dituzte Nafarroako Gobernuak diruz lagundutako ikerketa batean. Horrenbestez, eta 2017an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei oraingoak gehituta, guztira 5.181 kasu erregistratuta dauzkate Hego Euskal Herrian. | Nafarroan 1979tik 2015era arte izandako tortura kasuak jasotzen dituen txostena eman dio Kriminologiaren Euskal Institutuak Nafarroako Gobernuari. Torturak eta tratu txarrak salatu dituzten 676 pertsona identifikatu dituzte ikerketaren egileek aldi horretan, eta kasuak gutxienez 825 izan direla uste dute. Dagoeneko aztertuak eta datu basean txertatuak dituzten espedienteetatik eratorri dute datua: 434 pertsonak jasandako 532 tortura kasu daude erregistratuta, eta proportzio horren arabera (%22) egin dute kalkulua.
Ikertutako lehen urteetan antzeman dituzte tortura kasu gehien. 1979tik 1984ra bitartean, esaterako, 180 izan ziren, eta 1980an, 46. Ondoko urteetan apaltze bat izan zen, baina atzera ere nabarmen egin zuten gora 1990eko hamarkadan. 1991tik 1996ra bitartean, 102 kasu izan ziren. Mende berriarekin batera, tortura kasuen kurbak behera egin zuen, baina, hala ere, 132 kasu 2000tik aurrerakoak dira; lautik bat. 2010etik aurrera zenbatutako kasuak hemezortzi dira.
Torturatuak non atxilotu zituzten ere jakin ahal izan dute ikerketaren egileek, hiru kasutan ez beste guztietan. Nafarroan, %81,6 atxilotu zituzten; Gipuzkoan, %9,2; Bizkaian, %4,7; Espainian, %3; eta handik kanpo, %0,9. Gehienak (%43,1) lau eta hamar egun artean eduki zituzten atxilotuta, eta hiru edo gutxiago beste asko: %37.8. Inkomunikazio aldian torturatuek zuten adinari behatuta, ikusten da 30 urtetik beherakoak zirela hamarretik ia zazpi; eta 18 eta 20 urte artekoak, %11,9.
Frankismoan eta trantsizio garaiko urteetan izandako tortura ikertua zuen Kriminologiaren Euskal Institutuak berak aurrez. Horiei orain argitaratutakoak gehituta, guztira 1.068 dira identifikatutako tortura kasuak; kaltetuak, berriz, 891 lagun. Horietako 621en espedienteak aztertuak dituztela jakinarazi du ikerlari taldeak, eta 254enak falta zaizkiela. Aurreikusten dute 310 tortura kasu eratorriko direla horietatik.
«Salatutako kasuen kopuruak eskala handiko abusuez hitz egitea baimentzen digu, zeinek, testuinguru jakin batean egin baziren ere —borroka antiterroristan, nagusiki—, hurbileko garaietara arte iraun duten, nahiz eta azken urteetan gutxiago egin diren», azaldu dute ikertzaileek txostenean. Torturatuek jasandako indarkeria «ukatua» izan dela salatu dute, gainera, eta, ondorioz, ez dutela ikertu, ezta zigortu ere. Azaldu dute horrek instituzioekiko eta justizia sistemarekiko «konfiantzarik eza» eragin duela biktimengan.
Ikerketa «amaitu gabe»
Edozein modutan, ikerketa «amaitu gabe» dagoela azpimarratu dute, eta proiektuari jarraipena izatea «komenigarria» litzatekeela uste dute, oraindik ikertu gabe dauden kasuak atzemate aldera. Hori egiteak, diotenez, lagunduko luke jakiten zein izan den torturaren «egiazko tamaina».
Laura Pego abokatuaren gidaritzapean egin dute ikerketa, eta hark eta Pako Etxeberria eta Jeannette Ruiz Kriminologiaren Euskal Institutuko kideek eman diete txostena gobernuko ordezkariei: Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariari, Martin Zabalza Bake eta Elkarbizitza zuzendariari eta Txema Gonzalez Bizikidetza eta Giza Eskubideen Zerbitzuko zuzendariari. Izan ere, giza eskubideen urraketak aztertzeko diru laguntza baten deialdiaren ondorioz egin dute ikerketa.
