date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222920/sex-pistolsetik-eurovisionerako-lehiara.htm | Bizigiro | Sex Pistolsetik Eurovisionerako lehiara | John Lydonen PiL taldea Irlanda ordezkatzeko lehian sartu da, alzheimerraren inguruko abesti batekin. | Sex Pistolsetik Eurovisionerako lehiara. John Lydonen PiL taldea Irlanda ordezkatzeko lehian sartu da, alzheimerraren inguruko abesti batekin. | John Lydon bataioko izena baino ez du erabiltzen aspaldi, baina Johnny Rotten (Johnny Ustela) ezizenarekin egin zen ezagun, Sex Pistols taldeko abeslari gisa. Itzulinguru asko eman ditu musikaren munduan, eta azken atala iragarri berri du: Public Image Limited taldearekin, aurten Eurovision jaialdian parte hartzeko lehian sartu da, Irlanda ordezkatzeko asmoz.
66 urteko musikaria Londresen jaio zen, baina haren gurasoak Irlandan jaio ziren, eta Irlandako pasaportea dauka.
RTÉ Irlandako irrati-telebista publikoak gaur iragarri duenez, beste bost talderekin lehiatuko da Lydonen PiL banda. Hawaii kantarekin lehiatuko dira. Lydonek esan duenez, Alzheimerren gaitza duen emazteari eskainitako abestia da, eta, era berean, bizitzan ataka latzean dauden guztiei.
Otsailaren 3an egingo da lehia Irlandan, eta, PiL-ez gain, Leila Jane, K Muni & ND, Adgy, Connolly eta Wild Youth lehiatuko dira Eurovisionerako plaza eskuratzeko. Irlandako eta nazioarteko musikaren munduko bi epaimahaik eta herritarren botoak ebatziko du nork ordezkatuko duen herrialdea.
Europako telebista publikoek antolaturiko jaialdia Liverpoolen (Erresuma Batua) egingo dute aurten, maiatzaren 13an. Punk mugimenduaren txinparta izan zen Lydon Sex Pistols taldearekin, 1975tik 1978ra. Hiru urte bakarik iraun zuen taldeak, eta disko bakarra argitaratu zuen (Never Mind the Bollocks), baina sekulako eragina eduki zuen. 1978. urtean bertan, PiL taldea sortu zuen, eta horrekin askoz ibilbide luzeagoa izan zuen, 1993ra arte, eta 2009tik aurrera berriz. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222921/montejurrako-gertakaria-madrildik-sustatu-zutela-azaldu-dute-zenbait-agirik.htm | Politika | Montejurrako gertakaria Madrildik sustatu zutela azaldu dute zenbait agirik | Alderdi Karlistaren arabera, orduko gobernuak eta Manuel Fraga Iribarnek 1976an Montejurran gertatutakoa bultzatzen lagundu zuten | Montejurrako gertakaria Madrildik sustatu zutela azaldu dute zenbait agirik. Alderdi Karlistaren arabera, orduko gobernuak eta Manuel Fraga Iribarnek 1976an Montejurran gertatutakoa bultzatzen lagundu zuten | Montejurrako magalean (Nafarroa) 1976. urtean egon ziren istiluetan bi lagun hil zituzten, Karlos Hugo Borboikoaren aldekoak biak. Orain arte zabaldutako bertsio ofizialak dio «anaien arteko liskarra» izan zela heriotza horien eragile. Joan den asteburuan Nafarroako prentsan zabaldutako informazioaren, eta Alderdi Karlistak atzo agerraldi batean azaldu zuenaren arabera, ordea, Espainiatik antolatutako zerbait izan zen, eta Manuel Fraga Iribarne orduko Agintaritza ministroak esku hartu zuen. Helburua Alderdi Karlistaren ildo progresista zein demokratikoarekin akitzea zen, haien arabera.
Jose Luis Ruiz de Gordoa orduko gobernadore zibilak Fragari bidalitako dokumentu batean ageri den informazioak dira historiaren bertsio ofiziala bertan behera uzten dutenak. Bertan ideia eta aurreikuspen zehatz batzuk daude, zeinetan Alderdi Karlistaren urteroko ekitaldia bertan behera nola utzi azaltzen den.
1976ko urtarrilean hasi ziren guztia prestatzen. Hilabete horretan Ruiz de Gordoak egindako txosten batean zenbait agintari karlistengan «eragiteko» aukera aipatzen da. Urte bereko apirilean, Espainiako Segurtasun zuzendari nagusiak Ruiz de Gordoari gutun bat bidali zion, honakoa erranez: «Montejurrako kontzentrazioaz arduratzeko unea iritsi da». Azaltzen du «komenigarria» izanen litzatekeela karlista progresisten eta Miguel Fagoaga, Ramon Merino, Pepe Arturo eta Sixto Henrike Borboikoak gidatutako karlista tradizionalen arteko istilu bat egotea.
Sixto Henrike Borboikoa eta Pepe Arturo Espainiako erregearen aldeko gisa lerrokatu ziren Nafarroako gobernadorearekin egindako bilera batean. Hala, 1976ko maiatzaren 9an alde tradizionala eta eskuineko bertze zenbait eragile ekitaldia bereganatzen saiatu ziren. Karlos Hugo Borboikoaren aldekoek, baina, kontra egin zieten. Ondorioz, bi lagun hil ziren eta 30 inguru zauritu. Fragak hasieran gertatutakoa bere gain hartu zuen, baina azkenean «anaien arteko liskarra» izan zela erran zuen.
EH Bilduren eskaera EH Bilduk jakinarazi du Felix Bolaños Espainiako Presidentzia ministroaren agerraldia galdegin duela Kongresuan, Montejurrako hilketen atzean «estatuko aparatuak zeudela frogatu ostean». Madrilgo gobernuak ez du eskaera horren inguruan hitz egin, eta ikusteko dago Bolañosek azalpenak emango dituen ala ez. |
2023-1-9 | https://www.berria.eus/albisteak/222922/zazpi-pertsona-erietxera-eraman-behar-izan-dituzte-ordiziako-kiroldegian-gertaturiko-kloro-jario-batengatik.htm | Gizartea | Zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte Ordiziako kiroldegian gertaturiko kloro jario batengatik | Arratsaldeko seiak jota zirela gertatu da ezbeharra, igerilekuan izandako jarioa dela eta. | Zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte Ordiziako kiroldegian gertaturiko kloro jario batengatik. Arratsaldeko seiak jota zirela gertatu da ezbeharra, igerilekuan izandako jarioa dela eta. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du Ordiziako Majori kiroldegia itxi behar izan dutela gaur arratsaldean, hango igerilekuan egon den kloro jario bat tarteko. Suhiltzaileak, Ertzaintza eta udaltzainak joan dira kiroldegira, abisua jaso ondoren.
Itxura batean zenbait pertsona artatu behar izan dituzte kiroldegian bertan, begietan narritadura izan dutelako, eta arnasteko arazoak ere bai. Zaurituetako zazpi ospitalera eraman behar izan dituzte. Egoera ikusita, kiroldegia ixteko agindua eman dute, eta 200 bat lagun atera dituzte instalazioetatik. Ertzaintzak hesi batekin inguratuta dauka kiroldegiaren eremua.
Duela bi hilabete inguru, beste kloro jario bat gertatu zen Hernaniko kiroldegian. Orduan 20 bat pertsona artatu behar izan zituzten. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222923/athleticen-aukerak-eta-osasunaren-erresistentzia.htm | Kirola | Athleticen aukerak, eta Osasunaren erresistentzia | Puntu bana lortu dute Athleticek eta Osasunak San Mamesen (0-0). Lehen zatian nagusi izan da Athletic, baina ez du golik sartzea lortu. Bigarren zatian hobeto aritu da Osasuna defentsako lanetan, eta parekatu egin da partida. | Athleticen aukerak, eta Osasunaren erresistentzia. Puntu bana lortu dute Athleticek eta Osasunak San Mamesen (0-0). Lehen zatian nagusi izan da Athletic, baina ez du golik sartzea lortu. Bigarren zatian hobeto aritu da Osasuna defentsako lanetan, eta parekatu egin da partida. | Aho zapore gaziarekin eta gozoarekin jaso dute berdinketa Athleticek eta Osasunak asteleheneko derbian. Gazia, Athleticek; lehen zatian nagusi izan dira zuri-gorriak, eta zaleen aupada baliatuz gertu izan dute gola. Gozoa, berriz, Osasunak; bigarren zatian lan handia egin du atzean Jagoba Arrasateren taldeak, eta parekatu egin da partida. Gertuago izan ditu hiru puntuak Athleticek, baina ate aurrean asmatzen ez duenak jai izaten du futbolean.
Gola soilik falta izan du Athleticek lehen zatian. Osasunak ondo hasi du partida, baina lehen ordu laurdena pasatu orduko Athletic erabat nagusitu da jokoan. Vesgak eta Zarragak ederki presio egin dute, eta baloia lapurtzeko orduan zuzenean eraman dute baloia aurrera. Joko zuzena da Ernesto Valverderen Athleticen ezaugarri nagusia erasoan, eta oraingoan ere arrisku handia sortu du atzelarien bizkarrean. Williams anaiak behin eta berriro ahalegindu dira hegaletatik arearako bidea egiten, eta Aitor Fernandezek lanak izan ditu atea hutsean mantentzen.
Hala ere, lehen zatiko aukera garbi bakarra Guruzetak izan du. Errebote baten ostean area barruan jaso du baloia Donostiako aurrelariak, eta buelta erdian egindako errematea Aitorrek atera du atepetik.
Bigarren zatia, ordea, parekatuagoa izan da. Osasuna hobeto aritu da zelai erdian, eta Athleticek ez du atzelarien bizkarrean lehen zatian aurkitu duen zulorik aurkitu. Yeray Alvarez eta David Garcia erreferentziatzat hartuta, bi taldeetako atzelariak oso kontzentratuta aritu dira, eta aurrelariek oso aukera gutxi izan ditu bigarren zatian. Nicok eta Manu Sanchezek izan dituzte bi taldeentzako aukera garbi bakarrak: Muniainen erdiraketa bat gaizki errematatu du Nicok, eta Manu Sanchezek behartuta egindako errematea Unai Simonek atera du.
Datorren jardunaldian partida garrantzitsuak jokatuko dituzte bi taldeek. Osasunak Mallorca hartuko du Sadarren larunbatean (18:30). Gorritxoek ez dute urtea nahi bezala hasi, baina garaipenak konfiantza eta Europara begira jarraitzeko aukera emango lizkioke Jagoba Arrasateren taldeari. Athleticek, berriz, Realaren aurkako derbian ipini beharko du begirada bihartik aurrera. Txuri-urdinek sei punturen errenta lortu dute sailkapenean, eta bederatzira ez urruntzea izango da Valverderen taldearen helburua. Partida hori ere larunbatean jokatuko da, Anoetan. (21:00) |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222945/etxean-daude-jada-ordiziako-kloro-jarioagatik-ospitalera-eraman-zituzten-guztiak.htm | Gizartea | Etxean daude jada Ordiziako kloro jarioagatik ospitalera eraman zituzten guztiak | Denera, zazpi lagun eraman zituzten ospitalera larrialdi zerbitzuek. Gaur goizean irekiko dute Majori kiroldegia, baina ez erabat. | Etxean daude jada Ordiziako kloro jarioagatik ospitalera eraman zituzten guztiak. Denera, zazpi lagun eraman zituzten ospitalera larrialdi zerbitzuek. Gaur goizean irekiko dute Majori kiroldegia, baina ez erabat. | Ez dirudi Ordiziako (Gipuzkoa) Majori kiroldegian izandako kloro isuriak ondorio larririk izango duenik. Atzo, arratsaldeko seiak zirela, 200 lagun inguru ebakuatu behar izan zituzten handik, eta haietako zazpi Zumarragako ospitalera eraman zituzten. Gaua lagun bakarrak pasatu du han, eta hori ere etxean da jada. Beste zenbait pertsona kiroldegian bertan artatu zituzten, begietan narritadura izan zutelako, eta arnasteko arazoak ere bai.
Kloro jarioa kiroldegiko igerilekuan gertatu zen, eta, abisua jaso ondoren, suhiltzaileak, Ertzaintza eta udaltzainak joan ziren hara. Egoera ikusita, kiroldegia ixteko agindua eman zuten, eta Ertzaintzak ingurua hesituta izan zuen atzo iluntzean.
Kiroldegia gaur bertan hasi da normaltasuna berreskuratzen: 09:30ean zabaldu dute, baina ez erabat. Oraingoz, itxita mantenduko dituzte sauna, igerilekua eta igerilekuko aldagelak. Atzo ahalik eta azkarren atera zituzten erabiltzaileak kiroldegitik, eta haietako hainbatek igerilekuko aldageletan utzi zituzten euren gauza pertsonalak. Gaur jaso ahal izango dituzte, 11:00etatik aurrera. Gainontzeko instalazioetan zeuden erabiltzaileek goizetik egin dezakete gauza bera.
Duela bi hilabete inguru, beste kloro jario bat gertatu zen Hernaniko kiroldegian. Orduan 20 bat pertsona artatu behar izan zituzten. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222946/espainiako-auzitegi-gorenak-de-miguel-auziko-zigor-nagusiak-berretsi-ditu.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Gorenak ‘De Miguel auziko’ zigor nagusiak berretsi ditu | Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri dio Alfredo de Migueli, zazpi urtekoa Koldo Otxandianori, eta bostekoa Aitor Telleriari. Besteak beste, prebarikazioa eta eroskeria egitea, ondasun publikoak bidegabe erabiltzea, agiriak faltsutzea eta kapitalak zuritzea leporatuta zigortu ditu EAJko ABBren buruzagi ohiak. | Espainiako Auzitegi Gorenak ‘De Miguel auziko’ zigor nagusiak berretsi ditu. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri dio Alfredo de Migueli, zazpi urtekoa Koldo Otxandianori, eta bostekoa Aitor Telleriari. Besteak beste, prebarikazioa eta eroskeria egitea, ondasun publikoak bidegabe erabiltzea, agiriak faltsutzea eta kapitalak zuritzea leporatuta zigortu ditu EAJko ABBren buruzagi ohiak. | Espainiako Auzitegi Goreneko Zigor arloak berretsi egin du Arabako Probintzia Auzitegiak 2019ko abenduaren 17an De Miguel auzian emandako epaia. Gorenak Alfredo de Miguel, Koldo Otxandiano eta Aitor Telleria Araba Buru Batzarreko kide ohiei ezarritako espetxe zigorrak berretsi ditu: De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio –gehienez bederatzi urte beteko ditu–; Otxandianori zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia ezarri dio – gehienez sei urte beteko ditu–, eta Telleriari, bost urteko zigorra. Besteak beste eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzi die.
Ikusi gehiago: Jaurlaritzak 'De Miguel auzian' frogatutako ustelkeria gaitzetsi du
Manuel Marchena, Juan Ramon Berdugo, Antonio del Moral, Ana Ferrer eta Pablo Llarena magistratuek osatu dute epaimahaia. Epaiak frogatutzat jo du hiru akusatu nagusiak ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» baliatu zirela obrak esleitzeko, hainbat komisioren truke.
Bestalde, Alfonso Arriola Arabako Teknologia Parkeko kudeatzaile ohiari lau urteko espetxe zigorra ezarri dio prebarikazioagatik; Javier Sanchez Robles Eusko Jaurlaritzako Gazteria Saileko zuzendari ohiari, zazpi urteko espetxe zigorra; eta Maria Justina Angulo Zanbranako (Araba) alkate ohiari bederatzi urteko inhabilitazioa. Sergio Fernandez Oleaga eta Jon Iñaki Etxeaburu enpresaburuen aurkako zigorrak ere berretsi ditu Gorenak, legez kanpoko jarduerak egitea egotzita. Aldiz, Julian Andres Sanchez Alegria absolbitu egin du, haren aurkako froga nahikorik ez dagoela argudiatuta.
Ustelkeria sarea
Aske zeuden De Miguel auzian zigorrik handienak jaso zituzten bost auzipetuak, Auzitegi Gorenean helegitea jarri zutelako Euskal Autonomia Erkidegoan epaitutako ustelkeria kasu handienari buruzko epaia irmoa izan arte. Arabako Probintzia Auzitegiak 2019ko abenduan eman zuen auziari buruzko epaia: ustelkeriagatik zigortu zituen epaitutako 26 lagunetatik 15; tartean, Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandiano. Delitu ugari leporatuta zigortu zituzten, besteak beste eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea. De Miguelek, Telleriak eta Otxandianok jaso zituzten espetxe zigorrik handienetakoak, hirurek legez kanpoko komisioak kobratzeko «sare bat» eratu zutela frogatutzat jo baitzuen epaileak. De Migueli ezarri zioten espetxe zigorrik handiena: hamahiru urte eta hiru hilabete, baina gehienez bederatzi urte egongo da kartzelan. Fiskaltzak leporatutako delitu gehienak frogatutzat eman zituen epaimahaiak: eroskeria, legez kontrako elkartea eratzea, dirua zuritzea, dirua bidegabe erabiltzea, influentzia trafikoa, dokumentuak faltsutzea eta prebarikazioa. 2019ko abenduan Arabako Probintzia Auzitegiak epaia eman eta gero, fiskalak zigor handienak zituzten auzipetuak berehala espetxeratzeko eskatu zuen, idatzi batean. Eskariari buruz erabakitzeko auzi saioa egin zuten. Zazpi lagun zeuden deituta: Alfredo de Miguel EAJko Araba Buru Batzarreko kide ohi eta Arabako diputatua 2007tik 2010era, Koldo Otxandiano ABBko kide ohia, Xabier Sanchez Robles Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazte eta Ekintza Komunitarioko zuzendari ohia, Aitor Telleria ABBko kide ohia, Iñaki San Juan Leioako Kultura zinegotzi ohia (EAJ), Josu Montes Ortzi Mugako administratzaile eta Errexaleko langilea eta Iñaki Etxaburu Urbanorma Consultingeko enpresaria. Hamabostean behin epaitegira joateko agindua, baina Etxabururi eta Montesi ez zieten pasaportea kendu.p> |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222947/milaka-lagun-atera-dira-kalera-brasilen-demokraziaren-aurkako-eraso-bolsonaristak-gaitzesteko.htm | Mundua | Milaka lagun atera dira kalera Brasilen, «demokraziaren aurkako eraso bolsonaristak» gaitzesteko | Manifestariek eskatu dute zigortu ditzatela hiru botereen egoitzak hartu dituzten Bolsonaroren jarraitzaileak, baita presidente ohia ere. Gobernuak identifikatu egin ditu erasotzaileen finantzatzaileak. | Milaka lagun atera dira kalera Brasilen, «demokraziaren aurkako eraso bolsonaristak» gaitzesteko. Manifestariek eskatu dute zigortu ditzatela hiru botereen egoitzak hartu dituzten Bolsonaroren jarraitzaileak, baita presidente ohia ere. Gobernuak identifikatu egin ditu erasotzaileen finantzatzaileak. | Brasilgo milaka herritarrek herrialdeko hiri nagusietako kaleak hartu zituzten atzo iluntzean, Luiz Inacio da Silva Lula presidentea agintetik kendu nahi zuten Jair Bolsonaro estatuburu ohiaren jarraitzaile ultraeskuindarrek herenegun herrialdeko Kongresuaren, presidentetzaren eta Auzitegi Gorenaren egoitzen aurkako erasoa gaitzesteko; Planalto jauregia indarrez hartu zuten. Brasilgo zenbait txokotatik, manifestariek eskatu zuten zigortu ditzatela «ekintza antidemokratikoetan» parte hartu zuten pertsonak, baita Bolsonaro bera ere.
Atzoko mobilizazioetan, manifestariek afixa erraldoiak zeramatzaten eskuetan; besteak beste, Faxismoak ez du irabaziko, Amnistiarik ez kolpistentzat, Brasil terrorismoaren aurka eta Demokrazia bakean izan ziren hirietako bide eta plaza nagusietan irakurri zitezkeen aldarri nagusiak. Sindikatuek eta ezkerreko alderdiek deituta, protestak herrialdeko 27 estatuetatik gutxienez 11tan antolatu zituzten, tartean Sao Paulon eta Rio de Janeiron. Manifestari gehienak elastiko gorria zeramaten soinean, ezkerraren kolorea.
Ikusi gehiago: Lula: «Bolsonaroren erantzukizuna da, eta hari lagundu diotenena»
Igandeko gertakariekin lotuta, 1.500 jarraitzaile atxilotu ditu Poliziak, Brasilgo hainbat hedabidek gobernuko iturriak aipatuz jakinarazi dutenez. Horrekin lotuta, Lula herrialdeko 27 estatuetako gobernadoreekin izan zen atzo, Planalto jauregian, eta, adierazi zuenez, herenegun hiru botereen egoitzak hartu zituzten manifestariek eskatu zuten egungo gobernuaren aurkako esku hartze militar bat. «[Urriko] Hauteskundeetako emaitza gizartearen zati handi batek errespetatu zuen, baina galtzaile batzuek ez zuten emaitza hura onartu, eta kalean daude, armadaren egoitzaren aurrean», esan zuen Lulak.
Era berean, presidenteak herrialdeko hauteskunde prozesua ukatu izana kritikatu du, baita hautetsontzi elektronikoek eragindako zalantzak edota emaitzaren aurkako jarrerak ere. Planalto jauregian egindako bileran, estatuetako ordezkariek elkartasuna eta babesa adierazi zioten gobernu federalari, «demokrazia eta elkarrizketa» defendatuz, etorkizunean halakorik gerta ez dadin.
Bolsonaroren aldekoak hainbat hiritako armadaren egoitzetan kanpatuta zeuden duela bi hilabetetik, eta, atzo, Poliziak Brasiliako kanpamentua desegitea lortu zuen, Auzitegi Gorenaren erabaki baten ondotik. Agintariaren esanetan, urtarrilaren 1ean agintaldiari ekin zion gobernuak «hamar ministro» zituen manifestariekin «negoziatzeko». Lulak, ordea, zalantzan jarri zuen egoera hura: «Armadaren egoitzen aurrean zeuden, zer aldarrikatzeko? Soldata igoera? Askatasun gehiago? Etxebizitzarako eskubidea? Ez, estatu kolpea ematea besterik ez».
Estatuburuaren arabera, igandean hiru botereei egindako erasoan eta atzo kanpalekuetan atxilotutako 1.200 lagun baino gehiago «preso egongo dira», baina aitortu zuen litekeena zela atzemandako pertsona horiek elite ekonomiko handien «biktimak» izatea. Bide horretan, Brasilgo agintariak berretsi zuen erasoan parte hartu zutenek ez zutela «aldarrikapenen gidoi zehatzik», «estatu kolpe bat» baino ez zutela nahi. Horiek horrela, «estatu kolpe» saiakeraren atzean nor egon zen jakiteko ikertzen ari da Lula buru duen gobernua.
Polizia, ikerketapean
Brasilgo Justizia ministro Flavio Dinok gaur jakinarazi duenez, herrialdeko agintariek hamar estatutan identifikatu dituzte Bolsonaroren jarraitzaileen mobilizazioak finantzatu zituzten arduradunak. «Oraindik ezin dira argi eta garbi bereizi finantzaketari buruzko hainbat datu. Baina erabat baiezta daitekeena da finantzaketa egon zela. [Brasiliara garraiatu zituzten] Autobusen zerrenda osoa daukagu», zehaztu du Dinok. Gaineratu duenez, «pertsona horiek guztiak deklaratzera deituko» dituzte.
Bestalde, Dinok Brasiliako Barruti Federaleko gobernua jo du gertakariaren erantzule, argudiatuta Brasiliako segurtasun publikoko indarren plangintza eraikin publikoen erasoa bideratzeko «erabakigarria» izan zela. Justizia ministroak, halaber, ziurtatu du segurtasun publikoaren kudeaketa «ahalik eta lasterrena» ohiko egoerara itzuli nahi dutela, estatu horretako Poliziaren jarduna «berrikusiko» duten arren. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222948/errefuxiatuak-erreskatatzen-aritzeaz-akusaturiko-24-lagun-epaitzen-hasi-dira-grezian.htm | Mundua | Errefuxiatuak erreskatatzen aritzeaz akusaturiko 24 lagun epaitzen hasi dira Grezian | Akusatuetako bi Sarah Mardini igerilari siriarra eta Sean Binder urpekari alemaniarra dira; espioitza eta faltsutzea leporatzen die Greziako justiziak. Gobernuz kanpoko erakundeek karguak erretiratzeko eskatu dute. | Errefuxiatuak erreskatatzen aritzeaz akusaturiko 24 lagun epaitzen hasi dira Grezian. Akusatuetako bi Sarah Mardini igerilari siriarra eta Sean Binder urpekari alemaniarra dira; espioitza eta faltsutzea leporatzen die Greziako justiziak. Gobernuz kanpoko erakundeek karguak erretiratzeko eskatu dute. | Greziako uharteetara iristen diren errefuxiatuak erreskatatzen aritu izan dira Sean Binder urpekaria eta Sarah Mardini igerilaria GKE gobernuz kanpoko erakunde batean. Horregatik, erreskate lanetan aritzeagatik, epaituko dituzte gaur Grezian. Espioitza eta faltsutzea egozten die Ipar Egeoko Apelazio Auzitegiak, eta zortzi urteko kartzela zigorra ezar diezaieke epaileak. Beste 22 lagun ere epaituko dituzte. Amnesty International eta Human Rights Watch GKEek, besteak beste, Greziako justiziari eskatu diote Binderri eta Mardiniri leporatzen dizkieten karguak erretiratzeko.
Mardini Siriakoa da jatorriz, eta errefuxiatu moduan heldu zen Greziako Lesbos uhartera 2015ean. Ahizparekin joan zen Europara, eta bien bizitzetan oinarrituta dago iaz estreinatu zuten The Swimmers (Igerilariak, euskaraz) filma. 2016tik aurrera errefuxiatuak erreskatatzeko lanetan aritu izan da uharte berean. Binder alemaniarra da, urpekaria ofizioz, eta uharte berean aritu izan da erreskate lanak egiten. ERCI Emergency Response Center International gobernuz kanpoko erakundearekin egin izan dute lan. 2018ko abuztuan atxilotu zituzten bi gazteak, eta ehun egun baino gehiago igaro zituzten espetxean; bermepean aske utzi zituzten.
Lesbos uhartean kokatuta dagoen Ipar Egeoko Apelazio Auzitegiak epaituko ditu orain. 2021eko azaroan egin behar zuten epaiketa, baina, prozeduraren zenbait arazoren ondorioz, gaur hasi da epaiketa. Beste 22 lagun ere akusatu dituzte. GKEek ohartarazi dute asteak edo hilabeteak igaro daitezkeela epaia erabaki arte. Gainera, Mardiniren eta Binderren aurkako beste ikerketa bat ere zabalik du Greziako justiziak. Lau urtez aritu dira Bardini eta Binder ikertzen pertsona trafikoa eta iruzurra leporatuta, besteak beste.
«Europan elkartasuna kriminalizatzeko kasurik handiena» da gaur abiatzekoa den epaiketa, Europako Parlamentuak argitaratutako txosten baten arabera. «Ur botilak eta irribarreak banatzeagatik kriminalizatu ahal banaute, edozein kriminaliza dezakete. Epaiketa hau ez da nire kontra, ez da Sarahren kontra, ezta akusatutako beste 22 pertsonen aurka ere. Errukia zapaltzeko eta pertsonek segurtasuna lortzea saihesteko asmoz agintari greziarrak egiten ari diren ahalegina da», salatu du Binderrek.
Amnesty Internationaleko Eskualdeko Bulego Europarreko zuzendari Nils Muiznieksek nabarmendu du epaiketa horrek erakusten duela «noraino heltzeko gai diren Greziako agintariak» laguntza humanitarioa «saihesteko».
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren estimazioen arabera, iazko lehen erdian Europan sartzeko asmoa zuten 1.200 pertsona inguru ito ziren Mediterraneo itsasoan; 3.100 lagun inguru hil ziren 2021ean. Human Rights Watch GKEak salatu du Greziako Gobernuak asiloa eskatu nahi zuten milaka migratzaile kanporatu eta Turkiara itzularazi dituela Egeo itsasoan. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222949/babesa-adierazi-diete-deklaratzera-deitu-dituzten-bizkaiko-metalgintzako-langileei.htm | Ekonomia | Babesa adierazi diete deklaratzera deitu dituzten Bizkaiko metalgintzako langileei | 2022an egindako hamaika greba egunen harira, deklaratzera deitu dituzte sei langile. Lehenengoak gaur deklaratu du, Bilbon, eta sindikatuek kontzentraziora deitu dute epaitegi aurrean. Segurtasun Sailaren jarrera salatu dute. | Babesa adierazi diete deklaratzera deitu dituzten Bizkaiko metalgintzako langileei. 2022an egindako hamaika greba egunen harira, deklaratzera deitu dituzte sei langile. Lehenengoak gaur deklaratu du, Bilbon, eta sindikatuek kontzentraziora deitu dute epaitegi aurrean. Segurtasun Sailaren jarrera salatu dute. | Bizkaiko metalgintzako sei langile deklaratzera deitu dituzte, 2022ko hamaika greba egunetan parte hartzeagatik. Gaur deklaratu du lehenengoak, Bilboko epaitegietan. Beste bostek hurrengo egunetan deklaratuko dute: urtarrilaren 12ean, Barakaldon; eta, urtarrilaren 18an, Durangon. Besteak beste, agintarien aurkako atentatua eta desordena publikoa egotzi diete. Babesa adierazi nahian, epaitegi aurrean kontzentrazioa antolatu dute CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT eta CNT sindikatuek. «Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailari argi utzi nahi diogu jazarpen bide hau ez dela egokia; gaur deklaratzera bertaratu den pertsona langilea, grebalaria eta borrokalaria da, baina inola ere ez gaizkilea», adierazi du Unai Orbegozo CCOOko kideak. Barakaldon eta Durangon ere elkarretaratzeak egingo dituzte.
Joan den urteko azaroan beste langile batek deklaratu zuen. Guztira, beraz, zazpi dira epaitegietara deitu dituzten langileak. «Gaurkoa ez da lehenengo deklarazioa izan, eta ez da azken izango; isunak ere ailegatzen hasi dira, eta badakigu gehiago helduko direla», esan du Iratxe Azkue LABeko kideak. 150 eta 900 euro bitarteko isunak heldu zaizkie langileei. Azkuek ere Segurtasun Sailaren jarrera salatu du: «Bizkaiko metaleko langileek haien partetik jaso duten gauza bakarra kolpeak, inputazioak eta Poliziaren azpijokoak izan dira». Haren hitzetan, Ertzaintzaren «inpunitatearen» atzean «erabaki politiko» bat dago. Salaketa eta isun guztiak bertan behera uztea eskatu du.
Segurtasun Sailaren aurkako salaketan, bat egin du Jose Maria Rojo UGTko kideak: «Mobilizazioak Bizkaiko metalaren sektoreko langile guztien baldintzak hobetzeko egin dituzte, eta langileek jaso duten erantzuna atxiloketak izan dira». Babes mezua helarazi die Rojok langileei. Eta beste mezu bat bidali dio Eusko Jaurlaritzari: «Euren eskubideen eta lan baldintzen alde borrokan dauden bitartean, langileak inputatzea ez da bidea».
Bitartekaritza eskaera Enplegu Sailari
«Lehenengo egunetik bezala, gu negoziatzeko prest gaude», argitu du Orbegozok. Eta patronalari egotzi dio negoziazioan aurrerapenik ez egotea. «FVEM da blokeoa egiten ari dena». Negoziazio mahaiaren azken bilera abenduaren 21ean egin zuten, eta ez zuten beste datarik zehaztu. Aurrera egin nahian, sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailari bitartekari lana egiteko eskatu diote. Izan ere, Bizkaiko metalgintzako hitzarmenak 56.000 familiari eragiten die. «Idoia Mendiak parlamentuan esan zuen Enplegu Saila hor zegoela bitartekaritza lanetarako», gogoratu du Azkuek. «Eusko Jaurlaritzaren eginkizuna da negoziazioa ahalbidetzea, eta ardura hori ere badu».
Patronalak bere posizioa aldatu arren, sindikatuek uste dute oraindik ez dela nahikoa. Rojoren arabera, negoziazioa blokeatzen duten puntuetako bat soldata igoera da: «Patronalak eskaintzen duen igoerak, hitzarmena indarrean egon bitartean, ez du bermatuko erosteko ahalmena». Lanaldi murrizketa ere exijitu du. «Ia hiru hamarkada daramatzagu lanaldi murrizketarik gabe».
Orbegozok azpimarratu duenez, negoziazioek aurrera egiten ez badute, mobilizazioekin jarraituko dute. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222950/txotxetik-eta-upeltegian-dastatuko-da-aurtengo-sagardo-berria.htm | Bizigiro | Txotxetik eta upeltegian dastatuko da aurtengo sagardo berria | Sagardoaren sektoreak agerraldia egin du garai berria aurkezteko. Iragarri dutenez, «egoerak behartuta», %25eko batez besteko igoera izango du botila sagardoak | Txotxetik eta upeltegian dastatuko da aurtengo sagardo berria. Sagardoaren sektoreak agerraldia egin du garai berria aurkezteko. Iragarri dutenez, «egoerak behartuta», %25eko batez besteko igoera izango du botila sagardoak | Ez da batere ohikoa txotx garaia aurkeztea eta berritasuna izatea «txotxetik eta upeltegian» dastatu ahal izango dela sagardo berria. Sagardoaren sektoreak aurkeztu du 2023ko sagardo sasoia, eta horixe da albistea: txotxetik, zutik eta upeltegian edan ahal izango dela sagardoa, bi urteren ostean. Horregatik aukeratu dute leloa ere: Txotx denboraldia. Bertako plazera.
Donostiako Tabakaleran aurkeztu dute garai berria. Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariak ez ezik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sagardogileen elkarteen eta sagargile elkarteen ordezkariak ere izan dira, baita Eusko Jaurlaritzako eta aldundietako kideak ere. Jakinarazi dutenez, Euskal Sagardoa jatorri izenaren barruan, 1,2 milioi litro egin dituzte, 2022an bildutako bi milioi kilo sagarrekin. Jatorri izenaren barruan, 48 dira sagardotegiak: Gipuzkoan daude 42, Bizkaian lau eta Araban bi. Aurreko urteko uzta baino txikiagoa da kopuruz. Hala izatea espero zuten, baina udan egindako eguraldi lehorrak are txikiagoa bihurtu du uzta.
Eta nolako izango den aurtengo sagardoa? Olatz Mitxelena Euskal Sagardoa jatorri izeneko teknikariak definitu du: «Izaera handikoa, bai tanino aldetik eta bai azukre aldetik, eta alkohol graduazio handixeagoa izango dute iaz baino. Luzera jota, bilakaera oso handia izango duten sagardoak dira orokorrean».
Agerraldian iragarri duten bestea, botila sagardoak aurten %25eko batez besteko igoera izango duela. Eta azalpena «sinplea» da, Mitxelenak jakinarazi duenez: «Egoerak eragindako zuzeneko kostuen igoera dela-eta hartutako erabakia da. Inflazioak eragindako igoerak eragin zuzena du sagardoaren kostuetan ere: beiraren, kartoiaren, energiaren eta erregaiaren igoerak eragindakoa. Sektore gehienetan gertatu den moduan, prezioak eguneratu beharra dauzka sagardoaren sektoreak ere, egungo egoerari aurre egin ahal izateko». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222951/ozono-geruza-2066rako-berreskuratuko-da-nberen-arabera.htm | Mundua | Ozono geruza 2066rako berreskuratuko da, NBEren arabera | Montrealgo Protokoloak debekatutako substantzien %99 jada ez dira erabiltzen. Ozono geruza 1980ko mailara itzuliko da datozen urteetan. | Ozono geruza 2066rako berreskuratuko da, NBEren arabera. Montrealgo Protokoloak debekatutako substantzien %99 jada ez dira erabiltzen. Ozono geruza 1980ko mailara itzuliko da datozen urteetan. | Eman ditu, eta emango ditu emaitzak Montrealgo Protokoloak. Itun hori 1989an sartu zen indarrean, ozono geruzari kalte egiten dioten produktu kimikoak erabiltzea galarazteko. 30 urtetik gora igaro dira ordutik, eta badirudi bide onean dela: NBEren arabera, 2066rako ozono geruza berreskuratuko da mundu osoan —hori bai, 1980ko mailan—. Antartikan izango da hori, ozono zuloak maizago gertatzen baitira hego poloan. Artikoan, ipar poloan, 2045erako berreskuratuko dela aurreikusten du NBEk; munduko beste guneetan, 2040rako.
Iazko urrian, inoizko tamainarik handienetakoa izan zuen Antartikako ozono zuloak: 26,4 milioi kilometro karratukoa. Betiere, 2015eko hedaduraren azpitik –28,2 milioikoa zen orduan–. Hau da, hego poloko zuloa handiagoa da Ipar Amerikaren eremua baino.
Dena dela, zuloa ez da zulo bat, berez, ozono geruzaren mehetze bat baizik. Hein handi batean, hartan sortzen diren haizeteek eta tenperatura hotzek baldintzatzen dute zabalera hori. Baita ozonoari kalte egiten dioten produktuek ere: NASAren arabera, egungo emisioak milurtekoaren hasierakoen parekoak balira, lau milioi kilometro karratu handiagoa zitekeen zuloa, gutxi gorabehera.
Hasieran, 46 herrialdek sinatu zuten Montrealgo Protokoloa, eta, egun, NBEko herrialde guztiek sinatua dute. Debekatutako produktu kimikoen %99 jada ez dira erabiltzen horietan guztietan.
2016an zuzenketa bat onartu zuten hidrofluorokarburoen (HFC) emisioak —aire girotuan eta hozgarri gisa maiz erabiltzen diren substantziak— apurka-apurka murrizteko. Azken horiek ez diote zuzenean ozono geruzari eragiten, baina bai klima larrialdiari, berotegi gasak isurtzen baitituzte. Protokoloko zientzialarien arabera, HFC emisioak ezabatzeak Lurra 0,3-0,5 gradu gutxiago berotzea eragingo du. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222952/2022an-bikoiztu-egin-da-hego-euskal-herriko-aireportuetako-bidaiari-kopurua.htm | Ekonomia | 2022an bikoiztu egin da Hego Euskal Herriko aireportuetako bidaiari kopurua | Ia sei milioi bidaiari izan zituzten iaz Hego Euskal Herriko lau aireportuek; hiru milioi eskas izan ziren 2021ean. | 2022an bikoiztu egin da Hego Euskal Herriko aireportuetako bidaiari kopurua. Ia sei milioi bidaiari izan zituzten iaz Hego Euskal Herriko lau aireportuek; hiru milioi eskas izan ziren 2021ean. | AENA Espainiako Aireportuak eta Aireko Nabigazioa kudeatzen dituen enpresa publikoaren datuen arabera, Noaingo (Nafarroa), Forondako (Araba), Hondarribiko (Gipuzkoa) eta Loiuko (Bizkaia) aireportuetatik 5.920.896 bidaiari igaro ziren iaz. Ia bikoiztu egin zen bidaiari kopurua, 2021ean 2.977.291 pertsona pasatu baitziren lau aireportu horietatik. Operazio kopuruari dagokionez, 69.706 hegaldi aireratu eta lurreratu ziren guztira iaz.
Pandemia aurreko kopuruetara gerturatzen ari da abiazioa, baina atzetik da oraindik. 2019a izan zen normaltasunez hegan egin zen azken urtea, eta 6.643.782 bidaiari atera edo iritsi ziren lau aireportuetara, 74.998 hegalditan. 2021ean, berriz, 47.473 hegalditan 2.977.291 bidaiari ibili ziren. Beraz, 2021arekin alderatuta, bidaiari kopurua bikoiztu egin zen iaz, baina hegaldi kopuruak ez: hegazkinak gero eta beteago doazen seinale.
Miarritzeko aireportuak (Lapurdi) ez ditu oraindik argitaratu 2022ko datuak, baina urrian adierazi zuen espero zutenaren gainetik zeudela: 852.000 bidaiari espero zituzten 2022rako, eta irail amaieran dagoeneko 747.000 zenbatu zituzten.
Bilakaera ezberdinak
Loiuko aireportuan, Hego Euskal Herriko trafikorik handiena duena izaki, bidaiari kopurua bikoiztu egin da 2022an 2021arekin alderatuta, baina, 2019ari begiratuz gero, %13,1 jaitsi da bidaiarien kopurua. Noaingo aireportuak ere beherakada nabarmena izan du pandemia aurreko azken urtearekin alderatuta, %29,1 jaitsi baita 2022an bidaiari kopurua (2021arekin alderatuta, +%53,3). Hala ere, Hondarribiko eta Forondako aireportuek gero eta jende gehiago erakartzen dute, konexio kopurua handitzeak eraginda hein batean. Gipuzkoako aireportuan iaz %146,9 hazi zen bidaiarien kopurua 2021arekin alderatuta, eta %19,7, berriz, 2019arekin konparatuta. Arabakoan, %83,2 eta %35,1 handitu dira bidaiari kopuruak, urte horrekin berarekin alderatuta. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222953/jaurlaritzak-iragarri-du-de-miguel-auziarekin-lotutako-bi-langile-kaleratuko-dituztela.htm | Politika | Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako bi langile kaleratuko dituztela | Zupiriak 'De Miguel auzian' frogatutako ustelkeria gaitzetsi du. EH Bilduk EAJri eskatu dio auziari dagokionez «askoz irmoago» aritzeko | Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako bi langile kaleratuko dituztela. Zupiriak 'De Miguel auzian' frogatutako ustelkeria gaitzetsi du. EH Bilduk EAJri eskatu dio auziari dagokionez «askoz irmoago» aritzeko | Erreakzio erreskada eragin du De Miguel auziko azken erabakiak. Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak ohar bat bidali du, eta iragarri du «agindu zuzena» eman duela Jaurlaritzarekin lotutako Hazi fundazioak eta Arabako Parke Teknologikoko gerentziek epaiaren arabera joka dezaten. Erantsi dutenez, epaiaren berri komunikabideen bidez jaso dute, eta zigortuek ez dute jakinarazpen ofizialik jaso oraindik, ezta erakundeek ere. Baina aurreratu dute Hazirentzat lan egiten duen Alfredo De Miguel eta Arabako Parke Teknologikoko Koldo Otxandiano botako dituztela: «Jakinarazpena jaso bezain laster, epaiak adierazten duen guztia betetzeaz gain, Hazik eta Arabako Parke Teknologikoak bi langileak kaleratuko ditu, Auzitegi Gorenaren sententzia eta Langileen Estatutua betez».
Eusko Jauralaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak ere hitz egin du. «Erabateko gaitzespena» adierazi duepaian frogatuta geratu den ustelkeriarekiko, eta nabarmendu zuen Eusko Jaurlaritzaren «ideien eta balio etikoen» aurka doala.
Zupiria ez da izan gobernutik hitza hartu duen bakarra. Iñigo Urkullu lehendakariak aurretik esanak berretsi ditu. 2010ean kasuaren berri izandakoan esandakoa: «Ustelkeria kasu guztiak gaitzesten ditut, eta kudeaketa publiko eta politikoan gardentasunarekiko eta etikarekiko erabateko konpromisoari eusten diot». Eta 2019an epaiaren berri izandakoak adierazitakoa: «Guztiz errespetatzen ditut justiziak hartutako erabakiak».EAJk zigortuen jokamoldea kritikatu du: «Ebazpenak azaltzen ditu EAJrekin inolako zerikusirik ez duten jarrerak eta jokaerak; guztiz alderantziz, halako jokaerak beti deitoratuko baititu alderdi honek».
PSE-EEk ohar bidez jakinarazi du alderdiaren jarrera. Erabakiarekiko «erabateko errespetua» erakutsi du. Halaber, eskatu du ebazpenaren ondorioak ahal bezain laster ezartzeko Eusko Jaurlaritzarekin lotura duten pertsonen lan eremuan, eta, bereziki, De Miguel aipatu du.
Oposizioa, irmo
Oposizioaren kritika eragin du ebazpenak. EH Bilduko bozeramaile Unai Urruzunoren esanetan, EAJk «askoz irmoagoa» izan behar luke De Miguel auzian, haren irudiko, gertatzen ari zenaz ez jabetzea «ulertzeko zaila» baita. Nabarmendu du salatzen ari zirena berretsi duela auzitegiak: «Berretsita geratu da urteetan salatzen ari garena, antolatutako trama bat egon dela Arabako EAJko buruzagiek zuzenduta, esleipenak eta kontratu publikoak manipulatzen zituena eta legez kanpoko komisioak kobratzen zituena kontratuen eta esleipenen manipulazioagatik».
Ahal Dugu-k EAJ kritikatu du «ustel bat postu publiko batean» eduktizeagatik, eta autokritika egiteko eskatu du. PPrentzat sententziak argi utzi du «EAJren ustelkeria». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222954/pablo-gonzalezen-helegitea-baztertu-du-rzeszowko-apelazio-auzitegiak.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen helegitea baztertu du Rzeszowko Apelazio Auzitegiak | Otsailaren 28an urtebete beteko da kazetaria espetxean sartu zutenetik. | Pablo Gonzalezen helegitea baztertu du Rzeszowko Apelazio Auzitegiak. Otsailaren 28an urtebete beteko da kazetaria espetxean sartu zutenetik. | Pablo Gonzalez kazetariaren espetxealdia luzatzeko erabakiaren aurka helegitea jarri zuen haren abokatuak, baina, gaur, Poloniako Rzeszowko Apelazio Auzitegiak ebatzi du helegite hori baztertzea, eta, beraz, Gonzalezek espetxean jarraituko du. Zygmunt Dudzinski auzitegiko bozeramaileak jakinarazi du Apelazio Auzitegiak Przemyslko Auzitegiaren ebazpena berretsi duela, eta gogorarazi beste hiru hilabetez luzatu ziola kartzelaldia Gonzalezi, otsailaren 23ra arte. Espetxealdia luzatu zioten hirugarren aldia izan zen.
