date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223104/black-lives-matter-mugimenduaren-sortzaileetako-baten-lehengusua-hil-du-los-angelesko-poliziak.htm | Mundua | Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua hil du Los Angelesko Poliziak | Lurrean geldiarazirik eta lepoa zanpaturik eduki arren, 30 segundoz egin zioten tiro taser pistola batekin. Handik lau ordu eta erdira hil zen Keenan Anderson, ospitalean. | Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua hil du Los Angelesko Poliziak. Lurrean geldiarazirik eta lepoa zanpaturik eduki arren, 30 segundoz egin zioten tiro taser pistola batekin. Handik lau ordu eta erdira hil zen Keenan Anderson, ospitalean. | AEBetako Los Angeles hiria berriro dago polizia indarkeriaren epizentroan. Urtarrilaren 3an, Los Angelesko Poliziak Keenan Anderson 31 urteko gizon beltza hil zuen, taser pistola batekin. Hil zuen poliziaren kamerak grabatutako irudiak eman zituen Poliziak asteazkenean, eta gaur zabaldu dira mundu osora, sare sozialen bitartez. Horietan ikus daitekeenez, poliziek lurrean geldiarazita zuten Anderson, eta haietako batek behin baino gehiagotan egin zion tiro, taser pistola bat haren gorputzari itsatsita. Poliziaren arabera, tiro egin eta bost minutura iritsi zen anbulantzia. Atxilotua ospitalera eraman zuten, baina handik lau ordu eta erdira hil zen, Santa Monicako ospitalean, bihotzekoak jota.
Anderson Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua zen, Patrisse Cullorsena. «George Floyd bezala tratatzen ari zaizkit», errepikatu zuen Andersonek hil aurretik, bideoan ikusten denez. Floyd 2020ko maiatzean hil zuten, Minneapolisen, eta orduan ere bideo irudiak hilketaren lekuko izan ziren: ikusten zen nola jarri zion polizia batek belauna lepoan, lurrean zegoela, eta hiltzeraino ito.
Lepoa zanpaturik
Bideoaren hasieran, ikusten da polizia batek lepoa zanpatu ziola besoarekin Andersoni, eta, ondorioz, hark nekez hitz egin zezakeen. «Laguntza» eta «mesedez» ere oihukatu zuen Andersonek. Poliziek agindu zioten ez gogor egiteko eta ahuspez jartzeko, eta halako batean Andersonek erantzun zien ez zela gogor egiten ari. Hala ere, mehatxu egin zioten taser pistolarekin: «Elektrokutatu egingo zaitut», esaten dio poliziak. Azkenean, tiro egin zion hainbat alditan, guztira 30 segundo baino gehiago: hasieran, zentimetro batzuetara; gero, pistola gorputzaren kontra jarrita.
Floyden kasuan bezala, Anderson ere laguntza eskatzen ari zela nabarmendu du haren lehengusuak. «Nire lehengusua laguntza eskatzen ari zen, eta ez zuen jaso. Beldurra zuen. Bazekien zer zuen jokoan, eta babestu egin nahi zuen», esan du Cullorsek lehengusuaren heriotzaz.
Trafiko istripu batengatik
Michel Moore Los Angelesko poliziaburuak asteazkenean agerraldi batean azaldu zuenez, abisu bat jaso zuten 15:00etan: trafiko istripu batez ohartarazi zieten dei batean. Anderson ihes egin zuela esan zuen Moorek, eta delitu larria dela hori. Azaldu zuen hasieran lasai zegoela, baina «norbaitek hil egin nahi zuela zioen». Gero, ordea, polizia gehiago hurbildu ahala, «urduritu» egin zen eta ihes egiten saiatu zen, Mooreren arabera. Hori gertatu ondorengoak dira gaur sare sozialetan zabaldu diren irudiak. Moorek esan zuen normalean irudi horiek gertatu eta 45 egunera zabaltzen dituztela, baina oraingo honetan lehenago eman dituztela, «interes publikokoak direlako». Autopsia egitean Andersonen gorputzean kalamu eta kokaina arrastoak aurkitu dituztela esan zuen.
Ikusi gehiago: Koloreek baldintzatuta
Urtea hasi denetik Los Angelesko Poliziak hil duen hirugarren pertsona beltza da Anderson. Aurreko egunetan Takar Smith (45 urte) eta Oscar Sanchez (35) hil ditu, tiroz. Los Angelesko Poliziak esan du hiru heriotzak ikertzen ari dela, eta Karen Bass alkateak, «gertaera asaldagarriak» direla. Cullorsek Los Angelesko poliziaburuaren dimisioa eskatu du. Eskubide zibilen aldeko hainbat elkartek eskatu dute trafiko istripuetara armarik gabeko poliziak bidaltzeko. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223105/toto-antzezlana-estreinatuko-du-igandean-hika-konpainiak.htm | Kultura | 'TOTO' antzezlana estreinatuko du igandean Hika konpainiak | Mafalda Bellidoren ‘CHUCHO’ du oinarri, eta Kepa Errastik egin du gidoiaren itzulpena. | 'TOTO' antzezlana estreinatuko du igandean Hika konpainiak. Mafalda Bellidoren ‘CHUCHO’ du oinarri, eta Kepa Errastik egin du gidoiaren itzulpena. | Ez da giro Mai eta Joxeluren arteko harremanean. Banandu berriak dira, eta oraintxe hasi dira, sagasti baten erdian, euren arteko trapu zaharrak eta barnean gordetakoak elkarri leporatzen. Luzaroan barnean gordetako horiek, ordea, pozoi bihurtu zaizkie ahots kordetan, eta hala egingo diete ihes ahotik. Badute, baina, batzen dituen zerbait: Toto, Joxeluk Mairi erregalatutako txakurra. Partekatua dute haren gaineko zaintza. Joxeluren zaintzapean zegoenean, ordea, galdu egin da Toto. «Une horretan bertan piztuko da bien arteko eztabaida, eta hori izango da antzezlan honen abiapuntua». Hala azaldu du Agurtzane Intxaurragak, TOTO antzezlanaren zuzendariak.
Igandean estreinatuko da, Hika konpainiaren eskutik, Lezoko Gezala auditoriumean (Gipuzkoa). Atzo, ordea, entsegu ireki bat egin zuten leku berean, eta zenbait BERRIAlagunek saioa ikusteko eta protagonistekin zein zuzendariarekin hitz egiteko aukera izan zuten.
Intxaurragaren hitzetan, berez txikiak diruditen «arazo modernoen» handitasuna erakusten du obrak. «Animaliak humanizatzeko joerari egingo dio keinu, baina baita gizakiok animalia izaera hartzeko joerari ere». Hain zuzen, kontraste hori islatzen du obrak, eta, zuzendariaren ustetan, jendeari zer pentsatua emango dion antzezlan bat da.
Oholtzan ez da egongo bi aktore besterik: Miren Gojenola (Mai) eta Asier Hernandez (Joxelu). Biek maite dute Toto, baina desberdina da harekiko sentitzen duten maitasuna. Seme edo alaba baten antzera maite du Maik. Hala azaldu du bere rola gorpuzten duen Gojenolak: «Inor baino gehiago maite du Maik Toto, bizia emango luke beregatik. Baina galdu denetik, hutsik sentitzen da». Hernandezen arabera, Joxeluk ere maite duen arren, ez du «hain modu intentsoan» bizi maitasun hori.
Intentsitate handikoa da, ordea, antzezlana bera. Izan ere, maskota galdu ostean, bikote banandu berriaren harremanaren azken hondarrak erakutsiko dizkio publikoari. Gojenolak egin du horren argazkia: «Udaran Port Aventurara joaten garenean, amaierara arte, gelditu gabe ibiltzen gara atrakzio guztietan, ezta? Bada, horixe da TOTO». Modu bertsuan definitu du Hernandezek antzezlana: «Mendi errusiar baten antzeko zerbait da». Izan ere, eztabaidaren eta adiskidetzearen arteko marra lausoa irudikatzen du obrak, eta edozein liskarretan elkarri esaten zaizkion astakeriak taularatzen ditu. «Obra honek eta protagonista hauek libreki erakutsiko digute maitasunak ez daukala mugarik», azaldu du Intxaurragak. Antzezlanak, beraz, badu errealitatetik edo egiatik, eta, umore zantzuekin, hausnarketarako bidea egingo dio publikoari. «Bizitza errealean tragedia bat direnak, antzerkiari esker, umoretik ere uler daitezke».
Mafalda Bellidoren CHUCHO antzezlanaren gidoia du oinarri, eta Kepa Errastik ekarri zuen hura euskarara. Gidoia ez da bera, ordea. Izan ere, publikoak bere burua istorioan islatuta ikus dezan, euskal kulturara gerturatu eta egokitu dute gidoia. Zuzendariak azaldu du olibondo batean girotutako istorio bat dela Bellidorena, eta gidoia esku artean hartu zuenean, «urrunegi» geratzen zitzaiola inguru hori. «Hargatik, sagasti batera ekarri nahi izan genuen TOTO».
«Momentuko obra bat» Lan berria «erronka handia» izan da Intxaurragarentzat. Izan ere, aspaldi zuzendu gabea zen «hain momentukoa den obra bat». Hala azaldu du berak: «Nola zuzentzen da hau? Horixe pentsatu nuen hasieran, batez ere zuzendu izan ditudan gidoietatik aldentzen zelako. Denboran saltoak egiten dituzten antzezlanak zuzendu izan ditut nik, eta TOTO, momentuan bertan gertatzen den eszena bakar bat da».
Azaldu du, halaber, estiloa fintzeak eman diola lan handiena: «Hala ere, gogoa nuen oholtza biluzi batean, bi aktorerekin istorio bat kontatzeko. Zoragarria izan da». |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223106/kattalingune-lgtbi-zerbitzuak-hiru-langile-galduko-ditu.htm | Gizartea | Kattalingune LGTBI zerbitzuak hiru langile galduko ditu | Lau langile izango ditu, bost egoitzatan aritzeko. LAB sindikatuak salatu du «prekarizatu» egingo dela, eta pertsona eta eragile asko artatzeari utzi beharko diotela. | Kattalingune LGTBI zerbitzuak hiru langile galduko ditu. Lau langile izango ditu, bost egoitzatan aritzeko. LAB sindikatuak salatu du «prekarizatu» egingo dela, eta pertsona eta eragile asko artatzeari utzi beharko diotela. | «Zerbitzuaren jarraipena arriskuan» zegoela ohartarazi zuten abenduan, eta hala berretsi dute gaur: Kattalingunek, Nafarroako LGTBI komunitatearentzako arreta zerbitzuak, hiru langile gutxiago izango ditu aurrerantzean. Orain arte hitzarmen nominatibo baten bidez kudeatu dute zerbitzua, baina azaroan lehiaketa publikora atera zuen Nafarroako Berdintasun Institutuak, «zerbitzua egonkortzeko eta profesionalizatzeko». Praktikan, ordea, kontrako ondorioak izango dituela salatu dute beharginek: arreta ordutegi zabalagoa, aurrekontu txikiagoa proportzionalki, eta lau pertsonaren kontratazioa. Egun, ordea, zazpi langile ditu Kattalingunek; beraz, lantaldearen ia erdia galduko du. «Lau langilerekin zazpi profesionalen lana egingo dute?», galdetu dute gaur eguerdian, LAB sindikatuaren babesarekin egin duten agerraldian.
2016an sortu zen Kattalingune, LGTBI komunitateko kideei informazioa eta aholkularitza emateko xedez. Arretarako bost gune ditu Nafarroa osoan: Iruñean, Tuteran, Irurtzunen, Tafallan eta Lizarran. «Lau profesional, bost bulego artatzeko, zerbitzuaren etorkizuna zein izanen den jakin gabe», salatu du LABek.
Izan ere, zerbitzuaren lizitazioa hutsik geratu da: Kattalingorri elkarteak kudeatu izan du gunea orain arte, baina lehiaketara ez aurkeztea erabaki zuen, baldintzak eskasak zirelakoan. Ondorioz, Gizain fundazioak kudeatuko du, Javier Remirez Presidentetza eta Berdintasun kontseilariak atzoko osoko bilkuran berretsi zuenez. Erantsi zuen zerbitzuan etenik ez dela izango, eta «trantsizioa egin» beharko dutela, baina LABek salatu du langileek astebete baino ez dutela izan lan guztiak ixteko.
Abenduan LGTBI kolektiboek egin bezala, sindikatuak ere ohartarazi du aldaketa horrekin «urteetan egindako lana galdu» egingo dela, eta erabiltzaile batzuk «artatzeari utziko» diotela, «baita familiak, profesionalak, ikastetxeak eta udalak ere, bereziki landa eremuetakoak». Atzerapausotzat jo du: «Hau al da zerbitzu bat egonkortzea? Hau al da profesionalizatzea? Honek ekarriko duen bakarra zera da, zerbitzua prekarizatzea, bideraezin bihurtzea eta esku-hartzeen kalitatea negargarria izatea». |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223107/itziar-moreno-euskal-presoa-aske-geratu-da-behin-behinean.htm | Politika | Itziar Moreno euskal presoa aske geratu da, behin-behinean | Ia hamabi urte egin ditu espetxean. Bi auzi zabalik ditu oraindik Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Itziar Moreno euskal presoa aske geratu da, behin-behinean. Ia hamabi urte egin ditu espetxean. Bi auzi zabalik ditu oraindik Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Behin-behineko askatasuna eman diote Itziar Moreno Martinez euskal presoari, Etxerat-ek jakinarazi duenez. Frantziako Estatuko espetxeetan egin du zigorraren zatirik handiena Morenok. Hala ere, Roazhongo espetxean (Rennes, Bretainia, 795 kilometro) Alcalako espetxera (Espainia, 445 kilometro) lekualdatu zuten iazko abuztuan, eta, urriaz geroztik, Zaballakoan (Araba) egon da. Denera, ia hamabi urte egin ditu espetxean Morenok. Behin-behinean aske utzi badute ere, oraindik ere auzipetuta dago bi auzitan, Espainiako Auzitegi Nazionalean.
2011n atxilotu zuten Moreno, Oier Gomezekin batera —2019an hil zen, gaitz larri baten ondorioz—, Jendarmeriaren kontrol batean ihes egitea lortu eta gero. Hamabost urteko zigorra ezarri zieten biei, gertakari hartan agente bat tiroz zauritu izana egotzita.
Alcalara lekualdatu aurretik, iazko uztailean, Morenoren lagun batek auto istripua izan zuen, hura bisitatzera zihoala. A-83 errepidean gertatu zen istripua, Sainte Hermine (Frantzia) herritik gertu.
Bestalde, Euskal Herriratu dituzte Leongo Mansilla espetxean (Espainia) zeuden lau euskal presoak: Jesus Mari Etxeberria Garaikoetxea errenteriarra, Fernando Garcia Jodra bilbotarra, Fernando Elejalde Tapis donostiarra eta Iñaki Krutxaga Elezkano galdakoztarra. Zaballako espetxean daude orain, Araban. Etxerat-ek adierazi duenez, Leongo espetxean jada ez dago euskal presorik. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223108/nafarroako-hauteskundeak-upnk-irabaziko-ditu-psnren-inkesta-baten-arabera.htm | Politika | Nafarroako hauteskundeak UPNk irabaziko ditu, PSNren inkesta baten arabera | UPNren ostean, PSNk lortuko ditu parlamentari gehien. Politikarien artean, Txibitek lortu du puntuaziorik handiena: 4,8. | Nafarroako hauteskundeak UPNk irabaziko ditu, PSNren inkesta baten arabera. UPNren ostean, PSNk lortuko ditu parlamentari gehien. Politikarien artean, Txibitek lortu du puntuaziorik handiena: 4,8. | Nafarroako foru hauteskundeak UPN alderdiak irabaziko ditu, PSNk egindako barne inkesta baten arabera. Datuek adierazi dute hamalau parlamentari izango dituela. Orain, Navarra Suma koalizioaren parte da, eta PP eta Ciudadanosekin batera, hogei parlamentari ditu. Bigarren alderdia PSN izango da, eta hamahiru eserleku lortuko ditu, legealdi honetan baino bi gehiago.
EH Bildu izango da hirugarren indarra, zortzi parlamentarirekin. Eta Geroa Bai baino eserleku bat gehiago izango du. Izan ere, inkestak dio Geroa Baik bi parlamentari galduko dituela. Zazpi izango ditu. Zurekin Nafarroa koalizioak, berriz, lau eserleku lortuko ditu, eta PPNk beste lau. Ciudadanosek eta Voxek ez dute ordezkaritzarik lortuko.
Politikariek balorazio pertsonala jaso dute. Zerotik hamarrerako puntuazioa ezarri diete, eta ez du inork gainditu. Maria Txibite Nafarroako presidenteak lortu ditu puntu gehien: 4,8. Geroa Baiko Uxue Barkosek 4,6 puntu lortu ditu, UPNko Javier Esparzak 3,8, EH Bilduko Laura Aznalek 3,7 eta Zurekin Nafarroako Begoña Alfarok 3,6.
Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak esan du «Nafarroako Gobernuaren buru» izango direla aurrerantzean ere, eta inkestak argi utzi duela «PSNren aldeko babesa areagotuz» doala. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223109/elkarretaratzea-egin-dute-barakaldon-hizkuntz-eskubideen-urratzeen-kontra-justizia-eskatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzea egin dute Barakaldon, hizkuntz eskubideen urratzeen kontra «justizia» eskatzeko | EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Barakaldoko Udalak ezin diola gutxieneko euskara maila eskatu kultur etxeak kudeatzeko azpikontratatutako enpresari, eta herritarrak kalera atera dira | Elkarretaratzea egin dute Barakaldon, hizkuntz eskubideen urratzeen kontra «justizia» eskatzeko. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Barakaldoko Udalak ezin diola gutxieneko euskara maila eskatu kultur etxeak kudeatzeko azpikontratatutako enpresari, eta herritarrak kalera atera dira | Dozenaka pertsonak elkaretaratzea egin zuten atzo Barakaldoko Bide Onera plazan (Bizkaia), Sasiburu euskara elkarteak deituta, Barakaldarron hizkuntza eskubideen alde. Justizia denontzat! lelopean. Duela gutxi, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du Barakaldoko Udalak ezin diola gutxieneko euskara maila eskatu kultur etxeak kudeatzeko azpikontratatutako enpresari; ebazpen horrek haserrea sortu du Barakaldon, eta horren ondorio izan da mobilizazioa.
300 lagun inguru elkartu ziren plazan, mobilizazioaren leloak idatzita zituen pankarta baten atzetik. Han izan ziren, besteak beste Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabel, Paul Bilbao idazkari nagusi ohia, Amaia del Campo Barakaldoko alkatea, EH Bilduko legebiltzarkide Iker Casanova eta EAJren eta EH Bilduren Barakaldoko zenbait zinegotzi.
Elkarretaratzeak iraun bitartean, Hemen gaude euskararen alde, Euskarari erasorik ez, Eskubideak defendatu, Barakaldon ere euskaraz eta antzeko oihuak egin zituzten han bildutakoek. Bitartean, Sasiburu elkarteko zenbait kidek eskuorriak banatu dituzte plazara hurbiltzen ziren bizilagunen artean. Elkarretaratzean parte hartutakoei ere pinak banatu zizkieten, Zure euskara polita da leloarekin.
Elkarretaratzea amaitutakoan, Sasiburuko kideek agiri bat irakurri zuten. CCOOk jarritako helegitea eta EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena azaldu ondoren, horren balorazioa egin dute: «Barakaldoko 26.000 euskalduni hizkuntza eskubideak urratzen zaizkigu eta ebazpen horrek urraketa hau betikotzea dakar. Are gehiago, honelako injustiziak herri gehiagotan errepikatzen lagun dezake».
Langileen eskubideen alde Sasiburuk azaldu du «langileen lan eskubideen alde» dagoela, eta «euskara ikasteko baliabide egokiak eta behar dituzten erraztasunak izatea» eskatu du, «beraien jarduera bi hizkuntza ofizialetan egiteko aukera izan dezaten». Ez dute nahi «euskara langileen eskubideak murrizteko aitzakia bezala erabilia izaterik», baina, era berean, argi eskatu dute eskubide horien defentsak ez ditzala «euskara eta euskaldunen eskubideak gutxietsi edo baztertu».
Sasibururen aldarria «argia» da: «Zerbitzu publiko guztietan euskarazko arreta bermatuta izatea eskatzen dugu, legeak ezartzen duen bezala». Horretarako, «hainbeste erabiltzen den adostasuna hitza ekintzetara» eraman behar delakoan daude. Horregatik, «hausnarketa egiteko» eskatu diete eragile guztiei: «Gai honi merezi duen lehentasuna eman eta behar beste baliabide martxan jarri beharko lirateke».
«Gure herrian euskaraz bizi nahi dugunon eskubideak bermatu behar dira, ez bakarrik komunikatuetan, baizik eta egunerokotasunean», azaldu dute Sasiburuko kideek. «Gora Barakaldo euskalduna!» oihuarekin eta txalo artean amaitu da elkarretaratzea. Kontseiluaren izenean, Eskisabelek adierazi du «arduratuta» daudela «azken bolada honetako oldarraldi judiziala» dela eta: «Barakaldon gertatu dena ez da basu bakarra. Behin eta berriro ikusten ari gara horrelako epaiak datozela, eta horien bidez epaileek euren esku hartzen dutela hizkuntz politika egiteko ahalmen hori, herritarren gainetik eta herri borondatearen ordezkari diren erakundeen gainetik». Gainera, Eskisabelek esan du ebazpenak «herritar zehatzen eskubideak» urratzen dituela: «Horren inguruan askotan abstraktuan hitz egiten da, baina hemen 26.000 bizilagunen eskubideak daude jokoan». |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223110/kai-nakaik-shakiraren-kantaren-euskarazko-bertsioa-egin-du-zu-bezalakoekin.htm | Kultura | Kai Nakaik Shakiraren kantaren euskarazko bertsioa egin du: 'Zu bezalakoekin' | Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Iratxe Aguilera gasteiztarra | Kai Nakaik Shakiraren kantaren euskarazko bertsioa egin du: 'Zu bezalakoekin'. Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Iratxe Aguilera gasteiztarra | Txiolari bati ez zaio gustatu Shakira abeslariak Gerard Pique futbolari eta senar ohiari eskainitako abestia. Bolo-bolo ibili da azken egunotan abeslari kolonbiarrak Bizarrap ekoizle argentinarrarekin eginiko kanta mendekatia. Txiolariak hau adierazi du kritika gisa: «Bizarrapen kanten %95 Kai Nakaik egin zitzakeen, eta ez da azken horrentzako losintxa».
Baina Iratxe Aguilerak, Kai Nakai izen artistikoa erabiltzen duen musikariak, azkar erakutsi du bera ere, Shakira bezala, ez dagoela dagoeneko halakoak jasateko prest, eta kantaren euskarazko bertsio bat plazaratu du Tiktoken. «Zuretzat gehiegi nintzen, eta orain zaude zu bezalako batekin».
Twitterren plazaraturiko bideoan, kantaren zati bat baino ez da agertzen. Zalantzan dago, beraz, Kai Nakaik kanta osoaren bertsioa egin ote duen.
Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Kai Nakai gasteiztarra. Musika estilo horrek duen ospe matxistari buelta emateko asmoz ekin zion sortzeari. «Beti esan da reggaetona oso matxista dela, eta guk erakutsi nahi izan dugu hau ere musika dela, eta musika berez ez dela matxista, eta gure hitzek kolektibo guztiak hartzen dituztela kontuan».
Durangoko Azokako Sormen Beka irabazi zuen 2019an, eta, horri esker, Baimenik Gabe diskoa plazaratu zuen 2020an, azokan bertan. Geroztik, ez da geratu. Maitia disko laburra plazaratu zuen 2021. urtean, eta Tira singlea iaz. |
2023-1-13 | https://www.berria.eus/albisteak/223111/roberto-olabe-ilusioz-nago-proiektuari-ekarpena-egiten-jarraitzeko.htm | Kirola | Roberto Olabe: "Ilusioz nago proiektuari ekarpena egiten jarraitzeko" | Beste hiru urtez kontratua berritu ostean, Realeko kirol zuzendariak berretsi du gauzak dituztela egiteko oraindik. Goian jarri du begirada denboraldi honetan: "Gauzak dauden bezala, Txapeldunen Liga jokatzeko borrokan egon nahi dugu" | Roberto Olabe: "Ilusioz nago proiektuari ekarpena egiten jarraitzeko". Beste hiru urtez kontratua berritu ostean, Realeko kirol zuzendariak berretsi du gauzak dituztela egiteko oraindik. Goian jarri du begirada denboraldi honetan: "Gauzak dauden bezala, Txapeldunen Liga jokatzeko borrokan egon nahi dugu" | Esker hitzekin hasi du Jokin Aperribai Realaeko presidenteak Roberto Olabe Futbol zuzendariaren kontratu berritzearen inguruko prentsaurrekoa. "Eskerrik asko geratzeagatik, beste gauza batzuk ez entzuteagatik eta egiten ari zaren lanagatik". Ondoren etorri da Olaberen erantzuna. "Egindakoa sendotzen amaitu behar dugu. Urte politak ditugu aurretik".
Txuri-urdinen futbol zuzendariak argi esan du: "Proiektu honek hazteko tarte handia du oraindik, eta ni ilusioz nago laguntzen jarraitzeko. Hazten jarraitu behar du, nortzuk garen ahaztu gabe". Ikusmira goian jarri du. "Gauzak nola dauden ikusita, Txapeldunen Ligara sailkatzeko borrokan egon nahi dugu".
Olabek berretsi du gauzak daudela oraindik egiteko. "Kopa irabazi eta Europara hiru aldiz sailkatu ostean, etorri nintzenean baino ardura gehiago sentitzen dut". Eta pozik agertu da proiektua lortu duen "segida, egonkortasun eta heldutasunagatik". Argi du hori dela bidea. "Ezin dugu gure jendeaz ahaztu, beste gauza bat izateko". Eta ereduaz ondorengoa azaldu du: "Harrobian dauden jokalarien %80ak Gipuzkoakoak izan behar dute, eta lehen taldean %60a. Eredu hori indartu behar dugu, hori delako oinarria. Gure proiektuari traizio ez egiten ahaleginduko gara"
Futbol zuzendariak berretsi du ez dela fitxaketarik egongo neguko merkatuan. "Izatekotan, jokalarien bat utzita aterako da". |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223139/bolsonaro-ikertuko-dute-estatu-kolpe-saiakera-bultzatzea-egotzita.htm | Mundua | Bolsonaro ikertuko dute, estatu kolpe saiakera bultzatzea egotzita | Brasilgo Auzitegi Gorenak ikertuko du presidente ohia. Brasiliako segurtasunaren arduraduna atxilotu dute, estatu kolpe saiakeran izan zuen «omisioarengatik». Lulak «itxaropena» aldarrikatu du. | Bolsonaro ikertuko dute, estatu kolpe saiakera bultzatzea egotzita. Brasilgo Auzitegi Gorenak ikertuko du presidente ohia. Brasiliako segurtasunaren arduraduna atxilotu dute, estatu kolpe saiakeran izan zuen «omisioarengatik». Lulak «itxaropena» aldarrikatu du. | Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohiaren jarraitzaileek herrialdeko Kongresua, presidentetzaren egoitza eta Auzitegi Gorena hartu zituzten hilaren 8an, eta hasiak dira ja estatu kolpe saiakera ustez bultzatu eta egin zutenak ikertzen eta zigortzen. Izan ere, Bolsonaro ikertuko duela iragarri du gaur goizaldean Brasilgo Auzitegi Gorenak, Fiskaltzak eskatu ostean. Ministerio Publikoaren arabera, Bolsonarok publikoki bultzatu zuen «krimenaren praktika», eta estatu kolpe saiakeraren «egile intelektuala» izan zen.
Alexandre de Moraes Goreneko epaileak Fiskaltzaren argudio nagusia onartu du, hilaren 11n Bolsonarok Facebooken argitaratutako bideo batekin loturikoa. Bertan, aditzera ematen zuen Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak joan den urriko hauteskundeak irabazi zituela Hauteskunde Auzitegiaren eta Gorenaren laguntzaz. Ezabatu egin zuen bideo hura, eta Fiskaltzak Meta enpresari eskatu zion hura berreskura dezan.
Izan ere, Bolsonaroren jarraitzaileek Brasilgo hiru botereen egoitzak lau orduz hartu zituzten ez zutelako, besteak beste, Lularen garaipena onartu.
Brasilgo presidente ohia, gainera, AEB Ameriketako Estatu Batuetan dago iragan abendu amaieratik. Horren ondorioz, ez zuen parte hartu Lularen inbestidura ekitaldian, eta ez zegoen Brasilen estatu kolpe saiakera gertatu zenean. «Badakizue hori bultzatu duten presidente ohiaren hainbat diskurtso daudela. Haren erantzukizuna da, eta hari lagundu dioten alderdiena», nabarmendu zuen Lulak estatu kolpe saiakera gaitzetsi zuenean. Bolsonarok ordea, argi utzi zuen lehen unetik berak ez zuela izan zerikusirik horrekin. «Uko» egin zien «frogarik gabeko» akusazio orori, eta esan ez dituela halako ekintzak babesten; «lotsagarria izan da guztiontzat».
De Moraesen arabera, Bolsonarok «erakundeen aurkako jarrera kriminal eta iraingarria» hartu zuen, «bereziki Auzitegi Gorenaren kontrakoa». Gaineratu du «ikerketa gai» diren jokabideak izan dituela «behin eta berriz». Urtarrilaren 1ean izendatu zuten Lula Brasilgo presidente, eta, ordutik, Bolsonarok ez du immunitaterik.
Torres, espetxera
Gainera, Brasilgo Poliziak Anderson Torres atxilotu du gaur, estatu kolpe saiakera egin zutenean izan zuen «ustezko omisioarengatik». Torres Bolsonaroren gobernuko Justizia ministroa izan zen, eta hilaren 1etik, Brasiliako Distritu Federaleko Segurtasunaren idazkaria da—Brasilgo hiriburuan Bolsonaroren alderdiak agintzen du—. Urtarrilaren 2an bihurtu zen Brasiliako segurtasunaren arduraduna, eta handik bost egunera oporretara joan zen, estatu kolpe saiakera Brasilian gertatu zen garaian. Horregatik leporatzen dio «ustezko omisioa» Brasilgo Auzitegi Gorenak.
Izan ere, Brasiliako Segurtasun Idazkaritzako inteligentzia zerbitzuek estatu kolpe saiakera baino bi egun lehenago bazuten arriskuaren berri, Folha de Sao Paulo egunkariak gaur argitaratu duenez. Zehazki, bazekiten Bolsonaroren jarraitzaileek «indarkeria erabiltzeko asmoa» zutela.
Estatu kolpe saiakeran nolabaiteko parte hartzea egotzita, 1.800 lagun atxilotu dituzte guztira Brasilen. Erasoaren biharamunean 1.200 atxilotu zituzten —gehienak, Brasilian—, eta ondorengo egunetan, gainerakoak. Flavio Dino Brasilgo Justizia eta Segurtasun Publikoko ministroak atzo jakinarazi zuen datozen egunetan atxiloketa gehiago egingo dituztela.
Urriaren 30ean egin zituzten presidentetzarako hauteskundeak Brasilen, eta Lulak irabazi zituen, botoen %50,9 eskuratuta bigarren itzulian —botoen %49,1 lortu zituen Bolsonarok—. «Maitasuna gorrotoari gailendu zaio», esan zien Lulak herritarrei bere inbestiduran. Gaur, sare sozialen bidez, «itxaropena» aldarrikatu du, baita «berriro irribarre egiteko eskubidea» ere. «Herrialde honek funtzionatu dezake», esan du Lulak. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223140/sorionekuak-manifestua-aurkeztu-dute-irunean-euskara-ez-dadin-izan-museoan-gordetzeko-harribitxia.htm | Gizartea | 'Sorionekuak' manifestua aurkeztu dute Iruñean, euskara ez dadin izan «museoan gordetzeko harribitxia» | Mobilizazio «historikoa» iragarri dute ekainaren 10erako, hizkuntza eskubideen alde | 'Sorionekuak' manifestua aurkeztu dute Iruñean, euskara ez dadin izan «museoan gordetzeko harribitxia». Mobilizazio «historikoa» iragarri dute ekainaren 10erako, hizkuntza eskubideen alde | Zorioneko izan nahi dute. Euskaraz bizi, aparteko ahaleginik egin behar izan gabe. Konturatu gabe, kasik. Erosketak egitean, hedabideak kontsumitzean, lagunartean edo administrazioaren aurrean «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dute euskaraz. Uste dute euskarak ez duela «misteriorik» behar, «etorkizunarekiko ikusmira» baizik. Ez baita museoko pieza bat, egunerokoan erabiltzeko hizkuntza baizik. Hori guztia aldarrikatzeko, Sorionekuak izeneko manifestua aurkeztu dute gaur Iruñeko Ziudadelan, eta manifestazioa iragarri dute ekainaren 10erako, hizkuntza eskubideen alde.
Kulturaren, hezkuntzaren, euskalgintzaren, kirolaren eta kazetaritzaren esparruko hogei bat pertsonak sinatu dute manifestua. «Euskaraz ikasi, jolastu, mintzatu, barre egin, fikzioa ikusi eta amets egin nahi dugun herritarrak gara», adierazi dute agiriaren aurkezpenean. Castillo Suarez idazleak irakurri du manifestua euskaraz, eta Tania Gonzalez Agirrek, Union Tutera taldeko jokalariak, gaztelaniaz. «Ager landetan ekimenak antolatzen ditugu, euskaraz idazten dugu, euskara irakasten dugu, kultura egiten dugu, kirola euskaraz sustatzen dugu, injustiziei hordagoa botatzen diegu... Finean, Nafarroa osoko hainbat eremutatik eta bidetatik datozen herritarrak gara, gaurtik hasita euskaraz bizi nahi dutenak».
Nafarroan euskaraz bizitzeko, baina, «hamaika traba» daudela salatu dute: «Euskara ikastea ez da guztion eskura dagoen zerbait; kulturaren ozeanoan tanta txiki bat da euskaraz ekoitzi eta zabaltzen dena; administrazioan zerbitzuak euskaraz jasotzea ez da erraza izaten, eta hiztun moduan eskubide desberdinak ditugu Nafarroan, gure posta-kodeak definitzen ditu geure hizkuntza eskubideak; atzerriko hizkuntzen azpitik puntuatzen da euskara ehunka lanpostutan; paisaia linguistiko elebiduna izateak, maiz, esfortzu, borroka eta lan handia eskatzen du».
Nafarroa hiru eremutan banatzen duen zonifikazioa eta administrazioak euskal hiztunei eskaintzen dien tratua ere hizpide ditu manifestuak. «Ardura politikoak exijitzeko garaia da, ez bazterketa betikotzeko garaia; ez dugu bigarren mailako herritar izan nahi», azpimarratu du Suarezek, aurkezpenean. Are: exijitu dute eskubide guztiak «herritar orori bermatuak» izan daitezela, «fikziozko mugarik gabe». Euskararentzat, berriz, dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu dute. «Izan ere, euskarak hiztunak behar ditu, eta hiztunok, eskubideak. Bereizkeria eta bazterketa ez dira aukera bat: pertsona guztiontzako eskubide guztiak nahi eta behar ditugu. Herritarrok egiten ari garen moduan, har dezala administrazioak erantzukizuna bere gain».
Euskara, «beldurrik eta kezkarik gabe»
Oztopo horiek guztiak onartuta ere, Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek azaldu dute ez dutela euskara kezkarekin edo ahaleginarekin soilik lotu nahi. «Telebista piztu, eta konturatu gabe geure burua euskaraz gozatzen harrapatu nahi dugu. Erosketak egitera joan eta kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe euskaraz mintzatu nahi dugu parekoarekin. Euskaraz blaituta bizi nahi dugu, akaso, euskarari buruz gehiegi hitz egin gabe. Zorioneko izan nahi dugu, 2023ko sorionekuak, etorkizunari segida eman nahi diogulako».
Hori lortzeko bidean, «pauso bat aurrera» eman nahi dute, eta Sorionekuak manifestuarekin bat egiteko deia egin diete eragile sozial eta politiko orori, «euskara ez baita museoetan gordetzeko harribitxia: euskara etorkizuneko hizkuntza da, Nafarroakoa, nafar guztiona, denona». Horrez gain, manifestazioa ere eginen dute ekainean, manifestuan jasotako printzipioak kalean aldarrikatzeko. Ekainaren 10ean izanen da, larunbata, Iruñean.
SINATZAILEAK
Oraingoz, hauek dira Sorionekuak manifestua sinatu duten eragileak: |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223141/pirinio-atlantikoetako-departamenduak-ere-trenbidearen-berritzearen-alde-egin-du.htm | Gizartea | Pirinio Atlantikoetako departamenduak ere trenbidearen berritzearen alde egin du | Bordele eta Irun arteko trenbidearen «modernizazio urgentearen» aldeko mozioa onartu dute aho batez. Ahalik eta epe laburrenean obren egingarritasuna aztertzeko ikerketa bat egiteko eskatu dute | Pirinio Atlantikoetako departamenduak ere trenbidearen berritzearen alde egin du. Bordele eta Irun arteko trenbidearen «modernizazio urgentearen» aldeko mozioa onartu dute aho batez. Ahalik eta epe laburrenean obren egingarritasuna aztertzeko ikerketa bat egiteko eskatu dute | Bordele eta Irun arteko trenbidearen berritzearen proiektuak babes gehiago bildu du. Annie Poveda eta Iker Elizalde EH Baiko hautetsiek proposatuta, Pirinio Atlantikoetako departamenduko kontseiluak mozio bat onartu zuen atzo arratsaldean, aho batez. Akize-Paue eta Akize-Baiona-Hendaia trenbideak berritzeko 16 milioi euroko engaiamendua hartua dutela oroitarazten dute testuan, eta ahalik eta epe laburrenean obren egingarritasuna aztertzeko ikerketa bat egiteko eskatu dute.
Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak, Jose Antonio Santano Irungoak (Gipuzkoa) eta Pierre Hurmic Bordelekoak (Okzitania) agiri bateratua egin zuten joan den astean trenbidearen berritzearen alde, euskal y-rekin lotura egiteko beharra azpimarratuta, eta dei egin zieten eragile politiko, sozial eta ekonomikoei proiektuaren aldeko babesak erakusteko. Haien hitzetan, AHT abiadura handiko trenaren proiektua «ez da sinesgarria», eta hori da gaur egun dagoen «alternatiba bakarra».
Argumentu berdintsuak agertzen ditu departamenduko kontseiluak onartutako mozioak ere. Aurki publiko egitekoa den COI Azpiegituren Frantziako Orientazio Kontseiluaren txosten bat aipatzen dute besteak beste. Irun eta Akize (Okzitania) arteko AHTaren trenbidea goizenik 2042rako egitea aurreikusten dute txosten horretan. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223142/arabako-bertso-kuadrillen-arteko-txapelketa-urtarrilaren-27an-hasiko-da.htm | Kultura | Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa urtarrilaren 27an hasiko da | Guztira 280 lagunek parte hartuko dute, eta horietatik 64 ariko dira bat-batekoan kantuan. Finala Laudion jokatuko da, martxoaren 25ean. | Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa urtarrilaren 27an hasiko da. Guztira 280 lagunek parte hartuko dute, eta horietatik 64 ariko dira bat-batekoan kantuan. Finala Laudion jokatuko da, martxoaren 25ean. | Bi aste barru, hilaren 27an abiatuko da Arabako Bertso Kuadrillen Artekoa. Zazpigarren urtez egingo dute aurten, eta txapelketa formatua izango du aurtengoak ere. Maeztun izango da lehenengo saioa, eta Laudion azkenekoa, martxoaren 25ean. Guztira, 280 parte hartzaile baino gehiago ariko dira, bertsolariak, gai jartzaileak, epaileak eta gainerako eginbeharrez arduratuko direnak kontuan hartuta.
2010ean antolatu zuten txapelketa lehen aldiz, eta orduz geroztik bi urtean behin antolatu dute. Mugarri bat ezarri zuen lehiak orduan Arabako bertsolaritzan, eta bide orri eutsi nahi dio aurtengoak ere: urteetan eraikitako mugimendua saretzea eta indartzea izango du helburu, hain zuzen ere. Hala adierazi dute Arabako Bertsozale Elkarteko eta taldeetako ordezkariek txapelketaren aurkezpenean.
Bi modalitate
Txapelketak bi modalitate izango ditu aurten ere: bat-bateko eta idatzizkoa. Aurrenekoan, hamabi talde ariko dira lehian, eta hamasei ariko dira bigarrengoan. Bedertzi-hamabi laguneko taldeak izango dira, eta horietatik hiru edo sei ariko dira kantuan; gainerakoak beste zeregin batzuetaz arduratuko dira. Izan ere, taldeak bertso saioak antolatzeaz ere arduratu beharko dira.
Guztira, beraz, bat-batekoan 64 lagun ariko dira kantuan, hamasei epaile lanetan, hamasei gai-jartzaile gisa, eta gainerakoak bestelako lanetan. Aiaraldeak, Arabako Errioxak, Mendialdeak, Lautadak (bi talde), Gorbeialdeak (lau talde) eta Gasteizek (hiru talde) izango dute ordezkaritza bat-batekoan.
Idatzizkoan, aldiz, hamasei taldek parte hartuko dute. Bertsoak prestatu, idatzi eta jende aurrean kantatuko dituzte. Ez da lehiarik izango, ordea. Arabako zortzi kuadrillek izango dute ordezkaritza modalitate honetan, eta bat-batekoen saioak egiten direnean kantatuko dute.
Martxoaren 25era bitarte, hamabost saio izango dira: hamabi kanporaketa eta hiru finalaurreko. Hauek dira datak:
Kanporaketak Urtarrilak 27: Gasteiz (bi saio) eta Oion Urtarrilak 29: Laudio Otsailak 3: Gasteiz Otsailak 4: Aramaio eta Agurain Otsailak 5: Narbaxa (Donemiliaga) Otsaila 10: Aramaio (bi saio) Otsailak 11: Murgia eta Korres (Arraia-Maeztu)
Finalaurrekoak 1. Finalaurrekoa. Otsailak 26, Aguraingo Zabalarten 2. Finalaurrekoa: Martxoak 4, Bastidako Kultur Etxean 3. Finalaurrekoa: Martxoak 12, Zuiako udaletxean
Finala Martxoak 25, larunbata, Laudio |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223143/osakidetzako-lehen-arretako-langileak-berriz-grebara-deitzea-aztertzen-ari-dira.htm | Gizartea | Osakidetzako lehen arretako langileak berriz grebara deitzea aztertzen ari dira | 160 elkartu dira Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak eginiko bileran, eta gehiengoa lanuzte gehiagoren alde agertu da. Barne inkesta baten arabera, %97 «erreta» daude | Osakidetzako lehen arretako langileak berriz grebara deitzea aztertzen ari dira. 160 elkartu dira Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak eginiko bileran, eta gehiengoa lanuzte gehiagoren alde agertu da. Barne inkesta baten arabera, %97 «erreta» daude | Osakidetzako lehen arretako langileen %97 «erreta edo oso erreta» daude. Lehen Arreta Arnasberritzen (LAA) plataformak eginiko inkestaren emaitza da. 840 profesionalek erantzun dute Burn Out sindromearen inguruko galdeketa, eta erdiek oso erreta daudela esan dute. Alegia erretze hiru maila posibleetatik gorenean daudela. Administrazio langileen artean batez besteko hori %57 da.
LAAk Bilbon eginiko bileran eman du ikerketaren berri. 160 langile elkartu dira Otxarkoaga auzoko udaltegian. Bertan, besteak beste, plataforma elkarte ofizial bezala antolatzeko lehen pausoak ematea adostu dute. Bildutakoek inkestaren emaitzak aztertu dituzte, eta lan osasun agintaritzari bidaltzea erabaki dute. «Osalanek lehen arretan ikerketa bat hastea nahi dugu. Bideragarria den aztertu behar dugu», azaldu du Markel Brouard LAAren bozeramaile eta behin behineko kontratua den lehen arretako medikuak. Plataformako kideek ez dakite egun zenbat profesional egon daitezkeen bajan sindromeak eragindako osasun arazoengatik.
Osakidetza egoeraren jakitun dela azaldu dute, eta solaskidetza bideak irekita dauden arren, «hitz politak» erabaki bihurtzea nahi dutela. Hori lortzeko berriz ere mobilizazio dinamikarekin hasteko prest daude. Otxarkoagan bildutakoen bi herenek greba egiteko prest daudela onartu dute. «Greba mugagabea egiteko prest leudekeen ere galdetu dugu, eta kopuru berak eman du baiezkoa», nabarmendu zuen Brouardek. Momentuz aukera mahai gainean dago. LAAk otsailaren 1ean egingo du hurrengo bilera eta orduan aztertuko dute nolako mobilizazioak deitu.