Ikerketaren emaitzak argitaratuta, beraz, 1960tik gaurdaino Nafarroan izandako tortura kasuek aitortza ofiziala jaso dute Nafarroako Gobernuaren aldetik, eta, halaber, Hego Euskal Herrian izandako tortura kasuen argazkia ematen du. Izan ere, duela sei urte argitaratu zituen Etxeberriak gidatutako taldeak Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari dagozkion datuak. Ikerketa haren arabera, 4.113 tortura kasu izan dira 1960tik 2014ra bitartean: Espainiako Poliziak egindakoak, 1.792; Guardia Zibilak egindakoak, 1.785; eta Ertzaintzak egindakoak, 336. Orain argitara emandakoak ordukoei gehituta, 5.181 kasu dira guztira.
Kriminologiaren Euskal Institutuak ondutako lanaren balioa goretsi du Ollok, «goi kualifikazioa duen ikertzaile talde batek» egina delako eta azken hamarkadetan Nafarroan izandako «giza eskubideen urraketa handi bat ikusarazten» duelako. Halaber, adierazi du eskuin muturreko taldeek eta funtzionario publikoek egindako urraketen biktimak aitortzeko «tresna» izango dela Poliziaren Biktimen Legearen Balorazio eta Erreparazio Batzordearentzat.
Sarea: «Bide bat egiten hasi da»
Behin azterlana ezagututa, Nafarroako Torturatuen Sareak «positibotzat» jo du haren edukia, urteetan egindako eskaera bati azkenean erantzuteko gauza izan delako. «Ikerketa horren bidez, torturaren aitortzaren inguruan bide bat egiten hasia da. Gure herrialdean erreparaziorako lehenengo urratsak egiten hasi dira».
Sarearen irudiko, orain argitaratutako datuei aurretik frankismoan izandako tortura kasuen azterlana edo Eusko Jaurlaritzarentzat egindako bestea gehituz gero, 5.181 tortura kasu izan ziren Hego Euskal Herrian 1960tik gaurdaino, eta horiek «kopuru izugarriak» direla uste du.
Bere ustez, ikerketa guztiek balio izan dute azaleratzeko «isilean eta ezkutuan gordeta zegoen eta diseinatua izan den errealite ukatu bat». Sarearen arabera, «Espainiako Estatuak eragindako indarkeria politikoaren adierazpenetako bat izan da tortura» eta hainbat garaitan erabili. Hamarkadotako isiltasunaren aurrean, «tortura sistematikoa» izan dela nabarmendu dute, eta «inoiz ez bere kabuz aritzen diren funtzionario publikoek praktikatua».
Torturatuen Sareak uste du errealitatea «bere osotasunean» ezagutu behar dela eta haren ondorio guztiak aztertu «erreparaziorako bideak ireki daitezen eta ez errepikatzeko bermeak ezar daitezen». Bide bat egiten hasi dela-eta, Nafarroako torturatuen elkarteak dei egin dio Nafarroako Gobernuari bide horretan jarraitzeko, «EHUko Kriminologia Institutuak proiektua guztiz garatu dezan» eta «torturaren dimentsio osoa ezagutu ahal izateko».
