date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223329/gipuzkoako-saileko-bortxatzaileari-beste-zigor-bat-ezarri-diote-hemezortzi-urtekoa.htm | Gizartea | Gipuzkoako saileko bortxatzaileari beste zigor bat ezarri diote, hemezortzi urtekoa | Bi emakumeri sexu erasoa egiteagatik eta beste bat bortxatzeagatik zigortu dute. Eraso horiek 2012an eta 2013an gertatu ziren, Andoainen, Tolosan eta Anoetan. | Gipuzkoako saileko bortxatzaileari beste zigor bat ezarri diote, hemezortzi urtekoa. Bi emakumeri sexu erasoa egiteagatik eta beste bat bortxatzeagatik zigortu dute. Eraso horiek 2012an eta 2013an gertatu ziren, Andoainen, Tolosan eta Anoetan. | Efe albiste agentziak aurreratu duenez, 2010eko hamarkadan Gipuzkoan hainbat emakumeri eraso egin zien gizonari beste espetxe zigor bat ezarri dio Gipuzkoako Auzitegiak, hemezortzi urtekoa. Bi sexu eraso eta bortxaketa delitu bat egiteagatik ezarri diote zigorra; zehazki, eraso horiek 2012. urtean eta 2013. ean gertatu ziren, Andoainen, Tolosan eta Anoetan. Gainera, emakume horiekiko urruntze agindua bete beharko du espetxetik ateratzen denean, eta eraso bakoitzagatik lau eta bederatzi urte bitartean egon beharko du zaintzapean aske. Sexu erasoa jasan zuten emakumeei 12.000 eta 14.000 euroko kalte ordaina eman beharko die, eta bortxatu zuenari, 35.000 eurokoa.
Zigor horiek gizon horri lehendik jarri zizkioten beste biei gehitu zaizkie: bederatzi urteko espetxe zigorra 2015ean Lasarte-Orian neska bat kloroformoarekin lokartzeagatik, eta hamabi urtekoa 2019an Beasainen emakume bat bortxatzeagatik. Azken eraso horren ostean atxilotu zuten bortxatzailea, eta ondoren jakin zuten zazpi urtez Gipuzkoan izan ziren zenbait erasoren atzean zegoela.
Aurreko bi zigorrei helegitea aurkeztu die Espainiako Auzitegi Gorenean, soilik baietz da baietz lege berrian oinarrituta. Orain ezagutarazi den epaia, ordea, lege hori aintzat hartuta eman du Gipuzkoako Auzitegiko 3. Salak. Aipatutako auziez gain, bada erasotzailearen aurkako beste bat, oraindik irekia, bere delitu batengatik, baina instrukzio fasean dago oraindik. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223330/euskaltzaindiak-zenbait-argibide-eman-ditu-san-sebastian-egunari-buruz.htm | Bizigiro | Euskaltzaindiak zenbait argibide eman ditu San Sebastian egunari buruz | 'San Sebastian eguna' erraten zaio jaiari, eta ez 'Donostia eguna'. | Euskaltzaindiak zenbait argibide eman ditu San Sebastian egunari buruz. 'San Sebastian eguna' erraten zaio jaiari, eta ez 'Donostia eguna'. | Euskaltzaindiak argi erran du: «Donostian, Azpeitian,Tafallan eta beste herri batzuetan ospatzen den egunari San Sebastian eguna esaten zaio». Izan ere, akademiaren erranetan, maiz ageri dira «Donostia eguna» eta gisako esamoldeak, eta okerrak dira; guztiak Sebastian patroiarengatik egindakoak direlako.
Eguna ez ezik martxa ere patroiaren omenez egiten denez, San Sebastian martxa du izena.
Bertzalde, Euskaltzaindiak gogorarazi du danborrada erraten dela, eta ez tanborrada. Hartan aritzen denak, berriz, danbor jotzaile edo danborrari dutela izena, eta taldearen buruak, danbor nagusi. Horiek erabiltzen duten tresnari upel txikia deritzola dio Euskaltzaindiak.
Haurren danborradari buruz ere jardun da akademia, eta adierazi du antzinako armadaburuen rola betetzen dutenei jeneral erraten zaiela. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223331/euskadi-fundazioak-62-txirrindulariz-osatutako-proiektua-aurkeztu-du.htm | Kirola | Euskadi fundazioak 62 txirrindulariz osatutako proiektua aurkeztu du | Emakumezkoen taldeak aurrerapauso bat eman dute, 2024an World Tourrean egoteko. | Euskadi fundazioak 62 txirrindulariz osatutako proiektua aurkeztu du. Emakumezkoen taldeak aurrerapauso bat eman dute, 2024an World Tourrean egoteko. | Euskadi fundazioak denboraldi honetarako egitasmoa aurkeztu du. Aurreko urtean bezala, hiru talde izango ditu: Euskaltel Euskadi (UCI Pro Team mailan), Laboral Kutxa-Euskadi fundazioa (Emakumezkoen Kontinental maila) eta Laboral Kutxa (amateur maila). Guztira, 62 txirrindulari izango dira talde horietan banatuta. Aurtengo denboraldiari begira, segidaren alde egin dute Pro Team mailako taldean; 2024an World Tourrean egoteko helburuari begira, aurrerapauso bat eman nahi izan dute Kontinental mailakoan, eta aurrerantzean ere harrobia sustatzea da amateur mailakoaren helburua.
Emakumezkoaren taldeari eman nahi izan dioten bultzadaren adierazgarri da aurtengo txirrindulari kopurua handiagoa izango dela: hamazazpi. Horien artean izen bat nabarmendu da: Eider Merino. Balmasedakoa etxera itzuli da. Eskarmentu handia du, eta Worl Tour mailan ibilitakoa da. Besteak beste, Bizkaia Durangon eta Movistarren korritu du, eta, Ane Santestebanekin eta Lourdes Oiarbiderekin batera, gorenean ibili diren euskal txirrindularietako bat da. Beste hainbat txirrindulari ere fitxatu ditu: Nahia Amondarain, Laura Rodriguez, Alba Teruel, Aileen Schwikart, Mireia Trias, Marta Romeu, Nadia Quagliotto, Lija Laizane eta Ines Cantera. Gainera, aurreko denboraldiko txirrindularirik esanguratsuenak daude oraingo taldean ere: Idoia Eraso, Usoa Ostolaza eta Tania Calvo. Txirrindulari gehiago izanda, lasterketa gehiago korrituko dituzte. Aitor Galdos izango da manager orokorra, eta Ion Lazkano, zuzendaria.
Segida eman nahi izan dio, berriz, gizonezkoen taldeari. Hiru txirrindulari fitxatu ditu: Enekoitz Azparren, Xabier Berasategi eta Andoni Lopez de Abetxuko. Taldea utzi duten hiru txirrindularien lekua hartuko dute: Julen Irizarrena, Mikel Aristirena eta Antonio Angulorena. Irizarrek eta Aristik erretiroa hartu dute, eta Antonio Angulo Burgos BHk fitxatu du. Euskal Herriko Itzulia eta Donostiako Klasikoa izango dira aurten ere taldearen saio nagusiak. Horrekin batera, berriro ere Espainiako Itzulian egotea espero dute. Helburua da Pro Team mailan ahalik eta puntu gehiena biltzea aurrerantzean ere, UCI World Tour mailako lasterketetatik gonbidapenak jasotzeko. Alde horretatik, jaso dute denboraldi honetako lehen albiste ona. Izan ere, Arabiar Emirerri Batuetako itzulian egongo dira.
Jesus Ezkurdia Euskadi fundazioko lehendakariak, duten «ilusioa eta harrotasuna» nabarmendu ditu: «Arlo guztietan hazten jarraitzeko ilusioa dugu». Babesleei eta zaleei eskerrak ematearekin batera, gogoan izan ditu txirrindulariak zuzendaritza teknikoa eta laguntzaileak. «Haien lan nekaezinak eta konprometituak egin gaituzte handi, eta erronkei ausardiaz, anbizioz eta apaltasunez aurre egiteko aukera ematen digute».
Hauek dira Euskadi fundazioaren hiru taldeak:
Euskaltel-Euskadi (UCI Pro Team): 20 txirrindulari
Enekoitz Azparren, Xabier Mikel Azparren, Ibai Azurmendi, Iker Ballarin, Xabier Berasategi, Mikel Bizkarra, Joan Bou, Carlos Canal, Unai Cuadrado, Asier Etxeberria, Peio Goikoetxea, Unai Iribar, Xabier Isasa, Mikel Iturria, Txomin Juaristi, Juan Joso Lobato, Andoni Lopez de Abetxuko, Gotzon Martin, Luis Angel Mate eta Antonio Soto.
Laboral Kutxa-Euskadi fundazioa (UCI Women´s Continental Team): 17 txirrindulari
Naia Amondarain, Mireia Arriazu, Ines Cantera, Ariana Gilabert, Yurani Blanco, Tania Calvo, Idoia Eraso, Lija Laizane, Eider Merino, Usoa Ostolaza, Nadia Quagliotto, Laura Rodriguez, Marta Romeu, Alba Teruel, Aileen Schweikart, Mireia Trias eta Eneritz Vadillo.
Laboral Kutxa amateurra: 25 txirrindulari
Imanol Aceña, Aimar Galdos, Luis García, Gabriel Ibañez, Ruben Rodrigues, Yerai Sastre eta Alejandro Villacastín; Aitor Agirre, Nicolas Alustiza, Danel Casais, Sergio Lorenzo, Maxime Renoux eta Unai Zubeldia; Asier Castilla, Iker Mintegi, Ander Lopez, Manuel Rodriguez, Jaime Romero eta Jagoba Uranga; Iker Barandiaran, Iñaki Diaz eta Iker Trigo; Ander Ganzabal, Ailetz Lasa eta Iñaki Murua. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223332/donostiako-esiko-langileen-protestari-eutsi-ala-ez-astelehenean-erabakiko-dute.htm | Gizartea | Donostiako ESIko langileen protestari eutsi ala ez, astelehenean erabakiko dute | Donostia ospitalean egiten duten astelehenetako elkarretaratzea baliteke bertan behera geratzea, aldeen azken bilerak «sintonia ona» berretsi duelako. | Donostiako ESIko langileen protestari eutsi ala ez, astelehenean erabakiko dute. Donostia ospitalean egiten duten astelehenetako elkarretaratzea baliteke bertan behera geratzea, aldeen azken bilerak «sintonia ona» berretsi duelako. | Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostiako ESIko lengileen ordezkariek izan duten azken bilkurak berretsi du hilebete hauetan azaleratu diren desadostasunak bideratzen ari direla, eta aldeen artean «sintonia ona» dagoela, BERRIAk jakin duenez. Horrek ez du esan nahi medikuek astelehenero Donostia ospitaleko sarreran egiten duten protesta egingo ez dutenik datorren astelehenean. Egun horretan bertan erabakiko du ESIko batzarrak elkarretaratzearekin jarraitu ala ez, Osakidetzako zuzendaritzarekin negoziatzen ari diren ordezkariek azken bileraren xehetasunak helarazi eta gero.
Donostiako medikuen eskaerak bideratzen ari direla jakitera eman zuten herenegun, krisia «konponbidean» jarri dutela, eta, medikuek gaur egindako bilera informatibo batean, hori bera berretsi dute. Protestak uzteko Osakidetzak egin dituen proposamenak nahikoak diren ala ez, ordea, datorren astelehenean erabakiko du ESIaren batzar zabalak. Finean, eskainitakoaren «konkrezio maila» ea nahikoa den bozkatuko dute.
Bost eskaera akordiorako
Ia lau orduko bilera egin zuten aldeek astearte goizean, Donostia ospitalean bertan. Krisia bideratzeko asmoz azken hilabetean egindako bigarren bilera izan zen. Medikuek esplikatu dute beraien helburua dela Osasun Saila «hitzetatik ekintzetara» pasatzea, eta abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei erantzuna ematea. Bost eskaera horiek hauek dira: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak hartzea, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.
Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi zuenez, «antolaketarekin eta zerbitzuekin» lotutako hainbat gai jorratu dituzte, eta horietako batzuk «konponduta» geratu dira, eta beste batzuk aurrerago lantzekotan. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223333/ukrainari-arma-astunak-ematearen-ondorioez-ohartarazi-du-errusiak.htm | Mundua | Ukrainari arma astunak ematearen ondorioez ohartarazi du Errusiak | Mendebaldeko aliatuak bihar dira jakinaraztekoak ea tankeak bidaliko dituzten. Kievek eskatu die «nabarmen handitzeko» armen hornikuntza. «Denbora amaitzen ari da». | Ukrainari arma astunak ematearen ondorioez ohartarazi du Errusiak. Mendebaldeko aliatuak bihar dira jakinaraztekoak ea tankeak bidaliko dituzten. Kievek eskatu die «nabarmen handitzeko» armen hornikuntza. «Denbora amaitzen ari da». | Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak aurreratu zuen, joan den asteartean, «iragarpen berriak» egingo dituztela, Ukrainari laguntza militarra ematen dieten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bileran, bihar, Ramsteinen, AEBek Alemanian duten base militar batean. Kievek Mendebaldeari egiten dion eskaera nagusia da arma gehiago bidaltzeko, eta, Jens Stoltenberg NATO Ipar Alantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak atzo adierazi zuenez, iruditzen zaio batzarrak balio beharko lukeela are gehiago baieztatzeko aliatuek Ukrainari emandako laguntza militarra, eta, horretarako, Kiev «arma astun eta moderno gehiagorekin» hornitzeko eskatu du. Mendebaldeko aliantza militarreko buruak ere parte hartuko du biharko bileran, 50 bat estatutako Defentsa ministroekin batera.
Frantziak duela bi aste pasa baieztatu zion Ukrainari AMX-10 RC motako tanke arinak bidaliko zizkiola, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi zuen, Mendebaldeko beste herrialdeak seinalatuz, ez zegoela arrazoi sendorik haiek tankeekin ez hornitzeko. Orain duela hilabete ere, Joe Biden AEBetako presidenteak esan zionean Patriot aireko defentsa sistema bidaliko zuela Ukrainara, Zelenskik laguntza militar handiagoa eskatu zien beste aliatuei. Errusiak Gobernuak orduan adierazi zuen laguntza militarra areagotzea ez dela «lagungarria» gatazka konponbidean jartzeko, eta Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gauza bera errepikatu du, gaur, Ramsteingo bileraren atarian. Pentsatzen du Ukrainari arma astunak emateak «kualitatiboki» areagotuko duela gatazka, eta ez dela lagungarria izango «Europaren segurtasunarentzat».
Baina Ukrainak gaur bertan eskatu die aliatuei «nabarmen indartzeko» armen hornikuntza. Hori azpimarratu dute Oleksii Reznikov Defentsa ministroak eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroak, ohar bateratu batean. Orain arte emandako laguntza eskertu diete aliatuei, baina ohartarazi dute tropei, armamentuari eta ekipamendu militarrari dagokienez, Errusiak, kuantitatiboki, «abantaila nabarmena» duela. Zehaztu dute Mendebaldeak orain arte emandako armen laguntzarekin azken hilabeteetan lur batzuk berreskuratu dituztela, baina gogoratu dute, aldi berean, Errusiak jarraitu duela erasoak gogortzen. «Denbora bukatzen ari da», dei egin dute Kulebak eta Reznikovek, eta Leopard 2 tankeak eskatu dizkiete, herrialdeen izenak aipatuta, Kanadari, Espainiari, Danimarkari, Finlandiari, Greziari, Norvegiari, Poloniari, Suediari eta Alemaniari.
Alemaniaren jarrera
Leopard 2ak 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemanian fabrikatutako tankeak dira, merkatu militarreko sofistikatuenetakoak. Hain zuzen, ikusteko dago zer erabakiko duen Alemaniak, baina Olaf Scholz kantzilerrak zuhur jokatu nahi du laguntza militarra emateko orduan, bai Berlinek oraindik energiaren alorrean lotura batzuk dituelako Errusiarekin, bai irizten diolako arma hornikuntzak gatazka areagotzea dakarrela.
Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministro berria Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariarekin bildu da gaur, eta ondorengo agerraldian nabarmendu zuen Ukraina militarki lagunduko dutela, «baita Alemaniako armadaren materialarekin ere». Ez ditu Leopard 2 tankeak aipatu, ordea. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223334/lagardek-berretsi-egin-du-interes-tasak-ez-direla-jaitsiko-epe-motzean.htm | Ekonomia | Lagardek berretsi egin du interes tasak ez direla jaitsiko epe motzean | Euroguneko inflazioa apur bat apaldu den arren, oraindik «handiegia» dela esan du, eta hura jaisteko behar diren neurri guztiak hartuko dituela. | Lagardek berretsi egin du interes tasak ez direla jaitsiko epe motzean. Euroguneko inflazioa apur bat apaldu den arren, oraindik «handiegia» dela esan du, eta hura jaisteko behar diren neurri guztiak hartuko dituela. | Maileguek ez dute arnasarik emango epe motzean, eta litekeena da interes tasak berriz ere igotzea. Christine Lagarde EBZ Europako Banku Zentraleko presidentearen ustez, euroguneko inflazioa handiegia da oraindik, eta «beharrezkoak diren neurri guztiak» hartzeko prest dagoela iragarri du. Era berean, zehaztu du 2023ko aurreikuspenak aldatu egin direla eta espero baino urte hobea izango dela euroaren eremuko ekonomiarentzat: «Ez da distiratsua izango, baina ez uste genuena bezain txarra».p>
Europako Banku Zentrala ez dago diruaren prezioaren torlojua leuntzeko prest. Tasa aldakorreko mailegua dutenek patrikan bila jarraitu beharko dutela dirudi. Izan ere, Lagardek Davoseko (Suitza) goi bileran uxatu ditu gaur EBZk agian jarreraz alda zezakeen inguruko zurrumurruak: «Inflazioa %2 ingurura jaisteko asmo sendoa dugu. Bide horretan 250 puntu igo ditugu tasak dagoeneko eta norabide horri behar adina eutsiko diogu batez besteko horietara iritsi arte».p>
Aurretik esanikoak berretsi ditu, eta kolpetik zapuztu du euroguneko azken inflazio datuek sorturiko itxaropena. Euroguneak %9,2ko inflazioarekin amaitu zuen iazko urtea, baina azarotik abendura bederatzi hamarreneko jaitsiera izan zuen. Harturiko neurri zorrotzak eragina izaten ari direla dirudi, baina Lagardek argi du ez direla aski: «Zifra oso altuak dira, begiratzen zaion tokitik begiratzen zaiola. Orokorra edo azpikoa izan, inflazioa handiegia da»p>
2023az ere mintzatu da, eta Europako ekonomiaren gaineko hodei ilunak pixka bat sakabanatu ditu. Diruaren prezioari buruzko bere asmoak hain garbi azaldu ondoren, lasaitasun mezua bidali die merkatuei balizko atzeraldi baten inguruan. «Hirugarren eta laugarren hiruhilekoetan atzeraldia egon zitekeela aipatu zen hasieran. Ondoren, iazko azken hiruhilekoan eta aurtengo aurrenekoan. Orain, aldiz, ekonomia pixka bat uzkurtuko dela diote, eta Europako buruzagi batzuk esan dute haien herrialdeak ez direla sartuko atzeraldian».p><p>Bere ustea datuekin eta iragarpenekin argudiatu du. Azaldu du iazko urtea «bikaina» izan zela, BPGa %3,4 igo zelako, eta aurtengorako %0,5eko hazkundea espero duela. «Azken asteetan albisteak asko aldatu dira, eta haiekin gure diskurtsoa. 2023a ez da urte distiratsua izango, baina ezta ere beldur ginen bezain kaskarra», aurreratu du.p>
Trantsiziorako diruap>
Beste gai batzuk ere jorratu ditu. Nabarmendu zuen ezinbesteko dela trantsizio digital eta berdean aurrera egitea. Alde horretatik, zehaztu du diru asko beharko dela eta finantzaketa publikoa ez dela «aski izango». Horretarako ezinbesteko ikusten du kapitalen merkatua ere bateratzea, finantza erakunde guztiek arau berdinekin jokatu dezaten. Lagarderen ustez, baina, hori lortzeko «borondate politikoa» ez da nahikoa. Bateratze horrek, hareniritziz, trantsizio horiek bizkortu egingo lituzke eta Europa «independenteagoa» eta «ez hain zaurgarria» bilakatuko luke. |
2023-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/223335/urtarrilaren-31n-izango-da-erretretaren-erreformaren-aurkako-bigarren-mobilizazio-eguna.htm | Ekonomia | Urtarrilaren 31n izango da erretretaren erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna | Lehen eguneko protesta «garrantzitsua» izan dela onartu du Frantziako Gobernuak. Edonola ere, Emmanuel Macron presidenteak esan du ez duela atzera egingo, eta erreforma onartuko dutela. | Urtarrilaren 31n izango da erretretaren erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna. Lehen eguneko protesta «garrantzitsua» izan dela onartu du Frantziako Gobernuak. Edonola ere, Emmanuel Macron presidenteak esan du ez duela atzera egingo, eta erreforma onartuko dutela. | Lehen xedea aise lortu dute Frantziako sindikatuek: jendetza kalera ateratzea gobernuak indarrean jarri nahi duen erreformaren aurka. Orain bigarren helburu bat dute, aurrenekoa baina zailagoa: erreformaren aurkako mugimendu iraunkor bat osatzea, gobernua makurrarazteko. Dagoeneko jarri dute bigarren hitzordua: urtarrilaren 31n izango da.
Sindikatuen aspaldi ikusi gabeko batasunak isla izan du gaurko protesta egunean. Manifestazio jendetsuak izan ziren Frantziko hiri gehienetan; bi milioitik gora lagun manifestatu direla esan dute sindikatuek, eta kopurua 1,12 milioira murriztu du Poliziak.
Bata edo bestea izan, jende asko izan zela onartu du Olivier Dussopt Lan ministroak. «Bagenekien mobilizazioa garrantzitsua izango zela, erretreta gai berezia delako».
Sindikatuak, pozik
Manifestari gehien Parisen bildu da, 400.000 lagun, CGTren arabera. Han izan dira Frantziako sindikatu nagusietako buruak, pozik mobilizazioak izandako jarraipen zabalarekin. «Inkestetan irakurtzen dugunaren isla izan da mobilizazioa; hau da, herri honetako herritar gehienak erreformaren aurka daude», aldarrikatu du Phillippe Martinez CGTko idazkari nagusiak.
«Erakunde guztiak hemen gaude. Horrek erakusten du jendea sumindua dela», esan du Gaelle Martinez Solidaires sindikatuko idazkariak. «Erretiro ona nahi dugu, ez dugu erretretara hautsita iritsi nahi, nekatuta», gaineratu du Laurent Escure UNSAko buruak.
Manifestazioa, oro har, baketsua izan da, baina izan dira istilu gutxi batzuk ere. Poliziak 38 lagun atxilotu zituen, arma zuriak eramateagatik eta txikizioak egiteagatik.
Macron, irmo
Baina egun bakarreko protestak ez du Emmanuel Macron Frantziako presidentea gibelaraziko. Bartzelonan zela, amore emateko asmorik ez du azaldu Frantziako Errepublikako presidenteak. «Gobernuak erreformarekin jarraituko du, errespetuz, elkarrizketarako asmoarekin, baina irmotasunez eta ardura erakutsiz».
Kaleko protesten «legitimotasuna» onartuta ere, erreformaren izaera «demokratikoa» aldarrikatu du presidenteak, erretreta gibelatzeko asmoa zuela iragarri baitzuen hauteskunde presidentzialetako kanpainan. «Gauzak esan egin behar dira hautaketa demokratikoak egiten direnean. Eta hauteskunde presidentzialetan eta legebiltzarrekoetan gauzak oso argi esan ziren». Gobernuak bere erreforma aurkeztu aurretik sindikatuekin eta patronalekin negoziatu duela gaineratu du, eta orain diputatuen eta senatarien txanda da «proiektua aberasteko». Demokratikoa ez ezik, bidezkoa ere iruditzen zaio erreforma Macroni: «Nahi baduzu belaunaldien arteko ituna justua izatea, erreforma egin egin behar da». |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223356/adanero-izango-da-ppren-alkategaia-irunean-eta-koldo-martinez-geroa-bairena.htm | Politika | Adanero izango da PPren alkategaia Iruñean, eta Koldo Martinez Geroa Bairena | PPk argudiatu du Adanero «oso sentibera» dela Iruñearen premiekin, eta zehaztu du «nafar guztien» interesak defendatuko dituela. | Adanero izango da PPren alkategaia Iruñean, eta Koldo Martinez Geroa Bairena. PPk argudiatu du Adanero «oso sentibera» dela Iruñearen premiekin, eta zehaztu du «nafar guztien» interesak defendatuko dituela. | PPk orain hiru egun jakinarazi zuen UPNtik ateratako Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas Nafarroako PPrekin aurkeztuko direla aurtengo hauteskundeetara. Gaur, harago jo, eta bietako batek hauteskundeei begira izanen duen rola zehaztu du alderdiak: Carlos Garcia Adanero aukeratu dute Iruñeko alkategai.
Ikusi gehiago: Sayas eta Adanero PPrekin aurkeztuko dira hauteskundeetan
PPk azaldu duenez, hautaketa egiteko garaian, alderdiak Adaneroren esperientzia politikoa hartu du aintzat, batik bat. Eginikoen artean, Nafarroan «balio konstituzionalen alde eginiko defentsa» azpimarratu du PPk. Halaber, argudiatu dute Adanero «oso sentibera» dela Iruñearen premiekin, eta egoki ordezkatuko dituela «hiriburuaren interesak», «nafar guztienak».
Geroa Baik ere zehaztu du zein izango den koalizioko alkategaia, Noticias de Navarra egunkariak argitaratu duenez: Koldo Martinez. Eskoriatzan jaioa da (Gipuzkoa), 1953an, eta gaur egun senataria da, Nafarroako Parlamentuak hala izendatuta.
Martinezen izendapenak argitu egin du Iruñeko alkatetzarako lehia, eta aditzera ematen du alderdi gehien-gehienek hautagai ezagunen aldeko apustua egin dutela maiatzeko udal eta foru hauteskundeei begira. Cristina Ibarrola izango da UPNko alkategaia, Joseba Asiron EH Bildukoa, Elma Saiz PSNkoa, Koldo Martinez Geroa Baikoa, Carlos Garcia Adanero PPkoa, eta Txema Mauleon Zurekin Nafarroakoa. Voxek Maria Estevez aurkeztuko du alkategai. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223357/pello-bilbaok-down-under-itzuliko-hirugarren-etapa-irabazi-du-esprintean.htm | Kirola | Pello Bilbaok Down Under itzuliko hirugarren etapa irabazi du, esprintean | Simon Yatesi eta Jay Vineri hartu die aurre azken metroetan. Vine da orain lider, eta Bilbao bigarren da, hamabost segundora. | Pello Bilbaok Down Under itzuliko hirugarren etapa irabazi du, esprintean. Simon Yatesi eta Jay Vineri hartu die aurre azken metroetan. Vine da orain lider, eta Bilbao bigarren da, hamabost segundora. | Pello Bilbaok (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1990) ezin hobeto ekin dio denboraldiari. Lehiatu den laugarren egunean lortu du Bahrain taldeko txirrindulariak lehen garaipena. Australian izan da, Down Under Itzuliko hirugarren etapan. Euskal Herriko txirrindulari batek sasoi honetan lortutako lehen garaipena da, baita proba horretako lehena ere. Mikel Astarloza pasaitarra Down Under Itzulian nagusitu zen 2003an, baina ez zuen etaparik irabazi.
Esprintean irabazi du Bilbaok. Simon Yates ingelesari (Jayco) eta Jay Vine australiarrari (UAE) hartu die aurre. Vinek egin du eraso helmugarako 2,3 kilometro falta zirela, Corscrew mendatean, %9,2ko pendiza duen aldapa batean. Hasieran, Yatesek soilik jarraitu ahal izan du haren erritmoa, eta Rohan Dennis liderra (Jumbo-Visma) atzean geratu da. Bilbaok, ordea, bi iheslariak mendate gainera iritsi aurretik harrapatu ditu, eta esprintean irabazi die.
Sailkapen nagusian, Vine dago lehen postuan, eta Bilbao bigarren da, hamabost segundora. Yates, berriz, hirugarren da, hamaseira. Itxura guztien arabera, hiru ziklista horiek lehiatuko dira azkeneko bi etapetan Itzulia irabazteko asmoz. Aldapan gora bukatuko dira biak.
Bilbaok konfiantzaz lepo ekingo dio erronkari. Sasoi betean dagoela erakutsi du. Nekez du gorabeherarik. Azken urteetan lortu dituen emaitzak dira horren erakusle; Down Underrekoa kontatuta, bost garaipen lortu ditu World Tourrean 2018tik hona: bi etapa irabazi ditu Italiako Giroan, beste bat Euskal Herriko Itzulian, eta beste bat Dauphinen. Oso ondo aritu da itzuli handietan ere: Giroan, bitan izan da bosgarren, eta behin seigarren; eta, Frantziako Tourrean, bederatzigarren izan da. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223358/hemezortzi-pertsona-harrapatuta-gelditu-dira-mendiben-elurrarengatik.htm | Gizartea | Hemezortzi pertsona harrapatuta gelditu dira Mendiben, elurrarengatik | Harrapatuta geratutako guztiak onik atera dira, inor ez baitzegoen elur erauntsiaren erdian. | Hemezortzi pertsona harrapatuta gelditu dira Mendiben, elurrarengatik. Harrapatuta geratutako guztiak onik atera dira, inor ez baitzegoen elur erauntsiaren erdian. | Mendiben (Nafarroa Beherea) zazpi ibilgailu harrapatuta gelditu ziren elurretan atzo arratsaldean: bost auto eta elurra kentzeko bi makina. Orotara, hemezortzi lagun ziren. Elur erauntsi batek eta orduko 100 kilometro inguruko haize boladek eragin zuten ezbeharra.
18:00 aldera, erreskate zerbitzuek eta Donibane Garaziko jendarmeek Menbidera eraman zituzten harrapatuta zeuden hemezortzi lagunetatik hamabi. Haize bolada handien eraginez, ezin izan zuten helikopterorik erabili.
Olivier Blanchet Pirinio Atlantikoetako Errepide Departamentuko zuzendariak adierazi duenez, harrapatuta gelditu ziren guztiak onik atera dira, inor ez baitzen gelditu erauntsiaren erdian. Hala ere, horrelako eguraldiarekin herritarrak eta mendizaleak arretaz ibiltzeko eskatu zuen. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223359/fronte-polisarioak-marokoren-kontrako-laquoborroka-armatua-areagotzearaquo-onartu-du.htm | Mundua | Fronte Polisarioak Marokoren kontrako «borroka armatua areagotzea» onartu du | Buruzagia aukeratzeko, Mendebaldeko Saharako askapen mugimendu nazionalak bihar arte luzatu du su etena hautsi osteko lehen kongresua. | Fronte Polisarioak Marokoren kontrako «borroka armatua areagotzea» onartu du. Buruzagia aukeratzeko, Mendebaldeko Saharako askapen mugimendu nazionalak bihar arte luzatu du su etena hautsi osteko lehen kongresua. | Fronte Polisarioa XVI. Kongresua egiten ari da joan den ostiraletik, eta atzo baiezkoa eman zioten askapen mugimendu nazionalaren buruzagitzak proposaturikoari: Marokoren kontrako «borroka armatua areagotzea». Saharako mugimendu independentistaren estrategia berriaren barruan hartu zuten erabakia.
Ikusi gehiago: Polisarioak su etena hautsi osteko lehen kongresua abiatuko du gaur, Dakhlan
«Borroka armatua ardatz nagusi duen ekintza plan nazionala onartzeak berretsi egiten du saharar herriak eta haren ordezkari legitimoak, Fronte Polisarioak, borroka armatuaren alde egin duten apustua, beren eskubideak defendatzeko eta beren eskubideen gaineko subiranotasuna berreskuratzeko tresna gisa», adierazi zuen Mohamed Sidati kongresuko bozeramaileak.
Estrategia berrian, bide diplomatikoak eta «okupatutako lurraldeen» egoera «indartu» nahi dituzte, baita komunikazioa ere. Alor horretan, Espainiako Gobernuaren jarrera aldaketa esanguratsua izan da, Pedro Sanchez gobernuburuak iaz jakinarazi baitzuen Rabaten Mendebaldeko Sahararentzako autonomia plana sostengatzen dutela, gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena» dela argudiatuta.
Buruzagitzari buruzko bozketa ere egin behar dute, eta, horretarako, bihar arte kongresua luzatzea erabaki dute. Gaur eginen dute bozketa, eta bi hautagai aurkeztu dira: Brahim Gali egungo idazkari nagusia —irabaziz gero, hirugarren agintaldia izango luke—, eta Batxir Mustafa, El-Uali Mustafa Saied lider historikoaren anaia —babes handiena jasoz gero, lehen aldiz hartuko luke buruzagi kargua—. Emaitzak gaurko espero dira.
Fronte Polisarioa eta Maroko higatze gerra batean ari dira 1991n adostutako su etena hautsi zenetik; Maroko Guerguerat eremuan sartu izanak eragin zuen ia hiru hamarkadako menia haustea eta gerra egoerara itzultzea. Marokok 1975ean okupatu zuen Mendebaldeko Sahara, eta Polisarioa gerran aritu zen, harik eta, erreferendum baten promesaren truke, menia sinatu zuen arte.
Ikusi gehiago: Fronte Polisarioak hautsitzat jo du 1991ko su etena, eta gerra egoera ezarri du
Rabaten eta Fronte Polisarioaren arteko azken elkarrizketa ofizialak 2008an egin zituzten, New Yorken (AEB), eta Staffan de Mistura Mendebaldeko Sahararako NBEko ordezkari izendatu zutenetik, 2021eko azaroan, bide diplomatikoak ez du aurrerapausorik eman.
Aurten, gainera, Mendebaldeko Saharako askapen mugimendu nazionalak 50 urte beteko ditu, maiatzaren 10ean. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223360/david-crosby-folk-rock-gitarrista-hil-da-81-urterekin.htm | Kultura | David Crosby folk-rock gitarrista hil da, 81 urterekin | The Byrds taldeko kide izan zen musikari estatubatuarra, baita Crosby, Stills, Nash & Young bandakoa ere. | David Crosby folk-rock gitarrista hil da, 81 urterekin. The Byrds taldeko kide izan zen musikari estatubatuarra, baita Crosby, Stills, Nash & Young bandakoa ere. | Folk-rock musikan zigilua utzia duelarik zendu da David Crosby gitarrista estatubatuarra. The Byrds taldean aritu zen urteetan, 1964tik aitzina, Roger McGuinn, Gene Clark, Chris Hillman eta Michael Clarkekin batera. 1968tik aurrera, Crosby, Stills, Nash & Young taldeko partaide izan zen, eta, 1970ko hamarkadan, bakarkako lanak plazaratzeari ekin zion batik bat. Haren emazteak jakinarazi duenez, «eritasun luze baten ondotik» zendu da, 81 urterekin.
Folk-rockean eginikoengatik, Crosby maisutzat zeukaten askok. Haren gitarraren doinuarekin kaleratutako hainbat kantuk erdietsi zuten arrakasta handia, eta urteek ez dituzte herdoildu, gainera. Nabarmentzekoak dira, adibidez, Eight Miles High, Lady Friend, Guinnevere eta Wooden Ships.
Ibilbidean erakutsitako errebeldiak ere atentzioa eman zuen zenbait alditan; sutsuki defendatu zituen mugimendu kontrakultural batzuk, eta 1982an espetxeratu egin zuten, drogak eta armak edukitzeagatik. Bost hilabete eman zituen kartzelan.
Los Angelesen jaio zen, 1941ean, eta aktore izan nahi zuen gaztetxotan; 20 urterekin heldu zion gitarra jotzeko grinak, eta folk talde batean jotzen hasi zen, 1960ko urteetan AEBetako mendebaldeko kosta zeharkatzen zuen soinu eta giro berriak hauspotuta.
Giro bizi hartan sortu zen The Byrds taldea. 1965ean kaleratu zuten beren aurreneko diskoa, Mr. Tambourine Man: folk kanten bertsio disko bat, nagusiki, Bob Dylanek konposatutako pieza batzuk biltzen zituena, baita Clark taldekideak sortutako edo moldatutako beste batzuk ere. Taldeak arrakasta handia izan zuen.
1960ko hamarkadaren bigarren erdian, eragin handia izan zuten rock psikodelikoaren sorreran —Fifth Dimension (1966), Younger Than Yesterday (1967) eta The Notorious Byrd Brothers (1968) diskoen bidez—, eta country rockean ere bai, 1968ko Sweetheart of the Rodeo lanarekin. Denera, estudioko hamabi lan egin zituzten hamar urtean.
The Byrds taldearekin egindako bideak Rock and Rollaren Ospearen Aretora eraman zuen Crosby. Eta beste behin ere sartu zuten han, handik urte batzuetara, Stephen Stillsekin eta Graham Nashekin batera. Hirurek disko bat atera zuten, 1969an, azalean soilik haien abizenak zeramatzana, eta lau milioi ale baino gehiago saldu zituzten. Handik urtebetera, Neil Youngekin laukotea osatu zuten, Atlantic Records zigiluaren bultzadarekin.
Halaxe sortu zen Crosby, Stills, Nash & Young (CSNY) talde entzutetsua. Jatorrizko Woodstock jaialdian jo zuten, besteak beste. Déjà vu (1970) izan zen elkarrekin kaleratu zuten lehen lana, eta hippyen garaiko disko ikoniko bihurtu zen denbora gutxian.
Crosbyk hurrengo urtean atera zuen bere bakarkako lehenengo diskoa: If I Could Only Remember My Name. Ordutik, bakarka aritu da maiz, eta hainbat kolaborazio ere egin ditu. Bakarkako zortzigarren eta azken lana 2021ekoa da: For Free. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223361/gaur-egungo-danborradak-ez-dauka-zerikusirik-hasierakoarekin.htm | Bizigiro | «Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin» | Donostiari eta danborradari buruz asko aztertutakoa da Javier Sada Donostiako kronikagilea. Gertutik ezagutu ditu danborradaren berrikuntza guztiak, baina gazteagoei lekukoa emanda dabil azkenaldian. | «Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin». Donostiari eta danborradari buruz asko aztertutakoa da Javier Sada Donostiako kronikagilea. Gertutik ezagutu ditu danborradaren berrikuntza guztiak, baina gazteagoei lekukoa emanda dabil azkenaldian. | Donostia eta danborrada aipatu, eta Javier Sada etorriko zaie askori burura (Donostia, 1943). Oso gazterik hasi zen idazten, eta, Gipuzkoako hiriburua gai gisa hartuta, 5.000 artikulu baino gehiago dauzka idatzita, ehunka hitzaldi emanda eta 90 liburu baino gehiago publikatuta, horietako asko danborradari buruz. Parisekin maiteminduta dagoela aitortu du, eta «bizizaletzat» dauka bere burua. Gaurko San Sebastian egunarekin adina gozatu du azken bizpahiru asteotako tokian tokiko entseguetako danbor hotsekin.
Javier Sada, historialaria eta kronikagilea.
Ez. Lehen zatia ez da da zuzena. Niretzat oso desberdina da historialaria edo kronikagilea izatea. Ni inoiz ez naiz izan historialaria. Kronikagileak ez du egiten analisirik, ez du ikertzen, ez du erabiltzen adjektiborik. [Francisco] Francori buruzko seiehun orrialdeko liburu bat idatzi nuen, eta HBkoei eta Francisco Franco fundaziokoei gustatu zitzaien, pentsa! Irakurlea nahikoa buruargia da garai bat ona edo txarra den jakiteko. Hori bai, inoiz ez dut izan nahi izan Donostiako kronikagilea, edozein hiritako kronikagileak bertako udala zein ona den esaten duelako etengabe. Libre ibiltzea gustatu izan zait beti; nik disfrutatzeari eman izan diot garrantzia beti.
Kronikagilea bai, baina zer gehiago zara zu?
Bizizalea. Hori da nire ogibidea.
1943an jaio zinen, Bigarren Mundu Gerra betean. Nolakoa izan zen zure haurtzaroa?
Ormaiztegiko Udabarro baserrian jaio zen gure amona. Beste asko bezala, zerbitzera etorri zen amona Donostiara. Orratzain gisa aritu zen lanean, Errondo pasealekuan; trenak trenbidez aldatzeko, errailak mugitzeaz arduratzen zen. Aitona, berriz, nafarra, zerbitzaria zen Easo plazako taberna batean. Han ezagutu zuten elkar, Urbieta kalean etxebizitza bat hartu zuten alokairuan, eta han jaio ginen nire gurasoak, ni neu, nire seme-alabak…
Zein da Donostiaz daukazun lehenengo oroitzapena?
Carmelo ikastetxera joan nintzen lehenengo, Jesusen Bihotza ikastetxera gero, eta, Jesusen Bihotza Mundaiz bihurtu zenean, gurasoek Los Angeles ikastetxera bidali ninduten azkenik. 14 urterekin hasi nintzen lanean, baina aurretik, 10-11 urte betetzerako, hasita nengoen auzoko egunkarian idazten. Asko gustatzen zitzaidan idaztea. 14 urte nituenetik 17-18 bete arte laurehun neskarekin eskutitzak idazten aritu nintzen, bakoitzarekin pertsonaia bat asmatuta: adineko bat, abokatua, ikaslea… Fitxategi bat neukan pertsonaia guztiei eusteko. Izugarri idatzi nuen garai hartan. Denak lagun giroan agurtu, eta ipuinak idazten hasi nintzen gero; sari batzuk ere irabazi nituen.
Antzerkia asko gustatzen zitzaidala jabetu nintzen ondoren, eta TEUn sartu nintzen [Espainiako Unibertsitateko Antzerkia], Donostiako Kursaalean. Sei obra idatzi nituen, eta estreinatu baino bi aste lehenago debekatu zidaten bat; kolpea hartu nuen. El Diario Vasco-n aukera eman zidaten gero Sara Bernali buruzko artikulu bat idazteko, eta hura izan zen nire lehenengo artikulua, 17-18 urterekin; 5.000 iritsi dira ondoren.
Beste ate batzuk ere ireki zizkizun antzerkiak, ezta?
Bai. Antzerki eskolatik Parisera joan ginen 1961-1963 inguruan. Jendea nahi zuen bezala jantzita ibiltzen zen kalean, inor ez zen gelditzen begira, filmak zeuden, liburuak, giro ona… Hiri harrigarri batekin topo egin nuen. Ordutik, urtean bizpahiru aldiz joaten naiz Parisera.
Ikasketak kontuan hartuta, ondoren ez zenuen hartu gurasoek aukeratutako bidea, ezta?
Apaiz sartzekoa nintzen, karmeldarrekin, Zornotzan [Bizkaia], baina bezperan utzi egin nuen bide hori; ez nintzen joan. Arazo existentzial asko neuzkan orduan. Jende asko bakarrik zegoela konturatu nintzen, jende askok behar zuela laguntza. Aldizkarietan agertzen ziren neska-mutilen helbideak gordetzen hasi nintzen, eta milaka neuzkanean sortu nuen kontaktuetarako lehenengo agentzia: Sadahs. Ez zen ligatzeko ezer, harremanak egiteko baizik. Handituz joan zen jolas moduan hasi zena, eta Europako hainbat txokotan guneak sortzen joan ginen. 100 pezeta ordaintzen zizkidaten urtean [0,60 euro]. Abentura hark idazten irakatsi zidan. 20-21 urterekin Loiolako kuartelera [Donostia] joan nintzen soldaduska egitera, boluntario, aurrerantzean ez nien erantzun gutunei, eta hantxe gelditu zen dena.
20-21 urte izaterako Donostiari buruz idazten hasita zeunden, ezta?
Bai. Ordu asko pasatu nituen egunkariak-eta irakurtzen; asko interesatzen zitzaidan. Mañu Zapiain KTEn ari zen lanean orduan [Donostiako Kultur eta Turismo Ekintzetxean]. Ezagutzen nuen, eta KTEren argazki lehiaketa batean saria eman zidaten segidan. Horren harira hasi nintzen haiekin elkarlanean lehenengo eta bertako langile bezala gero, 30 urtez, lanaldi erdian, festen inguruan beti.
5.000 artikulu baino gehiago idatzi dituzu jada, horietako asko danborradari buruzkoak. Gazteenek badakite zein den danborradaren oinarria?
Danborradaren benetako historia ez du inork ezagutzen, ez dagoelako datu zehatzik. Nire ikuspegia eman nuen nik, baina duela hiruzpalau urte mundutik desagertzea erabaki nuen. Arrazoietako bat izan zen hirurogei urte daramatzadala nire bertsioa kontatzen. Gazte prestatuagoek lekukoa hartzeko garaia da.