Gonzalez iazko otsailaren 28an atxilotu zuten, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik.
Radomgo espetxean dago Gonzalez, eta atxilotu eta zortzi hilabetera jaso zuen senideen lehenbiziko bisita.
Duela bi aste jakinarazi zuten irabazi-asmorik gabeko elkarte bat erregistratu dutela, #FreePabloGonzalez izenekoa, auzia gizarteratzeko ez ezik, baita babes ekonomikoa eskaintzeko ere. Besteak beste, diru bilketa bat abiatu dute, auzibidetik eratorritako gastuak ordaintzeko eta familiari laguntza emateko. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222955/eusko-jaurlaritzak-adierazi-du-bi-pertsona-kutsatuta-daudela-covid-19aren-aldaera-berriarekin.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak adierazi du bi pertsona kutsatuta daudela COVID-19aren aldaera berriarekin | Kraken du izena aldaera berriak, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundeak adierazi duenez, orain arteko kutsakorrena da. | Eusko Jaurlaritzak adierazi du bi pertsona kutsatuta daudela COVID-19aren aldaera berriarekin. Kraken du izena aldaera berriak, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundeak adierazi duenez, orain arteko kutsakorrena da. | Kraken izena du COVID-19aren aldaera berriak, eta, OMEk adierazi duenez, orain arteko kutsakorrena da. Bingen Zupiria, Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak erran du ez duela baztertzen datozen asteetan «kutsaduren uholde berri bat» egotea. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bi lagun kutsatuta daudela baieztatu du.
«Pandemia baten aurrean gaude, pandemian jarraitzen dugu, eta berriro ere gaixotasun honen izaera globala edo mundu mailakoa agertzen ari da», azaldu du Zupiriak. Hala, nabarmendu du munduko osasun sistemak «agertzen ari diren eta datozen asteetan agertzen ahal diren aldaera guztien jarraipen bat» egiten ari direla. Baina, hala ere, gogoratu du txertoa dela pandemiari aurre egiteko dagoen «bitarteko eraginkor bakarra». Eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan oroitzapen dosiak jartzen ahal direla.
Gotzone Sagardui Osasun sailburua ere gaiaz mintzatu da, eta erran du, Zupiriak aipatutako bi kasuez gain, joan diren asteetan bertze batzuk ere egon ahal izan direla. Hala ere, ez du larritasun mezurik transmititu: «Badirudi kutsatzeak ez direla beste une batzuetan izan direnak bezain larriak, ezta larriagoak ere». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222956/lian-muralgilearen-ondarroako-artelana-munduko-100-onenen-artean.htm | Bizigiro | Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko 100 onenen artean | Ehun onenen artean bozkatzeko aukera zabalik dago urtarrilaren 30era arte. | Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko 100 onenen artean. Ehun onenen artean bozkatzeko aukera zabalik dago urtarrilaren 30era arte. | Street Art Cities atariak 2022an egin diren munduko 100 mural onenak argitaratu ditu, eta, hain zuzen ere, Lian artistaren mural bat dago zerrendan, Ondarroako Kamiñazpi auzoan dagoena: «Ohore bat da niretzat zerrendan egotea; maila ikaragarria duten artistekin batera egotea berezia bezain ederra da».
Ez da lehenengo aldia Lian muralgilea ehun onenen zerrendan sartzen dena. 2019an ere lortu zuen zerrendan sartzea, Leitzako Atekabeltzen egindako muralaren lanagaz, eta, bozketa burututa, 45. postua eskuratu zuen. «Oso pozik hartu nuen albistea, eta mundu mailan 45. postua eskuratzea zoragarria izan zen, baina ez nuen sariaren fruituak ikusteko aukerarik izan, saria jaso eta hilabetera pandemia etorri baitzen».
Ikusi gehiago: 'Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza'-n
Bozketa. Ehun aukeratu horien artean irabazlea zein izango den bozka bidez aukeratuko da, eta bozkatzeko aukera zabalik dago, hain zuzen ere, urtarrilaren 30era arte. Street Art Cities aplikazioaren bitartez eman behar da botoa. «Botoa ematera gonbidatuko nuke jendea; aukera asko daude, eta, nor bere gustuen araberakoa izanik, badago non aukeratu». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222957/mirentxu-elosegi-zendu-da-tolosan-etak-bahitutako-emakume-bakarra.htm | Politika | Mirentxu Elosegi zendu da Tolosan, ETAk bahitutako emakume bakarra | Hamahiru egunez izan zuten bahitua, haren familiak erreskatea ordaindu zuen arte. | Mirentxu Elosegi zendu da Tolosan, ETAk bahitutako emakume bakarra. Hamahiru egunez izan zuten bahitua, haren familiak erreskatea ordaindu zuen arte. | Joan den igandean Mirentxu Elosegi Garmendia zendu zen, Tolosan (Gipuzkoa), 88 urte zituela. ETAk bahitu zuen emakume bakarra izan zen. 1982. urtean hamahiru egunez eduki zuen bahituta, haren familiak erreskatea ordaindu zuen arte. Boinas Elosegui enpresaren jabea zen Elosegi familia.
Hedabideek emakumearen desagertzearen berri eman zuten, eta, azkenean, 25 milioi pezetaren truke, aske utzi zuten Elosegi. Joan den urtean 40 urte bete ziren bahiketatik, eta Elosegiren semeetako batek jendaurrean eskerrak eman zizkien bere amaren erreskatea ordaintzen lagundu zietenei. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222958/espainiako-gobernuak-ahtaren-beste-aldaketa-bat-onartu-du-eta-10-milioi-euro-kostako-da.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak AHTaren beste aldaketa bat onartu du, eta 10 milioi euro kostako da | Legutio eta Eskoriatza arteko bigarren tarteari eragingo dio moldaketak. Obrak hasi zirenetik iragarri duten hirugarrena da. Han eraikita dagoen tunelaren «egonkortasuna hobetzea» da helburu nagusia. | Espainiako Gobernuak AHTaren beste aldaketa bat onartu du, eta 10 milioi euro kostako da. Legutio eta Eskoriatza arteko bigarren tarteari eragingo dio moldaketak. Obrak hasi zirenetik iragarri duten hirugarrena da. Han eraikita dagoen tunelaren «egonkortasuna hobetzea» da helburu nagusia. | Gero eta handiagoak dira euskal Y-a eragiten ari den gastuak. Espainiako Gobernuko bozeramaile Isabel Rodriguezek jakinarazi duenez, Ministroen Kontseiluak obrako kontratuaren aldaketa bat onartu du gaur, 10,2 milioi eurokoa. Rodriguezek azaldu duenez, inbertsio horren helburua da «Espainiarentzat eta bereziki Euskal Autonomia Erkidegoarentzat horren garrantzitsua den azpiegitura horren jarraipena».
Moldaketa horrek, zehazki, Legutio eta Eskoriatza arteko bigarren tarteari eragingo dio, Legutiano ABEE aldi baterako enpresa elkarteari esleitutako tarteari. AHTaren obrak hasi zirenetik iragarri duten hirugarren moldaketa da.
Obren atzeratzeak eragin ditu, nagusiki, aldaketak. Orain arte zenbat eraiki duten ikusita, eta aurreikuspenen arabera zenbat falta zaien kontuan hartuta, neurketak egin behar izan dituzte. Horrek, nagusiki, tarte horretan eraikita dagoen tunela sendotzera behartu ditu, egonkortasuna hobetzeko eta ingurunean izan daitezkeen aldaketetatik babesteko.
Beste lan batzuen artean, gutxi gorabehera 500 metro neurtzen duen tunel zati baten estalkia hobetuko dute, hobeto mantendu dadin.
Gastuak, areagotzen
Duela hamasei urte hasi ziren AHTaren obrak, eta ez dira amaituko 2028ra arte gutxienez, Espainiako Gobernuaren aurreikuspenen arabera. Euskal Y-ak 4.200 milioi euroko aurrekontua zuen hasieran, baina 5.000 milioi gastatu dituzte dagoeneko, eta 7.000 milioira iritsiko da.
Joan den urrian, Madrilek lanen beste atzerapen bat iragarri eta gutxira, BERRIAk azpiegitura horrek gaur egun dituen mugarri garrantzitsuenak zerrendatu zituen, oraindik ere gainditu beharko dituenak. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222959/bakarkako-erakusketak-eta-bildumako-obren-kronologia-berri-bat-artiumen-aurtengo-uztan.htm | Kultura | Bakarkako erakusketak eta bildumako obren kronologia berri bat, Artiumen aurtengo uztan | Alejandro Cesarco, Carolina Caycedo, Rafael Lafuente eta Julia Spinola artistei bakarkako erakusketak eskainiko dizkie Gasteizko museoak. Bildumaren irakurketa berria ere aurkeztuko du, 1950eko hamarkadatik abiatuko dena. | Bakarkako erakusketak eta bildumako obren kronologia berri bat, Artiumen aurtengo uztan. Alejandro Cesarco, Carolina Caycedo, Rafael Lafuente eta Julia Spinola artistei bakarkako erakusketak eskainiko dizkie Gasteizko museoak. Bildumaren irakurketa berria ere aurkeztuko du, 1950eko hamarkadatik abiatuko dena. | Gasteizko Artium museoak aurtengo programazioa aurkeztu du, eta bertan zerrendatu ditu datozen hilabeteen ikusgai izango diren erakusketak eta jarduerak. Ohi bezala, barkako erakusketak izango dira museoaren ardatz nagusiak, baina azken urteetan martxan jarritako lan ildoei ere eutsiko die, hala nola Z aretoari eta museoaren bilduma osatzen duten artelanekin egindako erakusketa handiari.
Datorren astean zabalduko du lehen erakusketa: Konposaketak/Composiciones. Rafael Lafuente artistari eskainitakoa izango da, hark margolari eta diseinatzaile gisa egindako askotariko lanari erreparatuko baitio. Museoak bere bilduman dituen artelanekin osatuko du, eta Enrique Martinez Goikoetxea arduratuko da komisario lanak egiteaz.
Martxoan, berriz, Alejandro Cesarco artista uruguaitarraren Beste adibide berri batzuk erakusketa irekiko du. Ekainean Julia Spinola artista espainiarraren artelanak izango dira ikusgai, eta urrian inauguratuko dute Carolina Caycedo artista kolonbiarraren Land of Friends erakusketa.
Kronologia berri bat
Artiumek 2020an zabaldu zuen Zeru bat, hamaika bide izeneko erakusketa zabala. Bere bildumako obretatik abiatuta, garai jakin baten gailendu ziren praktika artistikoen inguruko irakurketa egitea zuen helburu erakusketa hark. Bada, aurten, kronologia berri bat aurkeztuko du museoak. Kasu honetan, 1950. urtea hartuko dute abiapuntu erakusketarako, eta hamarkada horretatik aurrera modernitatearen narratiba berri gisa sortu ziren praktika artistikoak aztertuko dituzte.
Ez da nolanahiko data euskal artearen historian; izan ere, Artiumek gogorarazi duenez, garai horietan Jorge Oteiza, Mari Paz Jimenez, Nestor Basterretxea eta beste artista asko Latinoamerikatik itzuli eta hainbat enpresa artistiko, politiko eta pedagogikotan murgildu ziren. Hamarkadaz hamarkadako irakurketa «kritikoa» eginez, gaur egunera arte bidea egingo du erakusketak.
Funtsei lotuta, bestalde, Sahatsa Jauregi eta Nerea Lekuona artisten erakusketak ere aurkeztuko ditu Artiumek aurten. Gasteizko museoak berriki eskuratu baititu bi artista horien obrak bere bilduma propiorako. Horrez gain, Esther Ferrer, Alberto Peral, Jose Ramon Ais, June Crespo eta beste hainbat euskal artisten obrak ere ikusgai jarriko dituzte museoaren kanpoaldean, Plazaratuz programaren harira.
Zinemagintza eta erakusketa formatua uztartzen dituen Z aretoari ere eutsiko diote, eta, aurten, Mirari Etxabarrik eta Irati Gorostidik, Laida Lertxudik, eta Naomi Rinconek ondutako filmak erakutsiko dituzte.
Bestalde, iazko urrian zabaldu zituzten Ivan Zuluetaren Asaldura eta Jutta Koetherren Black Place erakusketak oraindik ere ikusgai egongo dira aste batzuez. Lehena martxoaren 5era arte egongo da zabalik, eta bigarrena, udaberrira arte. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222960/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-urrunagako-urtegian.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute Urrunagako urtegian | Inguruan zebiltzan zenbait lagunek eman diote abisua Ertzaintzari. Autopsia egitera eraman dute hilotza. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Urrunagako urtegian. Inguruan zebiltzan zenbait lagunek eman diote abisua Ertzaintzari. Autopsia egitera eraman dute hilotza. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Legutioko (Araba) Urrunagako urtegian, ur azalean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Efe berri agentziari baieztatu dionez. Inguruan zebiltzan zenbait lagunek abisua eman diote Ertzaintzari, 14:00 aldean, eta haiek atera dute gorpua uretatik.
Autopsia egitera eraman dute gorpua. Oraingoz, ez dute identifikatu hildakoa. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222961/kultur-sektorerako-langabezia-sari-berezia-onartu-du-madrilek.htm | Kultura | Kultur sektorerako langabezia sari berezia onartu du Madrilek | Sortzaileek zein teknikariek langabezia jasotzeko egun gutxiago kotizatzea, eta pentsioa eta sormen jardunari loturiko ordaina aldi berean kobratzeko aukera onartu ditu, besteak beste, Espainiako Gobernuak. Lanartea hotz agertu da. | Kultur sektorerako langabezia sari berezia onartu du Madrilek. Sortzaileek zein teknikariek langabezia jasotzeko egun gutxiago kotizatzea, eta pentsioa eta sormen jardunari loturiko ordaina aldi berean kobratzeko aukera onartu ditu, besteak beste, Espainiako Gobernuak. Lanartea hotz agertu da. | Urte berriarekin heltzekoak diren kultur iragarpenen artean, sektorearen parte handi batek aspaldi espero zuen albiste bat nabarmendu da gaur Espainiako kultur orrietan. 2018ko uda zen Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdi guztiek aho batez onartu zutenean Artistaren Estatutua garatzeko 75 puntuko txostena; pandemia heldu zen gero, gogor jo zuen kultur sektorea, eta, orduan adostutako zenbait neurri dagoeneko indarrean badira ere, Espainiako Ministroen Kontseiluak gaur onartu du hartutako norabidea indartzeko errege dekretu berria. Idatziak hiru neurri nabarmen jasotzen ditu: sektoreko profesionalen lan egoera ezegonkorrari egokitutako aparteko langabezia saria; erretiroko pentsioa eta lan artistikoari loturiko ordaina aldi berean kobratzeko aukera; eta urtean 3.000 eurotik beherako sarrerak dituzten kultur arloko autonomoentzat kotizazio murriztua. Frantziako Estatuan indarrean den intermitentzia sistemara hurbilduko da hala Espainiakoa ere, eta Hego Euskal Herriko kultur langile ugariri eragingo die, beraz. Litekeena da bihar bertan sartzea indarrean arau berria, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu ostean.
Ezaguna da kulturari eta arteei loturiko alorretan aritzen diren profesionalen prekaritate egoera hedatua, eta horren atzean lan egoera intermitentea dago maiz. Antzezle, idazle, musikari, argi teknikari zein sektoreko beste hamaika profesionalek aldiak egin ohi dituzte nolabait kontabiliza daitekeen jardunean, baina bolada luzeak egin ohi dituzte, halaber, etekin ekonomikorik sortzen ez duen itzaleko jardunean, eta berezitasun hori aintzat hartzea da, hain justu, Madrilek onartu duen arau berriaren ardatzetako bat. Horri erantzun nahi dio gaur onartu duten langabezia sari bereziak, eta, hura jaso ahal izateko, azken urte eta erdian 60 egunez edo azken sei urtetan 180 egunez kotizatu dutela erakutsi beharko dute sektoreko langileek —oro har, sei urtean 360 egun kotizatu izana eskatu ohi da—. Lau hilabetez kobratu ahal izango da laguntza, eta Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak argitu du bateragarria izango dela irudi zein egile eskubideak kobratzearekin.
Ikusi gehiago: Kilkerren inurri lanak
Erretiroa hartzera heltzen diren kulturgile ugarik ondoren ere segitu ohi dute zenbait lan egiten, izan zineman, literaturan, arte eszenikoetan zein bestelako alorretan, baina horri dagokion ordaina eta pentsioa aldi berean kobratzeak isunak eta bestelako arazoak sortu izan ditu gaur arte. Aurrerantzean, ordea, bateragarriak izango dira, betiere erretiroaz aparteko sarrerek lanbide arteko gutxieneko soldata gainditzen ez badute —gaur-gaurkoz, 1.000 euro hilabeteko—. Sortzaileei eta interpreteei ez ezik, teknikariei ere eragingo die horrek.
Hirugarren neurri nabarmena, azkenik, diru sarrera oso apalak dituzten kultur arloko autonomoentzat da. Urtean 3.000 euro edo gutxiago irabazten dituztenentzat kotizazio murriztua onartu dute, eta, oinarria 526,14 euroan ezarrita, 161 euroan utzi dute hileko ordaindu beharko duten kuota —oinarria eguneratuz joango dira datozen urteetan—.
Aipatutako neurriez gain, beste bi lantalde eratuko dituztela iragarri du Diazek, eta kultur sektoreko kideak, sindikatuetako ordezkariak eta parte diren ministerioetako langileak eseriko dira bietan. Kultur arloan jarduteak dakarren lan egoera ziurgabeaz hausnartzea eta arau berriak garatzea izango da bien egitekoa.
«89 euro hilean»
Euskal Herrian, Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkartea ari da, besteak beste, sortzaileen lan baldintzetan eragin nahian, eta dekretuaren harira bidalitako oharrean nabarmendu dute testua «eguneroko jardunera jaitsitakoan» ikusi beharko dela onuraren zenbaterainokoa. 3.000 eurotik behera irabazten duten autonomoentzako neurriaz, esaterako, hauxe adierazi dute: «Mesede moduan ageri den kuota horrek 1.932 euroko zama suposatzen du urtean. Kopuru hori kentzen badiogu, 1.068 euro irabaziko ditu garbi kultur alorreko lan mundura sartu berri den gazteak edo hain gaztea ez izanik ere tarteka oso ordain txikiko lanak egiten dituenak, alegia, 89 euro hilean».
Gaineratu dute, halaber «Madrilen jositako jantziak larru gorritan» uzten duela euskara ardatz duen kulturgintza, eta bi eskakizun egin diete Euskal Herriko administrazio publikoei: bata, sortzailea kontratatzen duen erakundeak berak eman diezaiola alta kontratatutakoari Gizarte Segurantzan, emanaldi eta entsegu egun guztietan, «babestuta lan egiteko»; eta tokian tokiko ogasunek zerga eta administrazio betebeharrak «bateratu» eta «sinplifika» ditzatela. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222962/jon-rodriguez-blogariak-amaitu-du-europako-zeharkaldia-ere.htm | Bizigiro | Jon Rodriguez blogariak amaitu du Europako zeharkaldia ere | Urte eta erdi geroago heldu zen bidaiari ordiziarra etxera, azaroan, eta urte berriarekin argitaratu du azken sarrera BERRIAren blogean. | Jon Rodriguez blogariak amaitu du Europako zeharkaldia ere. Urte eta erdi geroago heldu zen bidaiari ordiziarra etxera, azaroan, eta urte berriarekin argitaratu du azken sarrera BERRIAren blogean. | Orain bai. Jon Rodriguez Biziz blogeko bidaiariak amaitu du Hego Afrikan duela urte eta erdi hasi zuen zeharkaldia. Hasieran Asiaraino joatekoak ziren bera eta Pello Alberdi bidaiakidea, baina, Egiptora iritsita, etxerako bidea hartzea erabaki zuten: Alberdik hegazkinez zeharkaldia amaituta, eta Rodriguezek bizikletan, zeharkaldiarekin jarraituz. Azaroaren amaieran iritsi zen etxera, eta urte berriarekin egin du blogeko azken sarrera: 'Ametsetako amaiera'. Bordelen (Okzitania) hasi eta Ordizian (Gipuzkoa) amaitzen da azken etapa hori, eta Baionara heltzean sentitu du iritsi dela etxera: «Baionara gerturatzearekin batera, hara non agertu den Ene Amets baserria. Euskarazko lehen hitzekin elkartu naiz etxean naizela sentitzeko, ene ametseko bidaia amaitzear dago».
«Oihartzuna eman nahi diogu zenbait GKEk egiten duten lanari». 2021eko irailaren 15ean hasi zuten bidaia Rodriguezek eta Alberdik, eta, pedalkadaz pedalkada, BERRIAren Biziz blogean kontatu dituzte euren ibilerak orain arte. Hegoafrikara joan ziren lehenik, hegazkinez. Handik, iparralderantz joan ziren: Hegoafrikatik Zimbabwera, Zimbabwetik Zambiara, eta Zambiatik Tanzaniara. Han, bidaia birplanteatu behar izan zuten: Tanzaniara iritsi eta gero, Kenyara joan behar zuten, baina azkenean gorantz jarraitu dute, «Afrika guztiz gurutzatzeko». Hala kontatu zioten iazko martxoan BerriaTBri:
Iazko uztailean bukatu zuten Afrikako bidaia, eta, Kairotik Atenaserako bidaia hegazkinez egin ondoren, Rodriguez hasi zen pedalkadak ematen Europan: «Iritsi da eguna, etapa berri bat. Azken besarkadaz elkar estutu eta zorte ona opa ostean, bakoitzak bere bideari ekin dio. Zazpi hilabetez une oro alboan izan dudan Pelloren hutsunea sentitzea saihetsezina izango da, bizipen eta anekdotak berarekin ez partekatzea faltan botako dut, ez dut zalantzarik. Hala ere, motibazioz gainezka heltzen diot fase berri honi. Ez dut plangintza espezifikorik, ezta nahi ere. Sentsazioak izango dira bidaiaren gidari, ea nora eramaten nauten! Seguruenik Ordizian bukatuko dut, etxean, baina… hala izango al da? Nork daki!».
Ordizian amaitu zuen, bai, eta nola, gainera. Azken kilometroetan, lagunak eta Pello Alberdi izan zituen lagun. Donostia, Tolosa, Itsasondo... hurbildu ahala emozioa areagotu egiten zela azaltdu du blogean. Ordiziara heltzean, sekulako ongietorria egin zioten. Han zituen zain familia, lagunak, ikastolako eta unibertsitateko ikaskideak, eta futboleko taldekideak eta herriko lagunak. «Ametsik onenean ere ez nuen horrelako harrerarik espero. Jende onez inguratua nago, eta maitatua sentitzen naiz. Ez dago gehiago eskatzerik. Zoriontsu naiz». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222963/williamsen-aurka-oihu-arrazistak-egiteaz-akusatutako-zalea-epaitu-egingo-dute.htm | Kirola | Williamsen aurka oihu arrazistak egiteaz akusatutako zalea epaitu egingo dute | Hala erabaki du Cornellako bigarren instrukzio epaitegiko epaileak. Espanyolen zelaian jokatutako partidan jaso zituen Williamsek oihu eta irain arrazistak, 2020ko urtarrilaren 25ean. Bi urte arteko espetxe zigorra eta zelaietan sartzeko debekua eskatu du, besteak beste, akusazioak. | Williamsen aurka oihu arrazistak egiteaz akusatutako zalea epaitu egingo dute. Hala erabaki du Cornellako bigarren instrukzio epaitegiko epaileak. Espanyolen zelaian jokatutako partidan jaso zituen Williamsek oihu eta irain arrazistak, 2020ko urtarrilaren 25ean. Bi urte arteko espetxe zigorra eta zelaietan sartzeko debekua eskatu du, besteak beste, akusazioak. | Cornellako bigarren instrukzio epaitegiko epaileak agindu du ahozko epaiketa egiteko Iñaki Williamsen aurka oihu arrazistak egiteagatik akusatutako Espanyolen zalearen aurka. 2020ko urtarrilaren 25ean izan ziren oihu horiek, Athleticek Cornellan jokatutako neurketan. Hala, epaileak kontuan hartu ditu fiskalak eta Espainiako Futbol Liga Profesionalak aurkeztutako akusazio idatziak.
Ahozko epaiketa egitea eskatzen zuten, baita akusatua zigortzea ere. Hauxe eskatu zuten: bi urte arteko espetxe zigorra, isun ekonomikoa, futbol zelaietara sartzeko debekua, biktimarengana gerturatzeko debekua, eta bestelako gaitasun gabetze berezi batzuk. Biktimaren duintasunari kalte egitea egozten diote akusatuari, besteak beste. Lehen aldia da halako kasu batean ahozko epaiketa dagoela.
Williamsek 70 minutuz jokatu zuen partida hartan, eta Raul Garciarekin ordezkatu zutenean jaso zituen oihuak eta irainak. Espanyolen animazio harmailatik pasatzen ari zela izan zen. Norgehiagokaren amaieran, gertatutakoa salatu zuen Williamsek. "Triste noa. Inork ez luke halakorik bizi behar. Jendeak disfrutatzera eta bere taldea animatzera etorri beharko luke futbolera. Bestelako jendea sobran dago futbolean".
Neurketan zehar, Iker Muniain Athleticeko kapitainak gertatzen ari zenaren berri eman zion epaileari. Baina hark ez zuen ezer jaso partidako aktan, argudiatuz oihuak ez zituela entzun. Baina Espanyolek, Futbol Liga Profesionalak eta Poliziak ikerketa hasi zuten. Azkenerako, atxilotu bat egon zen, eta hura da epaituko dutena. Hasieran, Espanyolek hamabi zale identifikatu zituen. Horietatik bederatzi klubeko bazkideak ziren. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222964/istilu-gorria-iragarri-dute-alemanian-biharko-ikatz-meatze-bat-zabaltzeko-operazioan.htm | Mundua | «Istilu gorria» iragarri dute Alemanian biharko, ikatz meatze bat zabaltzeko operazioan | Ehunka polizia bidali dituzte Luetzerath herrixka hutsaraztera. Dozenaka ekintzaile ekologista erresistentziarako prestatzen ari dira. Operazioak kontraesana eragin du Berdeak taldearen barruan | «Istilu gorria» iragarri dute Alemanian biharko, ikatz meatze bat zabaltzeko operazioan. Ehunka polizia bidali dituzte Luetzerath herrixka hutsaraztera. Dozenaka ekintzaile ekologista erresistentziarako prestatzen ari dira. Operazioak kontraesana eragin du Berdeak taldearen barruan | Bihar izango da E eguna Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Luetzerath herrixkan gotortu diren ekintzaile ekologisten eta haiek inguratzen dituzten ehunka polizientzat. Epaileek herrixka hutsarazteko baimena eman du, Garzweiler meatzea handitu ahal izateko. Ekologistek erresistentziarako prestatu direla adierazi dute, eta Alemaniako Barne ministerioak esan du «istilu gorria» espero duela.
Alemania osoko poliziak bidali dituzte Luetzerathera. Etxe multzo bat besterik ez da, baina meatzeak herria suntsitzeko asmoa plazaratu zuenetik, dozenaka ekintzaile elkartu dira han, hori galarazten saiatzeko.
Poliziaren arabera, ekintzaileek barrikadak eta lubakiak egin dituzte, Poliziaren operazioa oztopatzeko. Luetzerath lebt (Luetzerath bizirik) ekinbideak, ordea, egoera larriagotzea egotzi dio Poliziari, eta igandean eginiko giza katearen kontra jo izana egotzi dio. Poliziaren arabera, harriak bota zizkieten ekologistek.
Lignitoa edo ikatz arrea ateratzen du Garzweiler meatzeak. 1940. urtean hasi zen lan horretan, eta, geroztik, 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu du. Denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu meatzeak.
Urtero 175–225 milioi tona ikatz arre atera dituzte handik. Guztia Neuratheko zentralean erretzen dute, argindarra sortzeko. Lignitoak ikatz arruntak baino bero gutxiago ematen du, eta, beraz, gehiago kutsatzen du bero berbera sortzeko. Horren eraginez, Neuratheko zentralak 22,1 milioi tona CO2 aireratu zituen 2021. urtean, eta Europako Batasunean berotegi efektua eragiten duten gas gehien sortu zuen bigarrena izan zen, Poloniako Belchatoweko zentralaren atzetik (33,2 milioi tona). Azken horrek ere ikatz arrea erabiltzen du. EBko hamar zentralik kutsagarrienetako zazpi Alemanian daude, gainerakoak Polonian, eta denek lignitoa erretzen dute.
Berdeen kontraesanak
Ikusteko dago bihar istiluak gertatuko diren Luetzerath herrixka hutsaraztean, baina aferak kontraesanak eragin ditu Berdeak alderdiaren barruan. Izan ere, Alemaniako prentsan esan duten bezala, Berdeak «barrikadaren bi aldeetan» daude, Luetzerathen.
CDUko demokratakristauak eta Berdeak koalizioan gobernatzen dute Ipar Renania-Westfalia, eta operazioaren arduraduna den Akisgrango poliziaburua Berdeetako militantea da: Dirk Weinspach. Lehen ere izan da Weinspach halako atakatan. Izan ere, hura izan zen Hambacheko hariztian erresistentzia antolatu zuten ekintzaileen aurkako operazioen arduraduna. Koloniaren eta Akisgranen artean dagoen hariztia, gatazka gune izan zen 2012. urtetik, Luetzerathen antzeko egoera batengatik. Ikatz arrea ateratzen dute handik Neuratheko zentrala elikatzeko. Ekologistek etxolak eraiki zituzten zuhaitzetan, haritzak bota ez zitzaten. Orduan ere, okupatzaile batzuek Poliziarekin izaniko aurrez aurrekoek basoaren aldeko mugimendu osoa kriminalizatzeko erabiltzen saiatu zen Weinspach.
«Ahal den guztia egingo dugu eskalada saihesteko», esan zuen poliziaburuak atzo. Klimaren aldeko militanteei esan zien euren helburuak partekatzen dituela, baina «ezkerreko ekintzaileek haiek tresna gisa erabiltzeko arriskua» dutela ohartarazi zien duela gutxi bidalitako gutun irekian. Luetzerath hutsaraztea saihetsezina dela, eta erabakia guztiz legezkoa dela ohartarazi zien.
Edonola ere, Alemania osoko Berdeen buru Ricarda Langek, «alde guztiei tentsioa jaisteko» eskatu zien atzo. Esan zuen RWE argindar konpainiak «eskubidea» duela herrixka hutsarazteko, baina ulertzen zituela klima babestearen alde protestan ari ziren herritarrak. Die Linke ezkerreko alderdiak, berriz, argi hitz egin du operazioaren aurka. Janine Wissler buruak salatu du «hutsaraztea klima babesteko ahaleginen kontrako eraso zuzena» dela, eta alderdiko Ipar Renania-Westfaliako arduradun Kathrin Vogler Luetzeratheko protesta kanpamentuan dago.
Alemaniak erabakita zuen 2030. urterako ikatza argindarra sortzeko erretzen uztea. Horretan, erabakigarria izan zen Berdeak gobernu federala osatu izana SPD alderdi sozial demokratarekin. Baina, Errusiak Ukraina inbaditu ostean, Berlinek arbuiatu egin du Moskuren gasa. Horrek sorturiko energia krisiak eragin du berriz ikatza indartzea. Iazko uztailaren eta irailaren artean, Alemaniako argindarraren %36,3 ikatz zentraletan sortu zuten (aurreko urteko epe berean %31,9 izan zen). |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222965/europako-inoizko-urterik-beroenetan-bigarrena-izan-da-2022a.htm | Mundua | Europako inoizko urterik beroenetan bigarrena izan da 2022a | Erregistroak daudenetik, munduko urterik beroenetan bosgarrena izan zen iazkoa, Copernicus programaren azken txostenaren arabera. | Europako inoizko urterik beroenetan bigarrena izan da 2022a. Erregistroak daudenetik, munduko urterik beroenetan bosgarrena izan zen iazkoa, Copernicus programaren azken txostenaren arabera. | Klimari erreparatuz gero, iazko urtea muturrekoa izan zen: lehorteak, uholdeak, inoizko tenperaturik altuenak eta berotegi efektuko gasen metaketa goia jota. Horiek dira Copernicus programaren klimari buruzko txostenak 2022aren inguruan ateratako ondorio nagusiak. EB Europako Batasunaren Lurraren Behaketarako Programa da Copernicus, eta urtero egiten dute munduko klimari buruzko txosten bat. Iazkoa kaleratu dute gaur, eta zenbait errekorren berri eman zuen: Europako inoizko bigarren urterik beroena izan zen 2022a, eta munduko bosgarrena. Gainera, Europako udarik beroena izan zen iazkoa, eta hirugarrena munduan.
Copernicus programaren txostenaren arabera, iazko batez besteko tenperatura 1991 eta 2020 urteen artekoa baino 0,3 gradu altuagoa izan zen, eta Siberiaren (Errusia) iparraldean eta Antartikan batez bestekoa baino 2 gradu altuagoa izan zen tenperatura.
Klima aldaketaren eta Luraren berotzea neurtzeko, tenperatura industrializazioaren aurreko garaiko mailarekin alderatu ohi da —1850 eta 1900 urteen arteko datuak hartzen dira kontuan—, eta iazkoa 1,2 gradu altuagoa izan zen. Azken zortzi urteetako joerara mantendu zen iaz, ordutik hona industria iraultzaren aurreko garaiko maila baino gradu bat altuagoa izan delako, gutxienez, munduko tenperatura. Zientzialari gehienen arabera, mende honetan Lurreko tenperatura ez litzateke 1,5 gradu baino gehiago hazi beharko Lurraren berotzearen ondorioak behin betikoak izan ez daitezen.
Copernicus programako zuzendari Carlo Buontempok gaur ohartarazi du aurtengo udan ere tenperatura beroak izango direla, egin dituzten aurreikuspenek erakusten dutenez.
2020a, urterik beroena
Txostenaren arabera, Europako herrialde guztietako tenperaturak 1991 eta 2020 urteen arteko batez bestekoa baino altuagoak izan ziren iaz, Islandian izan ezik. Iazkoa izan zen, erregistroak daudenetik, Europako historiako bigarren urterik beroena: prezipitazio oso gutxi izateak, tenperatura altuek eta beste zenbait faktorek lehorte orokortu bat eragin zuten, baita suteak ere kontinentearen hego-mendebaldean. Orain arte urterik beroena, Copernicusen arabera, 2020koa izan zen.
Gainera, iazko udako suteek eragindako karbono dioxido isuriak azken hamabost urteotako altuenak izan ziren EBn eta Erresuma Batuan, txostenak ondorioztatu duenez.
Oro har, munduan iaz atmosferara isuritako karbono dioxido kopurua ere handitu zela ondorioztatu dute Copernicus programako ikerlariek. «Negutegi efektuko gasak klima aldaketaren bultzatzaile nagusiak dira, eta haien metaketak urtez urte handitzen ari da; ez dute murrizteko seinalerik ematen», nabarmendu du gaur Vincent-Henri Peuch Copernicuseko Atmosfera Zaintzeko Zerbitzuaren zuzendariak.
Poloetan ere eragin zuzena izan zuten iaz tenperatura beroek. Otsailean, esaterako, Antartikako izotzak itsasoan duen hedapenak inoizko mailarik baxuena izan zuen —erregistroak duela 44 urte hasi ziren—. Antartikako Vostok gunean termometroak zero azpitik 17,7 gradu zeudela adierazi zuen martxoan; azken 65 urteotako mailarik altuena, hain zuzen.
«Txostenak erakusten du Lurraren berotzearen ondorio suntsitzeaileak bizitzen ari garela ja», esan du gaur Samantha Burgess Copernicus programako alboko zuzendariak. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222966/langile-bat-hil-da-kutxabanken-izarrako-bulegoan.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Kutxabanken Izarrako bulegoan | Lan heriotza ez-traumatikoa izan da. 56 urte zituen. Aurten lanean hildako lehenengo behargina da. | Langile bat hil da Kutxabanken Izarrako bulegoan. Lan heriotza ez-traumatikoa izan da. 56 urte zituen. Aurten lanean hildako lehenengo behargina da. | R.U.S. 56 urteko langilea hil zen atzo arratsaldean Kutxabankek Izarran (Araba) duen bulegoan. LABek jakinarazi duenez, lanean bakarrik ari zela hil zen.
Sindikatuak gogoratu du iaz 23 heriotza ez-traumatiko izan zirela, «arazo kardiobaskularrak eragiten dituzten faktore laboralak tarteko», eta azpimarratu du azken urteetan gehien ugaritzen ari den arrisku faktorea dela. «Ez da kasualitatea Kutxabanken gisako enpresetan arrisku faktore hau areagotu izana, haren pribatizazioak gizartean eragin duen galeraz gain, langileen lan baldintzetan eta bizi kalitatean ere eragina izan baitu. Bulegoak ixteak eta lantaldea murrizteak eragin zuzena izan du lan karga eta erritmoetan, eta horrek lan arriskuak areagotzen ditu».
Eusko Jaurlaritzari eskatu dio halako arriskuei aurre egiteko bitarteko gehiago jartzeko. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222967/erretreta-adina-64-urtera-gibelatzea-proposatu-du-frantziako-gobernuak.htm | Ekonomia | Erretreta adina 64 urtera gibelatzea proposatu du Frantziako Gobernuak | 2030 arte progresiboki gibelatuko dute adina, eta pentsio osoa eskuratzeko 43 urtez lan egin beharko da. Gutxieneko pentsioa ehun euro emendatuko dute, 1.200 euroraino. | Erretreta adina 64 urtera gibelatzea proposatu du Frantziako Gobernuak. 2030 arte progresiboki gibelatuko dute adina, eta pentsio osoa eskuratzeko 43 urtez lan egin beharko da. Gutxieneko pentsioa ehun euro emendatuko dute, 1.200 euroraino. | Aurkeztu du Frantziako Gobernuak ondoko hilabeteetan eztabaidagai izanen duten erretreten erreforma. Erretretarako eskubidea 62 urtetik 64 urtera eramatea proposatu du, eta pentsio osoa jasotzeko 43 urtez kotizatzea. Helburua: gaur egungo sistema «zaintzea». Hala errepikatu dute, behin eta berriz, Elisabeth Borne lehen ministroak, Bruno Le Maire Ekonomia ministroak eta Olivier Dussopt Lan ministroak. «Gure aitzinetik egon diren ezkerreko zein eskuineko gehiengoek erreformak egin dizkiote erretreta sistemari, baita inguratzen gaituzten herrialdeetako gobernuek ere», baieztatu du Bornek.
Ikusi gehiago: Frantziako sindikatuek hilaren 19rako deitu dute erreformaren aurkako lehen protestara
Banaketan oinarritutako sistema da Frantziakoa: langileen kotizazioek ordaintzen dituzte erretretan daudenen pentsioak. Baina bizi esperantza aitzina joan ahala «oreka arriskuan» dagoela ebatzi dute. «Kotizatzen dutenen kopurua apaltzen ari da pentsiodunen aldean. Ez da argumentu politiko bat: egitate bat da», adierazi du Bornek. Le Mairek gaineratu duenez, erreformarik gabe pentsio sistemak 13.500 milioi euroko defizita izango du 2030an; erreformak 17.700 milioi emango lituzke, sistema orekatzeko eta iragarritako gastu gehigarriak (4.200 milioi) estaltzeko.
Gizarte Segurantzaren finantzaketaren lege proiektuan integratuko dute erreforma. Urtarrilaren 23an aurkeztuko dute ministroen kontseiluan, eta otsai- lean iritsiko da parlamentura. LR Errepublikanoen babesa eskuratzea espero dute, baina, lortu ezean, 49-3 artikuluaren bidez dekretuz pasatuko dutela espero daiteke. Agintaldia abiatu denetik hamar aldiz baliatu dute tresna berezi hori.
Erretreta adina, 64 urtera
Erretretarako adina 62 urtetik 64 urtera gibelatzea da gobernuak gauzatu nahi duen erreformaren ardatz nagusia. Progresiboki eginen dute bilakaera. Heldu den irailaren 1etik aitzina, urtero hiru hilabetez gibelatuko da adina, 2030erako 64 urtera iritsi arte. Karrera luzeko langileek lehenago joateko aukera izanen dute, haatik: 16 urte aitzin lanean hasitakoek 58 urtetan hartzen ahalko dute erretreta; 16-18 urte artean hasietakoek, 60 urtetan; eta 18-20 urte artean hasitakoek, berriz, 62 urtetan.
43 urteko kotizazioa
Erreformaren bidez, kotizazio urteen luzatzea berretsi eta bizkortuko dute. Pentsio osoa eskuratzeko 43 urte sari izan beharko dira. Marisol Touraine orduko Gizarte Gaietarako ministroak 2013an bultzatutako erreformak 2035erako aurreikusia zuen helburu hori; lege proiektu berriarekin, 2027ra aitzinatu dute. Progresiboki eginen dute.
Gehienez ere 67 urte arte lan egin beharko da. Adin horretara iritsitakoan, urte sari guziak ez dituen langileak ere erretreta osoa ukitzeko aukera izanen du.
Enpresen kotizazioa
Kotizazioen eta pentsioen arteko «oreka» bilatze aldera, aukera bat izan zitekeen lansariak eta enpresen kotizazioak emendatzea. Bornek argi utzi du: ez dute «lanaren kostua» emendatu nahi. Erreformarekin, enpresen ekarpena emendatzea erabaki dute, bai, baina lan istripuen eta eritasun profesionalen kutxari egiten dioten ekarpena apalduko dute araberan, soberakinak baititu.
Erregimen bereziak desagertuko dira
Erretreten erreformarekin, orain arte indarrean zeuden erregimen berezi guziak bertan behera geldituko direla iragarri du Frantziako lehen ministroak. Lanbideen arabera, erretretarako baldintza hobeak dituzte langile batzuek. Trenbideetako langileen erregimena da horietan ezagunenetakoa. 2020tik, langile berriei ez zaie aplikatzen. Neurri hori gainerako erregimen berezietara hedatuko dute orain: enplegatu berriek ohiko erretreta sistema izanen dute. «Ekitate afera bat da, ez da finantza afera bat», zehaztu du Le Mairek.
1.200 euro gutxienez
Errepublikanoen eskaera bati men egin dio gobernuak: Smic gutxieneko soldataren %85era emendatuko dituzte gaur egungo pentsioak. Urte sari osoak dituzten erretretadunei aplikatuko zaie neurri hori. Hala, 1.200 eurokoa izanen da gutxieneko pentsioa, gaur egungoa baino ehun euro gehiago. Horren bidez, bi milioi «pentsio txiki» emendatuko dituztela iragarri du Bornek.
Adinekoen enplegua
Erretretaren adinaren luzatzearen kontra agertu direnen argumentuetako bat da enpresek ez dituztela enplegatzen adin batetik aitzinako langileak. COR Erretreten Orientazio Kontseiluaren arabera, 60 urtetan herritarren %45 ez dira gehiago lanean ari. Bornek aurkeztu duen erreforma proiektuan, 50 urtez goitikoen lana bermatzeko neurriak ere iragarri dituzte. «Enpresek erretirotik gertu daudenei lekua egin behar diete, eta lanean bizi kalitate hobea bermatu. Bada garaia enpresaburuek gai hau beren esku hartzeko», adierazi du. Horretarako, erakusle bat martxan jarriko dute, karrera bukaeran diren langileen lekua neurtuko duena. «Sinplea eta publikoa izanen da. Praktika onak agerian ematea eta txarrak salatzea ahalbidetuko du». |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222968/frantziako-sindikatuek-hilaren-19rako-deitu-dute-erreformaren-aurkako-lehen-protestara.htm | Ekonomia | Frantziako sindikatuek hilaren 19rako deitu dute erreformaren aurkako lehen protestara | Eskuina gustura azaldu da, uste baitu Frantziako Gobernuak entzun dizkietela beren eskaerak. Beste alderdiak aurka daudenez, haien botoa beharrezkoa da erreformak aurrera egin dezan. | Frantziako sindikatuek hilaren 19rako deitu dute erreformaren aurkako lehen protestara. Eskuina gustura azaldu da, uste baitu Frantziako Gobernuak entzun dizkietela beren eskaerak. Beste alderdiak aurka daudenez, haien botoa beharrezkoa da erreformak aurrera egin dezan. | Hiru urte igaro ondoren, pentsioen erreformaren aurkako protestak itzultzekotan dira Ipar Euskal Herrira. Frantziako zortzi sindikatu nagusiek arbuiatu egin dute erretretaren adin ofiziala atzeratzeko asmoz Elisabeth Borne lehen ministroak aurkeztu duen proiektua, uste baitute langileei kalte egiten dietela, eta bereziki lan munduan gazte sartu zirenei eta lan prekarioagoak dituztenei. Erreformaren aurkako protesta «iraunkorrak» egingo dituztela iragarri dute. Lehenengo mobilizazio eta greba eguna hilaren 19rako deitu dute.
Ikusi gehiago: Erretreta adina 64 urtera gibelatzea proposatu du Frantziako Gobernuak
Parisen egindako agerraldi bateratuan, protestak«lurralde osoan» egingo direla iragarri dute Frantziako sindikatuetako buruzagiek. Pentsatzekoa da Ipar Euskal Herrian ere egingo direla eta han izango dela LAB ere. Pentsioei buruzkoak izan ohi dira kalean aurkako protesta gehien eragiten dituzten erreformak. Hego Euskal Herrian datorren astean bost urte beteko dira pentsiodunen mobilizazioak hasi zirela, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, 2019ko udazkenean erretretaren erreformaren aurka izandako manifestazioak azken urteetako handienetakoak izan dira. Haiek lortu ez zutena —Emmanuel Macron presidenteak atzera egitea—. COVID-19aren pandemiak lortu zuen, presidenteak bertan behera utzi zuelako lege proiektua konfinamendua hasi berritan.