Foro Sozialarentzat, aurrerapausoa
Foro Soziala ere mintzatu da txostenaz Twitterren, eta hark ere aipatu du Poliziaren biktimen Nafarroako legea, gogoratuta lege hori aurkeztu baino lehentxeago aurkeztu dutela ikerketa. «Aurrerapauso garrantzitsutzat» jo du, torturatuei «egia, justizia eta erreparazioa» emateko bidean. «Txosten honen bidez, biktima horien gainean zegon susmoaren itzala kentzen jarraitu behar da», adierazi du foroak. Halaber, azpimarratu du konponbideari «asko» lagunduko liokeela alderdi politikoek txostenari «harrera ona» egiteak. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222912/palestinako-banderak-eremu-publikoetatik-kentzeko-agindu-du-israelgo-segurtasun-ministroak.htm | Mundua | Palestinako banderak eremu publikoetatik kentzeko agindu du Israelgo Segurtasun ministroak | Ben-Gvirrentzat, «Palestinako bandera erakustea terrorismo mota bat» da. Koalizio gobernu berriaren agendaren parte da ekintza hori legez debekatzea. | Palestinako banderak eremu publikoetatik kentzeko agindu du Israelgo Segurtasun ministroak. Ben-Gvirrentzat, «Palestinako bandera erakustea terrorismo mota bat» da. Koalizio gobernu berriaren agendaren parte da ekintza hori legez debekatzea. | Itamar Ben-Gvir Israelgo Segurtasun ministro ultraeskuindarrak palestinarren kontrako beste erabaki bat hartu du. Ben-Gvirrek Poliziari agindu dio Palestinako banderak «Israel osoko» eremu publikoetatik kentzeko, eta, horretarako, segurtasun indarretako «maila guztietako» agenteei eman diete «[PAN] Palestinako Agintearen [Nazionalaren] banderak jaisteko» eskumena.
Palestinako banderak zintzilikatzea ez da legez kanpokoa, baina koalizio gobernu berriaren agendaren parte da hori legez debekatzea. Ben-Gvirrentzat, «Palestinako bandera erakustea terrorismo mota bat» da; iragan astean bertan haserre agertu zen horrengatik, 40 urtez espetxean izan den ekintzaile palestinar baten askapena ospatzeko egin zuten ekitaldian bandera horiek erabili baitzituzten.
Israelgo Segurtasun ministroa festa hori debekatzen saiatu zen, baina azkenean ez zuen lortu, eta, beraz, Poliziak ez zuen ospakizuna debekatu. Ben-Gvir haserretu egin zen, eta zera esan zuen afera horretaz: «Legea urratzen dutenek bandera terroristak erabiltzea, eta terrorismoa babestea eta bultzatzea; hori ezin daiteke egin. Adierazpen askatasunak ez du babesten terrorista batekin identifikatzea eta Israelgo armadako soldaduei kalteak eragitea».
Berez, Israelgo Polizia komisario Kobi Xabtaik badu eskumena banderen eskegitzea debekatzeko, betiere «ordena publikoa urratzeko arrisku handia» baldin badago, fiskal nagusiak zehazturiko irizpideen arabera. Hori bai, orain arte, barrutietako Polizia komisarioek zuten azken hitza, eta, horren eraginez, kargudun bakoitzak modu batera edo bestera interpretatzen du legedia; kasurako, Jerusalemgo protestetan debekatu izan dituzte, baina Tel Aviven, ez.
Testuinguru horretan, Israelgo Segurtasun ministroak erabaki du Palestinako banderak debekatzeko agindua ematea, nahiz eta, Israelgo hedabideen arabera, segurtasun indarrek zalantzak dituzten horren inguruan, legez ez baitago debekurik.
Iaz, Palestinako banderak ez konfiskatzera deitu zuen aurreko gobernuko Segurtasun Publikorako ministro Omer Bal-Levek, «ezohiko kasuetan» izan ezik: ordena publikorako berehalako mehatxu zirenean.
Blinken Israelera, hilabete amaieran
Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkaria Israelen izango da hilabete amaieran, koalizio gobernu berriarekin hitz egiteko. Batez ere, asteotan palestinarrekin izandako polemikez, Yediot Ahronot egunkariaren arabera. Blinkenek gogor kritikatu zuen Ben-Gvirrek iragan astean Meskiten Zelaigunera egindako bisita, eta kezka agertu du Tel Avivek PANei ezarritako zigorrengatik ere: «Israelgo Gobernua bere politikengatik epaituko dut, ez izen-abizenengatik».