Zuk idatzia da, ordea, 1836an sortu zela danborrada.
Bai… Baina gutxi gorabeherako datak dira denak, ez baitago danborradaren sorrerako agiririk. 1813an kokatzen dute batzuek, Frantziako soldaduen mugimenduetan; oso polita, poetikoa eta salgarria da istorio hori, baina ez dut uste hala denik.
Argi samar dagoena da militarren parodia bat zela hasierako danborrada hura, inauteri girokoa.
Bai. Orduko agiriak aztertuta, argi dago hori. Baina danborradaren bertuteetako bat izan da garaian garaikora egokitzen jakin izan duela; puristen esku egon balitz dena, aldaketarik onartu ez balute, danborrada desagertuta zegokeen aspaldian. Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin; ez data —urtarrilaren 21ean atera ziren urte batzuetan—, ez danborrak, ez jantziak, ez musika…
Nondik nora sortutakoa da gaur egungo solemnitate hori?
Poliki-poliki egokitu da hori ere. 1872an garbiketa handi bat egin zuten San Telmon, orduko kuartelean, eta danbor zahar batzuk agertu ziren. Bi urte lehenago sortu zuten Union Artesana, eta haiei oparitu zizkieten. Aurretik, bakoitza nahi zuen bezala ateratzen zen danborradan, baina danbor berri horiekin atera ziren 1872an. Antzeko zerbait gertatu zen jantziekin ere: Napoleonen garaiko uniforme batzuk agertu ziren San Telmon, eta Union Artesanari eman zizkioten. Hala atera ziren lehen urtean, errepikatu egin zuten bigarrenean, hirugarrenean ere bai… Ohitura bihurtu zen. Bigarren elkarteak Union Artesana kopiatu zuen, hirugarrenak ere bai…, gaur egun arte.
Danborradan. Javier Sada urte askoan atera zen Union Artesanaren danborradan, eta azken urteetan beste hainbat danborradatan ere bai, haiek gonbidatuta. Irudian, Union Artesanarekin, 1970 inguruan.
Noiz eta nola hartu zuten hainbesteko garrantzia Donostiako elkarte gastronomikoek?
Eskulangileen batasuna zen Union Artesana; hura sortu zutenean, artean ez zeuden elkarte gastronomikoak. 1902 ingurura arte gremioen esku zeuden Donostiako festak, sindikatuak sortu zituzten arte. Orduan, ugarituz joan ziren herriko elkarteak, eta abestu, jan, edan, koruak antolatu, kirol jarduerak antolatu, festak…; hori zen haien egitekoa. Egokitzapen fase hartan, elkarte bakoitzean danborradak sortuz joan ziren pixkanaka.
1927an, haurren danborradarena izan zen beste aldaketetako bat, ezta?
Bai. Maurizio Etxanizek, Euskal Bilerako presidenteak, 1926rako atera zuen haurren danborrada bat, Zorroagako babes etxeko haurrekin. Arrakastatsua izan zen, eta, horri esker, 1927an atera zen haurren benetako lehen danborrada. 150. urteurreneko ospakizunak zeuden 1963an, eta urte horretan haurren danborrada Falangearen Frente de Juventudesek antolatu nahi zuen. Hori saihesteko, bospasei eskola gehiago sartu zituzten 1961ean, eta 350 ume elkartu ziren; 1962rako, bostehun baino gehiago izan ziren; eta 1963rako, zazpiehun baino gehiago.
1980an iritsi zen beste aldaketa bat: Kresala elkarteko 29 emakume lehen aldiz atera ziren danborradan gizonen pare. Nola bizi izan zenuen hura?
Aktiboki. Emakumea testuinguru historikoan kokatzeko ariketa bat egin genuen, gizona bezain baliagarria zela erakusteko. Danborrada goizaldean abuztuaren 31 kaleko iturrietan sortu zela onartzen badugu, ez dut uste garai hartan, goizaldean, gizonak joango zirenik iturrira ur bila. Iturrian gizonak zeudela onartu badugu, emakumeak ere bazeudela onartu beharra daukagu. Bestalde, XIX. mendean soldaduz jantzita joaten ziren emakumeak? Ez. Horregatik, garai hartako jantziak aztertu eta urketari jantzia aukeratu genuen. Eta soldadu jantzirik ez bazeukaten, danborra ere ez zuten joko, ezta? Horregatik aukeratu genuen ferreta edo kupela. Nire ustez, halakoetan, behartzea baino hobea da konbentzitzea, baina Odon Elorza alkateak argi esan zien Gaztelubidekoei: emakumeak onartu, edo diru laguntzarik eta festa hasierarik gabe geldituko zarete.
Aurten, zortzi konpainia gizonezkoenak izango dira oraindik.
Bereziak dira Gaztelubideren eta Union Artesanaren kasuak. Garai zailean festa hasteko eta amaitzeko ardura hartu zuten, eta orain bat-batean ohore hori kenduko baliote, litzateke… Baina denbora kontua da dena.
Nola ospatuko duzu aurtengo San Sebastian eguna?
Urte askoan atera nintzen Union Artesanaren danborradan, baina duela urte asko erabaki nuen nahikoa zela. Eguna bera gustatzen zait, baina baita aurretik entseguetan sortzen den giroa ere. Asko gozatu dut entseatzen ari zirela entzunez. 15.000 familia danborrada buruan dutela ibiltzen dira hogei egun lehenagotik; horrek giro berezia sortzen du hirian. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223362/langabezia-puntu-eta-erdi-jaitsi-da-eaen-84raino.htm | Ekonomia | Langabezia puntu eta erdi jaitsi da EAEn, %8,4raino | 2022ko azken hiruhilekoan urtebete lehenago baino 17.100 okupatu gehiago zeuden. | Langabezia puntu eta erdi jaitsi da EAEn, %8,4raino. 2022ko azken hiruhilekoan urtebete lehenago baino 17.100 okupatu gehiago zeuden. | Lan merkatuak ongi eutsi dio 2022. urte nahasiari. Eustaten arabera, EAE Euskal Autonomia Erkidegoan 2021 amaieran baino 15.000 langabe gutxiago zeuden urtebete geroago, eta langabeziak puntu eta erdi egin du behera, %9,9tik %8,4raino.
Neurri horretan jaitsi da batez besteko langabezia tasa ere, %10etik %8,5era.
Gipuzkoak zuen langabezia tasarik txikiena urtearen amaieran, %6,9koa. Arabak %9raino jaitsi du, eta Bizkaiak, berriz, %9,2raino.
Ohikoa den moduan, langabezia tasa nabarmen handiagoa da emakumeen artean (%9,1), gizonezkoen artean baino (%7,8).
Urteek aurrera egin ahala, jaitsi egiten da lanik gabe daudenen kopurua. Horrela, %19,2 dira 16 eta 24 urteen artean, %9,2 25-44 tartean, eta %6,7 45 urte eta gehiagokoen artean.
EAEn 902.600 familia unitate edo etxe daudela kalkulatu du Eustatek; horietatik heren batean ez dago pertsona aktiborik, %3,3tan den-denak daude langabezian (29.600).
Okupazioak, gora
Eustaten datuek diotenez, 2022ko azken hiruhilekoan 962.600 okupatu zeuden hiru lurraldeetan. 2022ko azken hiruhilekoan baino 4.600 gutxiago dira, baina urtebete lehenago baino 17.100 gehiago.
Okupazioak gora egiten du ikasketa maila handitu ahala. Lehen mailako ikasketak soilik dituztenen eta horiek amaitu ez zituztenen %59,6 daude okupatuta; %62,2ra igotzen da okupazioa bigarren mailako ikasketak dituztenen artean, eta %85,3ra, berriz, goi mailako ikasketak dituztenen artean.
Soldatapeko langileen artean, kontratu mugagabeak dituztenen kopuruak gora egin du nabarmen: 2021 amaieran baino 61.400 gehiago dira.
Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak ontzat jo ditu datuak, «ziurgabetasun handiko testuinguru batean» gertatu direlako. 2022ko hirugarren hiruhilekotik laugarrenera langabezia puntu erdia handitu izana «ikusten ari den ekonomiaren dezelerazio txikiarekin» lotu du, baina sasoiaren ondorioa ere badela gaineratu du: «Aurreko urtean ikusitakoaren errepikapena da: lehen, bigarren eta hirugarren hiruhilekoetan enpleguan hobekuntzak eta langabezian jaitsierak izan dira, eta laugarren hiruhilekoan, jaitsierak okupazioan eta igoera langabezian». |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223363/erretreta-adina-eta-gorputza.htm | Ekonomia | Erretreta adina eta gorputza | Frantziako Gobernuak erretretarako adina gibelatu nahi du. Lan anitzetan, jadaneko gazterik higatzen dira gorputzak eta buruak. Jende franko ez da hain trenpu onean heltzen erretretara. Jeremi Larrondo osteopatak eta Elorri Ameztoi psikiatrak erran dute eragina izanen dela gorputz-gogoetan. | Erretreta adina eta gorputza. Frantziako Gobernuak erretretarako adina gibelatu nahi du. Lan anitzetan, jadaneko gazterik higatzen dira gorputzak eta buruak. Jende franko ez da hain trenpu onean heltzen erretretara. Jeremi Larrondo osteopatak eta Elorri Ameztoi psikiatrak erran dute eragina izanen dela gorputz-gogoetan. | Frantziako Gobernuak egin gogo duen erretreta sistemaren erreformarekin, jendearen lan urteak luzatu nahi dituzte. 64 urterainoko epea aipatu du, baina ikasketen eta lan ibilbidearen arabera 67-68 urte arterainokoa izan daiteke. Erreforma horren kontrako mobilizazioak abiatu diren honetan, lan batzuek eta lan testuinguru batzuek gorputzetan eta zain-buruetan eragina izanen dutela azaldu dute Jeremi Larrondo osteopatak eta Elorri Ameztoi psikiatrak.
Larrondo Larresoron da osteopata. Gorputz eta izate kaltetuak ikusten ditu. “Arlo fisikoa eta mentala lotuak dira”, erran du. Lanbide batean baino gehiagotan ikusten ditu jende higatuak. Ofizio bat aipatu du etsenplu gisa: erizain laguntzaileak. Ohartua da erretreta aitzineko azken urteetan diren erizain laguntzaileek nekezia bat baino gehiago bizi dituztela. “Pisuak mugitzen dituzte egun osoan, eta, makinekin ongi hornituak badira ere, zaila da azkenean”. Lan fisiko horrek kalte egiten die gorputzean.
Dioenez, ordutegiarena da beste zailtasun bat: “Hiru edo lau egunez lan egiten dute. Gazte direlarik biziki prezatzen dute, indarra baitute; baina, adin batean, hamar-hamabi oreneko egun horiek biziki zailak zaizkie fisikoki eta mentalki”. Paziente bat gogoratu du Larrondok: 55 urtera heltzen ari da eta depresioan erori da, ezindurik; sei hilabeteko geldialdiaren ondotik, lanera itzuli da. “Holako pazienteak urtean bizpahiru aldiz ikusten ditut, hilabete bat baduelarik blokeatuak direla, eta lana utzi behar dute. Bi hilabetez gelditu, eta berriz hasten dira, kiskun-kaskun, eta [erretreta aitzineko] azken urteak hola pasatzen dituzte”. Horrek dituen ondorioekin: “Morala hunkia da; erdi burn-out, gorputza gaizki dute, eta akituak arribatzen dira erretretara”.
Zaurgarrien kalte
Ameztoi larrialdi psikiatrikoetako zerbitzu arduraduna da Baionako ospitalean. Gaizki izateak ez dira lanbide bati edo besteari lotuak, haren ustez, baizik eta bat-bederaren zaurgarritasunari. “Ofizioaren arabera baino gehiago, pertsonaren arabera da, bakoitzaren zaurgarritasunaren arabera. Lanbide bakoitzak badu bere presioa, eta ikusi behar da bakoitzak nola ihardukitzen diogun presio horri”, erran du. Ameztoik dio zaurgarritasun horri ez bazaio kasurik egiten gauzak zaildu daitezkeela urteak joan arau. “Zaurgarriak direnei jada aski zaila zaie presioari erantzutea, eta aitzina joan arau geroz eta zailago izanen zaie lanean ongi izatea”.
Zaurgarriak diren jendeetan, lanak baino gehiago lan baldintzek eragin ditzakete zain edo buru gaixotasunak. “Eman dezagun, administrazio lan batean ari den pertsona bat: hierarkian gainean duenak anitz lan ematen badio, orenak gehitzen, edo ordezkatua ez den beste baten lana eginarazten, ‘bai, bai!’ erraten du beti, eta azkenean, antsia arazoak garatzen ditu, edo depresioa”, adierazi du Ameztoik.
Erran du halakoak edozein lanetan gerta daitezkeela, pertsona halakoa bada. Bere kontu ari denari ere gerta dakioke. “Bere buruari karga handia ematen ahal dio gauzen egiteko; lana hartzen eta hartzen, eta, momentu baten buruan, ezin du gehiago”. Ameztoik gehitu du halakoei maiz ezinezkoa zaiela lanaren uztea, “zeren eta anitzetan pentsatzen da lanik gabe ez garela nehor”. Azkenean, batzuk lanean eritzen dira. “Gure lana da erakustea batzuetan behar dela moztu, berriz hasteko”, segitu du Ameztoik; “ohartaraztea ondorioak larriagoak izaten ahal direla lana gelditzea baino”.
Ez du kentzen lan batzuek gorputzak andeatzen dituztela. Larrondo osteopatak eraikuntzako ofizialeen artean ikusten ditu gorputz kaltetuak. Bizkarreko minak, tendoietakoak, lepo eta besoetakoak: “Batzuk zinez gaizki dira: lunbalgiak, tendinitisak, lepo-besoetako neuralgiak. Jende batzuek, erretretarat heldu, eta ez dakit zenbat ebakuntza egiten dituzte ondotik: bi espaldak, lepoko protesiak ezarri behar…”.
Kamioi gidari edo garraiolariak ere aipatu ditu. “Kamioietatik igan-jautsi-igan-jautsi dabiltza, gauza pisuak tiratzen, kargatzen; ordu anitz jarririk kamioian. Akiturik bukatzen dute”. Horiek ordutegi dorpea ere badutela gehitu du: “Batzuk goizeko lauretan edo bostetan hasten dira lanean astegunetan. Baina, gero, asteburuetan, familiarekin, usaiako beste ordutegia dute; berantago. Zailtasunak sortzen ditu”.
Ordutegi gorabeherak erizainek ere bizi dituzte. Zahar etxeetako artatzaile frankok gauez egiten dute lan, eta Larrondok erran du luzerat eragina duela gorputzean: “Paziente bat badut hola, erabaki duena eguneko zerbitzura
iragatea, ez baitzuen gehiago lo egiten”. Horra arte iraun zuen gau guziz lan eginez: “Hamar urtez egiten duzu lo egin gabe, usatzen zara; lan horietara joaten diren jendeek maiz ez dute lo anitzik behar. Baina adin batean, espiral batean sartzen zara, morala jausten eta jausten zaizu”. Gaizkitu arte.
Lan mundua birpentsatu
Ameztoi psikiatrak uste du bakoitzak bere buruaren mugak ezagutzera heldu behar lukeela; are gehiago gaur egungo gizarte ereduan. “Bizi dugun gizartean, gizarte presioa beti hor da, eta denek bizi dugu. Jakin behar dugu non ditugun gure mugak”. Oro har, lanbideetan behar bezalako jarraipenik ez izateak ez du laguntzen, Ameztoiren ustez, eta elkar zaintzeko modua ematen duen sistema bat sanoago litzateke jendeak ez ditzan bere mugak gainditu. “Errazago litzateke beste norbaitek erratea: ‘Orain behar zenuke pausa bat egin edo beste zerbaitetara joan'”.
Ameztoik bere ofizioan berean ikusten du hori. Ahal murrizteekin lan eta ardura karga handiak uzten dira artatzaile bakoitzaren gain. “Anitz ematen dugu —eta plazerekin egiten dugu—, baina noiz arte?”. Larrondok baditu halako artatzaileak bere pazienteetan, eta dio langile eskasiaren ondorioak pairatzen dituztela: “Jende guti dira, eta beti galdetzen diete egun gehiagotan lan egitea. Estresa bada, eta pagatzen dute: buruan, bizkarrean —lunbalgiak, ziatikak—”. Lana gelditzera behartuak izateraino: “Gorputzak ez du gehiago segitzen ahal”.
Horregatik, osteopatari iduritzen zaio adin batean eta halako egoeretan bortitza dela erretreta berantago hartu behar dela entzutea: “Emazte horiei erratea oraino bizpahiru urte gehiago lan egin beharko dutela…”. Urrunago doa Ameztoi. Batzuek erretretara joateko adin bat finkatua zuten buruan, eta erreformaz erreforma, erraten zaielarik luzatu beharko dutela, ezin bizia zaie. “Bost urte lehenago erraten bazaizu ‘ez, beste bizpahiru urtez lan egin beharko duzu oraino!’, eraiki zenuen guzia lurrera erortzen zaizu. Batzuentzat, ez da posible egun bat gehiago ere lan egitea”.
Larrondok uste du errotik berriz ikustekoa dela lan mundua, eta adinaren arabera aldatzeko ahalak eman behar liratekeela. “Lana jendeari eta adinari egokitu behar zaio; beharrez, ttipitu”. Ameztoik ere behar bera ikusi du: “Berregituratze oso bat balitzateke egiteko jendea luzerat ongi senti dadin lanean. Hori eskas da denetan”.
Lan batzuetan, muga fisikoak begi bistakoak dira, Larrondoren erranetan: “Arroila batean zarelarik, egunero euripean edo, berdin, erretzeko eguzkiaren pean, 35 urtera helduta jadanik badu aspaldi aski duzula. Usu, biziki gazterik hasi dira lan horietan. Gorputzek bildu dute”. Uste du zubiak egin behar direla beste lanbide batzuetarat errazkiago joateko, formakuntzak bermatuz.
Bere burua artatu
Larrondok eraikuntzako langile batzuk ikusi ditu, minez, kasik berantegi jiten kabinetera: “Besoa ezin gehiago altxatu, lau hilabete horietan xinaurriak sentitzen besoan. Batzuek badu urteak sentitzen dituztela eta besoak lokartzen zaizkiela gauaz”. Horretan ere heziketa bat bada egiteko, osteopatak dioenez, jendeak bere burua arta dezan: “Adin batera heltzean piesago bilakatzen baita, bestela”.
Larrondok uste du, gainera, zentzuz kontrakoa dela osasun sistemarentzat berarentzat. Jendeari lan aroa luzatzea eta erretretara gogo-gorputzak higaturik heltzea ez da ondoriorik gabekoa, hark dioenez: “60 urtetan gorputza xehaturik heltzeak zenbat ebakuntza, kinesiterapia saio, arta berezi… galdegiten dituen!”.
Ameztoik ere uste du bere arloan lortu behar dela jendeak onartzea gaizki izate mental bat izan dezakeela bizian eta ez dela larria, artatzen dela. Tabu bat bada oraino, haren ustez: “Jendearendako, ez da problema bat zangoa haustea, adibidez; artatuko dute. Erraten bazaie eritasun mental bat badutela, biziki zailago da”. Funtsean, osasun asurantzako etxeek berek ez dituzte ordaintzen ospitaleratze gastuak psikiatrian direlarik. “Zaila da gizarteari ulertaraztea edozein eritasun bezala dela, biziki ongi artatzen dela; baina, behar da artatu, ez baita bakarrik joanen”.
Belaunaldi berriekin doi bat aldatu dela ikusten du, baina helduagoetan nekeago da: “Adina joan arau, zailago da laguntza galdegitea”. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223364/torturaren-gaian-eskandaluzko-zenbakiez-ari-gara.htm | Gizartea | «Torturaren gaian, eskandaluzko zenbakiez ari gara» | Ander Iriartek Euskal Herriko tortura kasuez egin duen ‘Karpeta urdinak’ dokumentala aurkeztuko du gaur Miarritzen, Fipadoc jaialdian. EHUko Kriminologia Institutuak egin ikerketa bat du abiapuntu. | «Torturaren gaian, eskandaluzko zenbakiez ari gara». Ander Iriartek Euskal Herriko tortura kasuez egin duen ‘Karpeta urdinak’ dokumentala aurkeztuko du gaur Miarritzen, Fipadoc jaialdian. EHUko Kriminologia Institutuak egin ikerketa bat du abiapuntu. | Gaur estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, Gastibeltza ekoiztetxearekin, Ander Iriarteren (Oiartzun, Gipuzkoa, 1986) Karpeta urdinak dokumentala, Fipadoc jaialdiaren karietara, Miarritzeko Gare du Midi aretoan, 15:15ean. Laura Pegok eta Paco Etxeberriak zuzendurik, EHUko Euskal Kriminologia Institutuak Euskal Herrian gertatu milaka tortura kasuen inguruan egin ikerketa zientifikoa dauka oinarritzat dokumentalak. Psikologoen lana, Istanbulgo Protokoloa, torturatuen terapiak aipatu eta tortura sistema gisa aztertzen ditu.
Kriminologia Institutuak egin ikerketaren zorroztasun zientifikoa eta emaitzen sendotasuna nahi izan dituzu erakutsi?
2016an gomitatu ninduten txostenaren aurkezpenerako, eta goitik behera esplikatu zuten lana. Torturaren errealitatearen nahiko jakitun nintzen nire ustetan, eta, halere, han ikusi nuenak nire amesgaiztorik handienak gailendu zituen, askogatik. Nire lehenengo erreakzioa izan zen: ‘Kito, bukatu da! Hau da etapa baten amaiera’. Jende hauek frogatu dute modu ezin ezeztatuan hau gertatu dela. Inork ezin du esan hemen sistematikoki torturatu ez denik. Orain, edo neurriak hartzen dira, edo honek eztanda egingo du azkenean.
Baina neurririk ez da hartu.
Zer pasatu zen? Ezer ez zela pasatu! Zerbaiten hasiera izan beharko zuena zerbaiten amaiera zela zirudien. Hori ezin nuen onartu. Bi arazo nagusi daude. Eusko gobernuak hirurehun arrazoi dauzka honi aurre egiteko [Ertzaintzaren aurkako hirurehun tortura salaketa kasuak]. Bigarren arazoa da gizarteratzea. Txosten hori oso zaila da irakurtzeko. Orduan, esan nuen: ‘Hau baldin bada arazoa, emaitza hartu eta dokumental bihurtuko dut!’. Zientifikotasun eta zorroztasun horrekin jendeak kontsumi dezakeen produktu bat sortzea erabaki nuen.
Torturaren egiaztapen zientifikorako erabiltzen da Istanbulgo Protokoloa. Filmean agertu psikologoek esplikatzen dute jasan traumaren unearekin berriz konektatzearen garrantzia.
Hori da giltza. Torturaren bilakaera bat izan da markak ez uztea gorputzean, komunikabideek ez salatu ahal izateko. Gerora frogatu behar da iraganean izan zen zerbait. Zuk trauma bat kontatzen duzunean, distantzia batekin kontatzen duzu; psikologoek badituzte behar diren mekanismoak pertsona hori konektarazteko traumarekin. Istanbulgo Protokoloa pasatzeak beste edozein aditu frogak adinako balioa ematen du. Ikerketa honetan, ehunka kasuk pasatu dute protokoloa, eta ez da aurkitu kasu bakar bat ere zeinetan elkarrizketatuak gezurra esaten duen.
Tortura gaietako aditu Pau Perez Salesengana zoaz filmean, eta esplikatzen du tortura estatuaren sistema oso bat dela.
Pau Perez da munduan gai honetan den aditu nagusia, agian. Munduan tortura sistema asko ikusi eta ikertu ditu. Nazio Batuen Erakundearentzat egiten direlarik Istanbulgo Protokoloak, hark egiten ditu. Argi eta garbi esplikatzen du sistema hori, erantzukizunaren lausotze hori. Ez da pertsona bakarra katearen ardura osoa daukana. Hor kate oso bat dago, eta denak dira torturatzaile; sistema bera baita torturatzailea.
Auzi saio bat agertzen da, zeinetan torturatua izan denak metro batera dituen torturatu zuten guardia zibilak, eta epaileak behartzen du erakustera zein izan diren. Oso une gogorra da; bigarren torturaldi bat bezala. Hori ere sistema horretan da?
Epaile bat izatea ez duena protokolo bat tratu horien tratatzeko, hori ere torturaren sistemaren parte da. Gaur egun ezin dugu imajinatu ere egin bortxatu bat bere lau bortxatzaileak metro batera dituena eta behartzen dena hatzarekin erakustera: “Honek autoaren kontra jarri ninduen, honek hanketatik eutsi ninduen, honek bortxatu ninduen”. Ez zaigu burutik pasatzen, protokolo batzuk sortu direlako biktima babesteko. Torturaren kasuan, ez da holakorik. Hori egina dago torturatua den inor ez ausartzeko salatzera.
Zure dokumentalak aipatzen du jasan den torturaren errateko zailtasuna, eta batzuetan, ezintasuna. Baita, aldi berean, jasandakoari hitza ezartzearen garrantzia ere.
Bukaeran erakutsi dugu zer den terapia talde bat. Baina ez dute kontatzen torturan pasatu zaien ezer; hitz egiten dute beren sentimenduez. Nahi dute erakutsi zein garrantzitsua den hitz egitea, ez gertatu zaienaz, baizik eta zer moduz dauden gertatutakoaren ondoren. Hori da torturatuekin aldatu behar dugun paradigma: ez galdetu “zer egin zizuten?”, baizik eta “zer moduz zaude?”, “zein dira zure arazoak?”, “nola lagundu zaitzaket?”.
Paco Etxeberria auzi medikuak azpimarratzen du ikerketak balio duela memoria hori guztia betiko atxikitzeko ere.
Txosten hori egin zuten gauzen frogatzeko eta aldatzeko. Ni nator Pacori [Etxebarria] laguntzera hori dibulgatzen. Badakit dokumental batek ez duela dena aldatuko, baina zenbat jendek irakurriko zuen ikerketa? 50, 60 pertsonak? Dokumentala zabalduko dugun heinean, zinema geletan, telebistan, behintzat jende asko izango da jakingo duena ikerketa horretan zer esan den.
Gatazkaren kontakizuna osatzeko ere balio duke?
Arazo bat dago indarkeriarekin. Gatazka bat eduki dugu, eta bortizkeria mota asko izan ditu. Bortizkeria bat jasoa eta errekonozitua dago, eta garrantzitsua da. ETAren eta kale borrokaren indarkeria pairatu duenak esan dezake, eta onartua zaio; gainera, badaki bere espektro ideologikoaren beste aldean daudenek ezin dutela ukatu gertatu zenik. Problema da torturaren gaian eskandalagarriak diren zenbaki batzuez hitz egiten ari garela eta beste aldeak ukatu egiten duela. Bakean bizi nahi baldin badugu etorkizunean, eta traumarik gabeko gizarte sano batean, parte horri errekonozimendu bat egin behar zaio, egia, justizia eta erreparazioa integrala izateko. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223365/epaileak-kontrakoa-esan-arte-bizkaiko-113-udalerria-da-usansolo.htm | Gizartea | «Epaileak kontrakoa esan arte, Bizkaiko 113. udalerria da Usansolo» | Espainiako Estatuko Abokatutzak Usansoloren desanexioari ipinitako helegiteak ez du eten prozesua, baina moteldu egingo du, Menaren arabera; besteak beste, maiatzean ezingo dute udal hauteskunderik egin. | «Epaileak kontrakoa esan arte, Bizkaiko 113. udalerria da Usansolo». Espainiako Estatuko Abokatutzak Usansoloren desanexioari ipinitako helegiteak ez du eten prozesua, baina moteldu egingo du, Menaren arabera; besteak beste, maiatzean ezingo dute udal hauteskunderik egin. | Azaroaren 23an onartu zuten Bizkaiko Batzar Nagusiek Usansolo Galdakaotik bereizi eta Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea. Egun hartako poza urtea bukatzear zegoela epeldu zitzaien herrian: abenduaren 30ean jakin zen Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri diola desanexioari EAEko Auzitegi Nagusian. Haren ustez, Usansolok ez du betetzen Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea; horren arabera, udalerri berriek gutxienez 5.000 biztanle izan behar dituzte. Hasi duten prozesuan eragina izango duela aitortu du Usansolo Herria plataformako bozeramaile Monika Menak (Bilbo, 1980), baina esan du «oso lasai» daudela.
Hainbat politikarik iragarri zuten helegitea etor zitekeela. Zuek espero zenuten?
Bagenekien gerta zitekeela, hainbatek esaten zutelako, eta Ezkio-Itsasoko aurrekaria, Igeldokoa eta bestelakoak ere hor daudelako. Baina ez genuen espero. Eskumena Bizkaiko Batzar Nagusiena da, eta hemen foru arauak agintzen du. Foru arauak eskatutako baldintza denak betetzen ditugu. Hor daude batzorde mistoak egindako txostenak; jasangarritasun ekonomikoaren azterketa ere eginda dago. Aldundiak ere egin zuen beste ikerketa bat. Gainera, urteotan Andaluzian zortzi desanexio egon dira, eta haiei bai eragiten diela bete-betean estatuko legeak. Zortzi kasu horietatik bakar batek baino ez du gainditzen 2.000 biztanleko muga. Ia guztiak PSOEren udalen esku daude. Zergatik Andaluzian bai eta Usansolon ez? Haiek estatuko legea bete behar dute, eta guk, ez. Haiek ez dute betetzen estatuko legea, eta guk, foru araua bai.
Sozialistek esan izan dute Espainiako legedia indarrean sartu aurretik martxan jarritako prozedurak direla kasu horiek.
Gurea ere bai! 1988an hasi zen Usansolon desanexio prozesua.
Batzartu izan zarete Bizkaiko PSE-EErekin haien ezezkoa zeri dagokion jakiteko?
Alderdi guztiekin elkartu gara. PSE-EEk esan zigun ez zutela desanexioa babestuko, estatuko legea errespetatu behar dugulako. Erantzun genien eskumena foru aldundiak duela. [Espainiako] Konstituzioak dio estatuko legedia bete beharko dela tokiko araudi bat ez dagoenean. Guk badugu hau arautzen duen foru araua; beraz, foru araua bete behar dugu. Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea 2013an onartu zen. Foru araua 2015ekoa da. Bizkaian estatuko legediak dioena bete beharko balitz, 2015ean esan behar zuten foru arauak ez duela betetzen, baina inork ez zuen esan ezer, ez duelako bete behar. Ez du zentzurik, ez bada estrategia politikoagatik.
Estatuko Abokatutzak helegitea ipini dio foru aldundiak onartu eta Batzar Nagusiek berretsitako erabaki bati. Nork defenda dezake orain epailearen aurrean erabaki hori?
Interesdun guztiok dugu helegite horren aurrean erabakia defendatzeko eskubidea; guk, tartean. Usansolo Herria inplikatuta dago auzian. Galdakaoko Udala ere uste dut interesduna izan daitekeela, prozeduran parte esanguratsua izan delako. Desanexioa lehenengo eta behin Galdakaoko Udalak onartu behar izan zuen osoko bilkuran. Eta, noski, Bizkaiko Foru Aldundiak. Edozelan ere, uste dugu hau, batez ere, aldundiak defendatu behar duela.
Defentsa bateratua nahi duzue, ala zuek bereziki hartu nahi duzue parte auzian?
Alderdiei eta aldundiari eskatu diegu bilerak egiteko, planteatzeko zelan egin defentsa, eta proposamen bateratu bat egiteko. Denok batera joan behar dugu, ulertzen dugulako instituzio baten kontra doala, erabaki politiko baten kontra. Eskumenak eta burujabetza daude auzitan, eta denon artean defendatu beharko ditugu.
Madrilen helegiteak zertan eragin dio Usansoloko desanexio prozesuari?
Hemen argi dago gauza bat: epaileak kontrakoa esan arte, Usansolo Bizkaiko 113. udalerria da, eta prozedurak aurrera egin behar du. Badakigu gauza batzuk atzeratuko direla. Gutxi gorabehera, auzia bi urtez egongo da Bilbon, EAEko Auzitegi Nagusian, eta, gero, epaiari helegiteak aurkeztuz gero, beste urte bi Madrilen, Espainiako Auzitegi Gorenean. Lau urte horietan kudeaketa batzordearekin egon beharko dugu, udala osatu gabe. Kudeaketa batzordeak udalaren funtzioak betetzen ditu, desanexiotik hurrengo udal hauteskundeak arte. Uste dugu estatuak erregistroan ere eten duela gure prozedura, eta ezin ditugula datorren maiatzean udal hauteskundeak egin. Galdakaon egingo lirateke, eta Usansoloko emaitzen arabera osatuko litzateke kudeaketa batzordea. Hala ere, horrek ez du gelditzen prozesua.
Orain ere osatu behar izan duzue kudeaketa batzordea.
Aldundiak osatu behar du. Oraindik eratu gabe dago, eta eratu dezala eskatzeko bilera eskatu diogu, baina ez dugu erantzunik jaso. Independentea da Usansolo, baina oraindik ez dugu erakunderik.
Badago osatzeko eperik?
Legeak ez du markatzen. Urtarrilean izatea espero genuen, Iurretan eta Ziortza-Bolibarren erabilitako epeak kontuan hartuta, eta ariketa ekonomikoarekin bat egiteko. 11 kide izango ditu, eta 2019ko hauteskundeetan Usansolon lortutako emaitzen arabera osatuko da: Usansolo Herriako zortzi kide, EAJko bi eta EH Bilduko bat. Datozen lau urteetan batzordearekin jarraituko badugu, udal hauteskundeen ondoren emaitzetara egokitu beharko da. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223371/haurrak-berriro-atera-dira-kalera-donostian-elkarrekin-danborrak-eta-upelak-hartuta.htm | Bizigiro | Haurrak berriro atera dira kalera Donostian elkarrekin, danborrak eta upelak hartuta | Orixe ikastolako Paul Martinez danbor nagusiak, eta Zurriola ikastolako Irati Martinez jeneralak eta Unai Barros laguntzaileak hitz batzuk egin ondoren hasi da ospakizuna. | Haurrak berriro atera dira kalera Donostian elkarrekin, danborrak eta upelak hartuta. Orixe ikastolako Paul Martinez danbor nagusiak, eta Zurriola ikastolako Irati Martinez jeneralak eta Unai Barros laguntzaileak hitz batzuk egin ondoren hasi da ospakizuna. | Gauerdian helduek egin bezala, Donostiako haurrak ere kalera atera dira berriro San Sebastian eguneko danborradan. Iaz, haurrek desfilatzeko aukera izan zuten hainbat auzotan banatuta, baina gaur ohiko desfilean atera dira, Alderdi Ederretik. Eguraldiak, gainera, hobera egin du azken orduetan, eta pandemia osteko lehen haur danborrada ospatu dute.
41 ikastetxetako 4.700 haurrek baino gehiagok parte hartu dute aurtengo haur danborradan, eta 48 konpainia osatu dituzte. Orixe ikastolako Paul Martinez danbor nagusiak, eta Zurriola ikastolako Irati Martinez jeneralak eta Unai Barros laguntzaileak hitz batzuk egin ondoren hasi da ospakizuna: «Aupa zuek, biba festa eta gora Donostia!», oihukatu dute, udaletxeko balkoitik.
Ikusi gehiago: Danbor hotsak dira nagusi Donostian gauerditik, denboralearen burrunbaren ostean
San Sebastian martxa jo dute lehenengo haurrek Alderdi Ederren, eta Donostiako antzinako himnoa joz hasi dute desfilea. Beste urteetan bezala, erdialdeko kaleetan barrena ibili dira elkarrekin danborrak eta upelak jotzen, Gipuzkoa plazara iritsi arte.
Ikusi gehiago: «Gaur egungo danborradak ez dauka zerikusirik hasierakoarekin»
Danborradarekin batera ateratzen den karrozan XIX. mendeko pertsonaiak irudikatu dituzte. Bertan dauden umeek rol hauek bete dituzte: alkatea, notarioa, herritarra, arrantzalea, batelaria, inudea, artzaina, irulea, merkataria, urketaria eta mandazaina. Horiek Zurriola ikastolako ikasleek interpretatu dituzte aurten. Gainera, Donostiako Festak-ek keinu hizkuntzan arituko den lagun bat jarriko du bertan.
Ikusi gehiago: Euskaltzaindiak zenbait argibide eman ditu San Sebastian egunari buruz
Partaide berriak
Union Artesanako haur danborradak eta Amaratarra Txiki danborradak parte hartu dute aurtengo jaialdian lehenbiziko aldiz. Orain arte Errekalde Gastronomi Elkartea zenarena, berriz, Amassorrain ikastola izenpean aterako da aurten. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223372/netflixek-beste-76-milioi-harpidedun-lortu-ditu.htm | Bizigiro | Netflixek beste 7,6 milioi harpidedun lortu ditu | Reed Hastingsek zuzendari nagusi izateari utziko dio 25 urteren ostean, eta aurrerantzean konpainiako presidente eragilea izango da. Zuzendari nagusiak Ted Sarandos eta Greg Peters izango dira. | Netflixek beste 7,6 milioi harpidedun lortu ditu. Reed Hastingsek zuzendari nagusi izateari utziko dio 25 urteren ostean, eta aurrerantzean konpainiako presidente eragilea izango da. Zuzendari nagusiak Ted Sarandos eta Greg Peters izango dira. | Aldaketa prozesuan murgilduta dago Netflix plataforma. Azaroan, iragarkiak sartzen dituen harpidetza aukera berria jarri zuen martxan. Eta, orain, Reed Hastings konpainiaren sortzaile eta zuzendari nagusiak —ia 25 urte egin ditu enpresa gidatzen— kargua utzi du. Hemendik aurrera, konpainiako presidente eragilea izango da Hastings. Kontseilari ordezkari edo zuzendari nagusi, berriz, Ted Sarandos eta Greg Peters izango dira. «Zuzendaritza kontseiluak eta nik uste dugu garai egokia dela nire segida erabakitzeko», idatzi du Hastingsek bere blogean.
Hastingsen iragarpena ostegun gauean iritsi zen, eta aldi berean jakinarazi zituzten plataformaren 2022ko azken hiruhilekoaren datuak: mundu osoan beste 7,6 milioi harpidedun lortu ditu. Enpresaren iragarpena zen 4,5 milioi harpidedun egiteko aukera izango zuela, baina datuak espero baino hobeak izan dira.
Aintzat hartzekoa da 2022ko bigarren hiruhilekoan Netflixek milioi bat harpidedun galdu zituela. Goia jo ote zuten aipatu zuten zenbaitek. Baina hirugarren hiruhilekoan beste 2,4 milioi harpidedun lortu zituen, eta urtea ondo amaitu du konpainiak.
Netflixek 4.141 milioi euroren irabaziak izan ditu 2022an. Plataformak esan du urtea «gogorra» izan dela, baina amaiera «distiratsua» izan dutela. «Uste dugu bidea argi dagoela irabaziak handituz joateko eta Netflixeko alor guztiak hobetuz joateko, iragarkien eskaintza tarteko», azaldu du enpresak, ofizialki.
Zuzendaritza batzordeak izendapen gehiago egin ditu: Bela Bajaria izango da edukien zuzendari berria, eta Scott Stuber Netflix Filmeko presidentea.
Netflixen osteguneko iragarpenek eta harpidedun datuek berekin ekarri dute konpainiaren akzioak burtsan %7 haztea. Dena den, bada beste datu bat aipatu beharrekoa: 2022an, Netflixen akzio bakoitzeko irabaziak 35 zentimokoak izatea espero zuten, eta 12 zentimokoak baino ez dira izan.
Datozen hilabeteetan, Netflixek beste erronka bati egin beharko dio aurre: pasahitzak partekatzen dituztenek diru gehiago ordaindu beharko dute. Sistema hori Txilen, Costa Rican eta Perun jarri dute martxan, aplikazio baten bitartez.
Ikusi beharko da sistema berri horrek ez ote dituen harpidedun asko uxatuko. Barlovento Comunicacion agentziak egin duen inkesta baten arabera, Netflixeko erabiltzaileen %61,3k baja emango dute ezin badute pasahitza partekatu. Beste streaming plataformetako erabiltzaileek baino gehiago partekatzen dituzte pasahitzak Netflixekoek, ikerketa horren arabera.
Bestalde, aztertzekoa izango da iragarkiak dituen harpidetza merkeagoak arrakasta duen ala ez. 2023ko lehen hiruhilekoan zenbatuko dute aurrenekoz harpidetza mota berri hori.
Amezkuaren eta Ruiz de Azuaren filmak Edukiei dagokienez, azkeneko bi hilabeteetan oso datu onak lortu ditu Tim Burtonen Wednesday telesailak, eta harrera beroa izan du Glass Onion: A Knives Out Mystery filmak ere.
Aste honetan bertan, Netflixek 2023. urtean estreinatuko dituen pelikula nabarmenenak iragarri ditu. Tartean izango dira Patxi Amezkuak (Iruñea, 1968) zuzendutako Infiesto —otsailaren 3an estreinatuko dute— eta Alauda Ruiz de Azuak (Barakaldo, Bizkaia, 1978) zuzendutako Eres tú. Azken film horretako protagonisten artean Gorka Otxoa (Donostia, 1979) eta Susana Abaitua (Gasteiz, 1990) daude. Miren Ibarguren aktoreak (Donostia, 1980), berriz, Carlos Theronen Fenómenas filmean parte hartuko du.
Bestalde, zinemagile prestigiotsu ugarik estreinatuko dituzte aurten filmak Netflixen: David Fincherrek The Killer egin du plataformarentzat, izen bereko komikian oinarrituta; Wes Andersonek, bere film berrian, Benedict Cumberbatch, Ralph Fiennes eta Ben Kingsley izango ditu bere esanetara; Bradley Cooperrek Leonard Bernstein musikariari buruzko film bat zuzenduko du; Zack Snyderrek zientzia fikziozko Rebel Moon eramango du plataformara; Dev Patel aktoreak zuzendari gisa debuta egingo du; eta Juan Antonio Bayonak 1972ko Andeetako hegazkin istripuari buruzko lan bat egin du. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223373/gernikatik-bakea-esatea-ardura-handia-da-baina-baita-aukera-ere.htm | Politika | «Gernikatik ‘bakea’ esatea ardura handia da, baina baita aukera ere» | Hogei urte daramatza Maria Oiangurenek Gernika Gogoratuz zentroko buru. Proiektu nazionalak eta nazioartekoak gidatu ditu; azkenak, Kolonbia, Mozambike eta Urdaibai batu ditu. | «Gernikatik ‘bakea’ esatea ardura handia da, baina baita aukera ere». Hogei urte daramatza Maria Oiangurenek Gernika Gogoratuz zentroko buru. Proiektu nazionalak eta nazioartekoak gidatu ditu; azkenak, Kolonbia, Mozambike eta Urdaibai batu ditu. | Unibertsitatetik irten berria zen Maria Oianguren Idigoras (Gernika-Lumo, 1966) Gernika Gogoratuz Bakearen Aldeko Aztertegian lanean hasi zenean. 1992a zen, eta aztertegiak soilik bost urte zeramatzan martxan. Iaz bete zituen 35 urte. 2002an, zuzendari izendatu zuten, eta oraindik ere karguan jarraitzen du. Bere ibilbidean, hamaika sari eta errekonozimendu lortu ditu: besteak beste, Eusko Jaurlaritzak ematen duen Rene Cassin saria 2010ean, giza eskubideen alde egindako lanagatik. Haren ustez, bakeaz hitz egitea zaila da oso: “Bake hitza hain da potoloa, ezen, batzuetan, hutsik dagoela dirudien”.
Noiz hasi zinen Gernika Gogoratuz zentroan?
Zuzendari izendatua izan baino hamar urte lehenago, gutxi gorabehera. Unibertsitateko ikasketak bukatu bezain laster deitu zidaten praktikak egin eta liburutegian lan egiteko. Momentu hartan jarri genuen martxan, 1992an, egungo liburutegiaren datu basea. Nire aurreneko lana datu base hori elikatzea izan zen. Baina hasieratik hasi nintzen bakearekin lotutako gaien inguruan irakurtzen eta ikasten.
Zein izan zen aurreneko lana?