CFDT ere, aurka
Erreforma horrekiko beste aldea da oraingoan bateraturik azaldu direla Frantziako sindikatu guztiak. Porrota da hori presidentearentzat, azken hilabeteetan xede bat izan duelako: CFDT Frantziako Lan Konfederazio Demokratikoak erreforma onartzea.
Sektore pribatuan sindikatu nagusia da CFDT 2017. urteaz geroztik, CGT Lanaren Konfederazio Orokorra sindikatu komunistarekin lehian. Hura baino sindikatu moderatuagoa da CFDT, eta azken hamarkadetan ezkerreko zein eskuineko gobernuek egindako erreforma batzuk sostengatu ditu. Esaterako, ados zen Macronek bere lehen agintaldian bultzatutako erreformaren puntu batzuekin —pentsioa kalkulatzeko puntukako sistema unibertsal bat ezartzea—, baina hasieratik irmoki baztertu du erretretaren adina atzeratzea. Gobernuak egindako keinuak gorabehera, ez du iritzia aldatu. «Frantziako erretreta sistema ez dago arriskuan; ezerk ez du hain erreforma basatia justifikatzen», argudiatu du Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak, beste sindikatu guztien izenean irakurritako testuan.
Antzeko iritzia adierazi du Phillippe Martinez CGTko buruak: «Ez dago finantzaketa arazorik». Ziurtatu zuenez, COR Erretreten Orientazio Kontseiluak diru sarreren %3ko defizita aurreikusi du, eta hori eramangarria iruditzen zaio.
Sindikatuen oso bestelako jarrera erakutsi du Frantziako patronal nagusiak, Medefek. Txalotu egin du gobernuak iragarritako erreforma «arduratsua eta pragmatikoa».
Errepublikanoak: «Entzun gaitu»
Erreformaren geroa kalean jokatuko da, baina baita legebiltzarrean ere. Gobernuak ez du gehiengorik ez Frantziako Asanblean ezta Senatuan ere, eta gutxienez oposizioko talde baten babesa behar du proiektuak aurrera egin dezan. Lortuko ez balu, Frantziako Konstituzioaren 49-3 artikulua erabil lezake legeak aitzinera egiteko; horren beharrik ez duela izango espero du Bornek.
LR Errepublikanoak eskuineko alderdiak begi onez hartu ditu lehen ministroaren iragarpenak. «Pozik gaude entzun gaituelako», azaldu du Olivier Marleix LRko diputatuen buruak. Izan ere, haien sostengua lortu ahal izateko, LRk eskatu zuen 65 urtera luzatu beharrean, 64 urtera luzatzea erretretaren adina, gutxieneko pentsioak emendatzea, eta kotizazio aldia luzatzea. Are urrunago joan da Bruno Retailleau LRko senatarien burua: «Guk ez dugu gobernuaren erreforma bozkatuko; gobernuak bozkatuko du geure erreforma». Edonola ere, Marleixek ohartarazi dio gobernuari proiektuaren zenbait atal negoziatu nahi dituela.
Erreformaren aurka azaldu dira, berriz, oposizioko beste taldeak. «Erreforma bidegabea oztopatu behar dugu», azaldu du txio baten bidez Marine Le Pen RN Batasun Nazionaleko buruzagiak. Ultraeskuinak, ordea, ez du bat egin protesta deialdiarekin, eta gogorarazi du sindikatuek eta ezkerrak Macronen aldeko botoa eskatu zutela apirilean, Le Penekin lehiatu zenean hauteskunde presidentzialen bigarren itzulian.
Kalean izango dira, berriz, NUPES osatzen duten taldeak. «Macron-Borne erreforma atzeraldi sozial bat da», ziurtatu du Jean Luc Melenchon LFI Frantzia Intsumisoko buruzagiak. «Nik uste dut gutaz trufatzen ari direla», bota du Marine Tondelier EELVko idazkariak. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222969/pentsio-sistema-defizita-izatera-itzuliko-da-aurten.htm | Pentsio sistema defizita izatera itzuliko da aurten | Pentsio sistema defizita izatera itzuliko da aurten. | Frantziako Gobernuak argudio bat eman du erretretaren adina atzeratzeko: hala egin ezean, pentsio sistemak «defizit jasangaitz bat» izango du heldu den urteetan. Erreformaren helburua, beraz, garbia da: diru gutxiago gastatzea pentsioetan, eta, aldi berean, kotizazioetan gehiago jasotzea langileek denbora luzeagoan ordainduko dutelako.
2020an, pandemiaren erruz, defizit handia izan zuen sistemak (14.000 milioi euro), baina zenbaki beltzetara itzuli zen 2021ean (+900 milioi) eta 2022an (+3.200 milioi). Aurten defizita itzuliko dela kalkulatu du COR Erretreten Orientazio Kontseiluak. Irailean kaleratutako txostenak esaten du ezer egin ezean defizitak gutxienez hamar urtez iraungo duela, eta 2050 arte hel daitekeela ekonomia eta produktibitatea uste baino gutxiago handitzen badira.
Afera da orain hasi direla erretiratzen baby boom-aren belaunaldiak, eta haien ondorengoak ez direla hain handiak. Horrek ekarriko du pentsiodunen eta langile aktiboen ratioa txikitzea. Mende hasieran 2,1 langile zeuden pentsiodun bakoitzeko, baina 1,7 ziren 2020an eta, CORen txostenak dio 1,2 besterik ez direla izango 2070. urtean.
Frantziako zein Espainiako pentsio sistemak banaketa sistemak dira; hau da, unean uneko langileen kotizazioek ordaintzen dituzte unean-uneko pentsioak. | ||
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222970/oso-menditsua-izango-da-espainiako-vuelta.htm | Kirola | Oso menditsua izango da Espainiako Vuelta | Etapa bat Tourmaleten amaituko da, eta bi Euskal Herrian jokatuko dira. Guztira hamar bukaera egongo dira mendatean. Taldekako erlojupeko batek abiaraziko du lehia, Bartzelonan, abuztuaren 26an. | Oso menditsua izango da Espainiako Vuelta. Etapa bat Tourmaleten amaituko da, eta bi Euskal Herrian jokatuko dira. Guztira hamar bukaera egongo dira mendatean. Taldekako erlojupeko batek abiaraziko du lehia, Bartzelonan, abuztuaren 26an. | Mendate ikonikoek emango diote sona 2023ko Vueltari. Tropelak, besteak beste, Tourmaleteko, Angliruko eta San Martingo Harriko malda ezagunak igo beharko ditu, abuztuaren 26an Bartzelonan hasiko den lasterketan. Han egin dute gaur ibilbidearen aurkezpen ekitaldia. Eskalatzaileentzako aproposa izango da, guztira hamar etapa bukatuko baitira mendate batean. Pirinioak izango dira puntu beroetako bat: hasi eta berehala agertuko dira, eta bigarren astean itzuliko. Orduan iritsiko da lasterketa Euskal Herrira; 14. etapan, zehazki. Zuberoatik Nafarroara joko dute, eta Larra-Belaguako eski estazioan egongo da helmuga. Biharamuneko etapak Iruñea eta Lekunberri lotuko ditu. Erlojupeko batekin abiatuko da Vuelta: 14,6 kilometro egingo dituzte, taldeka. Lehen atseden egunaren ostean, berriz, 25 kilometroko bakarkako saioa egingo dute.
Aurrenekoz bukatuko da Vueltako etapa bat Tourmaleten. Antolatzaileek 2020an jarri nahi izan zuten helmuga mendate mitikoan, baina asmoak ezerezean gelditu zitzaizkien, pandemiaren ondorioz. Formigal izan zen ordezko bukaera, eta garaipen handia lortu zuen han Ion Izagirrek. Aurten, Formigalen bertan hasiko da 13. etapa, eta oraingaon bai, Tourmaleten egongo da helmuga. Tartean, beste igoera bortitz aurkituko dituzte: Aubisque eta Spandelles. Lasterketako plater nagusietako bat izango da; motza, baina gogorra: 4.200 metroko desnibela pilatuko dute 135 kilometroan.
Bapo egingo dute zaleek, beste etapa gogor bat jokatuko baita biharamunean. Ziklistak Oloroe-Donamariatik irtengo dira, eta Zuberoan Murkhuillako Lepoa eta Larraine igoko dituzte. Gero Lazako mendatetik pasako dira, eta San Martingo Harrian egongo da helmuga. 161 kilometroko saioa izango da. Hurrengo etapa Iruñea eta Lekunberri artean jokatuko da, eta ez da horren menditsua izango. Duela bi urte ikuskizun ederra izan zen Aralarren, baina aurten, Lekunberrira ez dira mendate horretatik iritsiko, Madotzeko igoera etzanetik baizik. Birritan igoko dute. Guztira, 156 kilometro egingo ditu tropelak.
Lasterketak hasieratik piztuko du ikusmina. Bartzelonako erlojupekoak lehen tarteak sortuko ditu faboritoen artean, eta biharamunean, lehia bizia egongo da Montjuiceko igoeran. Atseden hartzeko betarik gabe, Andorrako etapa iritsiko da hurrena. Lehen mailako Arinsalen egongo da helmuga, eta aurrez Ordino igoko dute. Beste bi etapa bukatuko dira goian lehen astean: 6.a, Javalambreko begiratokian; eta 9.a, Caravaca de la Cruzen. Xorret de Catira igo, eta jaitsieran izango du helmuga 8. etapak.
Bigarren asteari bakarkako erlojupekoarekin ekingo diote, eta hortik aurrera, ondo tentetuko da ibilbidea. 11. etapa Laguna Negran bukatuko da, eta Pirinioetako etapa handiak jokatuko dira segidan. Iruñea eta Lekunberri arteko etapa bukatuta, atseden hartuko dute txirrindulariek. Hobe dute indarrak ondo berritu, azken txanpa akigarria izango baita.
Angliruren itzulera
Ohiko legez, etapa erabakigarriak jokatuko dira Asturiasen. 17.ean Colladiella, Cordal eta Angliru kateatuko dituzte. Mendate ospetsuan amaituko dute saioa. 2020an igo zuten azkenekoz. Egun bat geroago, Vueltan sekula igo ez duten Cruz de Linaresen aurkituko dute helmuga. Beste lau mendate igoko dituzte aurrez, horietako bi lehen mailakoak. Azken ahalegina 20. etapan egin beharko dute sailkapen nagusiko txirrindulariek, Guadarramako mendizerran. Zirkuitu itxurako ibilbidea izango du, eta guztira hirugarren mailako hamar igoera gainditu beharko dituzte. Kili-kolo dabiltzanentzat, jasanezina izan daiteke.
Irailaren 17an helduko da tropela Madrilera, eta han koroatuko da Vueltako irabazlea. Iaz Remco Evenepoelek (Quick Step) irabazi zuen, baina ikusteko dago lehiatuko den ala ez. Munduko Txapelketa Vueltaren aurretik jokatuko da aurten, eta horrek eragina izan dezake parte hartzaileen zerrendan. Gonbidapenak garesti egongo dira aurten, eta litekeena da Euskal Herriko talde bat edo bi kanpoan geratzea. |
2023-1-10 | https://www.berria.eus/albisteak/222971/alaves-eta-osasuna-espainiako-kopatik-kanpo-geratu-dira.htm | Kirola | Alaves eta Osasuna Espainiako Kopatik kanpo geratu dira | Arabarrek azken unean galdu dute Granadan (1-0), eta nafarrek ez dute aukerarik izan Bartzelonaren aurka (0-9). Hala ere, ikusteko dago ea katalanek araudia urratu duten, Geyse Ferreira aurrelaria zelairatuta | Alaves eta Osasuna Espainiako Kopatik kanpo geratu dira. Arabarrek azken unean galdu dute Granadan (1-0), eta nafarrek ez dute aukerarik izan Bartzelonaren aurka (0-9). Hala ere, ikusteko dago ea katalanek araudia urratu duten, Geyse Ferreira aurrelaria zelairatuta | Euskal taldeek gaizki ekin diete Espainiako Kopako final-zortzirenei. Bik jokatu dute gaur, eta biak geratu dira lehiatik kanpo. Alavesek 1-0 galdu du Granadan (Espainia), etxeko taldearen aurka; Osasunak, berriz, ez du aukerarik izan Sadarren, eta 0-9 galdu du Bartzelonaren kontra.
Arabarrak geratu dira lehenbizi bidean. Era krudelean galdu dute, Granadak 85. minutuan sartu baitu partidako gol bakarra. Hori gutxi balitz bezala, Patricia Larque atezainak sartu du gola bere atean, jokaldi nahasi batean.
Arabarrak geratu dira lehenbizi bidean. Era krudelean galdu dute, Granadak 85. minutuan sartu baitu partidako gol bakarra. Hori gutxi balitz bezala, Patricia Larque atezainak sartu du gola bere atean, jokaldi nahasi batean.
Nafarrak, berriz, ezinean aritu dira Bartzelona ahalguztidunaren aurrean. Lehen ordu erdia bete aurretik jada bi gol jaso dituzte, eta, bigarren zatian, beste zazpi jaso dituzte. Hala ere, ikusteko dago zer gertatuko den kanporaketa horretan, Bartzelonak Geyse Ferreira zelairatu baitu, eta aurrelariak zigorra bete behar baitzuen aurreko denboraldian txartel gorria atera baitzioten Kopan jokatu zuen azken partidan. Madril taldean ari zen orduan. Osasunak jada jakinarazi du helegitea jarriko duela.
Bihar, Realak jokatuko du. Atletico Madril hartuko du Zubietan (18:30, Teledeporte). «Ondo gaude, eta ondo prestatu dugu lehia. Garrantzitsua da etxean jokatzea, eta espero dugu zaleek laguntzea; behar ditugu. Oso erakargarria da; Kopa da, eta amaiera arte egon nahi dugu», esan du Natalia Arroyo Realeko entrenatzaileak. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222991/aebek-kanadak-eta-mexikok-harremanak-sendotu-dituzte.htm | Mundua | AEBek, Kanadak eta Mexikok harremanak sendotu dituzte | Joe Biden, Justin Trudeau eta Angel Manuel Lopez Obrador Mexikon elkartu dira, eta adostu dute Ipar Amerikan eskualdearen segurtasuna areagotuko dutela, legez kanpoko migrazioa borrokatuko dutela eta lehiakortasuna bultzatuko dutela. | AEBek, Kanadak eta Mexikok harremanak sendotu dituzte. Joe Biden, Justin Trudeau eta Angel Manuel Lopez Obrador Mexikon elkartu dira, eta adostu dute Ipar Amerikan eskualdearen segurtasuna areagotuko dutela, legez kanpoko migrazioa borrokatuko dutela eta lehiakortasuna bultzatuko dutela. | Three amigos (hiru lagun) esaten zaie AEBetako, Kanadako eta Mexikoko presidenteei elkartzen direnean, baina, bart gauean Joe Bidenek, Justin Trudeau eta Andres Manuel Lopez Obradorrek egin duten bileran, hori baino gehiago direla esan dute: ez direla «bizilagunak», baizik eta «bazkideak». Ipar Amerikako Buruen X. Goi Bileran izan dira hiruak bart (NALS, ingelerazko siglekin).
Mexikon elkartu dira Ipar Amerikako hiru agintariak, eta segurtasunaren, garapenaren, jasangarritasunaren eta inklusioaren arloetan euren arteko harremana indartzeko konpromisoa hartu dute. Ohar bateratu batean adierazi dute hainbat printzipio komun izango dituztela: aniztasuna, berdintasuna eta inklusioa, klima aldaketaren aurkako politikak eta ingurumenaren defentsa, eskualdearen lehiakortasuna, migrazioaren kontrola eta garapena, osasuna eta segurtasuna.
«Migrazio seguru, ordenatu eta gizatiar» baten garrantzia azpimarratu dute hiruek, eta duela sei urte hiru herrialde horiek Los Angelesen (AEB) sinatu zuten adierazpena berretsi. Gaur erdietsi duten akordioan, legearen araberako migrazio bideak zabaldu eta bultzatzea adostu dute. Baita migratzaileen eta errefuxiatuen integrazioa bultzatzea eta asiloa edo babesa eskatzen dutenak babestea ere.
Legez kanpoko migrazioa murrizteko ahaleginean jarraituko dutela esan dute, eta iragarri dute webgune bat sortuko dutela legearen barruan dauden migratzeko aukerei buruz informatzeko.
Horrez gain, legez kanpoko migrazioaren eta desplazamendu behartuen «sakoneko erroei eta eraginari» heltzeko beharra nabarmendu dute. Besteak beste, kontinentearen segurtasuna indartzeko estrategiak garatuko dituzte, era guztietako mehatxuei aurre egiteko: nazionalak, eskualde mailakoak, globalak eta Internet bidezkoak.
Elkarlana, delitugileak atxilotzeko
Segurtasunaren arloan, adierazi dute euren arteko elkarlanak printzipio bat izango duela: «Giza eskubideen eta zuzenbide estatuaren errespetuak seguruago egiten du Ipar Amerika», dio oharrak. Arlo horretan, adostu dute euren arteko mugez gaindi atxilotuko dituztela delitugileak eta ikertuko dituztela delituak, eta horien artean aipatu dituzte dirua zuritzea, haurren sexu esplotazioa, legez kanpoko suzko armak edukitzea eta pertsonen trafikoa. Droga trafikoaren aurkako borrokan ere kolaboratzen jarraituko dutela esan dute.
Norbere herrialdean baztertutako komunitateei euren demokrazian eta ekonomian parte hartzeko aukerak eskainiko dizkietela ere esan dute, «parte hartze osoa eta esanguratsua izan dezaten, berdintasunean». «Aniztasuna, berdintasuna eta inklusioa» beharrezkotzat jo dituzte AEBak, Kanada eta Mexiko indartzeko, biziberritzeko eta erresilienteak izateko.
Ekonomiari dagokionez, hiru herrialdeen arteko akordioak dakarzkien onurak azpimarratu dituzte, eta prest agertu dira Ipar Amerikara «kalitate oneko inbertsioak» erakartzeko duten gaitasuna areagotzeko, eta berrikuntza eta euren ekonomien erresilientzia bultzatzeko. Zehaztu dute euren artean hornikuntza kateak indartzen ahaleginduko direla, eta inbertsio zehatzak bultzatuko dituztela etorkizunean garrantzitsuak izango diren sektore batzuetan, hala nola erdieroaleen sektorean eta ibilgailu elektronikoenean. «Elkarrizketa publiko-pribatuetara deituko dugu, eta elkarrekin dauzkagun erronka eta aukerei aurre egiteko hornikuntza kateak marraztuko ditugu». |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222992/hiru-urteko-zigorra-ezarri-diote-iruntildeeko-talde-bortxaketako-biktimaren-datuak-zabaldu-zituen-kazetariari.htm | Gizartea | Hiru urteko zigorra ezarri diote Iruñeko talde bortxaketako biktimaren datuak zabaldu zituen kazetariari | Bertzeak bertze, biktimaren izen-abizenak, NA nortasun agiriaren zenbakia eta etxeko helbidea argitaratu ziren 'La Tribuna de Cartagena' hedabide digitalean. | Hiru urteko zigorra ezarri diote Iruñeko talde bortxaketako biktimaren datuak zabaldu zituen kazetariari. Bertzeak bertze, biktimaren izen-abizenak, NA nortasun agiriaren zenbakia eta etxeko helbidea argitaratu ziren 'La Tribuna de Cartagena' hedabide digitalean. | La Tribuna de Cartagena hedabide digitalaren zuzendariari hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote Iruñeko talde bortxaketako biktimaren datuak zabaltzeagatik. Sententziaren arabera, akusatuak ezizen bat erabili zuen 2018ko maiatzean artikulu bat idazteko. Testu horrek «biktimaren pribatutasunean eragiten zuten datuak» zituen: izena, abizenak, etxeko helbidea, NA zenbakia, ikasten zuen unibertsitatearen izena eta bi irudi. Argazkietako batek, gainera, «izaera bereziki apalesgarri eta iraingarria» duela ondorioztatu du epaileak.
Informazio horiek zabaldu ziren momentuan Nafarroako Probintzia Auzitegiak jada emana zuen auto bat. Horren arabera, debekatuta zegoen salatzailearen nortasunari buruzko edozein datu zabaltzea, baita haren identitatea determinatzen laguntzen ahal zuten edozein datu argitaratzea ere.
Hedabide digitalak auto hori bete ez zuenez, biktimak «mezu anonimo ugari jaso zituen Internet bidez: irainak, mehatxuak, argazki muntaketak...». Horren ondorioz, atzerrira joan behar izan zen, eta bere ikasketak bertan behera utzi zituen.
Gaitasungabetze berezia
Kartzela zigorra ez ezik, akusatuak 15.000 euroko kalte ordaina ere eman beharko dio kaltetuari. Gainera, akusatuari gaitasungabetze berezia ezarriko zaiola azaltzen du epaiak: zigorrak dirauen bitartean ezin izanen du kazetaritzarekin lotutako sektore bakar batean ere lan egin. Hala ere, sententzia ez da behin betikoa, eta Murtziako Probintzia Auzitegian horren aurkako apelazio errekurtsoa ezar daiteke. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222993/iritzi-azterlanen-zentroa-sortzeko-lege-proposamena-egin-du-eh-bilduk.htm | Politika | Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko lege proposamena egin du EH Bilduk | Lehendakaritzak kudeatzen duen Prospekzio Soziologikoen Kabinetea ordezkatuko luke zentro berriak. | Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko lege proposamena egin du EH Bilduk. Lehendakaritzak kudeatzen duen Prospekzio Soziologikoen Kabinetea ordezkatuko luke zentro berriak. | EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak eman du ezagutzera bere koalizioak egin duen lege proposamena Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko. Eskaera hori ez da berria, Estarronak gogoratu duenez: 2007an, Eusko Legebiltzarrak aho batez eskatu zion Eusko Jaurlaritzari Prospekzio Soziologikoen Kabinetea legez arautzea, «independentzia, objektibotasuna eta neutraltasuna bermatzeko». «PSEk egin zuen proposamena, eta EAJk bat egin zuen harekin. Hala ere, hamabost urte igaro dira, eta ez Jaurlaritzak, ez EAJk, ez PSEk —orain gobernukide biak—, ez dute urratsik egin Legebiltzarrak emandako agindua betetzeko».
Hori dela eta, «Gobernuak egin ez duen lana» egin du koalizio abertzaleak, Estarronaren esanetan, legea egin eta aurkeztuz. «Hamabost urteren ondoren, Prospekzio Soziologikoen Kabinetea Lehendakariaren konfiantzazko kargu batek zuzentzen du gaur egun ere, eta Urkulluren gobernuaren irizpide eta interes politikoei lotuta dago».
EH Bilduk uste du egungo ereduak ez duela bermatzen horrelako organismo batek «izan beharko lukeen independentzia, neutraltasuna eta gardentasuna». Jaurlaritzari bere ingurura begiratzeko eskatu dio Estarronak: «Erraza da ikustea eredu hori ez dela normala, eta guk anomalia horiek amaitzea nahi dugu».
Inkesten eragina errealitatean
Koalizio subiranistaren arabera, «ukaezina» da gizarte zientziek errealitatean eragiten dutela, eta inkestek «iritzia sortzeko eta joerak markatzeko »balio izan dezaketela. «Erraza da ikustea unean uneko gobernuek inkesta horiek euren interes politikoen arabera erabiltzeko tentazioa izan dezaketela», helarazi du Estarronak; «horregatik da hain garrantzitsua Prospekzio Soziologikoen Kabineteetan autonomia osoa, neutraltasuna, gardentasuna eta objektibotasuna bermatzea, Gobernuaren gidalerro eta interes politikoetatik urrun».
Gaur egun Lehendakaritzan dagoen Prospekzio Soziologikoen Kabinetea desagertu egingo litzateke zentro berria martxan jartzeko, EH Bilduren lege proposamena aurrera aterako balitz. «Zentro berria erakunde autonomo gisa eratuko litzateke azterketa soziologikoak egiteko: Euskal Herri osoko gai estrategikoen inguruko iritzien inguruko azterlanak, politika eta zerbitzu publikoen ebaluazioak, boto asmoari buruzkoak, alderdi edo lider politikoen inguruko balorazioak, eta abar».
Zentroaren egitura
EH Bilduk proposatu duen legeak 22 artikulu eta bost xedapen ditu, eta, besteak beste, Iritzi Azterlanen Zentro horrek izango lituzkeen egitura eta antolaketa zehazten ditu, «independentea izango dela bermatzeko». Horren arabera, zazpi kidek osatutako Kontseilu Errektore batek zehaztuko luke zentroaren lan ildoa. Zazpi kide horiek Legebiltzarrak aukeratuko lituzke. Taldeok hamabi izen proposatuko lituzkete, eta, haien artean, Osoko Bilkurak zazpi hautatuko lituzke gehiengo kualifikatuarekin. Hautatua izateko hiru bostenen bozkak beharko liratekeela proposatu du koalizioak
Independentzia bermatzeko, Kontseilu Errektoreko kideek ezingo lukete beste edozein kargu politiko bete, ezta ardurarik izan ere alderdietan, sindikatuetan edo enpresa erakundeen ordezkaritzetan. Kontseiluan ordezkaritza paritarioa bermatu beharko litzateke, era berean, eta kontseiluak berak hautatuko lituzke gehiengo osoz, bere kideen artean, presidentea eta presidenteordea, bi baldintzarekin: biek bi hizkuntza ofizialak erabiltzeko gai izatea, eta, presidentea emakumezkoa baldin bada, presidenteordea gizonezkoa izatea, edo alderantziz. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222994/gora-egin-dute-covid-19aren-aurkako-txertaketek-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Gora egin dute COVID-19aren aurkako txertaketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Adin guztientzako txertaketa kanpaina abenduaren 22an abiatu zen. Azken hilabetean gehien txertatu direnak 50-59 urte bitartekoak izan dira. | Gora egin dute COVID-19aren aurkako txertaketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Adin guztientzako txertaketa kanpaina abenduaren 22an abiatu zen. Azken hilabetean gehien txertatu direnak 50-59 urte bitartekoak izan dira. | Txinako mugen irekitzea eta Kraken aldaera berriaren hedapen azkarra dela medio, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako milaka lagunek bigarren errefortzu dosia hartzea erabaki dute. Horren erakusle da, joan den abenduaren 19an ia 394.000 lagunek jasoa zutela txerto hori, eta astelehenean, berriz, 416.000 herritarrek baino gehiagok. Beraz, 22.000 pertsona inguru txertatu dituzte hilabete batean baino gutxiagoan. Hala ere, dosi hori jaso duten herritarren kopurua %32koa da.
Ikusi gehiago: Leku itxietan eta garraio publikoan maskara erabiltzea gomendatu du OMEk, Txinako kutsatzeengatik
Lehenbiziko errefortzu dosia jaso duten herritarren kopuruak ere gora egin du. Abenduaren 19an 1.292.000 inguru ziren, eta joan den astelehenean, aldiz, 1.296.000 baino gehiago. Orotara, beraz, 4.000 herritarrek baino gehiagok jaso dute hilabete eskasean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleen %75ek jaso du txerto hori.
Orokorrean, 60 urtetik gorakoek jaso dute txerto gehien, eta 29 urtetik beherakoek, berriz, gutxien. Adin guztientzako txertaketa kanpaina joan den abenduaren 22an abiatu zen; hala, azken hilabetean, 50-59 urte bitartekoak txertatu dira gehien.
Txertaketa kanpaina
Kraken aldaerarekin bi lagun kutsatu direla azaldu zuen atzo Bigen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Horrekin batera, gogoratu zuen txertoak direla pandemiari aurre egiteko «bitarteko eraginkor bakarra», eta herritarrei txertatzeko eskatu zien. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222995/boluarteren-aurkako-atariko-ikerketa-bat-abiatu-du-peruko-fiskaltzak-genozidioa-egotzita.htm | Mundua | Boluarteren aurkako atariko ikerketa bat abiatu du Peruko Fiskaltzak, genozidioa egotzita | Gobernuko hiru ministrori eta bi ministro ohiri ere atariko ikerketa ireki die. Hogei urtetik beherako espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete. Lehen ministroak «dolu nazionala» dekretatu du gaurko. | Boluarteren aurkako atariko ikerketa bat abiatu du Peruko Fiskaltzak, genozidioa egotzita. Gobernuko hiru ministrori eta bi ministro ohiri ere atariko ikerketa ireki die. Hogei urtetik beherako espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete. Lehen ministroak «dolu nazionala» dekretatu du gaurko. | Urak harro daude Perun. Dina Boluarte herrialdeko presidentea kargutik kentzeko eta Pedro Castillo estatuburu ohia espetxetik ateratzeko eskatzeko protesta ugari egiten ari dira Latinoamerikako estatu horretan. Istilu larriak gertatzen ari dira Poliziaren eta manifestarien artean; herenegun, esaterako, hamazazpi lagun hil ziren herrialdearen hegoaldean, tartean, polizia bat. Abenduaren 11tik, gutxienez 47 pertsona hil dira. Bada, gertakari horiekin lotuta, Peruko Fiskaltzak atariko ikerketa bat ireki die Boluarteri, hiru ministrori eta bi ministro ohiri. Fiskaltzak herritarren aurka ustez genozidioa, hilketak eta lesio larriak egitea egozten dizkie sei horiei.
Fiskal nagusi Patricia Benavidesek baieztatu duenez, Ministerio Publikoak ez du onartuko «heriotza horiek zigor gabe geratzea». Halaber, goratu egin du atariko ikerketa hori «gertatzen ari diren guztiaren erantzule diren goi funtzionarioen» aurka abiatu izana. Benavidesen esanetan, ikerketa egin da «2022ko abendutik 2023ko urtarrilera bitarte Apuric, La Libertad, Puno, Junin, Arequipa eta Ayacucho eskualdeetan ustez egindako genozidioagatik, hilketengatik eta eragindako lesio larriengatik.
Boluarte ez ezik, Alberto Otarola lehen ministroa, Victor Rojas Barne ministroa eta Jorge Chavez Defensa ministroa ere atariko ikerketako zerrenda horretan sartu ditu fiskaltzak; baita Pedro Angulo lehen ministro ohia eta Cesar Cervantes Barne ministro ohia ere.
Fiskaltzak presidentearen aurkako beste atariko ikerketa bat zeukan abiatuta lehendik, abenduko liskarretan izandako hildakoengatik, Castilloren kargugabetzearen ondoren Boluartek kargua hartu eta egun gutxira.
Genozidio delituagatik, estatuburuak eta gainerako ministroek eta ministro ohiek gehienez hogei urteko espetxe zigorrari aurre egin beharko liokete, talde bateko kideak hiltzeagatik, lesio larriak eragiteagatik edota taldea bera suntsitzeagatik.
«Erraztasunak» fiskaltzari
Ikerketa horrekin lotuta, Alberto Otarola lehen ministroak atzo Kongresuan egindako agerraldian ziurtatu zuenez, gobernuko agintariek «erraztasun guztiak» emango dizkiotela fiskaltzari, manifestazioetan izandako heriotzak iker ditzan. Latinoamerikako herrialdea krisi politiko eta sozial larri batek astindu duen honetan, Otarolak «lasaitasunerako, bakerako eta ordenarako» deia egin zien perutarrei, eta iragarri zuen «dolu nazionala» ezarri zuela gaurko. Horrez gain, lehen ministroak jakinarazi zuen etxeratze agindua dekretatu zutela Puno eskualdean, 20:00etatik 04:00etara.
Bide batez, Otarolak konfiantza mozioa gainditu du Kongresuan egindako bozketan; 73 diputatuk babestu dute, 42k aurka bozkatu dute eta sei abstenitu egin dira.
Castillo presidente ohiak atxiloaldian dirau oraindik. Peruko Botere Judizialeko epaile nagusiak abenduaren16an onartu zuen fiskaltzaren eskaera, atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzea. «Ihes egiteko arriskua» dagoela deritzo fiskaltzak. Castillo abenduaren 7an atxilotu zuten, Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira hura kargutik kendu ondoren.
Poliziaren jarduna, «sarraskitzat»
Peruren auzoko herrialdeek —Argentinak, Boliviak, Txilek, Kolonbiak eta Mexikok, besteak beste— «kezka sakona» adierazi izan dute agintari ohiaren atxiloketagatik eta horren ondorioz jazo diren gertakariengatik. Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak, esaterako, «sarraskitzat» jo du Poliziak indarra erabili izana herritarren aurka. Horiek horrela, Petrok eskatu du «kautela neurriak» ezar ditzatela herrialdean, giza eskubideak errespetatzeko «ezinbestekoak» direla iritzita.
Kolonbiako estatuburuaren gisan, AI Amnesty Internationalek ere Peruko Gobernuari eskatu dio «berehala» utzi dezatela bertan behera Boluarteren aurka protesta egiten ari diren zibilen aurkako «indarraren gehiegizko erabilera». GKE gobernuz kanpoko erakundearentzat, «errepresioaren» amaierako «lehen urratsa» izango da Peruk egun duen krisi politiko eta sozialetik ateratzeko. AIko Ameriketako zuzendariak ohar batean adierazi duenez, Limak aintzakotzat hartu behar ditu Poliziaren eta manifestarien arteko liskarretan izandako heriotzak, baita istiluek eragindako larritasun egoera ere. Horregatik, gehiegikeriak «agintzen edo onartzen» dituztenak ikertzeko deia egin dio fiskaltzari. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222996/europako-oinarrizko-azpiegiturak-babesteko-ekinbide-bateratu-bat-iragarri-dute-ebk-eta-natok.htm | Mundua | Europako oinarrizko azpiegiturak babesteko ekinbide bateratu bat iragarri dute EBk eta NATOk | Von der Leyenen arabera, Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei erantzutea du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak. | Europako oinarrizko azpiegiturak babesteko ekinbide bateratu bat iragarri dute EBk eta NATOk. Von der Leyenen arabera, Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei erantzutea du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak. | EB Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak iragarri dute martxan jarri dutela erasoak gertatzen direnean Europako oinarrizko azpiegiturak babesteko ekinbide bateratu bat. Joan den irailean Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei erantzutea du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak.
Horixe jakinarazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, prentsaren aurrean, erakundeko komisarioen bilera hasi aurretik. Hain zuzen, Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek ere parte hartu du batzar horretan. EBk eta NATOk hamalau puntuko hitzarmen bateratu bat sinatu zuten atzo, «eremu euroatlantikoan bakea, askatasuna eta joritasuna sustatzeko».
Stoltenberg alboan zuela Von der Leyenek esan duenez, bi instituzioetako adituek elkarrekin lan egingo dute «mehatxuak detektatzeko, zaurgarritasun estrategikoak ikertzeko, printzipioak garatzeko eta neurriak proposatzeko». Zehaztu du ekinbide horrek garraioaren eta energiaren sektoreei eragingo diela, baita eremu digitalari ere. «Nord Streami egindako sabotajeak erakutsi du prest egin behar dugula molde horretako mehatxuei aurre egiteko».
NATOko buruak nabarmendu du Ukrainako gerraren harira energia «arma gisa» erabiltzen ari dela Vladimir Putin Errusiako presidentea, eta argudiatu du, hortaz, martxan jarritako ekinbidea «aurrerapauso garrantzitsua» dela gizarteak «indartsuagoak» egiteko.
Taiwan eta NATO
Taiwango armadako buruzagi batek gaur egindako agerraldian adierazi duenez, 2021ean sei hilabeteko formakuntza jaso zuen NATOren eskola batean, Erroman. «Prestakuntza akademikoa izan zen, ez militarra», egin du ñabardura. Aintzat hartu behar da Pekinek esaten duela Taiwan Txinaren parte dela, eta ez duela baztertzen uhartea inbaditzea. Taiwanek ez du harreman diplomatiko formalik NATOko herrialdeekin, baina Defentsa arloan AEBek, aliantzako herrialderik handienak, babesten ditu. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222997/gipuzkoako-jantzi-denden-sektoreak-hitzarmena-sinatu-du.htm | Ekonomia | Gipuzkoako jantzi denden sektoreak hitzarmena sinatu du | ELA sindikatuak eta patronalek gaur sinatu dute Gipuzkoako arropa dendetako langileen hitzarmena. Besteak beste, soldata taulak %14,1 eguneratzea adostu dute. | Gipuzkoako jantzi denden sektoreak hitzarmena sinatu du. ELA sindikatuak eta patronalek gaur sinatu dute Gipuzkoako arropa dendetako langileen hitzarmena. Besteak beste, soldata taulak %14,1 eguneratzea adostu dute. | Hemeretzi greba egunen ostean, akordioa lortu dute Gipuzkoako arropa dendetako langileek eta patronalek. ELA sindikatua gaur bildu da patronalekin, 14:00etan, eta proposamena langileen artean bozkatu ondoren, hitzarmena sinatu dute bi aldeek. Akordioak 2010etik 2025erako indarraldia izango du.
KPIaren, ordutegiaren eta digitalizazioaren araberako aldaketak jarriko dituzte indarrean. Besteak beste, %14,1 eguneratuko dituzte soldata taulak; hamabost urte horietan izandako inflazioaren batura, hain justu. Are, datozen hiru urteetako soldata igoerak zehaztu dituzte: %4,5ekoa 2022an, %5ekoa 2023an, eta aurreko urteko KPIa gehi %1,4koa 2024an eta 2025ean.
Ikusi gehiago: «Oso gogorra izan da prozesua, baina harro gaude»
Digitalizazioak eta salmenta prozesu berriek eragindako lan karga konpentsatzeko, 250 langiletik gorako enpresetan hilean ehun euroko plusa jasoko dute estatuko zerbitzuetan diharduten langileek.
Ehungintzaren sektoreko plataforma eta enpresa digitalei ere eragingo die hitzarmenak: hots, saltzaile kategoria izango dute online salmentan aritzen direnek.
Ordutegiari dagokionez, astelehenetik larunbaterako lanaldiaren banaketa arautuko dute, igandeak eta jaiegunak atseden egun gisa bermatzeko. Horrez gain, orduak finkatzeko klausula bat gehitu dute, langileek urtean egindako lanaldi luzapenen batezbestekoa finkatzeko.
ELAren eskutik egin dute bidea arropa dendetako langileek, sindikatuak %85eko ordezkaritza baitu sektorean. Abenduaren 29an hamaika eguneko greba hasi zuten, eta, aurretik, beste zortzi greba egun egin zituzten. 2.700 pertsona inguruk dihardute Gipuzkoako ehungintzan, eta gehienak emakumeak dira. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222998/the-fabelmans-eta-the-banshees-of-inisherin-garaile-urrezko-globoetan.htm | Kultura | 'The Fabelmans' eta 'The Banshees of Inisherin', garaile Urrezko Globoetan | Steven Spielbergen filmak pelikula dramatiko onenaren saria irabazi du, eta Martin MacDonaghenak, berriz, komedia edo musikal onenarena | 'The Fabelmans' eta 'The Banshees of Inisherin', garaile Urrezko Globoetan. Steven Spielbergen filmak pelikula dramatiko onenaren saria irabazi du, eta Martin MacDonaghenak, berriz, komedia edo musikal onenarena | Hollywoodeko atzerriko prentsaren elkarteak gaur goizaldean banatu ditu bere sariak, Urrezko Globoak, eta bi garaile nagusi izan dira: The Fabelmans eta The Banshees of Inisherin. Steven Spielbergen filmak drama alorreko pelikula onenaren saria eskuratu du, eta Spielbergek berak zuzendari onenarena. Martin MacDonaghenak, berriz, hiru sari irabazi ditu: komedia edo musikal onenarena, gidoi onenarena MacDonaghentzat berarentzat, eta komedia edo musikaleko gizonezko aktore onenarena (Colin Farrell).
Dramako interpretazio onenaren sariak Austin Butlerrentzat (Elvis) eta Cate Blanchettentzat (Tár) izan dira, eta komedia edo musikaleko emakumezko aktore onenarena, berriz, Michelle Yeoh-k irabazi du, Everything Everywhere All At Once filmagatik. Taldeko interpretazio onenaren sariak, berriz, Ke Huy Quanek eta Angela Bassettek jaso dituzte, Everything Everywhere All At Once eta Black Phanter: Wakanda Forever filmetan egindako lanagatik, hurrenez hurren.
Soinu banda onenaren saria Justin Hurwitzek jaso du (Babylon), eta abesti onena RRR filmeko Naatu Naatu izan da.
Gullermo del Tororen Pinocchio filma izendatu dute animaziozko film onena, eta Santiago Mitreren Argentina, 1985, berriz, atzerriko film onena.
Telebistako sariei dagokienez, House of the Dragon izan da drama onena, Abbott Elementary komedia edo musikal onena, eta The White Lotus telesail labur onena. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/222999/leku-itxietan-eta-garraio-publikoan-maskara-erabiltzea-gomendatu-du-omek-txinako-kutsatzeengatik.htm | Mundua | Leku itxietan eta garraio publikoan maskara erabiltzea gomendatu du OMEk, Txinako kutsatzeengatik | Europako gobernuek prebentzio neurriak hartzea «zentzuzkoa» da OMErentzat, baina «diskriminaziorik gabekoak» izan daitezela eskatu die. | Leku itxietan eta garraio publikoan maskara erabiltzea gomendatu du OMEk, Txinako kutsatzeengatik. Europako gobernuek prebentzio neurriak hartzea «zentzuzkoa» da OMErentzat, baina «diskriminaziorik gabekoak» izan daitezela eskatu die. | Leku itxietan eta garraio publikoan maskarak erabiltzeko gomendatu die OME Osasunaren Mundu Erakundeak Europako herritarrei. Azken asteotan Txinan COVID-19aren kutsatzeek izan duten hazkundeak bultzatu du OME gomendio horiek egitera. Informazio «zehatza eta periodikoa» emateko eskatu dio, gaur, Hans Henri P. Kluge OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak Txinako Gobernuari, birusaren eboluzioa hobeto ezagutzeko. Informazio hori eskuratu bitartean, adierazpen batean esan du «zentzuzkoa» dela EB Europako Batasuneko estatu kideetako eta kontinenteko gainerako herrialdeetako gobernuek prebentzio neurriak hartzea.
Hala ere, gaineratu du neurri horiek «proportziozkoak eta diskriminaziorik gabekoak» izan behar dutela, baita «zientzian oinarritutakoak» ere. Izan ere, Txinan gertatzen ari den COVID-19 kasuen gorakada ikusirik, handik iristen diren bidaiariei COVID test negatiboak eskatzea gomendatu zuen EBk aurreko astean. OMEk ez du bere egin gomendio hori.
Ikusi gehiago: Gora egin dute COVID-19aren aurkako txertaketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan
Suitzan, esaterako, ez diete test negatibo bat eskatuko Txinatik hara iritsitako bidaiariei. Gaur iragarri du erabaki hori Suitzako Gobernuak, eta, ohar baten bidez, adierazi du EBren gomendioak aintzat hartu dituela, baina ondorioztatu duela «oraingoz» ez dela beharrezkoa Txinako bidaiariei test negatiboak eskatzea. Hala ere, maskara erabiltzea gomendatuko du.
Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak nabarmendu izan duenarekin, ordea, bat dator OME; alegia, Txinako COVID-19 kasu positiboen gorakada ez dela «berehalako mehatxu bat» Europako herritarrentzat. «Ez dugu aurreikusten Txinako kasu positiboen hazkundeak nabarmen eragingo dionik COVID-19aren egoera epidemiologikoari Europan», adierazi du Klugek. Izan ere, Txinako kutsatzeen artean dauden COVID-19aren aldaerak ez dira arrotzak Europan; «berberak dira», Klugeren arabera. Suitzako Gobernuak argudio bera erabili du test negatiboak ez eskatzeko erabakia justifikatzeko.
OMEren estatistiken arabera, urtarrileko lehen astean 252.000 lagun kutsatu ziren Txinan, eta 700 lagun hil ziren COVID-19arengatik. Hala ere, munduko egoera «duela urtebete baino hobea» dela nabarmendu du gaur Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendari nagusiak.
Hala ere, XBB.1.5 aldaerak izan dezakeen eragina ikertzen ari da orain OME. AEB Ameriketako Estatu Batuetan hedatzen hasia da, eta badakite ja «oso kutsakorra» dela. Europan kasu gutxi identifikatu dituztela nabarmendu du OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak.
COVID-19aren eboluzioaren ikerketari garrantzia emateko eskatu die Klugek EBko estatu kideetako eta kontinenteko gainerako herrialdeetako gobernuei, baita osasungintza publikoan inbertsioak handitzeko ere. Hiru hitzetan laburbildu du OMEren ustez pandemiaren laugarren urte honetan zer indartu behar den: «Zientzia, zainketa eta erantzukizuna». |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223000/ia-bi-urtez-itxita-egongo-da-koldo-mitxelena-kulturunea.htm | Kultura | Ia bi urtez itxita egongo da Koldo Mitxelena kulturunea | Gipuzkoako Foru Aldundiak eraikinaren zati bat eraberritzeko aurreproiektua onartu du. Obrek irauten duten 21 hilabeteetan erabat itxita egongo da, baina oraindik ez dute zehaztu noiz hasiko diren lanean. | Ia bi urtez itxita egongo da Koldo Mitxelena kulturunea. Gipuzkoako Foru Aldundiak eraikinaren zati bat eraberritzeko aurreproiektua onartu du. Obrek irauten duten 21 hilabeteetan erabat itxita egongo da, baina oraindik ez dute zehaztu noiz hasiko diren lanean. | Donostiako Koldo Mitxelena kulturunearen ateak itxita egongo dira ia bi urtez. Gipuzkoako Foru Aldundiak atzo onartu zuen eraikinaren zati bat eraberritzeko aurreproiektua: 8.400.000 euroko aurrekontua izango dute lanek, eta, printzipioz, 21 hilabete iraungo dute. Oraindik ez dute iragarri, ordea, obrak noiz hasiko diren.
Foru Aldundiak azaldu duenez, eraikina erabat itxita egongo da hilabete horietan. Beste leku batzuetara mugituko dituzte kulturuneak gaur egun eskaintzen dituen zerbitzuak: liburuak mailegatzeko zerbitzua Errege Katolikoen kalean dagoen Komikigunera eramango dute, eta aretoko programazioa, berriz, Santa Teresa komentura.