Azken afera horretaz, PANeko lehen ministro Mohammad Xtayyehk Haaretz egunkariari gaur esan dio zigorrek «PANen kolapsoa eragingo dutela». Haren arabera, Israelgo aurreko gobernuek lan egin dute «bi estatuen irtenbidea ezabatzeko», baina oraingoa «PAN beraren kontra ari da borrokan».
Erakunde horren eskariaren ondoren, Nazioarteko Justizia Auzitegiak ikerketa bat abiatuko du okupaturiko lurraldeetako kokagune juduen legezkotasun argitzeko, eta badirudi eskari hori egiteagatik onartu zituela Tel Avivek, iragan ostiralean, PANen kontrako zigorrak. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222913/bar-gloria-liburua-eta-soul-biscuit-diskoa-berriako-irakurleen-2022ko-gogokoenak.htm | Kultura | 'Bar Gloria' liburua eta 'Soul biscuit' diskoa, BERRIAko irakurleen 2022ko gogokoenak | BERRIAren 495 irakurlek 2022ko disko eta liburu uztatik gogokoenak aukeratu dituzte bozketa bidez. Elkar dendetan erabiltzeko bi opari txartel zozketatu dira haien artean. | 'Bar Gloria' liburua eta 'Soul biscuit' diskoa, BERRIAko irakurleen 2022ko gogokoenak. BERRIAren 495 irakurlek 2022ko disko eta liburu uztatik gogokoenak aukeratu dituzte bozketa bidez. Elkar dendetan erabiltzeko bi opari txartel zozketatu dira haien artean. | Nerea Ibarzabalen Bar Gloria eleberria eta Amoomaren Soul biscuit diskoa. Horiek izan dira 2022ko disko eta liburu uztatik BERRIAko irakurleek hautatu dituzten bi aleak. 495 irakurlek eman dute botoa; zale bakoitzak gehienez hiru liburu eta hiru disko aukeratu zitzakeen botoa ematean, eta gutxienez lan bat. 125 liburuk lortu dute boto bat gutxienez, eta 109 diskok. Zerrenda osoa ikusteko, klikatu hemen.
Nabarmentzen hasita, liburuen artean, Unai Iturriaga, Harkaitz Cano eta Joseba Larratxeren Ni ez naiz Mikel Laboa eleberri grafikoak bildu ditu boto gehien, 48, Bar Gloria-ren atzetik (62 eskuratu ditu hark). Haren segidan, 35 bildu ditu Iñigo Ibarraren Ostadar 7310 nobelak, eta 34 Iker Urdangarinen Amets egiten duenak badaki liburuak.
Diskoen artetik, berriz, 52 boto jaso ditu Amoomaren Soul Biscuit-ek. Gehien gerturatu zaion lana Patrice Dumora Watson-en Bobi diskoa izan da, 47 bozkarekin. Hirugarren postuan, talde klasiko bat: Zea Mays, Adore, Kemena, Kuraia diskoarekin. 42 boto jaso ditu lan horrek. Lehen hamar postuetan sartu dira beste hainbat euskal sortzaile ere: Tzar Vol. 2: Irainduei lanarekin, Willis Drummond Hala ere-rekin, Su Ta Gar Alarma-rekin, Gatibu EH distopikala-rekin...
BERRIAren urteko liburu eta disko sorkuntzaren ataria euskaraz sortutako obrei ikusgarritasuna emateko eta kulturazaleei urteko produkzioa erraz kontsultatzeko tresna bat da; 2020an jarri zen martxan, eta iaztik euren sorkuntzarik gogokoenak aukeratu ahal izan dituzte irakurleek.