200 plaza betetzeke LAAk aspaldi piztu zuen argi gorria lehen arretaren inguruan. Osakidetzan Familia Mediku eta Pediatria 200 plaza betetzeke daudela salatua dute, eta mediku gabezia hori dela pairatzen duten lan karga handiko arrazoietako bat. Era berean, badakite zaila dela arazoa epe motzean konpontzea, baina Osakidetza norabide horretan mugitzen hastea nahi dute. Zentzu horretan ezinbesteko ikusten dute lehen arretako medikuen egoera «egonkortzea». Brouard: «Langileek lanpostuak mantendu nahi dituzte, aldatzen ibili gabe. Fidelizazio nahia aipatu dute».
Medikuen lanaldia «blindatzea» ere eskatu dute. Diotenez, lan ordu askoz gehiago sartzen dituzte eta oso ohikoa da lanaldia luzatzea. Sartzean eta irtetean fitxatzea begi onez ikusiko lukete, gehiegizko ordu horien arrastoa neurtzeko. Era berean haien jardunarekin bat ez datozen hainbat lan ez egin behar izatea eskertuko lukete: beste medikuek eman ditzaketen senda agiriak kudeatzea, bulego lanak... Horretarako ESIen sistema berrikusi behar dela uste dute, eta, zentzu horretan, «autogestio» maila altuagoa lagungarri litzatekeela argi dute, «osasun zentroko lantaldearen inguruan erabaki ahal izateko».
Administrazioko langileei dagokienez, lehen arretan berezituriko administrariaren figura sortzea eskatuko du plataformak. Osasun zentroetako harreretarako nahi du. Figura horren berritasun nagusiak bi lirateke: lanpostura egokituriko formazio berezitua eta aitortza ekonomiko hobea.
LAA ez zen izan atzo lehen arreta hizpide izan duen bakarra. Gotzone Sagardui Jaurlaritzako osasun sailburuak nabarmendu du Osakidetzak lehen arretaren aldeko «apustua»mantendu duela, baina zerbitzuaren egiturazko arazoak epe motzean konpontzea zaila dela, «pairatzen ari den mediku gabeziaren erruz». Era berean ukatu egin du larrialdi zerbitzuetan «kolapso edo saturazio» egoerarik dagoenik. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223144/babis-eta-pavel-lehiatuko-dira-txekiako-bozetako-bigarren-itzulian.htm | Mundua | Babis eta Pavel lehiatuko dira Txekiako bozetako bigarren itzulian | Txekiako presidentetzarako bozetan parte hartzea %68,2koa izan da. Pavelek NATOn ardurak izan ditu, eta Babis lehen ministro izan da. | Babis eta Pavel lehiatuko dira Txekiako bozetako bigarren itzulian. Txekiako presidentetzarako bozetan parte hartzea %68,2koa izan da. Pavelek NATOn ardurak izan ditu, eta Babis lehen ministro izan da. | Presidentetzarako hauteskundeak egin dituzte Txekiako Errepublikan atzo eta gaur, eta hautagai batek ere gehiengo osoa eskuratu ez zuenez, bigarren itzulia egingo dute bi aste barru. Andrej Babis lehen ministro ohia eta Petr Pavel NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko Batzorde Militarreko presidente izandakoa lehiatuko dira bigarren itzulian. Izan ere, bi hautagai horiek izan dira boto gehien eskuratu dituztenak. Pavelek botoen %35,25 eskuratu du, eta Babisek, berriz, %35,13. 8,4 milioi txekiarrek zuten bozkatzeko aukera, eta %68,2k hartu dute parte hauteskundeetan —duela bost urte parte hartzea %61ekoa izan zen—.
Bigarren itzuliaren garailea Txekiako estatuburua bihurtuko da bost urterako. Milos Zeman sozialdemokrata da egungo presidentea, baina ezin izan da bozetara berriro aurkeztu, bi agintaldi egin dituelako karguan.
Inkesta gehienen arabera, Pavel izan daiteke bigarren itzuliko garailea. Militar erretiratu bat da, eta Txekiako armadako burua izan zen, baita NATOko Batzorde Militarreko presidente ere. Kargu hori izan zuen Ekialdeko Europako lehen militarra izan zen. Ordena itzul diezaiogun Txekiari da bere kanpainaren leloa. Hautagai independentea den arren, Elkarrekin eskuineko aliantzaren babesa du —Elkarrekin alderdia da Txekiako Gobernuko kide nagusietako bat—.
Lehen ministro ohia, hautagai
Babis ANO alderdi populistaren —oposizioko handienaren— hautagaia da, eta lehen ministro izana da 2017. eta 2021. urteen artean. EBko funtsekin ustez iruzurra egin izanagatik ikertzen aritu da auzitegi bat, baina aurreko asteartean absolbitu egin zuten. Hala ere, beste ikerketa batzuk zabalik ditu, iruzurra egotzita. Presidente bilakatuko balitz, legezko immunitatea eskuratuko luke lehen ministro ohiak. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223145/zaleen-orroak-esnatu-du-osasuna.htm | Kirola | Zaleen orroak esnatu du Osasuna | Talde gorritxoak etenaren osteko lehen garaipena lortu du ligan, Mallorcari Sadarren irabazita. Aimarrek egin du norgehiagoka erabaki duen gola | Zaleen orroak esnatu du Osasuna. Talde gorritxoak etenaren osteko lehen garaipena lortu du ligan, Mallorcari Sadarren irabazita. Aimarrek egin du norgehiagoka erabaki duen gola | Sadarren beste bat da Osasuna. Bere bertsiorik onenetik urrun zebilen geldialditik bueltan, baina harmailen babesa sentitu, eta distira berreskuratu du gaur, Mallorcaren kontra. Irudia ona izan da, eta emaitza, aparta: hiru puntu mamitsu patrikaratu ditu, bigarren zatiaren hasieran Aimar Orozek egindako gol bati esker. Oreka izan da nagusi lehen 45 minutuetan, baina gorritxoek aurrerapauso nabarmena eman dute atsedenaren ostean. Gol bakarra sartu dute, baina gehiago izan zitezkeen. Baloiarekin eroso aritu dira, eta defentsan ez dute apenas sufritu. Hori horrela, seigarren garaipena lortu dute beren zaleen aurrean. Soilik etxeko emaitzak aintzat hartuz gero, bigarren leudeke sailkapenean.
Talentuz ondo hornitutako hamaikakoa zelairatu du Osasunak. San Mamesen sendotasuna lehenetsi zuen Jagoba Arrasatek, baina gaur jokalari tekniko eta erasokorren alde egin du apustu. Hala, batera jardun dute Aimar Orozek Moi Gomezek, Ez Abdek, Chimy Avilak eta Ante Budimirrek. Ezusteko nagusia, berriz, Aridanek hasieratik jokatzea izan da. Makal aritu zen Athleticen aurka, eta Unai Garcia jokatzeko moduan zegoen gaur; haatik, kanariarra titular izan da berriro. Halaber, Diego Morenok izan du eskuin hegaleko zuloa betetzeko ardura, azken jardunaldian bezalaxe.
Osasunak sormenaren eta joko biziaren bidez lortu nahi zuen garaipena. Alabaina, hezur gogorra izan du aurrean partidako lehen zatian. Mallorcak zerbait ona badu, modu ordenatuan lan egiteko gaitasuna da, eta gaur, amaraun trinkoa osatu du Javier Aguirrek zuzenduriko taldeak. Bere zelaian gotortuta izan da jokaldirik gehienetan, eta lerro artean ez du tarterik txikiena ere utzi. Hala, artista gorritxoek pintzelak askatu, eta pikotxa eta pala hartu behar izan dituzte, egonarriz aurkariak altxatutako harresia zulatzen saiatzeko. Lanak izan dituzte aukera garbiak sortzen: Avilaren erremate desbideratu bat eta Torroren burukada indarge bat izan dira nafarren abisurik ozenenak lehen ordu erdian.
Mallorca defentsako zereginetan aritu da buru-belarri, baina kobazulotik atera den aldi bakanetan, gola ehizatzen saiatu da, eta izerdiarazi egin du Osasunaren atzealdea. Pase gutxi batzuekin area ingurura iritsi da, eta gertu izan du 0-1ekoa 30. minutuan: Jaume Costa bakar-bakarrik iritsi da bigarren zutoinean, baina errematea gehiegi gurutzatu du. Lehen zatiko aukerarik garbiena izan da, Budimirrek luzapenean eduki duenarekin batera: area barruan erremate behartua egin du buruz, eta gutxigatik joan da kanpora.
Harkaitza zulatzen ibili ondoren, harribitxiek distira egiteko tenorea iritsi da. 47. minutua zen, eta goi-mailako jokaldia egin dute Moi Gomez, Abde eta Aimar Orozen artean. Moik lerro artean jokatu du Abderekin, honek pasea itzuli dio, eta Aimar izan da jokaldia bukatu duena. Baita ondo bukatu ere: Rajkovic ezkerkada indartsu batez gainditu du. 1-0. Zailena eginda zuen Osasunak.
Mallorca azkar ihardesten ahalegindu da. Babaren zartakoak kanpotik ukitu du zutoina. Nafarrak, ordea, ez dira lokartu. Zaleen oihu eta kantuek esna irauten lagundu diote. Jokalariek, bueltan, oso joko oneko minutuak eskaini dizkiete. Fin aritu dira, Moi Gomezen gidaritzapean. Haren erritmoan egin du dantza taldeak. Osasuna gustagarri ibili da, eta bigarrena egitea falta izan zaio bakarrik. Gertu izan du Kike Garciak. Gol gehiagoren beharrik ez da izan, ordea. Gorritxoak bete-betean daude sartuta Europako postuen lehian. Zaleen abaroan, amets egin nahi dute. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223146/bilboko-plaza-bat-desinfektatu-dute-voxen-ekitaldi-baten-ostean.htm | Gizartea | Bilboko plaza bat «desinfektatu» dute, Voxen ekitaldi baten ostean | Bilboko San Frantzisko auzoan egin zuen ekitaldi bat Vox Espainiako alderdi ultraeskuindarrak ostiralean, eta gizarte eragileek deituta, plaza bat garbitu dute, «faxismoak» auzoetan lekurik ez duela aldarrikatzeko. | Bilboko plaza bat «desinfektatu» dute, Voxen ekitaldi baten ostean. Bilboko San Frantzisko auzoan egin zuen ekitaldi bat Vox Espainiako alderdi ultraeskuindarrak ostiralean, eta gizarte eragileek deituta, plaza bat garbitu dute, «faxismoak» auzoetan lekurik ez duela aldarrikatzeko. | Hainbat gizarte eragilek deituta, Bilboko Fleming plaza garbitu dute larunbat goizean Bilbon, atzo Voxek eta Javier Ortega Smith eskuin muturreko alderdi espainiar horretako ordezkariak bertan ekitaldi politiko bat egin zutelako. San Frantziskoko, Bilbo Zaharreko eta Zabalako herritarrek egin dute «desinfekzioa». Ecuador Etxeak jakinarazi duenez, ez da kasualitatea Voxek bertan hastea hauteskunde kanpaina, auzo horietan azpimarratzekoak baitira pobrezia, gizarte bazterketa, zerbitzu publikoen eskasia, etxebizitza arazoak, arrazakeria poliziala eta instituzionala.
«Baina horiez gain, auzo bizi eta antolatuak dira, egunero elkartasunezko harremanak eraikitzen dituztenak, erakundeen utzikeria salatzen dutenak eta, kasu honetan bezala, matxismoa, aporofobia, arrazakeria, homofobia edo transfobia bultzatzen duen edozein adierazpen faxistari aurre egiten diotenak. Voxek hori dena ordezkatzen du», adierazi du.
Atzo Voxek Bilbon egin zuen ekitaldian polizia ugari egon ziren, baina jarraitzaile gutxi bildu zituzten. Poliziek zainduta herritarrei esku orriak banatzen aritu ziren Ortega Smith Espainiako Voxeko presidenteordea eta Niko Gutierrez alderdiaren Bizkaiko presidenteak. |
2023-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/223147/puntuak-eta-jaia-etxekoentzat.htm | Kirola | Puntuak eta jaia, etxekoentzat | Realak irabazi du Athleticen aurkako derbia, nagusitasuna markagailuan islatuta. Zuri-gorriek jokalari bat gutxiagorekin amaitu dute, Yeray kaleratu baitu epaileak. Inoizko ikusle gehien izan da Anoetan: 38.342 | Puntuak eta jaia, etxekoentzat. Realak irabazi du Athleticen aurkako derbia, nagusitasuna markagailuan islatuta. Zuri-gorriek jokalari bat gutxiagorekin amaitu dute, Yeray kaleratu baitu epaileak. Inoizko ikusle gehien izan da Anoetan: 38.342 | Derbien ezaugarri nagusietako bat izango da, agian, trazarik hartu ezina. Hau da, lehiaren estutasunak argi gutxi ematea igarleari. Halakorik ez da jazo gaur Anoetan, Realak eta Athleticek jokatutako norgehiagokan. Etxekoen ekinaldiek gehiago balio izan dute, eta berandu baino lehen islatu da hori markagailuan. Jokoa eta emaitza izan dira horren testigu: txuri-urdinak 3-1 nagusitu dira. Inoiz baino zale gehiago bildu dira Anoetara (38.342), eta, bisitarien kalterako, sailkapenaren logikak agindu du: donostiarrak gailendu ziren.
Ez aise, haatik. Talde zuri-gorriak bere sor-markari men egin, eta gogor estutu du neurketaren hasieran. Jokaldi bakanetan izan bada ere, estu hartu du Alex Remiro Realaren atezaina. Halere, jokoaren gidaritza txuri-urdinena izan da lehen minutuetatik. Gol aukerei erreparatuz gero, batik bat. Imanol Alguacilen jokalariek argitasun gehiagorekin ailegatu dira Unai Simonen atera, eta saria jaso dute.
Alexander Sorlothek estreinatu du markagailua. Aurrelari norvegiarra sasoiko dago, eta agerian utzi du hori 25. minutuan. Athleticeko atzelarien artean zintzilik geratutako baloia indarrez astindu du, Reala aurreratzeko. Lehendabiziko minutuetako oreka hautsi duen jokaldia izan da.
Reala erosoago aritu da ordutik aurrera. Aldiz, Athletici gehiago kostatu zaio bere zelaian lekua egitea. Ernesto Valverdek azken jardunaldietako jokamoldea hobetsi du neurketaren hasieran, baina minutuek aurrera egin ahala, zirrikitu gehiago aurkitu dituzte etxekoek.
Donostiarrek halako jokaldi batean erdietsi dute bigarren gola. Take Kubok eta David Silvak bat-bikoa egin dute, eta japoniarrak jaso du baloia. Jokaldi bikaina egin du Kubok; Dani Vivianen hanka artetik pasatu du baloia, eta sarera errematatu du gero. Neurketak itxura bikaina hartu du Realarentzat, 36. minutuan.
Athleticek, berriz, ez du etsitzeko asmorik izan. Grina da zuri-gorrien ezaugarri nagusia, eta hori baliatu dute atsedenaldira artean. Valverderenek zirt edo zart egin beharra zuten, Realaren menpe baitzeuden. Baita egin ere; Oihan Sancetek bere kalitatearen printzak probestu ditu aldea murrizteko. Jokalari nafarrak pase bat jaso du eskuin hegaletik, 40. minutuan, eta zalantza gutxi egin du. Izterrarekin kontrola egin, eta jaurtiketa indartsua egin du. Atsedenaldiaren atarian, esperantza bizi-bizi mantendu du iruindarrak.
Hala iragan da lehen zatia: Realaren nagusitasunarekin, baina dena argitzeko. Atsedenalditik bueltan, ordea, bestelakoa izan da egoera. Hasi eta gutxira, min hartu du Sorlothek, eta Mikel Oiartzabalen aldeko hautua egin du Imanolek. Ordurako gaitasun handiagoa erakutsi du Realak, baina patxadarako tarterik ez dute izan etxekoek, ez baitzen Athleticen harrapakari senaz fio.
Txartel gorria
Harik eta 58. minutua ailegatu den arte. Donostiarren kontraeraso batean, Kubo lurrera jausi da arean, eta epaileak Realaren aldeko penaltia adierazi du. Ez hori bakarrik, Yeray Alvarez kanporatu du. Bisitarien kexa nabarmena izan da.
Oiartzabalek jaurti du penaltia, eta kapitainak ez du barkatu: 3-1, eta errenta Imanolen jokalarientzat. Hirugarren golak haizatu ditu etxekoak; hondoratu, aldiz, bisitariak.
Hurrengo minutuetan Reala aise aritu da jokoan, Athleticen kopuru txikiagoa probestuta. Dena den, etxekoen nagusitasuna ez da markagailuan islatu, eta Athleticen irmo eutsi dio atzeko aldean. Falta jaurtiketa batean aldeak murrizeko abagunea izan dute bilbotarrek, baina horrez gain, deus gutxi egin ahal izan dute. Halaxe amaitu da sasoiko hirugarren derbia.
Hortaz, Realeko zaleen jaia erabatekoa izan da atzoko aldian. Derbi baten ohiko gidoia segitu du Anoetako partidak: aurrea hartzeak balio handia izan du. Etorkizunerako lezioa izan da. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223173/oinezko-bat-hil-da-asparrenean-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Oinezko bat hil da Asparrenean, kamioi batek harrapatuta | Gidariak ihes egin du istripua gertatu ostean. Ertzaintzak harrapatu duenean, positibo eman du alkoholemia proban. | Oinezko bat hil da Asparrenean, kamioi batek harrapatuta. Gidariak ihes egin du istripua gertatu ostean. Ertzaintzak harrapatu duenean, positibo eman du alkoholemia proban. | Oinez zebilen gizonezko bat hil da gaur goizean A-1 errepidean, Asparrena (Araba) parean, kamioi batek harrapatuta. Hasiera batean ihes egin du ibilgailuaren gidariak, baina gutxi geroago atxilotu du Ertzaintzak. Jakinarazi dutenez, positibo eman du alkoholemia proban; Poliziaren arabera, «begi bistakoa zen mozkorra zegoela», eta «baimendu baino askoz ere alkohol gehiago» zuen odolean. Ondorioz, atxilotu egin dute zuhurtziagabekeriazko hilketagatik eta sorospen eginbeharra ez betetzeagatik.
Hildakoa errepide ertzean zebilen oinez; Ertzaintza ikertzen ari da zergatik. Ezbeharra 00:30 eta 01:00 artean gertatu da, eta errepidea itxi egin du Poliziak. Istripua gertatu den lekura iritsitakoan, biktima eta kamioiaren zati batzuk topatu dituzte.
Gidaria handik 30 kilometrora atxilotu dute. 54 urteko gizonezko bat da. Kamioiari foku bat falta zitzaiolako eta odol arrastoak zituelako geldiarazi dute. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223174/gizon-bat-hil-dute-atarrabian-arma-zorrotz-batekin.htm | Gizartea | Gizon bat hil dute Atarrabian arma zorrotz batekin | 07:00ak baino lehentxeago gertatu da hilketa, Landazabal poligonoan. | Gizon bat hil dute Atarrabian arma zorrotz batekin. 07:00ak baino lehentxeago gertatu da hilketa, Landazabal poligonoan. | Gaur goizaldean gizon bat hil dute Atarrabian (Nafarroa), 07:00ak jotzear zirela. Foruzaingoak jakinarazi duenez, arma zuri batekin hil dute, Landazabal poligonoan.
Ikerketa hasi dute zer gertatu den argitzeko, eta sumarioa sekretupean dago. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223175/realak-galdu-egin-du-valentziaren-aurka-eta-athleticek-ere-bai-alhamaren-kontra.htm | Kirola | Realak galdu egin du Valentziaren aurka, eta Athleticek ere bai Alhamaren kontra | Markagailuan aurrea hartu dute bi euskal taldeek, baina etxekoek markagailua irauli dute bi kasuetan (2-1 amaitu dira bi partidak). Sailkapen nagusian seigarren dago Reala, eta zortzigarren Athletic. | Realak galdu egin du Valentziaren aurka, eta Athleticek ere bai Alhamaren kontra. Markagailuan aurrea hartu dute bi euskal taldeek, baina etxekoek markagailua irauli dute bi kasuetan (2-1 amaitu dira bi partidak). Sailkapen nagusian seigarren dago Reala, eta zortzigarren Athletic. | Asteburu txarra izan da Lehen Mailako euskal taldeentzat. Atzo Alavesek galdu zuen Levante Las Planasen aurka (1-0), eta gaur gauza bera egin dute Realak eta Athleticek. Etxetik kanpo jokatu dute bi taldeek —Realak Valentzian (2-1), eta Athleticek Alhaman (2-1)—, eta neurketako golen ordena ere berdina izan da: aurretik hasi dira euskal taldeak, baina bi kasuetan markagailua irauli dute etxekoek.
Sailkapen nagusian, Realaren aurkari zuzena da Valentzia. Partida nolakoa izan den ikusita, gainera, mingarria izan da porrota: Valentziako Berta Pujadak azken unean sartu baitu garaipenaren gola. Txuri-urdinen gola 22. minutuan sartu du Nerea Eizagirrek, Mirarin jokaldi on baten ostean. Handik gutxira iritsi da, ordea, Valentziaren lehenengoa, 27. minutuan. Berdindua izan da lehen zatia.
Bigarren zatian gol aukera gutxi izan dira, eta bi taldeak berdinketarekin konforme zirela zirudienean, hegaletik iritsi zaion baloi bat baliatu du Pujadak gola egiteko. 87. minutua zen.
Azken sailkatuaren etxean
Are kezkagarriagoa da Athleticen porrota: sailkapeneko azken sailkatuaren etxean galdu du gaur. Berdinduta hasi da norgehiagoka, eta 21. minutuan aurrea hartu dute zuri-gorriek. Nekanek bidali du sarera Eunateren eta Sara Ortegaren artean egin duten jokaldia. Atsedenaldia iristear zela heldu da Alhamaren gola; Kukik sartu du, buruz.
Bigarren zatian hobea izan da etxeko taldea, eta Raquel Pinelek 68. minutuan egin du garaipenaren gola, hori ere buruz. Azken minutuetan erasora jo du Athleticek, baina ezin izan du golik sartu.
Sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, 22 punturekin, eta zortzigarren Athletic, hamazazpirekin. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223176/gutxienez-68-lagun-hil-dira-nepalen-izan-den-hegazkin-istripu-batean.htm | Mundua | Gutxienez 68 lagun hil dira Nepalen izan den hegazkin istripu batean | Lau bidaiari desagertuta daude oraindik, baina adituek ez dute uste inor bizirik aterako denik. Pokharako aireportuan lur hartzera zihoala erori da abioia. | Gutxienez 68 lagun hil dira Nepalen izan den hegazkin istripu batean. Lau bidaiari desagertuta daude oraindik, baina adituek ez dute uste inor bizirik aterako denik. Pokharako aireportuan lur hartzera zihoala erori da abioia. | Yeti Airline konpainiaren hegazkin batek istripua izan du gaur goizean Pokharan, Nepalen, eta gutxienez 68 lagun hil dira. Denera 72 lagun zihoazen hegazkinean (68 bidaiari eta lau langile), eta desagertuta jarraitzen dute lauk; erreskate zerbitzuek bihar jarraituko dute haien bila, baina, esan dutenez, ez dute haiek bizirik topatzeko itxaropenik. Gainontzeko bidaiarien hilotz guztiak topatu dituzte.
Euskal Herrian 04:48ak zirela (Nepalen 10:33ak) abiatu da hegazkina Katmandu hiriburutik, eta Pokharako nazioarteko aireportuan lur hartzera zihoala erori da (Katmandutik 200 kilometro ingurura). Horren ondorioz, zatitu egin da hamabost urte zituen ATR72 hegazkina. Sakan batean erori da, gainera, eta horrek zaildu egin ditu erreskate lanak.
Oraindik ez dute argitu zerk eragin duen istripua, baina azaldu dute eguraldia ona zela, eta ustez arazorik gabe lurreratzen ari zirela.
72 bidaiarien artean sei adingabeak ziren, eta hainbat jatorritako pertsonak zeuden tartean: Nepalgoak ziren 53, baina tartean zeuden Indiakoak, Errusiakoak, Hego Koreakoak, Irlandakoak, Argentinakoak eta Frantziakoak. Nepalen azken hiru hamarkadetan izan den hegazkin istripurik larriena da.
Aurrez, Nepali nazioartean hainbat isun jarri izan dizkiote hegazkinak behar bezala ez kontrolatzeagatik. Besteak beste, Nepalgo hegazkin konpainiek debekatua dute AEBetan sartzea 2013tik. 2000. urtetik gutxienez 350 lagun hil dira han hegazkin istripuetan. |
2023-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/223177/ikurrin-bat-eta-nafarroako-bandera-bat-sadarreko-harmailetatik-kenarazi-izana-ikertuko-du-osasunak.htm | Kirola | Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat Sadarreko harmailetatik kenarazi izana ikertuko du Osasunak | Klubak gertatutakoa gaitzetsi du, eta Espainiako Poliziaren koordinatzailea egin du erantzule. Hasieran zaleei ikurrak kendu zizkieten arren, minutu batzuk geroago berriz jarri ahal izan zituzten. | Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat Sadarreko harmailetatik kenarazi izana ikertuko du Osasunak. Klubak gertatutakoa gaitzetsi du, eta Espainiako Poliziaren koordinatzailea egin du erantzule. Hasieran zaleei ikurrak kendu zizkieten arren, minutu batzuk geroago berriz jarri ahal izan zituzten. | 2023an lehen aldiz, Sadarrera itzuli zen atzo Osasuna, eta, taldeak Mallorcari irabazi zion arren (1-0), ez zen erabat arratsalde lasaia izan gorritxoen zaleentzat. Partida hasi aurretik, estadioko segurtasun indarrek ikurrin bat, Nafarroako bandera bat eta GKS Gazte Koordinakunde Sozialistaren pankarta bat kendu zizkieten zale batzuei, beste ikur batzuekin batera. Minutu batzuk geroago, berriz erakutsi ahal izan zituzten.
Segurtasun indarren arabera, zaleek ez zuten ikur horiek eskegitzeko baimenik. Txistuak eta protestak eragin zituen gertatutakoak, bai segurtasun indarren kontra, baita klubeko zuzendaritzaren aurka ere.
Gaur, ohar baten bidez, Osasunak gertatutakoa gaitzetsi du, eta jakinarazi du ikerketa bat zabalduko duela «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko».
Osasunako iturriek Noticias de Navarra egunkariari azaldu diotenez, Kirolaren Legeak harmailetan jarriko den edozein ikurren berri ematera behartzen du kluba, baina Osasunaren irizpideak «oso malguak» izan ohi dira. Ikurrinak, adibidez, sarritan egon ohi dira atzoko toki berean.
Klubeko arduradunen arabera, atzoko berritasuna GKSko kideek zabaldutako pankarta izan zen —urtarrilaren 28an Iruñean eta Bilbon egingo dituzten manifestazioetara deitzeko zen—; «ez zuten horren berri eman», Osasunako zuzendaritzak azaldu duenez. Pankarta hori ikusita, Espainiako Poliziako koordinatzaileak —hura da estadioko segurtasun indarren burua— agindua eman zuen baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko.
Horrek zaleen haserrea eragin zuen, eta tentsioa izan zen harmailetan. Azkenean, ordea, segurtasun indarrek amore eman zuten.
Izan ere, aipatutako ikurrak ez ziren izan zaleei kendu zizkieten bakarrak. Sareetan zabaldu da, adibidez, Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko pankarta bat zuen haur baten kasua. Hari ere kendu nahi zioten mezua segurtasun indarrek. Azkenean, jokalari serbiarrak elastikoa eman zion zaleari. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223178/altuna-iiiak-eta-tolosak-irabazi-egin-diete-elordiri-eta-zabaletari.htm | Kirola | Altuna III.ak eta Tolosak irabazi egin diete Elordiri eta Zabaletari | Elordik eta Zabaletak aurtengo txapelketan galdu duten lehen partida da. Neurketa gogorra jokatu dute. | Altuna III.ak eta Tolosak irabazi egin diete Elordiri eta Zabaletari. Elordik eta Zabaletak aurtengo txapelketan galdu duten lehen partida da. Neurketa gogorra jokatu dute. | Elordi eta Zabaleta ez dira garaiezinak. Hori erakutsi zuten atzo Altuna III.ak eta Tolosak, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, lana gogor eginda (22-21). Neurketa oso lehiatua jokatu dute, oso ondo aritu dira lau pilotariak, eta bosgarren puntua poltsikoratu dute irabazleek. Gaur arte, zazpi partidatik zazpi irabazi dituzte eguneko galtzaileek.
Joan den astean ez bezala, Tolosak hasieratik erakutsi du sendotasuna atzean. Zabaletak eta Elordik nekarazi egin dute atzelaria, baina bikain erantzun du Anoetakoak.
Aurreko koadroetan, ordea, ez du beste partida batzuen distira izan gaurkoak. Lehen tantoetan egindako akats batzuk tarteko, Elordik ez du beste egun batzuetako konfiantzarik erakutsi, eta pilotak motel samarrak izateak ere ez du lagundu. 21-21 zihoazela, Altunak txokoan egindako dejada bikain batek erabaki du irabazlea. Amorruz ospatu du amezketarrak.
Gaurkoa zortzigarren jardunaldiko azken norgehiagoka zen. Aste honetako emaitzekin, estu dago oraindik ere bigarren posturako lehia. Lehen postuan indartsu jarraitzen dute Elordik eta Zabaletak, zazpi punturekin; bost dituzte Peio Etxeberriak eta Rezustak, Lasok eta Imazek, eta Altuna III.ak eta Tolosak. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223179/lokaztu-egin-da-ikatzaren-gatazka-luetzerathen.htm | Mundua | Lokaztu egin da ikatzaren gatazka Luetzerathen | Alemanian ikatz meatze bat zabaltzeko suntsitu nahi duten herrixkatik ekintzaile ekologista ia guztiak kanporatu dituela esan du Poliziak, baina gaineratu dute tunel batean gotortu direnek eutsi egiten diotela. Milaka ekologista bildu ziren larunbatean, manifestazioan. | Lokaztu egin da ikatzaren gatazka Luetzerathen. Alemanian ikatz meatze bat zabaltzeko suntsitu nahi duten herrixkatik ekintzaile ekologista ia guztiak kanporatu dituela esan du Poliziak, baina gaineratu dute tunel batean gotortu direnek eutsi egiten diotela. Milaka ekologista bildu ziren larunbatean, manifestazioan. | Asteazkenean hasi zuten Alemanian operazio erraldoia Luetzerath herrixka hutsarazteko, ikatz meatze bat zabaltzeko helburuarekin. Ehunka polizia aritu dira horretan, baina asteburuan, oraindik ere milaka manifestari ekologistari aurre egin behar izan diete.
Herrixkan gotortuta zeuden ekintzaile ia guztiak kanporatu dituztela esan du Poliziak, baina tunel batean ezkutatu direnek eusten diotela gaineratu dute.
Borrokek irudi ikusgarriak utzi dituzte; besteak beste, Poliziak lokatzean harrapatuta geratu direnekoak.
Larunbatean milaka protestari bildu ziren manifestazio batean; 35.000, antolatzaileen arabera. Horretan parte hartu zuen Greta Thunberg ekintzaile gazteak, eta Poliziaren bultzadak jasan zituen. Borrak eta ur kanoiak erabili zituzten poliziek manifestarien aurka. «Poliziaren indarkeria» salatu zuen Thunbergek.
Etxe multzo bat besterik ez da Luetzerath, baina Garzweiler meatzea du inguruan, eta hura handitzeko hustu nahi dute. Biztanleak kanporatu zituzten aurretik, azkena iaz. Baina klimaren aldeko ekintzaileek okupatu egin zuten, meatzea handitzeko asmoei aurre egiteko. Lurrazpian dagoen ikatza hantxe uzteko eskatzen dute. Gertatzen ari dena proba bat delako Alemaniako Gobernua osatzen duten SPD alderdi sozialdemokratarentzat eta, batez ere, haren bazkide Berdeentzat. Izan ere, gobernuak erabakita dauka Ipar Renania-Westfalian 2030. urterako ez dela ikatzik erreko argindarra sortzeko, eta Alemania osoan, 2038rako. Klima larrialdiarekin kezkaturik dauden ekintzaileek, ordea, ikatza berehala alboratzeko eskatzen dute.
RWE enpresa da herrixkaren jabea, eta, adierazi duenez, negu honetan bertan nahi du Luetzarethen azpiko ikatza atera. Agindu duenez, hori izango da suntsituko duten azken herrixka. Izan ere, lignitoa edo ikatz arrea ateratzen dute meatzean, 1940. urtetik. Ustiaketa sistemak eremu suntsitu bat besterik ez du uzten atzean, ez etxerik, ez zuhaitzik, ez errekarik, ez zorurik. Dagoeneko 30,96 kilometro koadroko eremu bat suntsitu du, eta, denera, hamabost bat herrixka desagerrarazi ditu. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223180/atarrabian-atzo-hil-zuten-gizonaren-hiltzailearen-bila-ari-dira.htm | Gizartea | Atarrabian atzo hil zuten gizonaren hiltzailearen bila ari dira | Arrotxapean bizi zen biktima, eta 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta. | Atarrabian atzo hil zuten gizonaren hiltzailearen bila ari dira. Arrotxapean bizi zen biktima, eta 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta. | Atzo 07:00ak aldera 40 urteko gizon bat hil zuten Atarrabian (Nafarroa). Foruzaingoak esan duenez, arma zorrotz batekin hil zuten, Landazabal poligonoan. Ikerketa egiten ari da Polizia, hiltzaileak harrapatzeko.
Gaur jakin da hildakoak Adrian Ogando zuela izena, baina Gualey esaten ziotela. Nafarroako hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Alfredo zuen izena garai batean, baina aldatu egin zuen. Iruñeko Arrotxapea auzoan bizi zen, eta lau seme-alaba ditu han. 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta.
Lekukoen arabera, hiltzaileak Seat zuri batean ihes egin zuen, eta horren matrikularen berri eman ahal izan dute.
Edonola ere, epaileak sekretupean jarri du ikerketa. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223181/etziko-bilerak-zer-emango-zain-protesta-egin-dute-berriro-donostia-ospitalean.htm | Gizartea | Etziko bilerak zer emango zain, protesta egin dute berriro Donostia ospitalean | Asteazkenean batzartzekoak dira osasun sistemako buruekin, mahai gainean dituzten bost eskariak hizpide hartzeko | Etziko bilerak zer emango zain, protesta egin dute berriro Donostia ospitalean. Asteazkenean batzartzekoak dira osasun sistemako buruekin, mahai gainean dituzten bost eskariak hizpide hartzeko | Bost minutu doi izan dira gaur berriro. Euritakoak zabalduta, elkarretaratze laburra egin dute Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak direla-eta Donostia ospitalean protestan ari diren erietxeko langileek. Ohi dutenez, txalo zaparrada batekin amaitu dute kontzentrazioa. Ez dute adierazpenik egin nahi izan ondoren hedabideentzat. Jakina da asteazkenean bilera dutela osasun sistemako buruekin, eta bertan ikusiko da ea auziak konponbiderako zantzurik duen.
Abenduaren hasieran lehertu zen krisia, eta orduan hasi ziren elkarretaratzeekin. Negoziazio batzuk tarteko, eten egin zituzten gero bolada batean, baina abenduaren 23an berriz protesta keinuarekin hasteko asmoa azaldu zuten, eta «berreskuratu» egin zuten. Abenduaren 28an, agerraldi batean, bost eskari «zehatz» egin zituzten, eta horien inguruan ari dira orain langileak.
Langileek maiz adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan, gehienak medikuak dira, baina beste langile taldeetako ordezkariak ere badira. Aparteko oihartzuna hartu zuten krisiaren hasieran Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela nabarmendu dute, eta «irekia». Eskariak «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: hortxe langileen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuten abenduaren amaieran egin zuten agerraldi hartan. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea». Krisia piztu zuten motiboetako bat izan zen Osakidetzak kargugabetu egin zuela Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga. «Jarduneko» zuzendaritza bat dago orain. Langileen ordezkariek esan dute ez direla «pertsonalismoetan» galduko behin betiko tokia beteko duenaren bila, baina erietxea ondo «ezagutzea» ezinbesteko ezaugarria dela. Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere eskatu dute. Dekretuz, orain «kontseilu kliniko asistentzialak» martxan direla esan dute, baina «bakanak» izan direla orain arte egin dituzten bilerak, eta beti «informatzeko» helburua izan dutela. Harago egingo duen organo bat nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea. «Gure proposamena da ebaluazioa norabide bikoa izatea; profesionaletatik zerbitzuburuetara, eta estamentu guztietako erdi karguak eta zuzendaritza ere sar daitezen bertan». Langileen «egonkortasunean» aurrera egiteko ere eskatu dute. Hainbat eske sartu dituzte eskari horren barruan. Batetik, ESI bakoitzeko osasun arloko giza baliabideen zerrendak argitaratzea nahi dute, informazioa «gardena» izateko. Horri lotuta, langileak «egonkortzeko» neurriak ere eskatu dituzte, %30-40ko behin-behinekotasunak arazo handiak baitakartza. Bestetik, «ESI bakoitzaren giza baliabideen analisia» nahi dute, «bere zerbitzu kartera kontuan hartuta». Bide horretan, «erreferentzia unitateak» non jarri behar diren erabakitzeko «txosten tekniko independenteak» eskatu dituzte. Hirugarrenik, atal hori biribiltzeko, «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzeko eskatu dute. Krisia piztu zenetik usu aipatu dituzte ESIko profesionalek Onkologikoari buruzko eskeak. Horri buruzkoa da zerrendatu duten bosgarren eskea. Zentro hori erakundean guztiz txertatzea nahi dute. Justu Osakidetzak findu berria du harekiko «lotura hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Azalpenak nahi dituzte horregatik: «Izan ere, eragina izan dezake pazienteen zirkuituetan eta asistentziaren kalitatean». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223182/talibanek-boterea-berreskuratu-ondoren-hiriburuan-jarraitu-zuten-emakumezko-parlamentari-bakarretako-bat-hil-dute-tiroz.htm | Mundua | Talibanek boterea berreskuratu ondoren hiriburuan jarraitu zuten emakumezko parlamentari bakarretako bat hil dute, tiroz | Gobernua talibanen esku gelditu ondotik Kabulen segitu zuten emakume diputatu bakarretakoa zen Mursal Nabizada. 32 urte zituen. Poliziaren arabera, ikertzen hasi dira hilketa nola gertatu zen argitzeko. | Talibanek boterea berreskuratu ondoren hiriburuan jarraitu zuten emakumezko parlamentari bakarretako bat hil dute, tiroz. Gobernua talibanen esku gelditu ondotik Kabulen segitu zuten emakume diputatu bakarretakoa zen Mursal Nabizada. 32 urte zituen. Poliziaren arabera, ikertzen hasi dira hilketa nola gertatu zen argitzeko. | Mursal Nabizada hil dute, Afganistango Gobernuko parlamentari ohi bat. 32 urte zituen, eta Talibanen garaipenaren ondotik ere bere aldarrikapen politikoei tinko eutsi zielako da ezaguna, besteak beste. 2021eko abuztuan gobernua talibanen esku gelditu eta gero, parlamentari ziren emakume bakan batzuek baizik ez zuten segitu hiriburuan; horietako bat izan zen Nabizada. Uko egin zion herrialdetik ihes egiteari. Tiroz hil dute igandean, Kabulen. Bizkartzaina ere hil dute.
Poliziak jakinarazi duenez, Nabizadaren etxean hil dituzte parlamentari ohia eta haren bizkartzaina. Oraingoz, inork ez du bere gain hartu hilketaren erantzukizuna, eta Poliziak esan du ikerketa bat abiatu dutela gertatutakoa argitzeko.Talibanak agintean direnez geroztik, emakumeen kontrako errepresioa etenik gabe gogortu da herrialde hartan. Batik bat, andreak guztiz baztertuak izan dira parte hartze politikotik. Hezkuntzarako eskubidea ere ukatu zaie.
Ikusi gehiago: URTE BAT TALIBANEN MENPE: Emakumeak, baztertuetan baztertuenak
Mariam Solaimankhil legegile ohiak zenbait mezu eskaini dizkio Nabizadari. Parlamentari ohiak urteetan eginiko ahalegina laudatu du, bai eta erakutsitako indarra ere. «Emakume indartsua zen, arriskuan izanik ere bere sinesmenak grinaz defendatu zituena. Afganistandik ihes egitea eskaini ziotenean, herrialdean gelditzea erabaki zuen, herritarrengatik borrokatzeko». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223183/milioi-batetik-gora-ikustaldi-lortu-ditu-kai-nakaik-shakirak-piqueri-jarritako-koplen-euskarazko-bertsioarekin.htm | Bizigiro | Milioi batetik gora ikustaldi lortu ditu Kai Nakaik, Shakirak Piqueri jarritako koplen euskarazko bertsioarekin | Abeslari gasteiztarrak ez du kantaren bertsio osoa egin, baizik eta Tiktok sare sozialerako lagin bat. «Nire helburua ez da abesti osoak egitea, baizik eta erakustea zelan entzuten den holako abesti famatu bat euskaraz» | Milioi batetik gora ikustaldi lortu ditu Kai Nakaik, Shakirak Piqueri jarritako koplen euskarazko bertsioarekin. Abeslari gasteiztarrak ez du kantaren bertsio osoa egin, baizik eta Tiktok sare sozialerako lagin bat. «Nire helburua ez da abesti osoak egitea, baizik eta erakustea zelan entzuten den holako abesti famatu bat euskaraz» | Ostiralean argitaratu zuen Kai Nakai musikari gasteiztarrak Shakiraren azken kantaren euskarazko bertsioa, edo, hobeto esanda, Tiktokek duen denbora mugaren araberako bertsioaren puska, eta dagoeneko milioi bat ikustaldi lortu ditu.
Barkatu, beste hegazkin bat hartu dut Etsipen handia izan dut jada Hain txapelduna zinela esaten duzu Eta behar zintudanean, guztiz galdu ninduzun
'Sorry', txiki, amaitu da Esan agur, ni naiz eredua Ni bezalako otso bat ez dago galdua Ni bezalako otso bat ez dago zu bezalakoekin
Zuretzat gehiegi nintzen Eta orain zaude, zu bezalako batekin
Zenbakiak ere dantzan jarri ditu kantak, halere. Kai Nakaik Tiktoken zabaldu du lehenbizi bideoa, eta hango kontagailuaren arabera, 297.000 ikustaldi pasatxo ditu. Twitterren bideoarekin jarritako mezua, ordea, astelehen goizerako, 769 aldiz birtxiokatu dute, 378 bider aipatu dute, eta 5.000 atsegin baino gehiago lortu ditu. Eta, esan bezala, milioi bat aldiz ikusi dute, gutxienez.
Musikazale asko gosez geratu da, edonola ere, eta kantaren bertsio osoa plazaratzeko asmorik ote duen galdetu diote musikariari. «Egiten ditudan cover-rak [bertsioak] beti zatitxo bat dira, Tiktokerako direlako. Normalean, iraupen txikiko bideoek hobeto funtzionatzen dute», erantzun dio abeslariak BERRIAri.
Gaineratu du uste duela ez lukeela modurik izango musika zabaltzeko plataformetan jartzeko kantua, jatorrizko abestiaren oinarria erabiltzen duelako. Horrek egile eskubideen gatazka eragingo luke, noski.
Garai batean, bertsolariek mehatxu gisa erabiltzen zuten ohartarazpen hau: «Kontuz, koplak aterako dizkizut eta». Oso ohikoa zen gizarteko gertakarien inguruko koplak egitea eta bertsopaperetan argitaratzea eta saltzea gero. Askotan satiriko samarrak izaten ziren, oker jokatu zuen bati barre egiteko, esaterako.
Bada, antzeko mekanismoa erabili zuen Shakirak joan zen astean, munduan bolo-bolo zabaldu den abestian: koplak jarri dizkio Gerard Pique bikotekide ohiari, beste batekin tronpatzeagatik. Eta Iratxe Aguilera Kai Nakai musikariak ohitura du asko zabaltzen diren kantuen bertsio laburrak egiteko. «Nire helburua ez da abesti osoak egitea, lan asko delako (horretarako badauzkat nire abesti propioak), baizik eta erakustea zelan entzuten den holako abesti famatu bat euskaraz». Aurreko batean, Rosaliaren Despechá kantaren lagina jarri zuen sare sozialetan.