Zerbitzu gehiago ere baditu eraikinak. Liburutegiko zerbitzu teknikoak, ikertzaileentzako arreta eta infoteka Mirakruzen dagoen Villa Asuncionera eramango dituzte, eta funts historikoa eta ondarezkoa Oñatiko Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoan egongo dira; hala, ikertzaileek dokumentuak eskatu ahal izango dituzte.
Proiektu estrategikoa
Koldo Mitxelena berritzeko asmoa ez da berria. 2020ko maiatzean, ordea, pandemia zela eta, Harkaitz Millan Kultura diputatu zenak azaldu zuen atzeratu egingo zutela egitasmo hori. «Lehentasunak berregituratu behar izan ditugu», esan zuen, baina gehitu zuen kulturunearen berriztatzea «proiektu estrategikotzat» jotzen zutela.
2021eko otsailean, berriz, proiektua «birdimentsionatu» egingo zutela iragarri zuen Millanek; hau da, egoera soziala eta ekonomikoa ikusita, soilagoa eta merkeagoa izatea erabaki zuten (sei milioi euro inguruko kostua zuen proiektu berriak). Orduan azaldu zuenez, lanak 2021eko udazkenean hastea zen asmoa. Azkenean, ordea, aurreproiektua ez da onartu orain arte.
Lanek hiru ardatz nagusi dituzte: irisgarritasuna hobetzea, gaizki dauden elementu arkitektonikoak berritzea eta espazio gehiago jartzea erabiltzaileen eskura.
Ikusi gehiago: Eraberritze soilagoa eta merkeagoa |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223001/erasotzaileen-gaineko-kontrol-telematikoa-areagotzea-agindu-du-madrilek.htm | Gizartea | Erasotzaileen gaineko kontrol telematikoa areagotzea agindu du Madrilek | Espainiako Barne Ministerioa indar polizialekin bilduta egon da bi egunez, hilketa matxisten gorakadari nola erantzun aztertzen. Biktimentzako babes neurri gehiago eskatu ditu Fiskaltzak, baina ez du ontzat jo andreei bikotekideen aurrekarien berri ematea. | Erasotzaileen gaineko kontrol telematikoa areagotzea agindu du Madrilek. Espainiako Barne Ministerioa indar polizialekin bilduta egon da bi egunez, hilketa matxisten gorakadari nola erantzun aztertzen. Biktimentzako babes neurri gehiago eskatu ditu Fiskaltzak, baina ez du ontzat jo andreei bikotekideen aurrekarien berri ematea. | Urtea hasi baino ez da egin, eta oso denbora laburrean lau hilketa matxista izan dira Espainian. Iritzi publikoa aztoratu du horrek, eta Espainiako Gobernua hasi da sarraskia geldiarazteko neurri gehiagoren bila. Barne Ministerioak indar polizialak bildu ditu bi egunez Madrilen —tartean Ertzaintza eta Foruzaingoa—, eta erasotzaileen gaineko kontrol telematikoa indartzea erabaki du, bertako iturriek gaur arratsaldean aurreratu zutenez: «garrantzi berezia» duten kasuetan edo gizona oso arriskutsutzat jotzen dutenean, poliziek epaileei eskatuko diete kontrolerako eskumuturrekoak jartzea. Bide beretik joko dute fiskalek ere: Emakumeen aurkako Indarkeriari buruzko Aretoko fiskal Teresa Peramentok arloko fiskalei eskatu die «proaktiboak» izan daitezen andreak babesteko neurriak galdegitean.
Funtsean, biktimeentzako babes neurri gehiago eskatuko dituzte fiskalek, behin-behinean bada ere, eta biktimek eurek galdegiten ez dutenetan ere. Hala, erasotzailearentzat behin-behineko espetxealdia eskatzen ez duten kasuetan, gizonei gailu telematikoak jartzea eskatuko dute fiskalek —andreekiko urruntzea koltrolatzeko— , biktimak arrisku maila ertainean, altuan edo muturrekoan daudela antzematen dutenean. Izan ere, Espainiako Estatuan 2022an eraildako andreen %43k salaketa jarria zuten aurrez, baina horien herenek baino gutxiagok izan zuten babes neurriren bat.
Barne Ministerioak jakinarazi du iaz 2021ean baino gailu telematiko gehiago instalatu zituztela, baina halere, areagotu egin nahi du horien erabilera. Hala, emakumeen arriskuen balorazioa egitean, arrisku hori «ertaina garrantzia bereziarekin» edo altuagoa denean, berez eskatuko dute erasotzaileari kontrol telematikoa ezartzea.
Era berean, arriskua zehatzago neurtzeko dilijentziak ere eskatu ahalko dituzte fiskalek. «VioGen-ekin ez baita beti nahikoa», aitortu du Peramentok, poliziek nagusiki erabiltzen duten sistemari erreparatuta —Nafarroan baliatzen dute, baina ez Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan—. Hain justu, arriskua forentse batek aztertzea galdegin ahalko dute fiskalek, baina Peramentok ohartarazi du epaitegi guztietan ez dagoela horretarako profesionalik. Hala, bortxaren aurkako estatu ituna ere ekarri du gogora: «Langile espezializatu gehiago behar dira».
Aurrekariez ohartaraztea
Barne Ministerioak egindako beste proposamen bat ere izan dute mahai gainean: irizten badiote emakume bat indarkeria matxista pairatzeko arrisku larrian dagoela eraso bat salatu duelako adibidez, eta ustezko erasotzaileak aurrekariak baldin baditu indarkeria matxistarekin lotutako auzi batengatik, hori ohartaraziko liokete emakumeari, eta aurrekari horien berri eman. Datuetan oinarritzen dira hori proposatzeko: hilketa matxista egon den kasuetan, hiltzaileen %40k aurrekari penalak zituzten indarkeria matxistagatik.
Peramentok,ordea, zalantza batzuk agertu ditu, eta adierazi du neurri hori aplika litekeela soilik «praktika orokorra» ez bada eta emakumearentzat «arrisku larria» baldin badago. Hori ikusirik, Barne Ministerioak argitu du bere asmoa ez dela «alerta automatiko bat» ezartzea aurrekariak dituzten gizonei dagokienez.
Espainiako Berdintasun ministro Irene Monterok adierazi du neurria babestuko dutela bideragarria baldin bada, uste baitu garrantzitsua dela «biktimak babestea» eta «arreta erasotzaileengan jartzea». Hala ere, ohartarazi du neurri hori ez litzatekeela arazo guztien soluziobidea, «indarkeria matxista egiturazkoa baita».
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua «fokua erasotzaileengan» jartzearen alde agertu da, baina tentua eskatu du: «Halako neurriek lege babes sendoa behar dute, eta oraintxe bertan ez dago halakorik».
Zerrenda publikoen alde
Clara Campoamor elkarteko abokatu Jose Miguel Fernandez Lopez de Uralde elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta, neurriaz galdetuta, aurrekariak dituzten erasotzaileen errolda publiko bat egitearen alde agertu da: «Berdintasunerako urratsa izango litzateke, bizitzeko segurtasunaz eta oinarrizko eskubideez ari baikara».
Fernandezek azaldu du beste herrialde batzuetan antzeko neurriak hartu dituztela: «Errealitateak erakusten digu kasu horietan ez dagoela gizarteratzerik eta erasotzaileek maiz delitua egiten dutela berriro». Horregatik, Clara Campoamor elkarteak urteak daramatza adierazten horrelako erregistro publiko bat egin behar dela.
Zenbaiten ustez, horrelako zerrenda publiko bat egiteak han agertzen direnen intimitaterako eskubidea urratuko luke. Fernandez ez da iritzi horretakoa: «Epai irmo batez ari bagara, datu horiek ez dira pertsonalak, publikoak baizik. Emakumeek bizitzeko duten eskubideak gailendu beharko luke kasu honetan». Fernandezek gogorarazi du Ogasunak zordun handien zerrendak argitaratzen dituela: «Auzi honetan ez gara informazio ekonomikoaz ari; bizitza eta oinarrizko eskubideak daude jokoan». |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223002/petronorreko-lehen-lanuztea-arrakastatsua.htm | Ekonomia | Petronorreko lehen lanuztea, «arrakastatsua» | Langileek mobilizazioak hasi dituzte lan hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko. KPIaren igoera tauletara eramatea ezinbestekoa dela aldarrikatu dute. | Petronorreko lehen lanuztea, «arrakastatsua». Langileek mobilizazioak hasi dituzte lan hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko. KPIaren igoera tauletara eramatea ezinbestekoa dela aldarrikatu dute. | Petronorreko langileek hiru orduko lanuztea egin dute gaur goizean, lan hitzarmenaren negoziazioa «desblokeatzeko». 200 bat langile bildu dira Muskizko findegiaren aurrean, eta ekoizpena eten dute. Langileek azaldu dutenez, lan hitzarmena berritu gabe dago 2019tik, soldatak izoztuta dauzkate, eta iaz, ekoizpenean bakarrik, aparteko 60.000 ordu egin ziren. «Repsolek Madrilen sinaturiko akordioa inposatu nahi digu enpresak, eta akordio horrek, besteak beste, ez du bermatzen KPIaren araberako soldata eguneraketak tauletara eramatera. Eta baldintza hori marra gorri bat da guretzat», azaldu du Javi Losa langile batzordeko buruak, Trabajadores por la Unidad (TU) sindikatukoak.
Petronorreko langileek 88 orduko lanuzteak dituzte aurreikusiak urtarrilerako. Ekoizpenean 1.006 langile dira, eta, horiez gain, beste mila daude findegiko mantenu azpikontratetan —mantenu etenak egiten dituztenean, 2.000 ere izaten dira—. 2019az geroztik ari dira lan hitzarmena berritzeko negoziazioetan, eta orain arte eginiko hamabi bileretan enpresak izandako jarrera kritikatu dute. Gogoratu dute Petronorrek 305 milioi euroren irabaziak izan zituela iazko lehen bederatzi hilabeteetan eta haien eskaintzek talka egiten dutela emaitza on horiekin.
Langileen eskaera nagusia zera da, soldata KPIaren arabera igo dadila, eta igoera hori soldata tauletan islatu dadila. «Dirusaria eskaini diezazukete, baina, ez bada tauletan agertzen, bigarren urtetik aurrera dirua galtzen ari zara», azaldu du Losak. Horrez gain, aparteko orduak dira beste talka puntu garrantzitsu bat. Langileek diotenez, enpresak ez du aipatu ere egin urteko ordu kopurua murriztea, eta 2020an hitzarturiko kontratazio akordioa ez du bete. Haren arabera, gutxienez hamabost langile kontratatu beharko lituzkete aparteko orduak murrizteko. Azkenik, 60 urtetik gorako langileen erretiroa erratzea nahi dute, errelebo kontratuaren bitartez. Batzordeak azaldu du 90 inguru direla, eta 2019ra arte enpresak irteerak errazten zituela.
Ordukako lanuzteak dira Petronorreko langileek duten presiobide nagusia. Oinarrizko langileak direnez, greba egiten dutenean gutxieneko zerbitzu oso handiak ezartzen dizkiete, eta zaila da ekoizpenean eragin handia izatea. Lan batzordeari dagokionez, TUk —LAB, ESK eta langile independenteek osaturiko plataforma bat da—, CCOOk, eta ELAk seina kide dituzte, eta UGTk, bost. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223003/batak-bestearengan-sinestearen-indarra.htm | Bizigiro | Batak bestearengan sinestearen indarra | Batak bestearengan sinestearen indarra. | Telesaila: ‘Willow’ Zuzendariak: Stephen Woolfenden, Debs Paterson, Philippa Lowthorpe eta Jamie Childs. Gidoilariak: John Bickerstaff, Hannah Friedman eta Jonathan Kasdan. Aktoreak: Warwick Davis, Ruby Cruz, Erin Kellyman, Ellie Bamber, Amar Chadha-Patel eta Tony Revolory. Atalak: 8. Non ikusi: Disney Plus. Generoa: Abentura.
Maialen Lujanbio indartuta sentitu zen Bertso Txapelketa Nagusiko finalean puntutan Aitor Mendiluzerekin egin behar zuela jakitean, harengan sinesten baitu ariketa horretan. Buruz burukoan, Lujanbiok ere konfiantza osoa zuen Amets Arzallusekin, Iparragirre abila dela doinuan umorez lotsaz kantatzerakoan. Lagunarengan sineste hori da, hein berean, Willow telesailaren ardatza. Kit Tanthalos printzesak Elora Danan salbatzaile aukeratuarengan duen konfiantza funtsezkoa da traman; abentura multzoan murgiltzen diren sei pertsonaia protagonistek elkar zaintzen dute; maitasun erromantiko lesbikoko istorioak badu indarra —Kit printzesaren eta Jade andere zaldunaren artekoa—; eta Willow Ufgood aztiak hasieran Elora Dananen magia dohainetan gutxi sinesteak bidaiaren derrigorrezko abiapuntua finkatzen du.
Tir Asleen erreinuko Airk printzearen bahiketa da istorioaren lehen bulkada. Ondotik, sei laguneko taldeak bidaia arriskutsua egingo du, Airk salbatzeko asmoz. Bidean denetarik gertatuko zaie, atalez atal. Telesailaren lehen bi atalak ez dira bereziki erakargarriak. Zer esanik ez 1988ko izenburu bereko filma gogoan duen ikus-entzulearentzat. Ez dira apartekoak hirugarrena eta laugarrena ere. Baina, fikzioak aurrera egin ahala, bosgarren ataletik zortzigarrenera, gorantz egiten du. Pazientziaz hartzekoa da hasieran, eta, behin pertsonaiekin enpatia garatu eta gero, abenturak beste aire bat hartzen du. Telesaila, edonola ere, ezin da alderatu 1988an Ron Howardek zuzendutako pelikularekin —ekoizle eragileen artean ere ageri da Howard—. Originala beti baita originala, bere xarma guztiarekin.
Baditu telesailak, bestalde, osagai eder dezente. Horietako bat dira atal bakoitzaren kredituak, irudi errealak marrazki bilakatuta, eta beti kanta bikain batez lagundua. Musika aukeraketa da fikzioaren indarguneetako bat. Efektu bereziak ere ez dira nolanahikoak. Istorioaren zerbitzura ondo lotzen dira beti, eta Willow Ufgooden magiaren distira ez da berehalakoan itzaltzen. Warwick Davis aktoreak pertsonaia bera interpretatu du, 34 urte geroago: gazte mukizua zena umore txarreko azti bilakatu da orain. Hala ere, pertsonaia batzuek mami eta grazia gehiago dute abenturan; Kit printzesak, adibidez —Ruby Cruz aktoreak fin hezurmamitzen du—.
Gidoilariak, bestalde, elkarrizketetan ironia eta umorea tartekatzen saiatu dira, une arriskutsuenetan ere bai. Jostagarriago egiten dute horrela dena, nahiz eta une batzuk irrigarri gelditzetik gertu samar egon. Abenturan zehar iragarritako sorginaren borroka zain da bukaeran: azken klimaxa, bertsoaren bukaerako puntua.
Beste bi denboraldi egitekoak dira. Hobera egin dezake telesailak, pertsonaiak hor baitaude magiaz marraztuak. | |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223004/imqk-ez-ditu-kontratatu-beharko-kaleraturiko-76-garbitzaileak.htm | Ekonomia | IMQk ez ditu kontratatu beharko kaleraturiko 76 garbitzaileak | Bidegabeki kaleratuak izan zirela berretsi du Auzitegi Gorenak, baina Gizatzen azpikontratatutako garbiketa enpresara murriztu du ardura. ELAren ustez, «posizionamendu ideologiko» batek baldintzatu du ebazpena, eta Auzitegi Konstituzionalean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da. | IMQk ez ditu kontratatu beharko kaleraturiko 76 garbitzaileak. Bidegabeki kaleratuak izan zirela berretsi du Auzitegi Gorenak, baina Gizatzen azpikontratatutako garbiketa enpresara murriztu du ardura. ELAren ustez, «posizionamendu ideologiko» batek baldintzatu du ebazpena, eta Auzitegi Konstituzionalean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da. | IMQk ez ditu kontratatu beharko 2021ko abendura arte Bilboko bere bi klinikatan —Vicente San Sebastian eta Zorrotzaurreko Kontsultategian— lan egiten zuten 76 garbitzaileak. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen haien kaleratzea bidegabea izan zela, eta Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin du, baina zehaztu du IMQk ez duela haiek kontratatzeko ardurarik. Ardura hori Gizatzen-en gain ezarri du, garbiketa azpikontrata zuen enpresaren gain, hain zuzen. ELA sindikatuak babestu du lan gatazka, eta ebazpenaren azterketa oso kritikoa egin du: «Soldata arrakala ezabatzeko borrokan izan diren emakumeak babesgabe utzi ditu».
2021eko azaroan hasitako auzibidea asteartean amaitu zen, eta ez du albiste gozorik utzi langileentzat. Lan gatazka udazken hartan hasi zen, IMQk garbiketa azpikontrata bertan behera uzteko asmoa zuela jakinarazi zuenean, garbitzaile propioak izateko. 76 garbitzaile horiek, orduan, —hasieran 90 ziren, 85 emakume eta bost gizon— salaketa jarri zuten, eta exijitu haiek kontratatu behar zituztela, subrogazio eskubidea zutelako. Gehienek hogei urte baino gehiago zeramaten IMQn lanean, azpikontrata ezberdinak kateatuz. 2021ean, garbitzaile horiek hainbat gainsari lortu zituzten epaitegietan, eta haien aplikazioa aldarrikatzen ari zirenean iritsi zen IMQren erabakia. ELAko abokatuek epaiketan salatu zuten klinikekin izandako negoziazioetan enpresako ordezkariek aitortu zutela garbitzaile multzoa «garestiegia» zela. Haien soldata oinarria 1.040 eurokoa zen, eta IMQk iaz hamahiru milioi euro banatu zituen dibidendutan.
EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman zien langileei iazko martxoaren 2an, eta kaleratzeak baliogabetu zituen. Ebazpen argia izan zen: subrogazio eskubidea urratzen ari zela ondorioztatu zuen epaitegiak. Are gehiago, Florentino Eguaras epailearen ebazpenak asko sakondu zuen genero aldagaian. Era berean, 1.000 euroko kalte ordaina ezarri zuen langile bakoitzarentzat, eta 40.000 eurokoa ELA sindikatuarentzat. IMQk, baina, ez zuen ebazpena onartu, eta helegitea jarri zuen Auzitegi Gorenean. Hamar hilabete hauetan egoera oso bitxia izan da, langileak IMQren soldata kobratzen egon baitira, baina lanera joan gabe. IMQk lantokian sartzen ez uzteko eskubidea zuen.
Gorenaren ebazpenak, baina, beste norabide batean bideratu du ardura. Kaleratze bidegabeak direla berretsi du, baina Gizatzen jo du erruduntzat. Beraz, hark izango du 79 garbitzaileak bere lantaldean hartzeko ardura. Kontua da dagoeneko IMQko kontratua galdua duela, eta ikusi beharko da nola txertatzen dituen lantaldean. Kalte ordainak ere indargabetu ditu.
ELA sindikatuak «posizionamendu ideologiko» bat ikusten du Gorenaren ebazpenaren atzean, eta Auzitegi Konstituzionalean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da. Sindikatuaren ustez, erabakiak «genero inpaktu» handia du, eta «babesgabe» utzi ditu «soldata arrakala ezabatzeko borrokan izan diren emakumeak». Gauzak horrela, sindikatuak ez du baztertzen epaiari helegitea jartzea Auzitegi Konstituzionalaren aurrean. Sindikatuak garbitzaileen lan baldintzak hobetzeko hasitako kanpainako kasu entzutetsuenetako izan zen IMQkoa. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223005/zientzia-maitatzea-aldarrikatuko-du-zinema-eta-zientzia-zikloak.htm | Kultura | Zientzia maitatzea aldarrikatuko du 'Zinema eta zientzia' zikloak | Hainbat zientzialarik hartuko dute parte Euskadiko Filmategiak antolatutako zinema zikloaren seigarren aldian. Bihar hasi eta martxoaren 28ra arte, hainbat film eman eta haien inguruan hitz egingo dute Bilbon, Donostian, Gasteizen, Iruñean eta Donibane Lohizunen. | Zientzia maitatzea aldarrikatuko du 'Zinema eta zientzia' zikloak. Hainbat zientzialarik hartuko dute parte Euskadiko Filmategiak antolatutako zinema zikloaren seigarren aldian. Bihar hasi eta martxoaren 28ra arte, hainbat film eman eta haien inguruan hitz egingo dute Bilbon, Donostian, Gasteizen, Iruñean eta Donibane Lohizunen. | Seigarren aldiz, zinema eta zientzia batuko ditu Euskadiko Filmategiak datozen bi hilabete eta erdian Zinema eta zientzia zikloaren bitartez. Gaur aurkeztu dute egitasmoa, Donostian, eta, han Joxean Fernandez filmategiko zuzendariak adierazi duenez, «zinemaren maitasunaz eta zientziaren maitasunaz» hitz egingo dute bertan. Fernandezekin batera, Ricardo Diez Muiño Donostia International Physics Centerreko zuzendariak, Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendariak, Andoni Iturbe Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak eta Adolfo Morais Ezquerro Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketa sailburuordeak hartu dute parte aurkezpenean.
Guztira hamar film izango dira, 1943aren eta 2022aren artean egindakoak, eta zientziara gerturatzeko eta hura maitatzeko beste horrenbeste proposamen egingo dituzte, antolatzaileek azaldu dutenez. Horien artean izango dira hainbat film ezagun: Steven Spielbergen Jaws, Francis Ford Coppolaren Bram Stoker's Dracula eta Jonathan Demmeren Philadelphia, besteak beste. Gainera, film horiek proposatzen dituzten gaien inguruan aritzeko 23 zientzialariko talde bat bilduko du Filmategiak.
Bihar hasiko da, ostegunarekin, Zinema eta zientzia zikloa, Gasteizko Artiumen, Der Name Der Rose filmaren emanaldiarekin (Jean-Jacques Annaud, 1986). Diez Muiñok berak parte hartuko du pelikularen gaineko solasaldian. Ostiralean, Donostiako Tabakaleran emango dute film bera; larunbatean, EHUren Bizkaia aretoan, Bilbon, eta azkenik, asteartean, Iruñeko Golem zinema aretoetan. Hiru saio horietan Pedro Miguel Etxenikek hartuko du parte.
Hilaren 26tik 31ra, Richard Fleischerren Soylent Green filma (1973) emango dute Gasteizen (26), Donostian (27), Bilbon (28) eta Iruñean (31), eta horietan Marta Olazabal (Gasteiz eta Bilbo) eta Mercedes Vila (Donostia eta Iruñea) ariko dira hizlari.
Otsailaren 2an, Montse Hervella ariko da Stanley Kramerren Inherit The Wind filmaren gainean (1960), Artiumen. Hurrengo egunean, film beraren inguruan hitz egingo du Conchi de la Ruak, Tabakaleran. Bilbon 4an emango dute filma, eta Iruñean 7an, eta horietan Hervella eta De la Rua izango dira, hurrenez hurren.
Melvyn Leroyren Madame Curie izango da zikloko ondorengo filma (1943). Nerea Zabalak hari buruz hitz egingo du Gasteizen (otsailaren 9an) eta Bilbon (11n); Donostian (10) eta Iruñean (14), berriz, Elisa Jimenez-Izalek jardungo du.
Otsailaren 16an, Stanley Kubricken Dr. Stranglove: How I Learned to Stop Worrying and Love The Bomb (1964) emango dute Artiumen, eta Maria Blanco ariko da solasaldian. Hurrengo egunean, Blanco bera izango da Tabakaleran, eta hurrengo bi saioetan (18an Bizkaia Aretoan, eta 21ean Golem zinemetan), Fernando Cossio.
Hurrengo saioetan, Fire of Love (Sara Dosa, 2022) —otsailaren 23tik 28ra—, Philadelphia (Jonathan Demme, 1993) —martxoaren 2tik 7ra—, Bram Stoker's Dracula (Francis Ford Coppola, 1992) —martxoaren 9tik 14—, A Beautiful Mind (Ron Howard, 2001) —martxoaren 16tik 21era— eta Jaws (Steven Spielberg, 1975) —martxoaren 23tik 28ra— emango dituzte.
Donibane Lohizunen ere (Lapurdi) hiru emanaldi antolatu dituzte. Otsailaren 27an, Dr. Stranglove: How I Learned to Stop Worrying and Love The Bomb emango dute —Daniel Zerzionek egingo du aurkezpena—; martxoaren 6an Jaws —Amaia Agirre Buldainek eta Joxean Fernandezek aurkeztua— eta martxoaren 13an, azkenik, A Beautiful Mind —Jean-Bernard Brurekin—.
Filmak jatorrizko hizkuntzan emango dituzte, azpidatziekin. Donibane Lohizuneko saioetan frantsesezko azpidatziak erabiliko dituzte, eta gainerako saioetan, euskarazkoak izango dituzte hiru filmek: Madame Curie, Fire of Love eta Jaws. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223006/de-miguel-eta-otxandiano-euren-karguetatik-kendu-dituzte.htm | Politika | De Miguel eta Otxandiano euren karguetatik kendu dituzte | Epaia oraindik jakinarazi ez bazaie ere, Arantxa Tapia sailburuak adierazi du gaur ez direla lantokira joan. Kaleratzea Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia iristean gauzatuko dela esan du Tapiak, eta ordurako dena prest izatea espero duela: «Zenbat eta azkarrago egin, hobe». | De Miguel eta Otxandiano euren karguetatik kendu dituzte. Epaia oraindik jakinarazi ez bazaie ere, Arantxa Tapia sailburuak adierazi du gaur ez direla lantokira joan. Kaleratzea Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia iristean gauzatuko dela esan du Tapiak, eta ordurako dena prest izatea espero duela: «Zenbat eta azkarrago egin, hobe». | Espainiako Auzitegi Gorenak atzo De Miguel auziko zigorrak berretsi ostean, gaur goizean Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandiano kendu egin dituzte erakunde publikoetan zituzten karguetatik. De Miguel Hazi fundazioan ari zen lanean, eta Otxandiano, berriz, Miñaoko Parke Teknologikoan. Gaur goizean eman die agindua bi erakunde horietako kudeatzaileei Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Jasangarritasun sailburuak, eta bi horiei horren berri eman zaiela ere esan du.
Oraindik ez dituzte kaleratu De Miguel eta Otxandiano, oraindik ez dietelako epaia helarazi, baina Jaurlaritzak atzo iragarri zuen biak kaleratuko dituztela. Sagardo berriaren garaiaren irekieran, Tapiak esan du gaur jada ez direla euren lantokietara joan. «Egitekoren bat bazuten bukatzeko, bukatuko dute, baina ez du zentzurik beste lanik emateak, ezta beste ezer egiteko eskatzeak ere». Tapiak gaineratu du epaia iristen denean gauzatuko dela kaleratzea, eta «lehenbailehen» izatea espero duela. Hazi fundazioan eta Miñaoko Parke Teknologikoan ordurako dena prest izatea espero duela ere esan du: «Zenbat eta azkarrago egin, hobe».
Alfredo de Miguelek hamabi urteko espetxe zigorra bete beharko du, eta Koldo Otxandianok, zazpikoa. Besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzita zigortu dituzte, beste hamabi lagunekin batera —Gorenak Julian Sanchez Alegria absolbitu du, haren aurkako froga nahikorik ez dagoela argudiatuta—.
Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an eman zuen bere epaia, baina irmoa ez zenez, oraindik ere euren karguetan zeuden De Miguel eta Otxandiano. Orain, baina, Arabako Auzitegiak frogatutzat eman zituen delitu ia gehienak bere egin ditu Espainiako Auzitegi Gorenak, eta argi ebatzi du: auzipetuak euren kargu politikoaz baliatu ziren dirua «bidegabe» erabiltzeko eta kontratu publikoak «nahieran» adjudikatzeko.
Gorenaren epaia irmoa bada ere, zigortuek Espainiako Auzitegi Konstituzionalera zein Estrasburgora jotzeko aukera dute orain, beren eskubideak urratu direla argudiatzen badute. Nolanahi ere, bi urtetik gorako zigorrak dituzten auzipetuek preso sartu beharko dute. Oraindik aste batzuk pasatu beharko dute horiek espetxean sartu bitartean. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223007/candido-conde-pumpido-progresista-izendatu-dute-konstituzionaleko-presidente.htm | Mundua | Candido Conde-Pumpido progresista izendatu dute Konstituzionaleko presidente | Espainiako fiskalburua izan zen 2004tik 2011ra, eta Alderdi Politikoen Legea indarrean sartzea bultzatu zuen, besteak beste. Konstituzionaleko presidenteordea Inmaculada Montalban progresista izango da. | Candido Conde-Pumpido progresista izendatu dute Konstituzionaleko presidente. Espainiako fiskalburua izan zen 2004tik 2011ra, eta Alderdi Politikoen Legea indarrean sartzea bultzatu zuen, besteak beste. Konstituzionaleko presidenteordea Inmaculada Montalban progresista izango da. | Candido Conde-Pumpido magistratu progresista izendatu dute Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko presidente. Auzitegia osatzen duten 11 kideetatik sei progresistaren babesa jasota aukeratu dute; bost kontserbadoreek Maria Luisa Balaguer progresistaren hautagaitza babestu dute. Conde-Pumpido izendatuta, abian da Konstituzional berrituaren ibilbidea. Gehiengo progresista du —hamaika kideetatik zazpi dira—, CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak eta Espainiako Gobernuak proposatutako lau kide berriak —bina— auzitegiko kide bihurtu zirenetik; atzo izendatu zituzten.
Auzitegiko presidenteordea gutxiengoa duen sektoreko kide bat izan ohi da, tradizioz. Konstituzionaleko presidenteordea, baina, ez da kontserbadorea izango, Inmaculada Montalban magistratu progresista baizik.
Conde-Pumpido Espainiako fiskalburua izan zen 2004. eta 2011. urteen artean, Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente izan zen garaian. «Terrorismoaren aurkako borrokan» oinarritutako fiskaltza bat sortu zuen orduan, eta 2002ko Alderdi Politikoen Legea indarrean sartzea bultzatu zuen; lege horren bidez, legez kanpo utzi zituzten ezker abertzaleko hainbat alderdi. «Orain arteko irmotasunari eutsiko diogu, eta ETAri babesa ematen diotenek politikan parte hartzearen aurkako jarrerari eutsiko diogu», esan zuen 2010ean. Hurrengo urtean, Sortu legeztatzearen aurkako helegitea aurkeztu zuen.
Botere judizialarekin lotutako familia batean jaio zen Conde-Pumpido, eta 1974an bihurtu zen epaile. Donostiako Probintzia Auzitegian hasi zuen ibilbide profesionala. ETAren aurkako «gerra zikinarekin» lotutako Manuel Ballesteros polizia komisarioa zigortu zuen 1984an, Hendayais tabernako (Hendaia, Lapurdi) atentatuengatik. Bi urte geroago, ordea, Espainiako Auzitegi Gorenak absolbitu egin zuen Ballesteros. 1984an Miguel Pollan guardia zibila torturak egiteagatik zigortu zuen; torturengatik inor kondenatu zuten lehen aldia izan zen. Gainera, garai hartan Euskal Herriko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean Zuzenbide Zibila irakasten aritu zen, Donostiako campusean.
1995ean, Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu izendatu zuten; 49 urte zituen, eta auzitegiko kiderik gazteena zen. Goreneko zigor aretoan sinatu zituen sententziek arrastoa utzi zuten. Luis Roldan Guardia Zibileko zuzendari ohiari zigorra luzatu zion —1995etik 2005 kartzelan egon zen, ustelkeriagatik—, eta Gabriel Urralburu Nafarroako presidentea iruzurragatik epaitu zuen. Ondorioz, Urralburuk kargua utzi zuen, eta espetxean izan zen bi urtez, aurrerago.
2004an Espainiako fiskalburu izendatu zuten, eta Rodriguez Zapateroren agintaldi osoan izan zuen kargu hori. PPren inguruko ustelkeria kasuen eztandaren garaia izan zen; Conde-Pumpidoren mahaiaren gainetik igaro ziren Malaya, Gurtel eta Palma Arena kasuak, besteak beste.
Mariano Rajoy Espainiako Gobernuko presidente bihurtu zenean, Gorenera itzuli zen, eta 2017an bihurtu zen Konstituzionaleko kide, Senatuak proposatuta. Kataluniako prozesu independentistaren aurkako epaiketak izan ziren garai hartan, eta Konstituzionalaren rola ez zen bigarren mailakoa izan. Bere ibilbide profesionalaren gailurrera iritsi da Conde-Pumpido, Konstituzionaleko presidente bihurtuta.
PSOEren ingurukoa
PSOEren ingurukoa da Conde-Pumpido, eta Demokraziarako Epaileak antolakundearen sortzaileetako bat da. Horregatik ahalegindu dira Konstituzionaleko kide kontserbadoreak Conde-Pumpido presidente bihurtzeko aukerak blokeatzen. Horregatik babestu dute Balaguer.
PPk eta Voxek aurkeztutako hainbat babes helegiteri heltzea dagokio orain Conde-Pumpidok zuzendutako Konstituzionalari. Babes helegite gehienak Espainiako Gobernuak bultzatutako legeen aurkakoak dira: Abortuaren Legearen, Eutanasia Legearen, LOMLOE legearen, eta CGPJren erreformaren aurka, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bizitzeko gutxieneko errenta aitortzeko eta ordaintzeko eskumena lortu berri du, eta transferentzia horri aurkeztutako helegitea ere aztertzeko du Konstituzionalak. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223008/emakundek-santanori-eskatu-dio-berdintasun-plan-bakar-bat-bidaltzeko.htm | Gizartea | Emakundek Santanori eskatu dio berdintasun plan bakar bat bidaltzeko | Elkarrekin Podemosek-IUk joan den hilean salatu zuen alkateak alardea «ezabatu» nahi izan duela hiriko V. Berdintasun Planetik, eta testuaren beste bertsio bat egin zuela horretarako, «ateak itxita» eta «ohiko administrazio prozesutik kanpo» | Emakundek Santanori eskatu dio berdintasun plan bakar bat bidaltzeko. Elkarrekin Podemosek-IUk joan den hilean salatu zuen alkateak alardea «ezabatu» nahi izan duela hiriko V. Berdintasun Planetik, eta testuaren beste bertsio bat egin zuela horretarako, «ateak itxita» eta «ohiko administrazio prozesutik kanpo» | Irungo V. Berdintasun Planaren bi bertsio jaso dituzte Emakunden, eta bakar bat hautatzeko eskatu dio erakundeak Irungo alkateari, gutun baten bidez. Udaleko Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek (Elkarrekin Podemos-IU) eman du gaur berria. Adierazi du alkateak eskutitza jaso izana «ezkutatzeko» ahalegina egin duela, baina Emakunderen bidez jakin dutela horren berri, eta horregatik atera nahi izan dutela argitara. Etxebesteren arabera, Emakundek esan du izen bereko bi agiri jaso dituela, eta «behin betikoa» zein den jakin nahi duela. Plana aztertu eta horren gaineko txostena eman behar du erakundeak, eta horregatik egin du galdera.
Elkarrekin Podemos-IUk Eguberrien aurretik eman zuen arazoaren berri, abenduaren 15ean. Udaletxean bertan egindako agerraldi batean Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek salatu zuen Jose Antonio Santano alkatea ahalegindu zela hiriko V. Berdintasun Planetik alardearen gaia «ezabatzen», eta dokumentuaren bi bertsio zeudela horregatik.
Etxebestek abenduaren eman zituen argibideen arabera, planaren testua urriaren 27an egin zen Berdintasun Mahaian onetsi zen behin betiko; udal taldeen eta hiriko beste kolektibo askoren «ekarpenak» jasoak dituen dokumentua dela zehaztu zuen, eta jaso beharreko «kontraste guztiak» zituela. Dokumentu horretan tokia dute alardeari buruzko edukiek. Etxebestek kontatu zuenez, behin prozesu hori bukatuta, ordea, alardearen gaineko aipamenak testutik kentze aldera, alkateak «udal arautegitik kanpo» beste dokumentu bat hitzartu zuen talde politikoekin, eta aurrera ateratzea lortu zuen, gainera. PPren eta EAJren babesarekin onartu zen bigarren agiri hori.
Etxebestek agerraldi hartan esan zuen jatorrizko testua bidalia zuela berak Emakundera, eta Santanok ere berak bultzatutakoa bidaltzen bazuen plan beraren bi testu helduko zitzaizkiela. Irmo salatu zuen Etxebestek bigarren agiri hori ontzeko prozesua, jatorrizko dokumentua egiteko prozesua «normaltasun guztiz» egin zela argudiatu baitzuen, eta hortik kanpoko urratsek ez zutela zentzurik.
Gaia aipatu ere egin gabe
Bereizgarritasun hori izan dute orain arte Irunen egin diren berdintasun planek: ez dute inoiz «alardea» aipatu ere egin, hirian igaro hamarraldietan berdintasun faltarekin lotuta egon den arazo nabarmenenetariko bat izan den arren. Urteak daramatzate herritar askok alarde parekide baten alde borrokan, eta udalari eskatzen ari zaizkio egiteko horren aldeko urratsak. Oraindik alkateak ez du hautu horren alde egin inoiz, ordea, eta gutxietsi egin ditu beti alarde parekidearen alde ari diren gizon eta emakumeak; aldiz, beti izan ditu babes keinuak andreak baztertzen dituen desfilearentzat.
Udal gobernuan PSE-EErekin dago Elkarrekin Podemos-IU. Alardearen gaiaren gainean desadostasun agerikoak dituzten arren, gainerako gaietan «oso ados» daudela nabarmendu zuten Elkarrekin Podemos-IUko kideek abenduan egin zuten agerraldian. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223009/gure-sagardo-berria.htm | Bizigiro | «Gure sagardo berria!» | Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, Sagardo Berriaren Egunaren 30. aldia ospatu dute gaur Astigarragan. Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreek abiatu dute txotx garaia, Alorrenea sagardotegian. | «Gure sagardo berria!». Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, Sagardo Berriaren Egunaren 30. aldia ospatu dute gaur Astigarragan. Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreek abiatu dute txotx garaia, Alorrenea sagardotegian. | Zalantzak hasieratik uxatu dituzte: «Hasieratik, eta badaezpada, argi utzi nahi dugu guri sagardoa asko gustatzen zaigula». Sagardo berriarena ez ezik, Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreena ere izan da gaurko txinparta. Haien ardura izan da txotx garaia abiatzea, eta halaxe egin dute Astigarragako (Gipuzkoa) Alorrenea sagardotegian, ohiko formula erabiliz horretarako, hau da, «gure sagardo berria!» oihukatuz.
Sagardoetxean egin dute eguerdiko ekitaldia. Eusko Jaurlaritzako, Gipuzkoako Aldundiko eta Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariek parte hartu dute bertan, besteak beste, Xabier Urdangarin Astigarragako alkatearekin eta Garmendia eta Plazaola gonbidatuekin batera, Nerea Alias aurkezlea gidari hartuta.
Mintzaldien ostean, bi aktoreek sagarrondo bat landatu dute Sagardoetxearen atzeko belazean, Alaia Martin eta Agin Laburu bertsolarien agur, ziri eta zirto artean.
Alorrenea sagardotegira joan dira handik. Sagar dantzarekin egin diete harrera gonbidatuei, eta urteko lehen sagardoa dastatzeko ohorea izan dute ondoren. Umorez han ere: «Freskoa dago, gu geu bezala». |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223010/barakaldon-elkarretaratze-bat-egingo-dute-hizkuntza-eskubideen-alde.htm | Gizartea | Barakaldon elkarretaratze bat egingo dute hizkuntza eskubideen alde | Sasiburu elkarteak egin du deialdia, ostiralerako, EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta | Barakaldon elkarretaratze bat egingo dute hizkuntza eskubideen alde. Sasiburu elkarteak egin du deialdia, ostiralerako, EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta | Asaldaturik daude Barakaldoko euskaldunak, EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta. Atzo batzar ireki batera deitu zuen Sasiburu euskara elkarteak Herriko Plazan, nola erantzun eztabaidatzeko. 50 lagun inguru batu ziren: horietako zenbait herriko elkarte eta erakundeetako ordezkariak ziren, eta beste batzuk, herritar soilak. Batzar horrek izango du lehenengo ondorioa: ostiral honetan, hilak 13, elkarretaratzea egingo dute Bide Onera plazan, 19:00etan, Barakaldarron hizkuntza eskubideen alde. Justizia denontzat lelopean.
Elkartearen iritziz, Auzitegi Nagusiaren ebazpenak Barakaldon bizi diren 26.000 euskaldunen eskubideak urratzen ditu: «Barakaldoko euskaldunok uko egiten diogu halako injustizia bat normalizatzeari, eta horregatik egingo dugu elkarretaratzea». Aldarrikapena «inflexio puntua» izatea nahi dute Sasiburuko kideek, «herriko zerbitzu publikoek euskaldunon eskubideak lehenbailehen bermatu behar dituztela argi uzteko».
Sasiburuk iragarri du elkarretaratzearen ostean bestelako urratsak egin nahi dituztela: hizkuntza eskubideak defendatzeko kanpaina bat antolatzea, urratzeen aurrean salaketak jartzeko informazioa herritarrei helaraztea eta abar: «Denon artean, Barakaldon legea betetzea lortuko dugu». |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223011/espainiako-auzitegi-nazionalak-frantziari-baimena-eskatu-dio-marixol-iparragirre-auzipetzeko.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak Frantziari baimena eskatu dio Marixol Iparragirre auzipetzeko | Miguel Angel Blancoren hilketan erantzukizunik izan ote zuen ikertzen ari da Garcia Castellon epailea. | Espainiako Auzitegi Nazionalak Frantziari baimena eskatu dio Marixol Iparragirre auzipetzeko. Miguel Angel Blancoren hilketan erantzukizunik izan ote zuen ikertzen ari da Garcia Castellon epailea. | Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek euroagindu eskaera bat egin dio Frantziari, Marixol Iparragirre auzipetzeko Miguel Angel Blanco PPko zinegotzia zenaren hilketagatik. Iparragirre 2019an Espainiaratu zuten, baina orain arte uko egin dio kasu honetan epailearen aurrean deklaratzeari, argudiatuta beste auzi batzuengatik lekualdatu zutela.
Auzia epaitua dagoen arren, Blanco hil zuten garaian (1997ko uztailean) ETAren zuzendaritzan kokatzen dituztenek erantzukizunik baduten ikertzen ari da Garcia Castellon. Iparragirrerekin batera, Mikel Albisu eta Josetxo Arizkuren ere ikertzen ari da epailea. Iparragirre eta Albisu deklaratzera ere deitu zituen iazko uztailean, baina biek uko egin zioten epailearen aurrean hitz egiteari. Iñaki Graciaren kasuan, berriz, delituak preskribatuta daudela adierazi zuen, nahiz eta hura ere ustezko erantzuleen artean aipatu.
PPk eta Dignidad y Justicia elkarteek jarritako salaketa baten harira hasi zen Garcia Castellon kasua ikertzen. Guardia Zibilari txosten bat eskatu zion aferaren inguruan, eta hura hartu du ikerketaren oinarritzat. Fiskaltzak berak zalantzak adierazi zituen iaz, oinarri bakarra txosten hori delakoan. Kasua preskribatuta dagoen ere ikertzen ari da fiskaltza.
Kasuarekin lotuta, PPk eskaera egin du lau kideak lehenbailehen auzipetzeko, baina epaileak ebatzi du martxan diren ikerketa eginbideak amaitu arte itxaron behar dela.
Blancoren hilketaren kasua ez da Auzitegi Nazionalak berriz ireki duen bakarra. Azken urtean, ETAren atentatu batzuen ikerketa berriro zabaltzea erabaki du, horien egiletza intelektuala eta garai horietan ustez ETAren zuzendaritza osatzen zutenen erantzukizuna argitzeko. Hala egin dute Gregorio Ordoñez PPko kide zirenen hilketarekin eta Santa Polan 2002an egindako atentatu batekin. |
2023-1-11 | https://www.berria.eus/albisteak/223012/ikatzaren-aurkako-borrokak-ez-du-etenik-alemanian.htm | Mundua | Ikatzaren aurkako borrokak ez du etenik Alemanian | Poliziak klimaren aldeko ehunka ekintzaile kanporatu ditu Luetzerath herrixkatik, meatze bat zabaltzeko. Baina operazioak protestak hedatzea eragin du, eta Alemania osoan manifestatzera deitu dute. Greta Thunbergek iragarri du herrixka horretara joango dela larunbatean. | Ikatzaren aurkako borrokak ez du etenik Alemanian. Poliziak klimaren aldeko ehunka ekintzaile kanporatu ditu Luetzerath herrixkatik, meatze bat zabaltzeko. Baina operazioak protestak hedatzea eragin du, eta Alemania osoan manifestatzera deitu dute. Greta Thunbergek iragarri du herrixka horretara joango dela larunbatean. | Iragarritakoa bete da, eta ehunka polizia 09:00etan sartu da Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Luetzerath herrixkan, han gotortu diren dozenaka ekintzaile ekologista kanporatzeko asmoz. Alemaniako Barne Ministerioak «istilu gorria» iragarri bazuen ere, protestariak erresistentzia baketsua egin dute, oro har, txapligu batzuk eta molotov koktel bakan bat gorabehera. Polizia batzuk ukabilkadaka aritu dira protestarien kontra, han grabaturiko bideoetan ikus daitekeenez.
Etxe multzo bat besterik ez da Luetzerath, baina begi guztiak hara begira egon dira, han gertatzen ari dena proba bat delako Alemaniako Gobernua osatzen duten SPD alderdi sozialdemokratarentzat eta, batez ere, haren bazkide Berdeentzat. Izan ere, Gobernuak erabakita dauka Ipar Renania-Westfalian 2030. urterako ez dela ikatzik erreko argindarra sortzeko, eta Alemania osoan, 2038rako. Klima larrialdiarekin kezkaturik dauden ekintzaileek, ordea, ikatza berehala alboratzeko eskatzen dute.