Memoria kolektiboari buruzko lehenengo ikerketa jarri zen martxan urte hartan, eta Gernikako bonbardaketaren memoria kolektiboa izan zen lehenengo ikerketa. Bonbardaketa bizi izan zuten pertsonen historiak batzea zen proiektu haren xedea. Orain, testigantzaren garrantzia ezagutzen dugu, baina garai hartan, garrantzitsua zela bagenekien arren, ez zen arrunta horrelako ikerketa bat egitea. Akademiatik eta prentsatik ikertzen ziren gatazka eta biolentzia, baina biolentziaren biktimen kontakizunak biltzea arraroa zen oso. Hango hartan hasi zen indarra hartzen ikerketa modu hori.
Zergatik izan zen garrantzitsua horrela ikertzen hastea?
Testigantzak ez dira garrantzitsuak soilik zer gertatu zen jakin eta bizipen horiek gogoratzeko, baizik eta ezagutza material bezala. Oroitzapenak partekatzerakoan ate asko zabaltzen dira. Bi xederekin gogoratu daiteke. Alde batetik, gerra egiteko, eta bestetik, bizitza zaintzeko. Ezagutza zabaltzea oso inportantea da, eta memoria ezagutzaren atal garrantzitsuenetariko bat da. Iraganaz ari gara; hau da, gure identitateaz. Identitatea diodanean, norberarena, familiarena, kulturarena eta gizartearena diot. Tokikoa, noski; baina egun ez gara soilik gure herrietan bizi: lokalak eta globalak inoiz baino lotura estuagoa dute. Hortaz, mundu osoarena. Bizitzak erabaki asko hartzera behartzen gaitu, eta, batzuetan, aukera okerraren alde egiten dugu. Testigantzei esker, horren inguruan ikas dezakegu; berriz agertuz gero beste era batera egiteko aukera izateko.
Zer da bakea?
Bizitza zaintzeko garatzen ditugun gaitasunek osatzen dute bakea. Azken urteotan, bakearen agenda zabaldu egin da, eta bizitzaren zaintzaz dihardugu, bizitza bere zentzu orokorrean, ez soilik era partikularrean ulertuta. Bakea zaindu egin behar da, ez soilik mantendu, eta horrek jarrera aktibo bat eskatzen du. Dauzkagun gaitasunak ezagutu, ulertu eta partekatu behar ditugu hori gerta dadin. Bakea ez da soilik gerra falta edo biolentziarik eza. Bakearen ezaugarri garrantzitsuak dira horiek, noski, eta historian horrela definitu da, baina pazifismoak akademikoki garatu dituen marko teorikoak zabaldu egin dira. Bakea ez da soilik negatiboki definitu behar. Zerbaitek izena har dezan, positiboki izendatu beharra dago, ez beste zerbaiten galera bezala. Ezezkoak gauza asko esaten ditu, baina harago joan behar dugu.
Gaur egun bakean bizi gara?
Gaur egun bakea ulertzen den bezala ulertuz gero, lehen definizio horretara joz gero, hemen bakean bizi gara. Ez dago gerrarik, ezta agerian dagoen biolentzia masiborik ere. Baina definizio zabalago batera joanez gero… Giza eskubide asko urratzen dira, eta pertsona askok ez dute bizitzak behar duen duintasun gutxienekoa. Egoera horiek guztiak kontuan izan behar ditugu. Bakearen eta bizitzaren arteko lotura oso estua da. Aurreneko pausoa biolentzia zuzena amaitzea da, eta hori badakigu. Baina, gero, bestelako biolentziak ere badaude: biolentzia kulturala eta biolentzia estrukturala, besteak beste. Bake egoera horretan bizi ahal izateko, horiek ere bukarazi behar dira.
Zuk zelan irudikatzen duzu etorkizuna?
Uste dut pesimismoak ez duela azken hitza izan behar. Ez dakit zer gertatuko den etorkizunean; baina badakit gaur egun aukerak daudela mundua eraldatzeko. Historiko bat dugu, eta hori kontuan izan behar dugu gauzak beste modu batean egiteko: bizi garen lekutik ekarpenak egitea. Gernikak sinbologia potentea du, ez bakarrik maila nazionalean, baizik eta mundu osoan. Gernikatik bakea esaten dugunean, ardura handia da, baina baita aukera handia ere.
Zer egiten duzue bake hori lortzeko?
Sare lana bultzatzen dugu. Gure proposamenak eta proiektuak gizarte zibilarekin partekatzen ditugu. Azkenengo sei urteetan nazioarteko programa bat lantzen ibili gara: Gatazka egoeran dauden lurraldeak. Gatazkak, guretzat, bakearen parte dira. Gatazka horiek jorratzeko eran dago ezberdintasuna. Gure proposamena da beti biolentzia barik jardutea. Ukrainan ikusi da egungo estatuek ez dutela berdin pentsatzen; bide biolentoak erabiliz konpondu nahi dute.
Zer lurralde hartzen ditu proiektu horrek?
Urdaibai, Kolonbia eta Mozambike. Orain dela 30 urte hasi ginen lanean Kolonbiako elkarte eta unibertsitateekin. Garapenerako programak egiten genituen elkarrekin. Esperientziak partekatzen genituen. Hainbat urtez elkarlanean ibiltzeak erraztu egiten du proiektu bat formulatzeko orduan besteak kontuan hartzea. Egungo gatazkak lurralde ezberdinetan zelan identifikatzen diren jakin nahi genuen; ez bakarrik akademiaren ikuspegitik, baizik eta biztanleriaren ikuspegitik.
Zer helburu zenituzten?
Bi helburu nagusi genituen: lurralde bakoitzeko problematikak identifikatu eta ekiteko aukera ematea herritarrei. Garrantzitsua da bakeaz hitz egiterakoan, pentsatzeko eta hausnartzeko aukera eskaintzeaz gain, ekiteko aukera ere ematea. Ez da soilik administrazioari edo akademiari dagokion zerbait, baizik edonork egin dezakeen zerbait. Bizikidetza ulertzeko moduan dago gakoa. Bakea ezin da unibertsitatean egon soilik: kalera ere irten behar da ezinbestean.
Zergatik Urdaibai? Ez dago bakean?
Urdaibain ez gaude gerran, ez dago biolentzia terroristarik, eta ez dago giza eskubideen aurkako urraketa masiborik. Baina, bakeaz hitz egiterakoan, mikrobiolentziaz ere hitz egin behar da. Horretarako, Gernika Gogoratuz-en egiten den lanaz gain, Urdaibain dauden hamaika elkarterekin batu ginen. Ekonomiarekin, ingurugiroarekin, kulturarekin eta ezberdintasunekin lotutako problematikak topatu genituen. Ardatz horietara bideratu genuen ikerketa, beraz.
Zer zegoen egiteko?
Arazo ekosozialari dagokionez, esaterako, topatu genuen ez zela bultzatzen horren inguruan hausnartzeko espazio nahikorik. Eta bultzatu izan direnean, parte hartzeko aukera handirik ez da egon. Horren atzean parte hartzeko gogo falta ere badago. Bizitza modu indibidual batean ulertzen dugu egun. Egungo bizitza frenetikoa eta parte hartze horrek eskatzen duen konpromisoa, askotan, ez dira bateragarriak. Administrazioak hori kontuan hartu beharko luke. Zubiak jartzen dira, baina gero horiek mantendu beharra dago. Horren ardura guztiona da: administrazioena, gizarte zibilarena eta gu bezalako elkarteena.
Bakea nola landu daiteke?
Tokiko esperientzietatik abiatuta, ezagutza teoriko-praktiko-kritikotik eta gizartea elkarlanean saretuz zubiak eraikitzeko. Entzuteko eta ekiteko gaitasunak ere funtsezkoak dira. Azken horiek bereziki garrantzitsuak dira, jaio garen tokiak eta garaiak ez gaituztelako definitzen, baizik eta momentu bakoitzean zauden lekuan eragiteko gaitasunak.
Nolakoak izan ziren ETA osteko lehenengo urteak?
ETAk armak uztea erabaki zuenean, espazio berriak asmatzen hasi ginen. Biolentziak gizartean eta bakoitzaren bizitzan izan duen eragina partekatzeko eratu genituen. Hamaika talde batu ginen gatazkaren inguruko testigantzak biltzeko. ETAren zein bestelakoen biolentziaren biktimen testigantzak biltzearen garrantziaren jabe ginen jadanik. Hala ere, biktima zuzenak izan ez ginen pertsona guztien testigantzak biltzea erabaki genuen, guztion bizitzan eragin baitzuen. Horretarako, gune babestuak sortu behar ziren, nahi zuenak bere testigantzak partekatu zitzan. Memorialab proiektua sortu genuen. Hasieran oso zaila izan zen deialdiak egitea, jendea ez zelako animatzen. Batzuek zioten haiei ez zitzaiela ezer gertatu zuzenean, eta, hortaz, ez zeukatela ezer esateko, eta beste batzuek ez zuten horren inguruan hitz egin nahi. Isiltasuna sumatu nuen. Horrelako gaien inguruan esperientziak partekatzea ez da batere erraza.
Testigantzak bi aldeetatik jaso zenituzten?
Ez dago alderik honetan. Gizarte osoarentzat zen gonbidapena. Horrelako esperientziez hitz egiteko espazioa babestu behar da. Bi eguneko ekintzak izaten ziren. Bakarleku batera joaten ginen. Garrantzitsua da lasai egoteko leku batean egotea horrelako testigantzak partekatu eta entzuteko. Espazio babestuak direla diogu, mantentzeko ere lan egin behar delako, testigantzak partekatzerakoan tentsioa sor daitekeelako. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223375/erretzeari-utzi-nahian-taldean.htm | Gizartea | Erretzeari utzi nahian, taldean | Minbiziaren aurkako AECC elkartearen terapietan, alde psikologikotik eta fisikotik lantzen dute tabakoarekiko mendekotasuna. Gipuzkoako zazpi herritan antolatzen ditu erretzeari uzten laguntzeko saioak. Batez beste, hamarretik seik lortzen dute helburua. | Erretzeari utzi nahian, taldean. Minbiziaren aurkako AECC elkartearen terapietan, alde psikologikotik eta fisikotik lantzen dute tabakoarekiko mendekotasuna. Gipuzkoako zazpi herritan antolatzen ditu erretzeari uzten laguntzeko saioak. Batez beste, hamarretik seik lortzen dute helburua. | Zerk bultzatzen dituen erretzera, zerk gogorarazten dien erretzea, noiz erretzen duten, zer egoeratan… Horien eta beste hainbat gairen inguruan hitz egiten dute minbiziaren aurkako AECC elkarteak antolatzen dituen erretzeari uzten laguntzeko talde terapietan. «Mendekotasun bat da erretzea, eta, mendekotasun guztietan bi arlo daude: fisikoa eta psikologikoa. Saioetan, biak kontuan hartzen saiatzen gara», esan du Maider Sierra elkarteko prebentziorako psikologoak. Urte hasieran eta irailean joan ohi zaie jende gehien terapietara; orain ari dira talde berriak osatzen. Donostian, Irunen, Zarautzen, Eibarren, Azpeitian, Zumarragan eta Tolosan antolatuko dituzte.
Ikusi gehiago: Bakarrik ez, lagunekin bai
Aurrez aurreko zortzi saiok —ordubetekoak edo ordu eta erdikoak izaten dira, astean behin— eta jarraipeneko beste hiruk osatzen dituzte AECCk eskaintzen dituen terapiak. Lehenik eta behin, elkarrizketa txiki bat egiten diete izena ematen dutenei, bai elkarteko profesionalek haien espektatiben berri izan dezaten, bai parte hartu nahi dutenek terapiaren nondik norakoen berri izan dezaten. «Terapiak funtzionatzeko, funtsezkoak dira motibazioa, indarra edukitzea eta denbora bat eskaini ahal izatea. Esan ohi dugu hilabete batean burua horretan jarri behar dela», azaldu du Sierrak.
Elkartera jotzen dutenen artean, 50 urtetik gorakoak izan ohi dira gehienak. Batzuek erretzeari uzteko lehen ahalegina izaten dute, %20 inguruk; beste batzuek, berriz, aurrez ere utzi izan diote erretzeari, baina berriro hasi dira. «Erretzeari uzteko prestaketa egiten dugu talde hauetan, baina prebentzioa lantzen dugu bereziki, berriz ez erortzeko; hau da, zer estrategia egon daitezkeen berriro erretzen ez hasteko».
Taldearen garrantzia
Taldean egiten dute terapia. Eta taldearen indarra nabarmendu du elkarteko psikologoak. «Badaude bakarka erretzen dutenak, baita erretzaile direla inork ez dakienak ere, baina, normalean, oso soziala izaten da erretzea; taldean hasten gara erretzen, eta taldean erretzen da. Alde horretatik, interesgarria da taldea». Horrez gain, azaldu du antzeko egoeran daudenekin elkartzea ere lagungarri izaten dela, «taldekideen artean konpromisoak ere sortzen baitira». Astez asteko etxeko lan txiki batzuk ere ematen dizkiete parte hartzaileei. «Izan daiteke kontsumoaren erregistro bat egitea, ibiltzera ateratzea… Baina ez da gauza handirik izaten».
Taldean lan egin arren, Sierrak esan du partaide bakoitzaren ezaugarriak eta esperientziak kontuan hartzen saiatzen direla. Adibidez, batzuek denbora behar izaten dute aldaketetara ohitzeko, «eta horiei ondo etortzen zaie kontsumoa jaitsiz joatea, gorputza ohitzeko»; beste batzuk oso antolatuak dira eguneroko bizimoduan, eta gauzak kontrolpean edukitzea gustatzen zaie, «eta horiei ezaugarri horiek indartzen laguntzen diegu, erretzeari errazago uzteko»; beste batzuentzat, bat-batean uztea izaten da errazena…
Ikerketek esaten dutenez, lau eta sei aste artean behar izaten dira nikotina gorputzetik ateratzeko eta mendekotasun fisikoari aurre egiteko. Lo egiteko arazoak, komunera joateko arazoak, antsietatea eta abar ohikoak izaten dira erretzeari uzten zaionean, eta psikologoak horien berri ematen die terapiako saioetan.
Urtebeteko jarraipena
Elkarteak dituen datuen arabera, parte hartzen duten hamar lagunetik seik lortzen dute tabakoa uztea. «Normalean, terapian izena eman, saioetara etorri eta gauzak taxuz egiten badituzte, erortze tasa ez da oso handia izaten». Lehen urtea izaten da zailena. «Egoera guztietatik pasatu behar da: lehen Gabonak erre gabe, lehen inauteriak, laneko gorabeherak…». Horregatik, behin asteroko saio horiek amaitu ostean, elkarteak jarraipen bat egiten die urtebete igaro arte.
Ordutegiengatik edo saioak egiten diren herrietara joateko zailtasunengatik aurrez aurreko terapietara joan ezin direnentzat, AECCk baditu beste aukera batzuk. Besteak beste, online saioak antolatzen ditu, eta astean behin izaten dira horiek ere. «Ikerketek esaten dutenez, erretzeari uzteko prozesua profesional baten laguntzarekin eginez gero, hamar aldiz handitzen da helburua lortzeko aukera». Era berean, Respirapp aplikazioa martxan du elkarteak. Doako aplikazio horrek hiru faseko prozesu bat proposatzen die erabiltzaileei, tabakoa uzten laguntzeko.
Legediari dagokionez, erretzea debekatzeari lotutako aldaketa ugari izan dira azken urte hauetan. «Eraginkorrak dira neurri horiek, baina ez nahikoak», nabarmendu du Sierrak. Zalantzarik egin gabe adierazi du neurri horiek tabakoa uztera bultzatu dutela jendea. Nabarmendu du lantokietan erretzea debekatu zenean «aurrerapauso handia» egin zela; beste pauso handi bat ikusi zuten toki itxietan erretzea debekatu zutenean. «Jendeari lagundu diote kontsumoa murrizten, eta erretzeari uzten ere bai».
Hala ere, neurri gehiago eskatu ditu elkarteak. Esate baterako, begi onez ikusten du zigarreten prezioak igotzea. «Batzuek muga bat jartzen diote beren buruari, eta esaten dute halako preziotara iristean utzi egingo diotela erretzeari, eta hala egiten dute». Halaber, elkarteak eskatu du tabakoaren kaxak ez daitezela erakargarriak izan. «Herrialde batzuetan, jada indarrean dago neurri hori. Hemen ere grisak izateko konpromisoa hartu zen orain dela pare bat urte, baina, hala ere, konpromiso hori ez dute bete».
Horrez gain, oso garrantzitsutzat jotzen du kerik gabeko gune gehiago sortzea. Legearen arabera, besteak beste, parkeak hala dira. «Teorian bai, baina legea ez da oso ondo betetzen. Gune gehiago irabaztea oso ondo legoke guztiontzat, eta, bereziki, haurrentzat». Sierraren esanetan, udalekin elkarlanean ari dira, kerik gabeko gune gehiago sortzen ahalegintzeko, eta gazteekin ere egiten dute lanketa hori.
Elkartearen beste lan ildoetako bat da gazteekin egiten dutena. Sierrak gogoratu du tabakoak «gaixotasun mordoa» sortzen dituela, eta gazteei horren berri ematen dietela. «Badakigu nerabezaroa gauzak probatzeko garaia dela, eta saiatzen gara kontsumo arriskuei buruz hitz egiten. Erretzen hasten ez badira, hobeto, eta hastekotan, zenbat eta beranduago, orduan eta hobeto».
Zigarreta elektronikoak
Gazteek erretzaileen inguruan duten ikuspegia aldatu ote den galdetuta, zalantza egin du Sierrak. «Esan nahi nuke baietz, baina olatuak ikusten ari gara». Esan du legeak gogortu zirenean gazteek gehiago barneratu zituztela erretzeari lotutako kalteak. «Baina zigarreta elektronikoen gorakada etorri zen gero. Nerabeek uste dute horrek ez duela arriskurik, uraren baporea dela, eta ez da egia». Zigarreta elektronikoen eraginez, zigarreta arrunten kontsumoa ere ugaritu egin ohi da. «Zigarreta elektronikoak merkeagoak dira, eta gazteak horiekin hasten dira nikotinarekin kontaktuan; eta, ondoren, erretzeari ekiten diote. Gaur-gaurkoz, kontsumoa igotzen ari da berriz ere».
Sare sozialek ere badute eragin kaltegarririk, Sierraren hitzetan. Gazteekin egoten direnean, haiek kontatu ohi diete zigarretak asko erabiltzen dituztela sare sozialetara igotzen dituzten argazki gehienetan. «Kea oso ondo etortzen da itxurakeria horretarako, tamalez». |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223376/azazetako-parke-eolikoa-geldiarazteko-eskatu-du-gasteizko-udalbatzak.htm | Gizartea | Azazetako parke eolikoa geldiarazteko eskatu du Gasteizko udalbatzak | Udal gobernuak mozioaren aurka bozkatu du. Oposizioak Gasteizko Mendien babesa areagotzea galdegin dio Eusko Jaurlaritzari. | Azazetako parke eolikoa geldiarazteko eskatu du Gasteizko udalbatzak. Udal gobernuak mozioaren aurka bozkatu du. Oposizioak Gasteizko Mendien babesa areagotzea galdegin dio Eusko Jaurlaritzari. | Gasteizko udalbatzak mozio bat onartu du gaur, eta Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Gasteizko Mendien babesa areagotzeko eta Azazetarako parke eolikoa «berehala» geldiarazteko. EAJk eta PSE-EEk mozioaren aurka bozkatu dute. EH Bildu, Elkarrekin eta PP alderdiek, berriz, alde.
Mozioan, Jaurlaritzari exijitu diote tramite guztiak egin ditzala Gasteizko Mendiak parke natural izendatzeko. Eta esan diote bertan behera uzteko parke naturalean eragin negatiboa izan dezaketen proiektuak, bereziki Aixeindarrek Azazetan sortu nahi duen parke eolikoa gelditzeko. Iberdrolak eta Eusko Jaurlaritzak Energiaren Euskal Erakundearen bitartez osaturiko elkartea da Aixeinder. Eta, mozioan azpimarratu dutenez, eraiki nahi duten parke eolikoak Gasteizko Mendien «balio naturalak hondatu» ditzake.
Zortzi sorgailuko parke eoliko bat sortzea da asmoa, 37 milioi euro baino gehiagoko aurrekontuarekin. Jaurlaritzak asteartean adierazi zuen laster onartuko duela ingurumen inpaktuaren adierazpena. Eta aldekoa izango da. Kautelazko neurri batzuk proposatu ditu, fauna eta flora babesteko. Besteak beste, sistema batzuk instalatzea hegaztiak hurbiltzen direnean errotak gelditzeko. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223377/bakarrik-ez-lagunekin-bai.htm | Gizartea | Bakarrik ez, lagunekin bai | Tolosako Uzturre alkoholiko anonimoen taldeak 30 urte bete ditu, eta ospakizunak egin berri ditu. Astero biltzen dira taldeko kideak San Esteban auzoan duten lokalean. | Bakarrik ez, lagunekin bai. Tolosako Uzturre alkoholiko anonimoen taldeak 30 urte bete ditu, eta ospakizunak egin berri ditu. Astero biltzen dira taldeko kideak San Esteban auzoan duten lokalean. | Elkarren «esperientzia, indarra eta itxaropena» partekatzen dutenen komunitatea da alkoholiko anonimoen talde bakoitza. Munduan 116.000 baino gehiago daude, eta Gipuzkoan berrogei inguru biltzen dira astero. Tolosako Uzturre alkoholiko anonimoen taldeak 30 urte bete ditu egunotan, eta lagunartean egin dituzte ospakizunak. Aurreko larunbatean alkoholismoaren inguruko hitzaldi bat egin zuten Tolosako kultur etxean, eta elkarrekin afaltzera joan ziren taldean ibilitako hainbat lagun.
Ikusi gehiago: Erretzeari utzi nahian, taldean
«30 urteotan hemendik pasatu diren guztiak elkartuko bagenitu, ez ginateke kabituko areto honetan», esan du taldekide Joxe Elduaienek —asmatutakoak dira erreportajeko izen-abizen guztiak—. «Anonimotasuna da gure oinarrietako bat. Hona etortzen denak lasai bota ditzake bileran esan nahi dituen guztiak, lau pareta hauetatik ez baita txintik aterako». Taldeko kideek familia handi bat osatzen duten irudipena du Arantxa Gomezek ere, nahiz eta ez dakien alboan dituenen izen-abizenik: «Kide berriei ez diegu fitxarik egiten. Ez dugu inon apuntatzen zein etorri den eta zein ez. Norberaren borondatean oinarrituta dago taldea; alkohola utzi nahi izatea da parte hartzeko baldintza bakarra».
Tolosan du egoitza nagusia Gipuzkoako alkoholiko anonimoen koordinakundeak, eta gaixoak handik bideratzen dituzte herriz herriko taldeetara. «Medikuak esanda, psikologoarenetik pasatu ondoren, familiakoak konturatuta… Modu askotara iristen dira herritarrak alkoholiko anonimoen talde batera. Norberari kostatu egiten zaio bere buruarekin zintzoa izatea eta arazo bat duela aitortzea», nabarmendu du Elduaienek.
Astearte eta ostegunetan 19:30ean biltzen dira Uzturre taldeko kideak San Esteban auzoko 20. zenbakian udalak utzi dien lokalean. Bilera bakoitzean gutxienez hamabost laguneko taldea biltzen dela esan du Gomezek. Azken astean beste bi kide joan zaizkie. «Trago bakarrekoa da etorri berria denaren eta urteak daramatzagunon arteko aldea. Badakigu berriro edango bagenu, zulo berera jausiko ginatekeela». Urteak pasatuta bileretara joaten jarraitzeak pauso horren laburraz ohartarazten dituela azaldu du Gomezek. «Hemen biltzen garenak beti gaude edateko pronto, edozein egunetan eta edozein ordutan».
Emakumezkoak, itzalean
Gomezek urte asko daramatza taldean. 27 urte zituela utzi zion edateari, eta denbora askoan bera izan zen taldeko emakumezko bakarra. «Garai hartan, emakumezkook ez genuen jendaurrean edaten, eta isilean pasatzen zen gure alkoholismoa. Gaur egun, ikusgarriagoa da problematika, eta emakumezko gehiago etortzen da taldera».
Uzturre taldeko kideek ez dute uste alkoholismoak behera egin duenik azken 30 urte hauetan, baina ezagunagoa da, besteak beste, OME Osasunaren Mundu Erakundeak 1953an gaixotasun bezala aitortu zuenetik. «Alkoholismoa gaixotasun progresibo bezala definitzen du mundu erakundeak, eta askotariko ondorioak ekar ditzake: emozionalak, familiakoak, osasun arlokoak… Heriotza ere eragin dezake», aipatu du Rosa Etxebestek, Uzturre taldeko beste kideetako batek. Gomezek azaldu du sarritan esan izan duela ama izatea dela bizitza honetan egin duen gauzarik handiena, baina aldatuta dauka iritzia. «Alkoholiko anonimoen taldera etortzea izan da gauzarik handiena. Hona etorri izan ez banintz, gaur egun ez nengokeen hemen, eta nire umeak ama gabe leudeke».
Alkoholismoak jotakoen estigman egin du azpimarra Elduaienek: «Bi trago hartu eta pertsona bat bertsotan hasten denean, laster arrimatuko zaio jendea eta harentzako txaloak izango ditu. Baina pertsona bera, handik pare bat ordura, total eginda lurrean botata badago, inor gutxi gerturatuko zaio». Etxebestek zehaztu du edana beti dagoela eskura alkoholikoarentzat. «Guk alkoholaren kontra ez dugu ezer, baina argi dugu ezin dugula tantarik probatu. Inauterizale amorratua naiz, esate baterako, eta festa gozatzen ikasi behar izan dut berriro, edanari eman gabe».
Oinarriak ondo zehaztuta
Uzturre taldean 36 oinarriri jarraitzen diete kide guztiek, gainerako alkoholiko anonimoen taldeetan gertatzen den moduan: hamabi urrats, hamabi tradizio eta hamabi kontzeptu dauzkate. Irabazi asmorik ez duen erakunde bat da, eta argi utzi dute ez duela loturarik inolako erlijio, alderdi politiko edo erakunderekin. Talde bakoitzak finantzatzen du bere burua, eta Uzturren ere horrela egin dute azken 30 urteotan. Urteurreneko ospakizunen ondoren, elkarri laguntzen jarraitzeko borondatea azaldu dute Uzturreko kideek. «Elkar babestu, elkarri entzun eta inor ez juzgatu. Hori da gure taldearen gakoa», laburbildu du Etxebestek. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223378/jaurlaritzak-11-proiektu-sustatuko-ditu-adinekoen-bizi-kalitatean-eragiteko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 11 proiektu sustatuko ditu adinekoen bizi kalitatean eragiteko | «Ikuspegi aldaketa bat» egin nahi izan dutela esan du Beatriz Artolazabal sailburuak, eta «zahartze aktibotik» harago joan. | Jaurlaritzak 11 proiektu sustatuko ditu adinekoen bizi kalitatean eragiteko. «Ikuspegi aldaketa bat» egin nahi izan dutela esan du Beatriz Artolazabal sailburuak, eta «zahartze aktibotik» harago joan. | «Etorkizuna hobea izan daiteke, baina hobea izan daitekeela uste badugu soilik hartuko ditugu horretarako ardurak». Bi aldiz errepikatu du esaldi hori bere hitzaldian Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, iradokitzeko eta azpimarratzeko hori dela Jaurlaritzak aurkeztu duen Adineko Pertsonekiko Euskal Estrategiaren oinarria. Are, estrategia horrek begiak «iraultzan» jarriak dituela ere esan du, «bizitza luzeraren iraultzan». 2024ra arteko epea izango du estrategiak, eta gai berari buruzko hirugarrena da. Baita «osoena» ere, Artolazabalen esanetan, «ikuspegi aldaketa» bat jasotzen duelako, eta «zahartze aktibotik bizitza osoko formulazio berri baterantz» egiteko asmoa. Halaber, estrategia jasotzen duen txostenaren arabera, helburu du zahartzean adinekoek «protagonismo aktiboagoa» izan dezaten.
Zaharrentzako politikak egiten dituzten zenbait erakunde eta enpresarekin batera landu du Jaurlaritzak estrategia, baita Euskadiko Adinekoen Batzordearekin ere. Jaurlaritzak berak sortu zuen batzordea, 2021ean, zaharrak ordezkatzen dituzten elkarteei ahotsa eman eta politikak diseinatzeko. Hain justu, batzorde hori eratzea da estrategiaren proiektuetako bat. Horrez gain, beste hamar izango ditu: Helduak Zabaltzen, Agenda Nagusi, Euskadi Lagunkoia, Altxor, Bizitza Betea, Beti On, gizarte zaintzako politika, Zaintza Lurraldea, zahartzeari eta zainketei buruzko azterketa eta Next Care proiektua.
«Zahartze prozesuari ekiteko eredu berri bat» garatu nahi du Jaurlaritzak, «adinekoen protagonismoa oinarri hartuta». Bost lan lerro zehaztu ditu horretarako: «herritartasun aktiboa sustatzea, eskubideen, parte hartzearen eta komunitate adeitsuen bidez»; «trantsizioak eta bizitza proiektuaren garapena erraztea»; «autonomia aurreratzean, prebenitzen eta sustatzen laguntzea»; «gizarte zaintzako politika eta iraupen luzeko zainketa eredu berri baterako trantsizioa sustatzea»; eta «ezagutza sortzea ikerketatik eta berrikuntzatik, eta silver economy sustatzea». Temino anglosaxoi horrek zer esan nahi duen ere azaldu du: 50 urtetik gorakoen beharrak asetzeko ekonomia.
Bizitza «luzatzen» ari dela gogoratu du Artolazabalek, eta horrek erronka handiak dakartzala. Datuetan oinarrituta, esan du 2020an 65 urte edo gehiagoko 500.000 pertsona zeudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta horietatik 150.000 80 urtetik gorakoak zirela. Kopuru hori datozen urteetan handituz joango dela diote aurreikuspenek, azaldu duenez. Horrek «erronka» handiak sortuko dituela esan du. |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223379/izokina-egoera-kritikoan-da-bidasoan.htm | Gizartea | Izokina egoera «kritikoan» da Bidasoan | 90 izokin baino ez dituzte zenbatu Berako presako zentroan, 2022an. Adituek ohartarazi dute azken 37 urteotako daturik txarrena dela. | Izokina egoera «kritikoan» da Bidasoan. 90 izokin baino ez dituzte zenbatu Berako presako zentroan, 2022an. Adituek ohartarazi dute azken 37 urteotako daturik txarrena dela. | «Goiti, goiti Bidasoan». Hori kantatu zuen Negu Gorriak taldeak, 1994. urteko Berako Nafarroa Oinez bestan. Gero eta gutxiago dira, ordea, ibai horretan gora egiten duten izokinak. Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak ohartarazi du animalion egoera «kritikoa» dela.
Nafarroako Ingurumen Kudeaketa enpresa publikoak txosten bat egin du, eta Ingurumen kontseilari Itziar Gomezek Nafarroako Parlamentuan aurkeztu ditu ondorio nagusiak: 2022an, 90 izokin baino ez dituzte zenbatu Berako presako zentroan. Hau da, 90 izokin baino ez dira abiatu Bidasoan gora, erruteko. Adituek nabarmendu dute azken 37 urteotako daturik txarrena dela. Gomezek lehortea eta uraren tenperaturaren igoera aipatu ditu oraingo egoera azaltzeko.
Izokinen egoerari buruzko kezka aspaldikoa da, halere; animalion populazioaren azken hiru hamarkadotako bilakaerak eragin du kezka hori. Gorabeherak izan dira bilakaera horretan. 2007ra arte, izokinek hamaika oztopo fisiko aurkitu dute Bidasoan gora egiteko bidean; urte horretan, baina, Nafarroako Gobernua hasi zen Bidasoko presa eta gainerako oztopo nagusiak kentzen, edo, gutxienez, arrainek gaindi zitzaten moldatzen. Ondorioz, gora egin zuen Berako izokinak zenbatzeko zentrotik gora pasatzen ziren animalion kopuruak.
Presak bota aurretik, urtean 200-300 izokin igotzen ziren, batez beste, Bidasoan gora. Presak bota eta geroko urteetan, berriz, 400. Azken urteotan, Life Irekibai proiektuaren barruan egin dituzte Bidasoko presak behera botatzeko lanak.
Bostehun, seiehun eta zazpiehun izokin ere igo izan dira, 2010. urtetik aurrera, Bidasoan gora. 2020an, laurehun baino gehiago izan ziren, eta 2021. urtean, berriz, 212. Azken bi urteotako datuek piztu dute alarma, batez ere. Adituek ibaian gora egin duten izokin emeen kopuruari erreparatu diote, bereziki, eta egoera «larria» dela nabarmendu dute.
Itziar Gomez kontseilariak parlamentarien aurrean eman du datu horien berri: 2021. urtean, 59 emek lortu zuten Bidasoan gora egitea; eme kopuru horrek 440.000 arrautza jar ditzake. 2022. urtean, berriz, hamasei emek baino ez dute lortu ibaian gora egitea, erruteko. Nabarmen jaitsi zen iaz, ondorioz, emeok egin zezaketen arrautza kopurua: 110.000.
Izokinen zikloa
Bost urtekoa izaten ohi da izokinen zikloa. Jaio eta gero, sortu diren errekan bi negu ematen dute, eta, ondoren, Ipar itsasorako bidea hartzen dute. Itsasoan bertze negu bat edo bi ematen dute errekara itzuli aurretik. Itsasoan hiru negu egoten diren izokinak ere badira, baina gutxi dira. Errekan, arrautzak jarri eta gero, izokin gehienak hil egiten dira. Bakar batzuek, dena den, itsasorako bidea egiten dute bigarrenez.
Klima aldaketako egungo jokalekuak harreman zuzena du izokinen egoerarekin, Nafarroako Ingurumen Kudeaketa enpresa publikoak egindako txostenak agerian utzi duenez, lehortea eta uraren tenperaturaren igotzea jarri baititu erdigunean. Itziar Gomez kontseilariak bertze faktore bat nabarmendu du, halere, Nafarroako Parlamentuan egindako agerraldian: arrantza. «Arrantzak are larriago bilakatu du izokinen populazioaren egoera», erran du Gomezek. 2021ean, hogei izokin eme hil zituzten arrantzaleek, Bidasoan; joan den urtean, berriz, hamabost.
Gomezek garbi utzi nahi izan du arrantza ez dela «arazoaren muina». Arrantzak egungo egoerari nola eragiten ahal dion «kontuan hartu» behar dela ohartarazi du, baina. Nafarroako Gobernua, hain zuzen, izokinen arrantza debekatzeko aukera aztertzen ari da.
Aukera hori ez dute berdin hartu Nafarroako Parlamentuko talde guztiek. PSNk eta Geroa Baik, adibidez, «irizpide teknikoak eta zientifikoak lehenetsi» behar direla azaldu dute, eta izokinen populazioa lehengoratzea dela helburua. Navarra Suma, berriz, arrantza debekatzeko aukeraren aurka agertu da. EH Bilduk ere ez du uste debekua konponbide egokia denik.
Ingurumen Departamentuari dagokio arrantzari buruz erabakitzea. Arduradunek erran dute «izokinak aurrera egin dezala bermatzea» duela lehentasun administrazioak. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223380/osasuna-sevilla-bartzelona-reala-eta-valentzia-athletic-espainiako-kopako-final-laurdenetan.htm | Kirola | Osasuna-Sevilla, Bartzelona-Reala eta Valentzia-Athletic Espainiako Kopako final-laurdenetan | Txuri-urdinek Nou Campen jokatuko dute, hilaren 25ean, 21:00etan; gorritxoek, egun berean, Sadarren, 22:00etan; eta zuri-gorriek, hilaren 26an, Mestallan, 20:00etan | Osasuna-Sevilla, Bartzelona-Reala eta Valentzia-Athletic Espainiako Kopako final-laurdenetan. Txuri-urdinek Nou Campen jokatuko dute, hilaren 25ean, 21:00etan; gorritxoek, egun berean, Sadarren, 22:00etan; eta zuri-gorriek, hilaren 26an, Mestallan, 20:00etan | Espainiako Kopako final-laurdenetan ez da derbirik izango. Zortzitik hiru talde Euskal Herrikoak izan arren, Osasuna, Reala eta Athletic ez dira elkarren aurka ariko. Osasunak Valentzia hartuko du etxean, Realak Bartzelonaren aurka jokatuko du, han, eta Athleticek Valentzia izango du aurkari, Herrialde Katalanetan hark ere.
Sergio Herrera Osasunako atezaina pozik agertu da zozketan, kanporaketa etxean jokatuko delako: «Iruñean gogoz daude Espainiako Kopako kanporaketa bat etxean ikusteko». Hauek dira lau kanporaketak:
Osasuna-Sevilla
Valencia-Athletic
Barcelona-Reala
Real Madril-Atletico Madril
Gaur eguerdian egin dute, Madrilen, final-laurdenetako zozketa, eta datorren astean jokatuko dira final-laurdenetako partidak, asteartea eta osteguna bitartean. Arratsaldean zehaztuko dituzte egunak eta orduak.
Reala eta Athletic 1-0 irabaziz sailkatu ziren final-laurdenetarako, Mallorca mendean hartuta Reala, eta Espanyoli gailenduta Athletic. Osasuna, berriz, ozta-ozta sailkatu zen, Betis penaltietan kanporatuta. Alavesek 0-1 galdu zuen Mendizorrotzan, Sevillaren aurka.
Final-laurdenetan, lehen aldiz, Espainiako Kopa irabazi duten zazpi talde egongo dira. Gorriak dira, hain zuzen, txapelketa irabazi ez duten talde bakarra. Partida bakarrera jokatuko den azken kanporaketak izango dira hauek. Finalerdiak bi partidara jokatuko dira. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223381/alemaniak-ez-du-argi-ikusten-ukrainari-tankeak-ematea-laquoerabakia-ez-dago-hartutaraquo.htm | Mundua | Alemaniak ez du argi ikusten Ukrainari tankeak ematea: «Erabakia ez dago hartuta» | Ukrainak erasorako armak eskatu ditu, eta AEBek Mendebaldeko aliatuei esan diete ez dela «mantsotzeko» garaia, «harago joatekoa baizik». Berlinen esku dago Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzea. | Alemaniak ez du argi ikusten Ukrainari tankeak ematea: «Erabakia ez dago hartuta». Ukrainak erasorako armak eskatu ditu, eta AEBek Mendebaldeko aliatuei esan diete ez dela «mantsotzeko» garaia, «harago joatekoa baizik». Berlinen esku dago Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzea. | Europar Kontseiluak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak eta AEBek argi dute: Ukrainari emandako laguntza militarra beste fase batera eraman behar da, eta Mendebaldeak armamentu astunarekin hornitu behar du. Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak bilera egin du Ramsteinen, AEBek Alemanian duten base militar batean, eta eztabaidagai izan dute, nagusiki, Alemaniak fabrikatutako Leopard 2 tankeak Ukrainara bidali edo ez. «Ez da mantsotzeko garaia, harago joatekoa baizik. Une erabakigarria da», eskatu dieLloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak 50 bat estatutako Defentsa ministroei, batzarra hasteko . Washingtonek atzo iragarri zuen beste 2.400 milioi euroko diru sail batez hornituko duela Kiev, militarki; ez dira, orain arte nagusiki izan diren bezala, aireko defentsa sistemak soilik izango, baizik eta baita tankeak, misilak eta munizioak ere.
Baina Alemaniak zalantzak dauzka beste pauso bat emateko. Uzkur jokatzen ari da, eta, Boris Pistorius Defentsa ministro berriak bileraren ondoren adierazi duenez, oraindik ez dute erabaki bat hartu. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte tanke horiek, baina Berlinen, ekoizlearen, baimena behar dute Ukrainari tanke horiek uzteko. Poloniak eta Finlandiak dagoeneko jakinarazi dute haiengatik balitz Ukrainara bidean jarriko lituzketela. Merkatu militarreko sofistikatuenetakoak dira 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemanian fabrikatutako tanke horiek.
Pistoriusen esanetan, badaude arrazoiak Ukrainara bidaltzeko, baina baita, «gerra nola joan den ikusita», kontrako hautua egiteko ere. Halere, azpimarratu du horiek Ukrainara bidaltzeko prest daudela, «aliatuekin akordio bat eginez gero». Aurretiko pauso gisa, tankeak nola dauden berrikusteko agindu du. Nabarmendu du, nolanahi ere, Ukrainaren aireko defentsa sistemak izan beharko lukeela Mendebaldearen lehentasuna.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea, ordea, aspalditik ari da erasorako armamentu astuna eskatzen, eta gaur ere, telematikoki, hori berretsi du Ramsteinen. AEBena ere erasorako deia da, eta, hain justu, Oleksii Reznikov Defentsa ministroak Ramsteinen zerrendatu ditu zeintzuk diren Ukrainaren lehentasunak. Batetik, aireko defentsa sistema gehiago jasotzea. Bestetik, Ukrinform berri agentziak adierazi duenez, Mendebaldeko aliatuek «erasorako» arma gehiago ematea: «Obusak, munizioa, erregaiak...». Eta, «hirugarrenik», munizio hornikuntza sistematikoa eta armen eta ekipamenduaren mantentze lana bermatzea. Zelenski harago joan da egin duen eskaeran, eta F-16 gerra hegazkinak eta irismen luzeko misilak eskatu ditu.
Ikusi gehiago: Ukrainari tankeak ematearen alde agertu dira NATO eta Brusela
Alemaniako zenbat hedabidek kaleratutako informazioaren arabera, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra prest dago tanke horiek gerrara bidaltzeko, baina baldintza batekin: AEBek Abrams tankeak bidaltzea Ukrainara. Pentagonoak jakinarazi du, ordea, orain ez duela horretarako asmorik. Defentsa Departamentuko bozeramaile Sabrina Singhek arrazoia logistikoak planteatu zituen atzo, prentsaren aurrean, erabakia justifikatzeko: «Abrams baten mantentze lanen kostuaren ondorioz, zentzugabea da orain ukrainarrei ematea». Zehaztu zuen errazagoa dela Leopard 2en eta Challengerren mantentze lana —Erresuma Batuak Ukrainara bidaliko dituen tankeak—, ez dutelako, Abramsek bezala, hegazkinentzako erregaia behar. Nolanahi ere, Alemaniako Gobernuko bozeramaile Steffen Heberstreitek ukatu egin du Alemaniak baldintza hori jarri duela.
Joan den abenduan AEBek erabaki zutenean Ukrainari Patriot aireko defentsa sistema bidaltzea, Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak nabarmendu zuen sistema «defentsiboa» dela, eta horrek ez zuela esan nahi horren ondorioz gerra areagotuko zenik. Baina Pentagonoak beste fase batera eraman nahi du laguntza militarra. «Errusiarrak berriro elkartzen ari dira, errekrutatzen, eta hornitzeko ahaleginean», ohartarazi du Austinek, erabakia argudiatzeko.
Ikusi gehiago: Putinek AEBei esan die Patriot misilen aurkako «antidotoa» topatuko duela
Ez da «esajeratu» behar
Errusiako Gobernuaren arabera, ez da «esajeratu» behar arma astun horiek gerran aldea egiteko duten gaitasunaren inguruan. «Adituek badakite zein arazo egon daitezkeen. Tanke horiek guztiek mantentze lanak eta konponketak behar dituzte», nabarmendu du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur, egunero egiten duen prentsaurrekoan. Iruditzen zaio arma horiek buruhausteak eragingo dizkiotela Ukrainari eta ez dituztela oztopatuko «Errusiaren aurrerapausoak». Ohartarazi du, bide batez, Mendebaldeko aliatuen erabakiek «ondorio negatiboak» izango dituztela. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223382/euskararen-alde-elkarlanean-aritzeko-asmoa-erakutsi-dio-nafarroako-gobernuak-kontseiluari.htm | Gizartea | Euskararen alde elkarlanean aritzeko asmoa erakutsi dio Nafarroako Gobernuak Kontseiluari | Ana Ollok Idurre Eskisabeli adierazi dionez, eragileen arteko adostasuna da «hizkuntzaren etorkizuna eraikitzeko tresna». | Euskararen alde elkarlanean aritzeko asmoa erakutsi dio Nafarroako Gobernuak Kontseiluari. Ana Ollok Idurre Eskisabeli adierazi dionez, eragileen arteko adostasuna da «hizkuntzaren etorkizuna eraikitzeko tresna». | Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak eta Mikel Arregi Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaileak bilera izan dute gaur Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiarekin. Paul Bilbao idazkari nagusi izandakoa ere han egon da. Ollok Eskisabeli esan dionez, Nafarroako Gobernuak elkarlanean aritzeko asmoa du, «euskarak dituen erronkei» erantzuteko. Izan ere, adierazi du eragileen arteko adostasuna dela «hizkuntzaren etorkizuna eraikitzeko tresna». Bat etorri da Eskisabel. Eta Ollok gehitu du erronka bateratu bat dela «herritarren hizkuntza eskubideak» defendatzea.