Parte hartzaileen artean, Elkarren erabiltzeko bi opari txartel zozkatu ditu BERRIAk, 50 eurokoa bakoitza. Hauek dira irabazleak: Jorge Blanco Durango eta Alex Gabilondo Barco. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222914/30-sektoretan-lan-gatazkak-egongo-direla-uste-du-labek.htm | Ekonomia | 30 sektoretan lan gatazkak egongo direla uste du LABek | Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzan greba egun gehiago egongo direla iragarri du Igor Arroyo idazkari nagusiak. Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.400 euroan ezartzeko lanbide arteko akordio bat eskatu die CEN eta Confebask patronalei. | 30 sektoretan lan gatazkak egongo direla uste du LABek. Akordiorik ezean Bizkaiko metalgintzan greba egun gehiago egongo direla iragarri du Igor Arroyo idazkari nagusiak. Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.400 euroan ezartzeko lanbide arteko akordio bat eskatu die CEN eta Confebask patronalei. | Urte berriarekin lan gatazkek behera ez dutela egingo iragarri du Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak, batez ere zaila gertatzen ari delako soldatak KPIaren arabera eguneratu ditzaten lortzea. Aurreratu duenez, lehen seihilekoan gutxienez 30 sektoretan egongo dira gatazkak, eta ikusi beharko da zenbat iritsiko diren grebara. Alde horretatik, iragarri du FVEM patronalaren jarrera aldatu ezean greba egun gehiago egongo direla Bizkaiko metalgintzan. Hori eragozteko, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek bitartekaritza lanak bere gain hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzaren Lan Sailari.
Urtarrileko aldapa aurten inoiz baino malkartsuagoa izango dela aurreratu du Arroyok, eta horri aurre egiteko neurriak hartu beharra dagoela. Azpimarratu du soldata guztiak gutxienez KPIaren arabera eguneratu beharko liratekeela bizitzaren garestitzeari aurre egin ahal izateko: «Askotan, patronalak gehieneko muga moduan ezartzen du KPIa, eta guretzat gutxienekoa da». Gogoratu du janaria, energia eta etxebizitzaren inguruko gastuak askoz gehiago garestitu direla iazko abenduko KPIaren zifrak adierazi (%6,8) baino.
Negoziazioei begira, nabarmendu du emakume langileak nagusi diren sektoreetan oso zaila dela baldintza hori betetzea; baina ez han bakarrik, langile publikoek ere, esaterako, ez dutela lortu. Gatazkan sartuko diren 30 sektore horietako asko dagoeneko mobilizazioekin hasiak dira, eta besteak beste, zahar etxeetako langileak aipatu ditu, merkataritzakoak, Bizkaiko etxez etxeko langileak eta Osakidetzakoak. Metalgintzak ere aipatu ditu, pluralean: Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa. Bizkaiko grebak ez ditu bukatutzat eman, eta, Gipuzkoari dagokionez, zehaztu du aste honetan osatuko dela mahaia. Ostegunean izango da lehen bilera.
1.400 euroko gutxieneko soldata
KPIaren araberako igoerak bermatzeaz gain, LABek ezinbestekotzat dauka Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.400 euro gordinera igotzea. «Espainiako Gobernuak esku artean dituen zifrak ez dira egokitzen Hego Euskal Herriko errealitatera», kritikatu du. Alde horretatik, autogobernuaren ahalak aztertzeko eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Arroyoren ustez, baina, ez dute horretarako interesik: «Interesatzen ez zaizkien gaiak Madrilen esku uzten dituzte, eta oso eroso daude egoera honetan. Autogobernu herrena dugu hemen, hanka luze bat du enpresariei laguntzeko eta beste bat motza langileei eskubideen kontuetan».
Erakundeen interes falta ikusita, solaskidetza zuzena eskatu die CEN eta Confebask patronalei: «Harreman bideak zabalik ditugu. Gutxieneko soldata 1.400 euroan ezartzeko lanbide arteko akordio bat eskatu nahi diegu. Egingarria da: hainbat arlotan lortu izan ditugu haiekin lanbide arteko akordioak». Arroyok zehaztu du aurretik ere hiru aldiz eskatu dietela gutxieneko soldata ezartzea, baita pandemia aurretik ere, baina muzin egin dietela. Gai berean, zehaztu du Elkarrizketa Mahaia bezalako foroak ez direla egokiak, «han horrelako auziei buruz ez delako hitz egiten».