Gobernu gorri-berdea eta ekologista batzuk aurrez aurre jarri dira Luetzerathen.
Poliziak herrixkan sartu direnerako, ehunka ekintzaile zeuden teilatuetara edo propio eraikitako egurrezko tripode eta bestelako egituretara igota. Beste asko etxeetan gotortu dira, edo inguruko zuhaitzen gainean eraikitako etxoletan. Badakite azkenean kaleratuko dituztela, baina asmoa operazioa ahalik eta gehien zailtzea da, eta denbora irabaztea. Izan ere, Alemanian lege batek galarazita dauka otsailetik irailera zuhaitzak botatzea, eta espero dute horrek meatzearen irekiera atzeratzea.
Herrixka erabat inguratu dute, protestariek handik bi kilometrora eraiki duten kanpalekutik Luetzerathera joaterik izan ez dezaten.
Ekologista kristauak ere bildu dira protestetara, eta eszena bitxiak ikusi dira, leloak oihukatu beharrean eliz kantuekin egin dietelako aurre poliziei.
Akrisgrango epaileek astelehenean eman zuten herrixka hutsarazteko baimena, eta gaur bertan beste bi ebazpen plazaratu ditu, Luetzerathen egotea debekatzeko.
Garzweiler meatzea handitu ahal izateko nahi dute herria hustu. Lignitoa edo ikatz arrea ateratzen dute han,1940. urtetik. Erabat suntsigarria da ustiaketa sistema, ez duelako etxerik, zuhaitzik, errekarik edo zorurik ere uzten atzean. Dagoeneko 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu du meatzeak, eta, denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu.
Berdeek garaipen gisa saldu zuten Alemaniak 2030erako ikatza uzteko konpromisoa. Baina Errusiak Ukraina inbaditu ostean, Berlinek arbuiatu egin zuen Moskuren gasa, eta horrek sorturiko energia krisiak berriz ikatza indartzea ekarri du. Iazko uztailaren eta irailaren artean, Alemaniako argindarraren %36,3 ikatz zentraletan sortu zuten —aurreko urteko epe berean %31,9 izan zen—.
«Jendea prest dago herrixkan jarraitzeko, zuhaitzak eta eraikinak babesteko», esan du Luetzerath Lebt (Luetzerath Bizirik) ekimeneko eledun Mara Sauerrek.
Urtero 175–225 milioi tona lignito atera dituzte meatzetik, Neuratheko zentralean erretzeko, argindarra sortze aldera. Lignitoak ikatz arruntak baino bero gutxiago ematen du, eta, beraz, gehiago kutsatzen du bero berbera sortzeko. Neuratheko zentralak 22,1 milioi tona CO2 aireratu zituen 2021. urtean, eta Europako Batasunean berotegi efektua eragiten duten gas gehien sortu zuen bigarrena izan zen, Poloniako Belchatoweko zentralaren atzetik (33,2 milioi tona). Azken horrek ere lignitoa erabiltzen du. EBko hamar zentralik kutsagarrienetako zazpi Alemanian daude, gainerakoak Polonian, eta denek lignitoa erretzen dute.
Protesta zabaltzen
Eguerdian, Fridays for Future mugimenduak protestara deitu du Alemania osoan, Luetzerathen hustearen kontra.
Arratsaldean, Greta Thunberg klima larrialdiaren inguruko ekintzaile suediarrak adierazi du parte hartuko duela Luetzeratheko protestetan. Larunbatean inguruan egingo den manifestazioan egongo dela iragarri du. Manifestazioaren deitzaileen artean daude Alemaniako erakunde ekologistak elkartzen dituen BUND koordinakundea, Greenpeace eta Fridays For Future.
Ikusteko dago operazioak zer kalte ekarriko dion Berdeak alderdiari. Izan ere, Berdeek gobernu federalean sozialdemokratekin gobernatzen badute ere, Ipar Renania-Westfalian CDUko demokratakristauekin gobernatzen dute, eta gaurko polizia operazioaren arduraduna Dirk Weinspach da, Akisgrango poliziaburua eta Berdeen militantea.
Gaur eguerdian, protesta egoitzara eraman diete Berdeei Berlinen. Ixa horiak itsatsi dituzte alderdiak hiriburuen duen egoitza nagusiaren kanpoaldean. Gaurko operazioaren erantzule izatea egotzi diete, eta klimari kalte egitea.
Halere, Berdeak alderdiko Robert Habeck kantzilerordeak herrixka hutsarazteko operazioa defendatu du arratsaldean, eta Luetzerath «ikur faltsu bat» dela adierazi du. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223013/aitziber-garmendiak-eta-jon-plazaolak-baino-gehiago-al-dakizu-sagardoaz.htm | Bizigiro | Aitziber Garmendiak eta Jon Plazaolak baino gehiago al dakizu sagardoaz? | Sagardogintzari buruzko hitzen inguruan galdetu diete aktoreei, eta hobetu beharra dutela erakutsi dute. | Aitziber Garmendiak eta Jon Plazaolak baino gehiago al dakizu sagardoaz?. Sagardogintzari buruzko hitzen inguruan galdetu diete aktoreei, eta hobetu beharra dutela erakutsi dute. | Sagardo sasoia abiatzeko ekitaldia egin zuten atzo, Astigarragan (Gipuzkoa), eta Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola aktoreak izan dira zeremoniaren gidariak, Alorrenea sagardotegian. Aukeraz baliatuta, BERRIAko Enekoitz Telleria kazetariak galdeketa egin die antzezleei, sagardogintzaren inguruko hiztegia zenbateraino ezagutzen duten ikusteko.
Emaitza ez da oso txinpartatsua izan.
Patxa zer ote den galdetu diete, esaterako, eta Garmendiak «patxapalabra» erantzun du, hitzen inguruko telebistako lehiaketa batean balego bezala. Plazaolak ausartago jokatu du, ausart bezain oker, eta Ibizako (Herrialde Katalanak) diskoteka bat ez ote den esan du.
Ziria zer den asmatu du Garmendiak.
Manttoni, potzulua, mozolua eta kizkia zer diren ikasi dute gero.
Dolarea zer den jakin dute, ordea.
Galdeketaren emaitzak bidea ematen du hauxe ondorioztatzeko: Adamek eta Evak fruta horretaz Garmendiak eta Plazaolak bezain gutxi jakin izan balute, gizakiak, agian, paradisuan biziko lirateke oraindik.
«Gure sagardo berria!» oihukatuta zabaldu zuten aurtengo sasoia. Aurretik, Sagardoetxean egin zuten ekitaldia, Eusko Jaurlaritzako, Gipuzkoako Aldundiko, Astigarragako Udaleko eta Euskal Sagardoa jatorri izeneko ordezkariekin. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223036/58-urteko-motor-gidari-bat-hil-da-n-240-a-errepidean-gulian.htm | Gizartea | 58 urteko motor gidari bat hil da N-240-A errepidean, Gulian | Errepidea itxi dute istripuarengatik. | 58 urteko motor gidari bat hil da N-240-A errepidean, Gulian. Errepidea itxi dute istripuarengatik. | Gulian (Itza, Nafarroa) Irurtzungo (Nafarroa) 58 urteko motor gidari bat hil da gaur goizean, N-240-A errepidean. Suhiltzaileak, Foruzaingoa eta osasun talde bat istripua gertatu den lekura bertaratu dira.
Istripuarengatik errepidea itxi behar izan dute. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223037/puigdemonten-euroagindua-behin-behinean-indargabetu-du-llarenak-baina-atxilotzeko-agindua-mantendu-du.htm | Mundua | Puigdemonten euroagindua behin-behinean indargabetu du Llarenak, baina atxilotzeko agindua mantendu du | Sedizio delitua indargabetu izana da arrazoia. Funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzeko asmoa berretsi du. | Puigdemonten euroagindua behin-behinean indargabetu du Llarenak, baina atxilotzeko agindua mantendu du. Sedizio delitua indargabetu izana da arrazoia. Funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzeko asmoa berretsi du. | Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu da gaur, eta horrekin batera iritsi da Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenaren erabakia. Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten aurkako sedizio akusazioa bertan behera utzi du, nahiz eta kritikatu duen delitu hori indargabetu izanak «ikertutako gertaeren despenalizaziotik gertu dagoen testuinguru bat planteatzen» duela. Halere, Puigdemont funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzeko asmoa berretsi du.
Llarenak indargabetu egin ditu sedizio delituengatik egindako euroaginduak, baina Puigdemont, eta Lluis Puig eta Antoni Comin kontseilari ohiak funts publikoen bidegabeko erabileragatik eta desobedientziagatik bilatzeko eta atxilotzeko aginduak mantendu ditu, egindako aldaketara egokituta. Era berean, euroagindu berriak eskatuko dituela ere adierazi du, baina Europako Batasuneko Auzitegiak Puigdemonten eta Cominen immunitate parlamentarioaren inguruan ebatzi arte itxarongo du horretarako.
Ikusi gehiago: Llarenaren erabakiak denetariko erreakzioak eragin ditu
Marta Rovira ERCko idazkari nagusiaren eta Clara Ponsati kontseilari ohiaren kasuan, berriz, desobedientzia delituagatik auzipetu ditu orain epaileak. Biak atxilotzeko agindua ere eman du, baina deklaratzeko soilik. Izan ere, desobedientzia delituak ez du espetxe zigorrik aurreikusten; gehienez, bi urteko inhabilitazioa eta zigor ekonomiko bat.
Puigdemont, Comin, Ponsati eta Rovira zeuden sedizio delituagatik ihesean auzipetuta. Orain, Llarenak azaldu du lau kideei egozten zaizkien ekintzek ez dutela bat egiten desordena publikoko delituarekin. Ez, behintzat, 2017an indarrean zegoen desordena publikoko delituarekin. Izan ere, gaur indarrean sartu den aldaketak ez du atzeraeraginik.
Erreformaren aurka
Epailearen ustez, Zigor Kodearen erreforma zuzenean lotuta dago buruzagi politiko katalanen aurkako epaiketarekin, aldaketaren argudioak azaltzerakoan Zigor Kodeko 544. artikuluaren «azken aplikazioari» erreferentzia egiten baitio. Hala, kritikatu du sedizio delituaren «aplikazio bakan bat» soilik duela oinarri aldaketak, eta ulertzeko zaila dela legea aldatzeko haren idazketak «jarrera demokratikoen errepresio penala» eragin dezakeela argudiatzea: «Sedizio deliturako aurreikusitako zigorrak gure ingurura homologagarriak ziren».
Zigorren «proportzionaltasuna» argudiatu izana ere kritikatu du Llarenak. Haren ustez, halakorik balego, espetxe zigorrak murrizteko erreforma bat egitea litzateke irtenbidea, eta ez sedizioa indargabetzea. Izan ere, uste du aldaketak ez duela zigorrak murriztea eragingo, horiek «despenalizatzetik» gertu uztea baizik.
Bestalde, Gorenak zortzi eguneko epea eman die Kataluniako prozesu independentistagatik epaitutakoei —tartean da Oriol Junqueras Generalitateko presidente ohia— alegazioak aurkezteko, Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu izanak eduki ditzakeen ondorioengatik. Jordi Pina eta Andreu Van den Eynde abokatuek adierazi dute funts publikoak bidegabe erabiltzearen delitua ez lieketela egotzi beharko auzipetuei |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223038/jeff-beck-gitarrista-ezaguna-hil-da.htm | Kultura | Jeff Beck gitarrista ezaguna hil da | The Yardbirds taldearekin blues-rockaren zimenduak jarri zituen 1960ko hamarkadaren amaieran. Besteak beste, Mick Jagger, Tina Turner, Jon Bon Jovi eta Stingekin egin zuen lan bere ibilbide luzean | Jeff Beck gitarrista ezaguna hil da. The Yardbirds taldearekin blues-rockaren zimenduak jarri zituen 1960ko hamarkadaren amaieran. Besteak beste, Mick Jagger, Tina Turner, Jon Bon Jovi eta Stingekin egin zuen lan bere ibilbide luzean | Joe Perry Aerosmith hard-rock taldeko gitarristak esan berri du: «Jeff Beck munduko gitarristarik onena zen». Eta rock gogorrari modu estuan lotutako beste gitarrista batek, Tommi Iommik (Black Sabbath), bide beretik jo du Beckek beretzat zer esan nahi zuen adierazteko orduan: «Jenio bat zen, eta ez da inoiz egongo hura bezalakorik, hain modu dirdiratsu eta berezian joko duenik». Beck rockaren historiako gitarrista onenetakotzat jo izan dute azkeneko hamarkadetan, eta haren heriotzak samina eragin du. 78 urterekin zendu da, bat-batean meningitisa harrapatu ostean.
Beck Wallingtonen (Ingalaterra) jaio zen, 1944an, eta oso gaztetatik erakutsi zuen musikarekiko eta, bereziki, gitarrarekiko zaletasuna. Hala, 60ko hamarkadaren hasieran rhythm & blues musika ezagutu, eta musika beltza jotzeari ekin zion hainbat taldetan: The Nightshift, The Rumbles, The Tridents... Ordurako laguna zuen Jimmy Page —gerora Led Zeppelin taldearen sortzaileetako bat—, eta, hark gomendatuta, The Yardbirds taldean sartu zen Eric Claptonen ordez. Hogei hilabete besterik ez zuen iraun taldean, baina, bi urte eskas horietan, Beckek eta taldekideek bluesa eta rocka uztartzen zituen bidean sakondu zuten, eta taldearen ibilbide laburrean ezinbestekoa bilakatuko zen disko bat grabatu zuten: Roger The Engineer.
Michellangelo Antonioni zinemagile italiarraren Blow Up filmean ere azaldu zen taldea garai hartan.
Page ere batu zen taldera ondoren, baina taldekideen arteko liskarrek Beck taldetik kanpo utzi zuten berehala, eta gitarristak The Jeff Beck Group sortu zuen, besteak beste Rod Stewart eta Ronnie Woodekin. Ordurako prestigio handiko gitarrista zen Beck, eta hainbat taldetara batzeko gonbidapenak jaso zituen —adibidez, Brian Jones The Rolling Stonesen ordezkatzeko eskatu zioten, baina ez zuen onartu—.
Handik aurrera, Beckek bide berriak bilatu zituen, eta jazz musikariekin lan egin zuen besteak beste, hala nola John McLaughlinekin. Hark jazz-rock eremuan sartu zuen gitarrista, baina segitu zuen bestelako lan batzuk ere grabatzen, eta hainbat musikarirekin lan egiten. Hain zuzen ere, estudioko musikari gisa parte hartu zuen 1980ko eta 1990eko hamarkadetan hainbat artista ezagunen diskoetan: Mick Jaggerren She's the Boss, Jon Bon Joviren Blaze of Glory, Kate Bushen The Red Shoes... 2016an bere azkeneko diskoa argitaratu zuen: Loud Hailer. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223039/miren-mendizabal-zendu-da-mari-domingiren-rola-egin-zuen-lehenbiziko-pertsona.htm | Bizigiro | Miren Mendizabal zendu da, Mari Domingiren rola egin zuen lehenbiziko pertsona | Mari Domingi pertsonaia Donostian sortu zen, eta, poliki-poliki, Euskal Herri guztira zabaldu zen. | Miren Mendizabal zendu da, Mari Domingiren rola egin zuen lehenbiziko pertsona. Mari Domingi pertsonaia Donostian sortu zen, eta, poliki-poliki, Euskal Herri guztira zabaldu zen. | Irutxuloko Hitza-k zabaldutako informazioaren arabera, Miren Mendizabal zendu zen urtarrilaren 5ean, 88 urte zituela. Berez, Hondarribikoa (Gipuzkoa) zen, baina Donostian bizi izan zen urte luzez. Bera izan zen Mari Domingiren rola egin zuen lehenbiziko pertsona, 1993an. Geroztik, bost edo sei aldiz hartu zuen rol hori.
Haurren artean euskara sustatzea helburu, Antiguako Bagera elkarteko kideek sortu zuten Mari Domingiren pertsonaia, 1990eko hamarkadan. Hortik aurrera, Donostiatik Euskal Herriko txoko guztietara zabaldu zen ohitura.
Pertsonaia sortu bezain pronto, rol hori beteko zuen emakume baten bila hasi zen elkartea, eta Mendizabalekin egin zuten topo. «Pozez» hartu zuen aukera, eta 1993an Antiguako Bentaberri plazan agertu zen Mari Domingi. Hurrengo urtean, berriz, desfile bat antolatu zuten Eguberri bezperan. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223040/25-hilabeteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-black-marfil-rap-abeslariari.htm | Kultura | 25 hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Black Marfil rap abeslariari | Iruñeko auzitegi batek ezarri dio espetxe zigorra, Udaltzaingoa eta haien familiak mehatxatzea egotzita. Haren Youtubeko kanala ixteko ere agindu du epaileak. | 25 hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote Black Marfil rap abeslariari. Iruñeko auzitegi batek ezarri dio espetxe zigorra, Udaltzaingoa eta haien familiak mehatxatzea egotzita. Haren Youtubeko kanala ixteko ere agindu du epaileak. | Iragan abenduan epaitu zuten Black Marfil rap abeslari eta drill generoaren barruko artista, Iruñean, Udaltzaingoa eta haien senideak «larriki mehatxatzea» leporatuta. Epaileak frogatutzat jo du hori, eta 25 hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio, baita haren Youtubeko kanala ixteko agindu ere. Datozen hiru urteetan ezingo du gisako konturik ireki bere lana zabaltzeko.
Akusazioak Fuck a Cripa 02 kantuko hitzetan oinarritu du bere salaketa. «Corre, sinpa (sin papeles), matar al hijo de un munipa» (Egin korrika, paperik gabea, udaltzain baten semea hiltzea) dio abeslariak kantu horretan, eta lepoa mozteko eta tiro egiteko keinuak egiten ditu bideoklipean. Abesti gehiago ere aztertu dituzte: Atraco, esaterako, zeinetan «polizia bat hilez gero, bost hiltzen dituzu» dioen kantariak.
Akusatuak epaiketan deklaratu zuenez, haren asmoa ez zen ez Udaltzaingoa ez haien familiak mehatxatzea; kontrara, argudiatu zuen bere kantuetako hitzak eta bideoetako irudiak «sareko itxurakeriaren parte» direla. Bide beretik, haren abokatuak azpimarratu zuen artistaren letretan ez dela «mehatxu zehatzik» ageri, eta ez dela «ezer gertatu», nahiz eta bideoek milaka ikustaldi dituzten eta sarean denbora daramaten.
Fiskalak, ordea, bere txostenean nabarmendu du aurrez lesio, mehatxu eta lapurreta delituengatik kondenatua zutela kantaria, eta hura ikertzen ari direla zabalik dagoen beste auzi batean, Blood 901 izeneko talde bateko kide delakoan. Gaineratu du, halaber, artistak argudiatutako «posea» ez dagokiola «pertsonaiari», ezpada «errealitateari». Ebatzi du kasuak adierazpen askatasunaren mugak «gainditzen» dituela. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223041/ongiz-elkarteak-irabazi-du-berdintasunerako-emakunde-saria.htm | Gizartea | Ongiz elkarteak irabazi du Berdintasunerako Emakunde saria | «Maskulinitate berriak» lantzeko sortu zen elkartea, baina badira urte batzuk emakumeen «ahalduntze» saioak ere egiten dituela. Bide horretatik, Artolazabalek gogorarazi du berdintasuna «gizarte osoaren lana» dela, «bai emakumeena, bai gizonena» | Ongiz elkarteak irabazi du Berdintasunerako Emakunde saria. «Maskulinitate berriak» lantzeko sortu zen elkartea, baina badira urte batzuk emakumeen «ahalduntze» saioak ere egiten dituela. Bide horretatik, Artolazabalek gogorarazi du berdintasuna «gizarte osoaren lana» dela, «bai emakumeena, bai gizonena» | Arabako Ongiz elkarteak jasoko du aurten Berdintasunerako Emakunde saria, «maskulinitate berriak lantzeko» egin duen lanagatik, eta baita «emakumeen ahalduntzean» eman dituen pausoengatik ere. Hala iragarri dute gaur goizean Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eta Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak, Emakunderen egoitzan egin duten prentsaurreko batean.
Artolazabalek gogorarazi du berdintasuna «gizarte osoaren lana» dela, «bai emakumeena, bai gizonena». Azaldu du Berdintasun Legeak «beharrezkotzat» jotzen duela bide horretan gizonen konpromisoa izatea, batez ere «etxeko lanen banaketan eta indarkeria matxista bukatzeko orduan», eta alde horretatik Ongizek egin duen lana nabarmendu du: «Bi hamarkada baino gehiago daramatza maskulinitate berriak lantzen, eta lan handia egin du».
Gainera, elkarteak «emakumeen ahalduntzean» egin duen lana ere goraipatu du. Izan ere, maskulinitateak lantzen hasi zen arren, duela hamar bat urtetik «emakumeen ahalduntzea» ere lantzen du elkarteak. Elgarrestak ere bi sexuekin berdintasuna lantzearen garrantzia azpimarratu du, eta adierazi du elkarteak egiten duen lana beharrezkoa dela: «Gizartean eragina izatea lortu du, lan pertsonalaren bidez». Hala ere, esan duenez, «bide luzea» dago egiteko, nahiz eta gizonak berdintasunarekin «atzo baino konprometituago» dauden.
«Sentsibilizaziotik kontzientziaziora»
Bertan izan dira Esther Molinero eta Xabier Odriozola elkarteko kideak ere. Azpimarratu dute elkarteak sinesten duela «genero ezberdinen artean erabateko berdintasunean eta begirunean bizi daitezkeela», eta Ongizen parte hartzen duten 200 pertsonei eskaini diete saria. Molinerok adierazi du «etengabe» lanean ari direla: «Gure sexismoa eta gizartearena desprogramatzeko lanean ari gara».
Odriozolak azaldu duenez, duela hogei urte hasi zen elkartea martxan, berdintasunaren aldeko borrokan «hutsune bat» zegoela ikusita: «Gizonezkoekin hasi ginen, ikusi genuelako kolektibo hori ez zegoela sentsibilizatuta, eta geroago beste pauso bat eman genuen sentsibilizaziotik kontzientziaziora. Emakumeek erakutsi ziguten elkarrekin egin behar dugula bide hau».
Molinerok esan duenez, elkartearen helburuetako bat da «sistema patriarkala gainditzea», eta «gizarte justuago bat eraikitzea». Helmuga horretarako bidean elkartea haziz joan dela nabarmendu du: «Ehunka gizon igaro dira elkartetik. Talde txiki batekin hasi ginen, eta gaur egun dagoeneko bederatzi talde dauzkagu». Horrez gainera, «gazteekin» lan egitearen garrantzia ere azpimarratu du Odriozolak. Gasteizen daukate egoitza, baina Arabako beste herri batzuetan ere saioak egiten dituztela azaldu du. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223042/gobernu-autoritarioak-giza-eskubideen-mehatxutzat-jo-ditu-hrwek.htm | Mundua | Gobernu «autoritarioak» giza eskubideen «mehatxutzat» jo ditu HRWek | Urteko balantzea egin du nazioarteko GKEak, Londresen. Herrialde askoren «zinismoa» salatu du, eta esan du estatuek «bi aurpegi» dituztela giza eskubideen babesari dagokionez. | Gobernu «autoritarioak» giza eskubideen «mehatxutzat» jo ditu HRWek. Urteko balantzea egin du nazioarteko GKEak, Londresen. Herrialde askoren «zinismoa» salatu du, eta esan du estatuek «bi aurpegi» dituztela giza eskubideen babesari dagokionez. | Giza eskubideak babesteko orduan, gobernu «autoritarioen» kontrolik gabeko boterea —«Errusia eta Txinarena», kasurako—, Afganistango eta Irango «errepresioa» eta Etiopiako «ankerkeriak» «mehatxuak» direla ondorioztatu du HRW Human Rights Watchek, gaur kaleratu duen urteko txostenaren arabera. Nazioarteko GKE gobernuz kanpoko erakunde horrek zazpiehun orrialdetik gorako dokumentuan jaso ditu munduko ehun herrialde eta lurralde baino gehiagotan 2022an jazotako «botere abusuen» eta giza eskubideen urraketen xehetasunak.
Londresen egindako aurkezpenean, HRWeko bitarteko zuzendari Tirana Hassanek nabarmendu duenez, txostenak nazioartean itzalean dauden herrialde askoren «zinismoa» islatzen du, eta salatu du herrialdeek «bi aurpegi» dituztela giza eskubideen babesari dagokionez. HRWek adibide hauekin arrazoitu du: AEB Ameriketako Estatu Batuek Saudi Arabiarekin negoziatzen ari dira, nahiz eta Joe Biden presidenteak, Etxe Zuriko maizterra izateko hautagaia zenean, Riadi boikota egiteko deia egin zuen; Pakistanek babestu egiten ditu Txinak kontrolatutako Kaxmir lurraldeko musulmanen aurkako erasoei buruzko ikerketak, baina bizkarra ematen die Txinako uigurren aurkako ustezko krimenei; herrialde askok harremanak sendotu dituzte Indiarekin, nahiz eta New Delhik herritarren aurkako «errepresioa» egiten duen, «Pekinen gisan».
Horrekin guztiarekin lotuta, Hassanen esanetan, «Afganistango eta Siriako errefuxiatuak daude, besteak beste, xextra bikoitz hori benetan jasan dutenen artean. Horietako asko behartuta daude «etxean egotera, lan egiteko eskubiderik gabe edota bisa baliogabetuko zaien edo ez jakin gabe. «Babestuta sentitzen ez diren leku batera joan beharko dute», HRWen arabera. Halaber, erakunde humanitarioko arduradunak adierazi du Europak ez diela erantzun bera eman errefuxiatu ukrainarrei eta beste herrialdeko etorkinei: «Alde handia dago».
Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik ia 11 hilabete igaro diren honetan, HRWen txostenak zenbait gertakari jasotzen ditu; besteak beste, «Butxako sarraskia, Mariupolen errefuxiatuz betetako antzoki baten aurka egindako bonbardaketa eta Errusiako armadak zibilen kontra egindako erasoak».
«Ankerkeria» horiek salatzeaz gaiz, HRWek dio nazioarteak hainbat neurri ezarri behar zituela Errusiak Ukrainari eraso egin ez ziezaion; besteak beste, 2014an, Ukrainako ekialdeko Donbassko gatazkaren hasieran; 2015ean, Errusiak Sirian esku hartu zuenean, bai eta Kremlinek bere herrialdean bertan giza eskubideak «urratu» zituenean ere. «[Errusiako presidente Vladimir] Putinek agindutako inbasioa ez da ezerezetik sortu. Ukrainako gerra duela zortzi urte hasi zen. Errusiako indarrek Siriako gerran egindako urraketa berak egin dituzte Ukrainan ere, eta horiek ere jaso ditugu», zehaztu du Hassanek.
Irailaren 16an Mahsa Amini 22 urteko emakume kurdua Irango Poliziaren zaintzapean hil ondoren, areagotu egin ziren protestak, eta horietan manifestariek jasandako «errepresio bortitza» ere jaso du GKEak. «Irandarrek protesta mugimendu bat hasi zuten, munduaren arreta bereganatzeko», nabarmendu du HRWeko ikertzaile Tara Sepehrik, Iranen egindako txostenaren aurkezpenean. «Batzuk agian harritu egin dira heriotza basati baten ondotik protestek izan duten gorakadagatik eta iraupenagatik. Manifestariek kaleak hartu zituzten, atxilottuak eta zigortuak izateko arriskuaren jakitun zeuden arren», esan du. Haren arabera, Aminiren heriotza «ez zen kasu bakan bat izan»: «Irango Poliziaren indarkeria sistematikoaren azken adibidea izan zen».
HRANA Giza Eskubideen Ekintzaileen Albiste Agentziak emandako azken datuen arabera, Poliziak 517 manifestari hil ditu istiluak piztu zirenetik; haietako 70 adingabekoak dira. Orotara, 19.000 lagun inguru atxilotu dituzte. Bestalde, Teheranek gutxienez lau manifestari exekutatu ditu dagoeneko, eta beste hiruri ere heriotza zigorra ezarri die; 11ri, berriz, bizi osorako kartzela zigorra.
Espainiaren migrazio politika
Migrazioari dagokionez, HRWek ezbaian jarri du Espainiak etorkinen itzulketan duen politika; hain zuzen, ekainaren 24an Espainiaren kontrolpeko lurraldean milaka lagun Melillako hesia (Espainia) igarotzen saiatu zirenekoa izan du hizpide txostenean. Marokoren arabera, 23 etorkin hil ziren, baina gobernuz kanpoko zenbait erakundek salatu zuten tragedia are latzagoa izan zela: baieztatu zuten 37 migratzaile hil zirela, eta 70 lagun desagertu zirela hesia igarotzeko ahaleginean. Eta zenbait hedabidek ondorioztatu zuten Marokoko Gobernuak eta Espainiakoak ere erantzukizuna izan zutela gertakari hartan.
«Kezkagarria da Espainiak nola kudeatu zuen gai hura, eta kezkatuta gaude etorkizunean gerta daitekeenaz ere», esan du Europako eta Asia erdialdeko HRWeko zuzendariak. Azaldu duenez, «garrantzitsua da Espainiak etorkinak Marokora modu desegokian ez itzularaztea. Asilo eskaerak zorrotz aztertu beharko lituzke». |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223043/pere-aragones-deliturik-larriena-erori-da.htm | Mundua | Pere Aragones: «Deliturik larriena erori da» | Llarena epailearen erabakiaren ostean, Puigdemonten abokatuak esan du Generalitateko presidente ohia aurten itzuliko dela Kataluniara. Grande-Marlaskak esan du ebazpen judizialak «errespetatzen» dituela. | Pere Aragones: «Deliturik larriena erori da». Llarena epailearen erabakiaren ostean, Puigdemonten abokatuak esan du Generalitateko presidente ohia aurten itzuliko dela Kataluniara. Grande-Marlaskak esan du ebazpen judizialak «errespetatzen» dituela. | Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren aurkako sedizio akusazioa bertan behera utzi du Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epaileak, Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu bezain pronto. Sedizio delituengatik egindako euroaginduak ere indargabetu ditu, baina berretsi egin du Puigdemont funts publikoak bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzeko asmoa. Erabakiak denetariko erreakzioak eragin ditu, eta Pere Aragones Kataluniako Gobernuko presidentearena izan da lehenengoetakoa. Nabarmendu du Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko negoziazioen fruitua izan dela Llarenaren erabakia: «Lehenago, hiru deliturengatik eskatzen zuten estradizioa, eta orain, bigatik. Larriena erori da». Presidenteak «errespetu osoa» adierazi dio auzipetu guztien defentsarako estrategiari.
Ikusi gehiago: Puigdemonten aurkako euroagindua behin-behinean indargabetu du Llarena epaileak, baina atxilotzeko agindua mantendu du
Gonzalo Boye Puigdemonten abokatuak RAC1 irrati katean esan du Generalitateko presidente ohia aurten itzuliko dela Kataluniara: «Ziur nago». Europako Batasuneko Auzitegiak Puigdemonten eta Cominen immunitate parlamentarioaren inguruan ebatzi arte itxarongo du; abokatuak espero du «otsailaren amaieran edo martxoan» izatea.
Espainiako Gobernuak ere izan du Llarenaren erabakiaren berri. Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak adierazi du ebazpen judizialak «errespetatzen» dituela, eta «osorik bete behar» direla. Isabel Rodriguez Gobernuko bozeramaileak ere bat egin du epailearen erabakiarekin. Hala ere, ohartarazi du Puigdemontek «justiziaren aurrean erantzun beharko» duela. Bestalde, Unidas Podemosek «errepresioaren aurkako neurritzat» jo du Llarenaren erabakia. Are, Enrique Santiago bozeramaileak esan du Zigor Kodearen erreforma «lagungarri» izan daitekeela «Kataluniako gatazka normalizatzeko».
Baina erabakiak kritika andana piztu du panorama politikoaren eskuinaldean. Ciudadanosek, Voxek eta PPk gaitzetsi egin dute epailearen erabakia. Esaterako, Elias Bedondo PPko koordinatzaile nagusiak iritzi dio «sekulako erokeria» dela sedizio akusazioa bertan behera uztea, eta Pedro Sanchez Espainiako presidentearen aurka egin du: «Sanchezek esan zuen Puigdemont Espainiara ekarriko zuela, eta hitza bete du. Baina ez zuen aipatu alfonbra gorrian ekarriko zuela».
Jordi Pina eta Andreu Van den Eynde abokatuek —Raul Romeva Generalitateko kontseilari ohia eta Oriol Junqueras presidenteorde ohia defendatzen dituzte, besteak beste— adierazi dute funts publikoak bidegabe erabiltzearen delitua ez lieketela egotzi beharko auzipetuei: «Azken delitua [sedizioa] Zigor Kodetik desagertu bada, ezin da zigortu bitartekoa zen delituagatik». Gainera, TV3 telebista katean esan dutenez, sententziaren berrikuspen bat eskatuko dute Romevarentzat eta Junquerasentzat, «dekreta dadin ez dutela inongo erantzukizun penalik». |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223044/alaitz-melgarrek-irabazi-du-tene-mujika-beka.htm | Kultura | Alaitz Melgarrek irabazi du Tene Mujika beka | Neskame eta ama bakarra izandako bere amonaren bizitza ikertuko du. | Alaitz Melgarrek irabazi du Tene Mujika beka. Neskame eta ama bakarra izandako bere amonaren bizitza ikertuko du. | Euskal Herriko historia hurbila arakatzeko ez-fikziozko proiektuak saritzen ditu Tene Muika bekak. Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute, eta, aurten jasotako proposamenen artetik, Alaitz Melgar Agirrerena (Barakaldo, Bizkaia, 1984) saritzea erabaki du epaimahaiak —Idurre Eskisabelek, Imanol Muruak eta Cira Crespok osatu dute—. Bere amona Josefa Agirre Etxeberriaren bizitza ikertzeko baliatuko du beka Melgarrek, eta urtebeteko epea izango du horretarako. Ingeles Filologiako gradua eta Berdintasun Masterra ikasitakoa da, eta eskolak ematen ditu Iralen.
1927an jaio zen Josefa Agirre Etxeberria, Azpeitian (Gipuzkoa). Garai hartako neska askok bezala, neskame joan behar izan zuen gaztetxotan, Donostian etxea zuten aristokrata espainiar batzuen etxera. Ingalaterrara joan zen lanera gero, hardun gelditu ezkondu gabe, eta, buru osasuneko gorabeherak tarteko, psikiatrikoan ere egin zituen bolada batzuk. Haren bilobak aurreratu duenez, isilpean gelditzen diren istorio horietako bat argitara ekartzea lortu nahi du liburuarekin. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223045/elkargik-23-handitu-ditu-emandako-bermeak.htm | Ekonomia | Elkargik %23 handitu ditu emandako bermeak | Bermeen erdiak baino gehiago inbertsioak egiteko maileguetarako izan dira. 527 enpresak eskatu diote COVID-19ari lotutako maileguen ordainketa atzeratzeko. | Elkargik %23 handitu ditu emandako bermeak. Bermeen erdiak baino gehiago inbertsioak egiteko maileguetarako izan dira. 527 enpresak eskatu diote COVID-19ari lotutako maileguen ordainketa atzeratzeko. | Egoera ekonomiko nahasiak ez ditu geratu enpresen inbertsioak. Hori ulertarazten dute Elkargik gaur jakinarazitako datuek. Erakundeak 455 milioi euroren maileguak bermatu zituen iaz, aurreko urtean baino %23 gehiago. Diru horren erdia baino gehiago, %53, inbertsioak finantzatzeko baliatu zuten enpresek, eta gainontzekoa joan zen likidezia beharrak asebetetzera.
Elkargik Donostian du egoitza, eta haren zeregin nagusia da enpresei bermeak ematea, horiekin finantza erakundeen maileguak lor ditzaten. Enpresa txikiei eta ertainei laguntzen die batez ere, horiek zailagoa izan ohi baitute bankuek mailegurik ematea. Elkargiren bezero gehienak Euskal Herrikoak dira, baina inguruko lurraldeetan ere hasi da lanean.
Bermeak emateaz gain, Elkargik enpresen finantzaketaren beste arlo batzuetara hedatu nahi du. «Finantza hub bat izan nahi dugu, enpresek bertara jo dezaten beren finantza kezkei irtenbideak emateko» , adierazi du Zenon Vazquez Elkargiko zuzendari nagusiak. Horrela, autonomoen eta start-up-en finantzaketa prozesuetan ere sartu da. Iaz zazpi milioi euroren operazioak ahalbidetu zituen, bereziki Gipuzkoan, eta Eusko Jaurlaritzaren Aurrera programaren bidez.
Azken hiru urteetan beste zeregin batean aritu da Elkargi: hark kudeatu ditu COVID-19aren pandemiagatik Eusko Jaurlaritzak enpresei emandako 900 milioi euro baino gehiagoren bermeak. Kezka bazegoen berme horiei buruz, laguntza jaso zuten enpresak gai izango ote ziren mailegu horiek itzultzeko; oraingoz, baina, ongi eusten ari direla azaldu du Elkargik. Enpresa gehienak dirua itzultzen ari dira, baina 527k eskainitako luzapena eskatu zuten iaz 52 milioiren kredituak itzultzen hasteko. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223046/donostiako-metroaren-lanek-beste-etxe-bati-kalte-egin-diotela-salatu-du-satorralaia-elkarteak.htm | Gizartea | Donostiako metroaren lanek beste etxe bati kalte egin diotela salatu du Satorralaia elkarteak | Artzain Onaren plazako eraikin batean pitzadurak agertu dira, eta duela egun batzuk Easo kaleko balkoi bat erori dela ere salatu dute | Donostiako metroaren lanek beste etxe bati kalte egin diotela salatu du Satorralaia elkarteak. Artzain Onaren plazako eraikin batean pitzadurak agertu dira, eta duela egun batzuk Easo kaleko balkoi bat erori dela ere salatu dute | Donostiako Artzain Onaren plazan dagoen eraikin batean pitzadurak agertu dira, metroaren lanek zimenduei eragin dietelako», Satorralaia bizilagunen mugimenduak salatu duenez. Gainera, adierazi dute plaza horretako izkinan dagoela eraikina, eta horrek larriagotu egiten duela kaltea: «Plazako izkina arkitektonikoki osatzen duen arkuko harlanduzko piezen mugimenduek eta pitzadurek erakusten dutenez, eraikinaren desengonkortze bat gertatu da metroaren lanek zimenduei eragin dietelako».
Mugimenduak salatu du Donostiako metroaren Erdialdea-Kontxako geltokia eraikitzeko lanen ondorioz gertatu dela pitzadura, horretarako San Martin eta Easo kaleetan erabili diren «metodo erasokorren» ondorioz. Izan ere, azaldu dute eraikuntza proiektuak ohartarazten duela eraikin askoko toki batean dagoela sarbidea eraikitzen ari diren eremua, eta horrek «eraikuntza arrisku handiak» dakartzala.
Horrez gainera, salatu dute urtarrilaren 4an Easo kaleko beste eraikin bateko balkoia erori zela, eta, zergatik erori zen oraingoz argitu ez duten arren, Satorralaiak adierazi du metroa eraikitzeko proiektuan ohartarazi zutela nolako «arrisku larria» dakarren etxe horrentzat San Bartolomeko sarbide kanoia eraikitzeak: «Indusketa lanen eta eraikinaren zapaten mailaren artean dagoen harkaitzezko estalkia 2,8 metrokoa izango da soilik, nahiz eta proiektuan aurreikusten den teorian 7 metroko gutxieneko harkaitz estalkia behar dela halako lurpeko lanak egiteko». |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223047/hazparneko-emakume-batek-bortxaketa-bat-salatu-du.htm | Gizartea | Hazparneko emakume batek bortxaketa bat salatu du | Salatzaileak dio joan den asteburuan izan zela, Baionan. | Hazparneko emakume batek bortxaketa bat salatu du. Salatzaileak dio joan den asteburuan izan zela, Baionan. | Hazparneko (Lapurdi) adin nagusiko ikasle batek salatu du bortxatu egin zutela France Bleu Pays Basque irratiak jakinarazi duenez. Joan den asteburuan gertatu zen, Baionan. Atzo aurkeztu zuen salaketa Poliziaren aurrean. Hala, Frantziako Polizia gertatutakoa ikertzen hasia da, Baionako Fiskaltzak zuzendurik.
EH Baik sostengua adierazi dio salaketa egin duen emakumeari, eta adierazi du «berehalako neurriak» hartu behar direla, «patriarkatua eta emazteen kontrako mota guzietako erasoak gainditzeko». Ipar Euskal Herriko Itaiak ere babesa agertu dio erasotuari, eta «bortxaketaren eta bestelako eraso matxisten biktimek babesa beti lor dezaten» antolatzera deitu du. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223048/bidarraiko-laborantza-lurren-salmentatik-erretiratzeko-engaiamendua-hartu-du-notarioak.htm | Gizartea | Bidarraiko laborantza lurren salmentatik erretiratzeko engaiamendua hartu du notarioak | ELBk, Lurzaindiak eta Bidarraiko Herriko Etxeak protesta egin dute notarioak Baionan dituen bulegoetan. Dozenaka lagun bildu dira 17 hektarearen salmenta espekulatiboa salatzeko. | Bidarraiko laborantza lurren salmentatik erretiratzeko engaiamendua hartu du notarioak. ELBk, Lurzaindiak eta Bidarraiko Herriko Etxeak protesta egin dute notarioak Baionan dituen bulegoetan. Dozenaka lagun bildu dira 17 hektarearen salmenta espekulatiboa salatzeko. | Bidarraiko (Nafarroa Beherea) salmenta kudeatu duen notarioa aferatik aterako da, baldin eta saltzaileak ez badu adostasunik lortzen ELBrekin, Lurzaindiarekin eta herriko etxearekin. Hiru eragile horiek gutun bat idatzi dute elkarrekin, eta bilkura bat egiteko eskatu diete saltzaileari, erosleari eta agentziari. Heldu den asterako izatea espero dute. Dominique Ameztoi Lurzaindiko bozeramailea pozik agertu da lortutakoarekin, eta Bidarraiko herriko etxearen eta hautetsien babesa eskertu du: «Denen artean lortuko dugu».
Dozenaka lagun bildu dira Baionan, Bidarraiko lur batzuen salmenta espekulatiboa salatzeko. 90.000 euroan saldu nahi dituzte laborantza lurren 17 hektarea. Baina ELBk eta Lurzaindiak erosleari eta saltzaileari leporatu diete «jukutria bat» egitea horretarako. Izan ere, salmentaren ondotik jabetza soila baizik ez luke eskuratuko erosleak, lurren gozamenik gabe. Salatu dutenez, gisa horretara SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari «eragotzi» eginen diote lehentasunez erosteko eskubidea erabiltzea.
«Notarioak eroslea dei dezan da helburua, eroslea gibelarazteko, baita notarioek kontratu molde hori egiteari uztea ere», ohartarazi du Dominique Ameztoi Lurzaindiko bozeramaileak mobilizazioaren hasieran. Notario bulegora sartzeko saiakeran, Frantziako Poliziak bidea eten nahi izan die manifestariei, baina Dominique Ameztoik eta Martin Lemaire ELBko laborariak bulegoetaraino iritsi dira, hala ere. Erran dute notarioarekin ordurik lortu ezean ez zirela mugituko handik. Notario bulegoaren aitzinean ziren manifestariek babesa erakutsi diete, «Euskal Herria ez da salgai» eta «laborantza lurrak ez hunki» oihukatuz. Azkenean, ordezkaritza bat errezibitzea onartu du notarioak: Ameztoirekin batera, ELBko Martin Lemaire eta Frantxoa Mocho, Jean Michel Antxordoki Bidarraiko auzapeza, Alain Dubois Makeakoa eta Filipe Aramendi Urruñakoa.
Ordu baten buruan atera dira notarioaren bulegotik, denen artean idatzi gutuna eskuetan zutela. Kanpoan gelditutakoek txalo artean hartu dituzte. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223049/alex-txikon-laquoleher-eginda-gaude-oraindik-baina-oso-pozikraquo.htm | Kirola | Alex Txikon: «Leher eginda gaude oraindik, baina oso pozik» | Oraindik Katmandun dela, elkarrizketa egin dio BERRIAk Alex Txikon alpinistari, duela astebete Manasluko tontorra zapaldu ostean. Bihar argitaratuko da. Egindako balentriaren ostean zer sentipen dituen azaldu dio Lemoakoak Unai Ugartemendia kazetariari. | Alex Txikon: «Leher eginda gaude oraindik, baina oso pozik». Oraindik Katmandun dela, elkarrizketa egin dio BERRIAk Alex Txikon alpinistari, duela astebete Manasluko tontorra zapaldu ostean. Bihar argitaratuko da. Egindako balentriaren ostean zer sentipen dituen azaldu dio Lemoakoak Unai Ugartemendia kazetariari. | «Nahastu samar». Halaxe dago Alex Txikon, urtarrilaren 6an Manasluko tontorra (Nepal, Himalaia, 8.163 metro) zapaldu ostean. Baina «oso gustura» egindakoarekin. «Inoiz ez genuen hain azkar igo, eta, orain, hutsune moduko bat gelditu zait». Tontorra zapaldu zuenean «oso nekatuta» zeudela adierazi zuen, eta hala daude oraindik. «Ordubeteko edo ordu eta erdiko lo saioak egiten ari naiz egunero. Lagun askok bisitatu gaituzte, elkarrizketa asko ematen ari naiz... Oso polita da jendearen babesa jasotzea».