Euskalgintzaren Kontseiluak 25 urte bete zituen joan den urtean, eta joan den urtean izendatu zuten Eskisabel idazkari nagusi. Bileran, Ollok aukera izan du Kontseiluaren proiektuak hurbiletik ezagutzeko.
«Euskarak Nafarroako gizartearen balioa handitzen du», azpimarratu du Ollok. Eta Herritarrekiko Harremanetako Departamentuaren lan ildoak azaldu ditu: «Hizkuntza Gutxituen Europako Itunak adierazten duen bezala, hizkuntzak babestu eta bultzatzeko betebeharra dugu, erakunde gisa». |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223383/boluarteren-aurkako-aldarriak-gailendu-dira-liman.htm | Mundua | Boluarteren aurkako aldarriak gailendu dira Liman | Gutxienez 40 lagun zauritu dira, eta zibil bat hil, Lima hartu izeneko manifestazioan. Boluartek esan du ez duela dimititzeko asmorik. | Boluarteren aurkako aldarriak gailendu dira Liman. Gutxienez 40 lagun zauritu dira, eta zibil bat hil, Lima hartu izeneko manifestazioan. Boluartek esan du ez duela dimititzeko asmorik. | Giro nahasia gailendu zen atzo Peruko hiriburuan. Lima hartu izeneko protesta masiboan milaka manifestari irten ziren kalera. Beste behin eskatu zuten Dina Boluarte Peruko presidenteak kargua uzteko, hauteskundeetara deitzeko eta Kongresua desegiteko. Dena den, protestari ekin baino lehen hasi ziren berotzen Limako kaleak. Izan ere, azken egunotan herrialdeko txoko guztietatik iritsi dira manifestariek antolatutako autobusak. Gobernuaren aldetik ere egon da mugimendua. Aste hasieratik 11.000 polizia eta segurtasun agente baino gehiago jarri dituzte hiriburua patruilatzen.
Arratsaldeko laurak aldera bildu ziren manifestariak. Limako zenbait gunetan elkartu, eta Peruko Gobernu Jauregirantz eta Errepublikaren Kongresurantz abiatu ziren, Dina, hiltzailea eta Dina, utzi kargua leloak oihukatuz.
Protesta masiboa «baketsua» izan zedin eskatu zuen gobernuak. Baina mobilizazioak hasi eta berehala piztu ziren manifestarien eta Poliziaren arteko liskarrak. Sua eta kea gailendu ziren hiriburuan. Poliziak negar gasa jaurti zien manifestariei, eta haiek su eman zieten hiri altzariei.
Limako erdigunean ere, Justizia Jauregitik gertu, su hartu zuen San Martin plazako eraikin batek. Sua zerk piztu zuen ikertzen ari dira. Barne ministro Vicente Romeroren arabera, herritar bat hil zen atzoko protestan, eta gutxienez 22 polizia eta hamasei zibil zauritu ziren.
Hiriburuan bakarrik ez, Cuzco, Puno eta Arequipa eskualdeetan ere izan ziren istiluak. Gobernuaren arabera, ehunka herritar hiru eskualde horietako aireportuak hartzen saiatu ziren. Arequipan 300 lagun inguru atxilotu zituzten.
Bestalde, gobernuak alarma egoera ezarri zuen atzo Amazonia, La Libertad eta Tacna eskualdeetan. Horiek hala, dagoeneko zazpi dira alarma egoeran dauden eremuak —Cuzco, Puno, Lima eta Callao dira beste laurak—.
Iragan abenduaren 7an atxilotu zuten Pedro Castillo presidente ohia, hark Kongresuaren desegitea iragarri eta gutxira kargutik kendu zutenean. Ordutik, ezegonkortasuna da nagusi han. Protestetan 50 hildakotik gora eta ehunka zauritu izan dira.
Karguari eutsiko dio
Protestak protesta, Boluartek ez du presidente kargua uzteko asmorik. Horixe berretsi zuen atzo, telebistan plazaratutako mezu batean. Agerraldian, gainera, manifestariei ohartarazi zien «delitu ekintzak» egiten ari diren guztiak zigortuko dituztela.
Bada, Boluarteren ustez, Liman eta herrialdeko beste zenbait eremutan izandako manifestazioak ez dira «baketsuak» izan. Iritzi dio manifestariek «zuzenbide estatua apurtu eta kaosa piztu» nahi dutela, kaos horretan «nazioaren agintea eskuratzeko». Halere, ziurtatu zuen «inoiz baino elkartuago» dagoela Peruko Gobernua, eta «kontrolpean» dutela egoera.
«Giza eskubideen urraketa sistematikoa» salatu du Castillok
Castillok hari bisita egiteko eskatu zion atzo NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideetarako goi komisario Volker Turki. Sare sozialetan argitaratutako gutun baten bidez plazaratu zuen eskaera. Gaur-gaurkoz, Barbadilloko espetxean dago.
Presidente ohiak azken asteotako «giza eskubideen urraketa sistematikoa» salatzeko baliatu nahi du bisita hori. Gainera, Peruko gertakariak ikertzeko nazioarteko misio bat sortzeko eskatu zion goi komisarioari.
«Peru diktadura bat bizitzen ari da. Protestarako eskubidea duten herritarren aurka estatuko agenteak bidaltzea da diktadura horren estrategia. Ehunka herritar zauritu eta 50 inguru hil dituzte protestetan», adierazi du Turki zuzendutako gutunean. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223384/londresek-ez-du-ipar-irlandako-hauteskundeetara-deituko-oraingoz.htm | Mundua | Londresek ez du Ipar Irlandako hauteskundeetara deituko, oraingoz | Gobernua osatzeko epea amaituta, Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak esan du datozen asteetan «arretaz» aztertuko dituela «aukera guztiak». Baliteke bake itunaren 25. urteurrena agintaritzarik gabe ospatzea. | Londresek ez du Ipar Irlandako hauteskundeetara deituko, oraingoz. Gobernua osatzeko epea amaituta, Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak esan du datozen asteetan «arretaz» aztertuko dituela «aukera guztiak». Baliteke bake itunaren 25. urteurrena agintaritzarik gabe ospatzea. | Gauerdian bukatu da Ipar Irlandan gobernua osatzeko epea, eta, berriz ere, ez da adostasunik izan, orain arteko arrazoi berberagatik: DUP Alderdi Demokrata Unionistaren blokeoa Ipar Irlandarako Protokoloaren aferan. Hortaz, azken urte erdian bigarrenez, Asanblearako hauteskundeetara deitzeko tartea abiatu da. Londresek, ordea, ez du bozetarako datarik emango, oraingoz; Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministro Chris Heaton-Harrisek atzo argudiatu zuenez, datozen asteetan «arretaz» aztertuko dituelako «aukera guztiak».
Legearen arabera, Heaton-Harrisek martxoaren 5erako eman behar du hurrengo bozen dataren berri; hori kontuan harturik, hauteskundeak, beranduenez, apirilaren 13an egin beharko lituzkete. Baina baliteke Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak iragan azaroan erabilitako estrategia bera erabiltzea eta, Erresuma Batuko Parlamentuan legedia aldatzeko testu bat aurkeztuta, bozak antolatzeko epemuga luzatzea.
Erresuma Batuko hedabideen arabera, azken asteotan Londresek eta Bruselak aurrerapausoak eman dituzte protokoloaren inguruko negoziazioetan, eta, hortaz, Heaton-Harrisek iradoki du laster adostasun bat espero dutela, DUPentzat onargarria den itun bat aurkezteko. Hori gertatuko balitz, berez, Ipar Irlandako alderdi unionista nagusiak baiezkoa eman beharko lioke egoera desblokeatzeari; hau da, gobernua osatzeari eta Asanbleak berriz funtzionatzeari.
Leo Varadkar Irlandako Errepublikako lehen ministroa ere nahiko baikor dago protokoloaren inguruan ados jartzea lortuko dutela, uste baitu «datozen bi hilabeteetan posible» izango dela; betiere, «zentzuz jokatzen» badute eta «malgu» aritzen badira. «Rishi Sunak [Erresuma Batuko lehen ministroa] agintari serioa da, eta arreta jarria du arazoak konpontzean», esan dio Varadkarrek gaur BBC telebista kateari.
Dena den, Ipar Irlandako bozak berriz atzeratzeak zailtasunak eragingo lituzke, aurten ekitaldi garrantzitsu asko baitaude. Apirilaren 10ean, esaterako, 25 urte beteko ditu Ostiral Santuko Akordioak, eta mahai gainean dago Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidentea Ipar Irlandara joatea data horren inguruan; alegia, baliteke bake itunaren urteurrena gobernurik gabe ospatzea. Maiatzaren 4an, gainera, udal bozak egingo dituzte Ipar Irlandan, eta, hilabete horretarako, Charles III.a koroatzeko ekitaldia aurreikusi dute.
Gobernurik gabe iazko otsailetik
Ia urtebete da Ipar Irlanda gobernurik gabe dagoela. Iazko otsailaren 3an, DUPeko Paul Givanek dimisioa eman zuen lehen ministro karguan, protokoloaren inguruko desadostasunak argudiatuta —Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean «muga bat» sortu duela esaten dute—; gerora, maiatzaren 5ean, Asanblearako hauteskundeak egin zituzten, eta, lehen aldiz, alderdi errepublikano batek lortu zuen ordezkaritzarik handiena, Sinn Feinek. Eta, beraz, lehen ministroaren kargua izateko eskubidea.
Emaitza horiek beste arrazoi bat izan dira DUPentzat gobernabidea blokeatzeko, lehen aldiz gobernuburuorde postua dagokiolako, eta ez gobernuburuarena. Horretaz, Sinn Feineko presidente Mary Lou MacDonaldek atzo esan zuen alderdi unionistak «iraganean zuena» nahi duela, baina hori gaur egun ez dela «posible». Michelle O’Neill alderdiko presidenteordeak, berriz, adierazi zuen «onartezina eta bidegabea» dela «alderdi bat erakundeen funtzionamendua» blokeatzen aritzea. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223385/zuria-belztera-heldu-da.htm | Kultura | Zuria belztera heldu da | Astelehenetik igandera eginen dute (H)ilbeltza euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Ohiko formatuan eginen dute; aurten, mugarik gabe | Zuria belztera heldu da. Astelehenetik igandera eginen dute (H)ilbeltza euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Ohiko formatuan eginen dute; aurten, mugarik gabe | Aurki esaten ahalko da: hatxerik gabea eta hatxeduna elkarrekin dira berriz. «Ilbeltza hemen da, (h)ilbeltza ere bai. Negua heldu da horiekin, eta Baztango lagunak elur zuria belztera gatozkizue». Zurian beltz, eta argiaren eta itzalaren arteko jolasa ahotan egin du iragarpena (H)ilbeltza euskal nobela beltzaren astearen antolatzaileetako batek, Ernesto Pratek. Ezin azalpenak gehiago atzeratu, parez pare baita aurtengo zikloa: astelehenetik igandera eginen dute, hilaren 23tik 29ra, Baztanen (Nafarroa). Antolatzaileek herenegun plazaratu zituzten hastear den aldiaren xehetasunak, Iruñeko Karrikiri elkartean. Egitaraua aletu zuten, eta bistan gelditu zen aurtengoak zer itxura izanen duen: formatua izurritearen aurrekoen gisakoa da. Egonen dira solasaldiak, izanen dira liburu aurkezpenak, baina baita kontzertuak, bazkariak eta ibilaldi jostalariak ere. Are, iaz faltatu zen bat ere berreskuratuko da aurten: Susmagarrien gaua. 2015ean (H)ilbeltza abian jarri zenetik, ekintza hori da zikloaren egitarauko jarduerarik handienetako bat. Eneko Barberena idazlearen Suak erreko ez balu (Txalaparta, 2023) liburuaren aurkezpenak zabalduko du egitaraua, astelehen iluntzean. Barberenak (H)ilbeltzaren V. beka irabazita argitaratu du liburu hori. Arizkungo Medikuaren Etxean aurkeztuko dute, 19:30ean. Asteazkenean, Joseba Sarrionandiak Odol bearbaguea, agirtuco da eguia eurea hitzaldia emanen du 19:00etan, Anizko Mendiarte elkartean. «Euskal zinema beltza?» Ohi bezala, ostirala zinemari eskainitako eguna izanen da (H)ilbeltzan. Kareletik filma emanen dute Iruritako Gizarte Bilgunean, 19:00etan. Film hori 1987an kaleratu zen, eta gidoia Anjel Lertxundik idatzia da. «Azken urteotan, joera izan dugu kanpoko filmak ekartzeko, estatubatuarrak bereziki. Aurten, euskal zinemari egin nahi diogu txokoa», zehaztu du Pratek, eta, gainera, nabarmendu du galdera bat planteatu nahi dutela film horrekin: «Badago euskarazko film beltzik?». Ohi bezala, egitaraua asteburuan izanen da beteen. Herritarrek jardueraz lepo izanen dituzte agendak, nahi izatera. Larunbatean, literatur itzulpenei buruzko mahai ingurua eginen dute Elizondoko Arizkunenea kultur etxean, 11:00etan. Zurian beltz jarri diote izenburu, eta Garazi Arrula eta Garazi Ugalde itzultzaileek parte hartuko dute. Amaia Apalauza itzultzailea arituko da moderatzaile lanetan. Iaz ez bezala, aurten bazkaria ere antolatu dute larunbaterako. Erratzuko elkartean eginen dute, 14:00etan. Hain zuzen ere, horren ondotik eta elkarte berean, hiru libururen aurkezpenak eginen dituzte: Jon Alonsoren Amaiur bat urtero (Gaztelu elkartea eta (H)ilbeltza, 2022); Mikel Alvarezen Euskalia (Elkar, 2022); eta Todo modo (Erein eta Igela, 2022), Gaizka Ugaldek itzulia. Iluntzean eginen dute Susmagarrien gaua, Erratzun barna. Igandean, ibilaldi batek abiatuko du eguna, eta kontzertu batek itxi. Goizean Itzuli beltza eginen dute, 11:00etan Oronozko aparkalekutik abiatuta. 19:00etan, Ruper Ordorikak kontzertua emanen du Arizkunenea kultur etxean, Elizondon. Aurten ere Bira Produkzioak ekoiztetxeak ondu du (H)ilbeltza iragartzeko ikus-entzunezko edukia. Oraingoan, hiru bideo pilula sortu dituzte, Barrexerka kolektiboarekin batera. Ohartarazpen bat dakarte bideoek: «Beltza Baztanen argitzen da». |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223386/tvek-el-conquistador-del-fin-del-mundo-egiteko-eskubideak-erosi-ditu.htm | Bizigiro | TVEk 'El conquistador del fin del mundo' egiteko eskubideak erosi ditu | ETB2k reality-a egiten jarraituko du. TVEk datozen hilabeteetan grabatuko du bere bertsioa, eta Julian Iantzi izango da aurkezlea. | TVEk 'El conquistador del fin del mundo' egiteko eskubideak erosi ditu. ETB2k reality-a egiten jarraituko du. TVEk datozen hilabeteetan grabatuko du bere bertsioa, eta Julian Iantzi izango da aurkezlea. | Euskal Herritik kanpo jarraitzaile asko ditu ETB2ko El conquistador del fin del mundo abentura lehiaketak. Eta hemendik aurrera gehiago izango ditu: Espainiako TVE telebista publikoak reality-aren eskubideak erosi ditu. Horrek ez du esan nahi ETBk programari uko egingo dionik —hemeretzigarren denboraldian da saioa, eta astelehenean %26,7ko ikusle kuota lortu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan—. Hainbat hedabidek zabaldu duten informazioaren arabera, TVEko edukien estrategia zuzendari Jose Pablo Lopezek akordio bat itxi du reality-a emateko, eta datozen hilabeteetan grabatuko dute. Asmoa litzateke La1 kateak datorren denboraldian estreinatzea Espainiako bertsioa. The Mediapro Studiok —berea da Hostoil— albistea baieztatu du.
Julian Iantzi izango da TVEko bertsioaren aurkezlea. ETB2 kateko saioan hemeretzi urte daramatza Iantzik aurkezle lanak egiten. Iaz, TVErentzat lan bat egin zuen Iantzik: Iruñeko sanferminetako entzierroak kontatu zituen.
TVEk berrikuntza gehiago estreinatu nahi ditu datozen hilabeteetan. Besteak beste, Pekin Express abentura lehiaketa emango du —Cuatro kateak hainbat edizio eman zituen—.
El conquistador del fin del mundo Hostoil ekoiztetxeak egiten du; azkeneko sei urteetan, El conquistador del Caribe du izena. Ekoiztetxe hori Globomediaren menpeko enpresa bat da, eta horrek berak ekoitzi zuen joan den udazkenean Naufragoak euskarazko reality-a, Karibe itsasoko uharte batzuetan —ez zituen esperotako ikusle datuak lortu—. Aldiz, El conquistador del Caribe-k sekulako ikusle datuak bereganatu ditu azkeneko urteetan: 2021eko finalak %38,1eko ikusle kuota izan zuen —batez beste, %26,3ko ikusle kuota izan zuen—, eta iazko finalak, %28,8ko kuota —batez beste, %24,4ko kuota—. Gainera, ikus-entzule euskaldunen artean harrera oso beroa du programak: %29ko kuotaren bueltan ibiltzen da. Aurten, Iantziren alboan Lur Errekondo kirolaria ari da aurkezle lanetan —Naufragoak saioan ere aritu zen—. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223387/amaia-agirre-eta-iker-bilbao-mendizaleak-desagertu-dira-argentinako-fitz-roy-mendian.htm | Gizartea | Amaia Agirre eta Iker Bilbao mendizaleak desagertu dira Argentinako Fitz Roy mendian | Patagoniako gailurra igo ostean, elur jausi batek harrapatuta desagertu dira. Josu Linazak, taldeko hirugarren mendizaleak, eman du abisua | Amaia Agirre eta Iker Bilbao mendizaleak desagertu dira Argentinako Fitz Roy mendian. Patagoniako gailurra igo ostean, elur jausi batek harrapatuta desagertu dira. Josu Linazak, taldeko hirugarren mendizaleak, eman du abisua | Urnietako (Gipuzkoa) emakume bat eta Durangoko (Bizkaia) gizon bat—Abadiñon (Bizkaia) bizi da— galdu dira Patagonian izandako mendi istripuan. Amaia Agirre eta Iker Bilbao dira. Fitz Roy mendia eskalatu ostean, jaistean ezbehar bat izan zuten herenegun, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—, eta haietako bat onik irten da ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan da abisua ematera. Mendizale hori Josu Linaza da, Igorrekoa (Bizkaia). FEDME Espainiako Mendi eta Eskalada Federazioak argitaratutako oharraren arabera, El Chaltengo Sorospen Batzordeak ez du bi mendizaleak «bizirik aurkitzeko esperantzarik», eta ez dago eremura erreskate talde bat bidaltzeko baldintzarik ere. Igandera arte ez dira hasiko mendizaleak bilatzen, Patagoniako Fitz Roy mendian elurbizi gehiago gerta daitezkeelako, erreskate taldeen arabera. Orduan espero dute egoera egonkortzea.
Ikusi gehiago: Eñaut Izagirre, glaziologoa: «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak»
Espainiako Gobernuko Atzerri Ministerioak baieztatu du gertaeraren berri badutela, eta Buenos Airesko enbaxadako eta Bahia Blancako kontsulatuko ordezkariak gestioak egiten ari direla ezbeharraren inguruan. Oraingoz jakin den informazioaren arabera, erreskaterako baldintza meteorologiko txarrak daude mendi inguru horretan. Hala baieztatu du Euskal Mendizale Federazioak ere. Haiek ezbeharraren jarraipena egiten ari dira, FEDMErekin batera. Erakunde hark krisi kabinete bat ere martxan jarri zuen egoera zertan zen jakiteko, eta harremanetan dago erreskate lanen ardura hartu duten eremuko autoritateekin. Agintari horiek jakinarazi zioten FEDMEri atzo arratsaldean —Euskal Herriko ordua— egoera ez zela egokia erreskate lanei modu seguruan ekiteko.
Fitz Roy, Chalten ere deitua (3.405 metro), Argentinako Patagoniako mendirik ezagunenetako bat da. Patagoniako izotz zelaiaren ekialdean dago, Bernardo O’Higgins (Txile) eta Los Glaciares (Argentina) parke nazionalek muga egiten duten eremutik gertu. Mendizaleen ohiko jomuga izaten dira hango hormak, baina zailtasun teknikorik ez du falta. Besteak beste, Iker eta Eneko Pou eskalatzaileek igo zuten 2015ean, 7 pareta 7 kontinente proiektuaren barruan, eta Martin Zabaleta alpinistak 2019an.
Uda da hego hemisferioan, eta garai honetan joaten dira mendizale gehien tontorrera iristen saiatzera. Halere, eguraldia oso azkar aldatzen da han, haizearen norabide aldaketen ondorioz, eta istripu larriak izaten dira askotan. Iazko otsailean, mendizale bat hil zen tontorrerako bidean, eta beste bi zauritu ziren.
Mediku eta eskalatzailea
Amaia Agirre Gonzalez Urnietan jaio zen, eta 31 urte ditu. Eskalatzaile trebea da, eta Espainiako Federazioko Emakumezkoen Taldeko kidea da, aspaldi bizi delako Huescan (Espainia). Izan ere, Zaragozan (Espainia) ikasi zuen medikuntza. Haren aita Urnietako ikastolako zuzendaria izan zen.
29 urteko suhiltzailea
Iker Bilbao suhiltzailea da, eta Laudioko parkean (Araba) egiten du lan, baina Abadinon bizi da.
Mendian esperientzia handia dauka. Alpeetan ibili izan da, eta baita Kalifornian (AEBak), Marokon eta Norvegian ere. Durangoko Tabira mendizale klubean hasi zen, txikitan. |
2023-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/223388/bi-etorkinek-istripua-izan-dute-urrunako-autobidean.htm | Gizartea | Bi etorkinek istripua izan dute Urruñako autobidean | Bi etorkinek eta auto gidari batek istripua izan zuten atzo A63 autobidean, eta etorkinetako bat larria dago. Bidasoa Etorkinekin elkarteak elkarretaratzera deitu du biharko, Urruñako herriko etxean. | Bi etorkinek istripua izan dute Urruñako autobidean. Bi etorkinek eta auto gidari batek istripua izan zuten atzo A63 autobidean, eta etorkinetako bat larria dago. Bidasoa Etorkinekin elkarteak elkarretaratzera deitu du biharko, Urruñako herriko etxean. | Bidasoa Etorkinekin elkarteak jakinarazi duenez, istripu bat izan zen atzo autobidean, eta tartean ziren bi etorkin eta auto gidari bat. A63 autobidean jazo zen istripua, Urruñaren mailan (Lapurdi). Etorkinetako batek haustura bat baino gehiago dituela adierazi du elkarteak; gidariak, berriz, besoa hautsi du. Elkarteak ez du etorkinaren berri gehiagorik.
Bidasoa Etorkinekin elkarteak «presentzia orotako polizia kontrol arrazistak» dituzte erruduntzat. «Ibilbidearen segurtatzea» aldarrikatzeko eta «politika inhumanoa» salatzeko, elkarretaratzera deitu dute bihar arratsaldeko 17:00etarako, Urruñako herriko etxean. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223414/klima-oso-oso-muturrekoa-izan-daiteke-ez-dira-mendi-errazak.htm | Gizartea | «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak» | Zientzialariak ondo ezagutzen ditu Fitz Roy ingurua eta hango baldintzak, urte luzez aritu baita han ikertzen. | «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak». Zientzialariak ondo ezagutzen ditu Fitz Roy ingurua eta hango baldintzak, urte luzez aritu baita han ikertzen. | Eñaut Izagirre glaziologoak (Elgoibar, Gipuzkoa, 1990) hamar urte darama Patagonian ikerketa zientifikoak eta espedizioak egiten.
Ikusi gehiago: Desagerturiko bi euskal mendizaleak «bizirik aurkitzeko esperantzarik ez» dagoela esan dute sorosleek
Zer ezaugarri ditu Fitz Royk?
Patagonian kokatu behar dugu, Argentinan. Andeetako mendikateari jarraituz, ipar-hegoko noranzkoa daukan mendikate honetan, justu ekialderantz dago Fitz Roy-Chalten mazizoa. Badira mendi oso-oso ezagunak: Cerro Torre, Fitz Roy... Granitozko mendi oso-oso malkartsuak dira, glaziarrek orain dela milaka urte landutakoak. Gutxi gorabehera, hegoaldeko 50 graduko latitudean dago. Munduan latitude horretan daukagun lurrazal bakarra Hego Amerikako kontinentea da, Hegoafrika eta Zeelanda Berria pixka bat iparralderago baitaude. Horrek meteorologia eta klima oso-oso jakinak sortzen ditu. Han uda da; elurra egiten jarraitu du, ordea, eta, are, elur jausiak ere egon dira.
Zergatik?
Segur aski, haize bortitzagatik. Fronte guztiak mendebaldetik sartzen zaizkigu, Txileko fiordoetatik, eta hortik dator hezetasun guztia: Andeetako mendikatea jotzen du, eta barrera orografiko bat dauka; aire masa horiek altxatzen dira, eta prezipitazio itzelak egoten dira. Hein handi batean haizeagatik, posible da elurra nahiko arriskutsua izatea batzuetan.
Elur jausiak ohikoak dira?
Bai, bai. Ez da bat-batean gertatu den zerbait. Fitz Royra edo eremuko beste edozein orratzetara igotzeko, glaziarrak daude tartean; glaziarrak egoteak zera esan nahi du: izotzaz gain elurra ere badela. Elurra behar da glaziarrak handitzeko. Nahiko goian gaude: 3.000 metrotik gorako mendiak dira. Eremu hauek beti daude elurtuta. Patagonia guztian ohikoa da elur jausien kontua.
Udan nola egoten da mendia?
Normalean, elur maila nahiko goian egoten da, baina glaziarren eremua ia guztiz hartzen du elurrak. Kasu honetan —azken egunetako eguraldia begiratu behar da—, esango nuke posible dela udan ere elurra egitea.
Fitz Roy zailtasun tekniko handikoa da, ezta?
Bai, oso. Fitz Roy eta inguruan daukan Cerro Torre edo beste edozein orratz mundu mailako eskalatzaileentzako eremuak dira. Exijentzia oso handia da, klima oso-oso muturrekoa izan baitaiteke eremu horietan: ez dira mendi errazak. Askotan, udan baino nahiago izaten dugu udazkenean edo neguan lan egin, eguraldia askoz egonkorragoa baita. Urri-azaroetatik otsailera, klima oso aldakorra izan ohi da.
Ez da mendi horretako lehen istripua. Zein da arrisku nagusia?
Arriskua jendeak jartzen du. Mehatxurik handiena arrokak erortzea da; granito eremuak oso-oso pitzatuak daude, diaklasaz beteak. Elur jausiak, goi mendiez hitz egitean, beti hartu behar dira kontuan. Gero, noski, baldintza meteorologikoak daude.
Esperientzia handia duten mendizaleentzat izango dira, ezta?
Bai horixe, esperientzia behar da: teknikoki oso-oso ondo entrenatutako jendea joan izan da mendi horietara. Han arrisku handiak hartzen dira, denoi pasatzeko modukoak. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223416/bertan-behera-utzi-dute-patagonian-desagertutako-bi-alpinisten-erreskatea.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dute Patagonian desagertutako bi alpinisten erreskatea | «Desagertuta» ez, arrail batean «lurperatuta» daude bi mendizaleak, El Chaltengo Sorospen Batzordearen arabera. Bilaketa lanak egitea arriskutsuegia litzatekeela azaldu du. | Bertan behera utzi dute Patagonian desagertutako bi alpinisten erreskatea. «Desagertuta» ez, arrail batean «lurperatuta» daude bi mendizaleak, El Chaltengo Sorospen Batzordearen arabera. Bilaketa lanak egitea arriskutsuegia litzatekeela azaldu du. | Patagoniako Fitz Roy menditik jaisten ari zirela elur jausi batean desagertutako bi alpinisten erreskate lanak bertan behera utzi zituzten «behin betiko» larunbatean, El Chaltengo Sorospen Batzordeak jakinarazi zuenez. Batzordearen arabera, bi mendizaleak ez zeuden «desagertuta»: 48 ordu zeramatzaten arrail batean «lurperatuta». Haien gorpuak bilatzeak erreskate taldea «arrisku oso handian» jarriko lukeela azaldu zuen, eta horregatik eman zutela amaitutzat operazioa.
Ikusi gehiago: «Klima oso-oso muturrekoa izan daiteke; ez dira mendi errazak»
Iker Bilbao eta Amaia Agirre dira elurpean dauden bi alpinistak. Bilbao, Durangoko (Bizkaia) bizilaguna, eta Agirre, Urnietakoa (Gipuzkoa), ostegunetik desagertuta daude, Argentina eta Txile arteko mugan. Fitz Roy mendia eskalatu ostean, jaistean ezbehar bat izan zuten ostegunean, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—; Linaza onik irten zen ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan zen abisua ematera.
El Chaltengo Sorospen Batzordeak zehaztu zuen 100 metroko luzera, zortzi metroko zabalera eta hamabost metroko sakonera dituela arrailak, baina, hala ere, ez dakite zenbateko hondoa duen arrailaren azpialdeko elurrezko «tapoiak». Azaldu zuenez, mendizaleak erreskatatzeko, arrailaren barruan arakatu beharko litzateke hainbat orduz, eta horrek arrisku handia du.
Esperientzia duten alpinistak
Urnietan jaio zen Agirre, eta 31 urte zituen. Eskalatzaile trebea zen, eta Espainiako Federazioko Emakumezkoen Taldeko kidea zen, eta aspalditik bizi zen Huescan (Espainia). Izan ere, Zaragozan (Espainia) ikasi zuen, Medikuntza. Haren aita Urnietako ikastolako zuzendaria izan zen.
Suhiltzailea zen Bilbao, eta Laudioko parkean (Araba) egiten zuen lan, baina Abadiñon bizi zen. Mendian esperientzia handia zuen. Alpeetan ibili izan zen, eta baita Kalifornian (AEBak), Marokon eta Norvegian ere. Durangoko Tabira mendizale klubean hasi zen, txikitan. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223417/foro-sozial-iraunkorrak-egindako-lanaz-harro-amaituko-du-bere-ibilbidea.htm | Politika | Foro Sozial Iraunkorrak egindako lanaz «harro» amaituko du bere ibilbidea | Martxoan bukatuko dute lan etapa, VI. Foro Sozialarekin. Erronka berriei aurre egiteko tresna berriak behar direla adierazi dute. | Foro Sozial Iraunkorrak egindako lanaz «harro» amaituko du bere ibilbidea. Martxoan bukatuko dute lan etapa, VI. Foro Sozialarekin. Erronka berriei aurre egiteko tresna berriak behar direla adierazi dute. | Martxoan hamarkada bat beteko da Foro Soziala sortu zenetik, eta data hura baliatuko du Foro Sozial Iraunkorrak bere lan etapari amaiera emateko, VI. Foro Sozialarekin. Hala jakinarazi dute Agus Hernan eta Nekane Altzelai bozeramaileek, Durangon (Bizkaia), foroan parte hartu duten norbanakoekin eta eragileetako kideekin egindako agerraldian. Bide kolektibo bat: harrotasunerako arrazoiak adierazpena argitaratu dute, foroak egindako ekarpenen errepaso bat emateko. Egindako lanaz «harro» agertu dira, I. Foro Sozialean aurkeztutako hamabi gomendioetatik 11 beteta edo betetzeko bidean baitaude.
Ikusi gehiago: Korapiloak askatu nahian
Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurrenaren ostean, Foro Sozial Iraunkorrak gogoeta prozesu bati ekin zion, «aurrerapenak» eta «oraindik irekita» zeuden erronkak identifikatzeko. Eztabaidan sakontzeko, hogei bilera egin zituzten foroko kideek; denera, 69 lagunek hartu zuten parte, eta prozesu horretatik ateratako ondorioak dira argitara eman dituztenak.
Azken hamarkadako «aurrerapen garrantzitsuen» oinarrian «konfiantzazko espazioak» sortzeko heldutasuna dagoela azaldu dute Hernanek eta Altzelaik. Haien esanetan, eragile instituzional, politiko, sindikal eta sozialak euren «erosotasun eremuetatik» ateratzeko gai izan dira, «gizarte kohesioa eta bizikidetza demokratikoa lehenetsita». Horiei guztiei eskerrak ere eman dizkie Hernanek, azken urteetan erakutsitako konfiantzagatik.
Foro Sozial Iraunkorraren ezaugarriak dira hura osatu duten eragileen aniztasuna eta hartatik kanpo dauden eragileekin eratu duten «lan harreman sare zabala», bozeramaileen esanetan. «Elkarrizketaren kultura berri bat eraikitzeko» egindako lanaren frogatzat jo dituzte horiek.
«I. Foro Sozialean aurkeztutako hamabi gomendioetatik 11 bete dira, edo oso aurreratuta daude eta konponbiderako markoak definituta dituzte», azaldu dute Hernanek eta Altzelaik. Hala, adierazi dute «belaunaldi berriei gizarte hobea uzteko ekarpena» eginda amaituko duela bere ibilbidea foroak.
Ikusi gehiago: Foro Sozialaren hamabi gomendioak
Bakea eraikitzeko prozesua, ordea, ez du amaitutzat eman Foro Sozial Iraunkorrak, eta oztopo berriei aurre egiteko beharra adierazi du: «Indarkeria zikloaren ondorioen konponbiderako prozesuaren fase berriak erronka berriei aurre egin beharko die, eta horretarako tresna berriak sortu beharko ditu». Izan ere, gaur egungoa «trantsizioan» dagoen gizarte bat dela azaldu dute eledunek, eta hari dagokiola etorkizun komunaren oinarriak finkatzea. «Gure gizarteari bizikidetza demokratikoan oinarritutako konponbiderako marko integral bat emango dion etorkizuna», zehaztu dute.
Erronka nagusietako bat da estatuaren biktimek jasaten duten «tratamendu asimetrikoa» gainditzea. Asimetria horren adibidetzat jo dituzte azken hilabeteetanko zenbait gertaera; hala nola Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak gerra zikina antolatu izanaz esandakoak eta Voxeko Macarena Olona diputatuak torturatuez eginiko burlak. Halere, egoera onbideratzeko urratsak ere egin direla azaldu dute: azkena, Kriminologiaren Euskal Institutuak Nafarroan egindako torturen inguruan egindako ikerketa, 1.068 tortura kasu baieztatu dituena.
Ateak irekitzen
Ibilbide oparoa izan du Foro Sozial Iraunkorrak. Nazario Oleaga eta Espe Iriarte kideek gogoratu dute 2016an, Aieteko Konferentziaren bosgarren urteurrenaren testuinguruan, bake prozesua ez zegoela «batere ondo», besteak beste, Espainiako Gobernuaren «jarrera oztopatzailea» zela medio. Pausoz pauso, ordea, lortu dute «ate berriak ireki» eta eragile ugariren agendan oinarrizko lau alderdi txertatzea: ETAren desegite eta armagabetze prozesu bat garatzea, preso eta iheslarien itzulera erraztea, giza eskubideak bermatzea, eta egia eta memoria babestea. Horren adibide dira egindako azken foroak. Horietan, hizpide izan zituzten armagabetzea, preso, iheslari eta deportatuen egoera, eta biktimen eskubideak. «Memoria kritiko inklusiboa» garatzeko hamar gomendio ere plazaratu zituzten abenduan.
Horiez gain, beste dinamika ugari garatu dituzte: sufrimenduaren kartografia integrala, Entzunaz bizikidetza eraiki, biktimekin egindako mahai inguruak, Motibazio Politikoko Presoei Aplikatutako Politikaren Behatokia, Ustekabean topo...
Oleagak eta Iriartek azaldu dute lan egiteko «estilo propioa» izan duela Foro Sozial Iraunkorrak, «berritzailea, eraikitzailea eta krispaziotik ihes egin duena», eta haren ekarpenak «zirimiria bezala» sartu direla eztabaida publikoan. Uste dute Foro Sozialak erreferentziazko leku bat izan duela bakea eraikitzeko prozesuari ekarpenak egiteko orduan, eta hura agenda propio batekin eta hiru lerroko bide bati jarraituz egin dutela: batetik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoa; bestetik, Nafarroa; eta, azkenik, Ipar Euskal Herria. Hala, adierazi dute kontuan izan dutela lekuan lekuko errealitatea, baina «helburu komun batekin».
Zailtasunak ere izan dituzte bidean. Eneko Calle foroko kidearen hitzetan, Foro Sozial Iraunkorrak «gehiegizko zuhurtziaz» jokatu du memoriaren arloan. Azaldu du ez direla «sentsibilitate politiko guztietako» kideak batzeko gai izan, «nahiz eta ia guztiekin kontaktuan egon», eta arazoak izan dituztela belaunaldi berriekin konektatzeko. Orain, baina, bestelako bide bati ekin behar zaiola nabarmendu du Callek: «Etapa bat ixten ari da, eta erronka berriak dituen beste bat irekitzen ari da. Horretarako, beharrezkoa izango da helburuak egokitzea». |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223418/espainiako-gobernuak-barkamena-eskatu-du-almeria-aferarengatik.htm | Politika | Espainiako gobernuak barkamena eskatu du 'Almeria aferarengatik' | Guardia Zibilak hiru gazte torturatu eta hil zituen 1981. urtean, ETAko kideekin nahastuta, ustez | Espainiako gobernuak barkamena eskatu du 'Almeria aferarengatik'. Guardia Zibilak hiru gazte torturatu eta hil zituen 1981. urtean, ETAko kideekin nahastuta, ustez | Espainiako Gobernuak ekitaldia egin zuen atzo Almerian duen ordezkaritzan, barkamena eskatzeko 1981. urtean Guardia Zibilak atxilotu, torturatu eta hildako hiru gazteren senideei.
Juan Mañas, Luis Cobo eta Luis Montero biktimen ahaideek esan zutenez, «beranduegi» heldu da aitorpena.
«Estatuaren bihotzetik» eskatu zuen barkamena Fernando Martinezek, Oroimen Demokratikorako Estatu idazkariak. Martinezek nabarmendu du erakundeek «bidegabeki abandonatu» zituztela senideak «hamarkada luzez». Onartu du barkamena eskatzeko ekitaldia berandu heldu dela.
Guardia Zibilaren zuzendari Maria Gamezek diploma bat eman zieten Mañasen amari, anaia-arrebei eta iloba bati. «Almeriako gertakari ikaragarri haiek ez zuten gertatu behar», esan zuen Gamezek.
Senideek nabarmendu zuten kostata egin zela epaiketa, erantzuleak zigortzeko, eta epaia ez zela bidezkoa izan. Arrazoia eman zion Oroimen Demokratikorako Estatu idazkariak.
1981. urteko maiatzaren 10ean, Guardia Zibilak hiru gazte atxilotu zituen Roquetas de Marren (Espainia). Santandertik Almeriara joan ziren auto batean, Mañasen anaia txikiaren jaunartzera.
Hurrengo egunean hilda agertu ziren, erreta ibilgailuaren barruan, tiroekin eta tortura aztarna nabarmenekin.
1982. urtean epaitu zituzten Carlos Castillo Quero teniente koronela eta beste bi guardia zibil. Epaiketan ondorioztatu zutenez, ETAko kideak zirelakoan atxilotu zituzten gazteak. Abandonaturiko kuartel batean torturatu zituzten, hiltzeraino, eta, aztarnak ezabatzeko, autoa amildegi batetik behera bota eta su eman zioten.
Querori 24 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina aske utzi zuten 1992. urtean. Beste guardia zibilei 15 eta 12 urteko zigorra ezarri zieten, hurrenez hurren. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223419/justizia-geldoa-ez-da-justizia-salatu-du-sanferminak-78-gogoan-elkarteak.htm | Politika | «Justizia geldoa ez da justizia», salatu du Sanferminak 78 Gogoan elkarteak | Lau urte igarota, Iruñeko epaitegian jarritako kereilari buruzko erantzunik ez duela jaso salatu du elkarteak. «Egia, justizia, ordaina eta berriro ez gertatzeko bermeak» exijitu ditu. | «Justizia geldoa ez da justizia», salatu du Sanferminak 78 Gogoan elkarteak. Lau urte igarota, Iruñeko epaitegian jarritako kereilari buruzko erantzunik ez duela jaso salatu du elkarteak. «Egia, justizia, ordaina eta berriro ez gertatzeko bermeak» exijitu ditu. | Duela lau urte Sanferminak 78 Gogoan elkarteak eta Iruñeko Peñen Federazioak kereila bat jarri zuten Iruñeko epaitegian, eskatuz berriz zabaltzeko 1978ko sanferminetako gertakariei buruzko sumarioa, 1983an behin-behinean itxitakoa, eta kontuan hartzeko froga eta lekukotza berriak. Epaitegi berean agerraldia egin du gaur elkarteak, eta salatu lau urte hauetan ez dela aurrerabiderik izan auzian. «Erran dezakegun gauza bakarra da aurkeztu genuen egunean bezalako egoeran gaudela: aurkeztu zenetik iragandako denbora luzea izanda ere, ez dugu behin betiko erabakirik izapidea onartua izan den ala ez jakiteko».
Elkarteak ohartarazi duenez, «justizia geldoa ez da justizia», eta horren adibide agerikoa da euren kasua. Horregatik, «babes judizial azkarra eta eraginkorra» aldarrikatu dute gaur goizeko protestan: «1978ko sanferminetan pairatutako indarkeria polizialaren biktimek eskubidea dute justizia egin dakien. Horrek erran nahi du erantzuleak identifikatu behar direla, eta bidezko epaiketa egin behar zaiela». Elkartearen arabera, «egia, justizia, ordaina eta berriro ez gertatzeko bermeak lortzeko bidea ezin daiteke atzeratu beste egun bat gehiagoz ere».
Are, 1978ko gertakariak auzitara eramatea egungo gizarteari "ordaina" ematea dela uste du elkarteak, «justifikaziorik gabeko erasoarengatik». Halaber, hori da, haren arabera, «zuzenbide estatu bat finkatzeko modua» ere.
Aurtengo uztailean 45 urte beteko dira 1978ko gertakari haietatik. 1978ko uztailaren 8an, gazte batzuek amnistiaren aldeko pankarta bat zabaldu zuten Iruñeko zezen plazan, eta une horretan Espainiako Polizia indarkeria handiz sartu zen bertara. Su armekin tiro egin zuten, eta hainbat lagun zauritu zituzten. Plazatik kanpo ere tiroka jarraitu zuen Poliziak, eta, gauean, German Rodriguez 23 urteko gazte eta LKIko militantea hil zuen. Euskal Herri osoa astindu zuten gertaera haiek. Handik hiru egunera, Donostian izandako protestetan, Joseba Barandiaran Astigarragako gaztea erail zuten poliziek. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223420/tankeei-buruzko-erabakia-azkar-hartzeko-eskatu-dio-ukrainak-mendebaldeari.htm | Mundua | Tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari | Kievek esan du Ukrainako tropek Leopard 2 tankeekin prestakuntza jasoko dutela Polonian. Estoniak, Lituaniak eta Letoniak esan diote Alemaniari ibilgailu horiek «berehala» bidaltzeko gerrara. | Tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu dio Ukrainak Mendebaldeari. Kievek esan du Ukrainako tropek Leopard 2 tankeekin prestakuntza jasoko dutela Polonian. Estoniak, Lituaniak eta Letoniak esan diote Alemaniari ibilgailu horiek «berehala» bidaltzeko gerrara. | Mendebaldeko herrialdeak ez dira ados jarri Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzerakoan. Alemania ari da erabakia blokeatzen, horien ekoizlea izaki teknikoki bere baimena behar baita horretarako. Kiev erasorako armak eskatzen ari da aspalditik, eta Europar Kontseilua, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea eta AEBak transferentzia hori ahalbidetzeko prest daude; Berlinek ez du argi ikusten, ordea. Boris Pistorius Defentsa ministroari iruditzen zaio Ukrainaren erasorako gaitasunaren gainetik defentsarakoa lehenetsi beharko luketela. Hori mahaigaineratu zuen, atzo, AEBek Ramsteinen (Alemania) duten base militarrean, Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bilera amaitu ondoren —ez dute beste batzar baterako datarik adostu—. Washingtonek eta beste aliatuek adierazi dute erabakia errespetatzen dutela.