Eta, azken udan, Quevedok Bizarrap ekoizle argentinarrarekin eginiko Quédate kantuaren bertsioa egin zuen.
Reggaeton euskaldun eta ahaldundua egiteagatik da ezaguna Kai Nakai gasteiztarra. Musika estilo horrek duen ospe matxistari buelta emateko asmoz ekin zion sortzeari. «Beti esan da reggaetona oso matxista dela, eta guk erakutsi nahi izan dugu hau ere musika dela, eta musika berez ez dela matxista, eta gure hitzek kolektibo guztiak hartzen dituztela kontuan», esan zion BERRIAri 2020. urtean
Durangoko Azokako Sormen Beka irabazi zuen 2019an, eta, horri esker, Baimenik gabe diskoa plazaratu zuen 2020an, azokan bertan. Geroztik, ez da geratu. Maitia disko laburra plazaratu zuen 2021. urtean, eta Tira singlea iaz. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223184/bizkaibuseko-gidari-bat-jipoitu-dute-eta-basurtuko-ospitalean-artatu-dute.htm | Gizartea | Bizkaibuseko gidari bat jipoitu dute, eta Basurtuko ospitalean artatu dute | Hiru andre gaztek autobusetik atera zuten larunbat gauean, Bilboko Moyua plazan, eta ostiko ugari eman zizkioten, konortea galarazi arte. | Bizkaibuseko gidari bat jipoitu dute, eta Basurtuko ospitalean artatu dute. Hiru andre gaztek autobusetik atera zuten larunbat gauean, Bilboko Moyua plazan, eta ostiko ugari eman zizkioten, konortea galarazi arte. | Mungia eta Bilbo gauez lotzen dituen Bizkaibuseko ibilbidean eraso larria egin diote autobus gidari bati, larunbat gauean. Emakumea Bilbo aldera eramaten ari zen autobusa, eta alkohola hartu izanaren sintoma argiak zituen bidaiari bati sarrera eragozten saiatu zen. Autobusari kolpeak ematen ibili zen hura geltokian zela, baina, azkenerako, sartzea lortu zuen, beste bi lagunekin. Hiru emakume gazte horiek egin zioten eraso gidariari, Bilbora iristean. Jaistera zihoala, txistua bota zion gidariari taldeko batek, Bizkaiko prentsak argitaratu duenez, eta horrek sortutako errietan, iletik heldu eta gidaria kalera atera zuten. Orduan hasi zen jipoia. Lekuko batzuek kontatu dutenez, ostiko ugari eman zizkioten, harik eta konortea galdu zuen arte. Gidaria Basurtoko ospitalera eraman behar izan zuten. Erietxeraturik geratu zen ordu batzuetan, baina, zenbait proba egin ondoren, etxera joan ahal izan zen. Mutuari gaixo baimena eskatu dio, kolpeez gain eragin psikologikoak dituelako.
Vectalia enpresako langile batzordeak elkarretaratzea egin du gaur, Mungiako udaletxearen aurrean, enpresa horretako gidariak jasan duen eraso bortitza salatzeko, eta, etzi, berriro elkartuko dira Bilboko Foru Jauregiaren aurrean (11:00). CCOO sindikatuak salatu du joan den larunbateko erasoa ez dela «salbuespen bat». «Azken hilabeteetan ugaritu egin dira eraso fisikoak eta hitzezkoak, Bizkaiko Garraio diputatuak berak onartu duenez», helarazi du ohar baten bidez. Sindikatuak dio jakinekoa dela «herritarren zentzu ona» dela eraso horien aurkako prebentziorik onena, baina «hil ala bizikoa» dela «enpresek euren langileei legez bermatu behar dieten segurtasuna» ere.
Segurtasun protokoloak sortu
Horregatik, Bizkaiko Aldundiari eta Bizkaibuseko zerbitzua ematen duten enpresei «prebentziorako neurri eraginkorrak» exijitu dizkie sindikatuak, «langileen segurtasuna bermatzeko». «Horrelako egoerak galarazteko protokoloak sortzea nahi dugu, langileen ordezkaritzarekin adostuak, ez baita onargarria arriskuan egotea langileen osasun fisikoa eta psikologikoa, beren lana egite hutsagatik». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223185/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ekonomia-43-handitu-zen-iaz.htm | Ekonomia | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomia %4,3 handitu zen iaz | Eustatek aurreratu duenez, lanaldi osoko lanpostuak %3,1 ugaritu ziren iragan urtean, eta orotara 30.000 lanpostu inguru sortu ziren. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomia %4,3 handitu zen iaz. Eustatek aurreratu duenez, lanaldi osoko lanpostuak %3,1 ugaritu ziren iragan urtean, eta orotara 30.000 lanpostu inguru sortu ziren. | Iragan urteko azken hiruhilekoan, hazkunde ekonomikoak abiada apur bat hartu zuen. Hirugarren hiruhilekoan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barne produktu gordina (BPG) %0,1eko erritmoan hazi zen, eta azken hiruhilekoan koska bat igo da, hamarren bat (%0,4).
Eustatek 2022ko ekonomiaren bilakaeraren datua aurreratu du goizean. Hala, iragan berri den urtean %4,3 handitu zen BPGa. Aldi berean, aurreko urteko laugarren hiruhilekoko datuarekin alderatuta, %2,8koa da hazkundea.
Nahiz eta sektorekako informaziorik ez duen eman, nabarmendu du alor ekonomikoen balio erantsia hazi egin zela iaz, «2021ean baino motelago».
Enpleguari dagokionez, lanaldi osoko lanpostuen kopurua uztailetik irailera artekoa baino %0,1 handiagoa da, eta urte osoan %3,1 handitu zen. Orotara, 2021ean baino 30.000 lanpostu gehiago sortu ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Orain kaleratu berri duen oharra aurrerapen bat denez, behin-behineko datua da. Datorren martxoaren 3an emango du informazio osoagoa Eustatek, eta behin betiko hazkundearen datua.
Azpiazu, baikor
Ukrainako gerrak, Txinak COVID-19ari aurre egiteko erabilitako politikaren aldaketaren ondorioek, energia merkatuetako tentsioak eta inflazio handiak ezkortasuna handitu dute nazioarteko erakundeen artean. Alta, arrisku eta zalantza giro horretan, baikor ageri da Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburua, «oraingoz» datu ekonomiko errealak onak direlako.
Hala, «positibotzat» jo ditu Eustatek aurreratutako datuak, eta bat egin du Eusko Jaurlaritzak 2022rako aurreratutakoarekin.
Urte honetarako baikor ageri da, halaber. Eusko Jaurlaritzak %2,1eko hazkundea iragarri du, beste aurreikuspen batzuek baino baikorrago. Adibidez, iragan astean Laboral Kutxak iragarri zuen ekonomia %1,3 haztea espero duela aurten. Azpiazuk iragarri du martxoan berrikusi egingo duela aurreikuspen hori, Eustatek 2022ko behin betiko datua ematen duenean.
Azpiazuk nabarmendu duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiak motelaldia nabaritu badu ere, oraindik ere hazkundearen erritmoa sendoa da. Hala, hirugarren hiruhilekoan %3,8ko erritmoan handitu da, eta laugarren hiruhilekoan, %2,8koan. Azpiazuren arabera, hazkunde tasa hori iragan hamarkadakoa baino handiagoa da, eta inguruneko herrialdeena baino handiagoa.
Dena den, kontuan hartu behar da oraindik ere BPGa ez dela iritsi pandemiaren aurreko egoerara eta 2021ean %5 inguruan mugitu dela urte arteko tasa hiruhilekotik hiruhilekora, eta uztailetik aurrera balazta sakatu duela.
Radio Vitoria irratian egoera ekonomikoaz galdetu diote Alfonso Gurpegi Enplegu eta Inklusio sailburuordeari. Haren hitzetan, egungo egoera ekonomiko zailari «eusteko» prest dira eragile ekonomikoak. Indargunetako bat lan merkatuaren egoera dela deritzo. «Gizarte Segurantzako afiliazio kopurua milioi batera heldu da, eta hori lan merkatuaren egoeraren adierazle on bat da».
Gurpegik onartu du ez duela kristalezko bolarik jakiteko zer ekarriko duten datozen hamabi hilabeteek. «2023an zailtasunak izango dira, baina ehun ekonomikoak oraingo ziurgabetasunei aurre egin ahal izango die». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223186/nafarroako-emakumezkoen-pentsioak-ez-dira-mila-eurora-iristen.htm | Ekonomia | Nafarroako emakumezkoen pentsioak ez dira mila eurora iristen | ELAren txosten baten arabera, batez beste 977 euroko ordaina jasotzen dute hilean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 1.056 eurokoa da kopuru hori. | Nafarroako emakumezkoen pentsioak ez dira mila eurora iristen. ELAren txosten baten arabera, batez beste 977 euroko ordaina jasotzen dute hilean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 1.056 eurokoa da kopuru hori. | Hego Euskal Herriko emakumeen batez besteko pentsioak ez dira 1.100 eurora iristen. Nafarroan 977 euroko ordaina jasotzen dute batez beste, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, 1.056. ELAk pentsioen inguruan eginiko ikerketaren emaitzetako bat da, eta erretiro zein alargun pentsioak kontuan hartuta ateratako datua. «Genero diskriminazioa da, emakumeek enpleguan pairatu izan duten diskriminazio anitzaren ondorioa», ondorioztatu dute egileek.
Batez besteko pentsioa 1.356 eurokoa da Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, eta 1.256 eurokoa Nafarroan. Alde oso handia dago gizonen eta emakumeen artean. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako gizonek 1.682 euroko pentsioa dute batez beste; emakumeek, berriz, 1.056 eurokoa (%38 gutxiago). Nafarroan, gizonek 1.545 euroko ordaina jasotzen dute, eta emakumeek, 977koa (%36 gutxiago). Iazko azaroko datuak dira, azken eguneraketa aplikatu aurrekoak.
Ikusi gehiago: Pentsiodunek aldarrikatu dute «milaka arrazoi» dituztela kalean jarraitzeko
Alde handiagoa da erretiro pentsioak eta alargun pentsioak alderatzen badira. Nabarmentzekoa da azken horiek gutxiago direla. Erretiro pentsioei dagokienez, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan gizonezkoek 1.803 euro jasotzen dituzte batez beste; emakumeek, berriz, 1.147 euro. Nafarroan egoera antzekoa da: gizonezkoen erretiro pentsioa 1.653 eurokoa da, eta emakumeena, 1.064koa. Eta zenbatekoak dira alargun pentsioak? Araba, Bizkai eta Gipuzkoan gizonezkoen jasotzen dutena 669 eurokoa da, emakumeena, berriz, 973 eurokoa. Nafarroan, gizonek 617 euro jasotzen dituzte, eta emakumeek, 886 euro.
ELAren txostenaren arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan 10.279 milioi euro jarri zituzten mota ezberdinetako pentsioak ordaintzeko; Nafarroan, berriz, 2.345 milioi euro. Kopuruak elkartuta, BPGaren %12,6aren adinakoa litzateke gastua, Europako batez bestekoaren azpitik. Ikerlariek nabarmendu dute Europako Batasuneko herrialdeek BPGaren %13,6 erabiltzen dutela pentsioetarako; Eurogunekoek, berriz, %14,1. Nabarmendu dute gorabehera handiak daudela estatuen artean.
Sindikatuak, halaber, pentsioa kalkulatzeko urte kopurua handitzeak izango duen eragina kalkulatu du. Horretarako, Espainiako Bankuaren datuetan oinarritu da. Haren arabera, kalkulu epea 15 urtetik 25era luzatu izanak %5eko murrizketa ekarriko du batez beste, eta 35 urtera luzatuz gero %8,2ko murrizketa eragingo luke. Horrenbestez, ELAk aldaketa hori «baztertu» egiten du, eta kritika egin die hura babestu zuten CCOO eta UGT sindikatuei. Era berean, nabarmendu du neurri horiek hartzen dituztenak «ezkerreko» gobernuak direnean egoera are larriagoa dela, eskuin muturraren ideia hedatzen laguntzen dutelako.
Gainera, sindikatuak pentsioen inguruko hainbat aldarrikapen egin ditu publiko. Hona hemen horietako batzuk: hasteko, 1.260 euroko gutxieneko pentsioa ezarri beharko litzakeela uste du. Alde horretatik, nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak badituztela mekanismoak pentsioak osatzeko eta kopuru horretara iristeko. Era berean, 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak indargabetu beharko liratekeela uste du, eta bide horretatik pentsioak kalkulatzeko epea azken hamabost urteetara mugatu. Azkenik, beste behin gogoratu du kotizazio sozialak ezin direla izan finantzaketaren oinarri bakarra, eta zergekin bildutako diruarekin osatu beharko liratekeela.
Hego Euskal Herriko alderdiei eskaera
Jose Luis Escriva Espainiako Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio ministroak pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea 25 urtetik 30era progresiboki hedatzea proposatu zuen 2022ko azaroan. ELA sindikatuak neurri horren aurka egin du, ikerketa aurkezteko egindako agerraldian. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren hitzetan, luzatze horrek murrizketa handia ekarriko du etorkizuneko pentsioetan. Horregatik, pentsioak kalkulatzeko epea handitzeari uko egin diezaiotela eskatu die sindikatuak EAJri, EH Bilduri, Podemosi eta Geroa Bairi. Lakuntzak adierazi duenez, Sanchezen gobernuak berehala onartu nahi du pentsioen erreforma, eta salatu du «ezkerreko» alderdiek «eskuinaren» neurriak bultzatzen dituztela: «Oso larria da».
Mikel Noval ELAko Azterketa Bulegoko kideak azpimarratu du urte kopurua handitzeak pentsio horiek apaltzea ekarriko duela: «Lehenik eta behin, kalkuluari gehitu nahi zaizkion urteak kotizazio oinarri txikiagoarekin egiten dira. Bigarrenik, kotizazio epean kotizatu gabeko hilabete eta urte gehiago sartuko dira, eta horrek eragin negatibo handia izango du pentsioan. Horrela, urte kopurua handitzeak gehiago zigortzen ditu prekarizatuenak, gehienetan emakumeak».
ELAk salatu duenez, kotizazio epea luzatzeko neurria Europako funtsak jasotzeko «xantaia politikoaren ondorio» da; eta erreforma horiei aurre egiteko protesta egin behar dela adierazi du. Horregatik, Lakuntzak mobilizazioen garrantzia azpimarratu du: «Kalean jarraitu beharko dugu. Mobilizazio sozialak funtsezko zeregina izan behar du, eta erreforma honen larritasunak Euskal Herriko sindikatu eta erakunde sozial guztiak interpelatu behar ditu». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223187/ukrainan-eta-mendebaldean-kezka-eragin-dute-bielorrusiaren-eta-errusiaren-ariketa-militar-bateratuek.htm | Mundua | Ukrainan eta Mendebaldean kezka eragin dute Bielorrusiaren eta Errusiaren ariketa militar bateratuek | Minskek esan du otsailaren 1era arte iraungo duten maniobrak «erabat defentsiboak» direla. Alemaniako Defentsa ministroak dimisioa eman du, Errusiaren inbasioaren aferan egin dizkioten kritikengatik. | Ukrainan eta Mendebaldean kezka eragin dute Bielorrusiaren eta Errusiaren ariketa militar bateratuek. Minskek esan du otsailaren 1era arte iraungo duten maniobrak «erabat defentsiboak» direla. Alemaniako Defentsa ministroak dimisioa eman du, Errusiaren inbasioaren aferan egin dizkioten kritikengatik. | Ukrainan eta Mendebaldean kezka eragin du Bielorrusiak eta Errusiak ariketa militar bateratuak hasi izanak gaur. Iragan urtearen hasieran ere egin zituzten, eta horren ondoren eman zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak, joan den otsailaren 24an, inbasioa hasteko agindua; hain justu, Ukrainako hiriburuaren kontrako erasoa herrialde horretatik abiatu zuten, eta, bi egunen buruan hiriburura iritsi ziren arren, gerora galdu egin zituzten konkistaturiko eremuak. Horregatik, eta kontuan harturik hilabete inguru falta dela inbasioaren lehen urteurrenerako, Kievek arreta handiz erreparatuko die otsailaren 1era arte iraungo duten ariketa horiei, nahiz eta, oraingoz, baztertu egin duen joan den urtekoaren antzeko eraso bati aurre egin behar izatea.
Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako estatuburuak joan den urteko urriaren 10ean jakinarazi zuen eskualdeko batasun militar bat osatu zutela Errusiarekin, eta talde hori da egunotan ariketak egingo dituena. Zehazki, aireko indarren txanda da orain, eta, Minskek azaldu duenez, zera egingo dute: «Lurreratze taktikoa, zama ematea eta zaurituak ebakuatzearen itxura bat». Horrez gain, bi herrialdeetako hegazkinek elkarrekin patruilatuko dute muga, eta lurreko tropei laguntza emateko ariketak egingo dituzte.
Bielorrusiako Defentsa Ministerioaren arabera, asteotako maniobren helburua da bi armaden arteko «bateragarritasun operatiboa handitzea», «erabat defentsiboak» diren ariketa horien bitartez. Hori bai, herrialde horretako Segurtasun Kontseiluaren idazkari Pavel Muraveikok azaldu zuenez, Ukrainarekiko mugako egoera «ez da oso lasaia», eta «nahikoa indar eta baliabide» dute «edonolako eraso bati edo mehatxu terrorista bati» erantzuteko.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak hainbatetan ohartarazi du, hilabeteotan, Bielorrusia ere gerran sar daitekeela, baina bai Minskek eta bai Moskuk ukatu egin dute aukera hori. Are, Kremlinek behin eta berri ezeztatu du Putinek Lukaxenkori eskatu diola protagonismo handiagoa izateko Ukrainaren inbasioaren aferan, eta, orain arte, Bielorrusiak esan du ez dela gerran sartuko.
Moskuk eta Minskek iragan urtean ere egin zituzten ariketa militar bateratuak, eta, Putinek esandakoaren arabera, Errusiako tropak iragan urteko otsailaren 20an ziren Bielorrusiatik joatekoak. Baina ez da halakorik gertatu, eta harrezkeroztik daude Ukrainaren iparraldeko herrialdean.
Donetsken, berriz, kontrako bertsioak helarazi dituzte Kievek eta Moskuk, eskualde horretako Soledarri buruz aritzerakoan. Errusiak esan du hiri horren kontrola duela, baina Hanna Maliar Ukrainako Defentsa ministrordeak atzo esan zuen ezetz, ez dela egia, eta oraindik borrokan ari direla. «Borrokan ari dira oraindik», idatzi zuen Telegram sare sozialean.
Zelenskik arma gehiago nahi ditu
Ukrainako presidenteak arma gehiagoren beharraz ohartarazi du Errusiako armadari aurre egiten segitzeko, eta, horregatik, Mendebaldea deitu du laguntza militar gehiago bidaltzera.
Baliteke agintariek eskari horri baiezkoa ematea, datorren ostiralean biltzekoa baita Ukrainari laguntza militarra ematen dieten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldea. Mahai gainean izango dute tankeak bidaltzeko aukera, eta ikusteko dago zein izango den Alemaniaren jarrera, orain arte modu epelean aritu baita afera horretan.
Hain justu, Christine Lambrecht herrialde horretako Defentsa ministroak dimisioa aurkeztu du gaur, batez ere Errusiaren Ukrainako inbasioaren aferan eta oro har bere agintaldian izan dituen polemikengatik eta hutsegiteengatik. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223188/cosa-nostra-mafiako-ustezko-burua-atxilotu-dute-italian.htm | Mundua | Cosa Nostra mafiako ustezko burua atxilotu dute Italian | Palermoko ospitale pribatu batean atzeman dute Matteo Messina; 30 urte zeramatzan ihes eginda. Justiziak hainbat hilketa eta atentatu egitea egotzi dio Siziliako mafiako ustezko buruzagiari. | Cosa Nostra mafiako ustezko burua atxilotu dute Italian. Palermoko ospitale pribatu batean atzeman dute Matteo Messina; 30 urte zeramatzan ihes eginda. Justiziak hainbat hilketa eta atentatu egitea egotzi dio Siziliako mafiako ustezko buruzagiari. | Italiako Poliziak atxilotu egin du Cosa Nostra mafiako ustezko buruzagia, Matteo Messina, Palermoko (Italia) ospitale pribatu batean, herrialdeko hainbat hedabidek jakinarazi dutenez. Messinak 30 urte zeramatzan ihes eginda, eta Palermoko fiskaltzak egindako ikerketa baten ondotik atzeman dute. Justiziak bizi guztiko kartzela zigorra ezarria zion Siziliako mafiako ustezko buruari; besteak beste, 1992an Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileak hil eta 1993an hainbat atentatu egin izana egotzita.
Siziliako Castelvetrano herrian jaio zen Messina, duela 60 urte. Haren aurkako azken epai batek zehaztu zuen Messinak parte hartu zuela Cosa Nostrak 1990eko hamarkadan egindako hainbat atentatuetan, «estatuari presio egiteko»; 1993an, esaterako, hamar pertsona hil ziren Florentzian, Erroman eta Milanen egindako eraso batzuetan.
Atentatu horien eta Italiako justiziak hura atxilotzeko agindua eman ondoren, Messinak alde egin zuen. Poliziak Toto Riina eta Bernardo Provenzano atxiki ondotik, ikerketek ondorioztatu zuten Messinak leku ezezagun batetik mugitzen zituela Cosa Nostraren hariak. Ordurako Siziliako mafiako buruzagi nagusia zen; aurretik, haren aita, Ciccio, Trapani mafiako burua izan zen.
Italiako gizonik bilatuena izan arren, horrek ez zion eragotzi Bartzelonara bidaiatzea, 1994an; bi begietan ebakuntza egin zioten, fiskalen zenbait ikerketak baieztatu dutenez.
Poliziak hainbat enpresaburu, politikari eta epaile atxilotu izan ditu, Cosa Nostra sareko kide izatea egotzita. Giuseppe Grigoli, Siziliako supermerkatuen nagusitzat hartua, 2013an atxilotu zuten, eta Messinarekin lotutako hamabi enpresa eta 700 milioi euro konfiskatu zizkioten. Baina Cosa Nostraren ustezko buruaren negozioen zati bat besterik ez zen hura; besteak beste, Italia iparraldeko etxe agentzien sektorearen, Sizilia uharteko energia eolikoaren eta online apustuen jabe zen Messina.
Paolo Guido fiskalak, auziaren arduradunetako batek, goratu du «urteetako ikerketen emaitza» izan dela Messina atxilotzeko operazioa, hainbat erakunderen arteko koordinazio lan «zail eta konplexu» bat egin eta gero. Maurizio De Lucia Palermoko fiskalaren ustez, berriz, operazioak «garrantzi historikoa du», RAI irrati telebista publikoari azaldu dionez.
«Garaipen handitzat»
Italiako lehen ministro Giorgia Melonik «estatuaren garaipen handitzat» jo du Messinaren atxiloketa: «Italiak ez dio amore ematen mafiari», idatzi du sare sozialetan, eta lehen ministroak eskerrak eman dizkie «kriminalitate mafiosoren adierazlerik esanguratsuena» atzeman duten erakunde guztiei. «Mafiaren delituen aurkako prebentzioa eta borroka izango dira gobernuaren erabateko lehentasunak», nabarmendu du.
Matteo Salvini lehen presidenteordea ere Meloniren antzera mintzatu da, eta esan du «egun ona» dela herriarentzat. «Mafiak beti galtzen du, beti», adierazi du, berriz, Alderdi Demokratikoko buru Enrivo Lettak. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223189/n-1-errepideko-lerro-bat-zabaltzea-lortu-dute.htm | Gizartea | N-1 errepideko lerro bat zabaltzea lortu dute | Gutxienez hamar kilometroko ilarak sortu dira Tolosa inguruan, Itsasondoraino, Donostiarako bidean, kamioi bat irauli delako, eta zama astuna errepidera erori delako | N-1 errepideko lerro bat zabaltzea lortu dute. Gutxienez hamar kilometroko ilarak sortu dira Tolosa inguruan, Itsasondoraino, Donostiarako bidean, kamioi bat irauli delako, eta zama astuna errepidera erori delako | Euriak goiza zaildu du errepideetan. N-1 errepidea itxi behar izan dute, Tolosa inguruan (Gipuzkoa), Donostiarako bidean, kamioi bat irauli delako. Gidariak ez du minik hartu, baina ibilgailuak zama astuna zeraman, eta hori errepidean geratu da. Eguerdi parterako, gutxienez hamar kilometroko ilarak eragin ditu ezbeharrak, Itsasondoraino (Gipuzkoa). Edonola ere, 13:00ak baino lehentxeago, ezkerreko lerroa irekitzea lortu dute, eta ilarak laburtzea espero dutela esan du Eusko Jaurlaritzak.
Garabi handi bat beharko da kamioia eta haren zama errepidetik jasotzeko. 10:30 aldera irauli da, 435. kilometroan.
Legorretan (Gipuzkoa), beste istripu bat gertatu da goizean: kamioi batek guraizearena egin du. Halere, horrek ez du horrenbesterako ilararik sortu, kamioia erraz atera ahal izan dutelako errepidetik. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223190/luzatu-egin-dute-martxoaren-3ko-biktimen-oroimenezkoaren-estatutuak-onartzeko-epea.htm | Politika | Luzatu egin dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezkoaren estatutuak onartzeko epea | Gaur goizean ziren onartzekoak Martxoaren 3ko Oroimenezkoaren Fundazioa sortzeko estatutuak, baina biktimen elkarteak epea luzatzeko egindako eskaera aintzat hartu du Gasteizko Udalbatzak. 72 ordu baino ez zitzaien eman proiektuaren oinarriak aztertzeko. | Luzatu egin dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezkoaren estatutuak onartzeko epea. Gaur goizean ziren onartzekoak Martxoaren 3ko Oroimenezkoaren Fundazioa sortzeko estatutuak, baina biktimen elkarteak epea luzatzeko egindako eskaera aintzat hartu du Gasteizko Udalbatzak. 72 ordu baino ez zitzaien eman proiektuaren oinarriak aztertzeko. | Joan den ostiralean, Martxoak 3 3lkarteak jakinarazi zuen Gasteizen eraikitzekoa den Oroimenezkoaren Fundazioaren estatutuak jaso zituela, eta horiek gaur bertan onartu behar zituela Gasteizko Udaleko Gizarte Politiketako Batzordeak, hurrengo ostiralean osoko bilkuran behin betiko onesteko. Estatutuak aztertzeko denbora aski ez zuelako kexa agertu zuen elkarteak, eta udal talde guztiei eskatu zien tramiterik ez abiatzeko Memoria Gara ekinaldiak eta biktimen elkarteak batzarrean berretsi arte. «72 orduan baino gutxiagoan ez dugu gaitasunik aztertzeko, eztabaidatzeko, ekarpenak egiteko eta, hala badagokio, dokumentu hori onartzeko», salatu zuten. Bada, gaur atzera egin du Gasteizko Udalak, eta bertan behera utzi du estatutuen dokumentazioa aztertu eta onesteko emandako 72 orduko epea. Bizikidetza Saileko zinegotzi Miren Fernandez de Landak gaur jakinarazi du puntu hori gaurko gai zerrendatik kanpo geratu dela. EH Bilduk ohar bidez adierazi du bat egiten duela Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak egindako salaketarekin, eta udal gobernuari egotzi dio Oroimenezkoan parte hartzea «galarazten» ari zaiela memoria elkarteei. Koalizioko zinegotzi Alberto Porrasek salatu du 72 orduko tartea ez dela aski fundazioaren estatutuak aztertu eta ekarpenak egiteko. Ia bi urte igaro dira erakundeek Oroimenezko Zentroa sortzeko asmoen protokolo bat sinatu zutenetik. Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak, Gasteizko Udalak eta Gotzaintzak badaukate asmoen protokolo bat eginda, zentro hori abian jartzean bakoitzak zer ekarpen egingo duen finkatzen duena. Bertan, jasota dago fundazioa hiruhileko honetan eratuko dela. Fundazioaren estatutuak ari dira orain adosten. Eta memoria elkarteek salatu dute onartezina dela hain denbora gutxi ematea bereziki garrantzitsua den dokumentu bat aztertzeko . Horrekin bat dator EH Bildu ere: koalizioak ohartarazi du elkarte memorialisten eta biktimen ahotsa entzutea funtsezkoa dela proiekturako, baina EAJ eta PSE-EE bizkarra ematen ari zaizkiela. «Haiekin kontatu dutela esaten diete, baina ez da egia. Ezinbestekoa da Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarte memorialistek Oroimenezkoaren sorreran alderdi guztietan parte hartzea, are gehiago proiektuaren oinarrietan, hala nola estatutuen kasuan».
Proiektua, «izozturik»
Duela gutxi, Memoria Gara elkarteak agerraldi batean adierazi zuen kezkatuta zegoela Martxoaren 3ko memoria zentroaren egitasmoa hartzen ari den bidearekin. Salatu zutenez, gaur egun proiektua «izozturik» dago, eta, asmo protokoloa sinatu zenetik ia bi urte igaro diren honetan, «etengabeko atzerapenak, bete gabeko promesak eta aurrekontu murrizketak» dira nagusi. Elkarteko kideek salatu zuten «borondate politikorik eza» atzematen zutela, ez dietela inoiz idatzizko dokumenturik eman, eta denak «hitz onak» izan direla beti. Elkarteko bozeramaileek gogorarazi zuten duela urtebete baino gehiago lankidetza hitzarmen bat sinatzeko proposamena helarazi ziola Gogora institutuari. Proposamenak alde guztien oniritzia zuen, baina oraindik ez da gauzatu. Hala, egitasmoa «serio» hartzeko eskatu zieten erakundeei: «Gure eskua luzatuta dago. Egitasmoa denon artean eraikiko dugu, edo ez da izango. Bi urte alferrik igaro dira, eta ezin dugu beste bat hutsean pasatzen utzi».
Aurrekontua
2021eko otsailean, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako sailburuak eta Juan Carlos Elizalde gotzainak asmoen protokolo bat sinatu zuten Zaramagako San Frantzisko Asiskoaren elizan. Eusko Jaurlaritzak, Gogora institutuaren bidez, proiektu horretarako lehen aurrekontua onartu zuen, eta, guztira, 485.000 euro bideratu zituen 2022ko ekitaldirako. Alabaina, Arabako Alea-k iaz jakinarazi zuenez, ez da euro bakar bat ere gastatu 2022 osoan, eta 2023rako %40 gutxiago inbertituko da. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223191/2020tik-sortutako-aberastasunaren-bi-heren-1-aberatsenen-eskuetan-daude.htm | Ekonomia | 2020tik sortutako aberastasunaren bi heren %1 aberatsenen eskuetan daude | Oxfamen txostenaren arabera, munduko hamar aberatsenek beren ondasunak bikoiztu dituzte COVID-19aren pandemiaz geroztik. | 2020tik sortutako aberastasunaren bi heren %1 aberatsenen eskuetan daude. Oxfamen txostenaren arabera, munduko hamar aberatsenek beren ondasunak bikoiztu dituzte COVID-19aren pandemiaz geroztik. | Handituz doa dirudunen eta pobreen arteko arrakala. COVID-19aren pandemiaz geroztik, munduko hamar aberatsenek bikoiztu egin dituzte beren ondareak. Gaur argitaratu du Oxfam International GKE gobernuz kanpoko erakundeak desberdintasunari buruz egiten duen urteroko txostena. Horren arabera, %1 aberatsenek eskuratu dituzte 2020tik sortutako aberastasunaren bi heren.
Hain justu, azken hiru urteotan sortutako aberastasun guztiaren %63 —26 bilioi dolar inguru, ia 25 mila milioi euro— %1 aberatsenen esku dago; eta ondasun horren beste zatia, %37 —hamasei bilioi dolar inguru, ia hamabost mila milioi euro—, biztanleriaren gainerako %99aren artean banatu da.
Forbes aldizkariaren arabera, gaur-gaurkoz, munduko hamar aberatsenak dira Bernard Arnault eta haren familia, Elon Musk, Gautam Adani, Jeff Bezos, Larry Ellison, Warren Buffett, Bill Gates, Carlos Slim Helu eta haren familia, Mukesh Ambani eta Francoise Bettencourt eta haren familia.
Muturreko datuak argitaratu ditu txostenak. Elikagaien eta energiaren sektoreko 95 enpresak etekinak bikoiztu zituzten iaz. Baina 820 milioi lagunetik gora gosete arriskuan bizi dira. Desberdinkeria ekonomikoari, gainera, beste zenbait arrakala gehitzen zaizkio. Horietatik guztietatik %60 baino gehiago dira emakumeak. Munduko Bankuaren arabera, berdintasunik eza eta pobrezia ez ziren «hainbeste handitu» Bigarren Mundu Gerraz geroztik.
COVID-19ak, Ukrainako gerrak, prezioen igoerak eta energia krisiak ezegonkortasun handiko urteak markatu dituzte. Franc Cortada erakundeko zuzendariaren ustez, «zenbait enpresa gertaera horietaz baliatu dira prezioak igotzeko». «Jende arrunta oinarrizko produktuak eta elikagaiak lortzeko sakrifizioak egiten ari den honetan, munduko aberatsenek beren ametsik handienak bete dituzte», adierazi du Oxfameko zuzendari exekutibo Gabriela Bucherrek.
Aberatsenen biziraupena izendatu dute txostena, eta munduko foro ekonomikoaren lehen egunean kaleratu dute. Davosen (Suitza) egingo dute, luxuzko eski estazio batean. Han elkartuko dira munduko entitaterik aberatsenak.
Desberdinkeriaren aurrean, zergak igo
«Aberatsenei eta korporazio handiei zergak igotzea da gaur egungo krisiei aurre egiteko irtenbidea». Horixe uste du Bucherrek. Bada, Oxfamek iradoki du gutxienez %75ekoak izan beharko luketela aberatsenei aplikatu beharreko zerga tasek. «Horrek goi zuzendariei soldata izugarri handiak ordaintzea eragotziko luke», adierazi dute txostenean.
Azken berrogei urteotan aberatsenei ezarritako zergak jaitsi dituzte Asiako, Afrikako, Amerikako eta Europako gobernu gehienek. Bestalde, igo egin dituzte produktuen eta zerbitzuen gaineko zergak. Erakundeak salatu du ekintza horiek «zuzeneko eragina» dutela biztanlerik pobreenetan, eta, gainera, sexu desberdintasuna «sakontzen» dutela.
Enpresa handiei eta aberatsei karga fiskala igotzearen alde egin dute zenbait erakundek, hala nola Munduko Bankuak eta NDF Nazioarteko Diru Funtsak. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223192/arabako-salhaketak-dio-ez-daudela-argi-2020an-hildako-preso-baten-ingurukoak.htm | Gizartea | Arabako Salhaketak dio ez daudela argi 2020an hildako preso baten ingurukoak | Zaballan zegoen 67 urteko G.B. presoa Gasteizko Santiago ospitalean sartu zuten 2020ko apirilean, ebakuntza kirurgikoa egiteko. Handik bi egunera hil zen, eta Salhaketak uste du ez dela «behar bezala kontrolatu Ertzaintzaren jarduera». | Arabako Salhaketak dio ez daudela argi 2020an hildako preso baten ingurukoak. Zaballan zegoen 67 urteko G.B. presoa Gasteizko Santiago ospitalean sartu zuten 2020ko apirilean, ebakuntza kirurgikoa egiteko. Handik bi egunera hil zen, eta Salhaketak uste du ez dela «behar bezala kontrolatu Ertzaintzaren jarduera». | Ertzaintzaren informazioaren arabera, G.B. presoak erizain bati aurre egin zion Gasteizko Santiago ospitalean 2020ko apirilaren 6an, eta Poliziaren zaintzak «gogor jardun zuen haren defentsan». Eusko Jaurlaritzaren 2020ko maiatzaren 18ko txosten baten arabera, liskar bat izan zen presoaren eta Poliziaren artean, eta Ertzaintzak «bere defentsak erabili behar izan zituen, besoak eta hankak kolpatuz», kide horiei lesioak eraginez. Bi egun geroago, aldez aurretik programatutako kirurgian ebakuntza egin gabe, Santiago ospitalean hil zen G.B presoa.
Eusko Legebiltzarrean, garai hartako Segurtasun sailburu Estefania Beltranek ez zien argi erantzun agenteak erabilitako ala erabili gabeko indarrari buruz egindako galdera jakinei, Salhaketak dioenez. «Segurtasun Sailaren arabera, ez dago jasota ospitaleak G.B.-ren heriotzari buruz egindako txosten medikorik, eta hori ez dator bat fiskaltzarekin, hark baieztatu baitu autopsia egin ziotela 2020ko apirilaren 23an».
Euskal Autonomia Erkidegoko Polizien Gardentasunerako eta Kontrolerako Batzordea sortu eta gero, Arabako Salhaketak babesa eskatu zion Arartekoari, eta erakunde horrek informazioa eskatu zion Eusko Jaurlaritzari. Bada, Salhaketaren arabera, «Arartekoak egiaztatu zuen Segurtasun Sailak ez zuela erabilitako indarrari buruzko xehetasunik ematen», eta berriro eskatu zion sail horri kasuari buruzko informazioa, dokumentazioa eta atestatuak.
Arartekoa ere, erantzunik gabe
Arartekoaren ustez, Poliziaren Kontrol eta Gardentasun Batzordea behartuta dago, ofizioz, Poliziaren zaintzapean pertsona baten heriotza edo lesio larriak izan diren gertakariak aztertzera. «Arartekoak adierazi du Segurtasun Sailak ez dituela gertakariak ikertu, ezta gabezia hori justifikatu ere, baloratu ahal izateko behar bezain zehatz, eta horrek zalantzak sortzen dituela polizia jarduleak erabilitako hertsatzeko bitartekoei buruz».
Horiek horrela, gomendio gehiago eman zizkion Arartekoak Segurtasun Sailari: «Santiago ospitalean Ertzaintzaren zaintzapean zegoen G.B. presoaren heriotza iker dezala; esku hartu zuten poliziek arauzko armaren erabilerari buruzko informazioa eman dezatela; eta Arartekoak emandako gomendioak betetzeko beharrezko mekanismoak ezar ditzala».
2022ko abenduan, ordea, Arartekoak Arabako Salhaketara jo zuen jakinarazteko Segurtasun Sailak ez ziola bidali barne ikerketaren edukia, egiaztatzeko ea Erakundearen Gidalerroen eta Nazioarteko Erakundeen errekerimenduen arabera egin zen; ez eta eskatutako polizia jardunari buruzko dokumentaziorik ere, eta horregatik itxi dela Arabako Salhaketak bere garaian egindako kexa espedientea.
Presoak babesteko elkarte horrek uste du Segurtasun Sailak «jardunbide txarrak» izan dituela Arartekoarekin, eta Ertzaintzaren jarduera «behar bezala ez kontrolatzea» gertatu dela agian. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223193/gizarte-zerbitzuak-izanen-dira-barnahus-ereduan-oinarritutako-etxearen-erdigunea.htm | Gizartea | Gizarte Zerbitzuak izanen dira Barnahus ereduan oinarritutako etxearen erdigunea | Proiektuaren urteko balorazioa egin dute Gasteizen, eta erran dute eraikinaren obrak atzeratuta daudela. | Gizarte Zerbitzuak izanen dira Barnahus ereduan oinarritutako etxearen erdigunea. Proiektuaren urteko balorazioa egin dute Gasteizen, eta erran dute eraikinaren obrak atzeratuta daudela. | «Ekintza guztien lotura amankomuna». Horrela definitu ditu Gizarte Zerbitzuak Eusko Jaurlaritzako Familia eta Haurren Zuzendaritzak. Zerbitzu hori izanen baita, hain zuzen ere, Barnahus ereduan oinarritutako lehenbiziko etxearen erdigunea. Gasteizen egonen da, eta helburua da sexu abusuak pairatu dituzten umeak berriz ez biktimizatzea.
Erabakia gaur jakinarazi dute zenbait eragilek, Gasteizen izan duten bilera batean. Bertan izan dira, bertzeak bertze, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordea eta Save the Children taldeko ordezkariak. Taldeak orain arte egin duen lanaz, etorkizuneko erronkez eta eraikinaren obra proiektuaz ere mintzatu dira bileran.
Gizarte zerbitzuak egoitzaren kudeaketaren erdigunean badaude ere, bertze zenbait eragilek ere prozesuan parte hartuko dute: judizialak eta polizialak –umea arriskuan egonen balitz–, hezkuntza arlokoak –tresnak izanen dituzte umeen kontrako indarkeria kasuak identifikatzeko– eta osasungintzako profesionalak –kasu horietarako protokolo bat duten arren, Barnahus eredura moldatu beharko dute–. Arlo horietako bakoitza bere antolaketa fintzen dabil, gaur aurkeztu den eskema orokorrean txertatzeko. Sistema guziendako lengoaia amankomun bat finkatu da, tramiteak azkartzeko.
Bileran, eraikinaren lehenbiziko argazkiak ikusi ahal izan dituzte, zeina, oraindik, obretan dagoen. Amilibia: «Egia da atzerapen bat dugula obretan, baina garrantzitsua iruditzen zaigu gure ahaleginak lehenik edukian zentratzea».
Hala ere, azaldu du 2022an hilabetean behin bildu direla, eta koordinatzeko «lan handia» egin dutela. Joan den urteko agenda ere errepasatu du: bederatzi bilera egin zituen lantaldeak; umeei eta nerabeei egindako indarkeriaren inguruko tailerrak egin dituzte; nazioarteko bertze Barnahus etxeekin elkarrizketak izan dituzte; eta Danimarkako Barnahusera bisita egin zuten. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223194/tapia-menpekotasuna-murriztu-nahi-badugu-zentral-eolikoak-jarri-behar-ditugu-nahitaez.htm | Gizartea | Tapia: «Menpekotasuna murriztu nahi badugu, zentral eolikoak jarri behar ditugu nahitaez» | Energia berriztagarrien lurralde plan sektorialak gisa horretako zentralak jartzeko 78 toki proposatzen ditu, eta haietan guztietan zentralak jartzearen alde agertu da Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburua. | Tapia: «Menpekotasuna murriztu nahi badugu, zentral eolikoak jarri behar ditugu nahitaez». Energia berriztagarrien lurralde plan sektorialak gisa horretako zentralak jartzeko 78 toki proposatzen ditu, eta haietan guztietan zentralak jartzearen alde agertu da Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburua. | Ahalik eta zentral eoliko gehien jarri nahi du Eusko Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hala erakutsi du gaur Arantxa Tapia Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak Euskadi Irratiako Faktoria saioan egin dioten elkarrizketan: «Herriz herri aztertuko ditugu proposamenak, baimen guztiak ondo beteta eta berme guztiekin. Baina azpiegitura horiek nahitaez jarri behar ditugu, gaur egun dugun menpekotasuna murriztu nahi badugu behintzat».
Horregatik, esan du zentral eolikoak ikusi nahiko lituzkeela energia berriztagarrien lurralde plan sektorialak (LPS) proposatutako 78 kokalekuetan. Tapiak aitortu du oraindik beste urte eta erdi edo bi urte beharko direla plana onartzeko, eta, horregatik, azpimarratu du bizkortu egin behar direla energia berriztagarriak jartzeko baimenak: «Gaur egun, urte bat edo urte eta erdi behar izaten dugu haiek tramitatzeko»
Ikusi gehiago: Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean
Ezarri nahi duten ereduaren inguruan, azpimarratu du «beharrezkoa» dela «eremu publikoa eta pribatua elkarrekin aritzea». Ekiola energia kooperatiba jarri du adibidetzat, Energiaren Euskal Erakundeak, Mondragon Korporazioak eta Iberdrolak sustatutako egitasmoa. Hark Araban jarriko ditu energia fotovoltaikoa lortzeko parkeak. Proiektu horri esker 20-25 bat enpresa onuradun daudela zehaztu du sailburuak: «Hori lortu behar dugu: erakundeen, herritarren eta enpresen onura helburu duten proiektuak izatea», azaldu du.
Egitasmo horren inguruan EH Bilduk duen jarrera gaitzetsi du Tapiak: «Iberdrola tartean dagoelako kritikatzen dute, baina gero beste enpresa pribatu baten esku hartzea ondo ikusten dute, norvegiarra delako».
LPSak bereziki aintzat hartu dituen bi espazioak ere Araban daude: Arabako lautada eta Arabako Errioxa dira. Bietan Nekazaritzako eta Basozaintzako LPSan balio handiko lur izendatutako eremu asko aukeratu dituela egotzi diote Arabako Foru Aldundiaren Ingurumen Saileko teknikariek Jaurlaritzari.