Dioenez, iazko ahaleginarekin konparatuz, hau izan da desberdintasun nagusia: «Laku baten ondoan, 3.700 metrora, beste kanpaleku nagusi bat jarri genuen, eta iruditzen zait asmatu genuela». Urtarrilaren 1ean egin zuten plangintza osoa, Simone Mororekin, kontuan hartuz eguraldi ona zetorrela urtarrilaren 6rako. «Baina bagenekien zaila izango zela, oraindik ez baikeunden oso egokituta. Baina lehen saiakera hura aprobetxatu behar genuen. Hala esaten zigun Morok». Urtarrilaren 3an abiatu ziren gorantz. «Oso baldintza gogorretan ibili behar izan dugu. Ez dugu hainbeste elur topatu, baina izotz gogor asko zegoen. Espedizio oso gogorra izan da teknikoki».
Gailurra zapaldu zuenean, «hotza eta beldur handia» sentitu zituen. «Ahalik eta azkarrena jaitsi nahi genuen. Lainoa sartuko zen beldur ginen. Kontu handiz jaitsi ginen». Kanpaleku nagusira iritsita hasi ziren min guztiak azaltzen. Ez du baztertzen datorren neguan beste ahaleginen bat egitea. Everest? «Arantza txiki bat geratu zitzaidan, baina neguan oso gustura sentitzen naiz, eta presatuta nago horrelako erronka baterako. Gustura joango nintzateke. Nahiz eta psikologikoki eta ekonomikoki oso gogorra den halako espedizio bat prestatzea». |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223050/eusko-jaurlaritzak-bilerara-deitu-ditu-sindikatuak-eta-fvem-bizkaiko-metalgintzako-ituna-negoziatzeko.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak bilerara deitu ditu sindikatuak eta FVEM, Bizkaiko metalgintzako ituna negoziatzeko | Datorren astelehenean bilduko dira. CCOO, LAB eta UGT sindikatuek «begi onez» ikusi dute bitartekaritza. ELAk, ordea, uste du ituna mahai ofizialean negoziatu behar dela. Hala ere, parte hartuko du. | Eusko Jaurlaritzak bilerara deitu ditu sindikatuak eta FVEM, Bizkaiko metalgintzako ituna negoziatzeko. Datorren astelehenean bilduko dira. CCOO, LAB eta UGT sindikatuek «begi onez» ikusi dute bitartekaritza. ELAk, ordea, uste du ituna mahai ofizialean negoziatu behar dela. Hala ere, parte hartuko du. | Baliteke Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioa beste fase batean sartzeko zorian egotea. Aste honetan, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailari eskatu diote bitartekaritza lanak egiteko. FVEMek ere onartu du bitartekaritza. Hori dela eta, Jaurlaritzak lehenengo bilerara deitu ditu sindikatuak eta patronala. Datorren astelehenean bilduko dira, arratsaldeko hiruretan.
CCOO, LAB eta UGTk «begi onez» ikusi dute bitartekaritza. ELAren ustez, baina, bilerak «negoziazio mahai ofizialean» egin behar dira; alegia, Lan Harremanen Kontseiluaren babesean. Hala ere, «prestasuna» adierazi dute Jaurlaritzak bideratuko dituen bileretan parte hartzeko: «Metalgintzako lan baldintzak jorratuko diren edozein esparrutan egongo gara».
Elkarretaratzea egin du gaur goizean ELAk, FVEM Bizkaiko metaleko patronalaren egoitzan, eta bertan eman du bere jarreraren berri. Sarreraren aurrean egin nahi zuten, baina Ertzaintzak ez die utzi. Eta albo batean geratu dira. «Ertzaintzaren jarrera salatu nahi dugu, beti patronalaren eta enpresen alde egiten baitu», adierazi du Mikel Etxebarria ELAko Industria arduradunak. FVEM: aberastasunaren banaketa justua gabe, borrokak jarraituko du! lelopean, mobilizazioekin jarraitzeko nahia adierazi dute bertaratutakoek.
Bizkaiko metalgintzako sektoreak 11 greba egun egin zituen 2022an. Etxebarriak gogoratu duenez, hilabete baino gehiago igaro da azken greba egunetik. «Garaia da berriro ere sektorea mobilizatzeko eta grebara joateko». Etxebarriaren ustez, patronala mugitzeko modu «ia bakarra» eta egokiena «borroka eta grebak» dira.
Patronalaren eta sindikatuen arteko azken bilera abenduaren 21ean egin zuten, eta ez zuten zehaztu noiz egingo duten hurrengoa. «Orain arte patronalak egin dituen proposamenak ez dira nahikoa», azpimarratu du Etxebarriak. Besteak beste, ELAren eskaerak hauek dira: soldata igotzea KPIaren arabera, ETT bidezko kontratazioa mugatzea, lanaldiak murriztea eta hitzarmena aplikatuko dela bermatzea. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223051/pentsiodunek-bost-urteotako-lorpenak-ospatuko-dituzte-datorren-astelehenean.htm | Ekonomia | Pentsiodunek bost urteotako «lorpenak» ospatuko dituzte datorren astelehenean | Pentsiodunen mugimenduak azaldu du bere mobilizazioak funtsezkoak izan direla 2013ko erreformaren neurri batzuk indargabetzeko. «Borrokan» jarraituko dutela azpimarratu du. | Pentsiodunek bost urteotako «lorpenak» ospatuko dituzte datorren astelehenean. Pentsiodunen mugimenduak azaldu du bere mobilizazioak funtsezkoak izan direla 2013ko erreformaren neurri batzuk indargabetzeko. «Borrokan» jarraituko dutela azpimarratu du. | Duela bost urte sortu zen Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua, eta ordutik egindako ibilbidea ospatuko dute. Astero legez, astelehenean mobilizatuko dira Hegoaldeko hainbat hiri eta herritan, eta egun berezi horri begirako kantua, aldizkari grafikoa eta agiria prestatu dituzte.
Gaur Bilbon egindako agerraldi batean irakurri dute agiria. Mugimenduko kideek azaldu dutenez, haien eta Espainian sortutako taldeen mobilizazioak funtsezkoak izan dira 2013ko PPren pentsioen erreformaren neurri batzuk indargabetzeko. Besteak beste, %0,25ko igoeraren ordez KPIaren araberako igoerak ezartzeko, eta iraunkortasun faktorea delakoa bertan behera uzteko —etorkizuneko pentsioak batez besteko bizi itxaropenaren aurreikuspenen arabera ezartzeko modua ematen zuen horrek—. Horiek hala, aurten %8,5eko igoera izan dutela gogoratu dute. «Galdutakoa konponduko ez duen arren, gure borrokak lortu du».
Besteak beste, gutxieneko pentsioa 1.080 eurokoa izatea izan da mugimenduaren beste aldarrikapenetako bat, eta horri eusten diote Hego Euskal Herrian. Mobilizazioekin jarraituko dutela nabarmendu dute.
Pentsioekin zuzenean loturikoez gain, gogorarazi dute beste arlo ugaritan era aritu direla beste gizarte eragile batzuekin elkarlanean, eta pentsiodunen mugimendua borroka horietan «erreferente bat» bilakatu dela. Besteak beste, gogoratu dute osasun publikoaren eta mendekotasuna artatzeko zerbitzu publikoen aldeko mobilizazioetan parte hartu dutela, Euskal Herriko 200 udaletan baino gehiagotan banku zerbitzuetan aurrez aurreko arreta bermatzeko mozioak onartzea lortu dutela, eta lan baldintzak hobetzeko hainbat mobilizaziorekin bat egin dutela.
«Mila arrazoi ditugu borrokan jarraitzeko», azpimarratu dute, eta, adibidez, honako hauek zerrendatu dituzte: prezioen igoera, finantza erakundeen eta energia enpresa handien mozkinak, etxebizitzaren arazoa eta osasun publikoaren defentsa. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223052/barakaldoko-udalak-laquokezka-eta-haserrearaquo-azaldu-du-eaeko-auzitegi-nagusiaren-epaia-dela-eta.htm | Gizartea | Barakaldoko Udalak «kezka eta haserrea» azaldu du EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia dela eta | Adierazpen instituzional bat onartu du, EAJren eta EH Bilduren botoekin, eta bat egin du biharko elkarretaratzearekin. Elkarrekin Podemos-IUk kontra bozkatu du, eta PSE-EEk eta PPk ez dute parte hartu bozketan. | Barakaldoko Udalak «kezka eta haserrea» azaldu du EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia dela eta. Adierazpen instituzional bat onartu du, EAJren eta EH Bilduren botoekin, eta bat egin du biharko elkarretaratzearekin. Elkarrekin Podemos-IUk kontra bozkatu du, eta PSE-EEk eta PPk ez dute parte hartu bozketan. | Barakaldoko Udaleko Bozeramaileen Batzordeak adierazpen instituzional bat onartu du EAEko Auzitegi Nagusiak zerbitzu publikoen azpikontraten inguruan emandako ebazpena dela eta, eta «kezka eta haserrea» agertu du, uste baitu horrelako erabakiek «euskararen eta normalizazioaren alde egindako lana alderantzikatu» dezaketela. Proposamena EAJren eta EH Bilduren botoekin onetsi da. Elkarrekin Podemos-IUk kontra bozkatu du, eta PSE-EEk eta PPk ez dute parte hartu bozketan.
Adierazpenean, udalak azaldu du EAEko herri administrazio orok baduela «zilegitasuna eta eskumena lanpostu publikoen hizkuntza eskakizunak eta derrigortasuna ezartzeko, herritarren hizkuntza eskubideak erdigunean jarrita».
Ikusi gehiago: Alfonso Rios: «Eskaera errealaren gainean ezarri behar dira hizkuntza eskakizunak»
Udalak uste du epaiak «kolokan» jar dezakeela «azken hamarkadetan EAEko sektore publikoan euskararen normalizazioan aurrera egiteko ezarritako esparru juridikoa, euskal gizartean eredugarria eta babes handikoa izan dena». Halaber, pentsatzen du «hainbat udalerrik eta herritarrek urteetan egindako lana hankaz gora» jar dezakeela.
Barakaldoko Udalak bat egin du herriko mugimendu euskaltzaleak antolatutako elkarretaratzearekin, eta parte hartzeko deia egin die herritar guztiei. Elkarretaratzea bihar izango da, ostiralarekin, Bide Onera plazan 19:00etan. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223053/hegoaldeko-ekonomia-aurten-13-haztea-espero-du-laboral-kutxak.htm | Ekonomia | Hegoaldeko ekonomia aurten %1,3 haztea espero du Laboral Kutxak | Nazioarteko egoera ekonomiko zailari aurre egiteko orduan, indarguneen artean aipatu du sendien aurrezte maila handia, lan merkatuaren bilakaera eta zorpetze pribatuaren jaitsiera. | Hegoaldeko ekonomia aurten %1,3 haztea espero du Laboral Kutxak. Nazioarteko egoera ekonomiko zailari aurre egiteko orduan, indarguneen artean aipatu du sendien aurrezte maila handia, lan merkatuaren bilakaera eta zorpetze pribatuaren jaitsiera. | Eurogunean «hazkunde txikia edo negatiboa» espero du Laboral Kutxak hasi berri den urterako; Hego Euskal Herriko ekonomia, berriz, sendoago ibiliko da, baina iaz bezala, aurreikusi du moteltzea areagotuko dela. Hala, espero du Hego Euskal Herrian BPGa %1,3 inguru haztea: zehazki, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoa %1,3 eta Nafarroan, hamarren bat apalago.
Iazko zein aurtengo egoera ekonomikoari buruzko agerraldia egin du Laboral Kutxak, Iruñean. Bertan, nazioarteko panorama ezkorra laburbildu du Ibon Urgoiti Negozio Garapeneko zuzendariak, munduko bi ekonomia nagusiak arazotan murgilduta baitira. AEBetan ekonomiaren «ahuleziari» Txinaren egoera gehitu zaio, «COVID-19aren olatu berriak saihestu ezinik». Horrez gain, Europan Erresuma Batuak egiturazko eta zerga arloko erronkak ditu eta Alemaniak bultzaturik euroaren eremuan ekonomia apur bat atzera egitea espero da. Hurrengo hilabeteei begira, zerga edo diru politika arloan «bultzadarik» ez du espero eta hurrengo neguari begira gasaren metaketa erronka bat izango da.
Atzeko haizea eten da Ohar horiek eginik, egungo egoeraren azterketa egin du Joseba Madariaga Ikerketa zuzendariak. Nazioartean etorkizunak ekarriko duenaren gain argia jarri nahiriz, iaz Europan manufaktura sektorearen eta zerbitzu sektorearen produkzio indizeari erreparatzen dio: «Antzematen da nola ekainera arte hazten ari zela, baina uztailetik aurrera uzkurtu egiten da». Gaineratu duenez, ekonomiatik tira egiten ari ziren faktoreek bultza egiteari utzi diotelako gertatu da hor.
Prezioei dagokionez, mundu mailan egin dute gora oro har. Madariagak gogora ekarri duenez, iragan urte hasieratik ari zen KPIa gorantz, baina otsailean Ukrainako gerra pizteak joera aldatu eta bizkortu zuen. Euskal Herrian, udan goia jo zuen, eta oraintxe apurka beherantz ari da; eurogunean, berriz, «egonkortu» dela dirudi. Horren aurrean banku zentralek aurreko hamarkadako diru politika aldatu dute errotik. AEBetan, Erreserba Federalak %4,25eraino igo ditu interes tasak eta %4,5era heltzea espero da; Europako Banku Zentralak, berriz, aurreko hilabeteetan %2,5eraino igo du, eta Madariagak aipatu du %3ra hel daitekeela. Dena den, ohartarazi du agertokia «konplexua eta ziurgabetasun handikoa» denez nekeza dela banku zentralak zer egingo duen jakitea.
Nazioarteko egoera hori Euskal Herrian ere islatu da. Diferentzia txiki batzuk antzematen ditu Laboral Kutxak Hegoaldeko lau lurraldeen artean. Hala, Araba, Bizkai eta Gipuzkoak %3,8ko hazkundearekin amai dezakete 2022ko urtea (oraindik datua ezagutzea falta da), eta Nafarroak apalago (%3,1).
Pandemia aurreko egoera Dena den, pandemia aurreko egoerarekin alderatuta, Nafarroa zortzi hamarren gorago dago —galdutako berreskuratu du, alegia —; aldiz, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zazpi hamarren beherago. Deigarria da, halaber, kontsumo eta inbertsio mailan lau lurraldeei koska bat falta zaiela pandemia aurreko egoerara itzultzeko. Hain justu ere, 2020 eta 2021eko murrizketek familien artean «aurrezki poltsa handi bat» eragin dute, eta aurreski tasa sendoa izate babesleku bat izan daiteke nazioarteko ekaitz giro honetan. Madariagaren esanetan, horri gaineratuz behar zaio iragan finantza krisitik familiek eta enpresek oro har zorpetzea murriztu dutela. «Esfortzu handia egin da, eta eurogunearen batezbestekoan dago zorpetze pribatua».
Enplegu arloan, berriz, egungo testuinguru ekonomiko zailean lan merkatua sendo dagoela ondorioztatu du Madariagak Hego Euskal Herrian. Landun eta aktibo kopurua pandemia aurreko egoeran dago. Hain zuzen ere, 2023ari begira, lan merkatua da beste puntu sendoetako bat. Laboral Kutxak uste du enplegua %1 inguru handituko dela Hego Euskal Herrian, eta langabezia tasa %8,5ekoa izango dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan —Nafarroan, %9,5ekoa —.
Euskal Herriko ekonomia eurogunekoa baino sendoago agertuko da. Izan ere, nazioarteko erakundeen aurreikuspen guztiak aintzat hartuta, euroaren eremua %0,1 eta Alemania %0,7 atzera egitea espero da. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223054/baionak-50000-biztanleren-langa-gainditu-du-datu-ofizialen-arabera.htm | Gizartea | Baionak 50.000 biztanleren langa gainditu du, datu ofizialen arabera | Biztanle hazkuntza ez da, ordea, orokorra izan kostaldean, eta Ziburuk 600 herritar galdu ditu sei urtean. Donibane Garazin ez da mugimendu askorik egon, baina Maulek 269 biztanle galdu zituen 2008tik 2019ra. | Baionak 50.000 biztanleren langa gainditu du, datu ofizialen arabera. Biztanle hazkuntza ez da, ordea, orokorra izan kostaldean, eta Ziburuk 600 herritar galdu ditu sei urtean. Donibane Garazin ez da mugimendu askorik egon, baina Maulek 269 biztanle galdu zituen 2008tik 2019ra. | Frantziako INSEE estatistika institutuak populazio datuak argitaratu berri ditu, eta horren bidez baieztatu da Baionak 3.746 biztanle irabazi zituela 2014 (49.550 biztanle) eta 2020. urteen artean (53.296 biztanle). Beraz, ofizialki Lapurdiko hiriburuak 50.000 biztanleren langa utzi du atzean, eta, Udalaren arabera, litekeena da honezkero 55.000 biztanletik hurbil egotea.
Baionak, beraz, %1,5 handitu du errolda urtero; hau da, 600 biztanle irabazi ditu urtean. Badirudi, gainera, joera ez dela apaldu txostenak oraindik jaso ez dituen azken bi urteotan. Datu ofizialak ez badira ere, Jean-Rene Etxegarai alkateak adierazi du berak urtean bitan egiten diela agur ekitaldi bat Baionan bizitzen jarri berri direnei, eta azken bi urteotan ekitaldiotako bakoitzean 200 eta 300 pertsona inguru batu izan direla.
Antza denez, Baionako Udalak ez du biztanleen datu propiorik. Aurreko urteetan, errolda osatzeko galdeketa egin izan dute etxez etxe, eta litekeena da hori aspaldi egin ez izana.
Ba, dirudienez, ez: «Garai batean errolda galdeketa egiten zen urtero edo behintzat erregularki, etxez etxe. Aspaldi ez dut halakorik ikusi. Baionan sortutakoen artxiboa izanen dute, baina biztanleena ez».
Azken hamarkadetako joera izan da Lapurdiko kostaldeak biztanleak irabaztea, kanpotar asko bertara joan baitira bizitzera, tartean erretiroa hartutako frantziar asko. Horrez gain, kostaldeak biztanleak lapurtu izan dizkio barnealdeari, gazte askok hara jo duelako, lan aukera gehiagoren bila.
Baina txostenak agerian utzi du kostalde guztian ez dela berdina izan bilakaera. Esaterako, Ziburuk 600 biztanle galdu ditu azterturiko sei urteetan. Herriak 6.834 biztanle zituen 2013. urtean, eta 6.211 bizilagun 2019an.
Baina, Eneko Aldana auzapezak Euskal Irratietan azaldu duenez, Lapurdiko kostaldeko leku batzuek populazioa irabaztea eta beste batzuek galtzea txanpon beraren bi aldeak besterik ez dira. Etxebizitza garestitzeak eragin du hori, Aldanaren arabera. «Arrazoi bakarra eta sinplea da: etxebizitzaren prezioaren kurba eta kurba demografikoa batera jartzen baditugu, ikusiko dugu proportzionalki kontrako zentzuan doazela». Datua ez da ustekabea izan Aldanarentzat, eta azken hamarkadako joera berretsi besterik ez du egin. Salatu du udalak ez diela erantzun ziburutarren beharrei. Azaldu duenez, ziburutar batek aukera bakarra du etxebizitza eskuratzeko: etxebizitza soziala. Izan ere, merkatu librekoetan 7.000 eta 10.000 euro artean ordaintzen da metro koadroa. Hau da, Ziburun etxebizitza batek milioi bat euro kostatzea ez da salbuespena gaur.
Hendaiak ere jarraitu du biztanleak irabazten, Baionako abiadan izan ez bada ere. 14.081 biztanle zituen 2008. urtean, eta 16.967 2019. urtean. Beraz, 2.866 biztanle irabazi ditu hamaika urte horietan.
Barnealdean, ikuspegia bestelakoa da. Donibane Garazin ez da gorabehera handirik sumatu: 1.483 biztanle zituen 2008an, eta 1.532 hamaika urte geroago. Beraz, 49 biztanle irabazi ditu.
Maulek, ordea, populazio galera argia pairatu du. 3.216 biztanle zituen 2008an, eta 2.947 baino ez 2019. urtean. Beraz, 269 biztanle galdu ditu.
2022ko ekainean, Lapurdik, Nafarroa Behereak eta Zuberoak 1876tik 2019ra izaniko demografia aldaketak bildu zituen BERRIAk, eta Peio Etxeberri bigarren mailako Historia-Geografia irakasleak bilakaeraren azterketa egin zuen. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223055/ikastetxe-publikoen-ratioak-jaisteko-eskatu-dute-nafarroako-hezkuntza-sindikatuek.htm | Gizartea | Ikastetxe publikoen ratioak jaisteko eskatu dute Nafarroako hezkuntza sindikatuek | Adierazi dute Nafarroako Parlamentuko talde guztiek bat egiten dutela aldarrikapenarekin, eta hurrengo gobernuari galdegin diote aintzat hartzeko eskaera. | Ikastetxe publikoen ratioak jaisteko eskatu dute Nafarroako hezkuntza sindikatuek. Adierazi dute Nafarroako Parlamentuko talde guztiek bat egiten dutela aldarrikapenarekin, eta hurrengo gobernuari galdegin diote aintzat hartzeko eskaera. | Nafarroako Hezkuntzako sindikatu nagusiek deituta, elkarretaratzea egin dute gaur Nafarroako Parlamentuaren aurrean ikastetxe publikoetako ratioak jaisteko eskatzeko. Hezkuntzako Mahai Sektoriala osatzen duten LAB, Steilas, Afapna, Anpe, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek deitu dute protestara. Azken bi hilabeteotan parlamentuko talde guztiekin bilerak egin dituzte ikastetxe publikoetako ratioak «lehenbailehen» jaisteko eskaeraren inguruko proposamenaz jarduteko, eta, jakinarazi dutenez, talde guztiek bat egin dute aldarrikapenarekin. «Ez da egon gure eskaeraren aurka agertu den alderdi politikorik». Hala, hauteskundeen ostean osatuko den balizko gobernuari eskatu diote hurrengo ikasturterako ratioen jaitsiera martxan jartzeko. Hala egiten ez badu, mobilizatzen jarraituko dutela iragarri dute. Sindikatuen aburuz, Haur Hezkuntzako gela bakoitzeko ratioa hogei ikaslera jaitsi beharko litzateke, pandemia garaian izandako batez besteko kopurura, hain zuzen. Hurrengo ikasturteetan, berriz, gainerako hezkuntza etapetan jaitsiera «progresibo eta lineala» ezartzea proposatu dute. Kontu Ganberak iazko urrian egindako txostenari erreparatu diote sindikatuek, eta datu bat nabarmendu dute: Nafarroa da ikasteko zailtasunak dituzten ikasleen ehuneko handiena duen erkidegoa– ikasleen %37 daude egoera horretan– eta bereziki ikastetxe publikoetan sumatzen da arazo hori. Sindikatuen iritziz, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamenduak 2023-2024 ikasturteko ratioak murriztu beharko lituzke, eta jaitsiera aurtengo aurrekontu legean jaso. Uste dute ratioak jaitsiz gero Nafarroako hezkuntza kalitatea «hobetuko» litzatekeela, eta hezkuntza premiak dituzten ikasleek heziketa pertsonalizatua bermatuta izango luketela. Gainera, adierazi dute neurri horrek ikasgelak eta ikastetxeak ixtea eragotziko lukeela, bai eta langileak egonkortzen lagunduko ere. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223056/tenperatura-globala-115-gradu-igo-zen-iaz-alarma-mailatik-gertu.htm | Mundua | Tenperatura globala 1,15 gradu igo zen iaz, alarma mailatik gertu | Zientzialarien arabera, tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igotzen bada, behin betikoak izango dira Lurra berotzearen ondorioak. | Tenperatura globala 1,15 gradu igo zen iaz, alarma mailatik gertu. Zientzialarien arabera, tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igotzen bada, behin betikoak izango dira Lurra berotzearen ondorioak. | Munduko Meteorologia Erakundeak argitara atera du 2022ko tenperaturen igoera globalari buruzko txostena, eta ez du albiste onik ekarri. Adituen arabera, tenperatura globala 1,5 gradu igotzen bada, behin betikoak izango dira Lurra berotzearen ondorioak. Bada, mugatik gertu dago iazko zifra: 1,15 gradu igo zen iaz.
Eskutik helduta doaz tenperaturen igoera eta muturreko klimaren zein ezbeharren agerraldiak. Horren erakusgarri dira iaz Txinan, Europan eta Amerikan izandako tenperatura beroak, Pakistanen eremu zabalak hartu zituzten uholdeak, eta azken asteotan Ipar Amerikan erregistratutako tenperatura hotzak.
Lurraren berotzea neurtzeko, industrializazioaren aurreko garaiko datuekin —1850 eta 1900 bitartekoak— alderatu ohi da tenperatura. Zortzigarren urtez, industria iraultzaren aurreko garaikoa baino gradu bat beroagoa izan zen 2022ko munduko tenperatura, hots, 1991 eta 2020 artekoa baino 0,3 gradu altuagoa. Siberia iparraldean eta Antartikan, berriz, batezbestekoa baino 2 gradu beroagoa izan zen. Erakundearen arabera, 1980tik hamarkada bakoitza aurrekoa baino beroagoa izan da.
«Aurre egi behar diegu pertsona asko hil dituzten eta osasuna, elikagaiak, energia, ura eta azpiegiturak arriskuan jarri dituzten ezbehar klimatikoei», ohartarazi du erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Haren arabera, «ezinbestekoa» da prebentzio neurriak indartzea. Baina erakundeko kide diren 193 herrialdeen erdiek soilik dituzte halako ezbeharrei hasiera-hasieratik aurre egiteko sistema egokiak.
Erregistroa hasi zutenetik urte beroenetan seigarrena izan zen iazkoa. Guztietan beroena 2016. urtea izan zen, eta atzean dira 2019a eta 2020a, baina alde txikiz.
Europako inoizko urterik beroenetan bigarrena izan da 2022a
Txostenak ez du harridura handirik eragin. Bada, Copernicus programak asteartean klimari buruz kaleratutako txostenak dagoeneko eman zuen zenbait errekorren berri: 2022a Europako inoizko urterik beroena izan zen, eta munduko bosgarrena. Halaber, Europako udarik beroena izan zen iazkoa, eta hirugarrena munduan. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223057/neguko-lehen-fronte-hotza-helduko-da-igande-goizean.htm | Bizigiro | Neguko lehen fronte hotza helduko da igande goizean | Hego-mendebaldeko haizeak tenperaturak epelduko ditu larunbatean, baina egun hotz eta bustiak izango dira gero. | Neguko lehen fronte hotza helduko da igande goizean. Hego-mendebaldeko haizeak tenperaturak epelduko ditu larunbatean, baina egun hotz eta bustiak izango dira gero. | Badator negua. Sasoi hotzeko lehen hiru asteak udazkeneko giro epelarekin igaro ostean, aldaketa helduko da igande goizean. Baina, aurretik, egongo da giro argiaz gozatzeko aukera.
Giro egonkorra izango da Euskal Herri osoan ostiralean eta larunbatean. Tenperaturek gora egingo dute, baina hotzaren aurreko fronte epela baino ez da izango.
Ostiralean, ostegunean baino lainotuago egongo da. Baliteke goizean euri apur bat egitea, baina atertuz eta argituz joango da. Gauean, haizeak mendebaldetik hego-mendebaldera egingo du. Horrek eragingo du gaua epela izatea, 7-8 gradu inguruko tenperaturarekin.
Larunbatean argiago egongo da, batez ere itsasertzean. Hego-mendebaldeko haizeak indarra hartuko du, eta horrek termometroak igoko ditu. Kostaldean 18-20 gradu ingururaino helduko dira tenperaturak, eta, barnealdean, 13-15 artean geratuko dira. Ez da 10 gradutik behera jaitsiko.
Eta hor amaituko da epela. Igande goizaldean, poloetako airea ekarriko duen fronte bat helduko da. Gero eta okerrago egingo du, gainera, egunak aurrera egin ahala, euriari dagokionez. Unerik epelenetan ez dira 14 graduak gaindituko, eta elur kota 900-1.000 metro ingurura jaitsiko da. Egunez lau metroko olatuak ikusiko dituzte itsasertzean, eta gauean, metro bat handiagoak.
Astelehenean ere berdintsu jarraituko du, apur bat epelduko badu ere. Asteartean eta asteazkenean, bake pixka bat emango du aroak, baina asteazkenean bertan beste fronte bat helduko da, eta aurrekoa baino hotzagoa izango dela aurreikusi dute. |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223058/roberto-olabek-2026ra-arte-berritu-du-kontratua-realarekin.htm | Kirola | Roberto Olabek 2026ra arte berritu du kontratua Realarekin | Denboraldi honen amaierara arte zeukan kontratua talde txuri-urdinarekin. Imanol Alguacilen eta Roberto Olaberen kontratuen berritzeekin Realak proiektuaren bi zutabe nagusiak ziurtatu ditu. | Roberto Olabek 2026ra arte berritu du kontratua Realarekin. Denboraldi honen amaierara arte zeukan kontratua talde txuri-urdinarekin. Imanol Alguacilen eta Roberto Olaberen kontratuen berritzeekin Realak proiektuaren bi zutabe nagusiak ziurtatu ditu. | Roberto Olabek 2026ra arte luzatu du Realarekin zeukan kontratua. Txuri-urdinen futbol zuzendariak denboraldi honen amaierara arte zeukan kontratua Realarekin, eta beste hiru urterako berritu du. Imanol Alguacilen eta Roberto Olaberen kontratuen berritzeekin Realak proiektuaren bi zutabe nagusiak ziurtatu ditu.
Olabe 2018ko apirilean iritsi zen Realara. Olabe Futbol Zuzendaritzan dela, txuri-urdinak hiru aldiz sailkatu dira Europa Ligan jokatzeko, eta 2020an Espainiako Kopa irabazi zuen. Aurrez ere aritu zen Gipuzkoako taldean, 2002tik 2005era hain zuzen ere. Hark fitxatu zuen Raynald Denoueix, eta hura entrenatzaile zela gelditu zen Reala ligako txapeldunorde 2003an.
Gaur egun ligako proiektu sendoetako bat da Realarena. Imanolen taldea hirugarren dago ligako sailkapenean, eta Europa ligako eta Espainiako Kopako final-zortzirenak jokatuko ditu. Bestalde, haren eskutik iritsi zen Natalia Arroyo Realera, eta sasoi honetan Txapeldunen Ligako atarikoa jokatu zuen Realak historian lehen aldiz. Realaren bigarren taldea ere Bigarren Mailara igo zen duela bi urte, Olabe kirol zuzendari zela.
Gaur arratsaldean eman du Realak Olaberen kontratuaren berritzearen berri, eta bihar egingo dute prentsaurrekoa Anoetan Olabek berak eta Jokin Aperribai presidenteak (17:00). |
2023-1-12 | https://www.berria.eus/albisteak/223059/kostata-baina-kopako-final-laurdenetan-izango-da-athletic.htm | Kirola | Kostata, baina Kopako final-laurdenetan izango da Athletic | Defentsan kontzentratuta aritu behar izan du Iraia Iturregiren taldeak, baina Clara Pinedo zuri-gorriak sartu du partidako gol bakarra | Kostata, baina Kopako final-laurdenetan izango da Athletic. Defentsan kontzentratuta aritu behar izan du Iraia Iturregiren taldeak, baina Clara Pinedo zuri-gorriak sartu du partidako gol bakarra | Sufrituta, baina Espainiako Kopako final-laurdenetan izango da Athletic, Madrili 0-1 irabazita. Iraia Iturregiren taldeak lan handia izan du defentsan, baina etxeko taldeko aurrelariak ez dira fin ibili azken metroetan. Clara Pinedok sartu du partidako gol bakarra, madrildarren huts bat baliatuta.
Madrilek Athleticek baino hobeto hasi du partida, eta etxeko taldeak gertu izan du gola 13. minutuan. Racheal Kundananjik jaurtiketa gogorra jo du urrunetik, eta, Mariasun Quiñonesen ateko zutoinetako bat jo ondoren, atepetik atera dute baloia Athleticeko atzelariek. Hala ere, ez zaio beldurrik sartu talde zuri-gorriari, eta hurrengo jokaldian gola sartu dute.
Baloi luze batekin kontraerasoa egitea lortu du Athleticek, eta Madrileko atzelariak lekuz kanpo harrapatu ditu Bizkaiko taldeak. Atezainari atetik 40 bat metrora izkin egin eta gero, sareetara bidali du baloia Clara Pinedok.
Golaren ostean, atzerago defendatu du Athleticek, eta Madrilek baloiaren jabetza bereganatu du. Hala ere, bi taldeek izan dituzte beren aukerak atsedenaldira iritsi aurretik. Sandra Villatañek gertu izan du gola madrildarrentzat, baina Geldikako jokaldi batean egindako errematea gutxigatik joan zaio kanpora. Athleticek ere izan du bere aukera, baina Paula Aranak areaz kanpo egindako jaurtiketa zutoinaren ondotik joan da kanpora. 0-1ekoarekin iritsi da partida atsedenaldira.
Bigarren zatian berdinketaren golaren bila zelairatu da Madril, eta lanak izan ditu Quiñonesek atea hutsean mantentzen. Hector Diaz Madrileko prestatzaileak Grace Chanda zelairatu du bigarren zatia hasi bezain pronto, eta bost minutuan bi aukera garbi izan ditu. Lehenengoa zutoinaren ondotik kanpora joan zaio gutxigatik, eta bigarrena ere berdintsu; langaren gainetik.
Aldaketekin, zelai erdia sendotu du Iturregik, eta, Madrilek aukera batzuk izan baditu ere, ondo aritu da talde zuri-gorria defentsako lanean. 0-1 amaitu da partida, eta final-laurdenetarako sailkapena lortu du Athleticek. Zuri-gorriekin batera sailkatu dira Granada, Sevilla, Atletico Madril, Alhama, Granadilla eta Real Madril. Bartzelonak ere irabazi egin zuen bere partida, baina Osasunak helegitea aurkeztu du, Bartzelonak araudia urratu baitzuen. Bartzelona zigortuko balute, Osasuna sailkatuko litzateke hurrengo faserako. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223082/irantzu-idoate-funosas-ez-da-arrunt-saio-normala-eta-uste-dut-aski-arina-dela.htm | Kultura | Irantzu Idoate Funosas: «Ez da arrunt saio normala, eta uste dut aski arina dela» | Bertsuxurla bertsolari gazteen lehiaketako antolatzaile eta bertsolaria da Idoate. Atzo zortzi Atharratzen jokatutako lehen kanporaketan parte hartu zuen. Atzo izan zuen bigarrena, Lekorneko Etxebarne ostatuan. | Irantzu Idoate Funosas: «Ez da arrunt saio normala, eta uste dut aski arina dela». Bertsuxurla bertsolari gazteen lehiaketako antolatzaile eta bertsolaria da Idoate. Atzo zortzi Atharratzen jokatutako lehen kanporaketan parte hartu zuen. Atzo izan zuen bigarrena, Lekorneko Etxebarne ostatuan. | Leire Casamajou eta Xalbat Altzugarairekin batean, Bertsuxurla bertsolari gazteen lehiaketako antolatzailea da Irantzu Idoate Funosas (Hazparne, 2005). Binaka jokatzen den sariketan, bertsolari gisa ere ari izan zen Atharratzeko Prefosta elkartean, joan den ostiralean, Josu Txoperenarekin. Saio hartan, Haira Aizpurua eta Eki Mateorena nagusitu ziren, publikoa epaile zela. Ondoko saioa gaur izanen da, 21:00etan hasiko den afaritik landa, Lekorneko Etxebarne ostatuan. Beste kanporaketa urtarrilaren 20an izanen da, Izpegiko Bereko Bentan, eta finala urtarrilaren 27an Urruñan, Xaia ostatuan.
Nondik heldu da Bertsuxurlaren ideia? Gazteentzat badira jadanik bertso sariketak…
Gazteentzako plazak sortzeko ideia izan zen. Haizea dator ekimena bereziki lizeoko ikasleentzat egina da, eta lehen aukera bat da gazteak kantuz ariarazteko dudarik gabe. Hernandorena arrunt sariketa formatua da; beraz, seriosagoa. Gu ari ginen entseatzea berriz gazteak kantuan ariarazten, eta entzule gazteentzako ere plazak sortzen. Azkenean, ohartzen gara gure inguruan ere ez dela halako erakarpenik bertsoarekiko, parte handi batean formatu horiengatik; Hernandorena sariketa pisu izaten ahal da arrunt bertsozalea ez den batentzat. Hor aldiz, giro goxo eta informalean eginez, beste publiko eta beste bertsolari batzuk hunkitzeko aukera duzu. Orain gutiago ikusten den bikotekako formatua berriz ekartzea ere interesgarria atzematen genuen, beste gauza bat ekartzeko diolako bertsoari, lagunarteko lehia batean aritzeko, eta publiko berri bat hunkitzeko ere bai. Entseatu gara, hasiera batean, Ipar Euskal Herriko bertsolari gazteak deitzen; gero, gure errealitatea badakigu zein den, eta ez digu aski eman dena osatzeko. Euskal Herri osoko bertsolari gazteei zabaldu diegu.
Euskal Herri osoko bertsolari gazteak elkar ezagutzen duzue?
Bai; deitu ditugunak ezagutzen ditugu, guti edo gehiago. Uste dut probintzia bakoitzeko hartu ditugula azken bi eskolarteko txapelketetan kantatu zutenak; beraz, hortik ezagutzen ditugu. Zaharragoak izenez ezagutzen ditugu gehiago. Errestasunez ere egia erran, segur bazirela deitzea merezi dutenak eta ez ditugunak deitu, baina ez dugu sare handiagoa, momentuz.
Eskolartekoan txapeldun atera zinen. Hortik landa zer parada atera zaizu kantatzeko?
Ene kasuan, erranen nuke ez naizela pleinitzekoa. Egia da eskolartekoa dela lehen aukera denentzat, eta aukera ona, gainera, giro onean pasatzen baita, eta lehen esperientzia gisa balio handia du. Azken urteetan Bertsularien Lagunak elkartetik martxan ezarri duten Haizea dator ekimena ere bada horrekin, fruituak eman dituelako, eta guk ere bertsolari gazte gisa anitz preziatzen dugun plaza goxo bat baita, guretzat egindako plaza bat, eta ematen dizuna aukera kantatzeko bertsolari zaharragoekin. Gero, egia da eskolartekoa pasatzen denean, eta lizeotik ateratzean, beste gauza bat dela: Haizea dator-etik deitzen ahal zaituzte bertsolari ‘zahar’ gisa-edo, sariketak badira deitzen bazaituzte…, baina ez da berdin. Segur da eskertzen dela saretzen segitzea, beti hor egotea jendearekin, inguruko eta ez hain hurbileko bertsolariekin; eskertzen da!
Nola gertatzen da eskolartekoaren ondotik: hautu bat eginez deliberatzen da bertsoa segitu ala ez?
Heldu denaren arabera egiten duzu. Eskolartekoa pasatuta heldu dira saioak edo ez, sariketen fasea ere bada, baina deitzen zaituzte edo ez. Deitzen bazaituzte, aldiz, erranen nuke hor bai hautatzen duzula kantatu edo ez; eta badakizu kantatzeak ikusgarritasuna emanen duela eta beharbada ekarriko dituela beste saio batzuk; aldiz, ukatzen baduzu, bertso plazatik kanpo geldituko zara aski fite. Ez du kentzen paso egiten ahal duzula momentuz eta berriz jin.
Txapelketa Nagusia izan berri da. Erraten da txapelketan ongi moldatzen denak plazak segurtatuak dituela. Gazteetan berdina gertatzen da?
Bai, errealitatea denetan berdina da. Egia da sentitzen dugula, zenbaki on bat ateratzen duzunean, ondorioak badituela. Bistan da sentitzen dela batzuek gehiago kantatzen dutela eta horri esker dela. Beharbada txapelketan hain ongi moldatu ez direnentzat, edo bereziki txapelketan parte hartu nahi izan ez dutenentzat, ez da holako plazarik eskaintzen.
Bertsuxurlan bikoteka ari zarete kantatzen. Adiskidetasunaren arabera osatu dituzue?
Ez. Hola hasiko bagina, arriskutsua litzateke. Zozketa egin dugu eta, egia erran, aski orekatuak dira.
Afalondoko saioak dira.
Nahi genuen atxiki afariaren giro hori, beharbada jendea erreskiago agertuko zelakoan. Beraz, afalondoko saioak dira, hiru jatetxe eta Prefosta elkartearekin antolaturik. Ez da arrunt saio normala, eta uste dut aski arina dela, kanporaketetan gutienez. Ofizioak badira bikote ezberdinetako kideak kantaraziz, asmakizunaren ariketa, kantu bati bertsoa eta holakoak…
Nola joan zitzaizun ostiraleko saioa Prefosta elkartean?
Antolatzaile gisa, biziki kontent, jendea agertu zen eta saio goxoa izan zen. Biziki harrera beroa izan du sariketak. Lehen saioak erakutsi digu formatua martxan dela eta hasteko badela harrera positiboa; suposatzen dugu hola segituko duela. Bertsolari gisa are gehiago erranen nuke: sentitu dut saioak konplizitate handia sortu duela bertsolarion artean, talde sentimendu bat. Batzuk ezagutzen genuen elkar, besteak ez hainbeste; hiru talde ginen, sei bertsolari, eta uste dut seiok anitz gozatu dugula, momentuaz.
Bertso eskola finkoa da ibilbide horretan? Etxepare lizeoko bertso eskola azkarra omen da.
Ohituak gara Etxepareko bertso eskola horretara, baina badakigu Ipar Euskal Herrian ez direla hainbeste, eta behin hortik atera eta pixka bat galdua zara. Nik, gainera, Bilbon ikasten dut eta han aritzeko zaila da. Behar duzu egokitu beste errealitate batera. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223083/angulatara-azken-aldiz.htm | Ekonomia | Angulatara, azken aldiz? | Angulen arrantza profesionalizatzea eskatu du Euskadiko Anguleroen Elkarteak, Europak debekatu egingo baitu Gipuzkoan egiten den angulen aisialdiko arrantza. | Angulatara, azken aldiz?. Angulen arrantza profesionalizatzea eskatu du Euskadiko Anguleroen Elkarteak, Europak debekatu egingo baitu Gipuzkoan egiten den angulen aisialdiko arrantza. | Abenduan iragarri zuen Europako Batzordeak aurtendik debekatu egingo zuela aingiraren eta angularen aisialdiko arrantza; hau da, arrantza ez-profesionala. Eta Gipuzkoan angulatan aritzen direnak ez dira profesionalak. Duela bi urte sortu zuten Euskadiko Anguleroen Elkartea, eta Unai Eizagirre lehendakariak kontatu du orduan ere eskatu ziotela Eusko Jaurlaritzari profesional bihurtzea, etor zitekeenaren zantzu batzuk ikusten zituztelako. Berriro egin dute eskaera orain: “Arrantzan jarraitu ahal izateko, profesional izatea beste erremediorik ez daukagulako jada”.
Bi modalitatetan aritu ohi dira angulatan Gipuzkoan: ontzitik edo lehorretik. Sasoia igandean amaitu zen ontzitik aritzen direnentzat, eta urtarrilaren 31ra arteko epea dute lehorretik aritzen direnek. Bruselaren erabakia oraindik argitaratu gabe dagoela dio Eizagirrek, eta, ondorioz, asteotan arrantzatzen jarraitu ahal izango dutela. “Ontzitik aritzen direnek apenas harrapatu duten ezer aurten, giroak ez duelako lagundu. Angulak harrapatzeko, baldintza oso bereziak behar dira; aurten hego haizea egon da, eta hori oso txarra da guretzat”. Lehorretik aritzen direnek, berriz, azaroan, sasoi hasieran, “asko” harrapatu zutela kontatu du. “Eta hemendik hilabete amaierara arte ere egun onak izateko itxaropena dute”.
Europak ezarritako debekua kontuan hartuta, profesional bihurtu ezean behintzat, edo bestelako arau aldaketarik ezean, ezingo dira arrantzara atera urte amaieran, hurrengo sasoian. “Orain arte ezagutu dugun angula arrantza tradizionala bukatu da, galdu da”, ohartarazi du Eizagirrek.
Espeziea, arriskuan
Natura Kontserbatzeko Nazioarteko Batasunak zerrenda gorrian du aingira europarra, desagertzeko arrisku kritikoan dauden espezieen zerrendan. Bruselak, aisialdiko arrantza debekatzeaz gain —Europan, Gipuzkoan eta Bizkaian bakarrik dago aisialdiko arrantza—, arrantza profesionala egiteko baimena ere laburtu egin nahi du: azaroan, abenduan eta urtarrilean bakarrik arrantzatu ahal izango dira. Azti ikerketa zentroak ere esan izan du, urteetako ahaleginak ahalegin, oso egoera larrian dagoela aingira europarra.
Eizagirreren ustez, debekuak ez du aurrerapauso handirik ekarriko espeziearen berreskurapenean. Kontatu du 850 kilo arrantzatzen dituztela Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleen artean. “Frantzian, berriz, 65 tona harrapatzeko baimena dute. Ez du zentzu handirik: aingira salbatu nahi baduzu benetan, itxi guztia eta ulertuko dugu erabakia, baina bitxia iruditzen zaigu fokua 850 kiloren inguruan jartzea, hemendik 50 kilometrora 65 tona harrapatzeko baimena baldin badago”.
Eizagirrek aitortu du arrantzak baduela eragina espeziearen egoeran. “Europak esan du angularen kaltearen %20 arrantzak sortzen duela, baina beste guztia? Beste %80 errioetan egin diren aldaketa guztiek, presek, ur saltoek, bazter guztietan dagoen hormigoiak, harrapakariek… sortzen dute”. Uste du beste faktore horien aurkako neurri gutxi hartu ohi direla. “2007an, Europak betebehar batzuk jarri zituen, eta horietako bakarra bete da: hemen arrantza murriztea. Harrigarria egiten zaigu arrantzaleengan bakarrik jartzea arreta”.