Eta Ukraina baikorra da, Volodimir Zelenski presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliaki iruditzen baitzaio Mendebaldeak bukatuko duela Ukrainari ematen «beharrezkoak» diren armak. Dena den, gaur sare sozialetan idatzitako mezu batean etsipena ere agertu du, ohartarazi baitu Mendebaldearen «erabakitasunik ezaren ondorioz» gero eta ukrainar gehiago ari direla hiltzen, eta, orduan, tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu die.
Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan
Alemaniako Defentsa ministroak adierazi zuen, hori bai, tanke horiek zein egoeratan dauden aztertzeko agindu duela. Eta Oleksii Reznikov Ukrainako Defentsa ministroak esan du Voice of America irratian Ukrainako tropek Leopard 2 tankeekin prestakuntza jasoko dutela Polonian. «Horrekin hasiko gara eta gero harago joango gara. Eman da lehen pausoa».
Eta Estoniako, Letoniako eta Lituaniako Atzerri ministroek mezu bateratu bat plazaratu dute, gaur, sare sozialetan, eskatuz Alemaniari «berehala» bidali ditzala tankeak Ukrainara. «Beharrezkoa da Errusiaren erasoa gelditzeko, Ukrainari laguntzeko, eta Europan azkar batean bakea berrezartzeko», argudiatu dute. Iruditzen zaie Alemaniak «erantzukizun berezia» duela zentzu horretan, «Europako potentzia nagusia» den neurrian.
ZER DA LEOPARD 2?
1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik Alemaniak fabrikatzen duen tanke bat da. 500 kilometroko autonomia du eta 68 kilometro orduko abiadura har dezake. 120 milimetroko kanoi bat da bere arma nagusia, eta bi metrailadore arin ere badauzka. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte tanke horiek. Erabili izan dira, esaterako, Kosovon, Bosnian, Sirian —Turkiak—, eta Afganistanen.
UKRAINAK ZERGATIK NAHI DITU?
Ukraina aspalditik ari da esaten armamentu astuna behar duela Errusiari aurre egiteko. Ukrainako armadak ez ditu tanke asko, eta horiek dira Sobietar Batasunaren garaikoak edo hori desegin ondorengoak.
Zelenskik tanke horiek nahi ditu. Batetik, iruditzen zaiolako Errusiak hurrengo hilabeteetan erasoaldi esanguratsu bat hasiko duela; eta bestetik, aliatuk askok moduan pentsatzen duelako gerra lehenago bukatuko dela Errusia gudu zelaian mendean hartuz gero. Ukrainak esan izan du 300 tanke behar dituela lurrak berreskuratzen joateko; Mendebaldeko hainbat adituren arabera, berriz, 100 nahikoa izango lirateke horretarako.
Ukrainak Errusiaren indarrei aurre egin zien inbasioaren hasieran Kiev hiriburuan, eta, gero, kontraerasora jo du bai Kharkiv eskualdean, baita Khersonen ere, gerra frontean garaipen adierazgarriak lortuz.
Ikusi gehiago: Kontraerasoa zerk bultzatu duen
ZEIN DA ARAZOA?
Alemania da tankeen ekoizlea, eta dozena bat inguru herrialdetara esportatu ditu. Herrialde horiek tankeak berriro esportatzeari betoa ezar diezaioke Berlinek, nahiz eta Poloniak iradoki duen beto hori saihestu daitekeela besterik gabe tankeak Ukrainara bidaliz. Dena den, gainera beste bi aldagai hartu behar dira kontuan. Batetik, Alemaniak material militar ugari eman diola Ukrainari azken hilabeteetan —ibilgailu blindatuak barne—, nahiz eta herrialdeak tradizio antimilitarista bat duen Bigarren Mundu Gerraz geroztik; hau da, diskurtsoan ekilibristarena egin behar izan duela gobernuak. Horrekin lotuta, Alemanian problematikotzat jotzen dutela tankeak ematea, argia baita horiek erasorako duten gaitasuna. Eta, bestetik, inbasioa hasi aurretik baino txikiagoak diren arren, Berlinek oraindik energiaren alorrean lotura batzuk dituela Errusiarekin.
ZEIN DA HORIEK ERABILTZEAREN KONTRAKO ARGUDIOA?
Kontra daudenen esanetan, Ukrainari tanke horiek uzteak areagotuko luke NATOko kideak gatazkan izaten ari diren parte hartzea, gerra Ukrainatik kanpo zabaltzeko arriskuarekin. Kievek azpimarratu izan du nazioarteak aitortutako mugen barruan soilik erabiliko lituzkeela tankeak. |
2023-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/223421/realak-geldiezin-segitzen-du-eta-marka-berria-ezarri-du.htm | Kirola | Realak geldiezin segitzen du, eta marka berria ezarri du | Txuri-urdinek irabazi egin dute Rayoren aurka, eta bederatzigarren garaipena eskuratu dute jarraian. Klubaren historiako boladarik onena da. Sorlothek eta Barrenetxeak egin dituzte golak, lehendabiziko zatian | Realak geldiezin segitzen du, eta marka berria ezarri du. Txuri-urdinek irabazi egin dute Rayoren aurka, eta bederatzigarren garaipena eskuratu dute jarraian. Klubaren historiako boladarik onena da. Sorlothek eta Barrenetxeak egin dituzte golak, lehendabiziko zatian | Reala suziri baten gisan ari da. Gora eta gora eginez, lehertzeko beldurrik gabe. Txuri-urdinen aldi onak garaipenak ditu sinonimo, eta Rayo Vallecanoren zelaian gailenduta, bederatzigarrena eskuratu du jarraian. Imanol Alguacilen taldea 0-2 nagusitu da gaur Madrilen, eta marka berria ezarri du klubaren historian, inoiz baino garaipen gehiago kateatuta. Aurrez, donostiarren garairik onenek ez zuten halako boladarik izan.
Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu Rayoren aurkakoan. Egoerak hala behartuta gehienak, egokieraren ustean besteak. Esaterako, Ander Barrenetxea, Asier Illarramendi eta Pablo Marin hasieratik aritu ditu, besteren artean, Mikel Merino min hartutakoaren eta Martin Zubimendi zigortuaren ordez. Take Kubo ere deialdian izan da, baina ez da aritu, azken orduko arazo batzuengatik. Realaren garai onaren erantzule dira hiru jokalari horiek, baina haiek gabe ere gailendu egin da taldea.
Multzoaren kudeaketa gako izaten ari da Realaren aldi bikainean, halaxe ari baita azkenaldian, irabazi eta irabazi. Sailkapenari erreparatu besterik ez dago horretaz jabetzeko, Real Madrilekin berdinduta baitago bigarren postuan, espainiarrek Athleticen aurka bihar egiten dutenaren zain. San Mamesen zer gerta ere, Vallecaseko garaipenak hirugarren postuan indartu ditu Zubietakoak.
Realak ez ditu 90 minutu distiratsu behar irabazteko. Nahikoa ditu bi bristada. Sendo ari da, eta elegantziarik ez duenean, ofizioa du berme. Hala izan da oraingoan ere. Estutasun gehiegirik ez du izan atzeko lerroan, eta azeriaren pare aritu da erasoan. Azken metroetan azti jokatzeari etekina atera dio enegarren aldiz, eta hasi eta gutxira egin du, gainera.
Izan ere, txuri-urdinak nagusi izan dira estreinako minutuetan, eta berandu baino lehen jaso dute saria. Alexander Sorlothek sasoiko zortzigarren gola egin du 15. minutuan. David Silvaren oinetan abiatu du jokaldia; erdilariak maisuki ostu du baloia hiru laurdenen eremuan, eta Rayoko jokalarien artetik gidatu ostean, lerro arteko pasea eman dio Sorlothi. Puntakoa izan da norvegiarraren errematea ere; lehen ukituan jo du baloia, eskuineko oin-muturrarekin, eta Dimitrievski atezainaren zango artetik igarota sareratu du. Zailena egin dute bisitariek; aurrea hartzea. Behin markagailua estreinatuta, eroso aritu dira aurrerantzean.
Norgehiagokak ondo hasi ohi ditu Realak, eta Vallecasekoa beste adibide bat izan da. Horren jakitun, Rayo saiatu da lehen minutuetan aurre egin eta hortzak erakusten, baina Realak ondo lotu du Andoni Iraolaren taldea. Ez hori bakarrik; abantaila eskuratu orduko aurrerako urratsa egin du, eta sendotasuna erakutsi du jokoaren alor gehienetan.
Baita geldikako jokaldietan ere. Halako batean ailegatu da bigarren gola, 36. minutuan. Brais Mendezek egindako korner jaurtiketa bat Aritz Elustondok loratu du, eta Barrenetxeak eroso errematatu du sarera. Golak biribildu du donostiarraren eguna; lesio luze baten ostean hasierako hamaikakora itzultzeaz gain, bere aletxoa jarri du markagailuan aldea handitzeko.
Bigarrenean ere, kontrolpean
Ordutik aurrera, egoera kontrolpean izan du Realak. Rayori utzi dio jokoaren gidaritza, bigarren zatian batik bat. Baloi jabetza galdu arren, ordea, bururik ez du galdu. Rayok estutu du atsedenalditik itzultzean, baina eta Alex Remirok gogotik egin behar izan du lan Florian Lejeuneren erremate bat geratzeko.
Nolanahi ere, txuri-urdinek kontrolpean eduki dute norgehiagoka, zer esanik ez minutuek aurrera egin ahala, eta eta Imanolek Espainiako Kopako partidan jarri du arreta. Bost aldaketak egin ditu; Mikel Oiartzabal eta Carlos Fernandez zailduez gain, Robert Navarro, Jon Ander Olasagasti eta Ander Martin zelairatu ditu. Zenbait minututan, harrobikoak izan dira zelaiko 11 jokalarietatik bederatzi. Horra gaurko beste garaipena. Imanol pozik bezain zuhur mintzatu da neurketaren amaieran: «Indarrak ahitu artean eutsi behar diogu bolada onari. Aldi onak ahalik eta gehien luzatu behar dira, eta une onean gaude. Dena den, min hartutako jokalari asko ditugu, eta ez da erraza luzatzea». Realak garai ona luzatu nahi du datorren astean, Bartzelonaren aurka, Espainiako Kopan, eta Real Madril kontra, ligan. Parean edonor jarrita ere, suziriak ez du geratzeko asmorik. |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223450/foro-sozialaren-eginbeharra-beharrezkoa-izan-da-euskal-gizartean.htm | Politika | «Foro Sozialaren eginbeharra beharrezkoa izan da euskal gizartean» | Hainbat izan dira Foro Sozial Iraunkorraren ekitaldira joan diren norbanakoak eta eragileak. Haietako hainbaten iritziak bildu ditu BERRIAk. | «Foro Sozialaren eginbeharra beharrezkoa izan da euskal gizartean». Hainbat izan dira Foro Sozial Iraunkorraren ekitaldira joan diren norbanakoak eta eragileak. Haietako hainbaten iritziak bildu ditu BERRIAk. | Anaiz Funosas, Bake Bideko presidentea «Eraiki diren foro edo topaketa guztiak izan dira ulermenerako giltzarri»
«Hasteko, aukera paregabea izan da Hego Euskal Herriko egoeraz jabetzeko eta problematikak ulertzeko. Jende biziki ezberdina bildu du foro honek, eta hori oso aberasgarria izan da. Eraiki diren foro edo topaketa guztiak izan dira ulermenerako giltzarri. Horrez gainera, uste dut egindako gogoetei eta dinamikei esker ikasi dugula Ipar eta Hego Euskal Herria etengabe elkar elikatzen. Elkarlana ezinbestekoa izan da».
Ikusi gehiago: Foro Sozial Iraunkorrak egindako lanaz «harro» amaituko du bere ibilbidea
Mikel Casado, Hitz&Hitz fundazioko ordezkaria «Bizikidetza demokratikoa zer den eta nola gauzatu irakatsi digu»
«Bizikidetza demokratikoa zer den eta nola gauzatu irakatsi digu Foro Sozialak. Besteak beste, elkarrizketak sustatzea, pazientzia, entzumena, eta, batez ere, borondatea. Sekulakoa izan zen Euskal Herriko sufrimendua eta, etorkizun hurbil batera begira, horri irtenbidea ematea zen foroaren helburu nagusia».
Ariane Alberdi, Steilas sindikatuko ordezkaria «Hitz egiteko eta entzuteko espazio seguru bat izan da Foro Soziala»
«Ezberdinak elkartzeko leku bat sortu du Foro Sozialak. Hitz egiteko eta entzuteko espazio seguru bat izan da, eta, alde horretatik, aurrerapauso handiak eman dira. Gatazka handi bat zegoen euskal gizartean, eta horri konponbidea emateko giltzarri izan da».
Ainara Esteban, Egiari Zor fundazioko kidea «Oso bazterrean zeuden kokalekuak erdigunera ekarri ditu, hurbildu egin ditu»
«Oso bazterrean zeuden kokalekuak erdigunera ekarri ditu Foro Sozialak, hurbildu egin ditu. Oso ekarpen positiboa izan da, eta estatuaren biktimak erdigunean jartzeko ere balio izan du».
Ramon Zallo, EHUko katedraduna «Urratsak egin ditu indarkeriaren albo kalteak konpontzeko bidean»
«Elkarrizketak sozialki instituzionalizatzea lortu du Foro Sozialak, normalizatzeraino. Askotariko pertsonak elkartu diren topagune bat izan da. Eta, oraindik egiteko asko badago ere, urrats asko egin ditu indarkeriaren albo kalteak konpontzeko bidean».
Oihana Lopetegi, LAB sindikatuko ordezkaria «Gizarte zibilaren eta eragile politikoen artean zubi lan bat egitea lortu du»
«Gatazkaren konponbidean egin du ekarpenik garrantzitsuena. Beste era batera funtzionatu du, eta, horri esker, gizarte zibilaren eta eragile politikoen artean zubi lan bat egitea lortu du. Enpatiari esker, besteak entzunez... gerturatze bat izan da, eta herritarrak beste posizio batean jartzea ekarri du».
Ainhoa Gomez, Euskadiko Gazte Kontseiluko kidea «Gertakizunen argazki poliedriko bat ateratzeko aukera eman du»
«Asko izan dira; baina, batez ere, gizarte zibilari dagokionez. Alde batetik, gertutasuna ekarri du: gertakizunen argazki poliedriko bat ateratzeko aukera eman du. Bestetik, topagune bat izan da pertsona eta entitate askorentzat; bai eta gainontzeko gazteontzat edo belaunaldi berrientzat ere: lan asko egin dute beren lana ezagutzera emateko». |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223451/titulu-gabe-geratu-da-reala.htm | Kirola | Titulu gabe geratu da Reala | Partida duina jokatu arren, Realak 0-3 galdu du Espainiako Superkopako finala, Bartzelonaren aurka. Beste final bat jokatzeari balioa eman nahi izan dio Nerea Eizagirre kapitainak. | Titulu gabe geratu da Reala. Partida duina jokatu arren, Realak 0-3 galdu du Espainiako Superkopako finala, Bartzelonaren aurka. Beste final bat jokatzeari balioa eman nahi izan dio Nerea Eizagirre kapitainak. | Asko bai, baina aski ez. Partida duina jokatuagatik, Espainiako Kopako titulurik gabe geratu da Reala gaur, Meridan (Espainia). Hasi eta buka, ongi lehiatu dira txuri-urdinak, baina ezin izan dute ezer egin Bartzelona ahaltsuaren aurka. Gaur-gaurkoz, munduko talderik indartsuenetako bat da Bartzelona, indartsuena ez baldin bada, baina Natalia Arroyoren taldeak bazuen itxaropena ezustea emateko. Hots, ohiko erakustaldirik egin gabe jokatu du Kataluniako taldeak, ziurrenik Realaren lan onagatik. Ordea, Aitana aurrelariaren bi golek erabaki dute lehia. Ondorioz, txapeldunorde izatearekin konformatu behar izan dute donostiarrek.
Hasierako hamaikakoari begira, zeuzkan arma guztiak zelairatu ditu Arroyo entrenatzaileak. Atzeko sendotasunari eutsi eta erasoan Nerea Eizagirre ardatz harturik, oso ongi jokatu du Realak hasieran. Zelai erdian egoki ordenatuta aritu da, eta ailegaera onak izan ditu, gainera. Talde handiek horixe dute, ordea, ezer gutxi nahikoa dutela arriskua sortzeko, eta horixe egin du Bartzelonak. Lehenbizi abisua eman du Aitanak, baina haren burukadari ongi erantzun dio Lete Realeko atezainak. Bigarren aukeran ezin izan du ezer egin, baina. Lerro artean emandako pasea jaso, eta azpi-azpitik 0-1ekoa lortu du Aitanak, 13. minutuan.
Golak ez dio gehiegi erasan Realaren jokoari ondorengo minutuetan, eta oso burutsu jarraitu dute txuri-urdinek. Ez dute burua galdu, eta Bartzelonak ezin izan du nahi bezala kontrolatu partida. Gol arriskurik sortu ez arren, itxura ona eta sendoa eskaini du Realak, eta, batez ere Jenssenen lan onari esker, partidan sartuta jarraitu dute donostiarrek. Realeko aurrelariak goraipatzeko lana egin du unerik zailenetan, hark bizkarrez kontrolatutako baloietan min egitea lortu baitu Realak. Akaso, azken metroetan inspirazio gehixeago falta izan zaie. Dena den, atsedenaldi aurreko azken zortzi minutuak ez dira onak izan. Bigarren golaren bila jo du Bartzelonak, eta eraso erauntsian ibili da une oro. Emaitza bera izan da azkenean lehen zatiko albisterik onena.
Hasi orduko, 0-2koa
Bigarren zatiari begira, itxaropena bazen Realaren inguruan, eta Arroyok berak ere baikortasuna zabaldu izango du jokalarien artean. Ordea, hasi eta berehala egin du 0-2koa Bartzelonak, eta horrek guztiz baldintzatu du partida. Berriz ere Aitana izan da golegilea; oraingo honetan, areaz kanpoko jaurtiketa batekin gainditu du Lete atezaina. Golaren ondoren, intentsitatez jokatzen jarraitu dute kataluniarrek, eta, minutak igaro ahala, fisikoki nekatzen hasi dira txuri-urdinak. Zailtasunak izan dituzte aurkariaren areara gerturatzeko. Gainera, zailtasunak gutxi ez, eta 65. minutuan min hartu du Gabyk. Arazo serioak izan ditu zelaia uzteko, eta baliteke larria izatea.
Freskotasun bila, aldaketak egin ditu Arroyok, eta, hurrenez hurren, Franssi, Andreia eta Mirari Uria zelairatu ditu. Lehia betean jarraitu dute txuri-urdinek, eta Franssik berak partidako aukerarik onena izan du, 71. minutuan. Haren jaurtiketa arazorik gabe geratu du Bartzelonako atezainak. Kataluniarek kontrolpean izan dute neurketa amaierara arte eta, gainera, 0-3koa egin du Oshoalak azken jokaldian.
Titulurik gabe geratu arren, taldearen bilakaera goraipatu du Nerea Eizagirre kapitainak partida amaitu berritan. «Fisikoki nekatuz joan gara, korrika asko egin behar izan baitugu, baina uste dute duintasunez galdu dugula. Zaila da Bartzelonari aurre egitea, baina urtez urte aldea txikitzen ari gara, eta beste final batean egon izana oso pozgarria da». |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223452/osasunak-berdindu-egin-du-elxen.htm | Kirola | Osasunak berdindu egin du Elxen | Lehen zatian hobeak izan dira gorriak, baina bigarren zatian joera aldatu du Elxek, eta gehiago estutu du azken minutuetan. Osasunak zazpigarren postuan jarraitzen du sailkapenean. | Osasunak berdindu egin du Elxen. Lehen zatian hobeak izan dira gorriak, baina bigarren zatian joera aldatu du Elxek, eta gehiago estutu du azken minutuetan. Osasunak zazpigarren postuan jarraitzen du sailkapenean. | Puntu gazi-gozoa poltsikoratu du Osasunak Elxen (Herrialde Katalanak). Osasuna denboraldi bikaina egiten ari da, eta bete-betean dabil Europan jokatzeko modua ematen duten postuetan sartzeko lehian. Elx, berriz, azken postuan dago, eta mailari eusteko mirari bat beharko duela dirudi: gaurkoarekin, sei puntu soilik dituzte. Zelaian, ordea, Osasunak ez du erakutsi halako diferentzia dagoenik (1-1).
Lehen zatian, bai. Errege Kopan Betisen aurka lortutako garaipen handiak hauspotuta edo —egun hartako hamaikakoarekin alderatuta bederatzi aldaketa egin ditu Jagoba Arrasatek—, indartsu zelairatu da taldea, eta azkar jaso du saria: 20. minutuan, Chimy Avilak sareetara bidali du Kike Barjaren erdiraketa bat, buruz. Ez hori bakarrik: gol aukera gehiegi sortu ez dituzten arren, jokoan ere nagusi izan dira gorriak.
Atsedenaldiak, ordea, etxekoei egin die mesede. Zelairatu eta berehala izan du lehen aukera Lucas Boyek, eta jarraian iritsi dira gehiago ere. Elxek atzean sartu du Osasuna, eta Carmonak merezita lortu du gola 66. minutuan. Azkenean, etxekoek gertuago izan dute garaipena bisitariek baino. Horrelakoa da futbola.
Sailkapen nagusian zazpigarren postuan dago oraindik Osasuna, 28 punturekin.
Elx: Edgar; Palacios, Enzo Roco, Bigas; Mascarell, Gumbau, Carmona (Tete Morente, 87'), Blanco (Clerc, 68'); Pere Milla (Raul Guti, 79'), Fidel (Ponce, 68') eta Lucas Boye (Roger, 86').
Osasuna: Aitor; Moreno, Aridane, David Garcia, Manu Sanchez; Ibañez (Moncayola, 64'), Moi Gomez (Aimar Oroz, 56'), Brasanac; Chimy Avila (Ruben Garcia, 64'), Kike Barja (Abde, 73') eta Budimir (Kike Garcia, 73'). |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223453/pena-iiak-eta-eskirozek-laugarren-puntua-lortu-dute.htm | Kirola | Peña II.ak eta Eskirozek laugarren puntua lortu dute | Lehia handiko partida jokatu dute Jaka eta Arangurenen aurka, baina azken tantoetan hautsi dute. Mariezkurrenaren ordez jokatu du atzelari nafarrak. | Peña II.ak eta Eskirozek laugarren puntua lortu dute. Lehia handiko partida jokatu dute Jaka eta Arangurenen aurka, baina azken tantoetan hautsi dute. Mariezkurrenaren ordez jokatu du atzelari nafarrak. | Garrantzitsua zen gaur Etxebarrin (Bizkaia) jokoan zegoen puntua. Sailkapenean seigarren dira Peña II.a eta Mariezkurrena (Eskirozek jokatu du gaur haren lekuan), eta zortzigarren, berriz, Jaka eta Aranguren; hori tarteko, tentsioa nabaria izan da lehen tantoetan. Pixkanaka, ordea, faboritoek lortu dute partida haustea, eta tarte erosoarekin heldu dira azken tantoetara (15-22). Laugarren puntua dute.
Gaur bere atzelari titularra falta zuela jakitun, Peñak hasieratik hartu du bere gain bikotearen pisua. Asko sartu da jokoan, eta sendo jokatu du, huts gutxi eginez. Atzean ere ez du aitzakiarik izan: neurketa serioa jokatu du Eskirozek, eta, pilotari altuera emanda, ez dio jokoan nahi bezainbeste sartzen utzi Jakari.
Gauzak horrela, lehen tantoetan oso parekatua izan da lehia. Urdinek hainbat aldiz hartu dute aurrea, baina berehala gerturatzen ziren gorriak. Lanerdietatik aurrera apurtu da lehia; fisikoki osoago zeudela erakutsi dute Peñak eta Eskirozek, eta hasieran baino gehiago hutsegin dute gorriek.
Azkenean, garaipena eta lehian bizi-bizirik jarraitzeko balio dien puntua Peña eta Eskirozentzat. Jakak eta Arangurenek azken postuan jarraituko dute, puntu bakarrarekin. Bederatzigarren jardunaldiko azken partida zen gaurkoa. |
2023-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/223454/athleticek-gehiago-merezi-izan-du-real-madrilen-aurka.htm | Kirola | Athleticek gehiago merezi izan du Real Madrilen aurka | Benzemak 24. minutuan sartu du lehen gola, eta Kroosek 89. minutuan erabaki du neurketa. Egun handietako giroa izan da San Mamesen, eta inoiz baino lagun gehiago elkartu dira: 49.316. | Athleticek gehiago merezi izan du Real Madrilen aurka. Benzemak 24. minutuan sartu du lehen gola, eta Kroosek 89. minutuan erabaki du neurketa. Egun handietako giroa izan da San Mamesen, eta inoiz baino lagun gehiago elkartu dira: 49.316. | Real Madrilek gogotik sufritu behar izan du San Mamesen hiru puntuak lortzeko. Gauzak zail jarri dizkio Athleticek Carlo Ancelottiren taldeari, baina ez du asmatu ate aurrean, eta esku hutsik geratu da. Karim Benzemak 24. minutuan sartu du norgehiagokako lehen gola, eta hastapenean heldu da bigarrena, Toni Kroosena. Sailkapen nagusian 8. jarraitzen du Athleticek, 26 punturekin.
Hamaikako ausarta atera du Ernesto Valverdek. Defentsan dituen hutsuneak tarteko, harrobiko Aitor Paredesek jokatu du hasieratik; zelaierdian Zarragak jokatu du Vesgaren ondoan; eta aurrean, berriz, aulkian geratu da Guruzeta. Bi taldeak ausart zelairatu dira, aurkaria goian presionatuz. Egun handietakoa zen San Mameseko giroa, eta inoiz baino jende gehiago elkartu da estadioan: 49.316 lagun.
Lehen minutuetan bizpahiru gol aukera izan ditu Athleticek; argienak, Williams anaiek eta Paredesek berak, buruz. Courtoisek gelditu du atzelariaren errematea. Valverdek, ordea, eman zuen abisua partidaren atarian: «Ondoen ari zarela uste duzunean sartzen dizkizu golak Real Madrilek». 15. minututik aurrera hasi da gerturatzen Espainiako taldea Athleticen areara, eta 24.goan heldu zaio saria: arean baloi bat heldu zaio Benzemari, eta hark bikain errematatu du. Aukera bat, gol bat. Denera, Benzemak Athletici sartu dion hamazazpigarren gola da gaurkoa.
Golak ez dio mesede egin Athletici, eta Real Madrilek ezarri du erritmoa atsedenaldira arte. Bigarren zatian, ordea, beste jarrera batekin zelairatu dira etxekoak, eta, azken metroetan argitasun apur bat falta izan zaien arren, atzean sartzera behartu dute Real Madril. Gol bat ere baliogabetu diote Iñakiri 75. minutuan, Guruzetaren jokoz kanpoko bategatik. Williams anaiak izan dira gehien saiatu direnak.
Azken minutuak presa apur batekin jokatu ditu Athleticek, hiru aurrelari zelaian zituela, eta hori baliatu du Real Madrilek partida erabakita uzteko. Rodrygok gidatutako kontraeraso bat sareetara bidali du Kroosek 89. minutuan.
Athletic ez dabil bolada onean. Munduko Kopa zela eta izan zen geldialditik ez du partida bat bera ere irabazi Valverderen taldeak ligan. Real Madrili dagokionez, Athleticek 2014-2015ko denboralditik ez dio San Mamesen irabazi.
Athletic: Unai Simon; De Marcos (Lekue, 76. min), Vivian, Paredes, Yuri; Zarraga (Herrera, 67. min), Vesga (Raul Garcia, 85. min), Sancet (Muniain, 67. min), Nico Williams, Berenguer (Guruzeta, 67. min); eta Iñaki Williams.
Real Madril: Courtois; Nacho, Militao, Rudiger, Mendy; Camavinga, Valverde, Ceballos (Kroos, 85. min); Asensio (Modric, 73. min), Vinicius (Rodrygo, 83. min) eta Benzema. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223455/uxue-barkos-izanen-da-geroa-bairen-lehendakarigaia-berriz-ere.htm | Politika | Uxue Barkos izanen da Geroa Bairen lehendakarigaia, berriz ere | Lehendakarigaiak ohartarazi duenez, «gehiengo aurrerakoi eta anitz bat gabe, aise gal daiteke 2015ean erdietsitako aldaketa». Talde politiko horrek joan den ostiralean iragarri zuen alkatetzarako hautagaia: Koldo Martinez. | Uxue Barkos izanen da Geroa Bairen lehendakarigaia, berriz ere. Lehendakarigaiak ohartarazi duenez, «gehiengo aurrerakoi eta anitz bat gabe, aise gal daiteke 2015ean erdietsitako aldaketa». Talde politiko horrek joan den ostiralean iragarri zuen alkatetzarako hautagaia: Koldo Martinez. | Bide bera hartzea erabaki du talde politikoak. Atzera ere, Geroa Baik Uxue Barkos aukeratu du Nafarroako lehendakarigai izateko. Hala, iruindarra hirugarrenez izanen da kargu horretarako hautagai. Talde politikoak 2014an aukeratu zuen aurrenekoz lehendakarigai –lehendakari izan zen agintaldi horretan–, berdin egin zuen 2019an ere. Damurik ez, eta erabaki bera hartu dute orain. Igandean eman dute notizia, Iruñean eginiko ekitaldi batean.
Maiatzerako aurreikusitako hauteskundeei so, Barkos baikor antzean azaldu da, baina ohartarazpen ugari egin du izendapenaren ondoko hizketaldian. Batik bat, ohartarazi du «arrisku handia» dagoela azken urteotan eginiko zenbait aldaketa lehengoratzeko. «Gehiengo aurrerakoi eta anitz bat gabe, aise gal daiteke 2015ean erdietsitako aldaketa. Arrisku handia dago zerbitzu publikoetan lortutako guztia galtzeko, aniztasunaren aitortzan galerak izateko, azken urteotan eraikitakoa galtzeko». Gainera, nabarmendu du Geroa Bai «beharrezkoa» izan dela eraikuntza horietarako.
Halaber, zorrotz mintzatu da Nafarroan gaur egun dagoen giro politikoari buruz: «Nafarroak eskuinaren arteko gatazken agertoki izaten segitzen du». Atzera ere zuzendu du soa: «Nafarroan elkarrizketarik izateko kapaz izan ez denetan, eskuinak ez du lotsarik izan Moncloara, Genovara edo Ferrazera jotzeko, hemen lortu ez dutena han lortzen saiatzeko. UPNk ezin du jarraitu hala engainatzen». PSOEri ere hartu dio kargu. Barkosek azpimarratu du PSN «otzan» azaldu dela Espainiako Gobernuaren aginduen aurrean, eta kritikatu du 2019ko hauteskundeetan alderdia ez zela gai izan Iruñerriko zenbait udalen gainean negoziatzeko. «Zenbait alkatetza oparitu egin zituen, hala nola Eguesibarkoa eta Lizarrakoa».
Martinez: «Ez dut nahi Iruñea liskargune izatea»
Geroa Baik ostiralean iragarri zuen alkategaiaren izena: Koldo Martinez. Hark ere atzo egin zituen jakinarazpenaz geroztiko lehenbiziko adierazpen ofizialak. «Pozik» dagoela adierazi du, «konfiantzagatik». Halaber, dioenez, «alkate ona» izateko konpromisoarekin izanen da alkategai. Bazter utzi nahi du «polarizazioa», «dena gaiztotzen baitu». Argi aldarrikatu du hori: «Ez dut nahi Iruñea liskargune izatea».
Ikusi gehiago: Itzal luzeko alkategaiak Iruñean
Halaber, Martinezek aitortza egin die aurretik alkate izandako guztiei, bai Erinque Maiari, bai Joseba Asironi. Maiaz, esan du «asko» eman duela, nahiz eta haren gobernatzeko manera «guztiz kontrakoa» den Geroa Bairenarekin. Asironi buruz, Martinezek gogorarazi du 2015ean Geroa Baik «goraipatu» egin zuela haren izendapena, nahiz eta izan diren «zenbait desleialkeria».
Izen abizenak, argitzen
Maiatzekoak udal hauteskundeak eta gobernu hauteskundeak izanen dira Nafarroan. Hauek dira alderdi eta talde politikoek jakinarazitako hautagaitzak: UPNk Cristina Ibarrola aukeratu du alkategai, eta Javier Esparza lehendakarigai; PPNk Carlos Garcia Adanero hautatu du alkategai, Javier Garcia lehendakarigai; PSNk Elma Saiz baterako, eta Maria Txibite besterako; EH Bilduk Joseba Asiron hautatu du alkategai, eta Laura Aznal lehendakarigai. Azkenik, Zurekin Nafarroa talde politikoaren lehendakarigaia Begoña Alfaro izanen da, eta Iruñeko alkatetzarako hautagaia, berriz, Txema Mauleon. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223457/protestei-eutsiko-diete-donostia-ospitaleko-langileek.htm | Gizartea | Protestei eutsiko diete Donostia ospitaleko langileek | Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek batzarra egin dute gaur, eta erabaki dute mobilizazioei eustea, Osakidetzarekin hitzartutako konpromisoak gauzatu arte | Protestei eutsiko diete Donostia ospitaleko langileek. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek batzarra egin dute gaur, eta erabaki dute mobilizazioei eustea, Osakidetzarekin hitzartutako konpromisoak gauzatu arte | Aurrerapausoak onartuta ere, ez dituzte protestak etengo. Donostia ospitaleko krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten joan den astean langileen ordezkariek eta Osakidetzako zuzendaritzak. Gaur goizean, Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek batzarra egin dute ospitaleko langileekin, bilera hartan adostutakoak jakinarazi eta hurrengo urratsak zehazteko, baina, Eitb.eus-ek aurreratu duenez, mobilizazioek ez dute etenik izanen, oraingoz.
Langileen ordezkarien esanetan, protestei eutsiko diete datozen egunetan, Osakidetzarekin hitzartutako aurreakordioak ezartzen ari direla egiaztatu arte. Hori gertatzen denean, bertan behera utziko dituzte elkarretaratzeak. Are: joan den asteko bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» jasotzea galdegin dute langileek.
Eskaerak eta konpromisoak
Osakidetzako zuzendaritzak eta Donostia ospitaleko langileek ia lau orduko bilera egin zuten abenduaren 18an, Donostia ospitalean bertan. Krisia bideratzeko asmoz azken hilabetean egindako bigarren bilera izan zen hura. Medikuek esana zuten beraien helburua zela Osasun Saila «hitzetatik ekintzetara» pasatzea, eta abenduan mahai gainean jarritako bost eskariei erantzuna ematea espero zutela. Hain justu, bost eskaera eraman zituzten batzarrera: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak hartzea, zerbitzuetan egiten den lana «maiztasunez» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIaren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak bertako profesionalak ezagutzea.
Eskaera horien inguruan akordiorik lortu ote zuten ez ez zuten argitu, baina Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi zuen «antolaketarekin eta zerbitzuekin» lotutako hainbat gai jorratu zituztela, eta horietako batzuk «konponduta» geratu zirela, eta beste batzuk aurrerago lantzekotan geratu zirela. Hala ere, orokorrean, bilera «positiboa» izan zela nabarmendu zuten Gotzone Sagarduiren departamentukoek.
Abendutik protestan
Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.
Abenduaren erdialdean bildu ziren aurrenekoz Osakidetzako zuzendaritza eta Donostiako ospitaleko zerbitzuburuak. Bazirudien egoera bideratu egingo zela. Izan ere, zerbitzuburuei jakinarazi zitzaien euren erreibindikazio nagusiak errespetatuko zituela Jaurlaritzako Osasun Sailak. Besteak beste, zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabalduko zela, eta Donostia aurrerantzean ere erreferente bakarra izango zela peritoneoko minbizian.
Negoziazio batzuk tarteko, protestak eten egin zituzten bolada batean, baina abenduaren 23an berriz ekin zieten bilkurei. Handik bost egunera, bost eskari «zehatz» egin zizkioten Osakidetzari, eta aitortu zuten «jarrera ona» antzeman zutela Osakidetzako zuzendaritzarekin zituzten elkarrizketetan, baina «ekintzak» nahi zituztela. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223458/sorioneku-azala-2022ko-gustukoena.htm | Gizartea | 'Sorioneku' azala, 2022ko gustukoena | Botoa eman dutenen artean egindako zozketan, Arantza Arregi Trojaola eta Ainhitze Kalonje izan dira sarituak. BERRIAren bi produktu sorta eskuratuko dituzte: BERRIA botila, motxila, kamiseta, bisera, 'Kurdistan' liburua eta 2023ko agenda. | 'Sorioneku' azala, 2022ko gustukoena. Botoa eman dutenen artean egindako zozketan, Arantza Arregi Trojaola eta Ainhitze Kalonje izan dira sarituak. BERRIAren bi produktu sorta eskuratuko dituzte: BERRIA botila, motxila, kamiseta, bisera, 'Kurdistan' liburua eta 2023ko agenda. | BERRIAren irakurleek aukeratu dute 2022ko azal gustukoena: Irulegiko Eskua aurkeztu ondorengo azala aukeratu dute, Sorioneku izenburua zeramana eta lehen orrialdean esku hori bera jaso zuena; azaroaren 15ean argitaratu zen. Azal horrek 173 boto eskuratu ditu guztira. Alde handiz aukeratu dute irakurleek. Gustukoenetan bigarrena urtarrilaren 30ekoa izan da: Zaldibarko hondamendiaren perituen txostenak zer zioen argitaratu zuen BERRIAk, eta, azalean, BERRIAko diseinu taldeak egindako muntaketa bat ageri zen. 99 boto jaso ditu.
Ikusi emaitza guztiak bozketaren orrialdean. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223459/gaurtik-kamioiek-bidesariak-ordaindu-beharko-dituzte-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Gaurtik, kamioiek bidesariak ordaindu beharko dituzte Gipuzkoan | Bizkaian, berriz, asteazkenean piztuko dituzte N-240 eta N-625 errepideetako arkuak, kamioientzat soilik. | Gaurtik, kamioiek bidesariak ordaindu beharko dituzte Gipuzkoan. Bizkaian, berriz, asteazkenean piztuko dituzte N-240 eta N-625 errepideetako arkuak, kamioientzat soilik. | N-1 eta A-15 autobideen Gipuzkoako zatiko ordainketa arkuak zabalik dira berriz, hamabost hilabetez itxita egon ondotik. Gipuzkoako Foru aldundiak argudiatu du bidesarietan bildutako dirua premiazkoa dela herrialdeko errepideen mantenurako, eta, beraz, azaldu dutenez, «ezinbestean» zegoen berriz martxan jarri beharra. Lehendik, 2018ko urtarriletik 2021eko urrira arte kobratu zitzaizkien kamioiei –3,5 tonatik gorakoei– bidesariok. Espainiako Auzitegi Gorenak agindu zuen, diskriminatzailetzat jo baitzuen haiek ordaindu beharra.
Edonola ere, neurria abian da berriz, eta erabakiak nabarmen eragin du garraiolarien sumina, Fenasdimer garraiolarien elkarteak eta Hiru garraiolari autonomoen elkarteak azaldu dutenez.
Ikusi gehiago: Astelehenean hasiko dira berriz kamioiei bidesariak ezartzen Gipuzkoan
Edonola ere, Markel Olanoren gobernuak abian jarri du berriz ere bidesariak kobratzeko neurria. Dena dela, neurriak zenbait aldaketa ditu: aurrekoak hemeretzi kilometro ordainarazten zituen, baina oraingoak, berriz, N-1 eta A-15 autobideek Gipuzkoan egiten duten ibilbide osoa hartzen du: 76,35 kilometro. Sistema berrirako, beste lau arku jarri dituzte (Belabietan, Lasarte-Orian, Tolosan eta Ordizian), baina bi autobide horien sarrera eta irteera guztietan jarri dituzte kobratzeko modua ematen duten tresnak. 104 dira guztira. Bidesariak Free flow sisteman oinarritzen dira. Hau da, ez da kobratzeko kabinarik. Ibilgailuak arkuen azpitik igarotakoan, arkuetan jarritako kamerek haien matrikulak irakurriko dituzte, eta kobratzea abiatuko dute, kamioiek izan beharko duten ordainketa sistema telematikoaren bitartez. Gainera, aurretik ez bezala, oraingoan Gipuzkoako Aldundiak deskontua emanen die autobideak asko erabiltzen dituztenei.
Bizkaian, etzi
Gipuzkoan bakarrik ez, Bizkaian eta Nafarroan ere ibilgailu astunek autobideak eta bide lasterrak erabiltzeagatik ordaindu beharko dute laster. Bizkaiko Foru Aldundiak gaur bertan jakinarazi du asteazkenean jarriko duela indarrean sistema. Lurralde hori Arabarekin lotzen duten errepide nagusiekin hasiko du: Barazarko errepidea (N-240), eta Basauri eta Arakaldo artekoan (BI-625). Aurrerago piztuko ditu arkuak Txorierriko autobian, Abanto eta Kantabria arteko A-8aren zatian eta Kanpazarko bidean (Gipuzkoako mugatik Abadiñoraino).
Urtarrilaren 1ean zuen sistema abian jartzekoa Bizkaiko Aldundiak, baina garraiolariei aste batzuk gehiago ematea erabaki zuen, ordainketak egiteko gailu elektronikoak lor zitzaten eta deskontuen berri emateko. %25 gutxiago ordainduko dute kamioi elektrikoek, hibridoek eta DGTren 0 eta ECO labela duten kamioiek; %20 gutxiago Euro 6 labela dutenek; eta %15 gutxiago Euro 5 dutenek. Bideak sarri erabiltzeagatik ere emango dituzte deskontuak.
Nafarroan, urtearen amaieran
Nafarroako Gobernuak ere progresiboki ezarri nahi ditu bidesariak gaur egun kamioien trafiko handia duten bideetan. N-1eko bere zatiarekin hasi nahi du, Gipuzkoako mugatik Arabakora, Etzegaratetik Ziordiara. 2023. urtea amaitu aurretik piztu nahi ditu arkuak, Bernardo Ziriza Lurralde Kohesioko kontseilariak urrian parlamentuan azaldu zuenez. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223460/argentinako-gobernuak-hiltzat-eman-ditu-iker-bilbao-eta-amaia-agirre-alpinistak.htm | Gizartea | Argentinako Gobernuak hiltzat eman ditu Iker Bilbao eta Amaia Agirre alpinistak | Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi duenez, bi alpinisten heriotzak «medikoki ziurtatu» dituzte, eta «heriotza agiria» sinatu dute. | Argentinako Gobernuak hiltzat eman ditu Iker Bilbao eta Amaia Agirre alpinistak. Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi duenez, bi alpinisten heriotzak «medikoki ziurtatu» dituzte, eta «heriotza agiria» sinatu dute. | Argentinako Gobernuak «medikoki ziurtatu» ditu Iker Bilbao eta Amaia Agirre euskal mendizaleen heriotzak, Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi duenez. Bilboko Euskalduna jauregian Deia egunkariak antolatutako jardunaldi batean eman du berria Urkulluk. Azaldu duenez, Jaurlaritzak Argentinan duen ordezkaritzaren eta Espainiako Gobernuak Argentinan duen enbaxadaren bidez jakin du hiltzat eman dituztela bi mendizaleak.
Heriotza agiria sinatu dutela zehaztu du, eta orain Argentinako enbaxadari dagokiola «dagozkion izapideak» egitea. Halaber, doluminak eman dizkie Bilbaoren eta Agirreren sendiei, baita euskal mendizaleei eta Euskal Mendizale Federazioari ere.
Herenegun, El Chaltengo Sorospen Batzordeak jakinarazi zuen bi mendizaleak erreskatatzeko lanak bertan behera utzi zituztela. Batzordearen arabera, bi mendizaleak ez zeuden «desagertuta»: 48 ordu zeramatzaten arrail batean «lurperatuta». Azaldu zuenez, haien gorpuak bilatzeak «arrisku oso handian» jarriko luke erreskate taldea, eta horregatik eman zute amaitutzat operazioa.
Ostegunetik zeuden desagertuta Bilbao eta Agirre, Argentina eta Txile arteko mugan. Fitz Roy mendia eskalatu ostean izan zuten ezbeharra, mendiko glaziarrean: elur jausi batek harrapatu zituen mendizaleak. Berez hiru zihoazen soka batean —denak ere halako igoeretan arituak—; Linaza onik irten zen ezbeharretik. Hori dela eta, El Chaltenera (Santa Cruz, Argentina) jaitsi ahal izan zen abisua ematera.