Prezioak, gora
Datozen hilabeteetan hasiko dira Trantsizio Energetikorako eta Klima Aldaketarako lege proposamenari buruzko negoziazioak ere. Tapiak esan du izan dituztela elkarrizketa batzuk gainontzeko talde politikoekin, baina oraindik ez direla hasi negoziatzen; gehitu du «nahi izanez gero» helduko direla akordioetara. Azaldu du «azken hilabeteetako tenperatura altuei eta politika batzuei esker» behera egin duela energiaren prezioak, baina abisatu du: oraindik igo egin daiteke eskaria, eta, ondorioz, baita prezioa ere. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223195/pentsiodunek-aldarrikatu-dute-milaka-arrazoi-dituztela-kaleetan-jarraitzeko.htm | Ekonomia | Pentsiodunek aldarrikatu dute «milaka arrazoi» dituztela kaleetan jarraitzeko | Pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka egingo dutela aurreratu dute mugimenduaren sorreraren bosgarren urteurreneko ospakizunean. | Pentsiodunek aldarrikatu dute «milaka arrazoi» dituztela kaleetan jarraitzeko. Pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka egingo dutela aurreratu dute mugimenduaren sorreraren bosgarren urteurreneko ospakizunean. | Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak «oso bizirik» dagoela aldarrikatu du bere sorreraren bosgarren urteurrena ospatzeko antolaturiko elkarretaratze eta kalejiretan. Mugimenduaren sorrera eragin zuen arazoetako asko oraindik konpontzeke daudela gogoratu dute hiri eta herrietako udaletxeen aurrean. Are gehiago, oraindik ere protestan jarraitzeko «milaka arrazoi» dituztela nabarmendu dute, eta aurreratu Espainiako Gobernuak egin nahi duen pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka egingo dutela.
2018ko urtarrilaren 15ean piztu zen Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren sortu zuen txinparta. Garai hartan, Mariano Rajoy zen Espainiako presidente, eta hark proposaturiko pentsioen eguneratze txikiaren aurka elkarretaratzera deitu zuten Bilbon. Astelehen buruzuria izanagatik, jendetza bildu zen. Euskal Herriko hainbat herri eta hiritara zabaldu zen mugimendua, eta urte hartako martxoan manifestazio erraldoia egin zuten. «230 astelehen geroago hemen jarraitzen dugu, eta jendetza biltzeko gai gara oraindik», aldarrikatu du Andrea Uña pentsiodunen elkarteko kideak gau Bilboko udaletxe aurrean eginiko elkarretaratzean.
Euri zaparrada egin arren, ehunka lagun bildu dira, eta gero kalejira egin dute Plaza Barriraino. Uña esan du, hain zuzen, oraindik ere borrokatzeko «milaka» arrazoi dituztela, eta salatu du gero eta gehiago pentsiodun gehiagok dituztela arazoak oinarrizko bizi baldintzak lortzeko. «Onartezina da!», oihukatu du amorruz. Era berean, garbi utzi du pentsioen erreformaren bigarren zatiaren aurka daudela, «gobernatzen duenak gobernatzen duena».
Egun Hego Euskal Herriko biztanleen %22,3 dira pentsiodun. Jon Fano mugimenduko kideak pentsioek aurten izandako eguneratzea hartu du hizpide. %8,5ekoa izan da, eta aldarrikatu du hori hala izan bada pentsiodunen borrokari esker izan dela, bere garaian hura eguneratzeko sistema aldatzeko kalera irten zirelako. Dena den, haren ustez, ez da nahikoa: «Azken 11 urteetan pentsioek izan duten bilakaera bizitzaren kostuak izan duenarekin alderatzen badugu, %11,7ko galera izan dute. Beraz, badago zeregina».
Pentsiodunek Bilbon egin duten kalejiraren irudiak:
Pentsiodunen artean alde handiak daudela nabarmendu du Fanok, eta diru laguntza ez-kontributiboa jasotzen ez duten pertsonen egoera lazgarria salatu du. Alde horretatik, nabarmendu du emakumeen egoera are zaurgarriagoa dela: «Bakarrik bizi diren askok ezin dute bizitza duinik egin». Mugimendua piztu zenean 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen zuten, eta kopuru hori ez dute aldatu, baina etsipen hutsez: «Kalkuluak eginak ditugu, orain 1.230 euroko gutxieneko pentsioa eskatu beharko genuke, baina egoera zein den ikusita, tamalez, 1.080 eurokoa lortuz gero aurrera pauso handitzat jo beharko genuke». |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223196/gina-lollobrigida-aktore-italiarra-hil-da-95-urterekin.htm | Kultura | Gina Lollobrigida aktore italiarra hil da, 95 urterekin | Zinemako izar bilakatu zen Italian XX. mendearen erdialdean, eta Hollywoodera egin zuen jauzi gero. | Gina Lollobrigida aktore italiarra hil da, 95 urterekin. Zinemako izar bilakatu zen Italian XX. mendearen erdialdean, eta Hollywoodera egin zuen jauzi gero. | Gina Lollobrigida aktore italiarra gaur hil da, Ansa albiste agentziak jakinarazi duenez. Bere ibilbidean 60 filmetan baino gehiagotan parte hartu zuen, eta batik bat Italian lan egin zuen, baina nazioarteko ekoizpenetan ere aritu zen, baita Hollywoodeko hainbat zinemagilerekin ere. Hala, zuzendari izan zituen Rene Clair, John Huston, Vittorio De Sica eta King Vidor, besteak beste, eta haren ondoan aritu ziren Burt Lancaster, Humphrey Bogart eta Marcello Mastroianni, beste batzuen artean.
Luigina Lollobrigida Subiacon jaio zen (Italia), 1927an, eta 20 urterekin Erromara lekualdatu zen, Arte Ederrak ikasteko asmoarekin. Han, baina, modelo lanak egiten hasi zen, eta lehendabizi Miss Erroma lehiaketara aurkeztu zen, eta segidan Miss Italiara. Horrek ezagun bihurtu zuen herrialdean, eta bultzada ere izan zen zinema munduan sartzeko. Hala, Cinecitta estudioetan rol txiki batzuk lortu zituen (Aquila nera, Ricardo Fredda, 1946: L'elisir d'amore, Mario Costa, 1947; Il delitto di Giovanni Episcopo, Alberto Lattuada, 1947), eta pixkanaka, baita protagonista rolak ere: Campane a martello (Luigi Zampa, 1949), Miss Italia (Duilio Coletti, 1950), Vita da cani (Mario Monicelli / Steno, 1950)...
1952an Cannesen eta Berlinen izan zen Fanfán La Tulipe frantziar produkzioarekin (Christian-Jaque), eta horrek nazioarteko oihartzuna eman zion Lollobrigidari. Ordurako, bere herrialdean izar handia bilakatzen hasia zen, eta Pane, amore e fantasia-k berebiziko bultzada eman zion (Luigi Comencini, 1953), film horrekin irabazi baitzituen bere lehendabiziko interpretazio sariak.
Garai hartan egin zuen Hollywooderako jauzia ere. John Hustonek Beat The Devil filmerako deitu zuen (1953), eta lan horretan aukera izan zuen Bogartekin eta Truman Capoterekin lan egiteko —gidoilari aritu zen idazlea—. Eta hiru urte geroago, Burt Lancasterrekin eta Tony Curtisekin osatu zuen Trapeze zirku munduan girotutako dramaren hirukote sentimentala, Carol Reeden aginduetara. Urte hartan bertan, 1956an, Esmeralda izan zen Notre-Dame de Paris filmean (Jean Delannoy), eta 1959an King Vidor zinemagilearekin lan egin zuen Solomon and Sheba Biblian oinarritutako ekoizpen erraldoian.
60ko hamarkadatik aurrera, Italiako zinemagintzan zentratu zen batik bat, nahiz eta Hollywoodeko zenbait produkzio arrakastatsutan ere parte hartu zuen; esaterako, Buona Sera, Mrs. Campbell filmean (Melvin Frank, 1968). Hurrengo hamarkadan, berriz, zinema uzten hasi zen, eta gerora telesail gutxi batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola AEBetako Falcon Crest folletoian.
Orain dela hilabete gutxi batzuk albiste iturri izan zen Lollobrigida, joan den urteko irailean Italiako Senaturako hauteskundeetara aurkeztu baitzen. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223197/hirekin-zentroa-aurkeztu-dute-industria-eraldatzen-laguntzeko.htm | Ekonomia | Hirekin zentroa aurkeztu dute, industria eraldatzen laguntzeko | Mondragon Unibertsitatea da berrikuntza eta ekintzailetza zentroaren bultzatzaile nagusia. Datorren urterako martxan nahi dute. | Hirekin zentroa aurkeztu dute, industria eraldatzen laguntzeko. Mondragon Unibertsitatea da berrikuntza eta ekintzailetza zentroaren bultzatzaile nagusia. Datorren urterako martxan nahi dute. | Hirekin berrikuntza eta ekintzailetza zentroak industriaren eraldaketan eragin nahi du; hots, haren helburua da laguntza ematea gaurko industria kutsatzailea, baliabideetan intentsiboa eta balio teknologiko baxukoa industria jasangarri, digital eta balio erantsi handikoa izan dadin. Mondragon Unibertsitatea da zentroaren bultzatzaile nagusia, eta Debagoiena eskualdeko industriarentzat erreferentziazko gune izatea nahi dute. Arrasaten eraikiko dute (Gipuzkoa).
Ia zortzi milioi euroko aurrekontua du Goi Eskola Politeknikoa buru duen proiektuak, eta arduradunek espero dute datorren urterako martxan egotea. Gaur egin dute lehen harria jartzeko ekitaldi sinbolikoa; sinbolikoa, zentroa eraikitzeko lanak hasiak baitituzte jada, eta ekitaldian ez baitute kutxarik lurperatu, euriarengatik.
Vicente Atxa Mondragon Unibertsitateko errektoreak azpimarratu du, dena den, «harri bat baino gehiago jarrita egon arren» ekitaldia egitea erabaki dutela berresteko erakundeek, enpresek eta unibertsitateak industria jarduera berrien aldeko «apustuari eusten» diotela. «Apustu horren adibide garbia da Hirekin», adierazi du.
Lankidetza oinarri Hirekin zentroa 6.000 metro koadroko industria espazio handi bat izango da, eta, besteak beste, prototipoak, simulazioak eta esperimentuak egiteko ekipamenduz hornituta egongo da. Lantegiak eta tailerrak ere izango ditu, baita sorkuntza bateratuko guneak ere. Izan ere, zentroak 4.0 industrian eta fabrikazio aurreratuan jarriko du fokua, eta, horretarako, hezkuntzaren, enpresa munduaren eta ikerketaren alorreko aditu eta arituen elkarlana bultzatuko du.
Hala, enpresek egun dituzten hutsuneei erantzungo diete, Carlos Garcia Goi Eskola Politeknikoko koordinatzaile nagusiak azaldu duenez. «Gune honekin pauso bat aurrera eman nahi dugu, industriaren errealitatera are gehiago gerturatzeko». Enpresen bidelagun izango dira, proiektu berriak garatu ditzaten, beren jarduera dibertsifikatu dezaten edota berrikuntza teknologikoak txertatu ditzaten. Ekintzailetza ere sustatuko dute, industrian negozio eredu berriak sortzen laguntzeko.
Mondragon Unibertsitateaz gain, Hirekin proiektua bultzatu duten erakundeak dira: Mondragon, Saiolan, Ikerlan, Fagor taldea eta Gizabidea fundazioa, Debagoieneko Mankomunitatea, Isea, Galbaian eta Garaia Parke Teknologikoa. Espainiako Gobernuaren Zientzia Ministerioaren laguntza ere izan du egitasmoak. Dena den, proiektu irekia izanik, espero da gerora erakunde eta enpresa gehiagok bat egitea.
Erakundeetako eta enpresetako ordezkari ugari egon dira ekitaldian: Iñigo Uzin Mondragon korporazioko presidentea; Joxean Alustiza Fagor taldeko eta Gizabidea Fundazioko presidentea; Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusia eta Javier Larrañaga Ekonomia Sustapeneko diputatua; Jokin Bildarratz eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Ekonomiaren Garapeneko sailburuak; EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzar eta Madrilgo Kongresuko diputatu Aitor Esteban. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223198/ahalduntze-prozesuetan-parte-hartzen-duten-emakumeetan-aldaketak-daude-ikerketa-baten-arabera.htm | Gizartea | Ahalduntze prozesuetan parte hartzen duten emakumeetan aldaketak daude, ikerketa baten arabera | 40 eta 69 urte bitarteko emakumeak dira ahalduntze prozesuetan gehien parte hartzen dutenak. | Ahalduntze prozesuetan parte hartzen duten emakumeetan aldaketak daude, ikerketa baten arabera. 40 eta 69 urte bitarteko emakumeak dira ahalduntze prozesuetan gehien parte hartzen dutenak. | Ahalduntze prozesuek osasunean zer onura dituzten jakitea eta prozesu horien garrantzia nabarmentzea. Horiek dira Gipuzkoako ahalduntze taldeak: parte hartzeko arrazoiak eta aldaketa esanguratsuak txostenaren helburuak. Pepa Bojo psikoterapeuta da dokumentuaren egilea, eta azaldu du ahalduntze tailerretan parte hartzen duten Gipuzkoako emakumeen herenek baino gehiagok autoestimu eta segurtasun pertsonal handiagoa dutela.
Gaur egin dute txostenaren aurkezpena, eta han izan dira egilea eta Nerea Isasi Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria. Isasik adierazi du ikerketak «garrantzi handia» duela, jakiteko ahalduntze eskolek zer-nolako ekarpena egiten duten.
Dokumentuak azaltzen du 40 eta 69 urte bitartekoak direla ahalduntze prozesuetan gehien parte hartzen dutenak. Hala ere, 40 urtetik beherakoak eta 70etik gorakoak ere hasi dira parte hartzen, poliki-poliki. Lagineko emakumeen herenarendako, osasuna da parte hartzeko arrazoi nagusia. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223199/oreka-izango-du-ardatz-guggenheim-museoko-aurtengo-programazioak.htm | Kultura | Oreka izango du ardatz Guggenheim museoko aurtengo programazioak | Bilboko Guggenheim museoak zazpi erakusketa antolatuko ditu 2023an. Otsailaren 10etik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945’. | Oreka izango du ardatz Guggenheim museoko aurtengo programazioak. Bilboko Guggenheim museoak zazpi erakusketa antolatuko ditu 2023an. Otsailaren 10etik aurrera ikusi ahal izango da lehena: ‘Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945’. | Bilboko Guggenheim museoak aurreko urteetako «anbizio, asmo eta bikaintasun» berarekin ekingo dio 2023ari. Hala adierazi du Juan Ignacio Bidarte zuzendariak, goizean emandako prentsaurrekoan. Guztira, zazpi erakusketa egingo dituzte aurten. Horietatik lehena, Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945, otsailaren 10etik aurrera egongo da ikusgai.
«Oreka» izango du jomuga aurtengo programazioak, zentzu guztietan: «Erakusketek izango duten denbora tartearengatik, genero aldetik, geografikoki... Aniztasuna izango da nagusi». Hala, programazioa «publiko zabal batentzat erakargarria» izango dela ziurtatu du Bidartek, baita «askotarikoa» ere. Era berean, iazko urtea «oso ona» izan zela nabarmendu du zuzendariak: 1.289.147 milioi bisitari izan zituen. 25 urte bete zituen museoak, eta, ospakizun gisa, jarduera andana prestatu zuten urte osorako.
Hauek dira, zehazki, Guggenheimeko 2023ko programazioa osatuko duten zazpi erakusketak, hurrenkera kronologikoan:
'Joan Miró. Errealitate absolutua. Paris, 1920-1945'. Otsailaren 10etik maiatzaren 25era bitarte.
Aurtengo lehenengo erakusketak Joan Miró artista izango du protagonista. Baina, haren ibilbide osoaren errepasoa egin ordez, «funtsezko aldi bat» erakutsiko da: 1920tik 1945era bitartekoa, hain zuzen ere. Parisera egindako lehenengo bidaiarekin abiatuko da erakusketa, eta, Konstelazioak egin ondoren urte batzuk margotu gabe eman eta gero, artistak hondo zuri baten gainean margotutako obra sail handi batekin amaituko da. 82 obra egongo dira erakusgai Guggenheim museoko 105. aretoan, eta Enrique Juncosa arituko da komisario lanetan.
'Oscar Kokoschka'. Martxoaren 17tik irailaren 3ra bitarte.
Oskar Kokoschka artista austriarraren atzera begirakoarekin osatuko dute urteko bigarren erakusketa. Vienako modernismoaren erreferentetzat hartzen da Kokoschka, eta haren ibilbide osoa erakutsiko da, 140 artelanen bitartez. Diziplina ugaritan aritu bazen ere, artea izan zen haren bizitzako hari nagusia. «Kontzientziak astintzeko tresna gisa ulertzen zuen artea», kontatu du Marta Blaviak, Dieter Buchhart eta Anna Karina Hofbauer komisarioen laguntzaileak. Ekintzailea izan zen aktibismo politikoaren testuinguruan, baita arte figuratiboaren bultzatzailea ere. Parisko Arte Modernoko Museoarekin elkarlanean osatuko dute erakusketa.
'Lynette Yiadom-Boakye'. Maiatzaren 31tik irailaren 10era bitarte.
Zorion, adiskidetasun zein bakardade uneetan irudikatutako pertsonaien erretratuak egiteagatik egin zen ezagun Lynette Yiadom-Boakye artista eta idazle britainiarra. Fikziozko pertsonaiak erakusten ditu bere lanetan, eta, zenbaitetan, animaliak ere azaltzen dira horiekin batera. Obrei lasai begiratzeko gonbita egin nahi die ikusleei, eta artelan bakoitzaren izenburuek ere gogoeta bultzatuko dute. 2020 eta 2023 bitartean sortutako 65 obra egongo dira ikusgai erakusketan, eta katalogo ilustratu bat ere izango du.
'Yayoi Kusama: 1945etik gaur egunera'. Ekainaren 27tik urriaren 8ra bitarte.
Japoniako Yayoi Kusama artista eta idazlearen atzera begirakoa izango da urteko laugarren erakusketa. Azken zazpi hamarkadetan, ikuspegi abangoardista landu du artistak. Betiere, estetika pertsonal berezia eta bizitzaren filosofia ardatz hartuta. Bigarren Mundu Gerran egin zituen lehen marrazkietatik abiatuko da erakusketa, eta gaur egunera bitarte egin dituen 200 obra inguru ikusi ahal izango dira. Besteak beste, pinturak, marrazkiak eta eskulturak. Kronologikoki eta gaika antolatuta egongo da erakusketa, eta sortzaileak bere ibilbidean landutako askotariko gaiak erakutsiko ditu. Tartean, infinitua, natura kosmikoa, heriotza eta bizitza.
'Picasso. Materia eta gorputza'. Irailaren 29tik 2024ko urtarrilaren 14ra bitarte.
50 urte beteko dira aurten Pablo Picasso hil zenetik, eta, haren omenez, artistak egindako 45 eskultura erakutsiko dira. Giza gorputza izango da erakusketaren ardatza, eta artistak jorratutako askotariko estiloak jasoko ditu. Erakusketa hau da Guggenheimek 2023an espero duen bildumarik esanguratsuenetako bat.
'Marine Hugonnier: landa txostenak'. Urriaren 27tik 2024ko urtarrilaren 21era bitarte.
Dokumental eta fikzio estrategiak erabiltzen ditu Marine Hugonnier artistak obrak egiteko. Behaketa hartzen du oinarri gisa, eta aurrez aurre begiratzen dio irudikatu nahi duen horri. Erakusketaren bitartez, artistak azkenaldiko praktika eta praxi filmikoaren inguruan duen ikuskera erakutsiko da. Film & Video programaren proposamena izango da, eta Manuel Cirauqui arituko da komisario lanetan.
'Gego: infinitua neurtzen'. Azaroaren 3tik 2024ko otsailaren 4ra bitarte.
Gego (Gertrud Goldschmidt) artistaren obrari eskainiko diote urteko azken erakusketa. Sortzaileak abstrakzioaren inguruan zuen ikuspegiaren bilakaera jorratuko da erakusketan, eta askotariko eskulturak, marrazkiak, grabatuak, liburuak eta ehunak erakutsiko dituzte. |
2023-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223200/fvem-eta-metalgintzako-sindikatuak-hilaren-23an-elkartuko-dira-berriz.htm | Ekonomia | FVEM eta metalgintzako sindikatuak hilaren 23an elkartuko dira berriz | Bi aldeek beren proposamenak azaldu dizkiete Jaurlaritzari, eta hark zehaztu du hurrengo hitzordua. ELAk nabarmendu du mobilizazioak direla lan ituna lortzeko modurik onena. | FVEM eta metalgintzako sindikatuak hilaren 23an elkartuko dira berriz. Bi aldeek beren proposamenak azaldu dizkiete Jaurlaritzari, eta hark zehaztu du hurrengo hitzordua. ELAk nabarmendu du mobilizazioak direla lan ituna lortzeko modurik onena. | Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioa geldirik egon da azken asteotan. Izan ere, ituna negoziatzeko mahaia abenduaren 21ean bildu zen azkeneko aldiz. Eta adostasunik gabe amaitu zuten bilera. Negoziazioan aurrerapauso bat eman nahian, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailari bitartekaritza lanak egiteko eskatu zioten joan den astean. FVEM patronalak ere onartu zuen bitartekaritza. Hori dela eta, gaur batu dira lehen aldiz hiru aldeak. Elena Perez Barredo laneko sailburuordeak bi aldeen proposamenak entzun ditu, eta beste hitzordu bat antolatu du urtarrilaren 23rako. Baiezkoa eman dute sindikatuek, baita patronalak ere.
CCOOk, LABek eta UGTk negoziazioarekin eta bitartekaritzarekin jarraitzearen alde egin dute: «Bizkaiko metaleko langileen eskubideak eguneratuko dituen akordio bat lortzen saiatzeko». Hiruen artean ordezkaritzaren %59 dute, lan hitzarmena berresteko nahikoa. Nahiz eta ELA sindikatuaren ustez —ordezkaritzaren beste %41 du— bilerak negoziazio mahaian egin behar diren, joan den astean argi utzi zuen bitartekaritza egotekotan bileran parte hartuko zuela. Eta hala izan da. Haien ustez, patronalak azaroan egindako proposamena hobetu beharko luke. Sindikatuak negoziatzeko borondatea erakutsi du. Hala ere, uste du «hitzarmen duina» lortzeko modurik onena mobilizazio eta greba gehiago antolatzea dela.
Duela urtebete baino gehiago osatu zuten Bizkaiko metalgintzaren mahaia, 56.000 langileri eragiten dien lan hitzarmena berritzeko. Ordutik, hogei bilera baino gehiago egin dituzte sindikatuek eta FVEMek, baina ez dute akordiorik lortu. FVEMek azaroaren amaieran egin zuen bere azken proposamena. Sindikatuek, berriz, abenduan; baina patronalak ez zuen onartu.
2022an, gainera, langileek 11 greba egun egin zituzten. Mobilizazio horietan parte hartu zuten hainbat langile deklaratzera deitu dituzte egunotan. Eta, babesa adierazteko, elkarretaratzeak antolatu dituzte CCOOk, LABek eta UGTk. Protestetan, Segurtasun Sailaren jarrera salatu dute, euren partetik langileek «kolpeak, leporatzeak eta Poliziaren azpijokoak» jaso dituztelako. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223229/bertan-behera-utzi-dituzte-baiona-eta-hendaia-arteko-trenak-eta-baiona-eta-donibane-garazi-artekoak.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dituzte Baiona eta Hendaia arteko trenak eta Baiona eta Donibane Garazi artekoak | Haizearengatik hartu dute neurria, eta TER konpainiak ez du ordezko zerbitzurik jarri | Bertan behera utzi dituzte Baiona eta Hendaia arteko trenak eta Baiona eta Donibane Garazi artekoak. Haizearengatik hartu dute neurria, eta TER konpainiak ez du ordezko zerbitzurik jarri | TER tren konpainiak gaur goizaldean ohartarazi duenez, tren zerbitzua bertan behera utzi dute Baiona eta Hendaia eta Baiona Donibane Garazi artean.
«Haize bortitza» espero dutela eta «segurtasun arrazoiengatik» hartu dute neurria, azaldu dutenez.
Erabiltzaileek galdetu diete zer garraio zerbitzu jarri duten trenak ordezkatzeko, eta halakorik ez dagoela erantzun diete. «Orduko 120 kilometroko ufadak espero ditugu, autobus konpainiak ere ez dira ibiliko, segurtasun neurri gisa». |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223230/80-urteko-gizonezko-baten-gorpua-aurkitu-dute-bermeon.htm | Gizartea | 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeon | Atzotik zegoen galduta, eta portuan topatu dute, hilda | 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeon. Atzotik zegoen galduta, eta portuan topatu dute, hilda | Gaur goizaldean 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeoko portuan (Bizkaia). Atzo gauean senideek ohartarazi zuten etxetik falta zela, euri eta haize denboralearen erdian, eta larrialdi zerbitzuek hura bilatzeko operazioa antolatu zuten.
01:00ak aldera, Gurutze Gorriaren ontzi bateko kideek topatu dute gorpua. Auzi medikuak aztertzen ari dira gorpua, eta Ertzaintzak ikerketa hasi du, gizona nola hil zen argitze aldera. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223231/eneko-compains-sadarren-banderak-kentzeko-emandako-agindua-erabat-arbitrarioa-da.htm | Kirola | Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da» | EHUko Konstituzio Zuzenbide irakaslea da larunbatean segurtasun indarrek kendu zituzten banderen jabea. Twitterren azaldu du bere ikuspuntua. | Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da». EHUko Konstituzio Zuzenbide irakaslea da larunbatean segurtasun indarrek kendu zituzten banderen jabea. Twitterren azaldu du bere ikuspuntua. | «Bideoan ageri direnetako bat naiz, eta kentzen dituzten banderen jabea. Gertatutakoa ez da zerbait berria; jende askori gertatu zaio. Berria dena da irudiak zabaldu izana». Horrela hasi du Eneko Compains EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakasleak Twitterren idatzi duen haria. Han azaldu du joan den larunbatean Iruñeko Sadar estadioan zer gertatu zitzaion, eta legediaren aldetik ere aztertu du segurtasun indarren jokabideak duen oinarri falta. Compains da zabaldu den bideoan segurtasun indarrekin eztabaidan ageri dena.
Larunbatean, Sadarreko harmailetan, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako kideek pankarta bat erakutsi zuten hainbat minutuz (eurek bota zuten ondoren), eta, hori ikusita, baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko agindua eman zuen Espainiako Poliziaren koordinatzaileak, estadioko segurtasun indarren buruak. Beste batzuen artean, Compainsek eskegita zeuzkan Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat kentzera joan ziren agenteak; txistuak eta protestak eragin zituen horrek, eta, azkenean, ikurrak erakutsi ahal izan zituen zaleak. Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko haur batek zuen pankarta kentzen ere saiatu ziren.
Horrela azaldu du Compainsek bere kasua: «Arazoak estadioaren sarreran bertan hasi ziren. Guardiak esan zidan ez zekiela Euskal Herriko armarria zuen ikurrinarekin pasatzerik banuen edo ez. Zergatik? Ez zuen erantzun. Orduan, alboan zuen Espainiako Poliziari galdetu zion, eta hark: «Zalantzaren aurrean, ez dadila pasa». Badakizue, Polizia beti pro libertate, askatasunaren benetako zaindariak. Igarri dadila ironia».
Azkenean, bandera kendu eta minutu batzuk izan zuten zain, baita partida hasita zegoela ere. Azkenean, hainbat aldiz eskatu eta gero, itzuli zioten bandera Compainsi, eta igo zen harmailetara. Segurtasun indarrak minutu gutxi geroago azaldu ziren berriro, banderak kentzeko aginduz. Ezetz esan zuen zaleak, eta orduan gertatu zen bideoan ageri den momentua; han, guardiek indarrez kentzen dituzte banderak, Compainsekin eztabaidan ari diren bitartean.
«Zer arauren arabera zentsuratzen dituzte ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat? Denboraldi osoa daramat-eta haiek jartzen! Erantzunik ez. Aginduaren arduraduna nor zen esateko exijitu nien. Klubaren aginduak zirela soilik esan zidaten. Borra atera zuen batek. Azaldu nien urteak neramatzala leku horretan bertan banderak jartzen, baina ez zegoen zereginik».
Azkenean, hainbat minutuko tentsioaren ostean, lortu zuen bere helburua Compainsek, eta ez zituzten eraman ikurrina eta bandera.
Legezko oinarririk ez
Zuzenbidean aditua izanik, EHUko irakasleak ikuspuntu horretatik ere begiratu dio gertatutakoari: «Ez da Sadarren banderekin arazoak ditudan lehen aldia. Urrutira joan gabe, denboraldi honetan bertan SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko bandera batekin sartzea eragotzi zidaten. PCE Espainiako Alderdi Komunista legezkoa da; beste alderdi komunista batzuk ere bai; baina, aizu, zu ezin zara bandera komunista batekin sartu. Zergatik? Zer lege oinarrirekin? Honek zer lotura du antibiolentziarekin? Non geratzen da Espainiako Konstituzioak sagaratzen duen adierazpen askatasuna?», galdetu du.
«Noski, eskatu arren, inork ez dizu ematen araua azaltzen duen paperik. Erabat erabaki arbitrarioa da». Gogoratu du konstituzioak dioenez ezin dela zentsurarik ezarri aurretiaz; hau da, herritar batek nahi duena esan dezakeela, eta, ondoren, esandakoa delitua baldin bada, epaitu ahal izango dutela. «Sadarren, hego harmailan behintzat, etengabea da aurretiazko kontrola, absolutua, eta justifikaziorik gabea», gehitu du.
«Egun batetik bestera, legedia aldatu gabe, lehen normal jartzen zenuen bandera legez kanpokoa da, dirudienez, hego harmailan agertu den pankarta batek segurtasunaren arduraduna molestatu duelako. Izan ote liteke arbitrarioagoa?», galdetu du, Poliziaren jokabidea legearen kontrakoa dela azpimarratu aurretik.
Amaitzeko, bere ondorioak idatzi ditu Compainsek: «Azkenean, erakusten dutena da ikurrina eta Nafarroako bandera direla Polizia, nabarreroak eta futbol modernoaren defendatzaile guztiak molestatzen dituzten sinboloak. Beraz, hurrengo jardunaldian nire banderekin joango naiz Sadarrera, eta jende gehiago ere animatzea espero dut. Gure herrian, gure ikurrak!».
EH Bilduren galdera
Compains ez zen izan atzo Twitterren idatzi zuen bakarra. Haren haria baliatuta, Maiorga Ramirez Nafarroako Parlamentuko kideak (EH Bildu) iragarri zuen ahozko galdera bat egingo diola gobernuari «gaiaren inguruan zer iritzi duten jakiteko eta adierazpen askatasuna defendatzeko zer neurri hartuko dituzten argitzeko». Honela gehitu zuen: «Oinarrizko eskubide baten urraketa ez da erakunde baten kontua: guztioi eragiten digu». Galdera horren erantzuna urtarrilaren 26ko saioan heldu daiteke. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223232/jauzi-ekosoziala-aurkeztu-dute-ekotopaketen-laquoindarraraquo-kalera-ateratzeko-asmoz.htm | Gizartea | Jauzi Ekosoziala aurkeztu dute, Ekotopaketen «indarra» kalera ateratzeko asmoz | Pobrezia eta xahuketa energetikoaren kontrako hainbat ekintza egingo ditu dinamikak udara bitarte; lehena, otsailaren 17an. Udara ostean, eztabaida zabalduko dute, dinamikak zer «forma zehatz» hartu behar duen erabakitzeko. | Jauzi Ekosoziala aurkeztu dute, Ekotopaketen «indarra» kalera ateratzeko asmoz. Pobrezia eta xahuketa energetikoaren kontrako hainbat ekintza egingo ditu dinamikak udara bitarte; lehena, otsailaren 17an. Udara ostean, eztabaida zabalduko dute, dinamikak zer «forma zehatz» hartu behar duen erabakitzeko. | Iragarritako urratsak egiten ari dira Ekotopaketen bultzadaz ekologismoaren bueltan antolatu zirenak. Irailaren hondarrean eta urri hasieran Portugaleten (Bizkaia) egindako topaketen azken egunean erabaki zuten «lan dinamika» bati ekitea, eta gaur aurkeztu dute, Donostian: Jauzi Ekosoziala, «oraindik etxe bihurtu ez den mugimendu bat». Alaitz Ajuriagerrak eta Arrate Zelaia dinamikako kideek irakurri dute aurkezpen testua, atzean beste zenbait kide zituztela.
XXI. mendean mugarri izan diren hiru gertakariri erreparatu diete dinamikako kideek, azaltzeko gizarteak «talka» egin duela «planetaren muga biofisikoekin»: 2008ko krisi ekonomikoa, pandemia eta Ukrainako gerra. «Testuinguru honetan, zeinetan lurrak utzi dion egonkorra izateari, Ekotopaketak antolatu genituen, eta, orain, kalera atera nahi dugu orduan pilatutako indarra».
Honela ezaugarritu dute mugimendua: «Plurala eta eraginkorra, propositiboa, Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan artikulatzen hasiko dena, hegemonia neoliberalaren aurka eta bizitzaren alde, egiturazko eraldaketei bidea irekiz». Ibilian egin nahi dute bidea, borrokan. Hala, udara bitarte kanpaina bat egingo dute, eta, udaren ondoren, «eztabaida prozesua» zabalduko dute, «tresna honek izan behar duen forma zehatzaz eztabaidatzeko pertsona eta eragile askotarikoekin».
Urrian jada zabaldu zuten hainbat eragilez osatutako antolakunde handi bat sortzeko aukera, iritzita, besteak beste, gaur egun eragile ekologista asko dauden arren horiek tokian tokiko edo sektorekako proiektuen inguruan ardaztuta daudela batez ere. Horiei eutsita beste lan esparru batzuetara hedatzeko asmoa azaldu zuten.
Pobrezia eta energia, elkar hartuta
Momentuz, baina, lehen fasea azaldu dute. Haien luxua gure fakturak izeneko kanpainaren bidez hainbat ekintza egingo dituztela aurreratu dute; lehenengoa, otsailaren 17an, Pobrezia Energetikoaren Aurkako Nazioarteko Egunean. «Mundu mugatu honetan» pobrezia eta xahuketa «txanpon beraren bi aldeak» direla adierazi dute, eta pobrezia energetikoaz aritzean «energiaren xahutzeaz» hitz egin beharko litzatekeela. Zenbait aldarrikapen egingo dituzte, «trantsizio ekologiko eta sozial justuaren» alde. Batetik, pobrezia energetikoa amaitzeko eskatuko dute. «Iberdrolako lehendakari Ignacio Galanek 13 milioi euroren irabaziak ditu, baina gure lurraldean 100.000 lagunetik gora daude pobrezia energetikoan», salatu dute. Era berean, energia «publifikatzeko» ere eskatuko dute, «oinarrizko beharra» denez gero.
Erregai fosilak erabiltzearen kontra ere egingo dute: «Geratzen zaigun klima eta natura babestu behar ditugu, Hego Euskal Herriko ziklo konbinatuko zentralak itxiz, hasteko». Azkenik, «luxua mugatu» behar dela azpimarratuko dute. Denek «nahikoa» izateko, «xahuketa mugatzen goitik» hasi behar dela esan dute, eta adibide bat jarri: «Espainiako Estatuan aberatsenek bost aldiz CO2 gehiago isurtzen dute. Argi dago: aberatsak ez dira jasangarriak».
Ekologismoaren bueltan antolatzeko deia ere berretsi dute. Norberak auzi horretan egin dezakeen ekintzarik onena «kolektiboan antolatzea» dela aldarrikatu dute. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223233/errefuxiatuak-hartzeko-zentro-bat-jarriko-dute-gasteizen.htm | Gizartea | Errefuxiatuak hartzeko zentro bat jarriko dute Gasteizen | Espainiako Gobernuak proiektua lizitatu du. Gasteizko Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute. Gorka Urtaranek ez du gogo onez hartu proiektua. | Errefuxiatuak hartzeko zentro bat jarriko dute Gasteizen. Espainiako Gobernuak proiektua lizitatu du. Gasteizko Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute. Gorka Urtaranek ez du gogo onez hartu proiektua. | Espainiako Gobernuko Migrazioen Estatu Idazkaritzak erabaki du Nazioarteko Babeserako Harrera Zentro bat jarriko duela Gasteizen, Arana Klinikaren eraikin zaharrean. Asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzako zentro bat izango da. Gisa horretako lehena izango da Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuak emandako informazioaren arabera, bertan arta soziala, psikologikoa eta juridikoa eskainiko zaie iheslari eta errefuxiatuei, urtebetez gehienez. Lan eta formakuntzarako trebakuntza ikastaroak ere jasoko dituzte bertan. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak. 14,1 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko, eta zentroa 2024an zabalik egotea aurreikusi du. Duela hamar urte itxi zuten Arana egoitza zaharrean eraikiko dute iheslarientzako zentro berria. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadroko azalera. Zentroa lehenbailehen martxan jarri nahi du Madrilek, gatazka eta gerra egoeretatik ihes egiten dutenen nazioarteko babes eskaerek «nabarmen gora» egin dutelako azkenaldian. Zehazki, Migrazioen Estatu Idazkariak emandako datuen arabera, azken sei urteotan Espainian %20 egin dute gora asilo eskaerek, eta egun Espainian irekita dauden lau harrera zentroak ez dira aski eskaera horiei denei erantzuteko.
Gasteizko alkatea, aurka Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ez du begi onez hartu proiektua. Gasteizko Udalak uztailean izan zuen Madrilgo gobernuaren asmoen berri, eta orduan ere aurka zegoela esan zion alkateak ministerioari. Urtaranek gaitzetsi du Espainiako Gobernuak «aldebakarreko erabakia» hartu duela Arana klinika zaharra nazioarteko harrera zentro gisa erabiltzeko, eta ohartarazi Madrilek aintzat hartu beharko lukeela «Euskadiren errealitatea» eraikinari erabilera hori emateko orduan. Nolanahi ere, Gasteizko Udalak ez du eskumenik eraikinaren gainean, Espainiako Gobernuarena baita. EH Bilduk iragarri du informazio zehatza eskatuko diotela Espainiako Gobernuari proiektuaren inguruan. PPk, berriz, azalpenak eskatuko ditu Gasteiz zentro hori jartzeko aukeratu izanaren arrazoien gainean, eta «gaia isilpean» kudeatzea leporatu die Madrilgo gobernuari eta EAJri. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223234/baliteke-elurra-kostaldean-ere-egitea-bihar.htm | Gizartea | Baliteke elurra kostaldean ere egitea bihar | Goizean garraio zerbitzu ugari trabaturik geratu dira euriteengatik, eta zenbait errepide itxi dituzte elurteen ondorioz. Biharko espero da elur gehien. | Baliteke elurra kostaldean ere egitea bihar. Goizean garraio zerbitzu ugari trabaturik geratu dira euriteengatik, eta zenbait errepide itxi dituzte elurteen ondorioz. Biharko espero da elur gehien. | * Bertan behera utzi dituzte Baiona eta Hendaia arteko trenak eta Baiona eta Donibane Garazi artekoak.
* 80 urteko gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bermeoko portuan.
* Gauerako, elur maila 400 metro inguruan izanen da zenbait tokitan. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223235/hiru-pertsona-atxilotu-dituzte-sestaon-hilketa-saiakera-bat-egotzita.htm | Gizartea | Hiru pertsona atxilotu dituzte Sestaon, hilketa saiakera bat egotzita | Itxuraz, emakume batek senarra hiltzeko eskatu zion ezagun bati, diru truke. Emakumea eta erasoa egitea egozten dioten gizona espetxera bidali dituzte. | Hiru pertsona atxilotu dituzte Sestaon, hilketa saiakera bat egotzita. Itxuraz, emakume batek senarra hiltzeko eskatu zion ezagun bati, diru truke. Emakumea eta erasoa egitea egozten dioten gizona espetxera bidali dituzte. | Ertzaintzak 45 urteko emakume bat eta 18 urteko bi gizonezko atxilotu ditu Sestaon (Bizkaia), hilketa saiakera batekin zerikusia dutelakoan. Epailearen aurretik igaro ostean, gazteetako bat aske utzi dute, eta beste biak espetxera bidali dituzte. Itxuraz, emakumeak senarra hiltzeko eskatu zion, diru truke, gizonezkoetako bati.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak kontatu du. Haien esanetan, ostiral gauean jende gutxi ibiltzen den Sestaoko paraje batera joan zen bikotea, eta emakumeak telefono dei bat jaso zuen. Autotik atera zen, eta atea zabalik utzi zuen. Orduan, ezezagun bat autoan sartu zen, eta gizonari kolpeak eman zizkion, eta aizto bat lepoan sartzen saiatu zen. Biktimak, ordea, erantzutea lortu zuen, eta, liskar baten ondoren, erasotzaileak ihes egin zuen.
Biktimak larrialdi zerbitzuei deitzea lortu zuen, eta Ertzaintza eta osasun langileak erasoaren lekura iritsi ziren. Zaurien ondorioz, gizona ospitale batera eraman behar izan zuten, baina egunean bertan jaso zuen sendagiria.
Ertzaintza gertatuakoa ikertzen hasi zen, eta ondorioztatu du emakumeak ezagun bat konbetzitu zuela diru truke senarra hiltzeko. Gainera, egindako azterketekin, ikusi dute espetxera bidali duten gizonezkoa ostiral goizean biktimaren etxera joan zela delitua egiteko asmoarekin, baina azkenean ez zuela egin.
Larunbat arratsaldean atxilotu zuten emakumea, eta gauean kartzelara bidali duten gizona. Igande goizean atxilotu zuten hirugarrena, gertakariekin zerikusia duelakoan. Atzo pasatu ziren hirurak Barakaldoko epaitegitik (Bizkaia), eta espetxera bidali zituen emakumea eta senarra hiltzea eskatu zion gizona; bestea aske geratu zen. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223236/gazteak-zuzendaritzetan-sartzeko-laquokuotakraquo-nahi-ditu-zedarriak-plataformak.htm | Gizartea | Gazteak zuzendaritzetan sartzeko «kuotak» nahi ditu Zedarriak plataformak | «Belaunaldien arteko ekitate helburu handiak» bete daitezen nahiko luke goi enpresarioen klubak, 'Euskal Z Belaunaldia' izendatu duen txostenean dioenez. «Presazkotzat» jotzen du «urrats jakinak» egitea «hezkuntza sistema malgu baten alde». | Gazteak zuzendaritzetan sartzeko «kuotak» nahi ditu Zedarriak plataformak. «Belaunaldien arteko ekitate helburu handiak» bete daitezen nahiko luke goi enpresarioen klubak, 'Euskal Z Belaunaldia' izendatu duen txostenean dioenez. «Presazkotzat» jotzen du «urrats jakinak» egitea «hezkuntza sistema malgu baten alde». | Goi enpresari ezagun batzuek osatzen duten Zedarriak plataformak zenbait proposamen egin ditu 18 eta 30 urte arteko gazteen inguruan, plataforma horren hirugarren azterketan. Gazteek erakundeen zuzendaritzetan sartzeko erraztasunak beharko lituzketela helarazi du azterketak, eta «eztabaida bat irekitzea» proposatu du «parte hartzeko kuotak» ezartzeko helburu horrekin. «Enpresen erabakietan, erakunde publikoetan eta GKEetan» gazte gehiago nahi ditu Zedarriak klubak.
«Belaunaldien arteko ekitate helburu handiak» lortzeko mahairatu du enpresarien plataformak ideia hori, eta zuzendaritza organoen sexu arrakalari aurre egiteko erabiltzen den mekanismoaren antzekoa luke. Txostenak gogoratzen du eusko legebiltzarkideen batez besteko adina 48 urtekoa dela, eta soilik hiru kide daudela 30 urtetik beherakoak 75 parlamentarien artean. «Sozietate kotizatuetan 60,5 urteko batezbestekoa dago Espainian», dio azterketak, berriro belaunaldien erreleboa egoki egiteko beharra azpimarratuta.
Zedarriak-ek ere baditu etxeko lanak egiteko euren kideen adinaren batezbestekoa jaisteko, plataformak berak onartu duenez 63 urtekoa baita batezbesteko hori. «Ezaugarri hori zuzentzeko» proiektuak bultzatu nahi dituztela gaineratu dute txostenean.