Soldatak duintzea aberastasuna banatzeko moduetako bat da, LABen ustez, eta bestea zerga sistema da. Azken horren erreforma beharrezkoa dela iritzi dio, eta hiru neurri erreforma zehatz iradoki ditu: baga, kapital errentei %1 eta %10 arteko errekargua ezartzea; biga, elkarteen zergaren kenkariak ezabatu eta eta %35eko tipo nominala ezarri; eta higa, PFEZen kapitalaren errentei lan errenten trataera eman bera eman eta gehienezko tipoa %60ra igo. Erakundeei «adabaki» fiskalak uzteko eskatu die, baita kritika grafikoa egin: «Enpresen zergapetze sistemak bazter guztietan ditu zuloak». |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/222916/zein-da-zuretzat-2022-urteko-azalik-gogokoena.htm | Bizigiro | Zein da zuretzat 2022. urteko azalik gogokoena? | Gaurtik urtarrilaren 22ra arteko epea izango dute irakurleek iazko azalik onena aukeratzeko. | Zein da zuretzat 2022. urteko azalik gogokoena?. Gaurtik urtarrilaren 22ra arteko epea izango dute irakurleek iazko azalik onena aukeratzeko. | Zenbaki dantza dago, baina badirudi irakurle bakoitzaren azala hilabetero berritzen dela. Hau da, gizaki baten azaleko zelula guztiak ordezkatzen direla 14-28 eguneko epean. Egunkari batek bestelako biologia dauka, ordea, egunero azalberritzen baita. BERRIAri, esaterako, urtean 300 azal baino gehiago sortzea eskatzen dio horrek. Ez da lan makala gorputzarentzat!
Baina, azal horiek bilduta ikustean, nabarmena da sormena eta irudimena, eta bakoitza gauzatzeak eskaturiko lana.
Orain, BERRIAk aukera eman nahi dio irakurleari 2022ko azalik gustukoena aukeratzeko.
Lasai, inori ez diote eskatuko 300 azal gogora ekartzeko. BERRIAk egin du hori errazteko ariketa: diseinatzaile eta kazetarientzat esanguratsuenak izan diren 20 azalak bildu dituzte, eta horien artean aukeratzeko parada dute orain irakurleek.
Tartean dira, esaterako, korrika Amurrio (Araba) eta Donostia artean egingo zela iragarri zuena, ibilbidea irudikatu zuena. Baita BERRIAk Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amiltzeko arrazoiak zehaztu zituen perituen txostena eskuratu zuenekoa ere. Opus Deik Nafarroan duen indarraren inguruko ikerketa ilustratzeko, berriz, BERRIAko diseinatzaileek arrosario baten eta Nafarroako banderako kateen arteko nahasketa irudikatu zuten. Eta bati baino gehiagori gogoan geratu zaio esku bat azaleko protagonista erabatekoa bihurtu zenekoa, Irulegikoa, alegia.
Gaurtik urtarrilaren 22ra arte, botoa emateko aukera izango da hemen. Norberaren azalik gustukoena aukeratzearekin batera, BERRIAren bi produktu sorta irabazteko zozketan sartuko dira boto emaileak. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222917/borja-senper-ppko-eleduna-izanen-da-maiatzeko-hauteskundeetan.htm | Politika | Borja Senper PPko eleduna izanen da maiatzeko hauteskundeetan | Politikatik at hiru urte igaro eta gero itzuli da, Feijoo buru duen «zentraltasun eta moderazio proiektua» bultzatzera. | Borja Senper PPko eleduna izanen da maiatzeko hauteskundeetan. Politikatik at hiru urte igaro eta gero itzuli da, Feijoo buru duen «zentraltasun eta moderazio proiektua» bultzatzera. | Duela hiru urte utzi zuen kargua Borja Senperrek, eta gaur adierazi du Alberto Nuñez Feijooren PPren eledun izanen dela datozen hauteskundeetan. Feijoo buru duen «zentraltasun eta moderazio proiektua» bultzatzea izanen du egitekoa, eta, horretarako, hedabideen aurrean azalpenak emanen ditu.