El Chaltengo Sorospen Batzordeak zehaztu zuenez, arraila 100 metro luze da, zortzi metro zabal, eta hamabost metro sakon, baina, hala ere, ez dakite zenbateko hondoa duen arrailaren azpialdeko elurrezko «tapoiak». Azaldu zuenez, mendizaleak erreskatatzeko, arrailaren barruan arakatu beharko litzateke hainbat orduz, eta horrek arrisku handia du. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223461/baliogabetu-egin-dute-atzerriko-ikastetxeak-euskarazko-ordu-batzuk-ematera-behartzen-dituen-agindua.htm | Gizartea | Baliogabetu egin dute atzerriko ikastetxeak euskarazko ordu batzuk ematera behartzen dituen agindua | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hartu du erabakia, Bilboko Eskola Amerikarraren eskaerari erantzunez. Hezkuntza Sailak esan du ez dela «aldaketa nabarmenik» egongo, «forma akats bat dela-eta» hartu dutelako erabakia. | Baliogabetu egin dute atzerriko ikastetxeak euskarazko ordu batzuk ematera behartzen dituen agindua. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hartu du erabakia, Bilboko Eskola Amerikarraren eskaerari erantzunez. Hezkuntza Sailak esan du ez dela «aldaketa nabarmenik» egongo, «forma akats bat dela-eta» hartu dutelako erabakia. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak baliorik gabe utzi du atzerriko ikastetxeei curriculuma eta eman beharreko gutxieneko euskara zein gaztelania orduak zehazten dizkien agindua. Horrela, arrazoia eman diote Bilboko Eskola Amerikarrari, eta baliorik gabe geratu da Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren 2021eko martxoaren 24ko agindua.
Gaur egun, agindu horren bidez, ikastetxeok behartuta daude gutxienez 1.050 orduan Euskara eta Literatura ikasgaia ematera, etapa guztietan, eta beste 1.050 orduan Gaztelania eta Literatura ematera. Alabaina, Bilboko Eskola Amerikarrak helegitea ipini zion, eta baliorik gabe geratu da. Hauxe EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak eman duen arrazoia: Eusko Jaurlaritzak ez ziela aurrez kontsultarik egin aginduak eragindakoei.
BERRIAri Hezkuntza Sailekoek esan diotenez, epaiak ez du «aldaketa nabarmenik» ekarriko ikastetxe horietara; izan ere, haien esanetan, epaitegiak «forma akats bat» dela-eta utzi du baliorik gabe, eta ez da edukietan sartu. 2021eko agindua baliogabetuta, aurrerantzean 2012ko martxoaren 12koa egongo da indarrean. Hauxe dio ordutegien inguruan: «Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, Gaztelania eta Literatura eta Euskara eta Literatura irakasgaietako curriculuma emateko 2.380 ordu erabili behar dira, gutxienez». Hauxe dio baliorik gabe utzi dutenak: «Atzerriko hezkuntza sistema bat irakasten duten unibertsitatez kanpoko ikastetxeetan Gaztelania eta Literatura, Euskara eta Literatura eta Geografia eta Historia irakasteko gutxieneko ordutegia Euskal Autonomia Erkidegoan Lehen Hezkuntza eta/edo Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ematen duten gainerako ikastetxeentzat abenduaren 22ko 236/2015 Dekretuak ezartzen duena izango da. Dekretu horretan ezarritakoaren arabera, Gaztelania eta Literatura irakasteko gutxieneko ordutegia 1.050 ordukoa izango da. Euskara eta Literaturako curriculuma emateko gutxieneko ordutegia 1.050 ordukoa izango da. Hezkuntza Sailak esan du beste agindu bat prestatzeko lanean ari direla. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223462/zeelanda-berriko-lehen-ministro-hautatuak-laquoinflazioaren-pandemiariraquo-aurre-egitea-izango-du-lehentasun.htm | Mundua | Zeelanda Berriko lehen ministro hautatuak «inflazioaren pandemiari» aurre egitea izango du lehentasun | Alderdi Laboristak Chris Hipkins aukeratu du Jacinda Ardernen ordezko. Etzi hartuko du gobernuburu kargua, aurreikusi baino lehenago. | Zeelanda Berriko lehen ministro hautatuak «inflazioaren pandemiari» aurre egitea izango du lehentasun. Alderdi Laboristak Chris Hipkins aukeratu du Jacinda Ardernen ordezko. Etzi hartuko du gobernuburu kargua, aurreikusi baino lehenago. | Chris Hipkinsen gobernuarentzat, «inflazioaren pandemiari» aurre egitea izango da datozen urteetako lehentasuna. Jacinda Ardernen dimisioaren ondoren, Zeelanda Berriko Alderdi Laboristak atzo aukeratu zuen haren ordezkoa, eta ez zen sorpresarik izan, Hipkins izan baitzen hautagaitza aurkeztu zuen bakarra, haren inguruan dagoen adostasunaren erakusle. Iraganean izandako barne zatiketak atzean utzi nahi izan dituzte laboristek, eta, Ardernekin 2017an gertatu bezala, oraingoan ere agintearen eskualdatze azkarra, lasaia eta irmoa egin dute.
Horren erakusle ere bada Hipkinsek etzi hartuko duela gobernuburu kargua, eta ez otsailaren 7an, Ardernek dimisioaren berri ematean azaldu zuen modura. Badirudi lehen ministro hautatuak trantsizio azkarra nahi duela, ahalik eta azkarrena hasteko lanean kargu berrian; Hipkinsek, behintzat, badu esperientzia gobernuan, 2017tik ona, besteak beste, Hezkuntza, Osasun eta Polizia ministro izan baita —2008tik da diputatu parlamentuan—.
Hain justu, bere agintaldiaren norabideari buruzko azalpenak ematean, lehen ministro berriak esan zuen, atzo, Zeelanda Berriak «buruzagitza sendo eta egonkor bat» izan duela Ardernekin, eta etzitik aurrera ere «hori ikusiko» dutela herritarrek. «Bizibidea ateratzeari buruzko auzietako batzuetan jarri behar dugu arreta; tartean, bizitzaren kostua, eta inflazioaren pandemia globalaren efektuak. Egin behar duguna da gure baliabideak jarri diferentziarik handiena eragingo duten gauzetan».
Ardernek iragan ostegunean jakinarazi zuen gobernuburu kargua utziko duela, boterean egin dituen sei urteak «neketsuak» eta «oso zailak» izan direla argudiatuta. Karisma eta ospe handiko politikaria da, baina haren agintaldian mehatxu asko jaso ditu, eta, iradoki zuenez, hori ere izan da lehen ministro postua uzteko arrazoietako bat. Haren ordezkoak afera horri buruzko hitzak ere izan zituen, atzo, adierazi baitzuen «gorrotagarriak» izan direla karguan bere aurrekoaren kontrako abusuak.
«Ikusi dut hedabideek zer arreta jarri duten haren [Ardernen] bizitza pertsonalean. Nire bi haurrak eta familia arreta gunetik kanpo utzi nahi ditut. [Mehatxuek] Ez gaituzte ordezkatzen herrialde gisara», argudiatu zuen Hipkinsek.
Pazifikoko jatorria duen politikari bat, gobernuburuorde
Lehen ministro hautatuak ez du oraindik bere gobernuaren osaketari buruzko xehetasun handirik eman. Hori bai, atzo bertan jakinarazi zuen zein izango den lehen ministrordea: Carmel Sepuloni, egun Garapen Sozial, Arte eta Kultura ministro dena. Izendapen horrekin, lehen aldiz, Pazifikoko jatorria duen politikari batek hartuko du Zeelanda Berriko gobernuburuorde kargua.
Sepulonik esan zuen «harro» dagoela «samoarra, tongatarra eta Zeelanda Berriko europarra» izateaz, eta jakitun dagoela «ondare nahasiko belaunaldi zeelandaberritar asko» ordezkatzen dituela. «Lehen ministrorde gisa, arreta jarria izaten jarraituko dute gure komunitateak eta whanau [familia] eta Aotearoa [Zeelanda Berria] laguntzen», adierazi zuen, atzo, Sepulonik.
Ardernek eta Hipkinsek ospe handia duten arren, Alderdi Laboristak behera egin du inkestetan, eta oposizioko Alderdi Nazionala du aurretik. Gobernu berriaz, Christopher Luxon oposizioburuak Morning Report irratsaioari esan dio, gaur, laboristen buruzagitza berria «betiko gauza bera» dela, eta agintean dagoen alderdiak ez dakiela zeintzuk diren herritarren lehentasunak eta kezkak. Parlamenturako hauteskundeak urriaren 14an egingo dituzte. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223463/estibaliz-urresolaren-20000-especies-de-abejas-berlinaleko-sail-ofizialean-lehiatuko-da.htm | Kultura | Estibaliz Urresolaren '20.000 especies de abejas' Berlinaleko Sail Ofizialean lehiatuko da | Urrezko Hartza eskuratzeko lehian izango dira, halaber, Philippe Garrel, Christian Petzold, Angela Schanelec eta Margarethe von Trotta zinemagileen lan berriak, besteak beste. | Estibaliz Urresolaren '20.000 especies de abejas' Berlinaleko Sail Ofizialean lehiatuko da. Urrezko Hartza eskuratzeko lehian izango dira, halaber, Philippe Garrel, Christian Petzold, Angela Schanelec eta Margarethe von Trotta zinemagileen lan berriak, besteak beste. | Iaz, Cannesko Kritikaren Astean estreinatu zuen Cuerdas film laburra Estibaliz Urresolak, eta hangoa du hilabeteetan pilatu dituen hamaika sarietan lehena. Aurten, Berlinaleko Sail Ofizialean aurkeztuko du bere lehen film luzea: 20.000 especies de abejas Euskal Herriko ekoizpena (Sirimiri Films, Gariza Films). Mariette Rissenbeek Berlinaleko zuzendari kudeatzaileak eta Carlo Chatrian zuzendari artistikoak gaur jakinarazi dute zein filmek parte hartuko duten Sail Ofizialean eta Encounters sailean. Otsailaren 16tik 26ra egingo dute Berlingo 73. Zinemaldia.
Philippe Garrelek Berlinaleko Sail Ofizialean aurkeztu zuen Le sel des larmes aurreko filma (2020), eta han izango da aurten ere, Le grand chariot lanarekin; segur aski, haren izenak izango du pisurik handiena gaur aipatutako guztien artean.
Nabarmentzeko modukoa da, bestalde, zinemagile alemaniarrek izango duten presentzia: Christoph Hochhauslerrek (Bis ans ende der nacht), Christian Petzoldek (Roter himmel), Angela Schanelecek (Music) eta Margarethe von Trottak (Ingeborg Bachmann - Reise in die wüste) parte hartuko dute Sail Ofizialean. Von Trottak, aspaldiko partez: 1983an Heller wahn aurkeztu zuenetik lehenengoz. Bachmann idazleari buruzko film bat egin du, Vicky Krieps protagonista duena (Phantom Thread, Bergman Island, Corsage).
Gainontzean, film hauek izango dira Sail Ofizialean: Giacomo Abbruzzeren Disco Boy, Lila Aylesen Totem, Emily Atefen Irgendwann werden wir uns alles erzählen, Joao Canijoren Mal viver, Rolf de Heerren Das überleben der freundlichkeit, Matt Johnsonen BlackBerry —munduko lehen smartphonearen arrakastari eta gainbeherari buruzkoa—, Nicolas Philiberten Sur l'addaman, Ivan Senen Limbo, Makoto Shinkairen Suzume —animaziozko film bat, urte askoan lehen aldiz—, Celine Songen Past Lives, John Trengoveren Manodrome eta Zhang Luren Bai ta zhi guang / The Shadowless Tower.
Dagoeneko esana zuten Rebecca Millerren She Came to Me filmak abiatuko duela zinemaldia. Kristen Stewart aktorea izango da epaimahai ofizialeko burua.
Hong, Encountersen
Encounters sailean, Lois Patiño zinemagile galiziarrak Samsara filma aurkeztuko du; Señor y Señora etxeak ekoitzi du, Patiñok Garbiñe Ortegarekin batera idatzi du gidoia, eta Xabier Erkizia arduratu da soinu edizioaz.
Sail Ofiziala bezalaxe, lehiaketa da Encounters ere, eta arrisku handiagoko filmak bildu ohi ditu, antolatzaileen arabera. Aurten «dimentsio politikoak» toki nabarmena du, Chatrianen hitzetan: «Ez hainbeste kontakizun bat errepikatzeko, baizik eta iragana auzitan jartzeko, ikuspuntu askotatik, eta galderak egiteko».
Ohikoa da Hong Sang-sook bere filmak Berlinalen estreinatzea, Sail Ofizialean nahiz beste sailetan. Aurten, Mul-an-e-seo / In Water lan berria programatu dute Encountersen. Joao Canijok Viver mal aurkeztuko du, Sail Ofizialeko Mal viver filmaren bikia edo ifrentzua, itxura batean.
Gainera, Bas Devosek Here filmarekin parte hartuko du sail horretan, eta Paul B. Preciadok Orlando, ma biographie politique-rekin, besteak beste. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223464/alemaniak-atea-ireki-dio-bere-baimenik-gabe-leopard-2-tankeak-ukrainara-bidaltzeari.htm | Mundua | Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari | Poloniak jakinarazi du laster egingo duela eskaera formala. Nolanahi ere, Berlinen asmoa da aliatuekin batera adostea tankeen bidalketa. Macronek aurreratu du ez duela baztertzen Leclerc tankeak Ukrainari entregatzea. | Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari. Poloniak jakinarazi du laster egingo duela eskaera formala. Nolanahi ere, Berlinen asmoa da aliatuekin batera adostea tankeen bidalketa. Macronek aurreratu du ez duela baztertzen Leclerc tankeak Ukrainari entregatzea. | Mendebaldeko aliatu gehienen presio diplomatiko handia jasaten ari da Alemania 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik fabrikatzen dituen Leopard 2 tankeak Ukrainara bidal ditzan, edo, gutxienez, halakoak dituzten beste herrialde batzuei gatazkara eramateko baimena eman diezaien. Izan ere, lizentzia akordioen arabera, Berlinen baimenik gabe ezin dituzte ibilgailu horiek herrialde batetik bestera lekualdatu, horien ekoizlea izaki. Nolanahi ere, Alemaniak atea ireki dio bere onespenik gabe mugimendu horiek egiteari. Finlandiak eta Poloniak azken egunetan adierazi dute prest daudela Leopard 2 batzuk Ukrainari entregatzeko, eta, horri buruz galdetuta, Annalena Baerbock Alemaniako Atzerri ministroak atzo LCI Frantziako telebista katean nabarmendu zuen ez dutela oztoporik jarriko halako tankeak dituzten herrialdeek planteatzen baldin badiete gatazkara eramatea. Eta, gaur, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak jakinarazi du «laster» egingo dutela eskaera formala.
Alde horretatik, duela egun batzuk baino argiagoa da Alemaniaren jarrera. Joan den ostiralean, Kievi laguntza militarra ematen dioten herrialdeak koordinatzen dituen Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak bilera egin eta gero, Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak azaldu zuen zalantzak zituela tankeak bidaltzearen inguruan. Baina atzo adierazi zuen, ordea, «argi» ikusten duela Ukrainak tankeak behar dituela, eta Olaf Scholz kantzilerrak «laster» hartuko duela horri buruzko erabaki bat. Ukrainako Gobernuak azken egunetan esan du blindatu horiek «azkar» behar dituela, argudiatuta Mendebaldearen «erabakitasunik ezaren ondorioz» gero eta ukrainar gehiago ari direla hiltzen.
Ikusi gehiago: Zergatik Leopard tankeak?
Berlinen jarrera aztertzean aintzat hartu behar da, gainera, Scholzen SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren tradizio antimilitarista, baita errezeloak agertu dituela ere tankeak bidaltzean, irudituta horrek gerra koska bat areagotu dezakeela. Dena den, Pistoriusek esan zuen ostiraleko bileraren ondoren ez diola muzin egiten tankeak bidaltzeari, «aliatuekin akordio bat eginez gero». Eta, atzo, ARD Alemaniako telebista publikoan azpimarratu zuen ez dagoela garbi tankeak nork emango dizkion Ukrainari, edo Alemaniak edo «ekarpen bat» egin nahi duten beste herrialde batzuek.
Erresuma Batuak jakinarazi zuen, lehengo astean, hamalau Challenguer 2 tanke bidaliko dituela Ukrainara, eta Alemaniako zenbait hedabidek kaleratu zuten Berlinek Leopard 2 motakoak bidaliko zituela AEBek ere Abrams tankeak bidaltzen baldin bazituzten. Washingtonek jakinarazi zuen momentuz ez duela horretarako asmorik, eta Alemaniak informazio hori gezurtatu zuen. Dena den, Scholzek hau esan zion, lehengo astean, Bloomberg hedabideari: «Gure aliatuekin eta adiskideekin batera jokatzen dugu beti, inoiz ez bakarrik».
Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan
Eta Scholz Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin batzartu zen atzo, Parisen, eta, ondoren biek elkarrekin egindako prentsaurrekoan, nabarmendu zuten tankeak bidaltzeko baldintzetako bat dela aliatuek erabaki hori adostea. Bide batez, Macronek iragarri zuen ez duela baztertzen Ukrainari Frantziako armadaren Leclerc tankeak entregatzea.
Ehunka tanke
Ukrainak eskerrak eman dizkio Mendebaldeari, ematen ari zaion laguntza militarragatik, baina arma gehiago nahi ditu. Gaur, Volodomir Zelenski presidentearen kabineteburu Andrei Yermakek adierazi du «ehunka tanke» behar dituztela gerrarako, «eta ez soilik hamar edo hogei». Joan den abenduan, Valeri Zaluzhni Ukrainako armadaren buruzagiak esan zuen NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko 300 bat tanke behar dituela Errusiak Ukrainan hartutako lur guztiak berreskuratzeko. Mendebaldeko hainbat adituren arabera, berriz, ehun nahikoa izango lirateke horretarako. 2.000 Leopard 2 tanke daude Europan.
Errusia ohartarazten ari da, bestalde, Ukrainara tankeak bidaltzeak ondorio negatiboak izango lituzkeela, oro har, eta Sergei Riabkov Atzerri ministrordeak gaur azpimarratu du gatazka areagotzea «biderik arriskutsuena» dela. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223465/bizkaiko-metalgintzako-sindikatuen-ustez-jaurlaritzaren-eskaintza-laquoez-da-nahikoaraquo.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako sindikatuen ustez, Jaurlaritzaren eskaintza «ez da nahikoa» | CCOOk, LABek eta UGTk, dena den, berretsi dute negoziatzeko borondate osoa dutela, eta ostiralean bilduko dira berriz FVEM patronalarekin. | Bizkaiko metalgintzako sindikatuen ustez, Jaurlaritzaren eskaintza «ez da nahikoa». CCOOk, LABek eta UGTk, dena den, berretsi dute negoziatzeko borondate osoa dutela, eta ostiralean bilduko dira berriz FVEM patronalarekin. | Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmena negoziatzeko bidea aurrerantz doa. Jaurlaritzak artekari rola hartu du, eta, gaur goizean, bere proposamena jakinarazi die sindikatuei eta FVEM patronalari. CCOOk, LABek eta UGTk osaturiko plataformak —ordezkaritzaren %59 dute— jada jakinarazi du haien ustez ez dela nahikoa; hala ere, adierazi du negoziatzeko borondatea dutela oraindik. Hiru aldeak ostiralean bilduko dira berriz ere.
Bizkaiko metalgintzako korapiloa estu dago oraindik. Jaurlaritzako Lan Saila ahalegina egiten ari da sokak pixka bat lasaitzeko, baina ez du bukatu lana. Sindikatuetako eta FVEMeko ordezkariak bigarrenez bildu dira gaur. Atzo zortzi, beren jarreren berri eman zioten Lan Sailari, eta, gaur, Jaurlaritzaren txanda zen. Elena Perez Barredo Enplegu sailburuordea izan da Jaurlaritzaren ordezkaria mahaian —Tubacexen gatazkan ere hura izan zen zen artekaria—, eta lan ituna berritzeko diseinaturiko proposamena eman die.
Diskrezio neurriak direla eta, ez da zabaldu zein den Jaurlaritzaren proposamena, baina CCOOrentzat, LABentzat eta UGTrentzat, motz gelditzen da. Hala ere, begi onez ikusten dute artekaritza lana, eta ostiralean jarrerak gehiago gerturatzen saiatuko dira. «Negoziatzeko borondatea» dutela nabarmendu dute. Sindikatuen ustez, FVEMen jarrera da arazoa. Patronalak ez du eskaintza berririk egin azaroaz geroztik; alabaina, gogoratu dute haiek abenduaren 21ean egin zutela azken mugimendua, eta orduan ere esan zuten negoziatzerako tartea zegoela.
ELA sindikatuak balorazio zorrotzagoa egin du —ordezkaritzaren %41 du, eta ez dago plataforma bateratuan—. Kritikatu du Jaurlaritzaren eskaintzak ez duela KPIa bermatzen, eta haren eskaintza FVEMek azaroaren 25ean aurkezturikoaren oso antzekoa dela. Zehaztu du Jaurlaritzak %15eko soldata eguneraketa proposatu duela lau urterako, eta FVEMen azken eskaintza %14koa zela. Era berean, azaldu du Jaurlaritzak ez duela lanaldi murrizketarik aurreikusten. Horren aurrean, ELAk ezinbesteko ikusten du greba eta protesta dinamika aktibatzea, «horrela bakarrik lortuko da-eta patronalak eskaintza hobetzea». Iaz 11 greba egun egin zituzten Bizkaiko metalgintzan.
FVEMek ez du egin bileraren baloraziorik. Bizkaiko metalgintzako itunak 56.000 langileren baldintzen oinarria da. Euskal Herriko lan itunik handiena da, eta egun indarrean ez dagoen metalgintzako itun bakarra da. Arabakoa eta Nafarroakoa iaz berritu zituzten; Gipuzkoakoa abenduan amaitu zen, eta orain negoziatzen ari dira. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223466/baskonia-joventut-espainiako-kopako-final-laurdenetan.htm | Kirola | Baskonia-Joventut Espainiako Kopako final-laurdenetan | Joventut etxean arituko da Espainiako Kopan, Badalonan jokatuko baita, otsailaren 16tik 19ra. Bartzelona, Real Madril eta Valentzia koadroaren beste aldean arituko dira. | Baskonia-Joventut Espainiako Kopako final-laurdenetan. Joventut etxean arituko da Espainiako Kopan, Badalonan jokatuko baita, otsailaren 16tik 19ra. Bartzelona, Real Madril eta Valentzia koadroaren beste aldean arituko dira. | Baskoniak aurkari ezaguna izango du Espainiako Kopan: otsailaren 16tik 19ra jokatuko da Kopa, Badalonan, eta (Herrialde Katalanak) Joventut izango du kontrario, etxeko taldea, 2019an eta 2021ean gertatu bezala. Neurketa otsailaren 17an jokatuko da. Sasoi honetan, puntu bakarraren aldearekin irabazi zuen Baskoniak ligako partida, Buesa Arenan (84-83). Hauek izango dira final-laurdenetako beste hiru partidak: Real Madril-Valentzia; Bartzelona-Unicaja eta Tenerife-Kanaria Handia.
Baskoniak 2009an irabazi zuen azken aldiz Espainiako Kopa. Valentzia kaleratu zuen final-laurdenetan, eta Bartzelona finalerdietan; Unicaja hartu zuen mendean finalean, Madrilen. Sasoi honetan, ilusioa piztu da berriro ere Baskoniako zaleen artean; azken zazpi partidetatik bost galdu badituzte ere, taldea denboraldi ona egiten ari da, eta, beraz, txapelketa irabazteko aukera dagoela sinetsita joango dira Badalonara. 2019ko kanporaketan Joventutek irabazi zuen (89-98), eta Nico Laprovittolak historia egin zuen; 50 puntuko balorazioa lortu zuen, inoiz jokalari batek Kopan lortutako handiena. 2021ean, ordea, gasteiztarrek mendekua hartu zuten, 96-87 irabazita. Oraindik Baskoniako jokalari diren batzuk talde horretan zeuden: Pierria Henry, Rokas Giedraitis, Tadas Sedekerskis, Sander Raieste eta Arturs Kurucs.
Gainera, Joan Peñarroyaren taldeak pozik egoteko arrazoiak ditu, Euroligan jokatzen duten beste hiru taldeak (Real Madril, Bartzelona eta Valentzia) koadroaren beste aldean arituko baitira. Hau da, finalean soilik jokatuko luke hiru talde horietako baten aurka. Lehen partida irabaztea lortzen badu, Baskoniak Tenerife edo Kanaria Handia izango du aurkari finalerdietan. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223467/urdunako-espetxe-frankistan-hildakoen-senideak-bilatuko-ditu-jaurlaritzak-espainia-hego-mendebaldean.htm | Gizartea | Urduñako espetxe frankistan hildakoen senideak bilatuko ditu Jaurlaritzak Espainia hego-mendebaldean | Igandean bilera bat egingo du Castuera herrian (Extremadura), gorpuzkiak berreskuratzeko egindako lana aurkezteko. | Urduñako espetxe frankistan hildakoen senideak bilatuko ditu Jaurlaritzak Espainia hego-mendebaldean. Igandean bilera bat egingo du Castuera herrian (Extremadura), gorpuzkiak berreskuratzeko egindako lana aurkezteko. | Urduñako espetxe frankistan 225 preso hil ziren 1937tik 1941era. Erdiak baino gehiago Extremadurakoak ziren, Espainia hego-mendebaldekoak. Eusko Jaurlaritzak, Aranzadi zientzia elkarteak eta Urduñako Udalak 71 hildakoren gorpuzkiak berreskuratu dituzte herriko hilerrian 2014ko ekainean eta 2022ko abenduan egindako indusketetan, eta, orain, haien senideak bilatzeko, Espainiako eskualde horretara joango da Jaurlaritza. Igandean izango dute lehen hartu-emana, Castuera herrian (Badajoz), eta gorpuzkiak berreskuratzeko egindako lana aurkeztuko diete elkarte memorialistei, biktimen senideei eta hedabideei.
Helburua ahalik eta herritar gehiagoren DNA laginak jasotzea da, aurkitutako gorpuzkien laginekin alderatzeko. Gogora institutuak koordinatuko du bilatze lana, eta 71 hildako horien senide izan daitezkeenentzat telefono zenbaki bat (0034-944032845) eta posta elektroniko bat jarri ditu (gogora.idazkaritza2@euskadi.eus), harremanetarako. Igandeko aurkezpenera joateko ere eskatu die. Oraingoz, espetxean egon ziren 41 biktimaren senideekin jarri da harremanetan Gogora, eta horietako batzuek iragarri dute han egongo direla.
Urduñako espetxe frankista Jesusen Lagundiaren eskolan ezarri zuten, 1937an. Lehen bi urteetan, kontzentrazio esparru izan zen, eta gerra amaitu ondoren, espetxe. Han hil ziren 225 presoetatik 127 ziren Extremadurakoak, 41 Gaztela-Leongoak, eta 22 Andaluziakoak. Zazpi kataluniar ere egon ziren, Tarragonakoak. Preso horietako asko Castuerako espetxetik ekarri zituzten Euskal Herrira, senideengandik urrun. Guztira, 1940 preso ekarri zituzten Castuerako presondegitik Urduñakora. Presoetako batzuk eraikuntzan lan egitera behartu zituzten. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223468/espainiako-federazioari-matxismoa-egotzi-diote-superkopako-sari-banaketagatik.htm | Kirola | Espainiako federazioari matxismoa egotzi diote Superkopako sari banaketagatik | Bartzelonako eta Realeko jokalariek eurek hartu eta jantzi behar izan zituzten irabazi zituzten dominak. Joan den astean, gizonezkoen Superkopan, Luis Rubiales presidentea izan zen hori egiteko arduraduna. | Espainiako federazioari matxismoa egotzi diote Superkopako sari banaketagatik. Bartzelonako eta Realeko jokalariek eurek hartu eta jantzi behar izan zituzten irabazi zituzten dominak. Joan den astean, gizonezkoen Superkopan, Luis Rubiales presidentea izan zen hori egiteko arduraduna. | Realeko eta Bartzelonako jokalariak, Superkopako finalaren ostean, irabazitako dominak mahai batetik hartu eta janzten. Irudi horiek zabaldu dira sare sozialetan, eta haserrea eragin dute zaleen artean. Aurrez ere polemika zegoen RFEF Espainiako Futbol Federazioak emakumezkoen futbolari ematen dion tratuaren inguruan —Espainiako selekzioko hautatzailearen eta jokalarien artean izandako tirabirak tarteko—, eta, atzo gertatutakoa ikusita, matxismoa egotzi diote federazioari berriz ere.
Joan den astean gizonezkoen Bartzelonak eta Real Madrilek Riaden jokatu zuten finaleko sari banaketarekin alderatu dute askok Meridakoa (Espainia). Saudi Arabian, besteak beste, Luis Rubiales federazioko presidentea izan zen jokalariei dominak jartzeko arduradunetako bat.
Federazioaren arabera, protokolo kontu bat izan zen atzokoa. Azaldu duenez, Meridako Romano Jose Fouto estadioko azpiegiturek zaildu egiten dute erakundeetako ordezkariak zelaira jaistea, eta horregatik jaso behar izan zituzten dominak jokalariek beraiek. Errege Kopako finaletan ere gertatu izan da hori, federazioaren arabera. Kopak bai, palkoan jaso zituzten bi taldeetako kapitainek, Bartzelonako Marta Torrejonek eta Realeko Nerea Eizagirrek. Rubialesek berak eman zizkien.
AFEk, Espainiako futbolarien elkarteak, gogor kritikatu du federazioaren jarrera, ohar bidez: «Gutxietsi egin dituzte jokalariak, eta ez diete merezi duten moduan aitortu daukaten meritua. Egun batzuk lehenago, berriz, Saudi Arabian, gure elkarteko kide diren gizonezkoei bestelako tratua eman zieten». Elkartearen iritziz, Meridakoa «errepikatu ezin den irudi lotsagarri bat» izan zen.
AFEk, gainera, esan du sari banaketa ez zela izan baztertzailea izan zen kontu bakarra; besteak beste, salatu du emakumezkoen finalean ez zegoela VAR sistemarik. Gizonezkoenean, bazegoen. Espainiako Gobernuari eskatu dio gertatutakoa kontuan hartzeko.
Nerea Eizagirre atzo, Meridan (Espainia), Superkopako txapeldunordearen garaikurra jasotzen. Reala
Palkoan, Rubialesekin batera, Jorge Vilda Espainiako hautatzailea zegoen. Jakina da haren eta atzoko finala jokatu zuten hainbat jokalariren arteko giroa ez dela oso ona: joan den irailean Espainiako selekzioarekin jokatzeari uko egin zioten hamabost jokalarietatik zazpi zeuden atzo zelaian. Oraingoz, ez dirudi giroak hobera egingo duenik. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223470/labek-politika-publikoak-aldatzeko-eskatu-dio-txibite-lehendakariari.htm | Ekonomia | LABek politika publikoak aldatzeko eskatu dio Txibite lehendakariari | LABek herritarren egoera prekarioaren berri eman dio Txibiteri, eta aberastasuna modu bidezkoan banatzeko eskatu dio. | LABek politika publikoak aldatzeko eskatu dio Txibite lehendakariari. LABek herritarren egoera prekarioaren berri eman dio Txibiteri, eta aberastasuna modu bidezkoan banatzeko eskatu dio. | Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile orokorra eta Imanol Karrera Nafarroako bozeramailea Maria Txibite lehendakariarekin bildu dira gaur, Iruñean. Bertan, LABek lehendakariarekin partekatu du 2022an Nafarroako langileen lan eta bizi baldintzen buruz egindako txostena. Azterketa horren arabera, Nafarroako langileen erdiak prekario bizi dira.
Sindikatuak egindako azterketaren arabera, 178.175 nafar langabezian daude, egoera ez-aktiboan edo 1.400 eurotik beherako diru sarrerekin. Hori kontuan hartuz, LABek Nafarroako lehendakariari eskatu dio «indarra egin dezala» gehiengo sozialaren baldintzak hobetzeko. Egoerari aurre egiteko, sindikatuak «ezinbestekotzat» jotzen du aberastasuna banatzeko lanak bideratzea, eta, horregatik, Txibiteri galdegin diote enpresaburu eta eskuindarrek erreforma fiskalari jarritako betoa gainditzea: «Onartezina da Nafarroako enpresek irabaziak handitzen dituzten bitartean langile klasean erosteko ahalmena galtzea», adierazi du LABek bere prentsa oharrean.
Beste neurri batzuen artean, sindikatuak Txibiteri eskatu dio LAB Nafarroako Lan Epaitegitik kanpo ez uzteko eta haien parte hartzea bermatzeko. Gainera, osasun publikoa izan da mintzagai Nafarroako Jauregian egindako bileran. Zerbitzu publikoak pribatizatzeko joera kritikatu du sindikatuak: «Zerbitzu publikoak hobetzea eta indartzea gure bizitzak erdigunean jartzea da. Guztion osasuna zainduko duen osasun publiko eraginkorra bermatzeko, langile guztien lan eta ordainketa baldintzak hobetu behar dira». |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223471/gizon-bat-atxilotu-dute-irunean-adingabe-bati-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, adingabe bati eraso egiteagatik | Asteburuan, beste gizon bat atxilotu dute Gasteizen, emazteari eraso egin eta hura leihotik botatzen saiatzeagatik. | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, adingabe bati eraso egiteagatik. Asteburuan, beste gizon bat atxilotu dute Gasteizen, emazteari eraso egin eta hura leihotik botatzen saiatzeagatik. | Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du 12 urteko neska bati eraso egiteagatik. Arrotxapea auzoko etxe batean gertatu zen erasoa, igande goizaldean. Gertatutakoaren berri izan bezain pronto, Polizia etxebizitzara joan zen, eta erasotzailea atxilotu zuen. Gaur geldituko da epailearen esku.
Gasteizen, berriz, 59 urteko gizon bat atxilotu zuten larunbatean. Emazteari eraso egin zion, eta, jarraian, emakumea leihotik botatzen saiatu zen. Biktimak etxetik ihes egitea lortu zuen, eta Poliziak etxeko atarian topatu zuen. Erasotzailea etxean bertan atxilotu zuten, eta urruntze agindua jarri diote. |
2023-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/223472/tonua-gora-jaurlaritzako-kideen-artean.htm | Politika | Tonua gora Jaurlaritzako kideen artean | Urkullu «minduta» azaldu da, xenofobia akusazioak direla eta. PSEk esan dio EAJri ez bizitzeko «errefuxiatuen aurkako sentipen irrazionalak», Gasteizko Arana zentroaren proiektuaren harira. | Tonua gora Jaurlaritzako kideen artean. Urkullu «minduta» azaldu da, xenofobia akusazioak direla eta. PSEk esan dio EAJri ez bizitzeko «errefuxiatuen aurkako sentipen irrazionalak», Gasteizko Arana zentroaren proiektuaren harira. | Ez da berria gobernukide diren alderdi politikoen arteko liskarrak gertatzea hauteskunde kanpaina baten atarian. Herritarrei botoa eskatzea egokitzen denerako bestearekiko desberdintasunak nabarmentzeko beharra dute elkarrekin gobernatzen dutenek, eta joera hori aintzat hartuz hobe uler daiteke EAJ eta PSE-EE azken egunetan izaten ari den polemika handia Gasteizko Arana zentroa dela eta. Kontua da elkarren aurkako adierazpenen tonuak nabarmen egin duela gora azken orduetan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere bere alea jarri baitu errefuxiatu eta iheslarientzako zentroaren harira entzundako akusazioen inguruan.
«Minduta» azaldu da Urkullu PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezarekin, hark esan duelako EAJk Arana zentroaren inguruan duen jarreran «xenofobia» dagoela eta «eskuin muturretik gertu» dagoela. «Gauza batzuek min ematen dute ez direlako bidezkoak», esan du Urkulluk, eta haren alderdiaren posizioa berretsi du: «makrozentroak» ez dira Jaurlaritzaren «eredua». EAJk baztertzen duen Espainiako Gobernuaren proiektuaren inguruan sortu den sutea ez duela bizitu nahi erantsi du Urkulluk, «kezkaturik» dagoelako «krispazio politikoa» dela eta. Baina garbi utzi du bera ere badela «denbora batez babesa jaso behar izan zutenen semea, iloba eta biloba».
Eta xenofobia akusazioen harira galdera zehatzak egin dizkio PSEri: «Jose Antonio Agirrek bere gobernu osoarekin erbestera joan behar izan zuen, milaka pertsona askok bezala, eta ez soilik EAJkoak, baita PSEkoak ere, errepublikanoak, komunistak; nola esan daiteke horrelako ezer EAJri buruz? Nola egin daiteke migrazio politikaren inguruko interpretazio ariketa bat aintzat hartu gabe Euskadiren ordezkaritza politikoaren gehiengo bati eragiten dion iragana?».
PSE-EEren erreakzioa
Jaurlaritzako gobernukideen arteko sutea ez zuen bizitu nahiko lehendakariak, baina justu kontrako ondorioa eragin dute haren hitzek, PSE-EEren erreakzioa aintzat hartuta. Izan ere, Andueza buru duen alderdiak ohar bat helarazi die hedabideei Urkulluren adierazpenei erantzuteko. «Ariketa demokratikoa da desadostasun politikoa, baita gobernu baten bazkideen artean ere, baina ez da hain demokratikoa gertaera onartuak eta frogatuak ezkutatzea», dio ohar horrek; eta frogatuak ei diren gertaera horien artean sartu ditu Madrilgo eta Gasteizko administrazioen arteko bilerak, Arana zentroaren inguruko informazioa emateko. PSEk aurpegiratu dio EAJri ukatzea «errefuxiatuentzako leku gehiago behar direla Euskadin», eduki horren eskuduntza Espainiako Gobernuarena dela eta proiektuak «Europako finantzaketa» duela.
Anduezak ahoskatutako «xenofobia» akusazioari ere ez dio izkin egin PSEk: «Getizazio hitzaren erabilpenak eta balizko gatazka sozialak aipatzeak herritarren pertzepzioa baldintza dezakete», esan dio Jaurlaritzako bazkide batek besteari, errieta tonu argian. «Ezin ditugu hauspotu errefuxiatu atzerritarren aurkako sentipen irrazionalak, eta are gutxiago giza eskubideen aurkako biktimak izan direnez». Lerro artean uler daiteke PSEk egotzi diola EAJri arrazakeria sustatzetik gertu dabilela.
Espainiako Gobernuak aurreko astean iragarri zuen errefuxiatuentzako zentro handi bat lizitatuko duela Gasteizen. Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzako. Ordutik, EAJk gobernatzen dituen erakundeak proiektuaren aurka azaldu dira. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223473/lurraren-nukleoa-moteltzen-ari-da.htm | Bizigiro | Lurraren nukleoa moteltzen ari da | Pekingo unibertsitateko bi sismologo heldu dira ondorio horretara. Haien arabera, Lurraren nukleo solidoaren errotazioa moteldu eta azkartu egiten da, hamarkada batzuk irauten duen ziklo batean. Horrek eragina du egunaren iraupenean, aldea nabari ezina bada ere. | Lurraren nukleoa moteltzen ari da. Pekingo unibertsitateko bi sismologo heldu dira ondorio horretara. Haien arabera, Lurraren nukleo solidoaren errotazioa moteldu eta azkartu egiten da, hamarkada batzuk irauten duen ziklo batean. Horrek eragina du egunaren iraupenean, aldea nabari ezina bada ere. | Jakina da Lurrak nukleoa duela, baita nukleo horrek bi geruza dituela ere: barnekoa, solidoa; eta hura inguratzen duen kanpokoa, likidoa. Ia ehun urte inguru igaro dira Inge Lehmann sismologo danimarkarrak biak bereizi zituenetik, baina oraindik ere lurpean dira nukleoaren inguruan jakin beharreko guztiak. 1936an egin zuen aurkikuntza sismologoak; nola, ordea? Lurrikaren uhinek Lurraren nukleoa zeharkatzean izandako aldaketak aztertu zituen, eta ikusi zuen punturen batean desbideratu eta azkartu egiten zirela. Lehmannen etena deritzo, hain zuzen, nukleoaren bi geruzek bat egiten duten guneari.
Eten horrek Lurraren barneko —nukleo solidoaren— eta kanpoko —lurrazalaren— errotazioan duen eragina aztertzeko dago oraindik, eta, horretarako, badirudi modu bakarra lurrikaren uhinak aztertzea dela. Bada, horretan aritu dira Yi Yang eta Xiaodong Song Pekingo Unibertsitateko Geofisika Teorikoko eta Aplikatuko Institutuko ikerlariak. Eta ondorio batera iritsi: Lurraren nukleo solidoaren errotazioa moteltzen ari da.
Lehenengo ikerketan, 1960ko hamarkadatik 1990eko hamarkadara bitarteko hainbat lurrikara periodiko izan zituzten aztergai, Hegoaldeko Sandwich uharteetan jazotakoak. Ozeano Atlantikoan dago jatorri bolkanikoa duen 11 irlako artxipelago hori, hego polotik gertu. Bi uhin mota konparatu zituzten: batetik, hego polo aldean jasotakoak, eta, bestetik, horiek Lurra zeharkatu ostean, Alaskan, ipar polotik gertu erregistratutakoak. Emaitza: uhin horiek ez zituzten ezaugarri berak. Lurra punta batetik bestera zeharkatzean, bide batez uhinen erritmoa azkartu egiten zen, nukleoaren errotazioa azkarragoa zen heinean.
Moteltze aldera egin du
Jarraipena eman diote ikerketa horri, eta Lurraren barneko nukleoaren errotazioaren hamarkada anitzeko aldakuntza izeneko txostena argitaratu dute. Azken 30 urteotako astinaldien datuak gehitu dituzte; guztira, azken 60 urteotako 200enak biltzen ditu ikerketak. Eta kontrako emaitzak jaso dituzte. «Barneko nukleoaren [solidoa] errotazioa gelditu egin da oraindik orain», azaldu dute Pekingo ikerlariek. Izan ere, Lurraren barneko eta kanpoko errotazioak desberdinak dira, elkarren artean eragina badute ere. Lehen ikerketan, nukleoa azkarrago zebilen lurrazala baino, baina, orain, badirudi aurrea hartu diola azken horrek.
Ez da konstantea, beraz, Lurraren biraketa. Geruzen erritmoak eragina du hartan, baita beste hainbat faktoretan ere, nabari ezinak badira ere. Esate baterako, egunaren iraupenean —milisegundoen kontua da— eta Lurraren eremu magnetikoan.
Ikerketan diotenez, 2009-2011 inguruan gertatu zen aldaketa hori, nukleoa moteltzearena. Ez da gauza berria: 70eko hamarkadaren hasieran ere moteltze bat egon zen Yang eta Songen arabera, nukleoa azkartzen hasi aurretik. Hiruzpalau hamarkada iraun du azelerazioak. Hala, bi sismologoen arabera, 70 urte inguruko zikloa omen du nukleo solidoak, bizkortu eta moteldu artekoa. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223498/ireki-dute-a-15-errepidea-goizean-itxita-egon-ostean.htm | Gizartea | Ireki dute A-15 errepidea, goizean itxita egon ostean | Bi kamioik eta lau autok elkar jo dute Gorritin izan den istripu batean. Izotzak eragin du. | Ireki dute A-15 errepidea, goizean itxita egon ostean. Bi kamioik eta lau autok elkar jo dute Gorritin izan den istripu batean. Izotzak eragin du. | Tenperatura hotza izango da gaur ere, eta horrek errepide sare nagusiari eragingo dio oraindik. Gaur goizean, 05:00 aldera, istripu handi bat izan da Gorriti parean (Nafarroa), A-15 errepidean: kamioi batek erdibitzailea jo du, eta beste kamioi batek eta lau autok jo dute elkar jarraian. Bi lagun zauritu dira. Ustez, izotzak eragin du istripua. Hori dela eta, itxita egon da errepidea; 09:30 aldera ireki dute lerro bat, eta 10:00ak aldera errepide osoa.