2022ko apirilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera sozioekonomikoari buruzko txosten bat egin zuen Zedarriak plataformak, bere bigarrena, eta hautsak harrotu zituen, Eusko Jaurlaritzak ez zuelako ongi hartu azterketaren ondorio kritikoa. Goi enpresari ezagun batzuek babestu zuten, esaterako, Pedro Luis Uriartek, Velatiako taldeko presidente Javier Ormazabalek, Aernnovako presidente Iñaki López Gandasegi, Cristina Garmendia eta CIE Automotiveko presidente Anton Praderak.
Hezkuntza sistema «malgua»
Gaur kaleratutako txostenean, berriz, hezkuntzari ere erreparatu dio Zedarriak plataformak, harentzat «presazkoa» baita «urrats jakinak» ematea «hezkuntza sistema malgu baten alde». Kanpotik Euskal Herrira datozen familiei begira egin dio aipamena hezkuntzaren alorrari plataformak, «mugikortasun geografiko handia» ei dutelako familia batzuek, eta haien «seme-alaben hezkuntzaibilbideak soluzio azkarrak» behar dituelako. Zedarriak-en txostenak ez ditu exijentzia linguistikoak aipatu, ezta euskara hitza idatzi ere, baina zabalik utzi dio atea «sistema malgu» baten eskaera euskararen exijentziarekin lotzeko interpretazioari.
Edonola ere, goi enpresarien plataformak behin eta berriro azpimarratu du «gazteen parte hartzea bultzatu» behar dela lehenbailehen, euskal gizartearen «oraina eta geroa baldintzatuko duten erabakietan» egoteko. «Erretiro sistema, etxebizitza alokairuaren arautzea eta etxebizitzaren erosketa, egonkortasuna eta langile gazteen lan kontratuen soldatamaila» aipatzen ditu Zedarriak-ek, gazteek parte hartzeko eztabaidagai gisa. «Belaunaldien arteko itunean erabaki giltzarri horietan» gazteek inplikaturik egon behar dutela uste du.
Azterketaren amaieran, zenbait ondorio atera ditu plataformak, eta horietako batean iragartzen dute «beste eragile batzuekin batera» Zedarriak saiatuko dela sustatzen «beharrezkoa den bat egitea hezkuntza sistemaren, enpresaren eta erakundeen artean». Plataforma «praktika hobeak identifikatzen eta martxan jartzen» saiatuko da «euskal enpresa egokitu dadin» lehenbailehen gazteen errealitatera, eta, modu horrtetan, «erakargarriagoa» izan dadin «Z belaunaldiarentzat». |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223237/sayas-eta-adanero-pprekin-aurkeztuko-dira-hauteskundeetan.htm | Politika | Sayas eta Adanero PPrekin aurkeztuko dira hauteskundeetan | Nafarroan «zentro-eskuina batu» egin dela aldarrikatu du Nafarroako PPko presidente Javier Garciak, eta eskua luzatu die «bat egin nahi duten guztiei» | Sayas eta Adanero PPrekin aurkeztuko dira hauteskundeetan. Nafarroan «zentro-eskuina batu» egin dela aldarrikatu du Nafarroako PPko presidente Javier Garciak, eta eskua luzatu die «bat egin nahi duten guztiei» | Jauzia egiteko prest direla irudikatu dute gaur goizean Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas diputatuek. Javier Garcia Nafarroako PPko presidentea alderdiaren egoitzaren aurrean zain zituela iritsi dira alderdiaren egoitzara, 11:00ak puntuan. Bilera aurretik irudiekin adierazi dutena hitzekin jaso dute amaitutakoan. Sayas eta Adanero PPren aterkipean aurkeztuko dira bozetan.
Oraindik, baina, akordioaren letra txikia jakitea falta da. Izan ere, aurkeztutako akordioan ez du zehazten zer hauteskunde zerrendatan aurkeztuko diren. Garciak azaldu duenez, Adanerok eta Sayasek iaz sortu zuten plataformarekin lortu dute akordioa, eta hura oraingoz «udal eta foru hauteskundeetara» mugatuko da. Akordioa udazkenean egitekoak diren Espainiako Gorteetarako bozetara zabalduko ote den galdetuta, ez du argitu. «Aurrerago azalduko ditugu xehetasunak», esan du Garciak.
«Iaz plataforma sortu genuen zentro-eskuinean alternatiba sendo eta erreal bat sortzeko. Hori lortu dugu gaur. Alternatiba honek Bilduk babestutako Txibiteren gobernuari aurre egingo dio, baita Sanchezi ere», esan du Sayasek, eta gaineratu du «ilusioa» piztuko duela espazio horretan. «Umezurtz sentitu diren boto emaile askok eskertuko dute zatitu nahi izan dutenen aurrean elkartzeko eta alternatiba sendo bat aurkezteko gai izan izana gu», nabarmendu du Sayasek.
Bide beretik, Adanerok uste du proiektu hori «benetako alternatiba» dela, eta ez dela egungo gobernuen makulu izango. «Argi dugu Sanchezekin ez dela itunik egin behar, eta demokratikoki irabazi behar zaiola Nafarroako Gobernua eta Espainiakoa utz ditzaten». Hitzok zuzenean egiten diote erreferentzia bakarrik aurkezteko UPNren erabakiari. Javier Garciak gaineratu du erabaki horrek «arrazoi pertsonalak» baino ez dituela.
Denbora gutxi pasatu da Nafarroako PPko presidente izendatu zutenetik abenduan, eta pozarren azaldu da goizean Javier Garcia, UPNtik kanpoko eskuineko eremu zabala bere alderdiaren markaren pean aurkeztuko delako. «Gaur-gaurkoz Alderdi Sozialista honekin itunik egingo ez dela ziurtatzen duen berme bakarra da PP». Ciudadanosek bat egingo al duen galdetuta, Garciak erantzun du eskua luzatzen diela «bat egin nahi duten guztiei».
UPNrekin hitzartuko al duten galdetuta, Garciak PPren esku utzi du zentro eskuinaren batasuna. Haren ustez, Navarra Sumako akordioa «hautsi duena UPNren egungo buruzagi Javier Esparza izan da».
PP alderdian izena eman al duten galdetuta, Adanerok ukatu egin du. Ez du baztertzen aurrerago hori egitea. Berez, UPNk bi urte eta erdirako kanporatu zituen, eta, epemuga hori amaituta, alderdiaren diziplina pean jarraituko lukete. Horri buruz galdetuta, Adanerok berretsi du de facto alderditik kanporatu zituztela. Iazko otsailean Nafarroa Arenan egindako kontseilu politikoko oihuak iltzatuta geratu zaizkio oroimenean. Bertan, alderdiko kideek «kanpora, kanpora!" oihukatu zieten.
Bilera aurretik
Bilera hasi aurretik, Sergio Sayasek eta Carlos Garcia Adanerok irribarre zabal batekin agurtu dute Garcia, eta hark barrura gonbidatu ditu. Ez dute adierazpenik egin, baina hala irudikatu dute bilkura, eta, horrela, agerian utzi dute PPk eta bi diputatuek euren asmoa.
UPNren Vianako Printzearen egoitzaren eta PPren Plazaola kaleko egoitzaren artean 300 metro eskas daude. Geografikoki zein Ideologikoki bi alderdiak oso gertu izan arren —legealdi honetan Navarra Sumaren barnean egon dira UPN eta PP, Ciudadanosekin batera—, oraintxe harremanak ez dira bere onenean. Hain zuzen ere, UPNk maiatzeko foru eta udal bozetara bakarrik aurkezteko mugimenduak eta PPk kanporatutako bi diputatuak bereganatzeko saioak handitu egin du arrakala.
UPNko zuzendaritzako kide Marta Alvarezek agerian utzi du hausturaren tamaina. Haren ustez, iragarritako amaiera baten kronika da Sayasen eta Adaneroren bilakaera. «Sayasek eta Adanerok bere alderdiari eta nafarrei gezurra esan eta traizio egin zieten, eta Alderdi Popularrak bere bazkideari eta espainiarrei traizio egin eta gezurra esan zien». Gaur egun Nafarroako Parlamentuan Navarra Sumako alderdi bakoitza bere kabuz dabilela baieztatu du.
Txibitek PP kritikatu du
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakari eta PSNren lehendakarigaiak adierazi du «itsusi» geratzen dela alderdi batek transfugei toki egin nahi izatea. «Ez dut zalantzan jarriko beste alderdi baten estrategia politikoa, baina transfugak izan diren bi pertsonekin negoziatzeak adierazten du ongi zein den egungo PPren dinamika». |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223238/txinako-biztanleriak-behera-egin-zuen-iaz-61-urtean-lehen-aldiz.htm | Mundua | Txinako biztanleriak behera egin zuen iaz, 61 urtean lehen aldiz | Asiako erraldoiak 2021ean baino 850.000 biztanle gutxiago zituen 2022an, herrialde horretako Estatistika Bulego Nazionalaren arabera. Jaiotza tasaren beherakadak eragina izan du biztanlerian. | Txinako biztanleriak behera egin zuen iaz, 61 urtean lehen aldiz. Asiako erraldoiak 2021ean baino 850.000 biztanle gutxiago zituen 2022an, herrialde horretako Estatistika Bulego Nazionalaren arabera. Jaiotza tasaren beherakadak eragina izan du biztanlerian. | Munduko biztanleriak zortzi mila milioi pertsonaren langa gainditu duen honetan, Txinak beherakada izan zuen iaz, 1961etik lehen aldiz, herrialde horretako Estatistika Bulego Nazionalak argitaratutako datuen arabera. Hain zuzen, munduko herrialderik jendetsuenak 1.411,75 milioi herritar zituela amaitu zuen 2022a: zehazki, 2021eko abenduan baino 850.000 biztanle gutxiagorekin —1.412,6 milioi biztanle zituen—.
Ikusi gehiago: Munduko biztanleriak 8.000 milioi pertsonaren langa gainditu du jadanik
Munduko Bankuaren arabera, biztanleria duela 61 urte apaldu zen azkenekoz Asiako erraldoian. 1961ean zazpi milioi biztanle inguru galdu zituen, besteak beste 1958tik urte horretara Txinako Gobernuak abiarazitako plangintza sozioekonomikoak huts egin zuelako, eta gosete handi bat izan zelako horren ondorioz.
Txinako prentsa ofizialak aurreko astean ere eman zuen biztanleriaren beherakadaren berri, demografiako adituen kalkuluetan oinarrituta; izan ere, jaiotza tasak eragin zuzena izan du biztanleria osoan, ia %10eko jaitsiera izan baitu azken bi urteetako datuak alderatuta, nahiz eta gobernuak jaiotza tasa igotzeko politikak ezarri. Gaur kaleratutako datuen arabera, 9,56 milioi haur inguru jaio ziren iaz —Txinako Herri Errepublikaren sorreratik, 1949tik, izandako kopururik txikiena da, South China Morning Post egunkariaren arabera—, 6,77 haur mila biztanleko; 2021ean, berriz, 10,62 milioi jaio ziren, 7,52 mila biztanleko.
Estatistika Bulego Nazionalaren datuek Txinako heriotza tasak gora egin duela ere jasotzen dute; 10,14 milioitik 10,41 milioira igo baitzen heriotza kopurua. Global Times kazetak aipatutako erakunde horretako langile baten arabera, datu horien oinarri den biztanleriaren behaketa azaroaren 1ean egin zuten, eta, beraz, haren esanetan, gaur kaleratutako heriotzen datuek ez dute islatzen heriotza tasaren igoera posiblerik, abenduaren hasierako zero COVID estrategia kentzearen eta horrek eragindako gaitzaren hedapenaren ondorioz.
Horrekin lotuta, Txinako Gobernuak berriki aitortu du abenduaren 8tik 60.000 pertsona hil direla COVID-19ak jota.
Zahartze bidean
Ikerketek berriro baieztatu dute Asiako herrialdea zahartze bidean murgilduta dagoela; izan ere, lan egiteko adinean —16 eta 59 urte bitarteko herritarrak— daudenen ehunekoa biztanleria osoaren %62,5etik %62ra jaitsi zen iaz; 60 urte edo gehiagokoen ehunekoa, berriz, %18,9tik %19,8ra igo zen. Txinako agintariek jada iragarria zuten 2025a baino lehen herrialdeko biztanleriaren hazkundea negatibo bilakatuko zela.
Yi Fuxian demografoak Reuters albiste agentziari azaldu dionez, Txinako demografiaren eta ekonomiaren aurreikuspenak «uste baino askoz ere ilunagoak dira». Bide horretan, nabarmendu du Pekinek bere politika soziala, ekonomikoa, defentsakoa eta atzerrikoa «berregokitu» beharko dituela. Haren iritziz, herrialdeko eskulanaren eta manufaktura industriaren jaitsierek «are gehiago garestituko» dute Ameriketako Estatu Batuetako eta Europako lehen sektorea.
Azken hamarkadetan seme-alaba bakar baten politika ezarri eta gero, Txinak malgutu egin zuen neurria, eta bi seme-alaba izatea baimendu. Bada, Pekinek 2021az geroztik aukera ematen die herritarrei hiru seme-alaba izateko, nahiz eta erabakiak ez duen eraginik izan, bai hazkuntzak dakarren karga ekonomikoagatik, bai eta bikote askori ezinezkoa zaiolako lana eta gurasotasuna uztartzea.
Asiako erraldoiaren ugaltze tasa 2,1eko ordezkapen mailatik behera jaitsi zen 1992an, eta 2020an, 1,3ra. Hori dela eta, herrialdeko hainbat udalerrik babes politikak edo subsidioak iragarri dituzte seme-alabak izatea erabakitzen dutenentzat.
Erretiroa atzeratzeko proposamena
Txinako agintariek badute krisi horren berri, eta herrialdeko ekonomia eta finantzetarako agenda nazionala finkatzen duen urteko bileran, abenduan, buruzagiek ziurtatu zuten jaiotza tasa babesteko politikak «optimizatuko» dituztela eta erretiratzeko legezko adina pixkanaka atzeratzen saiatuko direla. Proposamena da gizonei 60 urtetik 65era luzatzea, eta emakumeei 55etik 60ra.
Biztanleriaren beherakadak ekonomian izan dezakeen eraginari dagokionez, berriz, Pinpoint Asset Management erakundeko ekonomialari buru Zhang Zhiweik South China Morning Post egunkariari adierazi dionez, «[Txinako] biztanleriak beheranzko joera izango du datozen urteetan, eta horrek eragin egingo die hazkunde potentzialari eta etxebizitza eskaerari». Haren iritziz, «Txinak ezin du dibidendu demografikoetan oinarritu, hazkunde ekonomikorako egiturazko motor gisa». Horregatik, Zhiweik ohartarazi du hemendik aurrera demografia «aurkako haizea» izango dela ekonomiarentzat: «Beraz, hazkunde ekonomikoak produktibitatearen hazkundearen menpe egon beharko du, gobernuaren politikek bultzatuta».
Bestalde, Nazio Batuen Erakundeak espero du 2030ean India izatea biztanle gehien duen herrialdea munduan; Txina da gaur egun lehenbizikoa sailkapen horretan, 1.411 milioi herritarrekin; Indiak 1.380 milioi ditu. Hala ere, aurreikusten dute India urte honen amaieran bihurtu litekeela biztanle gehien duen herrialdea. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223239/astelehenean-hasiko-dira-berriz-kamioiei-bidesariak-ezartzen-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Astelehenean hasiko dira berriz kamioiei bidesariak ezartzen Gipuzkoan | N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako ibilbide osoan ordaindu beharko dute bidesaria. Aldundiak espero du oraingoan epaitegiek ez dutela araua baliogabetuko. | Astelehenean hasiko dira berriz kamioiei bidesariak ezartzen Gipuzkoan. N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako ibilbide osoan ordaindu beharko dute bidesaria. Aldundiak espero du oraingoan epaitegiek ez dutela araua baliogabetuko. | Hamabost hilabeteko etenaren ondoren, urtarrilaren 23an piztuko dira berriro ordainketa arkuak N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako zatian. Foru aldundiak gaurko bileran hartu du erabakia. Bidesarietan jasotakoa lurraldeko errepideak mantentzeko beharrezkoa dela argudiatu du Markel Olanoren gobernuak. Urtero 20 milioi eurotik gora jasotzea espero du. Bidesarien erabat kontra daude garraiolariak.
Gipuzkoan ez ezik, Bizkaian eta Nafarroan ere ibilgailu astunek autobideak eta bide lasterrak erabiltzeagatik ordaindu beharko dute aurki. Bizkaiko Foru Aldundiak urtarrilaren 1ean jarri nahi zuen sistema indarrean, baina atzeratu egin du.
2018ko urtarrilean hasi ziren 3,5 tonatik gorako kamioiei errepide horiek erabiltzeagatik dirua kobratzen, baina 2021eko urrian eten zuen kobraketa Gipuzkoako Aldundiak, EAEko Justizia Auzitegiak bidesariaren aurka emandako epai bat berretsi zuenean Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek diskriminatzailetzat jo zituzten bidesariak, jarrita zeuden lekuetan (Etzeragaten, Bazkardon eta Astigarragan) kanpoko kamioilariei gehiago eragiten zietelako bertakoei baino. Arau bat ez, bi arau indargabetu dituzte auzitegiek, argudiatu baitzuten lehenengoari egindako moldaketa ez zela nahikoa, Europako Batasunaren araudia hausten zuelako.
Hori ikusita, Olanoren gobernuak hirugarren foru arau bat egin du, eta zenbait aldaketa ditu aurrekoarekin alderatuta. Aurrekoak hemeretzi kilometroren erabilera ordainarazten zuen, baina oraingoak, berriz, N-1 eta A-15 autobideek Gipuzkoan egiten duten ibilbide osoa hartzen du: 76,35 kilometro. Arau hori Europako araudiarekin bat ote zetorren galdetu zion Europako Batzordeari, eta, haren oniritzia jaso zuenez, aldundiak ez du orain aurkako epairik espero. Gipuzkoako Batzar Nagusiek 2021eko abenduan onartu zuten arau hori, EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin, eta oposizioaren aurkakoekin.
Sistema berrirako beste lau arku jarri dituzte (Belabietan, Lasarte-Orian, Tolosan eta Ordizian), baina bi autobide horien sarrera eta irteera guztietan jarri dituzte kobratzea ahalbidetzeko tresnak. 104 dira, guztira.
Free flow sisteman oinarritzen dira bidesariak. Hau da, ez da kobratzeko kabinarik. Ibilgailuak arkuen azpitik igarotakoan, arkuetan jarritako kamerek haien matrikulak irakurriko dituzte, eta kobratzea abiatuko dute, kamioiek izan beharko duten ordainketa sistema telematikoaren bitartez (Via T eta antzekoak).
Aurretik ez bezala, oraingoan Gipuzkoako Aldundiak deskontua emango die autobideak asko erabiltzen dituztenei. Bidegiren orrian kontsulta daitezke deskontu horiek eskuratzeko egin beharreko urratsak.
Ordaindutako bidesariekin, zer?
Epaitegiek legez kontrakotzat jo dituzte bidesariak ezartzeko onartutako lehen bi foru arauak, 2016koa eta 2018koa, baina aldundiak kobratzen jarraitu zuen epaiak irmoak izan arte, Fenasdimer garraiolarien elkarteak eta Hiru garraiolari autonomoen elkarteak auzitegietan eskatu arren diru hori itzultzeko.
Aldundiari ere eskatu zioten ofizioz itzultzeko «legez kanpo jasotako dirua», garraiolariek erreklamaziorik egin behar izan gabe. «Teleordainketa sistema automatikoa da, datu guztiak dituzte, identifikatutako erabiltzaile guztienak, eta ez dago arrazoirik gutxienez lehen araua indarrean egon zen aldian kobratutako bidesariak itzultzeari uko egiteko», azaldu zuen Hiruk. Aldundiak, ordea, uko egin zion eskakizunari, eta azaldu zuen auzibidera jo zuten eskakizunei baino ez ziela erantzungo, aurkakoak baldin baziren.
Aurreko astean iritsi ziren auziari buruzko lehen epaiak. Donostiako Administrazioarekiko Auzietako 3. Auzitegiak ebatzi zuen hiru kamioilarik 10.000 euro inguru jaso behar dituztela, lau urtez ordaindutako bidesariengatik.
Hiruk azaldu duenez, 1.122 garraiolarik jo dute auzibidera, eta guztira 12,2 milioi euro itzultzeko eskatu dute. Bidesarietan, berriz, 40 milioi euro ordaindu zituzten kamioilariek, 2018tik 2021era. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223240/araban-atez-ateko-zabor-bilketa-da-sistemarik-onena-gasteiz-zero-zabor-taldearen-arabera.htm | Gizartea | Araban atez ateko zabor bilketa da «sistemarik onena», Gasteiz Zero Zabor taldearen arabera | Arabako hiri hondakinen inguruko azken txostenaren arabera, Kripanek baino ez ditu bete hondakinak berrerabili eta birziklatzeko helburuak. | Araban atez ateko zabor bilketa da «sistemarik onena», Gasteiz Zero Zabor taldearen arabera. Arabako hiri hondakinen inguruko azken txostenaren arabera, Kripanek baino ez ditu bete hondakinak berrerabili eta birziklatzeko helburuak. | Arabako hiri hondakinen kudeaketari buruzko 2021eko datuak kaleratu ditu Arabako Foru Aldundiaren Hondakinen Behatokiak. Datu horiek aztertu ditu Gasteiz Zero Zabor taldeak, eta ondorio argi batera iritsi da: etxeko hiri hondakinak atez ateko sistemaren bidez biltzea da «sistemarik onena». Arabako 51 udalerrietatik, Kripanek bakarrik lortu du 2025erako zaborra berrerabiltzeko eta birziklatzeko ezarrita dauden helburuak betetzea; hala, atez ateko sistemarekin lortu du hondakinen %55 biltzea. Gaur egun, Eltziegon ere martxan da atez ateko zabor bilketa, eta Burgelun ezartzeko asmoa dute.
Arabako Hondakinen Behatokiaren datuen arabera, 2021.urteak berretsi egin du azken urteotan behatutako joera: hondakin nahasiak gutxitu egin dira, eta gaikako bilketak gora egin du, baina «motel». Izan ere, azken bost urteotan, hondakinen %6 igaro da bilketa mota batetik bestera, eta lurraldeko udalerrien ia erdietan gaikako bilketa %40tik behera dago. Datuok aztertuta, Gasteiz Zero Zabor taldeak ondorioztatu du Arabako Foru Aldundiak, udalerriek eta kuadrillek «sakon berrikusi» beharko dituztela hiri hondakinak prebenitzeko eta kudeatzeko planaren neurriak. Izan ere, hainbat gabezia sumatu ditu. Besteak beste, prebentzioari dagokionez, Araban %7,5 baino ez da murriztu biztanleko hondakinen sorrera 2010eko datuekin alderatuta. Halaber, uste du «nekez» lortuko dela 2025erako hondakinen %55 birziklatzea eta berrerabiltzea. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223241/urkulluk-manu-castilla-izendatu-du-lehendakaritzako-idazkari-nagusi.htm | Politika | Urkulluk Manu Castilla izendatu du Lehendakaritzako idazkari nagusi | Jesus Peña ordezkatuko du, hark erretiroa hartu baitu. Castilla Azterlan kabineteko zuzendaria izan da azken urteetan. | Urkulluk Manu Castilla izendatu du Lehendakaritzako idazkari nagusi. Jesus Peña ordezkatuko du, hark erretiroa hartu baitu. Castilla Azterlan kabineteko zuzendaria izan da azken urteetan. | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk aldaketak egin ditu bere konfiantzazko postuetan. Gobernu Kontseiluak berretsi du Manu Castillak ordezkatuko duela Jesus Peña Lehendakaritzako idazkari nagusiaren karguan, Peñak erretiroa hartu ostean. Castillo Jaurlaritzako Azterlan kabineteko zuzendaria izan da orain arte.
Peña Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzako idazkari nagusi izan zen 1995etik 2009ra, eta kargu bera izan du 2012tik gaur arte. Hau da, EAJko azken hiru lehendakarien konfiantzazko karguduna izan da. Jose Antonio Ardanzaren azken legealdian iritsi zen kargura, eta han mantendu zuen Juan Jose Ibarretxek bere agintaldian ere. Patxi Lopezen agintaldiaren ostean, Urkulluk berriz ere izendatu zuen Lehendakaritzako idazkari nagusi.
Idazkari nagusi gisa, «lehendakaritzaren koordinazioa» izan du lanbide. «[Lehendakariari] Bere ardurak betetzen laguntzen diot, eta, horretarako, Jaurlaritzari bere ekintza zuzentzeko eta koordinatzeko babesa ematen diot, eta, gainera, lehendakaritzaren jarduera eremu guztiak gainbegiratzen ditut», dio Irekian. Kargu hartan, besteak beste, Zaldibarko hondamendiaren inguruko batzorde teknikoaren buru izan zen.
Peñaren ordezkoa, Castilla, Soziologiako eta Enpresa Zientzietako lizentziaduna da. Hark ere Urkulluren konfiantzazko zenbait kargu izan ditu azken urteetan. 2012tik 2014ra, lehendakariaren kabineteko zuzendaria izan zen, eta, ordutik, Azterlan kabineteko zuzendaria izan da. Irekiaren arabera, haren erantzukizunen artean izan dira «lehendakariaren lan programaren jarraipena egitea» eta Prospekzio Soziologikoen Kabineteak egindako lanen ardura.
Castillak ibilbide luzea du EAJk zuzendutako erakundeetan. Besteak beste, Bizkaiko Foru Aldundiko kabineteko ikerketa arduraduna izan zen (2009-2012), eta Bilboko Udaleko komunikazio arduraduna (1991-1995). EITBn, ikerketa eta audientzia teknikariaren kargua izan zuen (1988-1991), eta komunikazio zuzendaria izan zen (1995-2009). |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223242/jaurlaritzak-espero-du-labrazako-eta-azazetako-parke-eolikoak-2025a-amaitzerako-martxan-egotea.htm | Gizartea | Jaurlaritzak espero du Labrazako eta Azazetako parke eolikoak 2025a amaitzerako martxan egotea | Arantxa Tapiak iragarri du Labrazako haize erroten proiektuak (Araba) jaso duela ingurumen inpaktuaren adierazpena eta aldekoa izan dela; Azazetako parke eolikoak «berehala» jasoko du. Nafarroan, hiru parke eoliko eraikitzen hasi dira. | Jaurlaritzak espero du Labrazako eta Azazetako parke eolikoak 2025a amaitzerako martxan egotea. Arantxa Tapiak iragarri du Labrazako haize erroten proiektuak (Araba) jaso duela ingurumen inpaktuaren adierazpena eta aldekoa izan dela; Azazetako parke eolikoak «berehala» jasoko du. Nafarroan, hiru parke eoliko eraikitzen hasi dira. | Eusko Jaurlaritzak energia berriztagarrien inguruan dauden nobedadeak jakinarazi ditu, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren bidez. Aurreratuen dauden bi proiektu eolikoak Labrazakoa eta Azazetakoa dira (Araba). Lehenak aldeko adierazpena jaso du ingurumen inpaktuari dagokionez, eta «berehala» emango diote bigarrenari. Tapiak esan du 2024 amaierarako edo 2025 hasierarako hasita egongo direla errotak eraikitzeko lanak, eta espero dute 2025 amaierarako bi proiektuak martxan egotea. Berriztagarrien aldeko apustua egiten dutela nabarmendu du: «Lehendabiziko bi berri positiboak dira, eta espero dugu hemendik aurrera beste batzuk izatea». Hauxe Jaurlaritzaren helburua: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %15 baliabide berriztagarriak erabiliz sortzea 2030erako —gaur egun, %10 sortzen da modu horretara—.
Proiektu bataren zein bestearen xehetasunak ere eman ditu Tapiak. Oionen egongo da Labrazako parke eolikoa, eta zortzi haize errota izango ditu, 40 megawatteko energia sortzeko ahalmenarekin. Ingurumen arloan Espainiako Gobernuaren aldeko txostena jaso berri du. Azazetan ere zortzi haize errota ipiniko dituzte, eta 40 megawatteko energia ekoitziko dute. Dulantzin, Iruraiz-Gaunan, Donemiliagan, Arraia-Maeztun eta Bernedon egongo dira. Eusko Jaurlaritza instalazioari dagokion ingurumen inpaktuaren adierazpena amaitzen ari da, eta aldekoa izango da. Aixeindar da bi proiektuen sustatzailea.
Alabaina, ingurumen inpaktuaren adierazpentan kautelazko neurriak proposatu dituzte bi parkeentzat. Tapiak azaldu duenez, «oso antzekoak» dira bientzat, fauna eta flora babesteari lotutakoak: «Logika baten barruan dauden neurriak dira, eta proiektuak aurrera eramateko gauza ginateke». Horri lotuta, azaldu du hegaztien paseari erreparatu beharko zaiola, baina badaudela moduak, adibidez, hegaztiak gerturatutakoan errotak geratzeko. Gainera, erantsi du, paisaiari lotuta, haize errotak zahartutakoan beste batzuk jar daitezkeela edo jaso eta eraman egin daitezkeela.
LPSa, bidea egiten
Tapiak LPS energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala zertan den ere azaldu du. LPSak instalazio eoliko eta fotovoltaiko handietarako egokiak diren lurraldeak zehazten ditu, baina, gero, ez du esan nahi bertan kokatuko dituztenik, zenbait betekizun bete beharko baitituzte horretarako. Tapiak esan du LPSa bidea egiten ari dela eta Lurraldearen Antolamendurako Batzordearen eskuetan utzi dutela.
Nafarroan, eraikitzen
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bidean; Nafarroan, berriz, eraikitzen: Alfanar taldeak aginduta —saudiarabiar jatorrikoak dira—, Gestacur enpresak ekin die hiru parke eoliko martxan jartzeko lanei: Linte, Jenariz eta San Markos II. Orotara, hamabost haize errota ipiniko dituzte, eta 53,1 megawatt sortzeko gauza izango dira. Haize errotak Larragan, Berbintzanan eta Miranda Argan egongo dira. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223243/europak-hidrogenoaren-euskal-korridorea-babestuko-du-laquoprintzipiozraquo-behintzat.htm | Ekonomia | Europak Hidrogenoaren Euskal Korridorea babestuko du, «printzipioz» behintzat | Batasunari «interesgarri» iruditu zaio egitasmoa. Korridorearen bultzatzaileek espero dute Europan lortzea finantzaketaren %30etik gora. | Europak Hidrogenoaren Euskal Korridorea babestuko du, «printzipioz» behintzat. Batasunari «interesgarri» iruditu zaio egitasmoa. Korridorearen bultzatzaileek espero dute Europan lortzea finantzaketaren %30etik gora. | Europako Batasunak begi honez ikusten du BH2C Hidrogenoaren Euskal Korridorearen egitasmoa, eta «printzipioz» behintzat babestu egingo duela azaldu du Maciej Berestecki bozeramaileak. Haren hitzetan, egitasmo «interesgarria da», baina zehaztu du babes hori, bereziki ekonomikoa izan beharko lukeena, azterketa fasean dagoela. Korridorearen bultzatzaileek azaldutakoaren arabera, proiektu gehienetan inbertsioaren %30-40 inguru lagundu beharko litzateke gutxieneko errentagarritasuna izateko.
Hurrengo bost urteetan 1.500 milioi euroko inbertsioa egingo dutela kalkulatu dute Korridorearen bultzatzaileek. 124 erakunde publiko eta pribatu daude BH2Cren atzean, eta tartean daude Repsol edo Arcelor Mittal bezalako enpresak. Aurrekontu hori kontuan hartuta, 450-600 milioi euro iritsi beharko lirateke Europatik. Beresteckik, baina, ez du halako zehaztasunik eman Bilbon eginiko bilera informatiboan. Dena den, eta daturik ez aipatu arren, zehaztu du gaur egun Euskal Herriak funtsen eskutik bere gain har dezakeen erronka handiena industriaren deskarbonizazioa dela, eta hori da korridorearen helburu nagusietakoa.
Europako funtsek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izango duten eraginaz mintzatzera etorri da Berestecki. Azarora arte 838 milioi euro iritsi dira zenbait egitasmotarako. Horiei, euskal enpresek sektore planen bitartez jasotako laguntzak gehitu behar zaizkie. Esaterako, Mercedesek, Volkswagenek, Sapak, Fagorrek eta Irizarrek ibilgailu elektrikorako laguntzen zati handi bat jaso dute. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223245/oroimenezkoaren-ohorezko-presidentetza-martxoaren-3ko-biktimentzat-izateko-eskatu-dute.htm | Politika | Oroimenezkoaren ohorezko presidentetza Martxoaren 3ko biktimentzat izateko eskatu dute | Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak ekarpenak egin dizkiete fundazioaren estatutuei. Gogora institutuarekin adostu zuten lankidetza hitzarmena sinatzea galdegin dute. | Oroimenezkoaren ohorezko presidentetza Martxoaren 3ko biktimentzat izateko eskatu dute. Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak ekarpenak egin dizkiete fundazioaren estatutuei. Gogora institutuarekin adostu zuten lankidetza hitzarmena sinatzea galdegin dute. | Gasteizko Udalak jaso ditu Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak 1976ko gertakarien inguruan eraikiko den Biktimen Oroimenezko Zentroaren fundazioaren estatutuei egindako ekarpenak. Atzo ekarpenak egiteko epea luzatu ostean, elkarte memorialistek eurenak aurkeztu dituzte gaur. Hiru dira, nagusiki, elkarteek egin dituzten eskaerak: fundazioaren ohorezko presidentetza biktimen elkarteko kide baten esku geratzea, Gogora institutuarekin adostutako lankidetza hitzarmena sinatzea, eta memoria zentroari «ikuspegi dinamikoagoa» ematea. Lehen eskaerari dagokionez, Memoria Gara-k eta Martxoak 3 biktimen elkarteak proposatu dute fundazioaren estatutuetan ohorezko presidentetzaren figura sortzea, eta kargu hori Martxoaren 3ko biktimen elkarteko kideren baten esku geratzea. Ohorezko presidenteak ez luke bozkatzeko eskubiderik izango. Fundazioaren behin-behineko estatutuetan jasota dagoenez, patronatua hamasei kidek osatuko dute– hiruna kide izango dituzte Eusko Jaurlaritzak, Gasteizko Udalak, Arabako Aldundiak eta Gasteizko Apezpikutzak, eta bina Martxoaren 3ko biktimen elkarteak eta Memoria Gara-k– eta presidentetza Eusko Jaurlaritzaren esku egongo da. Elkarte memorialisten ustez, biktimek protagonismoa izan beharko lukete presidentetzan, eta, hargatik, «kutsu sinbolikoa» izango lukeen ohorezko presidente kargu bat sortu beharko litzateke biktimentzat. Ipar Irlandako Free Derry Museum zentroaren patronatuaren ereduari erreparatu diote, han Bloody Sunday Trust elkarteko kideek ohorezko presidentetza dute eta. Bestalde, Memoria Gara-k eta Martxoak 3 elkarteak eskatu dute Gogora institutuarekin adostutako lankidetza hitzarmena sinatzeko eta han jasotakoak betetzeko. Bi elkarteek eta Gogora institutuak 2021ean adostu zuten lankidetza hitzarmen bat sinatzea, bi helbururekin: formulak bilatzeko biktimen elkarteak azken hamarkadetan bildutako materiala Oroimenezkoari lagatzeko, eta zentroaren diseinuan eta definizioan biktimen parte hartzea bermatzeko. Hitzarmen hura, baina, ez zen sinatu, eta Eusko Jaurlaritzak ez zuen inbertitu aurreikusitako 35.000 euroko diru laguntza. Memoria Gara-k birritan eskatu dizkio hitzarmenari buruzko azalpenak Gogora institutuari, baina oraindik ez du erantzunik jaso, elkarteak salatu duenez. Beste ekarpen bat ere egin diete elkarte memorialistek fundazioaren estatuei: Oroimenezkoaren edukiak «ikuspegi dinamikoa» izatea nahi dute. Hain justu ere, galdegin dute memoria zentroan martxan jarriko diren jarduerak testuinguruarekin lotuta egotea, hau da, 1976ko sarraskiak, langile borrokak historian izan duen garrantziak eta garaian izandako antzeko gertaerek tokia izatea. Halaber, azpimarratu dute Gasteizko gertakarien biktimen «egiarako, justiziarako, aitortzarako eta erreparaziorako» eskubidea aldarrikatu beharko lukeela memoria zentroak. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223246/jada-80-inguru-dira-matxinoek-burkina-fason-bahitutako-emakumezkoak.htm | Mundua | Jada 80 inguru dira matxinoek Burkina Fason bahitutako emakumezkoak | Inork ez du gertatutakoa bere gain hartu, baina Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoaren lotutako muturreko talde islamisten erasoak ohikoak dira herrialde horren iparraldean. | Jada 80 inguru dira matxinoek Burkina Fason bahitutako emakumezkoak. Inork ez du gertatutakoa bere gain hartu, baina Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoaren lotutako muturreko talde islamisten erasoak ohikoak dira herrialde horren iparraldean. | Burkina Fasoko Gobernuak jakinarazi zuen, atzo, armatutako matxino batzuek 50 bat emakumezko bahitu zituztela joan den urtarrilaren 12an eta 13an, herrialdearen iparraldean, Arbinda eskualdean. Hango iturri ofizial batek Radio France Internacional irratiari gaur adierazi dionez, ordea, 80 inguru dira bahitutakoak. Inork ez du gertatutakoa bere gain hartu, baina Al-Qaedarekin eta EI Estatu Islamikoaren lotutako muturreko talde islamistak 2015az geroztik ari dira atentatuak eta bahiketak egiten Burkina Fasoko eremu horretan.
Iturri ofizialen esanetan, emakumeak Arbinda eskualdeko bi herrixkatako aldirietan bahitu zituzten, fruituen bila joanak zirela. Radio France Internacionalen zehaztu dutenez, hiru multzotan hartu zituzten gatibu: aurrenekoan 45 bat emakume; bigarrengoan, hogei inguru; eta hirugarrengoan, hamabost. Talde islamistek ezarritako blokeoaren ondorioz, elikagai eskasia pairatzen ari dira han herritarrak, eta Elikaduraren Munduko Kontseiluak azpimarratu du Burkina Fasoko 3,5 milioi biztanlek elikatzeko arazo larriak dituztela —23 bat milioi biztanle ditu—. Hain zuzen, joan den azaroan egoeraren larritasunaz ohartarazi zuen Arbindako gizarte zibileko lider bozeramaile batek: «Herritarrei erreserbak agortu zaizkie, eta katastrofe humanitario baten ertzean daude». Kontuan hartu behar da, gainera, gatazka dela-eta Burkina Fasoko toki askotan ezin dela lurra landu. NBE Nazio Batuen Erakundeak esan izan du milioi bat lagun inguru ari direla jasaten blokeoa.
Saharaz Hegoaldeko Afrikan dago Burkina Faso, mendebaldean, eta ez du itsasorako aterabiderik. Pobrezia handia da, eta egoera politikoa ez da inondik inora egonkorra. Militarrek bi estatu kolpe eman zituzten iaz. Urtarrilekoan kargutik kendu zuten 2015az geroztik herrialdeko presidente izandakoa, Roch Marc Christian Kabore, eta junta militarrak hiru urteko trantsizio epe bat onartu zuen. Irailean, baina, beste kolpe bat eman zuten militarrek, eta aurreko junta indargabetu zuen Ibrahim Traore kapitainak.
Lider berriak nabarmendu zuen lehentasun zuela matxinoek hartutako lurrak berreskuratzea. Ikerketa taldeen eta eskualdeetako buruzagien arabera, gutxi-asko herrialdearen erdia du kontrolpean gobernuak. Muturreko talde islamistak milaka lagun hil ditu azkeneko urteotan, eta bi milioi desplazatu eragin; hau da, herrialdeko biztanleen %10. Al-Qaedaren eta EIren adarren arteko borrokak ere ohikoak dira.
Ez da ohikoena
Segurtasun Ikerketen Institutua Malin dago —Burkina Fasoren mugakidea da—, eta hango ikertzaile Fahiraman Rodriguez Konek The New York Times egunkariari esan dionez, EIren tokiko adarrak, adibidez, emakumezkoak bahitu izan ditu Nigerian eta beste herrialde batzuetan, baina Burkina Fason ez da ohikoa izan. «Beharbada, xantaia estrategia bat da».
Hori bai, azken urteotan, islamistek aldika-aldika egin izan dituzte zibilen kontrako erasoak herrialdean. Bi adibide. Batetik, 2021eko abuztuan Arbindara bidean zihoan konboi bati eraso egin zioten, eta 65 zibil hil. Eta, bestetik, 2019ko abenduan, 35 zibil hil zituzten Arbindan bertan egindako eraso batean. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223247/ehuk-beste-bi-gradu-eskainiko-ditu-datorren-ikasturtetik-aurrera.htm | Gizartea | EHUk beste bi gradu eskainiko ditu datorren ikasturtetik aurrera | Lehenengoz, ikasleek aukera izango dute Bilbon Biomedical Engineering eta Donostian Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza ikasteko. EHUk 107 titulu eskainiko ditu orotara. | EHUk beste bi gradu eskainiko ditu datorren ikasturtetik aurrera. Lehenengoz, ikasleek aukera izango dute Bilbon Biomedical Engineering eta Donostian Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza ikasteko. EHUk 107 titulu eskainiko ditu orotara. | Nahiz eta urtea hasi baino ez den egin, EHU Euskal Herriko Unibertsitatea irailera begira jarrita dago: gaur jakinarazi du, ohar bidez, zein ikasketa emango dituzten 2023-2024ko ikasturtean. Hauek nobedadeak: ikasleek aukera izango dute Bilboko Ingeniaritza Eskolan Biomedical Engineering oso-osorik ingelesez ikasteko, eta Donostiako campusean Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza eskainiko dute. Guztira, 107 titulu emango ditu EHUk.
Ikasketa berrien xehetasunak ezagutarazi ditu Eva Ferreira EHUko errektoreak. Biomedical Engineering graduak prestakuntza duala eskainiko du —unibertsitatean ikasiz eta enpresetan lan eginez—, eta osasun zientzien arloko irtenbide teknologikoak garatzea izango du helburu. EHUk osorik ingelesez eskaintzen duen bigarren titulua izango da, Business + Economics gradu bikoitza eskaintzen baitu jada. Egun, 800 irakasgai inguru ematen dituzte ingelesez, eta 180 inguru euskara, gaztelera eta ingelesa ez diren beste hizkuntza batzuetan.
2023-2024ko ikasturterako beste berrikuntza Haur Hezkuntza+Lehen Hezkuntza gradu bikoitza izango da. Euskaraz eskainiko dute. Ikasleek egindako eskaerari erantzun nahi diote horrela, EHUk ohar bidez azaldu duenez: «Eskaera akademiko eta sozialari erantzuten dio, ikasle talde handi batek Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza egiteko interesa adierazten baitzuen». Gradua bost urtekoa izango da, ikasleek lau aldiz egingo dituzte praktikak, eta, azken urtean, Lehen Hezkuntzako aipamenetako bat lortuko dute. Titulu horrekin, EHUk hamabost gradu bikoitz izango ditu.