Uretan, bestelako egoera ikusten dutela ere kontatu du Euskadiko Anguleroen Elkarteko lehendakariak. “Urterik txarrenak 2000. urte inguruan izan ziren: Orion kanpoko kai mutur handia egin zuten, Zumaian ere bai… Baina goraka joan gara, eta azken urteetan gero eta gehiago harrapatzen ari ginen”.
Norbere kontsumorako
Joan den asteburuan batzarra egin zuten Euskadiko Anguleroen Elkarteko kideek, eta Eizagirrek esan du erabaki zutela lanean jarraitzea, “bai profesional bihurtu ahal izateko, bai jendeak orain arte bezala arrantzan jarraitu ahal izateko”. Horrez gain, udalekin eta Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten taldeekin biltzen ere ari direla azaldu du. “Legebiltzarrera ere joango gara, Arantxa Tapia sailburuari galdetzera nondik nora datorren erabaki hau, fokua zergatik jarri duten gugan…”.
Gipuzkoan, Gabonetan eta San Sebastian egunaren bueltan izan ohi da angulen kontsumorik handiena. Debekuak debeku, datozen urteetan ere arrandegietan egongo dira angulak, Espainiatik eta Frantziatik ekarritakoak saltzen baitituzte. Gipuzkoako arrantzaleek harrapatutakoak norbere kontsumorako izaten dira. Aurtengo sasoian, Jaurlaritzak zazpiehun lizentzia banatu ditu angulatarako. 666 lehorretik aritzeko eta 34 ontzitik aritzeko. Espeziearen egoeraren jakitun izan arren, lizentziak eman izana kritikatu egin dute talde ekologistek. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223084/otsoa-itzuli-da.htm | Gizartea | Otsoa itzuli da | Gaur egun otsoa da abeltzaintza estentsiboari erasotzen dion animalia nagusia. Azkenaldian, erasoak areagotu egin dira Bizkaian. Hainbat animalia hil ditu Karrantza aldean. Abeltzainek neurriak eta konponbideak eskatzen dituzte lehen sektorea ez desagertzeko. Ekologistek, bestalde, elkarbizitzaren alde egin dute. Eusko Jaurlaritza kudeaketa plan bat prestatzen ari da. | Otsoa itzuli da. Gaur egun otsoa da abeltzaintza estentsiboari erasotzen dion animalia nagusia. Azkenaldian, erasoak areagotu egin dira Bizkaian. Hainbat animalia hil ditu Karrantza aldean. Abeltzainek neurriak eta konponbideak eskatzen dituzte lehen sektorea ez desagertzeko. Ekologistek, bestalde, elkarbizitzaren alde egin dute. Eusko Jaurlaritza kudeaketa plan bat prestatzen ari da. | Etxeak eraikita dauden ingurutik hogei metrora jaisten da, eta animaliak hiltzen ditu. Gero eta larriagoa da kontua; hiru hilabete inguru daramatzagu egoera jasanezin honetan”. Karrantzako David Garcia abeltzainak egin du salaketa. Duela zenbait astetatik otsoaren presentziaz ohartarazi dute haranean. Animaliengana gerturatu, eta eraso egiten die; gehienetan, hil egiten ditu. Garciaren kasuan, ostruka bat izan zen biktima, joan den azaroaren bukaeran. Bizkaiko Foru Aldundiak adierazi duenez, azken urtean otsoen 38 eraso ziurtatu dituzte herrialdean. Horietatik 24 Karrantza aldean gertatu dira, beste hamahiru Gorbeian, eta beste bat Urduñan. Azken bost urteetako erasoen erdiak baino gehiago iaz gertatu ziren: 69tik 38. Aldundiak zehaztu duenez, batez ere ardiak izan dira biktimak. Abeltzainek konponbideak eskatzen dituzte. Ekonomikoki lehen sektoreak bere gain hartu ezin duen gastu bat dela nabarmendu dute.
2021eko irailaren 22an Espainiako Kongresuak onartutako 139/2011 errege dekretuak dioenez, otsoa (Canis lupus) espezie babestua da; hori horrela, ezin da uxaldirik egin haren populazioa kontrolatzeko edo abereei eragiten dizkien kalteei aurre egiteko. Bizkaiko abeltzainei iruditzen zaie “hainbat” otso dabiltzala euren lurretan. “Ostruka hil zutenean, gutxienez bi otso heldu eta bi kume zeudela esan zidan biologo batek. Mendian, goian, beste bat ikusi dela ere esaten da”, dio Garciak. Hala, ezin dituztenez ehizatu, inguruan arazoak sortzen dituzten otsoak gehiago kontrolatzeko eskatzen diete agintariei. “Ez ditzatela hil, baina kontrola ditzatela; haiek arduratu behar dute euren animaliez. Guk gureak zaindu behar ditugu”, dio Garciak.
Aldundiak adierazi du Bizkaiko otso populazioari dagokionez gaur egun ezin izan dela baieztatu lurraldean otso talde finkorik dagoen. Alta, ale bakartien presentzia egiaztatu da, eta abereen aurkako erasoek ere berretsi dute. Egunean 60 eta 80 kilometro artean egin ditzake otsoak, eta, abeltzainek diotenez, hainbat triskantza egin ditzakete ibilbide horretan.
Euskal Herrira, Araban eta Bizkaian sartzen dira otsoak: batik bat, Espainia aldetik, Kantabriatik, Errioxatik eta Burgostik. Nagusiki, ardiei eta ahuntzei erasotzen diete, baina txahal eta behorrekin ere saiatu izan dira azkenaldian, Garciak zehaztu duenez. Ondorioz, kontatu du berak etxean zituen 30 ahuntzak kentzea erabaki zuela, “goiz batean denak hilda aurkitu aurretik”. Karrantzan sortu du otsoak arazorik gehien azkenaldian, baina Bizkaiko beste eremu batzuetan ere kexu dira otsoaz. Javier Kanpok Gorbeia inguruan du bere ganadua. “Guztiz babesgabe gaude; ganadua mendian txakurrik gabe egonez gero, eraso egiten die, eta kalte handiak eragiten ditu”, adierazi du. Hari, aurten, hamabi abelburu zauritu dizkio otsoak. Azpimarratu du inguruko abeltzain batzuek ehundik gora izan dituztela kalteak.
Bizikidetza posible
Abeltzainen ustez, otsoa dela-eta abeltzaintza estentsiboa desagertzera kondenatua dago. Kanpok otsoa desagertzearen alde egin du arazoa konpontzeko. Ekologistek, aldiz, otsoaren eta ganaduaren arteko bizikidetzaren alde egiten dute. Andres Illana Ekologistak Martxan-eko eta Euskadiko Otso Taldeko kidearen arabera, giza jardueraren eta biodibertsitatearen arteko elkarbizitza ahalbidetu behar da, otsoa faktore erabakigarria delakoan biodibertsitatean eta ezin delakoan ekosistema funtzionalik egon harrapari handiak gabe. “Otsoak, izan ere, gizakiak abeltzaintza asmatu aurretik zeuden”.
Illanak aitortu du agerikoa dela lehen ibiltzen ez ziren lekuetan, artzainaren figura desagertu den lekuetan edota harrapariengandik babesteko neurriak gutxitu edo desagertu diren lekuetan otsoa agertuz gero gatazka sortzen dela eta arazoak areagotu egiten direla. Onartu du arazoa larria dela zuzenean eragiten dien pertsonentzat. Baina, haren ustetan, ez da oso garrantzitsua, azienda osoa aintzat hartzen bada. Illanak dioenez, Karrantzan gatazkarik handiena gertatu zenean, hamalau ardi hil ziren, eta, orotara, gutxi gorabehera, 12.000-13.000 abelburu daude haranean. “Bistan denez, hamalaukoa ez da oso kopuru handia”.
Abeltzainak harago doaz, ordea, eta uste dute egoera larritzen bada otsoak sor ditzakeen arazoak gizakietaraino irits daitezkeela. “Badirudi gizakiari beldurra galtzen ari zaion animalia bat dela otsoa, eta, luzera begira, zorigaiztokoren bat eragingo du. Elurra eta hotza egiten duenean eta zer jan ez duenean, oso arriskutsua izan daiteke”, ohartarazi du Garciak. Esan du otsoen tokia mendi altuak direla, eta ez etxeko ganadua dagoen eremua.
Ekologista taldeek egoera honetan Karrantzan otsoak hil izana salatu izan dute. Dena den, aldundiak adierazi duenez, Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko Sailak ez du otsoen ustezko heriotzei buruzko salaketarik jaso, eta ingurumen zaintzaileek ere ez dute, gaur egun, horren berririk edo informaziorik. Halaber, ez da zauritutako edo hildako otsorik eraman Gorlizko Animalia Basatien Bizkaiko Errehabilitazio Zentrora; beraz, ezin dute baieztatu halakorik gertatu denik, ez Karrantzan, ez herrialdeko beste tokiren batean.
Arazo horren konponbidea prebentzio neurriak direla uste du Illanak; otsoari basa harrapakinak bereganatzea errentagarriagoa egitea lortu behar da, haren ustez. Hala, dioenez, hori hainbat neurriren bidez baino ez da konpontzen, hala nola diru publikoa erabiliz. “Txakur zaindariak erabiltzea, azienda gauez babespean gordetzea, edota artzainaren figura berreskuratzea lirateke aukerak”, Illanaren esanetan. Azken finean, betidanik erabili izan diren metodo horiek, otsoa, katamotza eta antzeko harrapariak izan dituzten abeltzaintza ustiategietan. “Beti egin dena egin, azienda babestu harrapariak dauden lekuetan”.
Kanpok, baina, uste du metodo horiek ez dutela “zentzu handirik”. “Txakurra edukitzea, adibidez, gastu eta ardura handi bat da, eta arazoak ere sortzen dituzte; animalia konplikatuak dira”, adierazi du. Ez dator bat artzain elektrikoa jarri edota animaliak gauean etxeratzeko proposamenarekin. Era berean, uste du diruarekin eta laguntzekin ez dela arazoa konponduko.
Antolatu beharra
“Lehen sektorea aspertzen ari dira, gero eta animalia gutxiago daude, ilusio txikiagoa. Hirietan gero eta janari gehiago faltako da etorkizunean”. Garciaren hitzak dira. Haserre daude abeltzainak, eta neurriak hartu eta kalteak ordaintzeko eskatzen diete Bizkaiko Aldundiko arduradunei. Iruditzen zaie beti beraiek ateratzen direla galtzen. Azpimarratu du lehen sektorea berez ez dagoela egoerarik onenean, eta arazo honekin, are gutxiago. “Arazoa larria da”. Ohartarazi dute bertatik bizi diren abeltzainak animalia basatiekin nazkatuta daudela eta martxa honetan lehen sektorea desagertu egingo dela.
Konponbideak jartzeko asmoz, abeltzain baten salaketa jasotzean Bizkaiko Foru Aldundiak betetzen duen jarduera protokoloaren eraginez, peritu espezializatu bat bidaltzen dute kalteak otso batek eragin dituen zehazteko; kasu horretan, jabeak aldundiaren dekretu batean ezarritako kalte ordainak eskura ditzake. Otsoa orain espezie babestua denez, ezin da uxaldirik egin haren populazioa kontrolu ahal izateko edo abereei eragindako kalteei aurre egiteko. Bide horretan, Eusko Jaurlaritza otsoa kudeatzeko plana garatzen ari da, hainbat erakunde publiko zein pribaturen laguntzarekin. Illanak adierazi duenez, planak “uste baino itxura hobea du”, eta gustura daude jakin dutenarekin. Eskertu dute prebentzio neurriei arreta jarri izana eta azaroa txikitzen ahalegintzea.
Kudeaketa plana otsoarekin zerikusia duten ekintza guztiak koordinatzeko esparrua izango da, espeziearen kontserbazioa eta abeltzaintzako aprobetxamendua uztartzeko. Horregatik, denak bat datoz: beharrezkoa da elkarbizitza lortzea abeltzaintza estentsiboaren eta otsoaren artean. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223085/inflazioa-56ra-jaitsi-da-urte-amaieran-baina-elikagaiak-152-garestitu-dira.htm | Ekonomia | Inflazioa %5,6ra jaitsi da urte amaieran, baina elikagaiak %15,2 garestitu dira | Hego Euskal Herrian, energiaren merkatzeak beste puntu bat kendu dio urte arteko inflazioari. Azukrea %67 garestitu da; olioa, %41, eta esnea, %38. Soldata gehienak inflazioaren azpitik hazi dira | Inflazioa %5,6ra jaitsi da urte amaieran, baina elikagaiak %15,2 garestitu dira. Hego Euskal Herrian, energiaren merkatzeak beste puntu bat kendu dio urte arteko inflazioari. Azukrea %67 garestitu da; olioa, %41, eta esnea, %38. Soldata gehienak inflazioaren azpitik hazi dira | Beheranzko joerarekin bukatu zuen inflazioak 2022. urtean. INE Espainiako estatistika institutuaren datuen arabera, KPI kontsumo prezioen indizea %6,7tik %5,6ra jaitsi zen azarotik abendura Hego Euskal Herrian. Inflazio handia da, baina 2021. urtekoa baino txikiagoa da, orduan %6,7an bukatu baitzuen urtea.
Inflazioak gorakada handia izan zuen urtearen lehen erdian, eta uztailean jo zuen goia, %10,7ra iritsi baitzen. Orduz gero, behera egin du, hura puztu zuen energiaren garestitzeak indarra galdu ahala. Are gehiago, argindarra eta gasa duela urtebete baino merkeago daude orain. INEk Berokuntza, Argiztapena eta Ura izeneko atalean ematen ditu datu horiek erkidegoka, eta indize horrek %10,4 egin du behera azken urtean. Martxoan, Ukrainako gerra hasi berritan, %68,4 haztera iritsi zen, aldi berean ari zirelako garestitzen argindarra eta gasa.
Erregaiak, berriz, 2021eko abenduan baino %6,2 garestiago izan ziren iazko abenduan. Ekainean, %39,7 garestiago ere izan ziren; Brent petrolio upela 120 dolarretik gora salerosi zen hilabete hartan, baina 2022. urtean 85 dolarren bueltan bukatu zuen, eta antzeko prezioan salerosten ari ziren atzo ere.
Elikagaiek goia jo dute
Baina bada oraindik ere oso goian dagoen atal bat —elikagaiena—, eta haren garrantzia oso handia da, diru-sarrera apaleko familiek proportzionalki besteek baino gehiago gastatzen dutelako atal horretan. INEren arabera, duela urtebete baino %15,2 garestiago daude orain. Badirudi, ordea, elikagaien garestitzeak ere goia jo duela, azken bi hilabeteetan pixka bat apaldu delako haren igoera —%15,7 garestitzen ari ziren urrian—.
Azukrea da azken urtean gehien garestitu den elikagaia, %67 hain zuzen ere. Haren atzetik doaz olioak eta koipeak (+%41), esnea (+%38), arrautzak (+%33,8), zerealak (+%22,5) eta esnekiak (+%21,7). Haragien artean, oilaskoa da gehien garestitu dena (+%13,8). Ardikia, berriz, %1,4 merkatu da.
Inflazioaren datu orokorra apaltzen ari bada ere, garbi dago inflazioa ekonomiaren atal gehienetara igaro dela. Izan ere, azpiko inflazioak, elikagai freskoak eta energia aintzat hartzen ez dituenak, goranzko joerari eusten dio: bost hamarren egin du gora abenduan, %6,7ra arte.
ELAk argi du azalpena: «Azpiko inflazioaren etengabeko igoerak erakusten du enpresak kostuen igoera produktuen eta zerbitzuen azken preziora eramaten ari direla. Enpresak egoera aprobetxatzen ari dira etekinak handitzeko».
Soldatak, azpitik
%5,6ko inflazioaren ondorioetako bat da langileen zati handi batek erosteko ahalmena galdu duela 2022. urtean, soldatak ez baitira hein horretan handitu. INEren beraren arabera, lan hitzarmenen araberako soldatak %5 hazi dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %4,5 Nafarroan. Lan Harremanen Kontseiluaren azterketek, ordea, datu apalagoa ematen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako: %3,77.
Pentsioak, berriz, %2,5 handitu ziren 2022an, eta %8,5, berriz, 2023 hasieran, horixe izan baita Espainiako batez besteko inflazioa. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223086/hizkuntza-gutxituen-ahotsa-goratuz.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituen ahotsa goratuz | Aretxabaletako Garabide elkarteak jasoko du 2022ko Abadia saria, otsailean. Hizkuntza gutxituen alde egindako lana goratu du foru aldundiak. | Hizkuntza gutxituen ahotsa goratuz. Aretxabaletako Garabide elkarteak jasoko du 2022ko Abadia saria, otsailean. Hizkuntza gutxituen alde egindako lana goratu du foru aldundiak. | Gipuzkoako Foru Aldundiak euskararen normalizazioaren aldeko lanean nabarmendutako pertsona eta elkarteen jarduna saritzeko sortu zuen Anton Abadia saria, 1996an. 26 urte geroago, 2022ko saria Garabide gobernuz kanpoko erakundeak jasoko duela jakinarazi zuen aldundiak abenduaren 22an, nahiz eta datorren otsailean banatuko duen saria —eguna ez dute zehaztu oraindik—.
Munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu Garabidek, horretarako euskararen prozesua eta esperientzia oinarri hartuta. Hain zuzen ere, lan hori azpimarratu du aldundiak. Pozez hartu du saria Iñaki Martinez de Luna Garabideko lehendakariak. “Lan handia egiten duen elkarte txiki bat da gurea, eta lanean ondo ari garela gogorarazi digu Abadia saria jasotzeak”.
2005ean sortu zuten proiektua —Garabidek Aretxabaletan dauka egoitza nagusia—, nahiz eta gorabehera asko izan dituen bidean, arazo ekonomikoek eta kide faltak eraginda. Gaur egun, “egonkortuta” dago gobernuz kanpoko erakunde hori. Martinez de Lunak zehaztu du Jon Sarasua dela elkarteak sorreratik izan duen ardatz nagusia: “Irakasle, bertsolari eta idazlea izateaz gain, lan handia egin du euskararen alde, eta baita beste hizkuntza minorizatuen alde ere. Garabideren sorreran garrantzi handia izan zuen Jonek”.
Eskarmentua bidelagun
Martinez de Lunak aitortu du Garabide sortu zutenean argi zutela euskalgintzak lan handia egin duela euskara biziberritzeko eta zabaltzeko, eta gaineratu du bide horretan jarraitzen duela gaur egun ere. “Guk 2005erako eskarmentu handia geneukan hizkuntzaren alorrean, eta konturatu ginen eskarmentu hori balia genezakeela egoera prekarioagoetan zeuden komunitateetan”. Horrela hasi ziren lankidetza harremanak sortzen ordura arte ezezaguna zuten eremu batean, hizkuntzaren eta tokian tokiko kulturaren biziberritze eremuan.
Martinez de Lunak adierazi du hasieran ez zeukatela harremanik beste komunitateekin; bidaiatzen hasi ziren, beraz, “beste kultura batzuk ezagutzeko eta haien egoera gertuagotik ezagutzeko”. Orduan konturatu ziren eurek uste zuten baino leku gehiagotan daudela euskaldunak. “Horri esker, ez zitzaigun hain zaila egin beste hizkuntza batzuetan hitz egiten zutenekin harremanetan jartzea eta haien errealitateak ezagutzea. Tribu asko ezagutu genituen”. Ekuador eta Kolonbiako kitxuak, Txile eta Argentinako maputxeak, eta Paraguai eta Boliviako guaraniak, adibidez.
“Harremanak saretzen eta esperientziak trukatzen” aritu ziren batean eta bestean, “bakoitzak berea kontatuz eta elkarri aholkuak emanez”. Horri esker, Martinez de Lunak esan du gaur egun toki askotan “oso egonkortuak” dituztela dinamikak. “Eskatzen dutenei laguntzea” izaten da Garabideren lana, elkarteko lehendakariak zehaztu duenez.
Lankidetza horretan, hiru lan ildo zehaztu zituzten hasiera-hasieratik: formazioa, sentsibilizazioa eta aholkularitza. Martinez de Lunaren hitzetan, komunitate gutxitu askotan badute hizkuntzarekiko kezka, baina batzuek ez dute eskarmentu handirik izaten lan horietan edo kezka hori ez da iristen instituzioetara. “Batzuek ez dute izaten antolaketarik euren komunitateetan, edo gaia lantzeko militante gutxi izaten dituzte. Euskarak, ordea, hamarkada askoan izan ditu militanteak, eta badugu zer irakatsi”.
Ikastaroak eta aholkularitza
Formakuntzari dagokionez, ikastaroak antolatzen dituzte Garabiden, bai presentzialki eta baita sarean ere. Tokian-tokian, hizkuntzaren inguruko militante direnekin aritzen dira batzuetan, eta instituzioetako arduradun eta politikariekin beste batzuetan. Euskararen inguruko formazio teorikoa eta bertako ekintzen ezagutza zuzena lantzen dituzte ikastaro horietan. “Beharren araberako dinamikak” baliatzen dituzte. Adibide gisa, parte hartzaileren batek eskolen inguruan “zerbait” landu nahi badu, aholkuak ematen dizkiote Garabideko kideek eta harremanak sortzen dituzte adituekin. Horri esker, “beharrezkoa den materiala edo prozesua” sortzen dute.
Horrez gain, aholkularitza lana ere egiten dute Garabiderekin harremana duten eta haien herrialdeetatik Euskal Herrira hizkuntza gutxituen egoera aztertzera etortzen direnekin. Elkarteko lehendakariak azaldu du “hizkuntzaren biziberritzearen inguruko aholkuak” eskatzen dizkietela askotan, horiek, ondoren, haien herrialdeetan erabili ahal izateko: “Iaz, hainbat esperientzia bizi izan zituen gurean Ekuadortik etorritako kide batek, Korrika, esaterako, eta gutun bat bidali zigun hilabete batzuk geroago; bertan azaldu zigun, ondo pentsatu ondoren, haren bizitza bertako hizkuntza biziberritzen igarotzea erabaki zuela”. Aholkuak eman dizkiote Garabidekoek, “nahiz eta Ekuadorko eta Euskal Herriko egoera ez den berdina”.
Sentsibilizazioari dagokionez ere “lan handia” egiten dute Garabiden, baina ez beste komunitateekiko eta haien hizkuntzekiko bakarrik, baita euskararen inguruan ere. Beste hainbat komunitatetan “haien hizkuntzarekiko kontzientzia” badutela esan du Martinez de Lunak, baina askotan “autoestimu baxuarekin” hitz egiten dutela gai horri buruz: “Euskal Herrian gertatzen den bezala, toki horietan ere eurena hizkuntza txikia dela eta jende gutxik hitz egiten duela esaten dute askotan, eta horri buelta ematen saiatzen gara”.
Zentzu horretan, bi norabidetan aritzen dira lanean. Batetik, beste komunitateetako kideek ikusi eta ezagutu egiten dute euskararekin egindako lana, eta, eredutzat hartuta, haien kulturan eta egunerokoan txertatzen dituzte ikasitakoak. Bestetik, kide horiek Euskal Herrira etortzen direnean, etengabe bertan egindako lana txalotzen dutela azpimarratu du elkarteko lehendakariak, eta horrek autoestimuan lagundu egiten duela: “Beti pentsatzen dugu ez dugula askorik egin, baina kanpokoek esaten digute ‘honetan ere euskara sartzea lortu duzue!’, ‘izugarrizko lana dago hemen’… Asko pozten gaitu horrek”.
Horrez gain, Martinez de Lunak aitortu du konturatu direla arazoa ez dela euskararena bakarrik, arazoa unibertsala dela. “Urte luzez gure zilborrari bakarrik begiratu diogu, baina munduan badira beste milaka hizkuntza gutxitu. Euskararen alde egin behar dugu, baina ez euskararen alde bakarrik; borroka komunitarioa eta globala da”.
Ikastetxeekin lankidetzan
Une oro, hainbat proiektu izaten ditu martxan Garabidek; horien artean, gaur egun ikastetxeetara begira antolatzen ari diren bat: Aretxabaleta inguruko lau ikastetxetan zein hizkuntza dauden aztertu dute, eta horren inguruan lanketa bat egingo dute ikasleekin zein irakasleekin.
“Guretzat oso garrantzitsua da euskara bultzatzea, baina ikasle batzuek, askotan, badute beste hizkuntza bat ere; sarri, haien komunitatean minorizatuta dagoen hizkuntza bat izaten da, gainera”, azaldu du Martinez de Lunak. Beraz, bakoitzaren hizkuntzak duen balioa transmititu nahi diete ikasleei eta familiei. Hala, ikasle horiek euren hizkuntza “altxor moduan” har dezaten nahi dute, garrantzia eman diezaioten nahi dute, horrek “euskararen egoera ulertzen” lagunduko diela uste baitute Garabideko kideek: “Enpatia sor dezake horrek”.
Elkarteko lehendakariak aitortu du proiektua gelakide guztien artean lantzeak baduela bere garrantzia: “Kide bakoitzari haren kulturarekiko autoestimua igotzeaz gain, Euskal Herriko kulturan jaio eta hezi direnak ere haien hizkuntza eta horrek atzean daukan guztia hobeto zaintzera bultza ditzake”.
Garabiden badituzte material didaktikoak sortzeko proiektuak ere, eta baita hainbat tributako plan estrategikoak lantzekoak ere. Horien artean, Ekuadorko kitxuak plan estrategiko bat sortzen ari dira Garabiderekin, baita Boliviako kitxuak eta guaraniak ere; Txilen, berriz, hezkuntza alorrerako materiala lantzen ari dira. Beste tribu asko ere antzeko prozesuak garatzen ari direla zehaztu du Garabideko lehendakariak.
Orain arte, gehienbat Hego Amerikan aritu izan dira lanean Garabideko kideak, baina Europara begira ere jarri nahi dute orain: “Ipar Euskal Herriko hainbat kiderekin lanean hasi gara, eta haien bidez espero dugu Europako beste hizkuntza komunitate batzuekin sareak sortzea”. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223087/dimisioen-ondoko-bozak-senperen.htm | Politika | Dimisioen ondoko bozak Senperen | Hamazazpi hautetsik joan den urte bukaeran dimisioa eman ondoan, herriko bozak berriz eginen dituzte Senperen, otsailaren 19an. Hiru zerrenda agertu dira: Dominique Idiart dudan ezarria izan den auzapezarena, Hats Berri talde berria eta Pierre-Marie Nousbaumen segidako eskuina. | Dimisioen ondoko bozak Senperen. Hamazazpi hautetsik joan den urte bukaeran dimisioa eman ondoan, herriko bozak berriz eginen dituzte Senperen, otsailaren 19an. Hiru zerrenda agertu dira: Dominique Idiart dudan ezarria izan den auzapezarena, Hats Berri talde berria eta Pierre-Marie Nousbaumen segidako eskuina. | Herriko bozak berriz eginen dituzte Senperen otsailaren 19an, kargualdi erdian. 29 kontseilaritarik hamazazpik dimisioa eman ondoan eginen dituzte. Dominique Idiart karguko auzapezaren zerrendatik beretik bost hautetsik utzi zuten kargua, lehenik. Gero, koalizioan zituen Senpere Bai talde abertzaleko bostek. Azkenik, ospizioko zazpi hautetsiek. Hiru zerrenda agertu dira berriz ere: Idiart auzapezarena, Hats Berri —abertzaleen eta Idiarten zerrenda kide ohien artekoa—, eta Jean-Bernard Dolosor eskuineko oposiziokoaren ingurukoa. Hautatua izanen den talde berriak 2026 arteko agintaldia izanen du. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223088/milaka-herritar-atera-dira-kalera-liman-eta-lan-ministroak-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Milaka herritar atera dira kalera Liman, eta Lan ministroak dimisioa eman du | Juliacan beste manifestari bat hil du Poliziak, eta 49 dira jada Boluarteren aurkako protestetan hil diren herritarrak. Peruko Gobernuaren Lan ministroak dimisioa ematea eta barkamena eskatzea galdegin dio presidenteari. | Milaka herritar atera dira kalera Liman, eta Lan ministroak dimisioa eman du. Juliacan beste manifestari bat hil du Poliziak, eta 49 dira jada Boluarteren aurkako protestetan hil diren herritarrak. Peruko Gobernuaren Lan ministroak dimisioa ematea eta barkamena eskatzea galdegin dio presidenteari. | Dina Boluarte Peruko presidentearen aurkako protestak Limaraino iritsi dira, eta atzo milaka herritar atera ziren kalean hiriburuan, ezkerreko hainbat eragilek deituta. Hildako gehiagorik ez. Behera diktadura zibil militar, arrazista eta klasista lelopean atera ziren kalera eta Miraflores parkeraino joan ziren. Tartean ziren, gizarte eragileak, sindikatuak eta ezkerreko alderdiak. «Hilketengatik ari gara protestan, Punoko gure anai-arreba nekazarien sarraskiagatik. Dina Boluartek kargua uztea eskatzen dugu, gobernu usurpatzaile bat delako», adierazi zion AFP agentziari manifestazioan Rosario Abantok.
Protestak Puno eskualdean hasi ziren abenduaren erdialdean, hegoaldean, eta pixkanaka joan dira zabaltzen herrialde osora. Boluarteren dimisioaz gain, Kongresua ixtea, presidentetzarako hauteskundeak aurten egitea eta Alberto Fujimoriren 1993ko konstituzioa ordezkatzeko biltzar konstituziogile baterako bozak deitzea eskatzen dute manifestariek, zeinek merkatu ekonomia ezarri zuen ekonomiaren ardatz gisara.
Atzo Juliacan beste manifestari bat hil zuten segurtasun indarrek (astelehenean hamazazpi hil zituzten), eta horrekin 49 dira Boluarteren aurkako protestEtan hildakoak. Zaurituak 600dik gora dira. Herenegun Peruko Fiskaltzak atariko ikerketa bat ireki die Boluarteri, hiru ministrori eta bi ministro ohiri. Herritarren aurka genozidioa, hilketak eta lesio larriak egitea egozten die fiskaltzak sei horiei.
Lan ministroaren eskaera Boluarteri
Eduardo Garcia Birimisa Lan ministroak dimisioa eman zuen atzo, eta Boluarteri eskatu zion barkamena eskatzeko egun hauetan gobernua egiten ari den akatsengatik eta 49 hildako horiek eragin duten minagatik. Gaineratu zuen, herrialdean bizi den egoera dela eta, ezin dela hurrengo urtera arte hauteskundeak egiteko. Protesten atzean «denbora askoan ezkutuan egon diren gizartearen eskaerak» daudela aitortu du. «Presidente anderea, tragedia berriro errepikatu da, eta anai-arreba asko erori dira, oraingoan Punon eta Cuscon. Eskaera horiek aintzat hartzea ez da nahikoa orain nire ustez herrialde honek behar duenari erantzun bat emateko. Bizi berri ditugun tragediek hori erakusten dute», esan du dimisioaren berri ematerakoan Garcia Birimisak.
Aste honetan protestak Cusco eskualdean areagotu dira. Cusco hirian herenegun hil zuten manifestaria agurtu zuten atzo Arma plazan, eta jende andana bildu zen. Protestariak hiri horretako aireportuan sartzen saiatu ziren asteazkenean, eta Gobernuak ixtea erabaki du. Atzo, berriz, Antapaccay kobre mehategian sartu ziren manifestariak. Peruko Gobernuak salatu du zenbait ibilgailu eta makina erre zituztela. Enpresak ohar batean elkarrizketa lehenesteko eskatu dio Gobernuari Perun bizi den egoera bideratzeko.
Urteberriko meniaren ostean, bigarren protesta astea da hau. Hegoaldean kontzentratuta daude orain, baina Limako atzoko manifestazioak eta ministroaren dimisioak Gobernuaren ateraino eraman dituzte. Atzo Peruko 25 eskualdeetatik hamarretan itxi zituzten manifestariek errepideak, tartean Txileko mugakoak.
Pedro Castillo presidente ohiak atxiloaldian dirau oraindik. Peruko Botere Judizialeko epaile nagusiak abenduaren16an onartu zuen fiskaltzaren eskaera, atxiloaldia beste 18 hilabetez luzatzea. «Ihes egiteko arriskua» dagoela deritzo fiskaltzak. Castillo abenduaren 7an atxilotu zuten, Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira hura kargutik kendu ondoren. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223089/alvaro-bermejo-laquotolosakoa-artisau-produktua-dela-gogoratu-behar-duguraquo.htm | Bizigiro | Alvaro Bermejo: «Tolosakoa artisau produktua dela gogoratu behar dugu» | Babarrunaren jatorrira joanda, ibilbide bat proposatu du Alvaro Bermejo kazetari eta idazleak ‘Tolosako babarruna’ liburuan. Duela 3.000-4.000 urte bezala landatzen jarraitzen dutela esan du, baina Tolosak urteotan egindako lana goratu du. | Alvaro Bermejo: «Tolosakoa artisau produktua dela gogoratu behar dugu». Babarrunaren jatorrira joanda, ibilbide bat proposatu du Alvaro Bermejo kazetari eta idazleak ‘Tolosako babarruna’ liburuan. Duela 3.000-4.000 urte bezala landatzen jarraitzen dutela esan du, baina Tolosak urteotan egindako lana goratu du. | Tolosako babarruna liburua idatzi du Alvaro Bermejo Marcosek (Donostia, 1959), Joseba Urretabizkaia argazkilariaren irudiek lagunduta. Abenduaren 16an aurkeztu zuten, Tolosan bertan. Historian eta Antropologian lizentziaduna da Bermejo, kazetaria eta idazlea, eta hainbat literatura sari jaso ditu. Tolosan babarrunaren alde egindako lana goraipatu du liburuan.
Nola egiten da liburu bat babarrunari buruz?
Bere jatorrira, hazira, egindako bidaia bat da liburu hau. Gutxi aztertutako gaia da, ez dago libururik gai honi buruz. XVII. eta XVIII. mendeetako nekazaritza urtekarietatik atera behar izan dut dokumentazioa.
Hitzaren sustrairaino joan zarela diozu. Nondik dator izena?
Euskara da hitzaren sustraia errespetatzen duen hizkuntza bakarra. Baba eta urruna hitzekin osatuta dago babarruna, urrunetik iritsi zelako Euskal Herrira: Asiatik eta Ameriketatik, XVI. mendean. Kostatu zait jakitea, baina Hernaniko Gonzalo Perkaiztegik ekarri zuen. Urre zuria ekarri beharrean, urre beltza ekarri zuen. Maiek landatzen zuten bezala hasi ziren hemen ere landatzen, artoarekin batera, eta horrela jarraitzen dute oraindik, duela 3.000 edo 4.000 urte bezala. Balio handia dauka Erdialdeko Amerikako labore batek hemen, Europa hegoaldean, aurrera egiteak, eta Tolosako Babarrunaren Elkartea bezalako talde txiki batek, 30 hektarearekin, kalitate labela lortzeak ere garrantzi handia dauka. Azkenean, mundu osoarekin ari da lehian, mundu osoan baitaude babarrunak.
Globalizazioa esaten zaio orain.
Ez da orain hasi, Amerika aurkitu zutenean baizik, Asiako produktuak sartu zirenean. [Juan Sebastian] Elkano izan zen lehen globalizatzailea, planeta osoa jarri baitzuen konexioan.
Lau elementu aipatu dituzu Tolosako babarrunaren gorakadaren oinarrian: ekoizleen elkartea, kofradia, elkarte gastronomikoa eta sukaldaria.
Aurkikuntza izan da niretzat. Aipamen berezia merezi dute borondatezko esfortzu horiek; ondoren dator erakundeen babesa. Tolosan bertako heroi batzuei esker iritsi da babarruna dagoen tokiraino. Martin Mantxo eta beste teknikari batzuk haziak eta lur hoberenak aukeratzen hasi ziren laborategian, Roberto Ruiz sukaldean probak egiten hasi zen, Gure Kaiola elkartea lehiaketa antolatzen, Tolosako Babarrunaren Elkartea baserritarrak biltzen, eta kofradia izena zabaltzen. Babarrunak horien guztien lanari esker lortu zuen labela 1996an, eta orain iritsi da liburu hau. Babarruna, bestela, duela ehun urte baino gutxiago zegoen bezala egongo zen, inolako prestigiorik gabe.
Babarrun beltza Tolosan berandu sartu zela diozu liburuan.
Bai, Jose Mari Gorrotxategi kofradiako lehen Lekaundiak eman zuen horren berri. Babarrun asko zegoen orduan, baina gehiena kanpokoa zen, La Bañezakoa, esaterako, Leongoa [Espainia]. Babarrun zuri eta pinto asko zegoen. Bertako babarrunaren alde egin zuten orduan, eta babarrun beltza aukeratu zuten, bi ale aukeratuz: gaur egun Tolosa txikia eta Tolosa handia izenez ezagutzen direnak. Zoritxarrez, gaur egun, oraindik, egoera kritikoa dela dio ekoizleen elkarteak; ezin da lo hartu. Irudia asko saltzen da, baina laguntza behar da, eta ez erakundeena bakarrik, kontsumitzaileena ere bai. Merkatura joandakoan, bertako babarruna aukeratu behar dute kontsumitzaileek. Nahiz eta babarrun industriala baino garestiagoa izan, Tolosakoa artisau produktua dela gogoratu behar dugu, ongarri kimikorik eta pestizidarik gabea. Diru gutxiago ordaintzeagatik ez dugu erosi behar kalitate okerragoko babarruna. Jatetxeek ere ekoizleen elkartearen babarrunak erosten badituzte, haren lana ari dira baloratzen.
Garai batean baserritarrentzat eguneroko platera zena luxuzko plater bihurtu al da gaur egun?
Bai. Garai batean, astegunetan, egunero jaten zituzten babarrunak, eta igandeetan, garbantzuak edo kalabaza. Gerra ondorengoek lekale asko jaten zituzten, eta urte askoan bizi izan dira.
Liburuan aipatu duzu Paul Bocuse sukaldari frantziarrak Juan Mari Arzak, Luis Irizar eta Pedro Subijanari esandakoa: “Babarruna izanda, euskal sukaldaritza berria sortu nahi duzue?”.
Asko bidaiatzen dugu orain, eta hemen bezala inon ez dela jaten ikusten dugu, esperientziagatik, kalitateagatik eta prezioagatik. Ohitu egin gara, eta ez dugu baloratzen baserritarren eta arrantzaleen lana. Madrilgo jatetxe eta arrandegi gehienek produktua ez dute mimatzen hemen bezala.
Euskal Herriko eta Espainiako Estatuko toki askotan daude babarrunak, baina inon ez dute lortu Tolosakoaren izenik.
Leonen babarrun ona dute, baina industrializatuta dago; Asturiasen [Espainia], berdin. Ez dute egin hemengo ikerketa lan zientifiko eta gastronomikorik produktua hobetzeko. Gernika-Lumon [Bizkaia] eta Araban antzekoa gertatzen da. Tolosan lortu duguna ez dute inon lortu. Adibidez, babarrunak hutsik eta sakramentuak aparte hemen bakarrik prestatzen dira.
Ospe hori lortu arren, produkzioa jaitsi egin da. Duela berrogei urte, berrehun hektarea zeuden, eta, gaur egun, 30 edo gutxiago. Gipuzkoan, duela mende bat, 4.000 tona babarrun produzitzen zituzten, eta, gaur egun, 27, liburuan diozunez.
Lan sakrifikatua da, esfortzu handia eskatzen duena eta errentagarritasun txikia duena. Eguraldiak ere zerikusi handia dauka. Horregatik lagundu behar zaio Tolosako Babarrunaren Elkarteari, bere lanak erantzuna duela ikus dezan. Egun, Zizurkilgo bat izan ezik, Tolosaldetik kanpo daude ekoizlerik handienak: Zumaian, Zestoan, Oiartzunen, Lazkaon…
Tolosako jatetxeetan ere, batzuetan, zaila izaten da babarruna aurkitzea.
Hala da; ez dira produktuaz kezkatu. Baina ez da jatetxearen errua bakarrik, bezeroarena ere bai, bertako babarruna eskatu behar duelako. Dastamena hezi egin behar da, eta kontzientzia behar da. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223090/sarea-ehuntzeko-beharra-barakaldon.htm | Gizartea | Sarea ehuntzeko beharra Barakaldon | Barakaldon euskararen ezagutza asko hazi da azken hamarkadetan; batik bat, eskolari esker. Hezkuntzatik kanpo, ordea, euskaldunek aukera gutxi dituzte hizkuntza erabiltzeko. Gaur elkartu egingo dira azpikontraten inguruko ebazpena gaitzesteko, eta hizkuntza eskubideak defendatzeko. | Sarea ehuntzeko beharra Barakaldon. Barakaldon euskararen ezagutza asko hazi da azken hamarkadetan; batik bat, eskolari esker. Hezkuntzatik kanpo, ordea, euskaldunek aukera gutxi dituzte hizkuntza erabiltzeko. Gaur elkartu egingo dira azpikontraten inguruko ebazpena gaitzesteko, eta hizkuntza eskubideak defendatzeko. | Ebazpena dute jopuntuan, baina hortik harago doa Barakaldoko euskalgintzaren kezka. EAEko Auzitegi Nagusiak galarazi egin du kultur etxeak kudeatzeko Barakaldoko Udalak azpikontratatutako enpresari gutxieneko euskara maila eskatzea, eta horri “injustizia” deritzo Ander Ezeiza Barakaldoko AEK-ko irakasle eta Sasiburu euskara elkarteko kideak. Alabaina, ez da arreta kontua soilik. Barakaldok 26.251 euskaldun ditu, biztanleen laurdena baino gehiago; haatik, erabilera ez dator bat ezagutza datuarekin. “Jende askok daki euskara, baina ez daude hizkuntza hori praktikan jartzeko nahikoa baliabide”. Hori horrela, ebazpena ez da soilik milaka hiztunen hizkuntza eskubideen “urraketa”; erakusten du, halaber, “hiztunok aktibatzeko pausoak kontrako noranzkoan” ematen ari direla, Ezeizaren irudiko. “Hizkuntzaren baliogabetzera bultzatzen ari dira”.
Arrazoi horietan oinarrituta, Barakaldoko euskalgintzako eta kultur arloko eragileek kontzentratzera deitu dute gaur, 19:00etan, Bide Onera plazan. Alde batetik, ebazpena salatzeko, eta indarrean dagoen legea betetzea eskatzeko, araudiak baitio instituzio publikoetan euskarazko arreta jasotzeko eskubidea dagoela; beste alde batetik, hizkuntza eskubideen aldeko aldarria egiteko asmoa dute, orokorrean. “Ez da euskaldunon kontu bat. Hizkuntza eskubideak edonorenak dira. Horregatik, bildu nahi ditugu ez bakarrik euskaldunak, baizik eta barakaldar oro. Hizkuntza eskubideak urratzen baldin badira, guztion eskubideak urratzen ari dira”.
Ikusi gehiago: Barakaldoko Udalak «kezka eta haserrea» azaldu du
Gorabeheratsua da euskarak Barakaldon duen presentzia, Ezeizak azaldu duenez. Hezkuntzan, gero eta handiagoa da, eta, A eta B ereduak oraindik “indartsu” dauden arren, D eredua gailendu berri zaie. Hain justu, bide horretatik euskaldundu dira barakaldar gehienak, udalak 2020-2024ko aldirako onartutako ESEP Euskara Sustatzeko Ekintza Planaren arabera. “Nondik gatozen ere kontuan hartu behar dugu. Barakaldo oso herri erdalduna izan da, eta fama hori izan du betidanik”, esan du Ezeizak. Azaldu duenez, erdaldun asko joan ziren XX. mendean meatzeetan eta enpresetan behar egitera, eta, azken hamarkadetan, hezkuntzak hauspoa eman dio hizkuntzari: 1981ean, 1.473 euskaldun baino ez zeuden; berrogei urte ondoren, 26.000ko langa gainditu da.
Erabiltzeko aukeren premia
Edozelan ere, datua ñabartu du Txerra Rodriguez soziolinguista eta Emun enpresako hizkuntza aholkulariak. “26.000 dira euren buruari hiztun direla aitortzen diotenak. Hortik egunerokoan ekintza komunikatibo guztiak euskaraz egin ahal izatera, oraindik zubitxo bat dago”. Haren esanetan, lagun horietako asko “euskaldun potentzialak” dira; hau da, egunerokoan gehiago erabiltzen dute gaztelania euskara baino. Gainera, euskara sustatzeko planean ageri denez, askok komunikazio gaitasun handiagoa dute gaztelaniaz. Horrenbestez, “potentzialtasun hori botere bihurtu beharra dago”, Rodriguezen iritzian.
Horretarako, eskola ez da “nahiko”, haren irudiko; eskolak, huts-hutsean, ezin baitu bermatu ez euskararen erabilera, ezta ezagutza bera ere. “Gutxi gorabehera, ume batek esna dagoen orduen %16 pasatzen ditu eskolan. Eskolarekin oinarri bat jar daiteke, baina bestelako ekarpen batzuk behar dira. Hori barik, aurrera ari gara, baina zailtasun handiekin”. Ikasgelan jasotakoa beste eremu batzuetan biribildu behar da, hala nola familian, edota kultur eta aisialdi ekintzetan. “Batez ere, erabilera horrekin ikasten da”.
Hala, hiztun kopurua garrantzitsua dela aitatu du Rodriguezek, baina Barakaldo eta antzeko egoera duten udalerrietan —Bilbo, Getxo, Gasteiz edota Iruñean—, alde kualitatiboak ere zeresana duela iruditzen zaio. “Horrelako hirietan, gehiago bilatu behar da euskaldunen arteko interakzioak sustatuko dituzten jarduerak, kualitatiboagoak izan daitezkeenak, eta betiere helburuak izan behar du euskaldunak elkarrekin erlazionatzeko aukera horiek sustatzea”. Euskaldunak elkar ezagut dezaten da gakoetako bat, soziolinguistaren ustez; hots, jakin dezaten norekin egin euskaraz. Eta, era berean, euskaldunek eroso egongo diren guneak behar dituzte. “Badakigu leku horietan euskaraz egin ahal izango dugula, pentsatu barik euskaraz egin behar dugun edo ez”.