Gaurko ez dira prezipitazio ugari espero, baina tenperatura hotzak direla-eta arretaz ibiltzeko eskatu dute erakundeek, nagusiki, izotzagatik. Ipar haizea izango da egun osoan, eta elur kota 300-500 metroan izango da, arratsaldean goraxeago. Gauean hainbat tokitan erregistratu dituzte zero azpiko tenperaturak. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223499/bi-ekintzaile-antimilitarista-epaitu-dituzte-bilbon-kuarteleko-horman-protesta-bat-egiteagatik.htm | Gizartea | Bi ekintzaile antimilitarista epaitu dituzte Bilbon, kuarteleko horman protesta bat egiteagatik | 36 hilabeteko espetxealdia eta 9.000 euroko isuna eskatu du fiskalak, kuarteleko horman kalteak eragitea egotzita. Azpiegitura militarrak ekipamendu sozialetarako erabiltzea galdegin dute auzipetuek. | Bi ekintzaile antimilitarista epaitu dituzte Bilbon, kuarteleko horman protesta bat egiteagatik. 36 hilabeteko espetxealdia eta 9.000 euroko isuna eskatu du fiskalak, kuarteleko horman kalteak eragitea egotzita. Azpiegitura militarrak ekipamendu sozialetarako erabiltzea galdegin dute auzipetuek. | KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu dituzte gaur, 2021eko abenduan egindako protesta baketsu batengatik. Espainiako Armadak Irala auzoan duen kuartela eraisten ari zirela antzeztu zuten; azpiegiturako hormetako batean kalteak eragitea leporatuta, fiskalak hamazortzi hilabeteko espetxe zigorra eta 4.500 euroko isuna galdegiten zuen du ekintzaile bakoitzarentzat, eta epaiketa amaitzean mantendu egin du zigor eskaera hori. «Garrantzi handiagoa ematen diete horma batean egindako kalteei, gerrateek sortutako kalteei baino; hori da larriena», salatu du, epaitegiaren atarian, Gorka Iturrino Gorostiaga auzipetuak.
Hain zuzen, epaiketa hasi aurretik, elkarretaratzea egin dute antimilitaristek, hainbat gizarte eragilek babestuta, Bota kuartela lelopean. Izen bereko kanpainaren barruan egin zuten Iralako protesta, Iturrinok gogora ekarri duenez: «Ekintza zuzen ez-biolento haren bidez salatu genuen gerrak halako eraikinetan hasten direla, eta eskatu genuen kuartel militarra botatzea eta haren lekua ekipamendu sozialetara bideratzea, auzotarren eta herritarron bizi baldintzak hobetzera».
Askotan egin dituzte halako protestak Iralako kuartelean, baina ez dira epaiketetara iritsi. Dena den, adierazi dute kanpainarekin aurrera jarraituko dutela. Izan ere, «NATOren exijentzien eta bestelako erabaki politikoen ondorioz», gastu militarra igotzen ari dela ekarri du gogora Eneko Elorriaga Astigarraga auzipetuak: «Aurten 48.000 milioi eurotik gorako aurrekontu bat izatea aurreikusten dute; hori diru sail sozialetatik kentzen da, bereziki osasungintzatik eta pentsioetatik. Horregatik segituko dugu azpiegitura militar guztiak eraisteko eskatzen». |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223500/euskararen-eta-ezagutzaren-aldeko-sinergiak-sortzeko-akordioa-egin-dute-eusko-ikaskuntzak-eta-topaguneak.htm | Gizartea | Euskararen eta ezagutzaren aldeko «sinergiak sortzeko» akordioa egin dute Eusko Ikaskuntzak eta Topaguneak | Bi erakundeek jarraipen batzorde bat eratuko dute, abian dituzten proiektuetako ezagutzak trukatuz. | Euskararen eta ezagutzaren aldeko «sinergiak sortzeko» akordioa egin dute Eusko Ikaskuntzak eta Topaguneak. Bi erakundeek jarraipen batzorde bat eratuko dute, abian dituzten proiektuetako ezagutzak trukatuz. | Hitzarmena izenpetu dute Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako presidenteak eta Kike Amonarriz Topagunekoak. Euskal gizartearen beharrei erantzun «global eta integratzaileak» ematen dihardu Eusko Ikaskuntzak 1918tik. Tokiko sozializazio eta komunikazio eremuetan euskararen erabilera sustatzen ari da Topagunea 1997tik. Aritu izan dira zenbait proiektuetan elkarlanean, baina, harreman hori estutze aldera, jarraipen batzorde bat eratzea adostu dute, bi erakundeek abian dituzten proiektuetan zuzenean inplikatzeko edo lan eta ikerketa arloetan ezagutzak trukatzeko.
Eusko Ikaskuntzak 2024an egingo duen bitzarrean parte hartuko du Topaguneak, besteak beste. Eta Euskaltzaleen Topaguneak euskararen erabileran jauzi bat egiteko sustatuko duen Aldaketaren Teoriaren prozesuaren alde egingo du Eusko Ikaskuntzak. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223501/osasunari-eman-diote-bartzelonaren-kontrako-partidaren-garaipena.htm | Kirola | Osasunari eman diote Bartzelonaren kontrako partidaren garaipena | Epaileak ontzat jo du Osasunak eginiko eskaera. Klubak argudiatu zuen Bartzelonak zigortua behar lukeen jokalari bat zelairatu zuela abenduaren 10eko partidan, Kopako final-zortzirenetan. Bartzelonak helegitea jarriko du. | Osasunari eman diote Bartzelonaren kontrako partidaren garaipena. Epaileak ontzat jo du Osasunak eginiko eskaera. Klubak argudiatu zuen Bartzelonak zigortua behar lukeen jokalari bat zelairatu zuela abenduaren 10eko partidan, Kopako final-zortzirenetan. Bartzelonak helegitea jarriko du. | Epaileak erdiz erdi irauli du markagailua, neurketa bukatu eta 55 egunera. Osasunaren eta Bartzelonaren arteko partida abenduaren 10ean jokatu zen, Sadarren, eta kanpokoek aise hartu zuten Osasuna mendean: 0-9 irabazi zuten. Kopako neurketa zen, eta, hala, Bartzelona zuzenean sailkatu zen final-laurdenetarako. Ordea, partida bukatutakoan, Osasunak salatu zuen Bartzelonak zigortua zegoen jokalari bat sartu zuela hamaikakoan: Geyse Ferreira. Jokalari horrek bere aurreko taldean jaso zuen zigorra –bi txartel hori jasotzeagatik–, Madrilen. Epaileak salaketa onartu du, eta, hala, Osasunari eman dio garaipena. Klubak atzo eman zuen erabakiaren berri, ofizialki:
Horiek horrela, Osasuna final-laurdenetarako sailkatua da oraingoz. Dena dela, Bartzelonak beste helegite bat aurkeztuko du datozen egunetan –hamar eguneko epea du horretarako–. Oraingoan, ezarritako zigorraren gainekoa izanen da helegitea: klubak Apelazio Batzordera joko du, txapelketatik kanporatu izanari kontra egiteko.
Osasunak zozketari itxaron beharko dio noren kontra arituko den argitzeko, baita Athleticek ere. Zuri-gorriek Madrili irabazita (0-1) lortu zuten txapelketan aurrera egitea.
Zozketa horretan izanen da Vila-real ere. Hain justu, Osasunaren antzera, Vila-realek ere auzitara jo ondotik erdietsi du txapelketan aurrera segitzeko aukera. Sevillaren kontra galdu zuen, 0-1. Ordea, Vila-realek salaketa jarri zuen, Sevillak Nagore Calderon zelairatu zuelako 60. minutuan; Calderon kanporatua izan zen Kopan jokatu zuen azken neurketan. Epaileak ontzat jo du salaketa. Beraz, Sevilla ere txapelketatik kanpo gelditu da. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223502/justizia-administrazioko-letraduek-greba-mugagabea-hasi-dute-gaur-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Justizia Administrazioko letraduek greba mugagabea hasi dute gaur, Hego Euskal Herrian | Soldatak igotzea eta «negoziazio kolektibo propioak» eskatzen dituzte geldialdiaren bidez. | Justizia Administrazioko letraduek greba mugagabea hasi dute gaur, Hego Euskal Herrian. Soldatak igotzea eta «negoziazio kolektibo propioak» eskatzen dituzte geldialdiaren bidez. | «Justizia geldituko dugu, gure eskuetatik ia epaitegi osoa pasatzen delako». Horrela mintzatu da Adriana Obispo EAEko Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresistaren ordezkaria greba mugagabeaz. Azaldu du urte anitz daramatzatela Espainiako Justizia Ministerioak zerbait egiteko zain, baina ez dela ezer gertatzen.
«Duela urte eta erdi aldizkako geldialdiak egiten hasi ginen, eta horiekin akordio batzuk lortu genituen Ministerioarekin. Baina inoiz ez dira bete, horregatik erabaki dugu geldialdi mugagabe bat hastea».
Bi eskakizun nagusi dituzte letraduek: soldatak igotzea eta «negoziazio kolektibo propioak» izatea. Lehenbizikoari dagokionez, Obispok dio 2009an epaileei konpetentzia batzuk kendu zizkietela, eta letraduei eman. Baina lan horiek inoiz ez dizkietela ordaindu. Gainera, funtzionario publikoak taldeka sailkatzen dira –A1, A2, B, C1 eta C2–. Obispok erran du letraduak A1 taldean daudela, eta multzo horretan gutxien kobratzen dutenak direla.
«Negoziazio kolektibo propioak» dira letraduen bigarren eskakizuna. Profesional horiek eta, aldi berean, Justizia Administrazioko bertze funtzionarioak, sindikatu jeneralistek ordezkatzen dituzte. Tartean «aurkako interesak» daudela dio Obispok: «Ministerioak gure alde eskaintzen duen guztia baztertzen dute, eta, gure ordezkaritza dutenez, ez zaigu ezer iristen».
Geldialdira letraduen hiru elkartek deitu dute: Justizia Administrazioko Letraduen Elkargo Nazionala (CNLAJ), Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresista (UPSJ) eta Justizia Administrazioaren Letraduen Elkarte Independentea (AINLAJ).
Obispok azaldu du talde horien helburua ez dela «herritarrei eta epaitegietan egunero lan egiten dutenei kalte egitea». Beren aldarrikapenak betetzea bertzerik ez dute nahi: «Ministerioaren erantzunaren zain gaude, ez du greba batzordearekin ere bildu izan nahi».
Gogoratu du, baina, geldialdiak ondorio nabarmenak izanen dituela, letraduen figura bereziki garrantzitsua delako. «Epaiketak epaileak egiten baditu ere, guk gure fede publikoarekin ziurtatu behar dugu bista modu zuzenean egin dela, aparteko gorabeherarik gabe. Guk bista hori ezin badugu onetsi, ez du eraginik eta bertan behera gelditu beharko da». Hortaz, epaiketa anitz egin gabe geldituko dira grebak dirauen bitartean, kasu jakin batzuekin zerikusia duten horiek izan ezik. Adingabeekin edo espetxeratuekin lotura dutenak, erraterako.
Justizia Ministerioaren erantzuna
Antonio Rodriguez Justiziako Estatu idazkaria greba mugagabeaz mintzatu zen, atzo. Haren erranetan, letraduek egiten duten «edozein erreklamazio lekuz kanpo dago». Azaldu zuen profesional horiek soldata igoerak izan dituztela, eta «beraien mailan hobekien kobratzen dutenak» direla. Gehitu zuen geldialdiak «motibazio politikoak» bertzerik ez dituela, eta «herriaren kontrakoa» dela. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223503/dramaturgia-izango-du-ardatz-lautan-hiru-jaialdiaren-bosgarren-aldiak.htm | Kultura | Dramaturgia izango du ardatz Lautan Hiru jaialdiaren bosgarren aldiak | Otsailaren 2an abiatuko da Lautan Hiru antzerki laburren jaialdia Bilboko Zazpikaleetan. Guztira, bederatzi ekitaldi eskainiko dituzte: sei antzezlan, solasaldi taularatu bat, irakurraldi dramatizatu bat eta Ganbila bildumaren aurkezpena. | Dramaturgia izango du ardatz Lautan Hiru jaialdiaren bosgarren aldiak. Otsailaren 2an abiatuko da Lautan Hiru antzerki laburren jaialdia Bilboko Zazpikaleetan. Guztira, bederatzi ekitaldi eskainiko dituzte: sei antzezlan, solasaldi taularatu bat, irakurraldi dramatizatu bat eta Ganbila bildumaren aurkezpena. | «Gogoberrituta eta berrikuntzaz josita» dator aurtengo Lautan Hiru: antzerki txikia, festibal handia jaialdia, Iñaki Mendizabal Euskaltzaindiko komunikazio arduradunaren hitzetan. Aurreko aldietan bezala, antzerkigintza izango da jaialdiaren muina, baina hainbat formatutan. Guztira, bederatzi ekitaldi antolatu dituzte: sei antzezlan, solasaldi taularatu bat, irakurraldi dramatizatu bat eta Ganbila bildumaren aurkezpena. Euskaltzaindiak, Bira kulturguneak, Zazpi Katu gaztetxeak eta Cafe Bar Bilbao tabernak elkarlanean antolatzen dute Lautan Hiru, eta, aurten, berrikuntza gisa, beste eragile bat gehitu zaie: AEKren Kalderapeko kulturgunea. Horiek izango dira, hain zuzen, ikuskizunak taularatzeko bost agertokiak. Gaur goizean aurkeztu dute egitasmoa, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan.
Jaialdiaren bosgarren aldia da aurtengoa. Izatez, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan antolatu zuten 2019an, eta, emaitzak ikusita, urtez urte egiteko erabakia hartu dute. Aurten, baina, egitarau murritzagoa prestatu dute. «Ekitaldi gutxiago antolatzeko erabakia hartu dugu, kalitatearen mesedetan», azaldu du Andres Urrutia euskaltzainburuak. Hala ere, hasierako helburu berberak dituzte: euskarazko antzerkia indartzea, batetik; antzerkilariei beren lanak erakusteko espazioak eskaintzea, bestetik; eta Zazpikaleetako kultur giroan eragitea, azkenik.
Bi ekoizpen propio
Otsailaren 2an izango da lehenengo emanaldia, eta datozen hiru ostegunetan egingo dituzte hurrengoak: hilaren 9an, 16an eta 23an, hain zuzen. Dramaturgia izango da, gainera, aurtengo ardatz nagusia. «Sarritan, gidoilariak ezkutuan geratzen dira, eta horiengan jarri nahi dugu arreta», adierazi du Mendizabalek.
Berrikuntza gisa, bi ekoizpen propio ere izango ditu aldi honek, lehenengoz: Dramaren komeriak deseraikitzen solasaldi taularatua eta Txizatoki bat eszenatokian antzezlana. Matxalen de Pedrok gidatuko du lehenengoa, eta Aizpea Goenagak, Jokin Oregik eta Eneritz Artetxek parte hartuko dute. «Antzerkigintzaren gakoak azalduko dituzte, modu umoretsu eta jostarian», aurreratu du Mendizabalek. Bigarren ekoizpena, berriz, Patxo Telleriak egin du: «Jaialdirako beren-beregi idatzi du gidoia».
Ekitaldiei dagokienez, askotariko egitaraua prestatu dutela aurreratu dute antolatzaileek. Horien artean egongo da, besteak beste, Cafe Bar Bilbao sariketako aurtengo sariduna: Lutxo Egiaren Hamalau antzezlanaren irakurketa dramatizatua egingo du Mikel Martinez aktoreak. Horrez gainera, aurkezpen bat ere egingo dute: Susa argitaletxeak kaleratzen duen Ganbila antzerki bildumaren inguruan arituko da Oier Guillan.
Era berean, iaz bezala, Ikusle kluba egingo dute aurten ere, EHAZE Euskal Herriko Antzerkizaleen elkartearekin batera. Ikusle talde batek Maren Basterretxearen Igaro antzezlana aztertuko du otsailaren 8an, eta emanaldia hurrengo egunean izango da, Zazpi Katu gaztetxean. Hala, antzerkizaleen bizipenez hitz egiteko espazio bat lortu nahi da.
Jaialdiko bonuak eta sarrerak bihar jarriko dira salgai, Cafe Bar Bilbaon eta Bira kulturgunean. Gainera, bonua erosi dutenen artean, Zazpikaleetan euskara eta euskal kultura sustatzeko opariak zozketatuko dira astero.
EGITARAUA:
Otsailak 2:
- 19:00etan, Txizatoki bat eszenatokian (Patxo Telleria, 40 minutu), Euskaltzaindian. - 20:00etan, Nire zigilua (Alain Lersundi, 35 minutu), Kalderapekon.
Otsailak 9:
- 19:00etan, Igaro (Maren Basterretxea, 30 minutu), Zazpi Katu gaztetxean. - 20:00etan, Zuri (Goitibera konpainia: Gaizka Chamizo, Saioa Iribarren, Ander Basaldua; 30 minutu), Bira kulturgunean.
Otsailak 16:
- 19:00etan, Dramaren komeriak deseraikitzen solasaldi eszenaratua (Jokin Oregi, Aizpea Goenaga eta Eneritz Artetxe; 50 minutu), Euskaltzaindian. - 20:00etan, Hamalau obraren irakurketa dramatizatua (Mikel Martinez, 20 minutu), Cafe Bar Bilbaon.
Otsailak 23:
- 19:00etan, Raska Nazka (Aitor Vinagret, 25 minutu), Euskaltzaindian. - 19:30ean, Ganbila bildumaren aurkezpena (Oier Guillan), Euskaltzaindian. - 20:30ean, Daisy Crazy (Pez Limbo konpainia: Josune Velez de Mendizabal eta Ane Gebara), Bira kulturgunean. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223504/euskalgintzatik-laquoaparte-xamarraquo-daudenekin-adostasunak-landuko-ditu-kontseiluak.htm | Gizartea | Euskalgintzatik «aparte xamar» daudenekin adostasunak landuko ditu Kontseiluak | Epaitegiek hizkuntza eskubideen aurka emandako ebazpenei aurre egiteko protokolo bat prestatzen ari direla aurreratu du Idurre Eskisabelek. | Euskalgintzatik «aparte xamar» daudenekin adostasunak landuko ditu Kontseiluak. Epaitegiek hizkuntza eskubideen aurka emandako ebazpenei aurre egiteko protokolo bat prestatzen ari direla aurreratu du Idurre Eskisabelek. | Geroz eta eragile sozial zein norbanako gehiago euskararen biziberritze prozesuarekin engaia daitezen ahaleginduko da Euskalgintzaren Kontseilua aurten, Idurre Eskisabel idazkari nagusiak aurreratu duenez. Iragan berri den urtearen errepasoa egin du Kontseiluak Bilbon, eta hasi berri den honetan langai izango dituenak aurkeztu ditu. Euskararen normalizazioan irabazitakoa «bizikidetzaren», «berdintasunaren» eta «demokraziaren» mesedetan izango dela nabarmendu du Eskisabelek.
Batuz Aldatu adostasun soziala are zabalagoa egitea izango da nagusietako bat, eta, horretarako, Kontseiluak lehentasunezkotzat jo du «beren burua euskalgintzatik eta euskaratik aparte xamar ikusten duten eragile eta norbanakoekin» lan egitea; azaltzeko, batetik, «euskararen normalizazioa eta biziberritze prozesua zer den eta nola lotzen den kohesio eta justizia sozialarekin», eta, bestetik, haiei entzun eta «adostasun puntuak bilatzeko eta lantzeko». Izan ere, Eskisabelek azpimarratu du adostasunak ez direla «berez» sortzen, baizik eta «landu eta josi» egiten direla. «Adostasun horien oinarria izan behar da ulertzea eta onartzea euskararen normalizazioaz eta biziberritzeaz ari garenean ez garela ari abstraktuan hizkuntza baten egoeraz edo iraupenaz, baizik eta milaka euskal herritarren oinarrizko eskubideetako batez ari garela». Are, nabarmendu du «euskararen normalizazioan irabazitakoa» ez dela soilik euskaldunen eta euskaltzaleen mesedetan izango: «Bizikidetzan eta berdintasunean sakontzea ekarriko du, eta, azken buruan, demokrazian sakontzea».
Ikusi gehiago: Arkautik B2 maila egiaztatu ez zuten udaltzain hautagaiak hartu beharko ditu
Eskubideak bermatzeko, baina, hizkuntza politikan «jauzi bat» egiteko beharra dagoela berretsi du. Are, egungo dinamika globalei erreparatu die, euskarak horietan duen tokia aztertzeko: «Ikusten ari gara mundu osoan gertatzen ari diren aldaketa ekonomiko, sozial, politiko eta kulturalak gero eta azkarrago doazela, eta aldaketa horiek guztiek eragiten dute guk norbanako zein kolektibitate gisa hizkuntzekin dauzkagun harremanetan. Diglosia jada ez da bakarrik frantsesarekin edo gaztelaniarekin, baizik eta ingelesarekin ere bai, belaunaldi berrientzat egiazko hizkuntza bat baita mundu osoan». Hori dela eta, uste du orain arteko hizkuntza politikak ez direla aski: «Europako hizkuntza handiak eta estatu hizkuntzak inbertsio handiak egiten ari dira, hain zuzen, ingelesaren hegemonia horri aurre egiteko, batez ere ikus-entzunezkoetan eta entretenimenduan hizkuntzaren kapital sinbolikoa biderkatzeko. Testuinguru horretan, gurea bezalako hizkuntza gutxitu batek are zailtasun handiagoak ditu, eta, beraz, baliabide handiagoak ere behar ditu. Horregatik diogu euskarak jauzi bat behar duela, XXII. mendera bizirik eta noranahiko eraman nahi badugu behintzat».
Bestelakoan, dagoeneko martxan diren egitasmoak lantzen eta horietan aurrerapausoak ematen saiatuko da Kontseilua. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, esaterako, «Hezkuntza Legean edota administrazioan euskararen erabilera arautzeko dekretuan eragiten». Nafarroan, berriz, euskararen ofizialtasunaren aldarrikapena «ardatzean jartzen» ahaleginduko da, eta, bestalde, PAI ingelesez ikasteko programaren bidez «euskarak eta euskal hiztunek jasaten duten bazterkeria eteten». Hezkuntzari lotutako auziak izango dira lehentasun Ipar Euskal Herrian ere: ikasleek bigarren ziklo amaierako eta batxiler bukaerako azterketak euskaraz egin ahal izatea eta murgiltze eredua «zabaltzeko eta sendotzeko eragozpenei» aurre egitea.
Bigarren lan lerroa, ez premia gutxiagokoa, «euskararen kontrako oldarraldi judizialari aurre egitea» izango du Kontseiluak. Hizkuntza eskubideen kontra Irunen (Gipuzkoa), Laudion (Araba), Barakaldon (Bizkaia) eta beste hainbat lekutan izan diren ebazpen judizialen harira, Eskisabelek «oso larritzat» jo du «auzitegietatik politika egitea»: «Epai bakoitzak baditu bere berezitasunak, argudio diferenteak, baina komunak kezkatzen gaitu: auzitan jartzen dituzte euskara normalizatzeko eta biziberritzeko araugintza eta horren inguruan gizarteak lortutako adostasuna ».
Hartara, «eragiteko formuletan pentsatu» nahi du Kontseiluak, eta Eskisabelek aurreratu du protokolo bat prestatzen ari direla halako «erasoei» aurre egiteko: «Ahalik eta adostasun eta bateratasun zabalenaz landu nahi dugu; euskalgintzako eragileak, arlo sozialekoak, politikokoak, instituzioetakoak... nahiko genituzke». Azaldu du Emakumeen Mundu Martxak hilketa matxisten aurka mobilizatzeko darabilen protokoloa hartu dutela eredutzat: «Eskubide urraketen harira haserrea adieraztea ona da batzuetan; zerbaiten abiaburu izan daiteke. Feminismoak irakatsi digu ahalduntzeko balio duela, elkartzeko, beste zerbait proposatzeko». Alde horretatik, Barakaldon gertatutakoa «oso interesgarria» izan dela nabarmendu du: «Erantzuna oso bertatik sortu da: euskara taldeak sentitu zuen zerbait, baina ez zen bere baitan geratu, baizik eta bilera ireki bat egin zuen, beste hainbat elkartetako jendea batu zen, elkarretaratzean udalbatzak ere parte hartu zuen... Horrek mamitzen du zerbait».
Adostasunak lortzeko gai
Abendura arte idazkari nagusi karguan egon den Paul Bilbaok egin du iazko urtearen laburpena. Batuz Aldatu egitasmoaren bidez egindako urratsak nabarmendu ditu, eta adibidetzat jarri du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen eztabaidan egindako lanketa. «Euskalgintzan gai izan gara beste auzi batzuetan desadostasun handiak dituzten eragileak proposamen jakin baten inguruan biltzeko: euskarazko eredua orokortzea», adierazi du. Euskarak legean izan beharreko lekuaz ez dago eurek egindakoa baino «adostasun sozial handiagorik», Bilbaok nabarmendu duenez, eta, hortaz, «ezin da legetik kanpo utzi».
Baina beste arlo batzuetan ere lortu dituzte adostasunak, eta gogora ekarri du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioan euskararen erabilera arautuko duen dekretuaren harira, gehiengo sindikalarekin batera aurkeztutako proposamena —hamabost urtean administrazioa euskalduntzeko neurri sorta bat aurkeztu zuten Kontseiluak, ELAk eta LABek—.
Bestalde, euskararen alde «plazak eta kaleak hartzeko urtea» ere izan zen iazkoa, Bilbaok gogora ekarri duenez: «Herritarrek kaleak bete dituzte bidegabekeriak salatzeko Iruñean, Laudion, Bilbon, Tuteran, Baionan; hamaika egunez Euskal Herria korrika ibili zen hitzetatik ekintzetarako jauzia egin behar dela aldarrikatuz; eta Euskaraldian milaka ahobizi eta belarriprest izan dira beste behin. Pandemia joan da, eta berriro aurkitu dugu herri gogo bizia». |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223505/jaurlaritzak-baztertu-egin-du-iritzi-azterlanen-zentro-bat-sortzeko-lege-proposamena.htm | Politika | Jaurlaritzak baztertu egin du Iritzi Azterlanen Zentro bat sortzeko lege proposamena | EH Bilduk aurkeztu zuen lege proposamena, egun Prospekzio Soziologikoen Kabinetea lehendakariaren konfiantzazko kargudun batek zuzentzen duelako, eta «irizpide eta interes politikoei lotuta» dagoela argudiatuta. | Jaurlaritzak baztertu egin du Iritzi Azterlanen Zentro bat sortzeko lege proposamena. EH Bilduk aurkeztu zuen lege proposamena, egun Prospekzio Soziologikoen Kabinetea lehendakariaren konfiantzazko kargudun batek zuzentzen duelako, eta «irizpide eta interes politikoei lotuta» dagoela argudiatuta. | Iritzi Azterlanen Zentro bat sortzeko EH Bilduk aurkeztutako lege proposamenak ez du aurrera egingo, Eusko Jaurlaritzak baztertu egin duelako proposamen hori. Bi argudio nagusi eman ditu Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren eledunak: batetik, Prospekzio Soziologikoen Kabinete bat badagoelako; eta, bestetik, «objektiboak, profesionalak eta teknikoak» diren irizpideak betetzen dituelako. Esan du kontratazioak publikoak direla eta garden esleitzen direla.
Zupiriaren irudiko, gizartearen egoerari eta bilakaerari buruzko lan informatibo hori egiten du egun indarrean den kabineteak. Eta berretsi du informazio guztia datu basean dagoela denen eskura. Lan hori pertsona zailduek egiten dutela gaineratu du: «Haien independentzia, profesionaltasuna, objektibotasuna eta neutraltasuna egiaztatua dago». Zupiriaren esanetan, onespen publiko bat badu gizartean, eta horregatik uste dute ez dela beharrezkoa beste egitura bat sortzea.
EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak aurkeztu zuen Iritzi Azterlanen Zentroa sortzeko proposamena urtarrilaren 11n. «Hamabost urteren ondoren, Prospekzio Soziologikoen Kabinetea lehendakariaren konfiantzazko kargudun batek zuzentzen du gaur egun ere, eta Urkulluren gobernuaren irizpide eta interes politikoei lotuta dago», haren esanetan.
Koalizio subiranistaren arabera, «ukaezina» da gizarte zientziek errealitatean eragiten dutela, eta litekeena dela inkestek «iritzia sortzeko eta joerak markatzeko» balio izatea. «Erraza da ikustea unean uneko gobernuek tentazioa izan dezaketela inkesta horiek euren interes politikoen arabera erabiltzeko», esan zuen Estarronak; «horregatik da hain garrantzitsua Prospekzio Soziologikoen Kabineteetan autonomia osoa, neutraltasuna, gardentasuna eta objektibotasuna bermatzea, Gobernuaren gidalerro eta interes politikoetatik urrun».
Hain zuzen, Gizaker eta Ikerfel iritzi-azterketa enpresak dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeen inkesta eskaeren onuradun nagusiak; eta Eusko Jaurlaritzari, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiei eta EITBri dagokienez, onuradun bakarrak, 2022an eskatu dituzten hauteskundeei buruzko inkestak aintzat hartuz gero. Azken urteetako errealitatea baizik ez du berretsi joan berri den urteak. Soziometroak eta EITB Focus galdeketak egiteko bederatzi inkesta eskatu dituzte Gasteizko gobernuak, hiru aldundiek eta EITBk, eta horiek guztiak Gizakerrek eta Ikerfelek egin dituzte. Besteak beste, Gizaker iritzi azterketen sektoreko bazkide zuzendaria Jon Urresti da, EAJko militante ezaguna eta Vital fundazioko presidentea, jeltzaleen proposamenez. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223507/arana-klinikaren-polemika-amaitzera-konprometitu-da-jaurlaritza.htm | Politika | Arana klinikaren polemika amaitzera konprometitu da Jaurlaritza | Migrazio gaietan lan egiteko «konpromisoa» dutela azaldu du Bingen Zupiriak. | Arana klinikaren polemika amaitzera konprometitu da Jaurlaritza. Migrazio gaietan lan egiteko «konpromisoa» dutela azaldu du Bingen Zupiriak. | «Migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak dira, eta berak hartuko ditu erabakiak. Guk elkarrizketa eskatuko dugu». Horrela mintzatu da Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Espainiako Gobernuak Gasteizen egin nahi duen nazioarteko babeserako harrera zentroari buruz. Azaldu du Arana klinikaren inguruan sortutako eztabaida amaitzeko konpromisoa hartu dutela Jaurlaritzako kideek. «Erakunde askoren arteko lana behar da gai honi erantzuteko. Elkarrizketa, koordinazioa eta lankidetza beharrezkoak dira».
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak migrazio arloko eskumenak eskatu dizkio Madrili
Nabarmendu du migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak badira ere zenbait politika Eusko Jaurlaritzak kudeatu behar izaten dituela. Horrek instituzioen arteko «etengabeko elkarrizketa» eskatzen du, «momentu honetan gertatzen ez den zerbait». Hala ere, Jaurlaritzak migrazio gaien gainean lan egiteko «konpromisoa» duela erran du Zupiriak, eta neurriak hartu dituztela: «Kontziente gara migrazio prozesuek eragiten dituzten zailtasunez, iheslarien egoeraz edo bakarrik heltzen diren adingabeen mugimenduaz».
Jonan Fernandez Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak, berriz, azaldu du 2018an gertatu zen migrazio fenomeno bati erantzuten parte hartu zuela. Urte horren bigarren erdian 6.000 lagun inguru Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gelditu ziren denbora tarte batez, Frantziara edo Europako bertze herrialde batzuetara joan baino lehenago. Fenomeno horri erantzun nahian, pertsona horiei aterpea bilatzen hasi zen Jaurlaritza. Arana klinika erabiltzeko baimena eskatu bazuten ere, azkenean ez zuten erabili.
«Banakako arreta»
Arana klinikako lekuak murriztea eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako bertze eremuetan baliabide gehiago jartzea proposatu du Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordeak. «Uste dugu hurbileko zerbitzu baterako, banakako arreta baterako eta integrazio prozesu baterako, tamaina ere garrantzitsua dela. Eta, gure ustez, 350 tokiko zentro bat ez da orain arte Espainiarekin partekatu dugun eredua».
Amilibiak azaldu du egoera ikusita, egokiagoa zaiola Oñatin, Tolosan (Gipuzkoa) eta Berrizen (Bizkaia) gune gehiago irekitzea, «eskariari aurre egiteko». Hala, uste du «koherentea» dela Arana klinikako proiektua mantentzea, betiere leku gutxiagorekin eta bertze lekuetan gune gehiago ezarriz gero. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223508/lab-laquolan-heriotzen-erdiak-eragotzi-zitezkeen-oinarrizko-prebentzio-neurriekinraquo.htm | Ekonomia | LAB: «Lan heriotzen erdiak eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin» | Sindikatuaren txostenaren arabera, iaz 69 izan ziren lanean hildakoak. Basogintza lanen arriskua nabarmendu dute. | LAB: «Lan heriotzen erdiak eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin». Sindikatuaren txostenaren arabera, iaz 69 izan ziren lanean hildakoak. Basogintza lanen arriskua nabarmendu dute. | 69 langile hil ziren iaz Euskal Herrian beren lanpostuan. 2021ean baino bat gehiago izan ziren, eta 2020an baino lau gutxiago. Gauzak hala, guztira 530 lagun hil dira lanean azken hamarkadan. LAB sindikatuak urtero egiten duen lan istripuen inguruko txostenaren kopuru nagusia da. Garbiñe Aranburu koordinatzaile nagusiak, baina, beste ondorio bat nabarmendu du: «Heriotzen erdiak baino gehiago eragotzi zitezkeen oinarrizko prebentzio neurriekin, baina ez dira hartzen». Alde horretatik, salatu du erakunde publikoek eta enpresek borondate urria dutela prebentzioan sakontzeko.
Sektorekako galbahea eginez gero, industria izan zen hildako gehien izan zituen sektorea (22 hildako, %31,8), eraikuntzaren (20 hildako, %28,9) eta garraioaren (bederatzi hildako, %13) aurretik. Laugarren postuan dago basogintza, lau hildakorekin, baina, proportzioa kontuan hartuz gero, hildako gehien duen sektorea da. Sindikatuaren arabera, Euskal Herrian mila langile inguru aritzen dira mendi basogintzan; ondorioz, hiltzeko arriskua eraikuntzan baino hamabost aldiz handiagoa da, Inko Iriarte sindikatuko lan osasun arduradunak azaldu duenez.
Eraikuntza da proportzionalki hildako gehien dituzten sektoreetan bigarrena, eta hor erorikoak izaten dira arrazoi nagusia. Iaz, 11 izan ziren altuera batetiktik erorita hildako langileak. Kolpe eta harrapaketen erruz hildakoak, berriz, hemezortzi izan ziren: gehienak, industrian. «Industriako prebentzio neurriak oso ondo zehaztuta daude, baina lantoki gehienetan ez dira betetzen», salatu du Aranburuk. Kontratu motari dagokionez, gutxienez sei ziren azpikontrataturiko langileak.
Heriotzen %33, 23 guztira, istripu ez-traumatikoen ondorioz gertatu ziren. Iriartek nabarmendu du garraio sektorean batezbesteko hori bi aldiz handiagoa dela. «Bederatzik hildakoetatik sei izan ziren ez-traumatikoak, gehienak arazo kardiobaskularren ondorioz», aletu du. Sindikatuaren ustez, hori ez da kasualitatea, eta ondorioztatu du sektoreko lan baldintzek bizimodu osasuntsua egiteko aukera eragozten dutela. Alde horretatik, hiru dira arrisku faktore nagusiak: estresa, lanaldi luzeak eta jardun sedentarioa.
Heriotza ez-traumatikoen haritik, LABen kalkuluen arabera, 276 inguru izan ziren laneko gaixotasunen ondorioz hildakoak. Kalkulu bat da; izan ere, Nazioarteko Osasun Erakundearen arabera, laneko gaixotasunek eragindako heriotzak halako lau eragiten dituzte. Aranburuk salatu du kalkuluak egin behar izaten dituztela, erakundeek ez baitituzte benetako datuak biltzen: «Errealitate bat ezkutatzeko borondatea dago atzean».
Jatorria lanean duten gaixotasunak diagnostikatzen direnak baino askoz gehiago direla salatu du, eta emakumeen dute rolik okerrena: «Lan errepikakorrek edota zaintza lanek osasunean duten eragin gehiena pairatzen dutelako”. Prebentzio faltaren arazoan sakonduz, lan ikuskarien gabezia handia aipatu du Aranburuk. Era berean, azaldu du ez dagoela «inolako neurririk» zigortuak izan diren enpresentzat. «Zigorgabe nabaritzen dute euren burua. Prebentzio neurrietan ez inbertitzea irabazi iturri bihurtu da patronalarentzat».
Azkenik, oso kritikoa izan da mutualitateen rolarekin. «Osasun zerbitzuak pribatizatzen ari direla esaten dugu orain. Lan osasunean, aspaldi hasi zen prozesu hori». Mutualitateei botere handiegia eman zaiela salatu du Aranburuk, eta haien lehentasuna ez dela laneko osasuna zaintzea, «kostuak murriztea baizik». Sindikatuak argi du langileak osasun publikoan artatu beharko liratekeela. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223509/myanmarko-militarren-kontrako-kereila-bat-aurkeztu-dute-estatu-kolpe-osteko-delituengatik.htm | Mundua | Myanmarko militarren kontrako kereila bat aurkeztu dute estatu kolpe osteko delituengatik | Fortify Rights GKEa eta hamasei zibil dira salatzaileak, eta, horien arabera, soldaduek genozidioa, gerra krimenak eta gizateriaren kontrako krimenak egin dituzte. Justizia unibertsala baliatzea nahi dute auzia ikertu eta epaitu ahal izateko, Alemanian aurkeztu baitute salaketa. | Myanmarko militarren kontrako kereila bat aurkeztu dute estatu kolpe osteko delituengatik. Fortify Rights GKEa eta hamasei zibil dira salatzaileak, eta, horien arabera, soldaduek genozidioa, gerra krimenak eta gizateriaren kontrako krimenak egin dituzte. Justizia unibertsala baliatzea nahi dute auzia ikertu eta epaitu ahal izateko, Alemanian aurkeztu baitute salaketa. | Myanmarko soldaduen gehiegikeriak jasan dituzten hamasei zibilek, Fortify Rights GKE gobernuz kanpoko erakundearekin batera, kereila bat aurkeztu dute Alemanian, militar horien kontra. Genozidioa, gerra krimenak eta gizateriaren kontrako krimenak leporatzen dizkiete, 2021eko otsailaren 1eko estatu kolpearen ondorengo ustezko delituengatik, eta rohingya etnia musulmanaren kontrako jazarpenagatik.
«Salaketa honek ebidentzia berriak aurkezten ditu, zera frogatzen dutenak: Myanmarko armadak sistematikoki hil, bortxatu, torturatu, kartzelatu eta desagerrarazi duela jendea, bestelako hainbat ekintza ere egin dituela, eta horiek genozidiotzat, gizateriaren kontrako krimentzat eta gerra krimentzat jo daitezkeela, Alemaniako legedia urratzen baitute», azaldu du Matthew Smithek, Fortify Rightseko zuzendari exekutiboak.
Salatzaileen asmoa da Alemaniak justizia unibertsal kontzeptua erabiltzea; hau da, jatorrizkoa ez den herrialde batean ikertzea eta epaitzea gerra krimenez akusaturikoak. Iazko urtarrilean, esaterako, hori bera erabili zuen tortura leporatu zioten Siriako armadako goi buruzagi bat zigortzeko; eta, lehenago, gauza bera egin zuen Estatu Islamikoko jihadistekin.
Horregatik, Myanmarkoaren kasuan, Smithek uste du Alemaniak «serioski» hartuko duela haien kereila ere: «Kontuan harturik Myanmarko junta militarra erregimen terrorista bat eta paria global bat dela, ez dugu espero oztopo politiko nabarmenik kasu honen inguruan ikerketa bat irekitzeko orduan».
Bizirik atera diren zibilei egindako elkarrizketak, filtraturiko dokumentuak, desertatu duten Myanmarko soldaduek eta poliziek emandako informazioa, eta Nazio Batuen Erakundeak eta beste hainbat erakundek egindako ikerketen edukiak biltzen ditu Alemanian aurkezturiko kereilak.
Salatzaileetako bat 35 urteko emakume bat da. Komunikatu batean adierazi duenez, Myanmarko junta militarra jotzen du senarraren desagertzearen erruduntzat: «Oraindik haserre nago soldaduekin. Ez gaituzte pertsona gisa hartzen; animalia edo objektu gisa ikusten gaituzte». Kereila aurkeztu duten beste zibiletako batek herrialdetik ihes egin behar izan zuen, eta Alemanian bizi da egun; haren iritziz, Myanmarko armadaren «inpunitatea amaiarazteko garaia» da.
Onartuz gero, hirugarren ikerketa
Alemaniako Fiskaltzak ikerketa bat abiatuko balu, Myanmarko armadaren kontrako hirugarrena izango litzateke, eta lehena estatu kolpearen osteko gertakariengatik; oraingoz, Nazioarteko Justizia Auzitegia militar horiek ikertzen ari da rohingyen kontrako ustezko genozidioagatik, eta Nazioarteko Zigor Auzitegia eta Argentina, etnia musulman horren kontrako hainbat deliturengatik —besteak beste, gerra krimenengatik—.
Hain justu, armadaren estatu kolpearen bigarren urteurrenerako egun gutxi falta diren honetan eman dute kereilaren berri. AAPP Preso Politikoei Laguntzeko Elkartearen arabera, militarrek gutxienez 2.750 lagun hil dituzte 2021eko otsailetik, eta beste 17.400 pertsona atxilotu dituzte.
Estatu kolpearen aurretik agintean zeuden politikari askori ere jazarri zaizkie. Aung San Suu Kyi Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel sariduna (1991), esaterako, 33 urteko kartzelaldira zigortu dute. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223510/arkautik-b2-maila-egiaztatu-ez-zuten-udaltzain-hautagaiak-hartu-beharko-ditu.htm | Gizartea | Arkautik B2 maila egiaztatu ez zuten udaltzain hautagaiak hartu beharko ditu | Gasteizko Administrazio Auzitegiak UGTren helegitea onartu du, eta berretsi egin du irailean emandako sententzia. Arkautiko akademiari bi hilabeteko epea eman dio euskara maila egiaztatu ez zuten hautagaiak berriz hartzeko. | Arkautik B2 maila egiaztatu ez zuten udaltzain hautagaiak hartu beharko ditu. Gasteizko Administrazio Auzitegiak UGTren helegitea onartu du, eta berretsi egin du irailean emandako sententzia. Arkautiko akademiari bi hilabeteko epea eman dio euskara maila egiaztatu ez zuten hautagaiak berriz hartzeko. | Sententzia irmoa da: Gasteizko Administrazio Auzitegiak Arkautiko akademia behartu du berriz hartzera bere momentuan euskarazko B2 maila ez egiaztatzeagatik lan poltsatik kanpo utzitako hautagaiak. Irailean hartu zuen erabakia auzitegiak, UGT sindikatuak lan poltsari helegitea jarri ondotik, eta orain irmoa da sententzia. UGTk adierazi duenez, administrazioak ez dio helegiterik jarri.
UGTk helegitean argudiatu zuen 2021ean egindako deialdi publikoak «diskriminatu» egin zituela euskarazko B2 maila aurkezterik izan ez zutenak, uste baitu, herritarrei euren hizkuntzan zerbitzua eskaintzeko gai ez diren arren, gaituta daudela «zenbait lanpostu» betetzeko. Auzitegiak arrazoia eman dio sindikatuari, eta adierazi du «diskriminaziozko tratua» jaso zutela eskatutako euskara maila egiaztatu ez zutenek.
Ikusi gehiago: Kontseiluak aurreratu du egitasmo bat prestatzen ari direla epaitegiak hizkuntza eskubideen aurka ematen ari diren ebazpenei aurre egiteko
Horrenbestez, auzitegiak Arkautiko akademiari agindu judizial bat igorri dio, eta sententzia gauzatu dezan eskatu. Bi hilabeteko epea eman dio arrazoi horrengatik lan poltsatik kanpo geratutakoak berriz hartzeko. «Ez du zentzurik gaztelaniadun herrietan lan egiten amaituko duten hautagaiak kanpoan uztea euskara maila altua egiaztatu ez dutelako», adierazi du Jose Luis Ahedo UGTko kideak. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223512/gipuzkoako-onkologikoko-garbitzaileek-hogei-eguneko-greba-hasiko-dute-astelehenean.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileek hogei eguneko greba hasiko dute astelehenean | Onkologikoak Ilunion enpresa du azpikontratatua garbiketa lanetarako. Gipuzkoako kale garbitzaileek baino %25 gutxiago irabazten dutela diote. | Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileek hogei eguneko greba hasiko dute astelehenean. Onkologikoak Ilunion enpresa du azpikontratatua garbiketa lanetarako. Gipuzkoako kale garbitzaileek baino %25 gutxiago irabazten dutela diote. | Hogei langile inguru arduratzen dira Gipuzkoako Onkologikoa garbitzeaz, eta hogei eguneko greba antolatzea erabaki dute, datorren astelehenetik aurrera. ELA sindikatuak adierazi duenaren arabera, ia denak emakumeak diren talde horrek %25 gutxiago irabazten du Gipuzkoako kale garbitzaileek baino —gizonezkoak gehienak—. Sindikatuaren datuek diote urtean 20.000 euro inguru irabazten dituztela Onkologikoko garbitzaileek, eta 25.000 euro inguru, berriz, kale garbitzaileek. ELAk salatu du sistema kapitalistak ez diela «balio bera ematen» emakumeen lanari eta gizonenari.