EHUk azken ikasturteko matrikulazio datuak ere ezagutarazi ditu: 2022-2023ko ikasturtean, 8.300 ikaslek eman dute izena lehen mailan. Horietatik %76,1ek izan zuen aukeratutako lehen ikasketak egiteko aukera. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223248/eh-bilduk-eskatu-du-debekatzeko-administrazio-publikoek-stoa-enpresarekin-kontratuak-egitea.htm | Politika | EH Bilduk eskatu du debekatzeko administrazio publikoek Stoa enpresarekin kontratuak egitea | 'De Miguel auzian' zigortu dute Sergio Fernandez Oleaga enpresako administratzaile ohia. Amvisa ur sozietateak bi kontratu adjudikatu zizkion Stoari, EH Bilduk gogora ekarri duenez. | EH Bilduk eskatu du debekatzeko administrazio publikoek Stoa enpresarekin kontratuak egitea. 'De Miguel auzian' zigortu dute Sergio Fernandez Oleaga enpresako administratzaile ohia. Amvisa ur sozietateak bi kontratu adjudikatu zizkion Stoari, EH Bilduk gogora ekarri duenez. | Administrazio publikoek Stoa Studio Tecnico de Obras y Arquitectura enpresarekin kontratuak egitea debekatzeko eskatu du gaur Gasteizko EH Bildu udal taldeak. Izan ere, enpresa horren administratzailea Sergio Fernandez Oleaga ustelkeriagatik zigortu dute De Miguel auzian, komisioak ordaintzeagatik –urtebete eta sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote–. Rocio Vitero zinegotziak proposatu du ustelkeriagatik zigortutako enpresa hori kontratatzeko debekua jasotzea EAEko Lizitatzaileen eta Enpresa Sailkatuen Erregistroan eta ROCELE Espainiako erakundean. Gasteizko Udaleko sozietate publikoen batzordean egin du eskaera Viterok. Han gogoratu du Amvisa ur sozietateak bi kontratu esleitu zizkiola Stoari, «enpresa ustelkeriagatik ikertzen ari zirenean», baina epaia irmoa ez zela argudiatu zuen Gorka Urtaran alkateak haren defentsa egiteko. «Orain, epai irmoarekin, ez dago zalantzarik, udal honek argi eta garbi jokatu behar du ustelkeriaren aurrean», azpimarratu du EH Bilduko zinegotziak. Hala, «interes publikoaren aurka doazen eta horrekin legez kanpoko onurak atera nahi dituzten praktikak dituztenekin» kontratuak egitea debekatzeko eskatu du. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223249/euskaltzale-independentisten-topaketak-egingo-dituzte-laquoeuskararen-errepublikaraquo-eraikitzeko.htm | Gizartea | Euskaltzale Independentisten Topaketak egingo dituzte, «Euskararen Errepublika» eraikitzeko | Udazkenean egingo dituzte, Euskal Herrian Euskaraz-ek antolatuta. Euskaltzale eta independentistek elkarrekin pentsatzeko «elkargunea» izango dira. | Euskaltzale Independentisten Topaketak egingo dituzte, «Euskararen Errepublika» eraikitzeko. Udazkenean egingo dituzte, Euskal Herrian Euskaraz-ek antolatuta. Euskaltzale eta independentistek elkarrekin pentsatzeko «elkargunea» izango dira. | Euskaltzale Independentisten Topaketak antolatuko ditu Euskal Herrian Euskaraz-ek udazkenean. Eta «Euskararen Errepublika» eraiki nahi duten horiek guztiak batzea izango da helburua. Asteburu batean egingo dituzte, eta bi egun iraungo dute: «Formakuntzarako eta hausnarketarako aukera izanen da, baita adin guztietarako aisialdi-eskaintzaz gozatzekoa ere».
Euskaltzale eta independentistek elkarrekin pentsatzeko «elkargunea» izango dira topaketak. Horretarako, Euskal Herriko hainbat hizlari gonbidatuko dituzte, baita euskalgintzako eta beste mugimenduetako kideak ere. Besteak beste, euskararen aldeko mugimenduak dituen indarguneak nola baliatu eztabaidatuko dute, eta euskararen aldeko borrokan beste hainbatekin loturak nola landu ere bai, intersekzioaren ikuspegitik.
EHEren asmoa da Euskaltzale Independentisten Topaketak bi urtean behin antolatzea hemendik aurrera. Hori dela eta, lehen aldia «garrantzi handikoa» izango da haientzat, eta «buru-belarri» egingo dute lan. Lehenengo aldiaren xehetasunak aurrerago emango dituzte.
«Euskararen Errepublika» helburu
Euskal Herrian Euskaraz-ek hausnarketa prozesu bat abiatu zuen pandemia garaian: Astindu. Hartan zehaztu zuten hurrengo urteetarako apustu estrategikoa: «Euskararen Errepublika» eraikitzeko beharra. «Euskaldunok gure hizkuntza eskubideak bermatuak izango ditugun marko bat behar dugu, eta hori independentziak bere horretan ziurtatuko ez badu ere, independentzia nazionala ezinbestekoa dugu horretarako». Taldeak ezinbestekotzat jo du euskara ardatz izango duen «Errepublika propioa» eraikitzea.
Hausnarketa prozesu horretan, antolaketa ere moldatu zuen taldeak. Eta, orain, proiektu edo gai jakinak landuko dituzten lantalde nazionalek hartuko dute garrantzia. Hala ere, tokian tokiko taldeei eutsiko diete. Antolakuntza eredu berria dela eta, bilerak egingo dituzte lau hilean behin: Komunitatearen Bilkurak. Lehenengoa larunbatean egingo dute, 10:00etan, Senpereko Larraldean (Lapurdi). |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223250/herkok-biogasezko-kamioiak-ekoitziko-ditu-zierbenan.htm | Ekonomia | Herkok biogasezko kamioiak ekoitziko ditu Zierbenan | Hamabost milioi euroko inbertsioa egin du, eta udazkenean hasiko da martxan muntatze planta. 75 langile izango ditu. | Herkok biogasezko kamioiak ekoitziko ditu Zierbenan. Hamabost milioi euroko inbertsioa egin du, eta udazkenean hasiko da martxan muntatze planta. 75 langile izango ditu. | Zierbenako Herko etxea Begas eta Leciñena enpresen artean osatu zen 2021ean, eta gasezko kamioien ekoizpenari ekingo dio udazkenean Zierbenan (Bizkaia) alokatu duen pabiloian. Enpresaren helburua da Bios 35 modeloko 136 kamioi ekoiztea aurten, eta mila hurrengo hiru urteetan. Dagoeneko 650 saltzeko negoziazioetan dabil. Plantak zuzeneko 75 lanpostu sortuko ditu, eta zeharkako 150. Herkok kamioi arinak muntatuko ditu Zierbenan, eta 15 milioi euroko inbertsioa egina du. Motorra Begasek ekoitziko du, eta, gasaz gain, biogasa ere erabil dezake. Ekoizleen esanetan, Europan homologazioa lortu duen lehen automozio biogas motorra da eurena. Erregai horren erabilerak %80 murrizten ditu CO2 isuriak, eta %90 beste gasenak. «Banaketaren azken pausoa egiteko» kamioiak izango dira. Hiri barneko garbiketa lanetarako ere aproposak dira, ez baitu arazorik izango isuririk gabeko guneetan sartzeko. Motorrak 140 zaldiko potentzia du, eta tona eta erdi zama eraman dezake. Depositua betez gero, 800 kilometro egin ditzake, eta, hura gidatzeko, aski da B2 gidabaimena. Egitasmoak, besteak beste, Itzarri funts publikoaren, SPRIren eta Bizkaiko Aldundiaren laguntza izan du. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223251/sturgeonek-eskoziako-trans-lege-proiektuaren-blokeoa-gaitzetsi-du.htm | Mundua | Sturgeonek Eskoziako trans lege proiektuaren blokeoa gaitzetsi du | Lege proiektuak Erresuma Batuko legediarekin talka egingo lukeela esan du Londresek. Sturgeonen arabera, aurrekari bat izan daiteke Eskoziako lege proiektu gehiago eteteko. | Sturgeonek Eskoziako trans lege proiektuaren blokeoa gaitzetsi du. Lege proiektuak Erresuma Batuko legediarekin talka egingo lukeela esan du Londresek. Sturgeonen arabera, aurrekari bat izan daiteke Eskoziako lege proiektu gehiago eteteko. | Erresuma Batuko Gobernuak bertan behera utzi du Eskoziako Parlamentuak onartutako trans lege proiektua, eta berehala erreakzionatu du Eskoziako Gobernuak. Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak erabakia gaitzetsi du, eta adierazi Londresek «ez zuela arrazoirik» lege proiektua bertan behera uzteko. «Demokratikoki aukeratutako Eskoziako Parlamentuari dagozkion alorretan erabakiak hartzeko daukan gaitasunari egindako eraso bat da hau», salatu du Sturgeonek. Gaineratu du «litekeena» dela auzitegietara jotzea, Londresek hartutako erabakia salatzera.
Izan ere, Charles III.a Erresuma Batuko erregearen sinadura behar du lege proiektu orok lege bihurtzeko —Royal Assent deitzen diote erregearen onespen sinbolikoari—, eta Rishi Sunak lehen ministroak gidatutako gobernuak Eskozia Legeko 35. sekzioa erabili du hori eragozteko. Horren bidez, Erresuma Batuko Gobernuak lege proiektu bat lege bihurtzeko prozesua bertan behera utzi dezake, Downing Streeten eskumenei eragiten badie. Horrela, Londresek bertan behera utzi du, gaur, Eskoziako trans lege proiektua lege bihurtzeko prozesua.
«Egun historiko bat da berdintasunarentzat». Horrela definitu zuen Sturgeonek abenduaren 22a. Izan ere, hark zuzendutako gobernuak bultzatutako trans lege proiektua egun horretan onartu zuen Eskoziako Parlamentuak. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak, Alderdi Laboristak, Berdeek eta Eskoziako Liberal Demokratak alderdiak babestuta onartu zuten lege proiektua, baina harrabotsa handia izan zen. 150 emendakin baino gehiago izan zituen lege proiektuak, bi egun oso igaro zituzten eztabaidatzen eta SNPko zenbait kidek ez zuten babestu. Hala ere, lege proiektua onartu zuten. «Pauso garrantzitsu bat da Eskozia parekideago bat eraikitzeko», esan zuen Shona Robison Eskoziako Justizia Sozialeko ministroak.
Lege proiektuak 16 urtera murrizten zuen administrazioari genero esleipenaren aldaketa eskatzeko gutxieneko adina —orain arte gutxienez 18 urte izan behar ziren eskaria egiteko—, eta atzera botatzen zuen mediku txosten bat aurkezteko beharra. Izan ere, orain arte «genero disforiaren diagnosi psikiatriko bat» aurkeztu behar zioten administrazio publikoari, eta lege proiektuak bertan behera uzten zuen «diagnosi hori» aurkezteko beharra. Gainera, orain arte bi urte pasa behar zituzten transek «hausnartzen» genero esleipenaren aldaketa eskatu arte. Lege proiektuarekin, hiru hilabetera murrizten zen epea 18 urtetik gorakoentzat, eta seira 16 eta 17 urtekoentzat.
«Eragin kaltegarriak»
Lege proiektu hori, baina, blokeatu egin du Londresek. Alister Jack Erresuma Batuko Gobernuko Eskoziarako ministroak gaur adierazi du bere gobernuak Eskozia Legeko 35. sekzioa erabili duela Eskoziako trans lege proiektuak, lege bilakatuko balitz, «eragin kaltegarriak» izango lituzkeelako emakumeengan eta haurrengan, eta «bi onarpen erregimen desberdin» ezarriko lituzkeelako «Erresuma Batuaren barruan».
Komunen Ganberan gaur egin duen mintzaldian, Jackek nabarmendu du Eskoziako trans lege proiektua «gatazkan» sartuko litzatekeela 2010ean onartutako Erresuma Batuko Berdintasun Legearekin. Gainera, eragina izango lukeela «sexu bakarreko klub, antolakunde eta eskoletan», baita «soldata parekideen babesean» ere. «Legeak emakumeengan eta haurrengan izango lukeen eraginarekin hainbat herritarrek eta taldek erakutsitako kezka» aintzat hartu duela ere esan du Erresuma Batuko Gobernuko Eskoziarako ministroak.
«Legezko sexua aldatzeko prozesuan dauden transek gure errespetua, babesa eta ulermena merezi dute», adierazi du Jackek.
Sturgeonek, ordea, argudiatu du Eskoziako trans lege proiektuak ez liokeela eragingo Erresuma Batuko Berdintasun Legeari. SNPko diputatu Philippa Whitfordek bat egin du Sturgeonekin, eta azaldu du badirela Erresuma Batuaren eta Eskoziaren artean legezko zenbait desberdintasun. Esaterako, Eskozian bozkatzeko 16 urte izan behar dira gutxienez, eta Erresuma Batuan 18. «Londresen betoak azpimarratzen du deszentralizazioa kontzeptu hutsal bat dela», esan du. Gaineratu du Sunaken gobernuak «gudu bat» abiatu duela Eskoziako Parlamentuaren aurka, eta salatu du horretarako «gizarteko talde zapalduenetako bat» aukeratu duela.
Maggie Chapman Berdeak alderdiko Berdintasunerako bozeramaileak ere gaitzetsi egin du Sunaken gobernuak hartutako erabakia, eta nabarmendu gaurkoa «egun beltz bat» izan dela «transen eskubideentzat, demokraziarentzat eta [eskumenen] deszentralizaziorako akordioarentzat».
Eskoziako Parlamentuaren autonomia arautu zuen 1998ko Eskozia Legeak, eta lege hartako 35. sekzioa erabili duten lehen aldia izan da oraingoa. Sturgeonek gaur adierazi du sekzio hori erabili izanak «aldapa oso irristakor bat» sortu duela, eta aurrekari bat izan daitekeela aurrerantzean Eskoziako Parlamentuak onar litzakeen lege proiektuak bertan behera uzteko.
Jackek adierazi du hartutako erabakia «beharrezkoa» zela, eta «prozedura zuzena» erabili dutela. «Ez dugu erabakia arinkeriaz hartu», nabarmendu du Jackek. |
2023-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/223252/realak-aurrera-egin-du-baina-alavesek-ezin-izan-du-sevillarekin.htm | Kirola | Realak aurrera egin du, baina Alavesek ezin izan du Sevillarekin | Reala Espainiako Kopako final-laurdenetara sailkatu da, Mallorcari 1-0 irabazita. Alavesek, berriz, ezin izan du Sevilla garaitu, eta 0-1 galdu du Mendizorrotzan | Realak aurrera egin du, baina Alavesek ezin izan du Sevillarekin. Reala Espainiako Kopako final-laurdenetara sailkatu da, Mallorcari 1-0 irabazita. Alavesek, berriz, ezin izan du Sevilla garaitu, eta 0-1 galdu du Mendizorrotzan | Realak 1-0 irabazi dio Mallorcari, eta Espainiako Kopako final-laurdenetan izango dira txuri-urdinak. Euskal Herrian egunean zehar izandako euri jasaren eta hotzaren ondorioz zale ugari zelaira joan gabe gelditu dira Donostian. Hala ere, Anoetara gerturatu direnak berehala berotu dira. Laugarren minuturako aurreratu du Reala Robert Navarrok, eta taldearen jokoarekin gozatzeko aukera izan dute zaleek lehen zatian. Bigarrenean gehiago sufritu dute txuri-urdinek, baina ez dute huts egin.
Euskal derbian hasieratik atera zuen hamaikakoarekin alderatuta bost aldaketa egin ditu Imanol Alguacilek. Mikel Oiartzabal izan da berritasun nagusia, ia urtebeteren ostean berriro ere hasieratik jokatu baitu. Kapitaina zelaian zela, hasieratik golaren bila irten da Reala, eta laugarren minuturako aurreratu dira txuri-urdinak. Ordurako bi aukera garbi ere sortu ditu Realak, baina hirugarrenean ez du huts egin. Navarrok Martin Zubimendiren pase bikain bat baliatu du erremate gurutzatu batekin arratsaldeko gol bakarra egiteko. Hirugarren gola du jada Kopan.
Berehala jarri zaio partida maldan gora Mallorcari, eta presioa aurreratu egin du Javier Aguirreren taldeak. Horrek motzean jokatzea asko zaildu dio Realari, baina baloia luze jotzeko arazorik ez du izan etxeko taldeak, eta Alexander Sorloth behin baino gehiagotan bilatu du Alex Remiro atezainak.
Hainbat aukera izan ditu Realak lehen zatian markagailuan aldea areagotzeko, baina ez da halakorik gertatu. Brais Mendezek eta Oiartzabalek gertu izan dute gola, baina gutxigatik kanpora bidali dute baloia areaz kanpotik egin dituzten saiakeretan. Eibartarrak lortu du baloia sareetara bidaltzea, baina marrazainak balio gabe utzi du gola, jokoz kanpo baitzegoen. Mallorcak, berriz, zailtasun ugari izan ditu Remiroren ate ingurura gerturatzeko. Balear Uharteetako taldeak ez du jaurtiketa bat bera ere egin lehen zatian.
Bigarren zatian, ordea, indarrak parekatu egin dira. Clement Grenier zelairatu du Javier Aguirrek azken metroetan argitasun gehiago izateko, eta aurrerapausoa eman dute. Lehen zatian baino lan gehiago egin behar izan du Realak defentsan markagailua bere horretan gera zedin, baina hori egiten ere badakiela erakutsi du Imanolen taldeak.
Bisitariak hainbat aldiz iritsi dira arriskuarekin bigarren zatian, eta 60. minutuan gertu izan dute berdintzeko gola. Grenierri area barruan iritsi zaio baloia, eta haren errematea taldekide batek bidali du langara. Aldaratzean izan du bigarren aukera Mallorcak, baina kanpora bidali dute baloia.
1-0 amaitu da partida, eta Realak hurrengo faserako sailkapena lortu du. Bolada ezin hobean jarraituko dute txuri-urdinek. Geldialditik bueltan jokatutako bost partidak irabazi dituzte; hiru ligan eta bi kopan.
Alaves; nahi eta ezin
Errespetuarekin, baina beldurrik gabe ekin dio Sevillaren aurkako partidari Alavesek. Valladolid kanporatzeak hauspoa eman zion gasteiztarrei, eta garaipenaren bila zelairatu dira gaur ere. Lehen zatian Sevilla baino gehiago izan da Luis Garcia Plazaren taldea, eta arriskua eraman dute Marko Dmitrovicen atera hegaletik egindako erdiraketekin. Luis Garcia eta Jason Remeseiro hainbat aldiz ahalegindu dira taldekideak area barruan aurkitzen, baina Sevillak ondo defendatu du bere area bost atzelariko lerroarekin.
0-0 amaitu da lehen zatia, eta atsedenalditik bueltan garaipena lortzea posible zela sinetsita zelairatu dira etxekoak. Hala ere, 48. minutuan Sevilla aurreratu da. Partidan lehen aldiz lortu dute bisitariek Alavesen zelai erdian hainbat pase egitea, eta Jesus Navasek egindako erdiraketa sareetara bidali du Rakiticek.
Alaves hegaletatik iristen ahalegindu da behin eta berriro, baina ez du erremate arriskutsurik egitea lortu. Falta jaurtiketa batean, ordea, gertu izan du berdinketa, baina Jasonen jaurtiketa zitala zutoinaren ondotik atera du atezainak.
Aukera garbienak Jasonek eta Salva Sevillak izan dituzte, biak luzapenean, baina Jasonena lehenik, eta Salva Sevillarena ondoren, kanpora joan dira gutxigatik. 0-1 amaitu da partida, eta etxeko taldeak pozik egoteko moduko partida jokatu badu ere, esku hutsik gelditu dira. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223275/foro-sozialak-bukatutzat-eman-du-bere-ibilbidea.htm | Politika | Foro Sozialak bukatutzat eman du bere ibilbidea | Uste du duela hamar urte zabaldutako hamabi gomendioak bete direla edo horretarako zumeak daudela, baina aitortu du egitekoak ere geratuko direla; batez ere, estatuen biktimen arloan. | Foro Sozialak bukatutzat eman du bere ibilbidea. Uste du duela hamar urte zabaldutako hamabi gomendioak bete direla edo horretarako zumeak daudela, baina aitortu du egitekoak ere geratuko direla; batez ere, estatuen biktimen arloan. | Amaitu da Foro Sozial Iraunkorraren bidea, EITBk jakinarazi duenez. Gatazkaren ondorioen konponbidean aurrerapausoak emateko asmoz sortu zen, duela hamar urte, eta, hamarkada bat igarota, Foro Sozialaren fasea bukatutzat ematea erabaki du. Iazko ekainetik zabaldua zuen barneko eztabaida prozesu bat, eta horren emaitzaren berri datorren larunbatean emango dute, Durangon egitekoak diren ekitaldi batean.
Eztabaida prozesu horretan, Foro Soziala osatzen duten hamazazpi entitateek eta foroan parte hartzen duten herritarrek ondorioztatu dute «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituztela foroak jorratutako lan ildoetan, eta aurrerapauso horien egonkortzeak bidea ematen duela «fase berri bat zabaltzeko konponbide prozesuan». Fase berri horrek, aldi berean, «erronka eta tresna berriak» eduki beharko ditu, Foro Sozialaren arabera.
Larunbateko ekitaldian, eztabaida prozesuaren ondorioen berri emateaz gain, zehaztuko dute zeintzuk izango diren luze gabe emango dituzten pausoak, foroaren egitekoak behin betiko amaitutzat emateko.
2013ko martxoan egin zuten aurreneko foroa, Bilbon eta Iruñean, konponbide prozesuan gizarte zibileko eragileen parte hartzea sustatzeko. Hamabi gomendio aurkeztu zituzten orduan: besteak beste, ETAren armak eta egitura militarrak desegiteko prozesu bat abiatzea, preso eta iheslarien gaiari buruzko «konponbide integral bat» adostea, estatuaren segurtasun indarren «kopurua eta eginkizuna birdimentsionatzea», eta erakundeek egia, justizia eta adiskidetze «prozesu zabal bat eta jendarte osoa barne hartzen duena» bultzatzea.
Ikusi gehiago: Foro Sozialaren hamabi gomendioak
Foroak ondorioztatu du hamabi aholku horietatik 11 bete direla edo betetzeko baldintzak daudela, eta lau lan ildotan eginiko aurrerapausoei erreparatu die: ETA 2017ko apirilean armagabetu zen, eta 2018ko maiatzean desegin zuen bere burua; biktimen arloan, «biktima guztiek egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubidearen inguruko adostasuna zehazten» hasi da, eta baita «estatuaren biktimen tratamendu asimetrikoa gainditzeko beharra» ere; euskal presoen alorrean, sakabanaketa politika amaitzear dela, foroak uste du auziaren «konponbide markoa definituta» dagoela; eta memoriari dagokionez, «kontakizun bakarraren» ideia agortuta dagoela. «Ez gara ados jarriko gertatutakoaren zergatian, eta jada eragile guztiek aitortzen dute memoriak inklusiboa, kritikoa eta ez autojustifikaziokoa izan behar duela», erantsi du.
Hain justu, hamar urteko ibilbideari begiratu zion Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak iazko urrian, BERRIAk eginiko elkarrizketa batean: «Ez dakit inork espero zuen halako emaitzak izatea. Hamar urte asko da? Herriaren historian oso gutxi. Faktore asko egon dira, baina uste dut gizarte zibila izan dela sarri aleka hartzen zuen motor baten olioa. Proposamenak egin dira, malgutasunez, errealitatera egokituta». Orduko hartan, Hernanek azaldu zuen foroa presoen, biktimen eta memoriaren esparruetan lanean ari zela, lehen bietan konponbide markoak finkatuta edo finkatzeko bidean daudela, eta hirugarrenean ere urratsak egiten ari direla.
Ikusi gehiago: «Prozesu unilateral batetik multilateral batera igaro gara»
Edonola ere, bere lan ibilbidearen amaieraren berri ematekoan, Foro Sozialak aitortu du zereginak ere geratuko direla: presoen auzian, memorian eta, «batez ere», Espainiako Estatuaren biktimek nozitzen duten «diskriminazioan». Horietan «bidea egiteko» dago, baina, foroaren iritziz, «erronka berrientzat tresna berriak beharko dira». |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223276/ukrainako-barne-ministerioko-hiru-buru-nagusiak-hil-dira-haien-helikopteroa-amilduta.htm | Mundua | Ukrainako Barne Ministerioko hiru buru nagusiak hil dira, haien helikopteroa amilduta | Kieveko haur eskola batetik gertu gertatu da ezbeharra, eta gutxienez hamabost pertsona hil dira. Agintarien arabera, lurra jo duen helikopteroa larrialdi zerbitzuak egiten ari zen. Ukrainako fiskal nagusiak ikerketa abiatu du, eta «hipotesi guztiak zabalik» dauzka. | Ukrainako Barne Ministerioko hiru buru nagusiak hil dira, haien helikopteroa amilduta. Kieveko haur eskola batetik gertu gertatu da ezbeharra, eta gutxienez hamabost pertsona hil dira. Agintarien arabera, lurra jo duen helikopteroa larrialdi zerbitzuak egiten ari zen. Ukrainako fiskal nagusiak ikerketa abiatu du, eta «hipotesi guztiak zabalik» dauzka. | Ukrainako Barne ministro Denis Monastirski eta gutxienez beste hamalau pertsona hil dira Kieven, gaur goizean, helikoptero bat haur eskola batetik gertu amilduta, Ukrainako agintariek jakinarazi dutenez. Fiskalaren arabera, helikoptero «istripua» izan da, baina zehaztu du zer gertatu den ikertzen ari dela: «Hipotesi guztiak zabalik ditugu».
Poliziak eman du gertaeraren berri. Monastirski, haren ordezko Jevhen Jenin, Barne Ministerioko idazkari Juri Lubkovitx eta beste goi kargudun batzuk zihoazen helikopteroan, eta haiek ere hil dira. Poliziaren arabera, gutxienez hiru haur ere hil dira. Horrez gain, eskualdeko gobernadoreak esan du gutxienez 29 lagun ospitalera eraman dituztela, zaurituta; horietatik hamabost adingabekoak dira.
Hasieran hildakoak hamazortzi zirela esan dute, baina gero kopurua jaitsi dute hamabostera.
Brovari auzunean amildu da helikopteroa, Kieveko aldirietan. Ukrainako aire indarreko bozeramaile Juri Ihnatek Unian berri agentziari adierazi dionez, lurra jo duen helikopteroa estatuko larrialdi zerbitzuak egiten ari zen. Lekuko batek BBC hedabideari azaldu dionez, helikopteroa amildu denean «lanbro itxia» zegoen, eta «ez zegoen argirik».
Ukrainako fiskal nagusi Andri Kostinek ikerketa abiatu du ezbeharra zerk eragin duen argitzeko. Kostinek esan du «hipotesi guztiak zabalik» dauzkala: «Ikertzaileak eta adituak lanean ari dira istripua gertatu den lekuan bertan. Premiazko neurriak hartzen ari dira. Oraintxe, hipotesi guztiak aztertzen ari gara». Zehaztu du, halaber, instrukzio sumarioa Ukrainako Segurtasun Zerbitzuaren (SBU) esku utzi dutela.
Hain zuzen, segurtasun zerbitzuek ezbeharraren hiru hipotesi dituzte esku artean, prentsa bulegoaren ohar baten arabera: pilotuak ez zituela segurtasun arauak bete, matxura batek eragin duela istripua, edo helikopteroa suntsitzeko nahita egindako ekintza bat izan dela.
Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik Telegramean idatzi du Brovariko ezbeharra «tragikoa» izan dela, eta Ukrainarentzat «egun beltza» dela gaurkoa.
Ukrainako lehen ministro Denis Xmihalek, berriz, Barne ministroaren heriotzaren inguruan idatzi du sare sozialetan: «Hutsune handia utziko duzu. Nire doluminik sentituena biktima guztien familiei». Europar Kontseiluko presidente Charles Michel ere antzera mintzatu da: «Ukrainarekin bat egiten dugu, Brovarin izandako gertakari tragikoaren ondoren. Monastirski [Barne] ministroa [Europako Batasuna] EBren lagun handia zen. Gure doluminak biktimen senideei».
Mendebaldea eta Hitler
Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek urteko lehen prentsaurrekoa eman du gaur goizean, eta Mendebaldeak Errusiaren aurka duten politika Adolf Hitlerrek Sobietar Batasunarekin zuen politikarekin alderatu du: «Hitlerrek juduen auzia behin betiko konpondu nahi zuen gisan, Mendebaldeko aliantzako agintariak ere [...] Errusiaren porrot estrategiko baten beharraz hitz egiten ari dira», esan du.
Bake elkarrizketen harira, berriz, Lavrovek ziurtatu du Zelenskirekin hitz egiteko «aukera guztiak baztertu» dituela. Hori bai, gogorarazi du Mosku prest dagoela Mendebaldeak Ukrainari buruz egindako proposamenei erantzuteko. «Baina ez dugu proposamen seriorik ikusten», zehaztu du. Hori guztiarekin lotuta, Lavrovek Ameriketako Estatu Batuei egotzi die «gerra hibridoa» egitea Errusiaren aurka.
Errusiako Atzerri ministroaren arabera, Washingtonek Europa mobilizatu nahi du «Errusiaren auzia» konpontzeko. «AEBek koalizio bat sortu dute NATOko [Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea] eta EBko kide diren herrialdeekin, eta Ukrainaren bitartez gure herrialdearen aurkako gerra egiten ari dira». Dena dela, Lavrovek adierazi duenez, «egunen batean gerra hori amaitu egingo da, eta Errusiak «bere egia defendatuko du».
Gerra frontean, Kievek jakinarazi du Ukrainako eta Errusiako armadek aurrez aurreko borrokak izan dituztela gaur goizaldean ere, herrialdearen ekialdean, Donbass eskualdean. Ukrainaren esanetan, bi aldeek galera handiak izan dituzte «irabazi gutxiren truke».
Bada, Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaile Igor Konaxenkovek gaur iragarri du armadak Soledar hiriaren ondoko Sil herriaren hartu duela. Konaxenkoven esanetan, Silen kontrola hartzeko borroketan gutxienez Ukrainako 90 militar hil dituztela. Errusiaren aldeko Wagner mertzenario taldeak aste honen hasieran jakinarazi zuen Soledar hiria konkistatu zuela, Kievek hori ukatu arren. Errusiak bi kokaleku horiek kontrolpean hartuta, Bahmut eta Siversk hirien arteko bidea mozteko aukera izango luke. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223277/algortako-metro-geltokian-langile-bati-eraso-diotela-salatu-du-bilboko-metroa-enpresako-batzordeak.htm | Gizartea | Algortako metro geltokian langile bati eraso diotela salatu du Bilboko Metroa enpresako batzordeak | Bilboko Metroa enpresari eskatu diote bere langileen segurtasuna eta ongizatea bermatzeko. | Algortako metro geltokian langile bati eraso diotela salatu du Bilboko Metroa enpresako batzordeak. Bilboko Metroa enpresari eskatu diote bere langileen segurtasuna eta ongizatea bermatzeko. | Joan den astelehenean Algortako metro geltokian (Bizkaia) langile bati eraso ziotela salatu du Bilboko Metroa enpresako batzordeak. Adierazi dute ez dutela onartuko horrelako ekintzak «zigorrik gabe» gelditzea, eta enpresari eskatu diote berma ditzala bere langileen segurtasuna eta ongizatea.
Hortaz, Garraio publikoan erasorik ez lelopean, elkarretaratze batera deitu du batzordeak, erasoa izan zen leku berean.
Gisa horretako ekintzak gaitzetsi ditu: «Nazkatuta gaude gure osasunean eragin handia duten eraso fisikoak eta hitzezkoak etengabe jasateaz, eta ostera gerta ez daitezela eskatzen dugu». Izan ere, orain dela hilabete bertze langile bati eraso zioten Basarrateko geltokian (Bilbo). |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223278/facuak-neurri-zehatzak-eskatu-ditu-osakidetzako-itxaron-zerrendak-murrizteko.htm | Gizartea | Facuak «neurri zehatzak» eskatu ditu Osakidetzako itxaron zerrendak murrizteko | 22.000 lagun daude presazkoak ez diren ebakuntza baten zain, eta 40.000 erabiltzaile ari dira itxoiten espezialista baten kontsultara joateko, kontsumitzaileen eskubideen aldeko elkartearen arabera. | Facuak «neurri zehatzak» eskatu ditu Osakidetzako itxaron zerrendak murrizteko. 22.000 lagun daude presazkoak ez diren ebakuntza baten zain, eta 40.000 erabiltzaile ari dira itxoiten espezialista baten kontsultara joateko, kontsumitzaileen eskubideen aldeko elkartearen arabera. | Facua kontsumitzaileen eskubideen aldeko elkarteak idazki bat bidali dio Osakidetzari, itxaron zerrendak «lehenbailehen» murrizteko eskatzeko. «Neurri zehatzak» galdegin dizkio, osasun sistema publikoaren «kolapsoa» saihesteko eta herritarrei «kalitatezko» zerbitzua emateko. Espainiako Osasun Ministerioak itxaron zerrendei buruz ondu duen txostenean bildutako datuak gogora ekarri ditu Facuak. Txosten horren arabera, orain 22.000 lagun baino gehiago daude presazkoa ez den ebakuntza baten zain Osakidetzan, eta beste 40.000 mediku espezialista baten kontsultaren esperoan. Datuek okerrera egin dute azken urteotan, Facuak ohartarazi duenez. Hala, presazkoak ez diren ebakuntzen itxaron zerrendak %15,2 egin du gora 2021. urtearekin alderatuta, eta %30 2020. urtearekin konparatuz gero. Mediku espezialista batekin kontsulta izateko zain daudenen kopuruak ere nabarmen egin du gora 2021. urteko datuekin alderatuta: ia 40.000 herritar daude itxaron zerrendan, duela bi urte baino %60 gehiago. Traumatologiak eta oftalmologiak dituzte itxaron zerrendarik luzeenak: ekaineko datuei so, 6.340 lagun zeuden traumatologiako kontsulta baten zain, eta 6.001 oftalmologian. Kontsumitzaileen elkarteak gogora ekarri du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun antolaketari buruzko 8/1997 legeak ezartzen duela herritarrei osasun publikoari lotutako neurriak bermatu behar zaizkiela, eta, hori lortzeko, osasun zerbitzuak egoki antolatu behar direla. Horregatik, Jaurlaritzaren Osasun Sailari eta Osakidetzari eskatu die «beharrezko neurriak» har ditzatela itxaron zerrendak murrizteko. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223279/pazifikoko-irlek-japoniari-eskatu-diote-atzeratu-dezala-fukushimako-ur-kutsatuaren-isurketa.htm | Mundua | Pazifikoko irlek Japoniari eskatu diote atzeratu dezala Fukushimako ur kutsatuaren isurketa | Eskualdeko hamazazpi uhartek argudiatu dute Tokioren planari buruzko «informazio eta datu gehiago» behar direla. Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta. | Pazifikoko irlek Japoniari eskatu diote atzeratu dezala Fukushimako ur kutsatuaren isurketa. Eskualdeko hamazazpi uhartek argudiatu dute Tokioren planari buruzko «informazio eta datu gehiago» behar direla. Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta. | Kontuan harturik arrantza sektorean kalteak eragin ditzakeela eta Ozeano Barea kutsatzeko arrisku handia dagoela, PIF Pazifikoko Uharteen Foroak kezka helarazi du Japoniak asmoa duelako Fukushimako zentral nuklearreko ur kutsatua itsasora isurtzeko. Adituek diotena oinarri hartuta, nazioarteko erakunde hori osatzen duten hamazazpi irlek argudiatu dute «informazio eta datu gehiago beharrezkoak» direla plan horren inguruan, eta, horregatik, Tokiori eskatu diote operazioa atzeratzeko.
PIFeko herrialdeetako asko oraindik borrokan ari dira XX. mendean Ozeano Barean —AEBek eta Frantziak, adibidez— egin zituzten proba nuklearrek eragindako arazoak eta ondorioak konpontzeko, eta, beraz, uste dute Japoniaren planak are gehiago okertuko lukeela egungo egoera. Tokioren operazioak arrantza sektorean izango lukeen eragina da kezka iturri nagusia, irla horietako askoren ekonomiaren oinarri baita.
«Gure eskualdeak jarrera irmoa du: ez da isurketarik izan behar alde guztiek egiaztatzen duten arte hori egitea segurua dela», esan du PIFeko idazkari nagusi Henry Punak, auzi horretaz egin duten mintegi birtual baten ondoren.
Fukushimako zentraleko ura hondakin erradioaktiboz kutsatua dago, erreaktoreak hozteko eta instalazio nuklearren barruan iragazteko erabili baita; zehazki, edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta, 2011ko lurrikarak eta tsunamiak hondatutako instalazio atomiko batzuen barruan.
Japoniako Gobernuak iragan ostiralean berretsi zuen zentral nuklearreko biltegietan jasotako ur kutsatua Ozeano Barera isuriko zuela. Tokiok ez zuen esan zehazki noiz, baina adierazi zuen aurtengo «udaberri eta uda bitartean» egingo dutela operazio hori; berez, datorren apirilean isurtzea aurreikusi zuten, baina atzeratu egin behar izan dute, itsaspeko tunel bat egiteko lanak moteldu egin direlako. Tunel hori erabiliko dute Fukushimako ura itsasora botatzeko, lurretik kilometro batera.
IAEAren arabera, ez du «kalterik eragingo»
IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundea gainbegiratzen ari da ur kutsatuaren isurketa plana, itsasora isuri aurretik urak dituen elementu erradioaktibo gehienak kentzeko, eta, adierazi duenez, Japoniako Gobernuaren planak nazioarteko estandarrak errespetatzen ditu, eta ez dio «kalterik eragingo ingurumenari».
PIFek eraturiko lantalde batek, aldiz, beste bertsio bat du. Erakunde horren mintegi birtualean, lantaldeko Ken Buesselerrek azaldu du Tokiori bere asmoak berriz aztertzeko eskatu diotela: «Erradioaktibitatea mareen eta ur-lasterren bidez mugitzen da ozeanoan, eta bada arrainak kutsatzeko arriskua».
Hortaz, Japoniari erreferentzia eginez, Punakek esan du «eragotzi egin behar» dituztela «besteek eragindako kutsadura nuklearreko hondamendi larri batera bideratuko edo desbideratuko» dituzten «ekintzak». Tokioren planak inguruko herrialdeen eta nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeen kezka eta kritikak ere eragin ditu hasiera-hasieratik; Txina eta Hego Korea, esaterako, presio egiten aritu dira, baita Greenpeace ere. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223280/antonio-kintana-hil-da-ehgamen-sortzaileetako-bat.htm | Gizartea | Antonio Kintana hil da, EHGAMen sortzaileetako bat | «Gure mugimendua pizteko lehen hitzak egin zituena itzali da», adierazi du EHGAMek. Sexu askapenerako mugimendua Euskal Herrira ekartzeko ahaleginean engaiatu zen, Imanol Alvarezekin batera, 1970eko hamarkadaren amaieran. | Antonio Kintana hil da, EHGAMen sortzaileetako bat. «Gure mugimendua pizteko lehen hitzak egin zituena itzali da», adierazi du EHGAMek. Sexu askapenerako mugimendua Euskal Herrira ekartzeko ahaleginean engaiatu zen, Imanol Alvarezekin batera, 1970eko hamarkadaren amaieran. | «Eta zergatik ez dugu Euskal Herrian Gay Liberation Front bat egiten?». Antonio Kintanak bota zion proposamena Imanol Alvarezi, Erresuma Batutik itzuli berritan. Alvarezekin batera EHGAMen sortzaile nagusia izandakoa atzo zendu zen, EHGAMek berak jakinarazi zuenez: «Gure mugimendua pizteko lehen hitzak egin zituena itzali egin da gaur. EHGAM hegan egiten jarri zuen horrek oroitzapenen mundura egin du salto gaur. Betirako hor geratu dadila, gertu, EHGAMkide guztion memorian, sexu askapenerako borrokaren historian mugarri».
Hain zuzen, Kintanarekin lehen hizketaldia proposamen haren harira egin zuen Alvarezek. «Oker ez banago, Galestik itzuli berria zen. Han ezagutu zuen Gay Liberation Front, eta unibertsitatean bertan bazegoen gay talde bat. Hori ikusita, Euskal Herrian antzeko zerbait egiteko ametsa zuen», kontatu dio Alvarezek BERRIAri. «Ez dakit berak edo nik, bietako zeinek esan zuen ezin genuela berriro historiaren trena galdu, eta Euskal Herrian ere egin behar zela gay mugimendu bat —hala deitzen genion orduan—». Eszeptiko samarra zen orduan Alvarez, aitortu duenez. «Oso zaila ikusten nuen, Euskal Herria oso matxista zelako eta Elizak kristoren pisua zuelako». Alta, lagunduko ziola esan zion. 1976ko Durangoko Azokan izan zen hori. Garrantzia eman dio Alvarezek horri: «Beti gustatu izan zaigu gogoratzea EHGAMen sorrerak baduela harreman zuzena euskal kulturarekin. Hori garrantzitsua izan da guretzat, eta nik uste dut markatu egin gaituela».
Ondorengo urratsetan ere nabaritu zen lotura hori. Prentsan zerbait argitaratzen saiatu ziren, baina itxita aurkitu zituzten ateak. Azkenean, bien izenean gutun bat argitaratu zuten Anaitasuna aldizkarian, Joan Mari Torrealdairekin elkarrizketa izan ondoren, hura baitzen zuzendaria. Handik gutxira, hainbat lagunekin bildu ziren, mugimendua hedatzeko asmoz, Bilbon. «Frantziskotarrek Irala kalean zeukaten lokaletan bildu ginen, eta orduan izan zen sorrera ofiziala», azaldu du. Gerora, beste herrialdeetara ere zabaldu zela zehaztu du.
Behin mugimenduak martxa hartuta, «alde batera egitea» erabaki zuen Kintanak, Alvarezek gogoratu duenez: «Ertz horretatik beti jarraitu izan dio gure ibilbideari. Beti egon da presente, baina oso agerian egon gabe. Berak mugimendua martxan ikusi nahi zuen, eta kito». |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223281/ibon-sarasolak-euskara-modernoaren-hiztegirik-zabalena-argitaratu-du.htm | Gizartea | Ibon Sarasolak euskara modernoaren hiztegirik zabalena argitaratu du | 'Egungo Euskararen Hiztegia' izena du, eta EHUko Euskara Institutuan garatu da proiektua. | Ibon Sarasolak euskara modernoaren hiztegirik zabalena argitaratu du. 'Egungo Euskararen Hiztegia' izena du, eta EHUko Euskara Institutuan garatu da proiektua. | 70.700 sarrera eta 529.000 adibide biltzen ditu Egungo Euskararen Hiztegiak (EEH), euskara modernoaren hiztegirik zabalenak. Ibon Sarasola hizkuntzalari eta euskaltzainak hamabost urtez egindako lana da, eta berriki akitu du.
Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Euskara Institutuaren barruan landutako proiektu bat da, eta Josu Landa idazle eta kazetariak ere lagundu du. Edonork kontsultatu dezake, EHUren webgunean baitago eskuragarri.
Ez da Sarasolak lantzen duen lehenbiziko hiztegia, 2005ean Orotariko Euskal Hiztegiaren lehenbiziko edizioa argitaratu baitzuen. 2007an, Euskal Hiztegia zabaldu zuen, eta, urte berean, Hiztegi Batua Euskal Prosan hiztegiaren lanketan parte hartu zuen. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223282/elak-jaurlaritzari-eskatu-dio-itxaroteko-energia-berriztagarrien-lurralde-plan-sektorialari-instalazio-berriak-onartzeko.htm | Gizartea | ELAk Jaurlaritzari eskatu dio itxaroteko Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari instalazio berriak onartzeko | Azazeta eta Labrazako parke eolikoek ingurumen inpaktuaren adierazpena jaso dutela iragarri zuen Jaurlaritzak, eta dagoeneko gisa horretako beste 33 proiektu egiteko bidean dabiltza Hego Euskal Herrian. Nafarroan hiru parke eraikitzen hasi dira berriki: Linte, Jenariz eta San Markos II. | ELAk Jaurlaritzari eskatu dio itxaroteko Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari instalazio berriak onartzeko. Azazeta eta Labrazako parke eolikoek ingurumen inpaktuaren adierazpena jaso dutela iragarri zuen Jaurlaritzak, eta dagoeneko gisa horretako beste 33 proiektu egiteko bidean dabiltza Hego Euskal Herrian. Nafarroan hiru parke eraikitzen hasi dira berriki: Linte, Jenariz eta San Markos II. | Energia Berriztagarrien I. Lurralde Plan Sektoriala onartu behar dute, eta horren ondoren eman behar dira berriztagarrien instalazioak eraikitzeko baimenak. Hori aldarrikatu du ELAk ohar baten bidez, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio plan hori onartu arte itxaroteko baimen gehiago eman baino lehen. Izan ere, azaldu dute plangintza horrek zehaztuko duela instalazio horiek «non eta nola» eraiki ahalko diren. Atzo Jaurlaritzak Arabako Labrazako eta Azazetako parkeek ingurumen inpaktuaren adierazpena jaso dutela iragarri ondoren egin du eskaera sindikatuak; horiez gain Hego Euskal Herriko 33 lekutan dabiltza sortzen energia berriztagarria ekoizteko azpiegiturak.
Berriztagarrien Plan Sektoriala «gizartearen parte hartzearekin eta pertsonen eta ingurugiroaren onurak bilatuko dituzten irizpideak lehenetsiz» egitea ere galdegin du sindikatuak. Hala ere, plan hori onartu bitartean, ELAk adierazi du beharrezkoa dela «gizartearen energia beharrak aztertu eta egin beharreko kontsumo murrizketak zehaztea», eta, horrekin batera, berriztagarriekin sortuko den energia kontuan izanda, energia fosilen ekoizpena murrizteko plangintza ere egitea.