Feijook eskerrak eman dizkio Senperri, «zerbitzu publikoarekin izan duen konpromisoa handiagoa» izan delako «bere bizitza profesionalean, pertsonalean eta arlo ekonomikoan izan dituen ondorioak baino». Haren ibilbide politikoa ere goraipatu du.
Politika utzi zuenetik, Ernst Young aholkularitza taldearentzat aritu da lanean. Politika «familiagatik eta lan eskaintza batengatik» utzi zuela erran zuen 2020ean: «Ziklo baten amaiera da, bukatu den etapa pertsonal bat, eta ez da egon hori eragin duen beste ezer». Aitortu zuen politikan ez zegoela deseroso, baina ez zuela atsegin orokorrean arlo horretan egon ohi den giroa.
Ahots propioa
PPn egon zen urteetan, ahots propioa izan zuen Senperrek, inoiz ez baitzituen ezkutatu alderdiaren ildoarekin zituen desadostasunak. Vox alderdia Espainiako politikan sartu zen momentuan hasi ziren gorabehera horiek. Iradoki zuen, gainera, PP Voxera hurbilduz gero, berak ez zuela lekurik izango politikagintzan, eta hitza bete zuen. 11 urtez aritu zen Irunen zinegotzi, eta, PSOErekin egindako gobernu akordioen ondorioz, alkateorde izan zen bi aldiz. 2010etik aurrera, Eusko Legebiltzarrean eta alderdi barnean aritu zen lanean. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222918/frantziak-ez-du-debekatuko-ehiza-igandeetan.htm | Gizartea | Frantziak ez du debekatuko ehiza igandeetan | Araudi berriarekin, ezingo da ehizan aritu odolean 0,5eko alkohol maila edukita. | Frantziak ez du debekatuko ehiza igandeetan. Araudi berriarekin, ezingo da ehizan aritu odolean 0,5eko alkohol maila edukita. | Ehiza araudi berri bat iragarri du Berangere Couillard Frantziako Ekologia estatu idazkariak, baina azkenean Gobernuak ez du ehiza debekatuko igandeetan. Frantziako Senatuak eta talde ekologistek eskatzen zuten ehiza debekatzea egun horretan, eta eztabaida handia eragin du ehiza elkarteetan. «Ehiza tradizio bat da Frantzian», esan du Couillardek, argudiatzeko debekuaren eskaera ez dutela aintzat hartu.
Frantziako estatuan milioi bat ehiztari daude. 2021-2022ko denboraldian, Frantziak ehizako 90 istripu zenbatu zituen. Horietan zortzi pertsona hil ziren. Zortzi horietatik bi mendizaleak ziren, eta ez zuten uxaldiekin inolako zerikusirik. Araudi berriaren helburua ehizako istripuak murriztea da. Frantziako Gobernuak isunak gogortuko ditu istripuetan, eta ehiza baimena epe luzeagorako kenduko du.
Ehiza eta alkohola
Couillarden arabera, araudi berria «bidezkoa eta batez ere eraginkorra» izango da istripuak murrizteko. Indarrean jartzen denean, ezingo da ehizan aritu odolean 0,5eko alkohol maila edukita, eta hala egiten dutenei isun bat jarriko zaie. Frantziako Gobernuaren inguruko iturriek aurreratu dutenez, asmoa da aurrerago lege bidez delitu bilakatzea alkohol maila horrekin edo gehiagorekin ehizan aritzea.
Couillardek iragarri du sakelakoetarako aplikazio bat garatuko dutela, zeinetan ehiza toki, data eta ordutegien berri emango den; ehiztariak behartuta egongo dira datu horiek ematera. Ehiza lizentzia ateratzeko, orain arteko azterketa teorikoaz gain, praktika epe bat izango dute ehiztariek. Uxaldiak antolatzen dituztenek ere praktika zehatzago bat egin beharko dute. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222919/suediak-soldadutza-zibila-ere-berrezarriko-du.htm | Mundua | Suediak soldadutza zibila ere berrezarriko du | Ulf Kristersson lehen ministroak adierazi duenez, 2030. urterako 10.000 soldadugai gehiago izatea da helburua. Ukrainako Gerraren testuinguruan hartutako erabakia da. | Suediak soldadutza zibila ere berrezarriko du. Ulf Kristersson lehen ministroak adierazi duenez, 2030. urterako 10.000 soldadugai gehiago izatea da helburua. Ukrainako Gerraren testuinguruan hartutako erabakia da. | «Gobernuaren iritziz, presazkoa da zerbitzu zibila behar denerako prest izatea. Berebiziko garrantzia duen gai bat da». Hala azaldu du gaur Ulf Kristersson Suediako lehen ministroak, Pal Jonson Defentsa ministroarekin batera egin duen agerraldian. Han iragarri du gobernuak soldadutza zibila berrezarriko duela.