Ikusi gehiago: Alfonso Rios, CCOOko Euskara arduraduna: «Eskaera errealaren gainean ezarri behar dira hizkuntza eskakizunak»
Eskolatik kanpo, ordea, euskararen presentzia urriagoa da, Ezeizak azaldu duenez, eta, hortaz, murritzagoa da gune eroso horiek aurkitzeko abagunea. “Eskolan, autoritate figurek —irakasleak eta arduradunak—euskara darabilte; baina, eskolaz kanpoko ekintzetan, umeek ikusten dute euskarak ez daukala presentziarik, kasu batzuetan”. Esaterako, kirolean. “Barakaldoko kiroldegietan, maiz zaila izaten da arreta euskaraz jasotzea, eta kurtsoetako monitoreen lehen hizkuntza gaztelera izaten da”. Kulturari eta aisialdiari dagokienez, Sasiburu elkarteko kideak dio udal eskaintzan gero eta ekintza gehiago direla euskaraz, baina, ehunekoari erreparatuta, gaztelania dela oraindik nagusi. “Instituzioetatik aparte, euskararen presentzia ia ikusezina da aisialdian”.
Aitzitik, instituzioek ere ez dute bermatzen erabilera, nahiz eta jokaera aldatu den, Ezeizaren irudiko. “Aldaketa nabarmena sumatu da. Lehen, nahiko kontu arrotza zen kultur etxe batera joatea eta euskaraz mintzatzea. Gaur egun, gehien-gehienekin euskaraz normal mintzatzeko aukera dago”. Ez guztiekin, zehaztu duenez: tarteka topo egin izan dute euskaraz totelka solastatzen den langile publiko batekin, edo ulertu bai baina hitz egiten ez dutenekin, edo gaztelaniaz hitz egiteko eskatzen dietenekin. “Gutxi izan arren, horrelako kasuei onartezina deritzegu”. Hori horrela, instituzio publikoei ere zuzenduko zaizkie gaurko protestan. “Eusko Jaurlaritzak herritarrei euskara ikasteko eskatzen die, Euskaraldia eta halakoak bultzatzen ditu, baina gero ez ditu euskararen inguruko legeak betearazten. Horrek euskarari kalte egiten dio”.
Rodriguezek ere instituzioen parteko “babesa” jo du gakotzat. “Eskubide batzuk baditugu euskaldunok. Baina eskubide horiek beti daude, nolabait esateko, latente. Hau da, aplikatzera jotzen ez dugun bitartean, eskubideak ditugu. Aplikatzera jotzen dugunean, batzuetan baditugu, eta beste batzuetan, ez. Horrek gatazka eta ezinegona sortzen du”.
Usteak, oztopo
Datu absolutuetan, Barakaldoko euskaldunen kopurua handia den arren, udalerri erdaldunaren irudia du oraindik. Faktore hori aipatzen du ESEP txostenak, eta ohartarazi kaltegarria izan litekeela euskararen sustapenerako. “Atzera eragiten duen kontu bat da”, Rodriguezen iritziz. Litekeena da hara doazen euskaldun askok, irudi hori aintzat hartuta, lehen berba gaztelaniaz ebakitzea; eta, are, harritzea barakaldar bat trebe aritzen bada euskaraz. “Estigma bikoitza” jasaten dutela begitantzen zaio, tankera horretako beste udalerri batzuetan bezala. “Kanpoko jendearentzat erdalduna zara, eta euskalkirik ez edukitzeak, erdarakadekin berba egiteak eta horrelako gauzek badute eragina autoestimuan”. Autoestimua apal izanik, gehiago kostatuko zaie euskaraz aritzea, dioenez.
Beste irudi bati erreparatu diote euskara sustatzeko planean: askok motibo instrumentalengatik ikasten dute euskara. Bide beretik, Ezeizak beste uste bat aitatu du: ez da euskararik behar Barakaldon bizitzeko, aski da gaztelaniarekin. Irudipen horrek isla izan dezake euskaldunaren profilean: ESEP txostenaren arabera, 40 urtetik beherako barakaldarrak dira euskaldunak, batik bat. “Barakaldon euskalgintza benetako aurrerapausoak ematen hasi zen orain dela hogei bat urte. Euskararen aldeko iritzi positiboa dago, baina, behar ez dutenez, ez dute ikasten. Ez dago euskararen aurkako gorrotorik, baina jendeak erosotasuna aukeratzen du, edo, zailtasuna aitzakia hartuta, uko egiten dio ikasteari”. Hala ere, nabarmendu du 40 urtetik gorako euskaldun asko daudela. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223091/identifikatu-dute-guliako-motorzalearen-heriotzarekin-lotutako-gidaria.htm | Gizartea | Identifikatu dute Guliako motorzalearen heriotzarekin lotutako gidaria | Foruzaingoaren ikerketaren hipotesietako batek dio furgoneta batek harrapatu zuela motor gidaria. | Identifikatu dute Guliako motorzalearen heriotzarekin lotutako gidaria. Foruzaingoaren ikerketaren hipotesietako batek dio furgoneta batek harrapatu zuela motor gidaria. | Gulian (Itza, Nafarroa) Irurtzungo (Nafarroa) 58 urteko motor gidari bat hil zen atzo goizean, N-240-A errepidean. Atzo arratsaldean Foruzaingoak herritarrei laguntza eskatu zien gertatutakoarekin lotura izan zezakeen furgoneta bat aurkitzen laguntzeko. Hala, adierazi berri dute identifikatu berri dutela furgonetako gidaria, eta ibilgailua polizia etxean dagoela, Polizia Zientifikoaren Dibisioak azter dezan.
Foruzaingoaren erranetan, motorretik erori zen, eta errepidearen erdian gelditu zen. Ikerketaren hipotesietako batek dio furgoneta batek harrapatu zuela, Iruñerrirantz zihoalarik. Atestatuen Brigada da ikerketaren buru, eta aztertzen dabil ea furgonetako gidaria zergatik ez zen adierazpenak egitera gelditu ezbeharraren lekuan. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223092/donostian-158-danborradetatik-zortzitan-aterako-dira-gizonak-soilik-danborra-edo-upela-jotzen.htm | Gizartea | Donostian 158 danborradetatik zortzitan aterako dira gizonak soilik danborra edo upela jotzen | 2020an, bederatzi ziren emakumeak baztertzen zituzten danborradak, orain baino bat gehiago. Ollagorra da aldatu dena. | Donostian 158 danborradetatik zortzitan aterako dira gizonak soilik danborra edo upela jotzen. 2020an, bederatzi ziren emakumeak baztertzen zituzten danborradak, orain baino bat gehiago. Ollagorra da aldatu dena. | Aurtengo San Sebastian eguna ere ez da guztiz parekidea izango. Izan ere, Donostiako kaleetatik desfilatuko duten helduen 158 danborradetatik, denak ez dira mistoak: bitan ez dago emakume bakar bat ere, eta seitan emakume gutxi batzuk daude, baina ez dira danborra edo upela jotzen aterako.
Aizepe (Parte Zaharra) eta Ondar Gain (Erdialdea) konpainiak dira emakumerik onartzen ez dutenak: Aizepeko 154 partaideak gizonak dira, eta Ondar Gaineko 97ak ere bai. Bestalde, beste sei danborrada hauetan ez da emakumerik aterako danbor edo upel jotzaile gisa, eta aterako direnak bestelako roletan aterako dira: banderadun gisa, kantinera gisa, eta abar: Catedral Centenario (8 emakume eta 160 gizon), Gizartea (4 emakume eta 189 gizon), Club Cantabrico (24 emakume eta 151 gizon), Amigos Antonio Bar (15 emakume eta 176 gizon), Amigos del Europa (8 emakume eta 150 gizon) eta Zubi Gain (12 emakume eta 196 gizon). Zubi Gain Parte Zaharrekoa da, eta gainontzekoak Erdialdekoak.
2020an, normal ospatutako azken San Sebastian egunean, bederatzi ziren emakumeak baztertzen zituzten danborradak, orain baino bat gehiago. Hain zuzen ere, Ollagorra da aldatu dena.
(jarraitu irakurtzen, Irutxuloko HItza-n) |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223093/fukushimako-ur-kutsatua-hilabete-gutxi-barru-itsasora-isuriko-duela-esan-du-japoniak.htm | Mundua | Fukushimako ur kutsatua hilabete gutxi barru itsasora isuriko duela esan du Japoniak | Tokioren arabera, isurketak «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunean eta ingurumenean». Japoniako arrantza sektoreak, Hego Koreak eta Txinak kritikatu egin dute erabakia. | Fukushimako ur kutsatua hilabete gutxi barru itsasora isuriko duela esan du Japoniak. Tokioren arabera, isurketak «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunean eta ingurumenean». Japoniako arrantza sektoreak, Hego Koreak eta Txinak kritikatu egin dute erabakia. | Tsunami batek Japoniako Fukushima Daiichi zentral nuklearrean istripua eragin zuenetik ia hamabi urte igaro diren honetan, Tokiok duela lau urte iragarri zuena berretsi du gaur, beste behin: Fukushimako biltegietan jasotako ur kutsatua itsasora jaurtiko du. Japoniako agintariek ez dute data zehatzik eman, baina esan dute datorren udaberritik udara bitarte Ozeano Barera isuriko dutela. Gobernuak horretarako plan bat onartu du gaur, eta arrantza industriarentzako konpentsazio neurri batzuk jaso ditu, besteak beste.
Gobernuaren arabera, isurketak «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunean eta ingurumenean». Arrantza sektoreak, ordea, gogor kritikatu du erabakia; Hego Koreak eta Txinak, berriz, «kezka sakona» azaldu dute.
Hondakin erradioaktiboz kutsatua dago zentraleko ura, erreaktoreak hozteko edota instalazio nuklearren barruan iragazteko erabili baita. Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta, 2011ko lurrikarak eta tsunamiak hondatutako instalazio atomiko batzuen barruan.
Hori dela eta, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundea gainbegiratzen ari da ur kutsatuaren isurketa plana, itsasora jaurti aurretik urak dituen elementu erradioaktibo gehienak kentzeko; 60 material mota, gutxi gorabehera. Horrekin lotuta, IAEAk misio bat bidaliko du Fukushimara datorren astean, laugarrenez, prestaketa bertatik bertara ikuskatzeko.
«Ura ez dugu isuriko IAEAk txosten orokorra egin arte, gainbegiratzeak sendotu arte, kaltetutako eremuko produktuen salmenta babesteko neurriak hartu arte eta zurrumurru ezkorren hedapenaren aurka lan egin arte», esan du gaur gobernuko bozeramaile Hirokazu Matsunok, bileraren osteko agerraldian. Haren arabera, espero dute «isurketarako lanak amaitu ondoren» jaurtiko dutela ur kutsatua Ozeano Barera, eta uste du datorren udaberritik udara bitarte egingo dutela.
Japoniako agintariek eta Tokyo Electric Power zentral nuklearreko instalazioko operadoreek, hasieran, ur kutsatua apirilean isurtzea aurreikusi zuten, baina atzeratu egin dute, itsaspeko tunel bat eraikitzeko lanak moteldu egin direlako. Tunel hori erabiliko dute, zehazki, Fukushimako ura itsas zabalera —lurretik kilometro batera— jaurtitzeko.
Japoniako Gobernuak eta zentraleko instalazio operadoreak, zientzialari talde batekin batera, konplexutasun tekniko handiko irtenbide posible batzuk aztertu ondoren —ura lurruntzea edota lurperatzea, besteak beste—, erabaki zuten ur likido guztia itsasora isurtzea, tratamendu sakon bat egin ondotik.
Hain justu, prozesatze sistema batekin tratatzen ari dira ura, eta horrek deuseztatu egiten ditu arriskutsutzat jotzen diren material erradioaktibo guztiak, tritioa izan ezik: hidrogenoaren isotopo bat da, eta ez da estrontzioa edo plutonioa bezain arriskutsua.
Tokiok emandako datuen arabera, itsasora isuriko duten uraren tritio maila Japoniako Gobernuak ur edangarriarentzat ezarritako legezko muga baino «berrogei aldiz txikiagoa» izango da, eta Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako gehieneko maila baino 0,14 aldiz txikiagoa. Beraz, «ez du arriskurik eragingo gizakien osasunarentzat eta ingurumenarentzat».
Burua altxatu ezinik
Isurketa plana, ordea, ez da tokiko arrantza sektorearen gustukoa; izan ere, 2011ko hondamendi nuklearraren ondoren, ez dute ordura arte arrantzatutako arrain kopurua berreskuratu, eta, gainera, beldur dira uraren isurketak zenbateraino eragingo dien inguruko arrainari eta itsaskiei.
Horren jakitun, neurriak «sakon» azaldu nahi dizkie gobernuak arrantza komunitateari eta inplikatutako beste eragile batzuei, «haien kezkak entzuten» dituen bitartean, Matsunoren esanetan. Kyodo berri agentziaren arabera, ekinaldiak 357 milioi euro biltzen ditu, zentraletik gertu dauden kostaldeetako arrantza industriei laguntza emateko.
Halere, gaur-gaurkoz, 2011ko istripu nuklearraren ondorio handiak pairatzen ari dira inguruko eremuetan; besteak beste, dozenaka mila pertsona ez dira etxera itzuli oraindik, eta bertako arrantza, abeltzaintza eta nekazaritza sektoreak burua altxatu ezinik dabiltza.
Inguruko herrialdeen artean, Txinak eta Hego Koreak ere ez dute begi onez ikusi Fukushimako urra isurtzeko plana; kezka azaldu dute, baita Ozeano Bareko Uharteetako Foroak ere. Erakunde horretako idazkari nagusi Henry Punak esan du Japoniak atzeratu egin beharko lukeela gisa horretako edozein ekinaldi, harik eta ziur jakin arte asmo horrek zer ondorio ekarriko dizkien ingurumenari eta giza osasunari. Punak azaldu duenez, Ozeano Pazifikoko uharteetako herri gehienak itsasertzean daude. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223094/exxon-mobilek-1970eko-hamarkadatik-zituen-klima-berotzearen-proiekzio-fidagarriak.htm | Mundua | Exxon Mobilek 1970eko hamarkadatik zituen klima berotzearen proiekzio fidagarriak | 'Science' aldizkariak argitaratutako artikulu baten arabera, AEBetako petrolio konpainiak oso datu zehatzak zituen, baina dena ukatzea erabaki zuen. | Exxon Mobilek 1970eko hamarkadatik zituen klima berotzearen proiekzio fidagarriak. 'Science' aldizkariak argitaratutako artikulu baten arabera, AEBetako petrolio konpainiak oso datu zehatzak zituen, baina dena ukatzea erabaki zuen. | Exxon Mobilek 1970eko hamarkadan kontratatu zituen zientzialariek egin zituzten etorkizuneko klima aldaketaren proiekzioak, kontuan hartuta CO2 isurketen hazkunde eta gorabehera posibleak. Haiek AEBetako konpainiaren esku utzitako datuak oso argiak ziren, eta egun munduak duen klima aldaketaren iragarle ziren, zehaztasun handiarekin. Hala iragarri du Harvard unibertsitateko (AEB) hainbat ikertzailek konpainiaren dokumentazioa aztertuta argitaratu duten ikerketa batek.
Exxon Mobilentzat lan egin zuten ikertzaileek iragarri zutenez, erregai fosilak erretzen jarraituz gero, klima berotuz joango zen, eta baztertu egin zuten, beraz, aro glaziar batean sartzea. Hain zuzen ere, maiz, konpainiak argudio hori ematen zuen jendaurrean, eta klima berotzearen hipotesia baztertu. Hain justu ere, konpainiak kontratatutako zientzialariek hamarkada bakoitzeko 0,20 graduko berotzea iragarri zuten.
Harvardeko ikertzaileek egindako lanean aztertu dituzte Amerikako petrolio konpainiarentzat aritu ziren zientzialariek egindako txostenak. Tartean 104 dokumentu aztertu dituzte, 1977 eta 2007 artekoak. Etorkizuneko 16 proiekzio zituzten eginak Exxon Mobilek ikertzaileek, 2019ra bitartekoak. IPCCko ikertzaileek erabili izan duten metodo bera hartu zuten: bilan energetikoaren eredua, zeinean tenperaturaren gorabehera aurreikusteko aukera ematen duen atmosferan pilatutako CO2 kantitate ezberdinen arabera. Eredu zientifiko konplexu eta fidagarriak zituzten, beraz, petrolio konpainian, eta esku artean zituzten datuak, gainera, egiaztatu egin dira gero.
Science aldizkarian publikatu den ikerketaren egileetako bat da Naomi Oreskes Harvard Unibertsitateko irakasle eta Marchands of doubt (Zalantzaren merkatariak) liburuko egilea. Hain zuzen ere, liburu horretan Oreskesek duela urte batzuk aurreratu zuen teoria hori berretsi egin dute oraingo ikerketek: hots, petrolio konpainia handiak bazekitela euren jarduerak zer ondorio zeukan klima aldaketan, eta ukatzea erabaki zutela kontzienteki. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223095/irulegiko-eskua-aurkitu-zuen-ikerketa-taldeak-jasoko-du-2022ko-sabino-arana-saria.htm | Gizartea | Irulegiko Eskua aurkitu zuen ikerketa taldeak jasoko du 2022ko Sabino Arana saria | Irakli Kobajidze, Mikel Sanchez, Gipuzkoako Aspace, Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Euskadi-Ukraina elkartea ere sarituko dituzte. | Irulegiko Eskua aurkitu zuen ikerketa taldeak jasoko du 2022ko Sabino Arana saria. Irakli Kobajidze, Mikel Sanchez, Gipuzkoako Aspace, Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Euskadi-Ukraina elkartea ere sarituko dituzte. | Sabino Arana fundazioak jakinarazi du nortzuek jasoko duten 2022ko Sabino Arana saria. Irulegiko Eskua aurkitu zuen ikerketa taldea, Irakli Kobajidze politikaria, Mikel Sanchez sendagilea, Gipuzkoako Aspace, Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Euskadi-Ukraina elkartea sarituko dituzte. Mireia Zarate fundazioko presidenteak eman du sarien berri, Bilbon. Sari banaketa urtarrilaren 29an egingo dute, Arriaga antzokian, 12:00etan.
«Arkeologia taldeak ederto barruratu ditu Jose Miguel Barandiaranen hitzak: nora goazen jakiteko, nondik gatozen jakin behar dugu», esan du Zaratek. Taldea eskertu nahi izan du, «denbora luzean egindako lanagatik». Izan ere, ziurtatu du aurkikuntza horrek ondorio garrantzitsuak ekarriko dituela euskal gizartearentzat, baita hizkuntzarentzat ere.
Georgiako parlamentuan gehiengoa duen alderdiaren buruari ere saria emango diote, Irakli Kovakicheri. «Georgiako politikako erreferente nagusietakoa da, eta Euskadi eta Georgiako harremanen bultzatzaile sendoa». Mikel Sanchez sendagilea kirurgia arloan egindako ekarpenengatik sarituko dute, «kirurgia tekniketan eta ehunen birsorkuntzan egindako aurrerapengatik».
Gipuzkoako Aspace elkartea duela berrogeita hamar urte baino gehiago sortu zuten: «Berrogeita hamar urte baino gehiago eman dituzte garun paralisia duten pertsonen eskubideak aldarrikatzen». Euren «kemena» nabarmendu nahi izan dute, garun paralisia duten pertsonek gizartean parte hartzeko eta ikusarazteko «beharrezko tresnak» aurkitzeagatik. Bilboko Orkestra Sinfonikoari ere egindako lana aitortu nahi izan diote, kasu honetan, kulturari egindako ekarpenarengatik. «Ehun urte bete dituzte 2022an, eta 4700 kontzertu baino gehiago eskaini dituzte». Seigarren saria Euskadi-Ukraina elkarteari emango diote, «justiziaren, elkartasunaren eta harreraren adibide izateagatik».
Ignacio Etxeberria Sabino Arana fundazioko idazkariak azaldu duenez, bi baldintza bete behar dituzte hautagaitzek saria jasotzeko: «Alde batetik, euskal gizarteari ekarpena egin behar diote, eta, beste alde batetik, pertsonalki jaso beharko dute saria Arriagan». |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223096/51-urteko-behargin-bat-hil-da-zestoan-lan-istripu-ez-traumatiko-batean.htm | Ekonomia | 51 urteko behargin bat hil da Zestoan, lan istripu ez-traumatiko batean | Industrias Artzubia enpresan jazo zen ezbeharra, atzo. Aurten lanean ari zela hil den hirugarren langilea da. | 51 urteko behargin bat hil da Zestoan, lan istripu ez-traumatiko batean. Industrias Artzubia enpresan jazo zen ezbeharra, atzo. Aurten lanean ari zela hil den hirugarren langilea da. | 51 urteko industria behargin bat hil da lan istripu ez-traumatiko batean, Zestoako (Gipuzkoa) Industrias Artzubia enpresan, LAB sindikatuak jakinarazi duenez. Atzo gauean aurkitu zuten enpresako aldageletan, ondoezik. Segituan eraman zuten ospitalera artatu zezaten, eta handik gutxira hil zen.
Harekin, Euskal Herrian aurten jada hiru dira lanean ari zirela hil diren langileak, LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera. Iaz, 69 izan ziren hildakoak; horietatik herenak, lan istripu ez-traumatikoek eragindakoak (arazo kardiobaskularrak barne).
«Heriotza ez-traumatikoak ugaritzen ari dira, eta gero eta nabarmenagoa da lanpostu jakin batzuetan laneko arrisku faktoreek istripu hauetan duten eragina», adierazi du sindikatuak. Hala, «neurri eraginkorrak» hartzea galdegin dute, «gero eta intzidentzia handiagoa duen arazo horri aurre egiteko».
Garraiolari bat, larri
LAB sindikatuak beste istripu baten berri ere eman du: Ibarrara (Gipuzkoa) bidean zihoan garraiolari bat topatu zuten atzo bere kamioian, «antza bihotzekoak jota». Erietxera eraman zuten, larri. «Ezinbestekoa da lan istripu ez-traumatikoen harira neurriak hartzea, bereziki sektore jakin batzuetan, non laneko baldintzak eragile argiak diren», gehitu du LABek. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223097/irungo-berdintasun-plana-errespetatzeko-eskatu-diote-talde-feministek-santanori.htm | Gizartea | Irungo Berdintasun Plana errespetatzeko eskatu diote talde feministek Santanori | Alardearen auzia aipatzen ez duen beste testu bat igorri du alkateak Emakundera; planaren prozesuan parte hartu duten elkarteek gogoratu dute dokumentuak ez zuela aurkako botorik jaso Berdintasun Mahaian, eta «demokrazia parte-hartzailea eta gardentasuna» ez errespetatzea egotzi diote Santanori. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk eskatu dute Emakundeko zuzendariak azalpenak eman ditzala Eusko Legebiltzarrean. | Irungo Berdintasun Plana errespetatzeko eskatu diote talde feministek Santanori. Alardearen auzia aipatzen ez duen beste testu bat igorri du alkateak Emakundera; planaren prozesuan parte hartu duten elkarteek gogoratu dute dokumentuak ez zuela aurkako botorik jaso Berdintasun Mahaian, eta «demokrazia parte-hartzailea eta gardentasuna» ez errespetatzea egotzi diote Santanori. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk eskatu dute Emakundeko zuzendariak azalpenak eman ditzala Eusko Legebiltzarrean. | Irungo (Gipuzkoa) V. Berdintasun Plana lantzeko prozesuan parte hartu duten talde feministek haren baliagarritasuna aldarrikatu dute, Jose Antonio Santano alkateak (PSE-EE) Emakundera igorri duen testua ikusita. Nabarmendu dute partaidetza prozesua «irekia eta transbertsala» izan dela, «ikuspegi teknikotik akatsik gabe bideratua», eta deitoratu egin dute alkatetza hori «murrizten» saiatu izana «edozein gizarte demokratikotan aitortutako eta babestutako oinarrizko eskubideei eragiten dieten funtsezko alderdietan, hala nola emakumeen eta gizonen arteko berdintasunerako eskubidean». Hartara, Santanori eskatu diote plana errespetatzeko, eta soilik hura bidaltzeko Emakundera, oniritzia eman diezaioten.
Ikusi gehiago: Donostian 158 danborradetatik zortzitan aterako dira gizonak soilik danborra edo upela jotzen
Izan ere, Irungo Elkarrekin Podemos-IUk abenduan salatu zuenez —Berdintasun Saila kudeatzen du udalean—, Irungo alardearen auzia berdintasun planetik «ezabatu» nahi izan du Santanok, Emakundera dokumentuaren beste bertsio bat bidaliz. Hala, planaren bi bertsio jaso dituzte Emakumearen Euskal Erakundean, eta alkateak sinatutakoan ez da alardearen gatazka ageri. Asteon, bakarra hautatzeko eskatu dio Emakundek alkateari, idatziz. Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek salatu duenez, alkatea eskutitza jaso izana «ezkutatzen» saiatu da, baina Emakunderen bidez jakin dute horren berri.
Orain, talde feministek ere defendatu dute jatorrizko dokumentua. Txingudiko Elkarte Feminista, Gaurko Andreak, Su Txikian, Emakumea eta Zinema, eta Norberaren Gela taldeek ohar batean gogora ekarri dute berdintasun planaren zirriborroa urrian onetsi zela, eta Irungo Udalean ordezkaritza duten alderdi politiko guztiek hartu zutela parte Berdintasun Mahaiaren bilera hartan: «Testua gehiengo zabalarekin onartu zen: 11 boto jaso zituen alde, eta hiru abstentzio; Elkarrekin Podemosek, EH Bilduk eta EAJk babestu zuten, eta PSE eta PP abstenitu egin ziren, baina ez zen aurkako botorik izan».
Hori dela eta, «penagarritzat» jo dute gerora Santanok planaren edukia moldatu izana «emakumeek alardean berdintasunez parte hartzeko duten eskubidearen inguruan bereziki», eta horretarako espazio bat «asmatu» izana. «Azken urtean Irungo gizon-emakume askok planean egin dugun lanarekiko errespetu falta bat da. Honek berresten du Alkatetzak ez dituela demokrazia parte-hartzailea eta gardentasuna errespetatzen». Erantsi dute Emakundek planari oniritzia emango dionean udaleko osoko bilkurara itzuliko dela agiria: «Orduan, alderdi politiko guztiek izango dute berriro hari buruzko iritzia emateko aukera».
Elgarrestaren azalpenak eskatu dituzte
Eusko Legebiltzarrera ere iritsiko da Irungo berdintasun planaren auzia. Izan ere, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariaren agerraldia eskatu dute, «azaldu dezan zein den haren iritzia berdintasun politikak jai giroan txertatzeaz, eta argitzeko zer-nolako gomendioak egiten dizkien udalei, jai giroan berdintasunaren kontrako egoerak gertatzen direnean». Egoera horien adibidetzat jarri dituzte alardeen inguruko gatazkak, eta bereziki Irunen azken asteotan gertatutakoa: «Bi alderdiek uste dute beharrezkoa dela legebiltzar honetan gehiengo osoz hartutako adostasunetara itzultzea, bai eta Emakunderi dagokion gomendio eta aholkularitza lana azpimarratzea ere». |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223098/muturreko-kalteberatasun-egoeran-daudenei-laguntzak-emango-dizkie-jaurlaritzak.htm | Gizartea | «Muturreko kalteberatasun egoeran» daudenei laguntzak emango dizkie Jaurlaritzak | Elikagai eta higiene pertsonalerako produktuak erosteko 150 eta 300 euro arteko laguntzak emango ditu, urtean hiru aldiz. Gurutze Gorriaren bitartez kudeatuko dira laguntzak. | «Muturreko kalteberatasun egoeran» daudenei laguntzak emango dizkie Jaurlaritzak. Elikagai eta higiene pertsonalerako produktuak erosteko 150 eta 300 euro arteko laguntzak emango ditu, urtean hiru aldiz. Gurutze Gorriaren bitartez kudeatuko dira laguntzak. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «muturreko kalteberatasun egoeran» dauden pertsona eta familien oinarrizko beharrak asetzeko programa berria aurkeztu du gaur Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Helburua da 2.500 bat familiari elikagaiak eta higiene pertsonalerako produktuak eskuratzeko aukera bermatzea, eta, hartarako, 150 eta 300 euro arteko laguntzak emango zaizkie, urtean hiru aldiz. Laguntza horiek txanpon txartelen eta sakelakorako aplikazio baten bidez bideratuko dira. Hitzartuz programaren baitan jasota dago neurria: Jaurlaritzak 2,5 milioi euroko aurrekontua bideratuko du, baina, beharren arabera, diru saila handituko du. Laguntza berria «osagarria» izango da Espainiako Gobernuak errenta apaleko langileei ematen dien 200 euroko txekearekin, sailburuak ziurtatu duenez.
Gurutze Gorria arduratuko da laguntza horien eskaerak kudeatzeaz. Diru sarrerarik ez dutenei edo diru sarrera oso apalak dituztenei zuzenduta daude laguntzak; hau da, bestelako prestazio sozialak jasotzeko baldintzak betetzen ez dituztenei bideratuta egongo dira–DSBE Diru Sarrerak Bermatzeko Errenta eta gizarte larrialdietarako laguntzak, esaterako–. Asmoa da 10.000 pertsonaren «oinarrizko premiei» erantzutea; egoera oso zaurgarrian egonda adingabeak dituzten familiak eta bakarrik bizi direnak lehenetsiko dituzte, jatorriaren araberako «inolako bazterketarik egin gabe». Laguntza horiek eskatzeko epea irekita dago jadanik. Familiek bi bide erabili ahal izango dituzte horiek jasotzeko. Alde batetik, txanpon txartel bat jasoko dute Eroski, Mercadona eta Carrefour supermerkatuetan eta hurbileko saltoki txikietan erabiltzeko. Bestetik, sakelakorako aplikazio baten bitartez (Encantado de comerte izenekoa) eskuratu ahal izango dituzte saltokiek egunean zehar saldu ez dituzten eta egoera onean dauden elikagaiak, eta %70erainoko beherapena egingo zaie jatorrizko prezioaren gainean. Txanpon txartelekin eta batik bat aplikazioarekin, zaurgarritasun egoeran daudenen «estigmatizazio arriskua» saihestu nahi dutela azaldu du Artolazabalek.
Diru sarrerarik ez duten familiek lehentasuna izango dute laguntzak jasotzeko orduan, eta arreta berezia jarriko dute adingabeengan, ezin kalteberagoak direnengan eta bakarrik daudenengan. Halaber, bazterkeria arrisku handian dauden emakumeak eta adinekoak ere lehenetsiko dituzte laguntza horiek banatzerakoan. Aitor Allende Gurutze Gorriko koordinatzaileak jakinarazi duenez, eskatzaileen eskaerak identifikatu, kasu bakoitzaren balorazioa egin, aurkeztutako dokumentazioa aztertu eta eskatzailearen neurrira egindako plan pertsonalizatua diseinatzeaz arduratuko dira Gurutze Gorriaren egoitzetan. Laguntzen helburua oinarrizko beharrei premiazko erantzuna ematea bada ere, programak «ikuspegi pedagogikoa» ere baduela azaldu du Artolazabalek. Hala, lan egingo dute kontsumo ohiturak hobetzeko, ura edo energia kontsumitzeak dakarren gizarte eta ingurumen inpaktuaren inguruan kontzientziatzeko, ingurumen ohiturak barneratzeko eta elikadura eta nutrizio hezkuntza hobetzen laguntzeko. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223099/osasungintza-indartzeko-eskatu-dute-nafarroako-26-udalerrik.htm | Gizartea | Osasungintza indartzeko eskatu dute Nafarroako 26 udalerrik | Nafarroako Osasun Plataformak bultzatutako mozioak aurrera atera dituzte udal horietan. Onartutako mozioek aldarrikatzen dute, besteak beste, bost urtean lehen arretak osasun aurrekontuaren %25 jasotzea, alor pribatuarekin itunak etetea eta osasun legea berritzea. | Osasungintza indartzeko eskatu dute Nafarroako 26 udalerrik. Nafarroako Osasun Plataformak bultzatutako mozioak aurrera atera dituzte udal horietan. Onartutako mozioek aldarrikatzen dute, besteak beste, bost urtean lehen arretak osasun aurrekontuaren %25 jasotzea, alor pribatuarekin itunak etetea eta osasun legea berritzea. | Osasun publikoaren kalitateak okerrera egin duelako kezkatuta, hura indartzeko eskatzen duten sei puntuko mozioak bultzatu ditu Nafarroako Osasun Plataformak 2.000 biztanletik gorako udalen artean. Zenbait udal txikik ere bat egin dute mozioarekin, eta, orotara, 26 udalerrik aurrera atera dute gehiengoz eskaera.
Mozioetako sei puntu horietan aldarrikatzen da lehen arreta indartu behar dela, bost urteren buruan Osasun Departamentuaren aurrekontuaren %25 izan arte; osasun pribatuarekin hitzarmenak egiteari utzi behar zaiola; langileria egonkortu behar dela; adineko pertsonen arreta eredu publiko baterantz bideratu behar dela; buru osasuneko sistema indartu eta prebentziora bideratu behar dela eta 1990eko egungo legea berritu behar dela, sistema parte-hartzaile baten bidez.
Ikusi gehiago: Txibitek lehen arreta indartu eta itxaron zerrendak murriztu nahi ditu
Plataforman bilduta daude askotariko erakunde, norbanako eta sindikatuak, eta Iruñeko geltoki zaharrean eskainitako prentsaurrekoan Gurutze Agirrek eta Lazaro Elizaldek azaldu duten mozioa babestu dute udalek, Nafarroako biztanleen %44 ordezkatzen dutela —296.000 biztanle, alegia—.
Tartean dira Altsasu, Arbizu, Arruazu, Baztan, Bera, Berriozar, Doneztebe, Ergoiena, Lizarra, Erro, Etxalar, Etxarri Aranatz, Irañeta, Irurtzun, Lakuntza, Olatzagutia, Lesaka, Erriberri, Iruñea, Gares, Uharte Arakil, Uharte, Urdiain, Atarrabia, Ziordia eta Zizur Nagusia. Hain zuzen ere, herri horietako biztanle bana izan zen agerraldian, bertako kartelari helduz.
«Plataformak bultzatutako aldarrikapenek ordezkaritza zabal bat lortu nahi dugu mozioen bidez, eta konpromiso bat lortu », azaldu du Lazaro Elizaldek. Izan ere, eskaera horien bitartez, Nafarroako Gobernuaren Osasun Departamentuaren politiketan eragin nahi dute, eta, halaber, oraintxe parlamentuan tramitean ari ziren Osasun legearen eztabaidan irizpideak finkatu.
Plataformak Santos Indurain Osasun kontseilariarekin bilera eskatu berri du, eta erantzunaren zain daude.
Oinarrian, kezka handi bat dago. «Arretaren kalitatea okertzen ari da, gobernuen ekintzen eta omisio politiken ondorioz. Baliabideak dituenari arlo pribatura joateko aukera ematen zaio». Plataformak uste du herritarrek osasun sistema publikoan eskubideak «blindatu eta indartu» behar direla, osasun beharren araberako arreta unibertsala bermatzeko, eta ez «ahalmen ekonomikoren arabera».
Mozioaren edukia
Alor publikoaren sendotzea lehen arretan oinarritu behar dela dio mozioko lehen puntuak, bost urteko plan bat egituratzeko eta bere aurrekontuaren %25era heltzeko eskatu Osasun Departamentuari. Bigarren puntuan, funtsezkotzat jotzen dute osasun pribatuarekin itunak egitea: «Gure ustez, lankidetza publiko pribatuak sistema publikoa deskapitalizatu eta negozio pribatuak indartzen ditu».
HIrugarrenik, osasungintzan aritzen den langileria egonkortu behar dela deritzote, Europako Batasunak ezartzen duen gehienezko %8ko behin-behinekotasunera heldu arte. Laugarrenik, uste dute adinekoentzako arreta eredu publiko baterantz «aurrerapauso egiaztagarriak» eman behar direla.
Bosgarrenik, mozioak dio buruko osasun sisteman eskaintza publikorik ez egotea ez dela onargarria, eta gogora ekarri dute gaitz arinagoek ez dutela arretarik. Ondorioz, hori aldatzeko sistema berregokitu, indartu eta prebentziora bideratu behar dela deritzote lan baldintzak hobetu behar direla deritzote. Azkenik, uste du «ezinbestekoa» dela osasun lege berri bat egitea, «osasun eta zaintza beharrak asetzeko».
Iruñeko kasua
Iruñeko Udalean, mozioko sei puntutatik bi ez ziren onartu, PSNk ez zuelako alde egin. Plataformak zehaztu zuenez, sozialistek egoki ikusten dute egungo hitzarmen bidezko lankidetza publiko-pribatuaren eredua, eta egun buruko osasuna indartzeko prozesu bat abian dagoela deritzote. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223100/bi-ekintzaile-ekologista-gotortuta-daude-alemaniako-meatze-batean-hura-handitzearen-aurkako-protestan.htm | Mundua | Bi ekintzaile ekologista gotortuta daude Alemaniako meatze batean, hura handitzearen aurkako protestan | Alemaniako Klimaren Babeserako ministroaren ustez, «ikur faltsu bat» hautatu dute Luetzerath herrixkan borrokan ari diren ekintzaile ekologistek. | Bi ekintzaile ekologista gotortuta daude Alemaniako meatze batean, hura handitzearen aurkako protestan. Alemaniako Klimaren Babeserako ministroaren ustez, «ikur faltsu bat» hautatu dute Luetzerath herrixkan borrokan ari diren ekintzaile ekologistek. | Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Luetzerath herrixka hutsarazten ari da Polizia, Garzweiler meatzea handitu ahal izateko; militante ekologistak, ordea, erresistentzia baketsua egiten ari dira. Asteazkenean hasi zen ekologisten erresistentzia, eta, geroztik dozenaka lagun kanporatu dituzten arren, bi ekintzailek ikatz meatzean gotortuta segitzen dute. Zehazki, meatzeko tunel baten barruan daude, eta Poliziak babesa eskatu die suhiltzaileei gaur, biak handik kanporatzeko. «Oraindik ez dakigu noiz amaituko den operazioa», adierazi zuen atzo Alemaniako Poliziak, ohar baten bidez.
Alemania osoko poliziak asteazkenean hasi ziren Luetzerath hutsarazten. Etxe multzo bat besterik ez da, baina meatzeak herria suntsitzeko asmoa plazaratu zuenetik, dozenaka ekintzaile elkartu dira han, meatzea handitzea galarazten saiatzeko. Meatzean gotortu ziren, baina Poliziak gehienak kanporatuak ditu. Robert Habeck Alemaniako Ekonomia eta Klimaren Babeserako ministro eta Berdeen alderdiko kidea arduratu da ikatz meatzea handitzeko lanak kudeatzeaz. «Arrazoi on asko daude klima babestearen alde manifestatzeko, baita Berdeen aurka protesta egiteko ere. Luetzerah, baina, ikur faltsu bat da», adierazi du.
Ikusi gehiago: Ikatzaren aurkako borrokak ez du etenik Alemanian
Alemaniako Gobernuak erabakita dauka Ipar Renania-Westfalian 2030. urterako ez dela ikatzik erreko argindarra sortzeko —Alemania osoan, 2038rako—. Hala ere, Ukrainako gerraren ondorioz sortutako energia krisiak indartu egin du ikatzaren ekoizpena. Klima larrialdiaz kezkaturik dauden ekintzaileek ikatza berehala alboratzeko eskatzen dute, eta bihar manifestazio jendetsu bat egiteko asmoa dute Luetzerathen inguruan. Greta Thunberg klima larrialdiaren inguruko ekintzaile suediarrak parte hartuko du.
1940tik ikatz arrea ateratzen dute Garzweiler meatzetik. Geroztik, 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu dute. Denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu meatzeak. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223101/kataluniako-hezkuntza-kontseilariak-tknika-zentroa-bisitatu-du.htm | Gizartea | Kataluniako Hezkuntza kontseilariak Tknika zentroa bisitatu du | Gonzalez-Cambrayk bere taldearekin bisitatu du «Euskadiko Lanbide Heziketaren Ikerketa Aplikatuko Zentroa», Errenterian. Zentroaren arlo estrategiko eta proiektu batzuk ezagutu dituzte. | Kataluniako Hezkuntza kontseilariak Tknika zentroa bisitatu du. Gonzalez-Cambrayk bere taldearekin bisitatu du «Euskadiko Lanbide Heziketaren Ikerketa Aplikatuko Zentroa», Errenterian. Zentroaren arlo estrategiko eta proiektu batzuk ezagutu dituzte. | Josep Gonzalez-Cambray Kataluniako Generalitateko Hezkuntza kontseilariak Tknika bisitatu du gaur goizean, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuarekin batera. «Euskadiko Lanbide Heziketaren Ikerketa Aplikatuko Zentroa» Errenterian (Gipuzkoa) dago, eta bertara joan dira Gonzalez-Cambray eta haren taldea.
Zentroaren arlo estrategietako batzuk eta horietako bakoitzean garatzen ari diren proiektuak ezagutu dituzte. Aurkeztu diete, besteak beste, eredu horrek zer harreman duen inguruko enpresekin, berrikuntza eta ikerketa aplikatuko zer proiektu garatzen ari diren, onarpen prozesua eta Lanbide Heziketa Dualaren eredua.
Tknikara egindako bisitaren ostean, bilera egin dute. Eta bertan hartu dute parte, sailburuez gain, beste hainbat politikarik, Eusko Jaurlaritzaren eta Kataluniako Generalitatearen izenean. Egunotan, Kataluniako hezkuntzaren arduradunak Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara biltzen ari dira, hainbat gai estrategikori buruz dituzten ikuspegiak eta analisiak trukatzeko asmoz Jaurlaritzako Hezkuntza sailarekin.
Tknika zentroa
Tknikak ikerketa eta berrikuntza aplikatua ditu ardatz. Eta gerora Lanbide Heziketako euskal ikastetxeetara eramango diren proiektu estrategikoak sortzen dituzte. Hala nola sistema adimendunak, nazioartekotzea eta jasangarritasuna lantzen dituzte. Zentroan, Zibersegurtasuneko gelak, espazio interaktibo digitalak eta Robotika Autonomoko tailerra dituzte. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223102/4700-umek-baino-gehiagok-parte-hartuko-dute-donostiako-haur-danborradan.htm | Bizigiro | 4.700 umek baino gehiagok parte hartuko dute Donostiako haur danborradan | Danborradan bi kide berrik parte hartuko dute: Union Artesana elkarteko UA150 haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak. | 4.700 umek baino gehiagok parte hartuko dute Donostiako haur danborradan. Danborradan bi kide berrik parte hartuko dute: Union Artesana elkarteko UA150 haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak. | Bi urteko etenaldiaren ondoren, San Sebastian eguneko 12:00etan eginen da Donostiako haur danborrada. Udalak adierazi duenez, 4.700 umek baino gehiagok parte hartuko dute desfilean, 48 konpainia osatuz. Gaur aurkeztu dute ekitaldia Eneko Goia Donostiako alkateak, Jon Insausti hiriko kultura zinegotziak eta danborradako pertsonaiek.
Danborradan beste bi kidek parte hartuko dute: Union Artesana elkarteko UA150 haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak. Unnion Artesanarena bezperan irtenen da, 18:00 aldera. Amaratarra, berriz, 17:15ean hasiko du bere iblibidea Amarako kaleetan barrena, eta 18:25ean Armerien plazatik pasatuko da.
Ekitaldiko pertsonaia nagusiei dagokienez, Orixe Ikastolako Paul Martinez Pey izanen da Danbor Nagusia. Zurriola Ikastolako Irati Martinez eta Unai Barros, berriz, jenerala eta laguntzailea, hurrenez hurren. Danborradarekin batera ateratzen den karrozan XIX. mendeko pertsonaiak egonen dira, eta horiek Zurriola Ikastolako ikasleek interpretatuko dituzte.
Eguraldia
Urtarrilaren 20an eguraldi txarra eginez gero, desfilea hurrengo igandean eginen da: urtarrilaren 22an. Betiere, danborrada bertan behera geldituz gero, urtarrilaren 20an bertan jakinarazpen ofizial bat zabalduko da. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223103/ekainaren-3an-egingo-dute-ziburuko-liburu-eta-disko-azoka.htm | Kultura | Ekainaren 3an egingo dute Ziburuko Liburu eta Disko Azoka | Antolatzaileek adierazi dute aurten musika gunea jarri nahi dutela, eta kultur programazioa ekitaldi gehiagorekin aberastuko dutela | Ekainaren 3an egingo dute Ziburuko Liburu eta Disko Azoka. Antolatzaileek adierazi dute aurten musika gunea jarri nahi dutela, eta kultur programazioa ekitaldi gehiagorekin aberastuko dutela | Laugarren urtez antolatu dute Argia aldizkariak eta Baltsan elkarteak Euskal Liburu eta Disko Azoka, Ziburun (Lapurdi). Ekainaren 3an izango da, eta, antolatzaileek adierazi dutenez, azokak orain arte izan dituen ezaugarriak izango ditu aurten ere: euskara hutsezko ekoizpenen azoka izatea, herriko plazan kokatzea eta ekainaren hastapenean egitea, «udaberriko berritasunen eta udako oporren artean». Nolanahi ere, «hobekuntzak» ere ezarri nahi dituzte, hala nola musika gunea, argitaletxeentzako aparkalekua eta kultur programazio aberatsagoa.
Azkeneko azokako datuak ere eman dituzte antolatzaileek. 33 argitaletxe batu ziren azokara —2021ean 23—, eta 1.000 lagun inguru bildu ziren —700 2021ean—. 729 liburu saldu ziren orotara —400 bat 2021ean—, 118 disko, eta 64 kamiseta, zaku eta bestelako. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.