Hala ere, ohartarazi dute helburua ez dela energia fosila berriztagarriekin aldatzea: «Proiektu horiekin planteatzen ari dena energia gehiago ekoiztea da, ez energia fosila berriztagarriekin ordezkatzea». |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223283/irunen-beste-osasun-zentro-bat-eraikitzeko-eskatu-dio-osasun-bidasoa-plataformak-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Irunen beste osasun zentro bat eraikitzeko eskatu dio Osasun Bidasoa plataformak Jaurlaritzari | Egungo gabeziak konpontzeko, eskualderako osasun azpiegitura plan bat egitea galdegin dio Osasun Sailari. | Irunen beste osasun zentro bat eraikitzeko eskatu dio Osasun Bidasoa plataformak Jaurlaritzari. Egungo gabeziak konpontzeko, eskualderako osasun azpiegitura plan bat egitea galdegin dio Osasun Sailari. | Bidasoaldeko eta Nafarroako Bortzirietako berrogei elkartek osatzen dute Osasun Bidasoa plataforma. Diotenez, osasun arretan gaur egun dauden gabeziak konpontzeko ezinbestekoa da Irunen (Gipuzkoa) beste anbulatorio bat eraikitzea, bereziki «kalitatezko» lehen arreta zerbitzu bat izateko. Uste dute premiazkoa dela Oinaurre auzoan osasun etxe bat jartzea, eta gogoratu Irungo Udalak gordea duela lur eremu bat horretarako. Ez da hori plataformak egin duen eskaera bakarra. Osasun Sailari eta Osakidetzari eskatu die osasun azpiegituren plan bat egin dezatela eskualdeko gabeziak konpontzeko, eta bertan jasoa egon dadila Bidasoa ospitalearen bloke kirurgikoa berritzea, Irunen hirugarren osasun etxe bat eraikitzea, eta Irun erdiguneko eta Dunboako osasun zentroak berritzea. Plataformak ohartarazi du luze gabe konpondu behar direla Bidasoko eta Bortzirietako herritarren osasun artan diren arazoak; besteak beste, osasun langileen falta eta itxaron zerrenda luzeak aipatu ditu. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223284/euroguneak-92ko-inflazioarekin-amaitu-zuen-urtea.htm | Ekonomia | Euroguneak %9,2ko inflazioarekin amaitu zuen urtea | Azarotik abendura puntu bat baino gehiago apaldu zen datua. Espainiak izan zuen daturik txikiena, eta Hungariak handiena. | Euroguneak %9,2ko inflazioarekin amaitu zuen urtea. Azarotik abendura puntu bat baino gehiago apaldu zen datua. Espainiak izan zuen daturik txikiena, eta Hungariak handiena. | Euroguneak %9,2ko inflazioarekin itxi zuen 2022a. Abenduan inoiz izandako daturik handiena da, baina azaroan zuena baino puntu bat apalagoa (%10,3). Europako Batasuneko herrialdeei erreparatuz gero, %10,4koa izan zen, eta hark ere jaitsiera handia izan zuen azaroaz geroztik (%11,3). 29 herrialdeen artean alde handiak egon ziren. Tasa baxuenak Espainiak (%5,5), Luxenburgok (%6,5) eta Frantziak (%6,7) izan zituzten; altuenak, aldiz, Hungariak (%25), Letoniak (%20,7) eta Lituaniak (%20).
Inflazioaren datua kalkulatzeko erabiltzen diren salgaien araberako azterketa eginez gero, energia izan zen prezioen igoeraren eragile nagusia: %25,5. Dena den, zazpi puntuko jaitsiera izan zuen azaroko datuarekin alderatuta (%34,9). Jakiek, edari alkoholdunek eta tabakoak, berriz, gora egin zuten abenduan, azaroko %13,6tik %13,8ra. Zerbitzuen prezioaren bilakaera ere gorakoa izan zen: %4,2tik %4,4ra. Azpiko inflazio deritzonak ere —ez ditu kontuan hartzen energiaren eta elikagai freskoen prezioak— gora egin zuen abenduan: %5etik %5,2ra. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223285/osakidetza-zigortu-dute-langileen-greba-eskubidea-urratzeagatik.htm | Gizartea | Osakidetza zigortu dute langileen greba eskubidea urratzeagatik | ELAk Osakidetzaren aurkako salaketa jarri zuen, 2022ko otsaileko greba deialdietan gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» zirela iritzita, eta epaitegi batek arrazoi eman dio. | Osakidetza zigortu dute langileen greba eskubidea urratzeagatik. ELAk Osakidetzaren aurkako salaketa jarri zuen, 2022ko otsaileko greba deialdietan gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» zirela iritzita, eta epaitegi batek arrazoi eman dio. | ELA sindikatuak auzitara jo zuen argudiatuta lehen arretan eta arreta espezializatuetan 2022ko otsailaren 25erako eta 28rako deitutako grebetan Osakidetzak urratu egin zuela langileen grebarako eskubidea. Ezarritako gutxieneko zerbitzuak baino zentro gehiago irekita egon zirelako jo zuen ELAk justiziara. Bada, Bilboko epaitegi batek arrazoia eman dio sindikatuari, eta Osakidetza zigortu du. Zehazki, epaitegiak dio Osakidetzak grebarako eskubidea urratu zuela Bilbo-Basurtu, Ezkerraldea-Enkanterri-Gurutzeta eta Barakaldo-Sestaoko erakunde sanitario integratuetan. Sindikatuak gogora ekarri du otsaileko greba deialdiek erantzun zabala izan zutela, baina Jaurlaritzako Lan Sailak eta Osakidetzak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan zirela, eta osasun zentro gehienak irekitzeko agindu zuela Osasun Sailak. Ez da lehen aldia Osakidetzak langileen greba deialdia urratzen duena eta epaitegiek zigortzen dutena, ELAk salatu duenez. Sindikatuak ohartarazi du langileak mobilizatzen jarraituko duela, eta «irmo» jokatuko duela Osakidetzak edozein mobilizazio «neutralizatzeko» hartutako erabakien aurka. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223286/garraio-publikoan-ere-maskara-laster-kentzea-aurreikusi-du-dariasek.htm | Gizartea | Garraio publikoan ere maskara «laster» kentzea aurreikusi du Dariasek | Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoen eta Txinako egoeraren bilakaeraren arabera hartuko dutela erabakia, baina «gero eta hurbilago» dagoela. | Garraio publikoan ere maskara «laster» kentzea aurreikusi du Dariasek. Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoen eta Txinako egoeraren bilakaeraren arabera hartuko dutela erabakia, baina «gero eta hurbilago» dagoela. | Garraio publikoan maskara janzteko derrigortasuna kentzear da Espainiako Gobernua, Carolina Darias Osasun ministroak adierazi duenez. «Laster» izango da, haren hitzetan, baina ez du zehaztu noiz. Egoera epidemiologikoa «gero eta hobea» dela esan du, baina erantsi du oraindik datuei adi egon behar dela, baita Txinako egoerari ere: «Gero eta hurbilago gaude, baina ikusi behar dugu zer bilakaera duten garai hauek eta zer gertatzen den Txinan».
Dena den, Dariasek nabarmendu du halako erabakiak «beti adituen esku» egongo direla. Farmazietan maskara eramateko derrigortasuna kentzea ere «aztertzen» ari da ministerioa. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223287/sergio-sayasek-upn-utzi-du.htm | Politika | Sergio Sayasek UPN utzi du | «Ez nuen uste behin alderditik kanporatuta alderdia uzteko eskatu behar zenik», erantzun dio Esparzari, gutun batez | Sergio Sayasek UPN utzi du. «Ez nuen uste behin alderditik kanporatuta alderdia uzteko eskatu behar zenik», erantzun dio Esparzari, gutun batez | Euren burua UPNtik kanpo ikusten zuten, baina Sergio Sayasek alderdia uzteko urratsa egin du orain. Bezperan, Carlos Garcia Adanerok eta Sayasek iragarri zuten hurrengo udal eta foru hauteskundeetan PPrekin aurkeztuko direla, eta, hori ikusirik, UPNren Berme Batzordeak eskatu die 24 ordu igaro baino lehen euren borondatez alderdia uzteko.
Iaz, UPNren Berme Batzorde horrek berak ebatzi zuen bi urte eta erdiz alderditik kanpo zeudela Sayas eta Adanero. Haiek ulertu dute betiko kanporatuak izan direla, eta hala erantzun dio Sayasek gutun bidez Berme Batzordeari. Alderdia «penaz» uzten duela aipatu du.
Esparzari kritika
Gutuna Javier Esparza kritikatzeko ere baliatu du. Anbizio pertsonalista izatea eta alderdia modu «egozentrikoan» zuzentzea leporatu dio. «Ez nuen uste behin alderditik kanporatuta alderdia uzteko eskatu behar zenik», mintzatu zaio Esparzari. «UPNtik ez noa nire borondatez: UPNtik zuk bota nauzu. Bota egin nauzu hala eskatzen zizulako PSOEk. Enbarazu egiten genizun Sanchezengana gerturatzeko zure estrategia berri horretan. Hala hitzartu zenuen Felix Bolañosekin eta Santos Cerdanekin Madrilen, lan erreforma bozkatu baino egun batzuk lehenago».
Hala, utzi berri duen alderdia kritikatzeko baliatu du Sayasek, eta otsailaz geroztik argudiatutakoa errepikatu du. Haren ustez, Esparzak akordio hori ezkutatu egin zien boto emaileei eta bi diputatuei, eta helburua zen sozialistengana hurreratzea. «Haiek Nafarroako Gobernura heltzea promes egin zizuten, eta, eurengana gerturatzen diren guztiei egiten dieten bezala, iruzur egin zizuten. Zu tranpan erori zinen, eta geroztik indar guztiz Sanchezek eta Txibitek Bildurekin eta nazionalismoarekin duten hitzarmenari eraso egin beharrean, haien babesaren bila ari zara, emango ez dizuten etorkizun baten erreguan».
Estrategia horretan, alderdiaren bazkide historikoekin elkar ulertzeko zubiak haustea egotzi dio Esparzari. «Zuregan konfiantzarik ez duten boto emaile asko urruntzen ari dira, zure kontraesanekin eta norabide aldaketekin nekatuta». |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223288/jarrerak-hurbildu-dituzte-osakidetzak-eta-donostia-ospitaleko-langileek.htm | Gizartea | Jarrerak hurbildu dituzte Osakidetzak eta Donostia ospitaleko langileek | Ia lau orduko bilera egin dute bi aldeek, eta Osasun Sailak jakinarazi du bideratuta geratu direla ospitaleko langileek Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak. | Jarrerak hurbildu dituzte Osakidetzak eta Donostia ospitaleko langileek. Ia lau orduko bilera egin dute bi aldeek, eta Osasun Sailak jakinarazi du bideratuta geratu direla ospitaleko langileek Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak. | Donostialdeko ESIan piztutako krisia bideratzeko bilera egin dute gaur bertako zerbitzuburuek eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko arduradunek, eta, bi aldeek jakinarazi dutenaren arabera, jarrerak hurbiltzeko urratsa egin dute. Medikuek esana zuten beraien helburua zela Osasun Saila hitzetatik ekintzetara pasatzea, eta espero zutela gaurko batzarrean erantzuna ematea abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei. Ia lau orduko bilera egin dute bi aldeek, eta Osasun Sailak ohar bidez esan du «positiboa» izan dela gaurko batzarra. Antolakuntzarekin eta ematen diren zerbitzuekin lotutako hainbat gai jorratu dituzte bi aldeek, eta, Osasun Sailak dioenez, gai horiek «konponduta» edo bi aldeak aurrerago jorratzekotan geratu dira. Donostia ospitaleko iturriek BERRIAri esan diotenez, aldarte onean egin dute bilera eta aurrerapausoak eman dituzte.
Donostia ospitaleko zerbitzuburuek bost eskaera eraman dituzte gaurko bilerara: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.
Gaurko batzarrean jasotako informazioa aztertu ostean, erietxeko zerbitzuburuek batzarra egingo dute astelehenean langileekin informazio guztia partekatzeko. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223289/bertsoa-eta-gorputza-banaezin.htm | Kultura | Bertsoa eta gorputza, banaezin | ‘Kantatu ezin denaz’ izenburupean, bertsolaritzan dauden gorputzez eta kantatzeko zilegitasunaz aritu dira Irati Majuelo, Onintza Enbeita, Saioa Alkaiza eta Maider Arregi, San Telmo museoan. | Bertsoa eta gorputza, banaezin. ‘Kantatu ezin denaz’ izenburupean, bertsolaritzan dauden gorputzez eta kantatzeko zilegitasunaz aritu dira Irati Majuelo, Onintza Enbeita, Saioa Alkaiza eta Maider Arregi, San Telmo museoan. | «Bertsolaria ez da ahotsa, hitza eta ideiak bakarrik: gorputz oso bat da oholtza gainean. Baina orain arte bertsolariak buru hiztunak bailiran behatu dira, eta bertso jardunaz aipatu diren ezaugarririk gehientsuenak lepotik gora kokatu dira: inteligentzia, arrazoiketarako gaitasuna, memoria, dialektikarako trebetasuna...». Uxue Alberdiren hitz horiekin abiatu zuen Irati Majuelok Kantatu ezin denaz mahai ingurua, atzo, Donostiako San Telmo museoan. Askotariko diziplina artistikoen arteko elkarrizketa xede duen EHUko Gorputza, egiletasuna eta generoa euskal kultur sorkuntzan ikerketaren barruan antolatu zuten mahai ingurua.
Zein gorputz daude bertsolaritzan? Zein gorputzetatik da zilegi kantatzea? Nola ireki bideak errealitate aberatsagoei kantatzeko? Horrelako galderak egin zizkien Majuelok mahai inguruan parte hartu zuten Maider Arregi, Saioa Alkaiza eta Onintza Enbeita bertsolariei. Horretarako, ordea, eta Alberdiren hitzei tiraka, bertsotan ari direnean beren gorputzarekin duten harremanaz aritu ziren lehen-lehenik. Enbeitak hartu zuen hitza: «Uste dut, ezinbestean, gorputza ikusi egiten dela, eta besteek zure gorputza irakurtzeko duten modu horrek zugan eragiten duela publikoaren aurrean jartzen zarenean. Gainera, jakinda gizarte zoragarri honetan lodia izatea lotuta dagoela alferkeriarekin, utzikeriarekin, osasunik ezarekin eta beste hainbat gauzarekin... publikoak nigan hori ikusten duela pentsatzeak eragin negatiboa izan du nire kasuan». Gaineratu zuen, beraz, zerbaitek huts egiten zuela jendaurre horretan. «Ni bertsotan egitera noa; teorian, gorputzarekin beharrean, buruarekin egin behar den zerbait egitera».
Bat egin zuen Alkaizak Enbeitak esandakoekin. «Bertsotan egiteak oso jardun arrazionala ematen du, baina, nire ustez, fisikoa da; orduan nabaritzen baitut gehien nire gorputza». Itxurarekin lotu izan du hori: «Gero eta itxura kanonikoki heterosexualago bat agertu, orduan eta errazago egokitu naiz espazio batzuetara. Aldiz, normatik geroz eta gehiago aldendu, orduan eta zailagoa izan zait egokitze hori». Bestalde, gaineratu zuen gizonezkoen gorputzak «desagertu» egiten direla bertsotan ari direnean. «Oso gutxitan entzun ditut gizonen itxuraren, janzkeraren edota egoteko moduaren gaineko irakurketak». Nolanahi ere, horretaz kontziente dela azaldu zuen Alkaizak, eta, hain justu ere, kontziente izate horrek ahalduntzen duela bera.
Alkaizaren antzera, bera ere egoera horretaz «kontziente» dela adierazi zuen segidan Arregik. Are, bertsotan hasi aurretik ere ohartua zela azaldu zuen, bera bertsotan hasterako feminismotik interpretazio asko eginda zeudelako. «Orduan, bertso mundura sartzen zara abisu moduko batekin: ‘Bueno, sartu, baina kontuz ibili, badakizue-eta hemen zer gertatzen den’». Horren guztiaren jakitun izateak, ordea, ez duela epai horietatik «libratu» azaldu zuen. «Jakiteak aktibatzen du kontra egiteko aukera bat, baina gure artean elkarrekin baliatzeko espazioak sortu ditugun arte, jakitearekin edo kontziente izatearekin bakarrik ez da nahikoa izan».
Bertsolariek, gaia jarrita kantatzen dutenetan, rol edo pertsonaia batzuk gorpuzten dituzte kantuan. Eta, hain zuzen ere, rol horien eta euren gorputzen arteko talkaz aritu ziren ondotik. «Bertsotara goazenean, askotan, jartzen diguten identitateak ez du bat egiten gure gorputzarekin», adierazi zuen Arregik. Gaiak bertsolariari esleitzen dion identitatearen araberakoa izaten da, ordea, talka hori. Arregik, esaterako, azaldu zuen beregandik urrun geratzen diren identitateetatik kantatzea kosta egiten zaiola. «Sozialki eta politikoki nik baino botere gutxiago duen jendearen rola hartzea da gehien kezkatzen nauena: pertsona migranteak, arrazializatuak, presoak... Horrelakoetan blokeatzen naiz, ez dudalako horrelako identitate baten jabe egin nahi».
Enbeitari eta Alkaizari ere gatazka handia sortu izan die kontu horrek. Izan ere, azaldu zuten zaila zaiela beren buruei zenbait rol hartzeko zilegitasuna ematea. Enbeita: «Nik gai baten aurrean erabakitzen badut izatea ez naizen zerbait, adibidez, ama bakarra, prostituta, migrantea... askotan erreakzioa izaten da: ‘Ya estamos...’». Aldiz, Enbeitaren ustetan, «hegemonian dagoenak» edo «ustez neutroa denak» erabaki dezake nahi duen edozer izatea. «Plazan politikoki zuzenak dira, baina desmelenatzen direnean, lehenengo kaxoian daukatena da oso egoera pribilegiatu batetik kantatu daitekeen hori guztia».
Gaietan non kokatu, pertsonaia horiek noiz, non eta zein helbururekin eraiki... Askotan hausnartu dute horren inguruan. Ordea, Enbeitaren hitzetan, euren inguruko askok —«gehienak, gizonak»— ez dute hausnarketa hori egiten. Bat dator Enbeitarekin Alkaiza: «Ez zait kasualitatea iruditzen zeinek kuestionatzen duen hau guztia».
Bertsotan epika egitea Alkaizaren hitzetan, epika txalotzen da gehien bertsotan, nahiz eta, haren ustetan, bertso berak ez duen berdin balio ahots batetik edo bestetik kantatuta. «Izan behar zara oso-oso ona epikari ihes egin eta publikoa jartzeko alternatiboak diren diskurtsoak txalotzen».
Enbeitak erantzun zion Alkaizak esandako horri: «Kontua ez da hori egiteak egiten gaituela on, baizik eta onak garenean onartzen digutela hori egitea». Maialen Lujanbio jarri zuen horren adibide gisa: «Lehenengo erakutsi zuen oso ona zela, eta gero lortu zuen zenbait gauza kantatzeko zilegitasuna». |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223290/reala-superkopako-finalera.htm | Kirola | Reala, Superkopako finalera | Txuri-urdinek 1-0 irabazi dute Sporting Huelvaren aurka, finalerdietan. Bernabek sartu du gol erabakigarria, 64. minutuan. Igandean jokatuko du finala, eta Bartzelona edo Real Madril izango du kontrario. | Reala, Superkopako finalera. Txuri-urdinek 1-0 irabazi dute Sporting Huelvaren aurka, finalerdietan. Bernabek sartu du gol erabakigarria, 64. minutuan. Igandean jokatuko du finala, eta Bartzelona edo Real Madril izango du kontrario. | 2019tik finalak jokatzera ohitu da Reala. Taldeak izan duen hazkundearen adierazgarri da. Lehenena Granadan izan zen. Final gogoangarri hartan txuri-urdinek Espainiako Kopa irabazi zuten Atletico Madrilen aurka: 2-1. Oso bestelako izan zen 2020an jokatutakoa. Salamancan izan zen, eta, kasu honetan, Espainiako Superkopakoa. Artean Gonzalo Arkonadak zuzentzen zuen taldeak 10-1 galdu zuen Bartzelona ahaltsuaren kontra. Hiru urteren ostean, beste titulu bat irabazteko aukera du igandean. Berriro ere Superkopako finala jokatuko dute, gaur Sporting Huelva 1-0 menderatu ostean. Natalia Arroyoren aroko lehena izango da, eta aurkaria Bartzelona edo Real Madril izango da. Bihar jokatuko dute finalerdia bi talde horiek.
Aurreko astean jasotako bi kolpeen ostean, txuri-urdinek sendagairik onena jaso dute garaipena lortuta. Lehen zati gris baten ostean, bigarrenean nagusi izan da Reala, eta Bernaberen golak eman dio finalerako sailkapena. Ohi bezala baloi jabetza izan du Realak hasieratik, eta saiatu da hegaletik aurkariari min egiten. Baina fisikoki fresko egonda, Sporting Huelva ondo jarrita egon da berdegunean, eta ondo itxi dizkio erasorako bideak Arroyoren taldeari, bai erditik, bai eta hegaletatik ere. Laguntzetan ere fin aritu dira. Realak zailtasunak izan ditu aurkariak jarritako armiarma sarea zulatzeko. Sormenean argitasun gehiago lortzeko asmoz, Iris Arnaiz erdiko atzelariengana jaitsi da behin baino gehiagotan, eta baloia igo du.
Sporting Huelva eroso zegoen horrela jokatzen, eta aurreratuen zeuden hiru jokalarien abiadura baliatu nahi zuen aukeraren bat sortzeko: batez ere, Agustsdottirena eta Edgrenena. Hala iritsi zaie, hain zuzen, lehen aukera. 33. minutuan izan da. Simonssonek bizi eraman du baloia. Baina haren errematea Elene Letek geratu du. Realak lehen zatiaren hasieran izan du berea, 6. minutuan. Baina Gabyren errematea ondo oztopatu du Ojedak, eta Chelsea atezainak ez du arazorik izan baloia geratzeko.
Distirarik gabekoa izan da, oro har, lehen zatia. Hala 0-0 amaitu da. Bigarren zati hasieran joko zuzenagoa egiten saiatu da Reala, hegaletara baloia gehiago zabalduz, eta erdiraketa gehiago eginez. Arroyorenek beste abiadura bat eman diote baloiari. Nekea tarteko, Sporting Huelva ez zen horren eraginkorra laguntzetan eta bigarren jokaldietan. Arroyok Jensen zelairatu du Mirariren ordez 58. minutuan, eta atera eta berehala abagune argia izan du Reala aurretik jartzeko. Bernabek erdiraketa neurtua egin dio, baina punpa lasterrean egindako errematea kanpora joan zaio. Behartuta iritsi da norvegiarra errematera, baina abagunea garbia zen. Hurrengo bi jokaldietan ere Realak gertu izan du gola. Gabyk bi erremate egin ditu, bata oinarekin eta bestea buruz. Baina Chleseak ondo geratu ditu.
Nagusitasun horrek izan du saria. Izan ere, 64. minutuan gola sartu zuten. Rolak aldatu dituzten Bernabek eta Jensenek. Jensenek egin du erdiraketa, eta, atzetik sartuta, Bernabek zulatu du Chelsearen atea. Hunkitu ere egin da ospakizunean. Sporting Huelva ez zuen jada ezer eusteko, eta arriskatu beharra zuen. Hala, zulo gehiago utzi ditu. eta Reala bigarrena sartzear egon da 68. minutuan. Baina Khunek gol arrastotik atera du Jensenen errematea. Espainiako taldeak, ordea, ez du burua jaitsi, eta bigarren zatian zelairatutako Ana de Teresaren txinpartaren bidez pare bat aldiz gerturatu zen Elene Leteren atera. Baina arriskurik gabe. Arroyoren taldea, gainera, bigarrena sartzear egon da 89. minutuan. Gabyk pase sakona eman dio Amaiur Sarriegiri, baina aurrelariaren errematea zutoinera joan da. Gol bat nahikoa izan da finalerako sailkatzeko. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223291/athleticek-eten-du-bolada-txarra-eta-aurrera-egin-du-kopan.htm | Kirola | Athleticek eten du bolada txarra, eta aurrera egin du Kopan | Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Espanyol 1 eta 0 menderatu eta gero. De Marcosek sartu du neurketako gol bakarra. Zuri-gorriek nahieran kontrolatu dute neurketa hasi eta buka. | Athleticek eten du bolada txarra, eta aurrera egin du Kopan. Athleticek aurrera egin du Espainiako Kopan, Espanyol 1 eta 0 menderatu eta gero. De Marcosek sartu du neurketako gol bakarra. Zuri-gorriek nahieran kontrolatu dute neurketa hasi eta buka. | Ostiralean egingo den Kopako final laurdenetako zozketan izango da Athletic. Oscar de Marcosen golari esker, zuri-gorriek 1 eta 0 menderatu dute Espanyol San Mamesen. Hasi eta buka, Ernesto Valverderen taldea nagusi izan da joko zelaian. Ohikoa duen moduan, Athleticek intentsitate eta erritmo handia sartu dizkio neurketari, eta gol gehiagorekin partida biribiltzea baino ez zaio falta izan. Espanyol, aldiz, nahi eta ezin aritu da: lehen zati eskasa jokatu ostean, bigarrenean itxura hobea eman du Diego Martinezen taldeak, baina ez da nahikoa izan kanporaketa orekatzeko. Bigarren zatian, Athleticek neurketa batere arazorik gabe kontrolatu ahal izan du, eta gertuago egon da etxeko taldearen bigarren gola, berdinketarena baino.
Joan-etorri eta erritmo handikoak izan dira partidako lehen minutuak San Mamesen. Ernesto Valverderen taldeak beste behin erakutsi du gustura sentitzen dela mota horretako partidetan, eta, presioa aurrean eginez eta trantsizio azkarren bitartez, Espanyolek baino askoz ere hobeto ekin dio neurketari. Atzean sartzera behartu du Bartzelonako taldea, eta baloia azkar eta Espanyolen areatik gertu berreskuratzen zuen behin eta berriro talde zuri-gorriak.
Hala, lehen ordu erdira iritsi aurretik ailegatu da zuri-gorrien gola: jokaldi landu batean, ateari bizkarrez zegoen Oihan Sancetek orpoz pase dotorea eman dio De Marcosi, Guardiako atzelariak, area barruan, Joan Garcia Espanyoleko atezaina gainditu zezan: 1 eta 0, 28. minutuan. Batak eta besteak egindakoa ikusita, golak justizia egin du. Gehiagoren bila segitu du Valverderen taldeak, baina lehen zatian markagailua ez da gehiago mugitu. Espanyol oso deseroso egon da lehen zati osoan, atzean sartuta, eta arriskurik sortzeko batere gaitasunik gabe.
Atsedenaldian sistema aldatzea beharrezkoa zela iruditu zaio Diego Martinez Espanyoleko entrenatzaileari —bost atzelarirekin jokatu du lehen zatia—, eta Kataluniako taldeak hobera egin du. Hobekuntza, ordea, ez da behar adinakoa izan Athletic estu hartzeko. Are gehiago, Athleticek bi hegaletatik min egiten jarraitzen zuen, eta Sancetek gertu izan du bigarren gola.
Neurketako azken ordu laurdenean sartuta, erritmoa apaltzeko hautu nabarmena egin du etxeko taldeak. Hegaletan zuen bizkortasuna ustiatu beharrean, baloi jabetza luzeagoak erabili ditu Athleticek, erasoari erabat uko egin gabe. Horretarako, Raul Garcia, Ander Herrera eta Iker Muniain zelairatu ditu bigarren zatian Ernesto Valverdek, eta zuri-gorrien entrenatzaileari ondo baino hobeto atera zaio apustua. Luzapenean sartuta, kontraeraso batean bigarrena egiteko aukera ona ere izan du Raul Garciak, baina ez da halakorik gertatu. Neurketa, oro har, kontrolpean izan du taktikoki Athleticek; lan bikaina egin du, eta batere sufritu gabe amaitu du neurketa.
Orain, asteburuko partidari begira jarriko dira Valverderenak. Real Madril hartuko dute igandean San Mamesen (21:00), eta azkenean Yerayk ezin izango du jokatu, Anoetan txartel gorria ikusi ostean. |
2023-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/223292/osasunak-penaltietan-lortu-du-final-laurdenetarako-sailkatzea.htm | Kirola | Osasunak penaltietan lortu du final-laurdenetarako sailkatzea | Osasunak ere aurrera egin du Kopan Benito Villamarinen penaltietan irabazita, eta Realarekin eta Athleticekin batera izango da ostiraleko zozketan. | Osasunak penaltietan lortu du final-laurdenetarako sailkatzea. Osasunak ere aurrera egin du Kopan Benito Villamarinen penaltietan irabazita, eta Realarekin eta Athleticekin batera izango da ostiraleko zozketan. | Osasunak penaltietan lortu du Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatzea. Betis aurreratu da lehenbizi partidan, baina 90. minutuan egin du David Garciak berdintzeko gola. Luzapenean gol bana egin dute bi taldeek, eta penaltietan Sergio Herrera azaldu da. Gorritxoek ez dute jaurtiketarik huts egin, eta Herrerak Sergio Canalesen penaltia gelditu du. Hortaz, hiru euskal taldeek lehiaketan jarraituko dute.
Betisek eta Osasunak oso neurketa berdindua jokatu dute Benito Villamarinen hasiera-hasieratik. Etxekoak hobeto hasi dira lehen hamar minutuetan, baina ez dute aukerarik sortu. Pixkanaka-pixkanaka, ordea, Osasunak nahi zuena lortu du. Presio gogorra egitea erabaki du Jagoba Arrasatek, eta oso aukera gutxi izan dituzte lehen zatian bi taldeek. Betis oso deseroso aritu da lehen 45 minutuetan, eta, Osasunak gol aukerarik izan ez badu ere, gorritxoen presioak ez dio utzi Manuel Pellegriniren taldeari ohi duen bezala jokatzen.
Arrasaterenek ederki zaindu dituzte Sergio Canales eta Luiz Henrique, Betiseko jokalaririk arriskutsuenak, eta zirrikituak aurkitu ezinda aritu dira. Lehen zatian jaurtiketa arriskutsu bakarra egin dute etxekoek Sergio Herreraren atera, eta azken minutuan izan da; Willian Josek eraman du arriskua falta jaurtiketa baten bidez, baina Realeko aurrelari ohiaren jaurtiketa ukabilekin atera du Herrerak.
Hamabost minutuko atsedena ondo baino hobeto etorri zaie bi taldeei, eta aldageletatik bueltan lehen zatian izan ez dituzten aukerak izan dituzte bi taldeek. Osasuna arriskua sortuz iritsi da Kike Garciaren bitartez, baina etxekoak aurreratu dira azkenerako. Willian Carvalhoren erdiraketa Luiz Henriquek errematatu du, eta David Garciak atepetik atera badu ere, aldaratzea Carvalhok berak bidali du sarera.
Golaren ostean, aldaketak egin ditu Jagoba Arrasatek. Ante Budimir, Chimy Avila eta Kike Garcia zelairatu ditu, eta azken horrekin lortu du min egitea Osasunak. Barja ezker hegalean kokatu da, eta erdiraketa arriskutsuak egin ditu Claudio Bravoren areara. Hala ere, beste hegaletik iritsi da Osasunaren gola, neurketako azken minutuan. Avilak lapurtu du baloia Betisen area ertzean, eta Aimarren erdiraketa bikaina David Garciak bidali du sarera, buruz. Ez da gehiagorako astirik gelditu, eta luzapenera joan da partida.
Bertan partida eroa ikusi dute zaleek. Kolore guztietako aukerak izan dituzte bi taldeek, eta biek lortu dute gol bana egitea. Betis aurreratu da lehenbizi; Borja Iglesiasek Yousouff Sabalyri opari ederra egin dio area barruan, eta atzelariak baloia sarera bultzatu besterik ez du egin behar izan, atezaina lurrean baitzegoen. Zaleen bultzadarekin, markagailua hala mantentzeko aukera galanta zeukan Betisek, baina luzapeneko bigarren zatia hasi eta berehala lortu du Osasunak berdintzeko gola. Ruben Garcia izan da golegilea.
Penaltien estatistikek diote aurrenekoa jaurtitzen duen taldeak aukera handiagoa duela irabazteko; eta hala izan da. Osasunak bota du lehena, eta gorritxoek ez dute bat bera ere huts egin. Sergio Herrrerak hirugarren penaltia gelditu du, Canalesek jaurtitakoa, eta laugarrena kanpora bidali du Guido Rodriguezek. Hala, Osasuna, Athletic eta Realarekin batera izango da ostiraleko zozketan. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223315/jacinda-ardernek-iragarri-du-lehen-ministro-postua-utziko-duela.htm | Mundua | Jacinda Ardernek iragarri du lehen ministro postua utziko duela | Adierazi du ez duela karguan jarraitzeko indarrik. Sei urtez egon da agintean, eta, pandemia tarteko, gaineratu du «oso zailak» izan direla. Igandean hautatuko dute haren ordezkoa Alderdi Laboristako legebiltzarkideek. | Jacinda Ardernek iragarri du lehen ministro postua utziko duela. Adierazi du ez duela karguan jarraitzeko indarrik. Sei urtez egon da agintean, eta, pandemia tarteko, gaineratu du «oso zailak» izan direla. Igandean hautatuko dute haren ordezkoa Alderdi Laboristako legebiltzarkideek. | Malko artean esan du adio Jacinda Ardern Zeelanda Berriko lehen ministroak. Otsailaren 7an agintea utziko duela iragarri du gaur, Alderdi Laboristaren urteko lehen bilkuran. «Erantzukizun handia dakar lan pribilegiatu honek, eta ez dut lan hori behar bezala betetzeko adina indar», esan du. Uda da orain hego hemisferioan, eta adierazi du oporretan indarberritzea espero zuela, baina ez duela lortu: «Jarraituko banu, kalte egingo nioke Zeelanda Berriari». Hala ere, parlamentari postuari eutsiko dio datorren urrira arte.
Harrabotsa handia eragin du haren erabakiak. Dimitituko zuen zurrumurruak zabaldu ziren iazko urte amaieran, baina Ardernek horiek gezurtatu, eta esan zuen ez zuela kargua uzteko asmorik. Handik aste gutxira, ordea, «akituta» dagoela adierazi du. Gaineratu du agintean egin dituen sei urteak «oso zailak» izan direla, eta horrek asko eragin diola.
Lehen ministro karguan egon den sei urteotan, aurrekaririk gabeko zenbait egoerari egin die aurre Ardernek. Haren agintaldiaren erdi-erdian egin zuen eztanda COVID-19aren pandemiak. 2019an eskuin muturrak bi meskitei egin zien eraso Christchurchen, eta, urte berean, White Island sumendia piztu zen —22 hildako utzi zituen—.
Koronabirusaren pandemiaren kudeaketarengatik mehatxuak jaso ditu azken bi urteotan. Zehazki, txertoen aurkako taldeen aldetik. Hala ere, adierazi du politikan jasan dituen oztopoak eta zailtasunak ez direla «haren erabakiaren arrazoi nagusia». Adierazi du bere bizitzako «urterik oparoenak» izan direla.
Herritarrek ontzat eman dute haren lana. 2020ko hauteskundeetan gehiengo handia eman zioten, eta haren alderdiak bakarrik gobernatzeko aukera. Inoiz ez da halakorik gertatu herrialdean 1996. urtetik. Dimisioaren berri ematean, honako mezu hau plazaratu die herritarrei: «Espero dut nire agintaldiaren ondoren herritarrek jakitea posible dela atsegina baina indartsua, ulerkorra baina irmoa, optimista baina errealista izatea».
37 urterekin herrialdean inoiz aukeraturiko emakumezko lehen ministrorik gazteena bihurtu zen, 2017. urtean. Karguan zegoela, ama izan zen, eta bi eginkizunak normaltasunez bateratzen saiatu zen; besteak beste, haur txikia Nazio Batuen Erakundearen Asanblea Nagusira eramaten, 2018an. Halakorik egiten lehenengo buruzagia izan zen, eta irudiak zeresana eman zuen.
Igandean bozkatuko dute Alderdi Laboristako legebiltzarkideek haren ordezkoa. Hautagaiak ez badu lortzen bi herenen sostengua, alderdiko militanteek bozkatuko dute. Foku mediatikoa alderdiko zuzendariorde eta Finantza ministro Grant Robertsoni zuzendu da. Baina hark adierazi du ez duela Alderdi Laboristako lidergoa nahi.
Hauteskundeetara begira daude
Datorren urriaren 14an dituzte hauteskundeak Zeelanda Berrian, eta, irudi du laboristek ez diotela eutsiko orain arte izan duten nagusitasunari. Azken hilabeteotan egindako inkesten arabera, aurrea hartuko die oposizioko Alderdi Nazionalak.
Hala ere, Ardernek adierazi du beherakada horrek ez duela eraginik izan haren dimisioan. Are, gaineratu du «erronka horri aurre egiteko aurpegi berriak behar» dituztela.
Nazionalen buru Christopher Luxonek ez du adierazpenik egin bozen harira. Baina lehen ministroaren ibilbidea txalotu du: «[Ardernek] ekarpen esanguratsua egin dio herrialdeari. Mundu mailako paisaia politikoan Zeelanda Berriko ordezkari indartsua izan da».
Nazioarteko zenbait agintarik ere omendu dute haren lana. Australiako lehen ministro Anthony Albanesek hitz hauek eskaini dizkio haren Twitterreko kontu ofizialaren bidez: «[Arnerdek] inteligentzia eta indarrarekin nola agindu erakutsi dio munduari. Inspirazio iturri handia izan da askorentzat, eta, niretzat, oso lagun on bat». |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223316/elurrak-arazoak-eragin-ditu-errepidean.htm | Gizartea | Elurrak arazoak eragin ditu errepidean | Gutxienez hamabost mendate daude itxita elurragatik. Garbitu dute A-15 eta N-121-A errepideetan zegoen elurra, eta irekita daude jada. | Elurrak arazoak eragin ditu errepidean. Gutxienez hamabost mendate daude itxita elurragatik. Garbitu dute A-15 eta N-121-A errepideetan zegoen elurra, eta irekita daude jada. | Elurra da gaurko protagonista. Anitz pozik dauden arren, lanera edo ikastetxera joan behar duten horiek ez dute berdin pentsatzen. Izan ere, eguraldiaren ondorioz, zenbait errepide itxi behar izan dituzte, eta bertze hainbatetan trafikoa mugatu dute.
Orain, hamabost mendate behintzat itxita daude eguraldiagatik Euskal Herrian: Aiurdin, Bernedo, Gasteizko mendatea, Herrera, Opakua, Urduña, Zaldiaran (Araba), Bizkaiko behatokia, Lekoizgana (Bizkaia), Udana (Gipuzkoa), Belagua, Artesiaga, Urkiaga, Urbasa eta Larrañe (Nafarroa). Beste mendate batzuk, berriz, autoentzat soilik daude irekita, baina kateak erabiltzea derrigorrezkoa da: Ganguren (Bizkaia), Eitzaga, Gatzaga, Lizarrusti, Otsaurte eta Urraki (Gipuzkoa). Beste zenbait mendate kateak erabiltzen dituzten ibilgailu guztientzat daude irekita: Kurtzeta (Araba), Aritxulegi, Artikutza eta Bidania (Gipuzkoa).
A-15 errepidean, trafikoa eten dute tarteka goizaldean, elurra garbitzeko. Hala ere, Nafarroako Babes Zibileko eta Larrialdietako Zerbitzuak jakinarazi duenez, 08:30 aldera bi noranzkoetan ireki dute zirkulazioa. N-121-A errepidean ere trafikoa gelditu dute, baina jada irekita dago, eta arretaz gidatzeko eskatu dute. Iruñea eta Gasteiz lotzen dituen bidean (N-240-A) ezin dira ibilgailu astunak ibili, istripu bat egon baita. N-135ean, berriz, kateak erabiltzea derrigorrezkoa da.
Iruñean ere elurpean hasi dute eguna, baina ez da aparteko arazorik egon. Autobus zerbitzuetan atzerapenak egon diren arren, trafikoak irekita jarraitzen du, baina tentuz gidatzeko eskatu dute.
Alerta laranja luzatzea erabaki zuten atzo Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak erabaki zuen gaur 09:00ak arte luzatzea. Nafarroako Gobernuak, berriz, 18:00ak arte eutsiko die neurri, bereziei erdialdean eta isurialde atlantikoan, elur gehiago espero baita. Pirinioetan, berriz, gauerdira arte luzatuko dute. Bideoa: elurra, atzo. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223317/penaltien-azterketarako-txuletarekin-hobeki.htm | Kirola | Penaltien azterketarako, txuletarekin hobeki | Osasunak penaltien tartean erdietsi zuen Espainiako Kopan aurrera egitea, Betisi irabazita. Sergio Herrerak eginiko geldialdia izan zen giltzarri. Partida bukatutakoan, argitara atera zen atezainaren sekretua: xehe ikasita zeuzkan aurkarien jaurtiketa klaseak. | Penaltien azterketarako, txuletarekin hobeki. Osasunak penaltien tartean erdietsi zuen Espainiako Kopan aurrera egitea, Betisi irabazita. Sergio Herrerak eginiko geldialdia izan zen giltzarri. Partida bukatutakoan, argitara atera zen atezainaren sekretua: xehe ikasita zeuzkan aurkarien jaurtiketa klaseak. | Pozez ezin kabiturik oheratu ziren bart zale gorritxoak. Ez da harritzekoa: Osasuna Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatu da, Betis mendean harturik. Partida zinez zirraragarria jokatu zen Benito Villamarinen, eta penaltietan lortu zuen garaipena Osasunak. Tarte horretan, protagonista argi bat izan zen: Sergio Herrera. Atezainak ederki gelditu zuen Sergio Canalesen jaurtiketa. Inork pentsa lezake zorte kontua ere badirela horrelakoak, baina neurketaren ondotik zabaldutako irudi batek guztiz baztertu du aukera hori: Sergio Herrerak paper bat zuen itsatsia ur botilan. Paperean, ohar bat. Oharrean, penaltiak botatzeko aurkarien ohiko estiloak.
Ikusi gehiago: Osasunak penaltietan lortu du final-laurdenetarako sailkatzea
Irudia Osasunaren Twitter kontuak zabaldu zuen, mezu batek lagunduta: «Penaltiak ez dira zorte kontua. Entrenamendua eta ikastea dira».
Oharrean, marrazkiak ikus daitezke, jokalari bakoitzaren izenaren ondoan. Idazki batzuk ere bai: «Ezker», «eskuin», «gogor, oinbularraz»... Betiseko jokalari batzuen izenak marratuak ageri dira, adierazteko jokalari horiek jadanik ez zirela jokatzen ari, eta, beraz, horiek ez zutela botako penaltirik. Agerian da: behaketa lan sakona zen egina partidaren aurretik. Atezainak kontatu duenez, atezainen entrenatzaile Richard Sanzolekin batera egiten dute aurretiko lan hori.
Orain arteko emaitzak ikusirik, bistakoa da atzeko lan hori eraginkorra dela. Penaltien %52 gelditu ditu.
Aurreikuspenak eta gertatuak
Normalean, txuletak ez dira izaten guztiz fidatzekoak, eta hala ondorioztatu daiteke atzokoa ikusirik ere. Atezain gorritxoak erdizka asmatu zuen iragarpenetan. Borja Iglesiasek jaurti zuen Betisen lehenbizikoa: ezkerreko angelura bota zuen. Txuletaren arabera, aurreikusia zegoen atearen goiko aldera botako zuela; asmatua, beraz. Betisen bigarrena Lorenek bota zuen, ezkerra. Baina honela zioen Herreraren txuletak: eskuinera, altu, eta oinbularraz; kale, beraz. Hirugarrena Sergio Canalesek bota zuen, ezker angelura, eta orduan bai, Osasunako atezainari zinez balio izan zioten hari eginiko behaketek, eta gelditu zuen baloia.