Nahitaezko soldadutza berrezartzeko erabakia lehenago ere hartu zuen Suediak, 2017an. 2018an jarri zuten indarrean 2010ean kendu zuten neurria: «adin militarra» duten gazte guztiak lehia proba batzuk egitera deitzen dituzte, eta horietako batzuek egiten dute soldadutza. 2030. urterako 10.000 soldadugai gehiago izatea da helburua. Defentsako gastua %2 handitzen ari dira urtean.
Baina zer da soldadutza zibila? Gobernuak MSB Kontingentzia Zibilen Agentziarekin koordinatuko du haren sorrera. Prestakuntza hori jasotzen dutenei udalerriko larrialdi zerbitzuetan parte hartzeko eskatuko zaie Suediak gatazka armatu batean parte hartzen badu, «defentsa zibilak hobetzeko». Entrenamendu militarra jaso nahi ez dutenei beste alternatiba bat eskaintzeko asmoa dute, Kristerssonen hitzetan.
«Ukrainako esperientziak begi bistan utzi du zein den panorama: tokiko larrialdi zerbitzuek presio handia jasaten dute zibilak babesteko orduan. Segurtasun egoera zein den ikusita, presazko neurria da», gehitu du.
Erabakia herrialdearen testuinguruan ulertu behar da. Batetik, Ukrainako gerra dela eta, Finlandia eta Suediak maiatzean egin zuten NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko eskaera, 200 urte luzeko neutraltasuna baztertuta. «Gehiengo parlamentario argia dago aliantzan sartzearen alde. Suediako segurtasunerako hori da aukerarik onena. Aro bat amaitzen ari gara, eta beste bati hasiera eman diogu», ziurtatu zuen Magdalena Anderssonek, orduko lehen ministroak.
Urrian, gainera, Kristersson eskuindarra izendatu zuten lehen ministro. Agintean lagun du, besteak beste, SD Suediako Demokratak alderdi ultraeskuindarra.
Gerrak eta krisiak baldintzatuta
Geroztik, indartu egin da gobernuaren diskurtso belikoa, eta hori agerian geratu da gaur. Kristenssonek gogoratu du boterea garai zail batean hartu dutela, gerra dela eta: «Suedia NATOra eramango dugu, eta duela astebete eskas hartu genuen EB Europako Batasuneko presidentetza ere. Gerrak eta krisiak baldintzatutako agintaldi bat izango da», azaldu du, soldaduskaren berrezartzearen garrantzia azpimarratzeaz gain.
Jonsonek, gaur, jakinarazi du Ameriketako Estatu Batuekiko elkarlana indartzen hasiak direla: «Duela gutxi hasi ditugu negoziazioak Washingtonekin. Gertuko bazkideak izan ondoren, orain aliatuak izan nahi dugu». Idazten ari diren akordioaren bidez, AEBetako soldaduek euren egoera legeztatu ahalko dute Suedian, besteak beste.
AEBek antzeko akordioak dituzte hainbat herrialderekin, eta Finlandiarekin ere negoziatzen hasiak dira. Eskandinaviako bi herrialdeak hilabete honetan bertan sartuko dira NATOn, Turkiak jarritako oztopoak gaindituta. Horretarako, besteak beste, legedia aldatu du Suediak, PKK Kurdistango Langileen Alderdia goratzea zigortzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.