Betisen azken jaurtiketa Guidok bota zuen. Baloia ez zen sartu atean, baina, kasu horretan, jokalari horren hutsa izan zen erruduna. Betisekoa labaindu egin zen, eta baloia zuzenean joan zen kanpora. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223318/erretretaren-erreforma-injustua-erretiratzeko-eskatu-dute-10000-pertsona-inguruk-baionan.htm | Ekonomia | Erretretaren erreforma «injustua» erretiratzeko eskatu dute 10.000 pertsona inguruk Baionan | Sindikatuek segida emango diote protestari: urtarrilaren 31n egingo dute bigarren mobilizazio eguna. | Erretretaren erreforma «injustua» erretiratzeko eskatu dute 10.000 pertsona inguruk Baionan. Sindikatuek segida emango diote protestari: urtarrilaren 31n egingo dute bigarren mobilizazio eguna. | Espero bezala, jende andana bildu du gaur, Baionan, erretretaren erreforma planen aurkako mobilizazioak. Milaka pertsona bildu dira Baionako geltokiaren aitzinean, 10:30ean. Erreforma «injustu» hau erretiratzeko eskatu dute, pankarta nagusiaren mezuari erreparatuta.
Ikusi gehiago: Bi pentsio sistema aldaketa betean
Euria goitik behera ari badu ere, aspaldi ikusi gabeko manifestazio sindikal jendetsuenetakoa da gaurkoa.
Gaur egungo erretreta sistema ez ukitzeko eskatu du LAB sindikatuko Iparraldeko koordinatzaile Argitxu Dufauk, «osasuntsua» delakoan.
CDFT, CGT, FO, CFE CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSUren artean osatu dute intersindikala Pirinio Atlantikoetako Departamenduan. LAB ere batuko da Baionako mobilizaziora, eta ELBk eta EH Baik ere deitu dute parte hartzera.
«Banaketan oinarritutako erretreta sistema ez dago arriskuan. Ezerk ez du justifikatzen hain erreforma bortitza», adierazi dute sindikatu nagusiek ohar bateratu batean. Salatu dute erretretak finantzatzeko proposamen bat baino gehiago egin zituztela Frantziako Gobernuarekin izandako elkarrizketetan, baina ez dutela horietako bakar bat ere serioski aztertu nahi izan. «Erreforma honek bete-betean joko ditu langileak», deitoratu dute. LABen hitzetan, «interes kapitalistei bakarrik erantzuten dien gobernu liberal baten hautu politikoa da». Erretiro adina 60 urtera itzultzeko eskatu dute, 37,5 urte sarirekin eta gutxieneko soldataren heineko pentsioarekin.
Jean Pierre Etxeberri CFDTko kideak salatu du ez dela negoziaziorik izan, eta hitza jatea leporatu dio Macroni.
Peio Dufau CGTko kide eta trenbideetako langileak salatu du erreformarekin «lan gehiago» egin beharko dutela, eta «gutxiago irabazi».
Ipar Euskal Herrian ez ezik, Frantziako hiri gehienetan ere egin dituzte erretretaren erreformaren aurkako manifestazioak. Jendetsuak izan dira gutiz gehienak. Sindikatuek diote bi milioi lagunetik gora izan direla protestetan, eta poliziak 1,12 milioira apaldu du kopuru hori. Eguna arrakastatsua izan dela iritzita, mobilizazioei segida ematea erabaki dute Frantziako zortzi sindikatu nagusiak biltzen dituen intersindikalak. Urtarrilaren 31n jarri dute hurrengo hitzordua.
Protestaren «legitimotasuna» onartuta ere, Emmanuel Macron presidenteak ziurtatu du ez duela amore emango, eta aurrera egingo duela erreformarekin, «bidezkoa eta demokratikoa» iruditzen zaiolako. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223319/kataluniako-independentismoak-bere-laquoeskubideen-urraketaraquo-salatu-du.htm | Mundua | Kataluniako independentismoak bere «eskubideen urraketa» salatu du | Madrilek eta Parisek gatazkaren konponbidean duten jarrera kritikatu dute 30.000 lagunek, Bartzelonan egindako manifestazio batean. Sanchezek eta Macronek Adiskidetasun Hitzarmena sinatu dute. | Kataluniako independentismoak bere «eskubideen urraketa» salatu du. Madrilek eta Parisek gatazkaren konponbidean duten jarrera kritikatu dute 30.000 lagunek, Bartzelonan egindako manifestazio batean. Sanchezek eta Macronek Adiskidetasun Hitzarmena sinatu dute. | Espainiako presidente Pedro Sanchez eta Frantziako estatuburu Emmanuel Macron Bartzelonan batzartu dira gaur, bi herrialdeen arteko lehen adiskidetasun ituna sinatzeko eta, gisa horretara, Moncloak eta Eliseoak gaur egun duten harremana sendotzeko. Kataluniako Arte Museo Nazionalean egiten ari dira goi bilera, eta, handik gertu, Montjuiceko Iturri Magikoan, batzar horren aurkako protesta egin dute milaka independentistak, Hemen ez da ezer amaitu! lelopean. Mobilizazioan izan dira, besteak beste, Junts Per Catalunyako buru Laura Borras eta ERC Esquerra Republicanako presidente Oriol Junqueras. Azken horrek bere aurkako txistuen artean utzi behar izan du manifestazioa; hain justu, Generalitateko presidente Pere Aragonesek goi bilera horretan parte hartu du, eta manifestariek ERCren «kontraesanak» kritikatu dituzte. Madrili eta Parisi begira, independentismoaren «oinarrizko eskubideen urraketa sistematikoan» bi estatu horiek duten jarrera salatu dute protestariek.
ANC Biltzar Nazional Katalanak, Omnium Culturalek eta Errepublikaren Kontseiluak deituta, 30.000 bat lagun bildu dira —udaltzainen arabera, 6.500 inguru— Bartzelonan, bi estatuen kontrako postura agerian uzteko. «Espainiak eta Frantziak ez dute inolako asmorik Kataluniako gatazka politikoa modu demokratikoan gainditzeko», adierazi dute antolatzaileek manifestuan.
Toni Castella Errepublikaren Kontseiluko kideak esan duenez, independentismoak «historia» egin du gaur, Espainiako eta Frantziako gobernuen arteko goi bilerari erantzuteko manifestazioan: «Pedro Sanchez barregarri geratu da. Prozesu subiranista ez da amaitu», nabarmendu du.
Xavier Antich Omnium Culturaleko presidenteak, berriz, adierazi du Katalunian ez dela ezer amaitu, eta normaltasun demokratikorik ere ez dagoela. Antichentzat, prozesu subiranistak «bizirik» jarraitzen du: «Errealitatea burugogorra da. Ez dago anomalia demokratikoa konpon dezakeen irtenbide pertsonalik. Amnistiak eta autodeterminazioak bakarrik konponduko dute gatazka», esan du, eta Sanchezi ohartarazpen hau egin dio: «Berriro egiteko prestatzen ari gara».
Dolors Feliu ANCko presidentea ere antzera mintzatu da: «Hemen ez da ezer amaitu», berretsi du. Feliuren ustez, Kataluniak bere etorkizuna erabaki nahi du, baita Espainiaren eta Frantziaren arteko goi bileran jorratzen ari diren politika guztiak ere: «Ez da harrera ona», esan du. ERCri kritika egiteko ere tartea izan du Feliuk, alderdi errepublikanoaren «kontraesan handiengatik».
Junquerasek 08:30ean hitz egin du kazetarien aurrean, Montjuicen bertan, eta, esan duenez, errepublikanoek «argi» utzi nahi diote Espainiako presidenteari independentismoa «bizirik» dagoela eta gatazka ez dela amaitu. Horiek horrela, ERC manifestazioan egotea defendatu du, baita Generalitateko presidentea goi bilera horretan izatea ere. «Kataluniaren eskubideak defendatuko ditugu, barruan nahiz kanpoan».
Borrasek, berriz, «probokaziotzat» jo du Espainiaren eta Frantziaren arteko goi bilera, eta Sanchezi mintzatu zaio: «Ez dugu desjudizializaziorik eta umiliazio publikorik nahi, independentzia baizik», adierazi du protestaren aurretik. Mobilizazio bateratua izatea ere txalotu du Juntseko presidenteak, ERCri aipamena eginez: «Ongi etorria izan dadila zuzenketa», esan du, errepublikanoak Diadako manifestazio nagusian egon ez zirela gogoratuz. Aragonesek goi bileran parte hartuko duela eta, Borrasek nabarmendu du azalpenak eman beharko dituela gero.
«Puigdemont presidente»
ERC goi bileraren aurkako manifestazioan izan da, eta Aragones presidentea Espainiako eta Frantziako gobernuen arteko bilerara joan da. Hori dela eta, protestan parte hartu duten zenbaitek Junquerasi txistu egin diote, eta «Puigdemont gure presidente» oihukatu diote. ERCko presidenteak gisa horretara utzi du manifestazioa.
Gertakari horren harira, CUPeko diputatu Carles Riera ez da bat etorri manifestari batzuek Junquerasen aurka izan duten jarrerarekin. Hori bai, Catalunya Radiori egindako adierazpenetan, oso kritikoa izan da ERCk gaur egun duen jarrerarekin, bai prozesu subiranistari dagokionez, bai gaurko goi bilerari dagokionez. Rierak «etsaiz ez nahasteko» deia egin die errepublikanoei. «Argi izan behar dugu zein den gure etsaia, zein den borrokaren helburua. Ezin gara erori Espainiako Estatuaren tentazioan».
Bestalde, CUPeko diputatuak adierazi du espero duela gaurko manifestazio bateratua «mugarria» izatea, autodeterminazioaren aldeko borroka bizirik mantentzeko.
Bien bitartean, Belgikatik, Generalitateko presidente ohi Carles Puigdemontek goratu egin du independentismoak gaur egin duen «indar erakustaldia»: «Aurkariek datuak manipulatuko dituzte, mugimendu independentistaren indarrari buruzko gezurrak esango dituzte, pasadizo arriskutsuak zabalduko dituzte, baina badakite gaur independentismoak kolpe bat eman duela mahai gainean», idatzi du Twitterren, eta erantsi «mespretxatzea eta egoera nahaspilatzea oso akats larria» dela. Era berean, Junquerasi txistu ez egiteko eskatu die manifestariei.
Katalunia, «Europako bazkide»
Kataluniako Arte Museo Nazionalean, manifestariak aldarrikatzen ari diren mezu bera helarazi dio Aragonesek Sanchezi, prozesu subiranista ez dela amaitu, presidentetzako iturrien arabera. Palauk jakinarazi duenez, bi gobernuburuek gaur egungo egoera politikoaz hitz egin dute, eta Aragonesek Sanchezi gogorarazi dizkio gutun bidez igorri zizkion gaiak, gatazka politikoan «mugaz gaindiko urratsak egiteko».
Generalitateko iturrien arabera, Aragonesek Macroni adierazi dio Kataluniak «Europako bazkide» izan nahi duela. Haren ustez, «ezinbestekoa» da gaurko topaketa baliagarria izatea, besteak beste, Europako erakundeetan katalana erabiltzeko, Mediterraneoko euroeskualdea indartzeko .eta Mediterraneoko korridorea osatzeko. «Lurraldea gehien ezagutzen dugun erakundea gara», nabarmendu du.
Bestalde, Generalitateko presidenteak «errespetua» adierazi dio goi bileraren aurka egindako mobilizazioari, eta esan du Katalunian oraindik ez dagoela normaltasunik: «Independentziaren aldeko borrokak bere horretan jarraitzen du». Junquerasek manifestazioa utzi duenean herritar batzuek jotako txistuei dagokienez, presidenteak adierazi du «gutxiengoa» izan dela, eta ez dutela «independentismo osoa ordezkatzen». |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223320/errefuxiatuak-hartzeko-zentroak-aurrez-aurre-jarri-ditu-eaj-eta-pse.htm | Politika | Errefuxiatuak hartzeko zentroak aurrez aurre jarri ditu EAJ eta PSE | Urtaranek Madrili aurpegiratu dio «alde bakarreko» erabakia hartzea, eta Anduezak esan du Jaurlaritzak «aspaldi» ezagutzen zuela egitasmoa. | Errefuxiatuak hartzeko zentroak aurrez aurre jarri ditu EAJ eta PSE. Urtaranek Madrili aurpegiratu dio «alde bakarreko» erabakia hartzea, eta Anduezak esan du Jaurlaritzak «aspaldi» ezagutzen zuela egitasmoa. | Errefuxiatuak hartzeko Espainiako Gobernuak Gasteizen eraiki nahi duen zentro berriak polemika bizia sortu du EAJren eta PSE-EEren artean. Aste hasieran jakin zen Espainiako Gobernuko Migrazioen Estatu Idazkaritzak erabaki duela Nazioarteko Babeserako Harrera Zentro bat irekitzea Gasteizen, Arana Klinikaren eraikin zaharrean. Eusko Jaurlaritzak, Bingen Zupiria eledunaren ahotik, eta EAJk berak egitasmoa baztertu dute; besteak beste, errefuxiatuei harrera egiteko Jaurlaritzaren ereduaren aurka doalako. Polemika ez da oraindik baretu. Gorka Urtaran Gasteizko alkatea elkarrizketatu dute gaur Radio Vitoria irrati katean, eta salatu du Espainiako Gobernuak «alde bakarrez» hartu duela zentroa eraikitzeko erabakia. Adostasunaren eta elkarlanaren bidea jorratzearen alde egin du Urtaranek, baina deitoratu du Madrilek Aranako egoitza zaharrean eraiki nahi duen zentroa kontrako norabidean doala. Errefuxiatu eta asilo eskatzaileei harrera egiteko bestelako eredu bat defendatu du Urtaranek, «arta pertsonalizatua» sustatzen duena, hain justu. Aranan eraiki nahi den «makrozentroek», ordea, ez dute eredu hori bermatzen: «Gisa honetako makrozentroek pertsonen biltegiak dirudite, eta ez dute lortzen pertsona horien gizarteratzea». Urtaranek ez du uste polemika honek gobernu itunari eragingo dionik, baina eskatu du aurrerantzean bi bazkideren arteko «talkak» alboratu beharko liratekeela. Radio Euskadin izan da Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia eta hari ere galdetu diote zentroaren inguruan. Anduezak zehaztu du ez dela etorkinentzako gunea, errefuxiatuentzat baizik, eta bertan «banakako arreta» emango dietela, eta, babesa emateaz gain, formazioa eskainiko zaiela, «integrazioa» errazteko. «Europak ezarritako irizpideei erantzuten die». Gaineratu du polemikaren atzean EAJren hauteskunde interesak daudela, eta Iñigo Urkullu lehendakariak eta Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak «aspaldi» ezagutzen zutela proiektua, baina orain arte «isilik» egon direla. Jeltzaleen argudioak «eskuin eta eskuin muturretik oso hurbil» ikusten dituela gaineratu du. Hala ere, ez du uste proiektuak jeltzaleen eta sozialisten arteko gobernu ituna arriskuan jarriko duenik. Elkarrekin Podemos-IU proiektuaren aurka agertu da. Miren Gorrotxategi bozeramaileak esan du «makrozentroek» ez dutela balio errefuxiatuei behar bezalako harrera egiteko, eta ez dela eredu aproposena pertsona horiei harrera egiteko Itxaso: «Harrera sistema sendotuko du»
Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere zentro berria izan du mintzagai. Kritikak alboratu ditu; bereziki azken egunetan proiektua izendatzeko erabili diren hainbat hitz gaitzetsi ditu: «Makrozentroa, ghettizazioa edo pertsonen biltegia bezalako hitzek bizikidetza hondatu dezakete, eta ez diote erantzuten Europak onartutako harrera sistemaren errealitateari, ezta etorkizuneko proiektuei ere. Gainera, Espainiako eta Euskal Herriko gizarteak Ukrainako errefuxiatuen etorrera bezalako fenomenoen aurrean erakutsitako elkartasun eredugarria iluntzen dute». Zentro berriaren ezaugarriei dagokienez, Itxasok azaldu du 350 plaza izango dituela, familiei arreta emateko pentsatuak egongo direla, lantalde profesional bat arituko dela lanean, eta prestakuntzarako, kirolerako eta ostaturako instalazioak izango dituela. Harrera sistemako baliabideen zerbitzuak ere eskainiko dira bertan, hala nola aholkularitza juridikoa, arreta psikologikoa, enplegurako orientazioa eta prestakuntza. Espainian beste hainbat harrera zentro eraikiko dira, eta guztiak, Gasteizkoak barne, Espainiako harrera sistema «sendotzen» lagunduko dute, Itxasoren arabera. Molde horretako Hego Euskal Herriko lehen gunea izango da Gasteizkoa, eta Europako funtsekin finantzatuta egongo da. 14,1 milioi euro jarriko dira, eta 2024an zabalik egotea espero dute. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223321/22-urte-gizon-bat-hil-da-arrangoitzen-autobidean-jazotako-istripu-batean.htm | Gizartea | 22 urte gizon bat hil da Arrangoitzen, autobidean jazotako istripu batean | Lau autok eta kamioi batek talka egin dute atzo arratsean autobidean. 22 urteko gizon bat zendu da; gainontzekoak ez dira larriki zauritu. | 22 urte gizon bat hil da Arrangoitzen, autobidean jazotako istripu batean. Lau autok eta kamioi batek talka egin dute atzo arratsean autobidean. 22 urteko gizon bat zendu da; gainontzekoak ez dira larriki zauritu. | Atzo arratseko zortzitan, 22 urteko gizon bat hil da auto istripu batean. A63 autobidean jazo da ezbeharra, Arrangoitzen (Lapurdi). Lau autok eta kamioi batek egin dute talka. Gainontzeko lagunak ez dira larriki zauritu, SMUR Larrialdi eta Erreanimazio Zerbitzu Mobilak aztertu ondoren estimatu duenez.
Istripua zergatik jazo den ikertzeko dago oraindik. Hala ere, errepidean egon zitekeen izotza da hipotesi nagusia.
Autobidea itxi behar izan zuten hegoaldetik iparralderako zentzuan. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223322/hego-euskal-herriko-esportazioak-239-hazi-ziren-azarora-bitarte.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko esportazioak %23,9 hazi ziren azarora bitarte | 40.087 milioi euroko salmentak egin ziren, 2021eko epe beran baino baino 9.592 gehiago. Inportazioek, berriz, 33.693 euroko balioa izan zuten. | Hego Euskal Herriko esportazioak %23,9 hazi ziren azarora bitarte. 40.087 milioi euroko salmentak egin ziren, 2021eko epe beran baino baino 9.592 gehiago. Inportazioek, berriz, 33.693 euroko balioa izan zuten. | 2022. urtea oparoa izan zen Hego Euskal Herriko ekonomiarentzat. Pandemiaren osteko susperraldia asko nabaritu zen, eta esportazioetan nabaritu zen. Azarora arteko datuak kontuan hartuta, atzerrira bidalitako salgaiak %23,9 hazi ziren, 2021ekoekin alderatuta. Balantza komertziala delakoa ere positiboa izan zen, inportazioek 33.693 milioi euroko balioa izan zutelako. Alegia, salmentak erosketa baino 9.592 milioi handiagoak izan ziren. Azaroari bakarrik erreparatuta, datuak apalagoak dira, hazkundea %18,9koa izan baitzen. 4.101 milioi euroren esportazioak egin ziren, 2021eko hilabete berean baino 778 milioi euro gehiago.
Lurraldekako entresaka eginda, Nafarroak izan zuen urte arteko hazkunderik apalena: %11,9. Beste hiru lurraldeetan, berriz, bilakaera dezentez hobea izan zen: %23,8 Gipuzkoan, %28,9 Araban, eta %31 Bizkaian. Inportazioei dagokienez, Bizkaia izan zen esportatu baino gehiago inportatu zuen lurralde bakarra. Bilboko portuaren eragina antzematen da horretan, eta bereziki energia produktuen inportazioak izandako gorakada (%85 azaroan bakarrik).
EAEri dagokionez, hamar pertsonatik beherako ibilgailua izan zen esportazio bolumen handiena izan zuen salgaia: 2.495 milioi euro (+25,7). Trengintza sektorekoak ere izugarri handitu ziren: %1.139 (426 milioi euro); baita metalezko tutuak (%111) eta petrolio olio finduak (%125) ere. Azken horien bidetik, eta esportaturiko energia produktuei dagokienez, 2021ean baino 1.357,6 milioi euro gehiago izan ziren. Erosleei dagokienez, bezero onenak ohikoak izan ziren: Alemania (4.731 milioi) eta Frantzia (4.580 milioi) —Espainia ez da ageri estatistikan—.
Nafarroako sektorekako entresaka egitean agerian gelditzen da autogintzak ekonomian duen pisua. Esportazioen %37,5 muntaturiko ibilgailuak, eta haien zati eta osagaiak izan ziren, 3.702 milioi euro guztira. Horiek %10etik gora igo ziren, 2021arekin alderatuta. Inportazioetan ere ikusten da autogintzaren arrastoa, autoen zati eta osagaiak guztien %15,5 izan baitziren, eta motorrak, %7,3. Eroslerik handiena, alde handiz, Alemania izan zen. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223323/eusko-jaurlaritzaren-ereduak-naturaren-suntsipena-dakarrela-salatu-du-arabako-mendiak-aske-elkarteak.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzaren ereduak «naturaren suntsipena» dakarrela salatu du Arabako Mendiak Aske elkarteak | Biodibertsitatea zaindu eta arrisku egoeran dauden espezieen kontserbazioa bermatzen duten energia berriztagarriak eskatu ditu elkarteak. Maiatzaren 20an egingo dute egoera salatzeko manifestazioa. | Eusko Jaurlaritzaren ereduak «naturaren suntsipena» dakarrela salatu du Arabako Mendiak Aske elkarteak. Biodibertsitatea zaindu eta arrisku egoeran dauden espezieen kontserbazioa bermatzen duten energia berriztagarriak eskatu ditu elkarteak. Maiatzaren 20an egingo dute egoera salatzeko manifestazioa. | Eusko Jaurlaritzak Labrazako eta Azazetako zentral eolikoak eraikitzeko proiektuek aurrera egingo dutela adierazi eta egun batzuk geroago, energia berriztagarrien eredu horrek «naturaren suntsipena» besterik ez dakarrela salatu du Arabako Mendiak Aske elkarteak. Haize errotetan animaliak detektatu bezain laster aerosorgailuak gelditzeko mekanismoa jarriko baldin badute ere, hegazti eta saguzarren hilkortasunean eragin «larriak» izango dituztela uste dute. «Neurri horiek ez dira eraginkorrak, martxan dagoen aerosorgailu bat gelditzen denerako, hegaztiak talka egin duelako haren aurka». Erroten kokalekua hegazti horien pasabide naturala da eta, beraz, «aurretik iragarritakoa» da haien heriotza.
Era berean, haize errotek eragingo dituzten natura, arkeologia eta ondare kalteak konponezinak izango direla ohartarazi dute. Hartutako erabakien atzetik dagoen arrazoia etekin ekonomikoak direla da elkartea gehien kezkatzen duena. Azazetako zentral eolikoa nabarmendu dute zentzu horretan, Europako Next Generation funts publikoez jabetzeko aukera emango dielako. «Atal desberdinetan banaturik dagoen tamaina handiko zentral bakarra diseinatu dute, eraginak banakoak balira bezala kudeatzeko». Horrek, era berean, zentral txikiak direla sinetsarazteko aukera ematen dio Jaurlaritzari. «Zentralek 50 megawattekotik beherako potentzia dutenez, erabakiak ez dira Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioan ebazten».
Bestalde, zentralak eraiki nahi diren lurren jabeei erabakitzeko boterea kentzea leporatu dio elkarteak Jaurlaritzari. «Megaproiektu hauek eraiki nahi diren lurren jabeek ezetz esan dute». Hala, pertsona horien eskubideak defendatzeko eskatu diote Arabako Kontzejuen Elkarteari. «Administrazioak ez du enpresa energetikoen proposamenak onartzeko eragozpenik, nahiz eta eremu komunak hartu eta industrializatu nahi dituzten». Gizartearen ongizatearen aurkako jarrera dela ere salatu eta maiatzaren 20an manifestatzeko deia egin dute, Labrazaz eta Azazetaz gain, zentral eolikoak eraikitzeko beste 70 kokaleku aurreikusi dituztelako Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan. «Orain da garaia kalera atera eta lurraldea defendatzeko». |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223324/lutxo-egiak-irabazi-du-cafe-bar-bilbao-antzerki-laburreko-saria.htm | Kultura | Lutxo Egiak irabazi du Cafe Bar Bilbao Antzerki Laburreko saria | ‘Hamalau’ lanarekin nagusitu da Egia, euskarazko atalean. Gaztelaniazkoa, berriz, Iñigo Cobok irabazi du. Biek ala biek bigarrenez eskuratu dute saria: Egiak 2017an ere irabazi zuen, eta Cobok 2018an. | Lutxo Egiak irabazi du Cafe Bar Bilbao Antzerki Laburreko saria. ‘Hamalau’ lanarekin nagusitu da Egia, euskarazko atalean. Gaztelaniazkoa, berriz, Iñigo Cobok irabazi du. Biek ala biek bigarrenez eskuratu dute saria: Egiak 2017an ere irabazi zuen, eta Cobok 2018an. | Hogei urte bete ditu aurten Cafe Bar Bilbao Antzerki Laburreko sariketak, eta urteurren borobil hori «espero gabe» heldu dela kontatu du Mikel Martinez aktoreak eta antolatzaileak: «Maitasunez hartu nuen proiektua. Ez nuen pentsatzen hogei urte beteko genituenik, baina oso pozik nago». Lehenengo aldiko helburu berari tiraka jarraitzen du sariketak: «Gidoia da antzerkiaren gauzarik garrantzitsuena». Produkzio horri bultzada emateko egiten du urtero-urtero antzerki laburren lehiaketa Tartean Teatro konpainiak Cafe Bar Bilbao tabernarekin elkarlanean. Guztira, hemezortzi gidoi jaso dituzte; zortzi euskaraz, eta hamar gaztelaniaz. Lan guztiak «kalitate onekoak» izan direla nabarmendu du Martinezek, eta aukeraketa «zaila» izan dela kontatu du. Azkenean, baina, Lutxo Egiak jaso du euskarazko saria, Hamalau lanarekin.
Eraikin bateko hamalaugarren solairuan dago kokatuta Hamalau antzezlana. Notario bat da protagonista, eta bere buruaz beste egitera doan bezero baten zain dago. «Ez da notario baten ohiko lana, baina dena baldintza egokietan egiten ari dela ziurtatzera joan da», argitu du Egiak. Hala ere, suizidioa ez da izango obraren gai nagusia: «Gizonaren alde autosuntsitzailea erakustea da asmoa». Gatazka «berehala» piztuko dela aurreratu du egileak, eta umorea izango da nagusi: «Asko du absurdotik».
Gaztelaniazko atalean, Iñigo Cobok irabazi du sariketa, Canciones tristes para gente alegre lanarekin. Duela 30 urte bikote izandako bi lagun nola elkartzen diren kontatuko da lan horretan, eta bizitzari buruzko hausnarketa bat izango da. «Bakoitzaren arrakastak eta porrotak onartzen saiatuko dira», azaldu du Cobok.
Bigarren aldiz irabazi dute Cafe Bar Bilbao saria bi aukeratuek: Egia 2017an ere nagusitu zen, Identitarteak lanarekin; eta Cobo, berriz, 2018an, Oaxaca en dos lanarekin.
800 euro jasoko ditu egileetako bakoitzak sari gisa, eta bi gidoi irabazle horien irakurketa dramatizatua eszenaratuko dute Bilboko Lautan Hiru jaialdian, Tartean teatro konpainiaren laguntzarekin. Horrez gainera, Bilboko Pabiloi 6 aretoko Antzerki Arineko Jardunaldietan parte hartzeko ekoizpenerako laguntza jasoko dute. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223325/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-hamar-herritarretik-lauk-ez-liekete-ijitoei-etxea-alokatuko.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretik lauk ez liekete ijitoei etxea alokatuko | Eusko Jaurlaritzak ijitoen inguruko pentsaera aztertu du 'Neurtu 2022: Ijitoekiko pertzepzioak eta jarrerak' lanaren bidez. Horren arabera, ijitoenganako irekitasunaren indizea %54koa da. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretik lauk ez liekete ijitoei etxea alokatuko. Eusko Jaurlaritzak ijitoen inguruko pentsaera aztertu du 'Neurtu 2022: Ijitoekiko pertzepzioak eta jarrerak' lanaren bidez. Horren arabera, ijitoenganako irekitasunaren indizea %54koa da. | Herritarrek ijitoen inguruan dituzten pertzepzioak eta jarrerak: horiexek aztertu ditu lehenengoz Eusko Jaurlaritzak, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiaren bidez. Horren fruitua izan da Neurtu 2022: Ijitoekiko pertzepzioak eta jarrerak lana, eta gaur aurkeztu dute hedabideen aurrean, Gasteizen. Besteak beste, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak hartu du hitza. Aitortu du ikerketak «argazki gogorra» jartzen duela mahai gainean. Datuek berresten dituzte sailburuaren hitzak: ijitoenganako irekitasunaren indizea, ijitoekiko jarrera irekia eta gizartearen jarrera toleranteak neurtzen dituena, %54,36koa da. Eta horrek isla du egunerokoan: esaterako, hamar herritarretik lauk baino gehiagok ez liokete bere etxebizitza ijito bati alokatuko.
Honatx Ikuspegiren txostenetik Jaurlaritzak atera duen ondorio nagusia: «Oraindik ere bizirik dirau egiturazko antitziganismoak, kulturen arteko bizikidetza zailtzen duena. Eta euskal gizartea jabetu egiten da horretaz». Baina herritarrak jabetu jabetzen diren arren, arrazakeriak badu lekua oraindik. Adibidez, bizilekuari dagokionez: herritarren %40,9k onartu dute saiatuko liratekeela «ijito asko» bizi diren auzo batean edo etxe bloke batean ez bizitzen; %40k baino gutxiagok esan dute biziko liratekeela; eta %15,3k ezetz esan dute. Eta zer gertatzen da ijitoak bizileku bila ari direnean? Hamar herritarretik lauk baino gehiagok ukatu egingo liekete bere etxean errentan bizitzea.
Ikusi gehiago: Ijito herria aitortzeko neurriak ditu xenofobiaren kontrako legeak
Bizilekuarekin ez ezik, lana aurkitzeko garaian ere badute diskriminazioa: txostenaren arabera, beste pertsona baten prestakuntza bera edukita, hamar pertsonatik ia hiruk ez lukete ijito bat kontratatuko, edo saihestu egingo lukete behintzat. Baita bizikidetzan ere: inkestari erantzun dioten hamar pertsonatik bederatzik baino gehiagok esan dute ez luketela arazorik izango hezkuntza eremuan edo lanean ijitoekin harremanak edukitzeko, ez ijito horiek goragoko postua dutenean —adibidez, zuzendaritzako kideak—, ez beraien parean egonda —lankidea edo ikaskidea—. Ordea, ikastetxea aukeratzeko garaian, hamarretik lauk seme-alabentzat ez lukete hautatuko ijito askok ikasten duten eskola bat.
Ijitoek jasaten dituzten irainez eta erasoez ere galdetu du Ikuspegik: biztanleen %40k baino gehiagok adierazi dute ijitoren bati buruzko iruzkin negatiboen edo zurrumurruen lekuko izan direla; %34k baino gehiagok, berriz, txantxak, txisteak, imitazioak edo antzekoak ikusi dituzte; %21,1ek irainak entzun dituzte, eta %12,5ek mehatxuak; eta %10,7ri eraso fisikoren bat ikustea tokatu zaie.
Azkenik, elkarrizketatuen artean ijitoekiko sinpatiaren eta tolerantzia pertsonalaren «balio txikiak edo ertainak» nabaritu dituzte: zerotik hamarrera 5,79 puntukoa da sinpatia; tolerantzia pertsonala, berriz, 6,65ekoa; eta gizarteari oro har ikusten dioten tolerantzia, 5,3koa.
Antitziganismoaren aurka
Emaitzok ikusita, ijitoen aurkako jarrerei aurre egin beharra ikusten dute erakundeek. Bide horretan ekiteko, Artolazabalek beharrezkotzat dauka Antigitziganismoaren Aurkako Itun Soziala. Hori horrela, hitzeman du aurten hasiko direla hori lantzen, eta, gainera, ziurtatu du Tratu Berdintasunerako eta Bereizkeriarik Ezerako Legearen aurreproiektua egiten ere hasiko direla. «Aurreproiektu horrek antitziganismoa izango du ardatzetako bat». |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223326/israelek-aske-utzi-du-kartzelan-denbora-gehien-igaro-duen-preso-palestinarra.htm | Mundua | Israelek aske utzi du kartzelan denbora gehien igaro duen preso palestinarra | Maher Yunisek 40 urte igaro ditu kartzelan, 1980an soldadu israeldar bat hiltzea egotzita. Harrera egin diote bere jaioterrian, baina ezin izan dituzte atera Palestinako banderak. | Israelek aske utzi du kartzelan denbora gehien igaro duen preso palestinarra. Maher Yunisek 40 urte igaro ditu kartzelan, 1980an soldadu israeldar bat hiltzea egotzita. Harrera egin diote bere jaioterrian, baina ezin izan dituzte atera Palestinako banderak. | Israelgo kartzela batean zigorrik luzeena bete duen preso palestinarra da Maher Yunis. Aske utzi dute gaur, espetxean 40 urteko kondena bete eta gero. 1983an atxilotu eta kartzelatu zuten, haren lehengusu Karim Yunisekin batera —duela bi aste askatu zuten hura—, hiru urte lehenago Golango gainetan soldadu israeldar bat hiltzea egotzita. Hasieran, urkatuak izatera zigortu zituzten. Ondoren, bizi guztiko zigorrarengatik aldatu zieten, eta, 2011n, azkenean, Simon Peres Israelgo presidente zela, 40 urteko kartzelaldiarengatik.
Palestinako Wafa berri agentziak Maher Yunisen ohar bat zabaldu du: «Agur bero bat palestinarra eta askea naizela esan dutenentzat. Hainbeste urtez kartzelatuta egon ondoren, desiratzen nago Palestinaren izenean masa handiak txaloka ikusteko. Hunkitu egiten nau ikusteak gazteen belaunaldiek balioak dituztela eta gure arazoen eta etorkizunaren kontzientzia dutela».
Arara joan da kartzelatik atera eta gero, bere jaioterrira. Herrixka palestinar hori Israelen mugen barruan dago 1948tik, eta, hain zuzen, duela bi aste Karim Yunisi harrera egin zioten han. Orduan, Palestinako banderak atera zituzten, eta, lau egun geroago, Itamar Ben-Gvir Israelgo Segurtasun ministro ultraeskuindarrak eskatu zuen eremu publikoetatik kentzeko Palestinako banderak, argudiatuta horiek erakustea «terrorismo mota bat» dela.
Ikusi gehiago: Palestinako banderak eremu publikoetatik kentzeko agindu du Israelgo Segurtasun ministroak
Ben-Gvirrek Poliziari agindu dio neurriak hartzeko. Horregatik, dozenaka poliziak Maher Yunisen etxea inguratu dute goizetik. Aske geratu eta jaioterrira heldu ondoren, Yunis aitaren hilobira joan da. 2008an hil zen. Etxera iritsi denean, amak lore orriak bota ditu airera.
Palestinako Atzerri Ministerioaren arabera, Israelek 800.000 palestinar inguru atxilotu eta kartzelatu ditu 1967an okupazioa hasi zuenetik. Iturri horrek dioenez, orain 4.700 palestinar inguru daude Israelgo kartzeletan; horien artean, 150 bat adingabe eta epaitu gabeko 835 pertsona. Preso gehienak Zisjordaniakoak dira. Maher lehengusuak aske geratu direla eta, Ben-Gvirrek abagunea baliatu du esateko heriotza zigorra ezarri behar zaiela «terroristei».
Ikusi gehiago: Botere banaketa apurtzea egotzi dio oposizioak Netanyahuri
Eta Israelgo indarrek beste bi palestinar hil dituzte gaur, eta hiru zauritu, Zisjordaniako Jenin hirian egindako sarekada batean. Palestinako Osasun Ministerioak adierazi du tiroz hil dituztela. Horrekin guztiarekin lotuta, Tor Wennesland NBE Nazio Batuen Erakundearen Ekialde Hurbilerako mandatariak erakunde horren Segurtasun Kontseiluaren aurrean eskatu du okupazioa bukatzeko eta «tentsioa baretzeko», bi estatuen konponbidea gauzatu ahal izan dadin. |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223327/eroskik-bere-hornitzaileen-iraunkortasuna-bultzatzen-du.htm | albisteak | Eroskik bere hornitzaileen iraunkortasuna bultzatzen du | Eroski kooperatibaren helburua da nekazaritzako elikagaien ekoizleei laguntzea ingurumenaren, gizartearen eta gobernu korporatiboaren aldeko jarduna hobetzeko garaian. | Eroskik bere hornitzaileen iraunkortasuna bultzatzen du. Eroski kooperatibaren helburua da nekazaritzako elikagaien ekoizleei laguntzea ingurumenaren, gizartearen eta gobernu korporatiboaren aldeko jarduna hobetzeko garaian. | Eroski kooperatibak konpromiso sendoa du osasuna zaindu eta iraunkortasuna sustatzeko. Horrela, beste tresna bat jarri du martxan Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), nekazaritzako elikagaien ekoizle direnen zerbitzura. Haren bidez, ingurumenaren, gizartearen eta gobernu korporatiboaren alde egiten dutena ebaluatzeko modua izango dute nekazaritzako elikagaien arloko enpresek, ESG irizpideak aintzat hartuta. Sigla horiek Environmental, Social eta Governance ingelesezko hitzak adierazten dituzte, eta erreferentzia egiten diete konpainia bat iraunkorra izateko kontuan izan behar diren faktoreei, hau da, gizartea, ingurumena eta gobernu ona.
«Eroskik tokiko ekoizleekin lankidetza estuan jardun nahi du, eta gonbidatzen ditugu programa honetan parte hartzera, elkarrekin lan egin dezagun iraunkortasunerantz, zeina aldi berean baita gaur egungo kontsumitzailearen lehendabiziko kezketako bat. EAEn nekazaritzako elikagaien sektorea bultzatzen eta babesten duen ezinbesteko pieza gara, eta tokiko ekoizleak eta iraunkortasuna sustatzea ardatz estrategikoak dira Eroskirentzat», azaldu du Asun Bastidak, Eroskiko tokiko produktuen zuzendari komertzialak.
Proiektu honen bitartez, abiaburuan, sei alderdi ebaluatuko zaizkie nekazaritzako elikagaien 200 bat ekoizleri, eta alderdi horiek nola hobetu ditzaketen zedarrituko da. Helburu nagusiak hauek dira: Eroskirekin diharduten tokiko ekoizleen enpresak gehiago ezagutzea eta konpromisoa areagotzea, prestakuntza eta babesa ematea etengabe hobetzen joan daitezen, produktuen kalitatea handitzen eta ingurumen eta gizarte arloetan portaera hobetzen laguntzea eta gidatzea, eta hornidura katean gardentasun handiagoa lortzea.
Tresna berria iaz aurkeztu zitzaien ehun bat euskal ekoizleri. Ekitaldian, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailari atxikita dagoen Ihobe sozietate publikoko ekonomia zirkularreko zuzendariak ere parte hartu zuen, Jose Maria Fernandezek.
Ordurako, hogei bat euskal ekoizlek probatua zuten programa. «Elkarrekin lanean eman ditugun urte hauetan jaso dugun laguntza eskertu nahi diogu Eroskiri, batik bat tresna honekin eman digun babesa eta jarraipena, hazten jarraitzeko aukera eman baitigu», Gomiztegi kooperatibako arduradun Batis Otaegiren hitzetan.
Proiektua aurreneko fasean dago, diagnostikoan, eta helburua da ekoizleen egoera zertan den identifikatzea kalitatearen eta iraunkortasunaren arloetan, ondoren etengabeko hobekuntzan laguntzeko. Alde horretatik, hornitzaileei inprimaki bat bidaliko zaie online, ingurumenaren, gizartearen eta gobernu onaren alderdiei buruzkoa. Informazioa jaso ondoren, Eroskik bigarren fasea jarriko du martxan, diagnostikoaren txostena. Helburua da ekoizleei jakinaraztea zertan diren eta zer daukaten hobetzeko.
Ondoren, hobekuntza eremuak detektatuta, Eroskik hirugarren fasea gauzatuko du, prestakuntzarena, nola eta webinarren, buletinen eta jardunaldien bitartez, ekoizleei beren langileen gaitasuna errazteko eta produktuetan eta prozesuetan hobekuntzak aurrera eramateko. Laguntza programa hori jarraitua izango da, diagnostikoa eguneratuta egoteko eta denboran aldatzen diren interesen araberako edukiak emateko.
Janari banatzaileetan lehena EAE-n
Eroskiren politika komertzialak ahal den gehiena indartzen ditu tokiko ekonomiak, ingurunean aberastasuna sortzeko eta nekazaritzako elikagaiak, gizartea eta ekonomia garatzen laguntzeko. Eredu horrek oso dibertsifikatuta dagoen tokiko nekazaritza-ehuna bultzatzen du, zeina giltzarria baita sektorearen iraunkortasunerako.
EAEn, kooperatiba izaera duen lehen banatzailea da Eroski, eta liderra elikagaien banaketan. Horrela, Eroskik 8.000 produktu inguru merkaturatzen ditu, eta EAEko 1.650 hornitzaile ingururekin dihardu, haiei 730 milioi eurotik gorako erosketa eginez urtero.
Eroski kooperatibak guztira 412 saltoki ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hala nola supermerkatu eta hipermerkatu propioak nahiz frankiziatuak, cash & carry-ak, gasolindegiak, optikak, Forum Sport dendak eta Dooers dendak, baita online supermerkatua ere. Halaber, Eroski Cluben fidelizazio programak milioi bat bezero-bazkide inguru ditu EAEn.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.eroski.es. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223328/danbor-hotsak-dira-nagusi-donostian-gauerditik-denboralearen-burrunbaren-ostean.htm | Bizigiro | Danbor hotsak dira nagusi Donostian gauerditik, denboralearen burrunbaren ostean | Piztu Donostia plataformak salatu du Donostiako Udaltzaingoak herritarrak «jipoitu» dituela 'Etxera' testua zuen pankarta bat kentzeko. | Danbor hotsak dira nagusi Donostian gauerditik, denboralearen burrunbaren ostean. Piztu Donostia plataformak salatu du Donostiako Udaltzaingoak herritarrak «jipoitu» dituela 'Etxera' testua zuen pankarta bat kentzeko. | Denboraleak ekarritako trumoiaren burrunba baretzen hasi den honetan, Donostian danborren hotsak ordezkatu du. Euripean bada ere, gogoz abestu dute Sarriegiren San Sebastianen martxa Donostiako plaza berrian, hiriko bandera altxatzeko ekitaldian.
Piztu Donostia plataformak salatu du Donostiako Udaltzaingoak presoen alde Etxera testua zuen pankarta bat kendu duela Plaza Berrian. «Pankarta ez jartzeko, herritarrak bortizki jipoitu ditu, eta, laban handi batez, pankarta eta soka moztu ditu». Esan dutenez, «hogei udaltzain ezkutuarekin eta borra teleskopikoarekin» egin dute herritarren kontra.
Hotza eta euri apur bat espero dute gaur goizerako, baina ohikoa da hori urtarrilaren 20 batean.
Haurren konpainiak ere aterako dira gaur eguerdian. Denera, 4.731 haurrek hartuko dute parte, 48 konpainiatan. Union Artesanak haurren danborrada aterako du aurten lehen aldiz, eta orain arte Errekalde Gastronomi Elkartea zenarena Amassorrain ikastola izenpean aterako da aurten.
Javier Garcia Cogorrok jasoko du 2023ko Urrezko Danborra, gaur. Atzo gauean San Sebastian martxa jotzen aritu zen Gaztelubide konpainiarekin, Plaza Berriako oholtzaren gainean. Bioteknologiaren alorreko Viralgen Vector Core enpresako burua da.
Lola Horcajo historialariari emango diote Hiritar Merezimenduaren Domina. Hiriaren historia ikertu du, eta hainbat liburu argitaratu ditu ikerketa horiek zabaltzeko.
Hainbat danborradek 25 urte bete dituzte aurten, eta omenaldiak ari dira jasotzen egunotan. Anastasio danborradako emakumeen konpainia da horietako bat. Beste bat Lagun Artea da, Erdialdekoa, eta, gaur, hil osteko omenaldia egingo diote haren danbor nagusi izandako Alvaro Urrengoetxeari. Alargunari emango diote oroigarria.
Morea, zuri-urdinaren artean
Aurten ere, eraso sexisten kontrako kanpaina bat antolatu du Donostiako Udaleko Berdintasun Bulegoak, eta Bulebarreko prentsa kioskoan puntu morea jarri zuen atzo. 02:00ak arte egon da zabalik. Parte Zaharreko tabernatan ere eraso matxisten inguruko informazioa dago. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.