Langileek lantokiko hitzarmen propioa negoziatzeko erabakia hartu zuten, baina, ELAren arabera, Ilunion enpresak hiru aldiz «errefusatu» du sindikatuaren bilera proposamena; horregatik jo dute grebara. Hogei eguneko greba antolatzea erabaki dute, urtarrilaren 30ean hasita, astelehenean. Langileek adierazi dute Onkologikoaren zuzendaritzari ere bilera bat egiteko eskatu zaiola egoerari buruz hitz egiteko, baina horiek ere «baztertu» egin dute elkartzea. Hogei langile inguruk garbitzen dute Gipuzkoako Onkologikoa. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223513/everything-everywhere-all-at-once-k-oscarretarako-11-izendapen-lortu-ditu.htm | Kultura | 'Everything Everywhere All at Once'-k Oscarretarako 11 izendapen lortu ditu | 'Im Westen nichts Neues' ekoizpen alemaniarrak bederatzi sari jasotzeko aukera du, tartean filmik onenarena eta nazioarteko filmik onenarena. 'The Banshees of Inisherin'-ek beste horrenbeste izendapen jaso ditu. Martxoaren 13an banatuko dituzte sariak, Los Angeleseko Dolby antzokian (AEB). | 'Everything Everywhere All at Once'-k Oscarretarako 11 izendapen lortu ditu. 'Im Westen nichts Neues' ekoizpen alemaniarrak bederatzi sari jasotzeko aukera du, tartean filmik onenarena eta nazioarteko filmik onenarena. 'The Banshees of Inisherin'-ek beste horrenbeste izendapen jaso ditu. Martxoaren 13an banatuko dituzte sariak, Los Angeleseko Dolby antzokian (AEB). | Dan Kwan eta Daniel Scheinertek zuzendutako Everything Everywhere All at Once filmak eskuratu ditu Oscarretarako izendapen gehien: 11. Film onenaren eta zuzendari onenaren saria jasotzeko hautagaia da, eta beste bederatzi ataletan ere izendatu dute: aktore onena (Michelle Yeoh), taldeko gizonezko aktore onena (Ke Huy Quan), taldeko emakumezko aktore onena (Jamie Lee Curtis eta Stephanie Hsu), jatorrizko gidoi onena (Dan Kwan eta Daniel Scheinert), muntaketa onena (Paul Rogers), soinu banda onena (Son Lux), kantu onena (Ryan Lott, David Byrne, Mitski) eta jantziteria onena (Shirley Kurata).
Everything Everywhere All at Once ondo kokatuta zegoen aurretik ere, eta ez da ezusteko handia izan jaso duen izendapen mordoa. Bestelakoa da, ordea, Im Westen nichts Neues (Edward Berger) Alemaniako filmaren kasua. Erich Maria Remarqueren gerraren aurkako nobela klasikoaren egokitzapenak bederatzi izendapen jaso ditu, eta, nazioarteko film onenaren saria ez ezik, pelikula onenarena ere jasotzeko hautagaia izango da. Gidoi egokituaren, argazkiaren, soinu bandaren, ekoizpen diseinuaren, makillajearen, soinuaren eta ikusizko efektuen kategorietan ere izendatu dute Bergerren filma.
Izendapen gehien lortu duten hiru filmen artean dago The Banshees of Inisherin ere, Martin McDonaghek idatzi eta zuzendu duen komedia dramatikoa. Bederatzi eskuratu ditu, eta horietatik zazpi atal nagusietakoak dira. Film, zuzendari eta gidoi onenaren kategorietan dago izendatuta, eta interpretazioko lau sari ere jasotzeko aukera du. Colin Farrell aktorerik onenaren atalean izendatu dute; Brendan Gleeson eta Barry Keoghan, taldeko gizonezko aktorerik onenarenean; eta Kerry Condon, taldeko emakumezko aktorerik onenaren kategorian. Muntaketa eta soinu banda onenaren sariak ere irabaz ditzake The Banshees of Inisherin-ek.
Hiru horiez gain, honako hauek dira film onenaren saria eskuratu dezaketen lanak: Avatar: The Way of Water (James Cameron), Elvis (Baz Luhrmann), The Fabelmans (Steven Spielberg), TÁR (Todd Field), Top Gun: Maverick (Joseph Kosinski), Triangle of Sadness (Ruben Ostlund) eta Women Talking (Sarah Polley).
Zuzendari onenaren sarirako izendatu dituzten bost zinemagileak filmik onenaren kategoriako hautagaiak ere badira: Martin McDonagh, Dan Kwan eta Daniel Scheinert, Steven Spielberg, Todd Field eta Ruben Ostlund. Horien artean Spielbergen izena nabarmentzen da berriro ere, zuzendaririk onenaren saria jasotzeko hautagai izendatzen duten bederatzigarren aldia baita aurtengoa —iaz West Side Story-rekin egon zen izendatuta—. Bitan jaso du garaikur preziatua: 1994an, Schindler's List-ekin, eta 1999an, Saving Private Ryan-ekin. The Fabelmans pelikula autobiografikoa du Spielbergek eta zuzendari onenaren Urrezko Globoa eman zion dramaren kategorian. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223514/etxaldek-12-milioi-euro-behar-ditu-zortzi-etxebizitza-merkatu-espekulatibotik-ateratzeko.htm | Gizartea | Etxaldek 1,2 milioi euro behar ditu zortzi etxebizitza «merkatu espekulatibotik» ateratzeko | Bokalen daude etxebizitzak. Kudeaketa berritzaile baten bidez, «merkatu espekulatibotik» atera nahi ditu sozietate kooperatibo horrek. Martxoaren 31ra arte dute diru guztia biltzeko. | Etxaldek 1,2 milioi euro behar ditu zortzi etxebizitza «merkatu espekulatibotik» ateratzeko. Bokalen daude etxebizitzak. Kudeaketa berritzaile baten bidez, «merkatu espekulatibotik» atera nahi ditu sozietate kooperatibo horrek. Martxoaren 31ra arte dute diru guztia biltzeko. | Etxalde sozietate kooperatiboak zortzi etxebizitza erosi nahi ditu Bokalen (Lapurdi), horiek «merkatu espekulatibotik» ateratzeko. Horretarako, 1.270.000 euro bildu behar ditu, eta herritarrei diru bilketa handi baterako deia zabaldu die. Etxalderen xedea da zortzi etxebizitza horien jabetza eskuratzea. Ondotik, gozamena, hau da, ondasuna erabiltzeko bidean, erdi prezioan saltzea da asmoa. Gaur egun, etxebizitza sozial pribatuak dira, eta zortzi familia alokairuan daude etxebizitza horietan. Kooperatiba haiekin bildu da, Beñat Etxebest Etxaldeko lehendakariak azaldu duenez: «Oraingoz alokatzaileak ez dira guztiz konbentzituak proiektuarekin, baina gure lana izango da frogatzea haientzako abantailak besterik ez direla». Martxoaren 31ra arte dute diru guztia biltzeko.
Izan ere, kooperatibak, pertsona juridiko gisa, etxebizitzen jabetza soila atxiki nahi du, behin betiko etxebizitza merkatutik ateratzeko. «Erosiz gero, biztanleriaren jabetza bilakatuko da», adierazi du Etxebestek. Gozamenaren jabe berriak hasierako erosketa prezio erdiagatik biziko dira etxeetan. Hau da, Bokaleko 57 metro karratu inguruko etxebizitza bat 85.000 euroan eskuratuko lukete. Haien ondorengoei herentzia transmititzeko aukera atxikiko dute, erositako prezioaren %10ean. Gozamena berriz saltzeko aukera ere izango dute. Gozamendunek ekarpen bat egin beharko dute hilabetero, Etxalderen garapenerako, eta Bokaleko etxe horietan hilabetean 205 eurokoa izanen da ekarpen hori. Diru horrek «autofinantzaketarako» modua egingo du, ondoko etxebizitzak erosteko, adibidez, eta Etxalderen ekarpena handituko luke horrek.
Proiektuak aurrera egin dezan, Etxaldek laguntza eskatu die herritarrei. Laguntzeko hainbat bide proposatu ditu kooperatibak: sozietate kooperatiboaren kide bilakatuta, denbora edo dirua eskainita, edota gozamendun bat lagunduta. Eskaintzak ez diren ekarpenak itzuliak izango direla ziurtatu du kooperatibak. Erdia gozamenaren salmenta bidez itzuliko da, zazpi urtean. Beste erdia, berriz, gozamendunek hilabetero egiten duten ekarpenaren bidez itzuliko da, 35 urtean.
Ez jabe, ez alokatzaile, denak biztanle lelopean, kudeaketa berritzaile bati hasiera emango dio Etxaldek. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223515/gaztelubide-elkarteko-danbor-nagusiak-argazkilari-bati-eraso-zion-banderaren-igoeran.htm | Bizigiro | Gaztelubide elkarteko danbor nagusiak argazkilari bati eraso zion banderaren igoeran | Gaztelubide elkarteko danbor nagusiak argazkilari bati eraso zion banderaren igoeran. | San Sebastian eguneko bandera igoeran ez zen dena festa izan. EITBk emandako irudietan ikusi zen moduan, tentsio une bat izan zen, Gaztelubide elkarteko danbor nagusi Jose Ramon Mendizabal Mendi-k argazkilari bati eraso egin baitzion. Irutxuloko Hitza-ko kolaboratzaile Jon Xabier Zabalak bertatik bertara ikusi zuen zer gertatu zen.
Kontatu duenez, 23:55ean hasi zen tentsioa, «bandera igoera hasi baino minutu gutxi batzuk lehenago». Hamabi bat argazkilari zeuden, baita hiru bideo kamerari ere. Zuzendarien eta ikusleen artean kokatu ziren argazkilariak, eta danborrak eta upelak sartu arte egon ziren bertan.
(jarraitu irakurtzen, Irutxuloko Hitza-n) | |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223516/57-milioi-euroren-isunak-jarri-dizkiote-glovori.htm | Ekonomia | 57 milioi euroren isunak jarri dizkiote Glovori | Espainiako Gizarte Segurantzaren Lan Ikuskaritzak jarri dizkio isunak, autonomo faltsuak enplegatzeagatik eta atzerritarren lan irregularragatik. | 57 milioi euroren isunak jarri dizkiote Glovori. Espainiako Gizarte Segurantzaren Lan Ikuskaritzak jarri dizkio isunak, autonomo faltsuak enplegatzeagatik eta atzerritarren lan irregularragatik. | Janari eta erosketa banaketako Glovo enpresari beste isun batzuk jarri dizkiote Madrilen, 57 milioi eurorenak oraingoan, SER katearen arabera. Gizarte Segurantzako Lan Ikuskaritzak, lehenik eta behin, 32,9 milioi euroko isuna jarri dio, 7.022 langileri Gizarte Segurantzan alta ez emateagatik. Hori dela eta, langile horien kotizazio falta ere kobratu diote, beste 19 milioi euro. Horri bigarren isuna gehitu behar zaio, atzerritarrak lan baimenik gabe enplegatzeagatik –813 pertsona, zehazki–. 5,2 milioi euroko isuna jarri diote horregatik.
Espainian guztira 205,3 milioi euroren isunak izan ditu Glovok azken urteetan. Glovok adierazi du helegitea jarriko diela azken bi isun proposamen horiei, Efe albiste agentziak jakin duenez. Enpresaren ustez, isunak rider-en legearen aurreko egoerak zigortzen ditu —lege hori 2021eko abuztuan sartu zen indarrean—.
Espainiako Lan Ministerioak ere hitz egin du isun eskaerari buruz, eta adierazi du ez duela baztertu enpresaren aurka bide penala irekitzea. Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak gogorarazi du Zigor Kodeak sei urtera arteko kartzela zigorrak jasotzen dituela langileei kontratazio bidez legez kanpoko lan baldintzak ezartzeagatik.
Galera urteak Glovorentzat
Azken urteetan galera handiak izan ditu Glovo enpresak. 2021ean, esaterako, 496 milioi euro galdu zituen. Hala ere, urte horretako azken egunean Alemaniako Delivery Hero taldeak Glovo erosi zuen, 2.300 milioi euroren truke. Hala ere, handik hilabete gutxira salmentaren zenbatekoa nabarmen apaldu zuten, bai Glovoren galerengatik, baita Delivery Hero enpresaren akzioen jaitsieragatik ere —%64ko galera izan zuten—.
Ikusi gehiago: Glovoren galerak, salmenta eta akzioak. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223517/aske-mugimenduak-amnistia-eguna-antolatu-du-ekainaren-3rako-donostian.htm | Politika | Aske mugimenduak Amnistia Eguna antolatu du ekainaren 3rako, Donostian | «Euskal Herriko nahiz mundu osoko langileek pairatzen duten zapalkuntza» salatu dute Iruñean eginiko agerraldian. | Aske mugimenduak Amnistia Eguna antolatu du ekainaren 3rako, Donostian. «Euskal Herriko nahiz mundu osoko langileek pairatzen duten zapalkuntza» salatu dute Iruñean eginiko agerraldian. | Amnistia aldarrikatu du Aske antolakundeak, gaur Iruñeko Burgoen plazan eginiko agerraldian. «Euskal Herriak pairatzen duen zapalkuntza eta errepresioa behingoz amaitzeko, amnistia eskuratu beharra dugu, amnistia dominazio egoera hori iraultzeko halabeharrezko baldintza baita. Amnistia gehiagorengatik borrokatu behar ez izateko, eta honengatik errepresio gehiago pairatu behar ez izateko ezinbesteko baldintza, alegia». Amnistia, funtsean, «Euskal Herri langileak erabateko askatasuna izango duen etorkizunerako mugarria» izanen dela esan dute antolakundeko bozeramaileek agerraldian. Hori aldarrikatzeko, Amnistia Eguna eginen dute Donostian, heldu den ekainaren 3an.
«Frantziako zein Espainiako estatu zapaltzaileen makineria errepresiboa» salatu dute aurkezpenean, baina ez dute Euskal Herrira mugatu, «kapitalismoaren atzaparren pean dagoen munduko edozein txokotan ezaguna den errealitate komuna baita». Horren barruan kokatu dituzte egungo egoera ekonomikoa eta gobernuen neurriak ere: «Burgesiak, errepresioaren bitartez unean uneko errealitatera moldatzeko gaitasuna duen bitartean, etorkizuna baldintzatu eta hori zehazteko ahalmena du. Gauzak horrela, azken hilabeteetan proposatzen eta indartzen ari diren neurriek etorkizun iluna iragartzen digute. Izan ere, krisi egoeran Euskal Herri langilearen bizi baldintzek okerrera egiten duten heinean, horren antolakuntzak eta mobilizazioak ere gora egiten dute, eta burgesiak horiek neutralizatzeko eta deuseztatzeko baldintzak ezartzeko beharra du».
Horren aurkako borrokan, amnistia «mugarria» dela uste du Aske antolakundeak, eta estrategia horren barruan kokatu dute ekainaren 3ko Amnistia Eguna, zeinean xedetzat izanen duten «nazioarteko zein Euskal Herriko errepresioaren inguruan hausnartzea eta Askek dituen erronkak mahaigaineratzea». |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223518/irungo-bizilagun-bat-etxegabetua-izateko-arriskuan-dela-salatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Irungo bizilagun bat etxegabetua izateko arriskuan dela salatu dute Donostian | Bere etxebizitzaren abala eman zion banku bati, eta hiru urteko alokairu sozialeko kontratua sinatu. Hura amaitzean, 2021eko urtarrilean, putre funts baten esku geratu zen. Gaurkoa zuen berez etxebizitza uzteko azken eguna. | Irungo bizilagun bat etxegabetua izateko arriskuan dela salatu dute Donostian. Bere etxebizitzaren abala eman zion banku bati, eta hiru urteko alokairu sozialeko kontratua sinatu. Hura amaitzean, 2021eko urtarrilean, putre funts baten esku geratu zen. Gaurkoa zuen berez etxebizitza uzteko azken eguna. | Irungo 80 urteko bizilagun bat etxegabetua izateko arriskuan dela salatu dute gaur, Donostian. Bizitza erdiz haren etxebizitza izan da. Banku bati eman zion haren abala mailegu bati aurre egiteko, finantza krisiaren ondorioz semeak ordaindu ezin izan zuen negozio baten ondorioz. Hiru urterako alokairua ere sinatu zuen, luzatu ezinekoa. 2021eko urtarrilean bete ziren hiru urte horiek, eta etxebizitza Promontoria Coliseum putre funtsaren esku geratu zen. Irungo Udalaren laguntzarekin, beste urtebetez atzeratu zuen kontratuaren amaiera. Ez zuen putre funtsaren erantzunik jaso, harik eta iazko uztailean, kontratua amaitu eta sei hilabete ingurura, etxebizitza uzteko eskatu zieten arte. Irundarrak gaurkoa zuen berez horretarako azken eguna.
Bere horretan jarraitu du bizilagun horrek: «Nahi dudan bakarra alokairu kontratua berritzea da». Hainbat eragilerekin, sindikaturekin eta alderdietako kiderekin batera, Donostiako Askatasunaren hiribidean elkartu da; mailegua eman zion bankuaren egoitzaren parean, hain zuzen. Angel etxean geratuko da! Funts putreak, kanpora! lelopean bildu dira; baita Etxebizitza eskubidea da, ez negozioa goiburupean ere. Kaleratzeak Stop, Alokairu Benta Berrik eta Azora funtsaren kaltetuen elkarteak deitu dute elkarretaratzera.
Kaleratzeak Stop plataformako Rosa Garciak hitza hartu du, eta azaldu du putre funtsari eskaintza bat egin diotela: 600 euro hileko, zazpi urtez. Oraintsu arte 315 ordaindu ditu hilean etxegabetze arriskuan den bizilagunak. Kontratu berri horrekin, berriz, 400 euro ordainduko lituzke, eta beste 200 Irungo Udalak. Eskaintza egin, egin diote Promontoria Coliseum putre funtsari. Baina erantzunik ez dute jaso oraindik. «Kalera bota nahi dute [bizilaguna], etxebizitzarekin espekulatzeko eta 800-850 euroko alokairua jartzeko», erantsi du Garciak. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223519/hotelak-pandemia-aurreko-datuetara-itzuli-dira-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Hotelak pandemia aurreko datuetara itzuli dira Hego Euskal Herrian | Lau milioi bisitarien muga gainditu dute 2022an, aurreko urtean baino %52 gehiago. KPIaren gainetik garestitu dira gaualdiak: %18,7 | Hotelak pandemia aurreko datuetara itzuli dira Hego Euskal Herrian. Lau milioi bisitarien muga gainditu dute 2022an, aurreko urtean baino %52 gehiago. KPIaren gainetik garestitu dira gaualdiak: %18,7 | Turismoa pandemia aurreko egoerara itzuli da Hego Euskal Herrian, eta 2022an lau milioiren langa gainditu da, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera. Zehazki, lau lurraldeetako hoteletako batean gutxienez gau bat pasatu dute 4.329.478 pertsonak, 2021ean baino 1,4 milioi gehiagok (+%51,8). COVID-19aren aurreko datuekin alderatuta, baina, igoera ez da hain handia izan: 2019an baino 59.697 bisitari gehiago zenbatu dituzte (+%1,4).
Bi urte kostatu zaio turismoari pandemia aurreko kopuruetara itzultzea. 2021a ez zen izan 2020a bezain txarra, baina oso urrun geratu zen osasun krisiaren aurreko datuetatik, pandemiari aurre egiteko gobernuek ezarritako debeku eta mugikortasun neurri batzuek indarrean jarraitu zutelako. 2022an, halaber, urteko lehen hiru hilabeteetan oso geldirik egon zen bidaiarien etorrera, baina urteko gainerako hilabeteetan, eta bereziki udan, ohi baino joan-etorri gehiago izan ziren.
Beste fenomeno batek ere eragin du 2022ko turismoaren emaitzetan: eskari handiari inflazio handia batu zaio, eta horrek asko garestitu du gaualdia: batez beste %18,7 garestitu dira logelak 2021eko prezioekin alderatuta, urteko KPIaren oso gainetik (%5,6), beraz. Gau bat igarotzeagatik kobratutako batezbestekoa 89,37 euro izan da. Gipuzkoak jarraitu du izaten lurraldetik garestiena (113,07 euro), eta hiriburuen artean Donostiak (138,84 euro).
Ohi bezala, bi gau inguru (1,9) pasatu dituzte bidaiariek. Eta etorritakoen %37,4 Espainiako Estatuko mugetatik kanpokoak ziren. Horiek gehitu dira gehien: 2021ean iritsitakoak halako bi dira ia. Dena den, pandemia aurreko urteetan ailegatutakoen oso antzeko proportzioa da hori.
Hirietako turismoa eta Bilbo
Lurraldeka, Bizkaiak jaso du turista gehien: 1,51 milioi guztira. Hego Euskal Herriko hotel batean gutxienez gau bat pasatutako hiru bidaiarietatik batek (%35ek) aukeratu du lurralde hori. 2022an gehien handitu diren turismo motetako bat hirietakoa izan da, eta hori Bilboko hazkundean nabaritu da: %64,4. Era berean, Bizkaian handitu da gehien bidaiarien kopurua (%59), Gipuzkoaren aurretik (%51,8). Bizkaian garestitu dira gehien gaualdiak ere: %23. Lurralde horretan logela baten prezioa 91,10 euro izan da batez beste, eta 100,66 euro Bilbon.
Hiriburuen artean, berriz, Iruñeko hotelen prezioek izan dute igoerarik handiena, %28,5, Bilboren gainetik (%27,5). Dena den, bisitarien hazkundeari dagokionez, lau lurraldeen artean txikiena izan du Nafarroak: %39,4. Eta okupazioan ere azpitik egon da: %51,7. Hego Euskal Herriko hoteletara etorritako bidaiarien %22,8k aukeratu dute lurralde hori. Arabak izan du bidaiari gutxien. Hego Euskal Herrira etorritakoen %10,4.
Ohi bezala, Gipuzkoak jaso du bidaiari gehien Bizkaiaren ondoren: guztizkoaren %31,7. Kopuru totaletan, 1,37 milioi. Eta hazkunde handia izan du hark ere: %51,8koa. Okupaziorik handiena izan duen lurraldea izan da: %65,7.
Informazio gehiago. Turismoak gainezka egin al du Donostian?
Hotelez gain, landetxeetan eta apartamentu turistikoetan ere igoera handia egon da 2022an. Eustaten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 141.786 pertsonak aukeratu dute landetxe bat (%36,6ko igoera), 3,8 gau igaro dituzte batez beste, eta %36ko betetze maila izan da. Apartamentu turistikoek izan dute igoerarik handiena (%77), eta Bizkaian igo da gehien (%100,6). Guztira 168,958 bisitarik egin dute horren alde, eta okupazio maila %36koa izan da. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223520/berlinek-baimena-eman-du-leopard-2-tankeak-ukrainara-bidaltzeko-alemaniako-zenbait-hedabideren-arabera.htm | Mundua | Berlinek baimena eman du Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeko, Alemaniako zenbait hedabideren arabera | 'Der Spiegel' astekariak eta NTV telebista kate alemaniarrak aurreratu dute albistea. Europako beste herrialdeen eskaerak onartu egingo ditu Berlinek, Poloniarena kasurako. Scholz agerraldia egitekoa da bihar, erabakiaren nondik norakoak zehazteko. | Berlinek baimena eman du Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeko, Alemaniako zenbait hedabideren arabera. 'Der Spiegel' astekariak eta NTV telebista kate alemaniarrak aurreratu dute albistea. Europako beste herrialdeen eskaerak onartu egingo ditu Berlinek, Poloniarena kasurako. Scholz agerraldia egitekoa da bihar, erabakiaren nondik norakoak zehazteko. | Ukrainara Leopard 2 tankeak bidaltzea onartu du gaur Alemaniako Gobernuak, eta Leopard 2A6 modeloko konpainia bat bidaltzeko ere prest dago Berlin, Der Spiegel astekariak eta NTV kate alemaniarrak aurreratu dutenez. Gobernuak ez du oraindik iragarpen ofizialik egin, baina hedabide horien arabera, Alemaniako armada arduratuko da Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeaz, eta, gainera, Europako zenbait herrialde batzuek, Poloniak kasurako, tanke horiek eramateko egindako eskaerak onartuko ditu Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra buru duen gobernuak.
Hain zuzen, Poloniako lehen ministro Mateusz Morawieckikek jakinarazi du Varsoviak eskaera formala egin diola gaur Berlini, Leopard 2 tankeak Ukrainara bidali ahal izateko. Alemania arma horien ekoizlea izaki, lizentzien arabera bere oniritzia behar da horretarako.
Der Spiegel egunkariak aurreratutako informazioa bihar baieztatuko du Alemaniako kantzilerrak, iragarpen baten bidez, Bild egunkariak jakitera eman duenez.
Kieven eta Mendebaldeko aliatu gehienen aldetik presio diplomatiko handia jasaten ari da Alemania 1970eko hamarkadaren amaieraz geroztik fabrikatzen dituen Leopard 2 tankeak Ukrainara bidal ditzan, edo, gutxienez, horiek dituzten beste herrialde batzuei gatazkara eramateko baimena eman diezaien. Berlinek, ordea, ez zuen horretarako baimenik ematen, nahiz eta azken egunotan atea ireki dion bere onespenik gabe mugimendu horiek egiteari.
Ikusi gehiago: Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari
500 kilometroko autonomia du Leopard 2 tankeak, eta orduko 68 kilometroko abiadura har dezake. 120 milimetroko kanoi bat da haren arma nagusia, eta bi metrailadore arin ere badauzka. Alemaniak ez ezik, Kanadak, Espainiak, Danimarkak, Finlandiak, Greziak, Norvegiak, Poloniak eta Suediak ere badituzte halako tankeak. Erabili izan dira, esaterako, Kosovon, Bosnian, Sirian —Turkiak—, eta Afganistanen.
Ikusi gehiago: Tankeei buruzko erabakia «azkar» hartzeko eskatu du Ukrainak
Giroa, gaiztotuta
Finlandiako Gobernuaren «lehentasuna» da herrialdea Suediarekin batera bihurtzea NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide, baina Pekka Haavisto Atzerri ministroak aitortu zuen, atzo, prozesua «berrikusiko» dutela, zerbaitek «oztopatzen» baldin badu Suediaren proiektuak aurrera egitea. Alegia, Helsinkik aurrenekoz adierazi du ez duela baztertzen Stockholm gabe sartzea Mendebaldeko aliantza militarrean.
NATOko estatu kideek beto eskubidea dute, eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak nabarmendu zuen, herenegun, azken egunetako gertaerak aintzat hartuz gero Ankarak ezin diola oniritzirik eman Suediaren eskaerari. Jarrera hori justifikatzeko, Erdoganek gogoratu zuen aurreko larunbatean Koranaren ale bat erre zuela ultraeskuindar suediar batek Turkiak Stockholmen duen enbaxadan —Erdoganen aurkako manifestazio bat ere egin zuten han—. Ankarak, horrenbestez, erabaki bat hartu zuen ordu batzuk geroago: bertan behera uztea Pal Jonson Suediako Defentsa ministroa asteon Turkiara egitekoa zen bisita ofiziala.
Eta, atzo, Helsinkiren mezuaren ondoren, Tobias Billstrom Suediako Atzerri ministroak adierazi zuen bi herrialdeak batera bihurtuko direla aliantza militarreko kide. Gaineratu zuen aztertzen ari direla Erdoganen adierazpenek zein ondorio eduki ditzaketen, baina ziur dagoela topatuko dutela, atzera, Turkiarekin bide diplomatikoa ibiltzeko unea. «Egun batzuetatik hona zurrunbilotsua da giroa. Iruditzen zait egokia izan daitekeela egoera baretzen uztea».
Giroa gaiztotuta dago beste gertaera bategatik ere. Joan den urtarrilaren 12an Erdogan irudikatzen zuen txotxongilo bat urkatu zuten Stockholmeko udaletxearen parean. Kurduen aldeko manifestazio batean gertatu zen, eta, hain zuzen, Turkiak, hasieran, betoa ezarri zien Suediari eta Finlandiari, egozten baitie babesa ematea PKK Kurdistango Langileen Alderdikotzat jotakoei —Ankararen eta EB Europako Batasunaren arabera talde «terrorista» da— eta YPG Herriaren Babes Unitateetako kidetzat jotakoei —Siriako milizia kurduak dira. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223521/etxegabe-bat-hil-da-bilboko-bolueta-auzoan-haren-etxolak-su-hartuta.htm | Gizartea | Etxegabe bat hil da Bilboko Bolueta auzoan, haren etxolak su hartuta | Gizonezko bat zen, 70 urte ingurukoa, eta bizi zen kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta hil da, astearte arratsaldean. | Etxegabe bat hil da Bilboko Bolueta auzoan, haren etxolak su hartuta. Gizonezko bat zen, 70 urte ingurukoa, eta bizi zen kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta hil da, astearte arratsaldean. | 70 bat urteko gizonezko bat hil da astearte arratsaldean Bilboko Bolueta auzoan, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sutea 18:10ean piztu da, Bilbo eta Galdakao arteko N-634 errepidean dagoen McDonald’s janari lasterreko establezimenduaren ondoan.
Suhiltzaileen eta larrialdi zerbitzuen arabera, sua oso azkar zabaldu da, eta ordu horretan jatetxean ziren zenbait bezero saiatu dira garrak itzaltzen, horretarako su itzalgailuak erabilita. Haraino bertaratu dira suhiltzaileak, eta, sua itzalita, biktimaren gorpua topatu dute, etxolaren hondakinen artean. Zantzu guztien arabera, gizona kartoi horien artean lo zegoen, sua piztu denean.
Duela urtebete, 2022ko urtarrilaren 2an, beste etxegabe bat hil zen Bilbon: 40 urteko emakumezko bat, gaua Zabalgune plazan eman ostean; eta egun batzuk lehenago, gizonezko bat zendu zen Irunen. «Politika publiko eraginkorrak» galdegin dituzte eragile sozialek. |
2023-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/223522/boluartek-herrialde-osorako-su-etena-eskatu-du-eta-perun-bakea-lortzeko-deia-berretsi.htm | Mundua | Boluartek «herrialde osorako su etena» eskatu du, eta Perun bakea lortzeko deia berretsi | Peruko presidenteak barkamena eskatu die abendutik hil diren manifestarien senideei —hirurogei baino gehiago izan dira—, eta ikerketa abiatzeko deia egin dio fiskaltzari. Boluartek espero du bozak 2024ra aurreratuko dituztela. | Boluartek «herrialde osorako su etena» eskatu du, eta Perun bakea lortzeko deia berretsi. Peruko presidenteak barkamena eskatu die abendutik hil diren manifestarien senideei —hirurogei baino gehiago izan dira—, eta ikerketa abiatzeko deia egin dio fiskaltzari. Boluartek espero du bozak 2024ra aurreratuko dituztela. | Dina Boluarte Peruko presidenteak «herrialde osorako su etena» eskatu die abendu hasieratik bera kargutik kendu eta Pedro Castillo estatuburu ohia espetxetik atera dezatela eskatzeko protestan ari diren manifestariei. Boluarteren helburua da Latinoamerikako herrialdean duten krisi politiko eta sozial larria gainditzea, baita elkarrizketa mahai bat eratzea ere. Peruko Poliziak hirurogei manifestari baino gehiago hil ditu protestak hasi zirenetik.
Boluarte nazioarteko hedabideen aurrean mintzatu da, eta «elkarrizketarako, bakerako eta batasunerako» deia egin du, eta fiskaltzari eskatu dio egin ditzala «lehenbailehen» indarkerien eta hilketen erantzuleei buruzko ikerketak. Hain zuzen, Peruko presidenteak barkamena eskatu die hildakoen senideei, baita aurreko astearen amaieran Poliziak Limako unibertsitate batean egindako operazioagatik ere; berrehun bat ikasle atxilotu zituzten.
Halaber, nabarmendu du herrialdea «muturreko talde batek sortutako indarkeriazko egoera» batean dagoela, eta erantsi talde horrek «agenda politiko eta ekonomiko propioa» duela, «narkotrafikoan, legez kanpoko meatzaritzan eta kontrabandoan oinarritua». Eta adierazi du horregatik izan direla protestarik handienak Peru hegoaldean.
Hain justu, Puno aipatu du Boluartek, Boliviarekin muga egiten duten eskualdeetako bat. Bada, aitortu duenez, ez dira emankorrak izan gobernuaren elkarrizketa saiakerak, bi aldeen jarrerak hurbiltzeko egindakoak. Halere, salatu du manifestariek «eskuz egindako armak» erabiltzen dituztela, hala nola dum-dum balak: «Horiek gobernuaren aurkako talka eta heriotzak eragiten dituzte». Gobernuaren ikerketaren arabera, manifestariek Boliviako mugatik sartu dituzte «dum-dum bala hilgarriak».
Bestalde, Boluartek Kongresuari eskatu dio bizkortu dezala hauteskundeak aurreratzeko prozesua, gobernuak berak erabaki horri oniritzia eman ostean. Presidenteak espero du bozak 2024ra aurreratuko dituztela. Manifestarien eskakizunetako bat beteko duela adierazi arren, estatuburuak errefusatu egin ditu bera «usurpatzailetzat» jotzen dutenen akusazioak, gogorarazi baitu Castillok emandako «estatu kolpearen» ondoren hartu zuela kargua. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223545/mundu-berri-bat-guztiontzat-3.htm | albisteak | Mundu berri bat guztiontzat-3 | Bizipozako elkarteen kantu eta bideoklipak | Mundu berri bat guztiontzat-3. Bizipozako elkarteen kantu eta bideoklipak | Bizipoza elkartea, gaur egun 36 elkartek osatzen duten elkartea da eta guzti hauek izaera bereziko gaiak lantzen dituzten elkarteak dira, hainbat eskubide bete gabe eta behar bereziak dituzten haur eta familiek osatutakoak.
Bizipozaren helburua hirukoitza da:
• Izaera bereziko gaiak azalaraztea, ume zein heldu euskararen bidez sentsibilizatuz.
• Errealitate horiek lantzen dituzten elkarteei laguntza afektiboa ez ezik, eguneroko lanerako dituzten premiei erantzuteko baliabide funtzionalak lortzeko laguntza eskaintzea.
• Gizartegintzan euskaraz eta bizipozez jardun nahi duten herritarrei auzolan egitasmo eraginkorra eskaintzea, boluntario sare bat osatuz.
Bizipozari buruzko informazioa www.bizipoza.eus webgunean eta Facebook, Instagram eta Twitterren aurki daiteke.
Mundu berri bat guztiontzat-3 proiektuak Bizipoza elkartea osatzen duten 11 elkarteren kantu eta bideoklipak jasotzen ditu, euskal sortzaileek eta elkarteek elkarlanean sortutakoak. Bertan, 12 abestiz eta 12 bideoklipez osatutako CDa eta DVDa aurki daitezke. Bizipoza Auzolan hamabigarren abestiak, sortzaileak eta elkarteak batzen ditu.
Honetaz gain, liburuxka formatuan eta elkarteen ilustrazio banarekin, bakoitzaren deskribapena, ipuintxoa eta abestiaren hitzak topa daitezke, baita sortzaileen eta elkarteetako kideen talde argazkiak ere.
11 elkartek egunerokoan lantzen dituzten gaiak eta haien errealitateari buruzko abestiak eta bideoklipak dira, elkarte bakoitzaren mezua musika, hitza eta irudiaren bidez gizarteratzeko helburu dutenak.
Fitxa teknikoa
• Kantuen konposizioa: Xabier Zabala eta Marea Urdina elkartea (Marea Urdina abestia).
• Hitzen egileak: Euskal Herriko 13 idazle eta bertsolari.
• Abeslariak: Euskal Herriko 22 abeslari.
• Musikariak:
L.M: Moreno Pirata: haize instrumentuak.
Igor Telletxea: bateria.
Ruben Caballero: gitarrak.
Ritxi Salaberria: baxua.
Kaabestri (Itziar Prieto, Igor Torre, Arkaitz Martinez, Yi-Weng Wang): hariak.
• Sarreraren testua: Leire Bilbao.
• Ilustrazioak: Eñaut Aiartzaguena.
• Argazkiak: Ibai Arrieta del Pico.
• Kantuen grabaketa: Elkar estudioa.
• Soinu teknikaria: Víctor Sánchez.
• Bideoklipak: Arena Comunicacion Audiovisual ekoiztetxea eta Cinemafilmak (Ikus dezadan bideoklipa).
• Zeinu hizkuntzako interpretea: Ainhoa Moiua.
• Ekoizpena (2022): Bizipoza elkartea.
• Babesleak: Laboral Kutxa, Fagor, Danobatgroup, Irizar, Gipuzkoa Kutxa Solidarioa-Kutxa Fundazioa.
Abestiak eta bideoklipak
• Eredu bat (Agipase elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Ainhoa Agirreazaldegi Rekondo.
Ahotsak: Joanes Echeveste, Danae Riaño, Maria Redondo eta Ander Lacalle.
• Elkarrekin jolasten (Pausoka elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Eli Pagola Apezetxea.
Ahotsak: Sergio (Patxuko) eta Ainhoa Larrañaga.
• Hegan (Juneren Hegoak elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Miren Artetxe Sarasola.
Ahotsak: Ines Osinaga Urizar eta Iñaki Etxezarraga Maiztegi Etxe.
• Elkarri (Ndank Ndank elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Odei Barroso Gomila.
Ahotsak: LaBasu eta Nico Sarrbojand.
Sereres hizkuntzako esaldiak: Mamadou Sarr eta Nico Sarrbojand.
Panderoa: Garikoitz Aranzabal.
Irrintzia: Mertxe Rodriguez Serrano.
• Bizitza arnasaldi (Arnasa elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Xabat Galletebeitia Abaroa.
Ahotsak: Olatz Salvador Zaldua eta Jon Basaguren Lauroba.
• Ikus dezadan (Naizen elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Ekaitz Goikoetxea Asurabarrena.
Ahotsak: Kai Nakai eta Iñigo Etxezarreta (ETS).
• Ume alaia (Ume Alaia elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Xabier Sukia.
Ahotsak: Esti Markez, Iñigo Goikoetxea eta Asier Gozategi.
• Zaldi zoroarena (Dravet elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Beñat Gaztelumendi Arandia.
Ahotsak: Nerea Urbizu Ruiz eta Gartxot Unsain Letona.
• (Min)bizi (Iñurri elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Oihana Iguaran Barandiaran.
Ahotsa: Idoia Asurmendi.
• Laku bat (Nuala elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Oihana Arana.
Ahotsa: Tomas Lizarazu (Bulego).
• Marea urdina (Marea Urdina elkartea):
Musika, hitzak eta ahotsak: Marea Urdina elkartea.
• Bizipoza auzolan (Bizipoza elkartea):
Musika: Xabier Zabala.
Hitzak: Igor Elortza Aranoa.
Ahotsak: Ines Osinaga Urizar, Iñaki Etxezarraga Maiztegi Etxe, Ainhoa Larrañaga, Sergio (Patxuko), La Basu, Nico Sarrbojand, Marea Urdina elkartea, Gartxot Unsain Letona, Nerea Urbizu Ruiz, Jon Basaguren Lauroba, Olatz Salvador Zaldua, Tomas Lizarazu (Bulego), Idoia Asurmendi, Iñigo Goikoetxea, Asier Gozategi, Esti Markez, Iñigo Etxezarreta (ETS), Kai Nakai, Joanes Echeveste, Danae Riaño, Maria Redondo eta Ander Lacalle.
Musika, Garate estudioan grabatua eta nahastua.
Soinu teknikaria: Kaki Arkarazo.
Informazio gehiago:
www.bizipoza.eus
tfnoa: 647 35 53 52 |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223546/martxoaren-17tik-25ra-egingo-dute-gernikako-lekuek-jaialdia.htm | Kultura | Martxoaren 17tik 25ra egingo dute Gernikako Lekuek jaialdia | Olaia Inziarte, Kiko Veneno, Dennis Alcapone, Lady Banana, Pelomono eta Wormed ariko dira, besteak beste, festibalaren hamargarren aldian. | Martxoaren 17tik 25ra egingo dute Gernikako Lekuek jaialdia. Olaia Inziarte, Kiko Veneno, Dennis Alcapone, Lady Banana, Pelomono eta Wormed ariko dira, besteak beste, festibalaren hamargarren aldian. | Hamar urte beteko ditu aurten Gernikako (Bizkaia) Lekuek musika jaialdiak. Martxoaren 17tik 25era bitarte egingo dute, eta egitarauaren zati bat iragarri berri dute antolatzaileek. Besteak beste, Olaia Inziarte, Kiko Veneno, Dennis Alcapone, Lady Banana, Pelomono eta Wormed taldeen kontzertuak hartuko ditu festibalak. Ohi bezala, udalerriko hainbat espaziotan izango dira emanaldiak.
Kontzertu gehiago ez ezik, hitzaldiak, disko eta arte azoka, disko jartzaileen emanaldiak, tailerrak, erakusketak eta beste hainbat jarduera ere izango direla aurreratu dute antolatzaileek. Horiek guztiak konfirmatzeko zain, aurtengo kartela ere aurkeztu du festibalak. Urtero artista batek diseinatu izan du orain artean, eta ohiturari eutsi diote hamargarren urteurrenekoa osatzeko. Hala, Ramon Zabalegik ondu du aurtengoa, eta Maurizia Aldeiturriaga pandero jotzaile eta kantariaren irudi bat hartu du ardatz sortzaileak.
Bonuak salgai jarri dituzte dagoeneko, 30 euroan; www.gernikakolekuek.com webgunean daude eskuragarri. Zehaztu dutenez, Kiko Venenok Gernikako Lizeoan emango duen kontzerturako sarrerak bonutik aparte erosi beharko dira, 15€ euroan —12 euroan bazkideentzat—. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223547/artolazabalek-berriro-esan-du-aranaren-proiektua-prentsaren-bidez-jakin-zuela.htm | Politika | Artolazabalek berriro esan du Aranaren proiektua prentsaren bidez jakin zuela | Gasteizko errefuxiatuentzako zentroaren proiektuari buruzko ika-mika bukatzea adostu dutela helarazi zuten atzo EAJk eta PSE-EEk, baina Justizia sailburuak aitortu du «mina ematen duten gauzak» esan direla. | Artolazabalek berriro esan du Aranaren proiektua prentsaren bidez jakin zuela. Gasteizko errefuxiatuentzako zentroaren proiektuari buruzko ika-mika bukatzea adostu dutela helarazi zuten atzo EAJk eta PSE-EEk, baina Justizia sailburuak aitortu du «mina ematen duten gauzak» esan direla. | Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Politika Sozialen sailburu Beatriz Artolazabalek berriro hitz egin du Gasteizko Arana errefuxiatuentzako zentroaren proiektuari buruz. Onda vasca irratian berretsi du bere sailak prentsaren bidez izan zuela Espainiako Gobernuaren proiektuaren berri; aldi berean, ordea, esan du bukarazi egin behar dela auzi horren inguruan EAJ eta PSE-EE Jaurlaritzako bazkideek izan duten liskar garratza, «antzua» delako eta aurrera egiteko gai izan behar dutelako alderdi biek, «adosteko».
Ez alferrik, atzo liskarra bukarazteko konpromisoa hartu zuten jeltzaleek eta sozialistek. «Migrazio arloko konpetentziak Espainiarenak dira, eta berak hartuko ditu erabakiak. Guk elkarrizketa eskatuko dugu», esan zuen Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak Espainiako Gobernuak Gasteizen egin nahi duen nazioarteko babeserako harrera zentroari buruz.
Artolazabalen azken ekarpen honetan ere islatu da auzian ez sakontzeko borondatea hitzez, baina horri lagunduko ez dioten adierazpenak ere badira. Izan ere, sailburuak onartu du «esan diren gauza batzuk mindu» egin dutela, eta PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezak ahoskatu zuen «xenofobiari» erreparatuz helarazi du «bere hitzen preso» dela beti hizlaria.
Xenofobia akusazioen harira galdera zehatzak egin dizkio PSEri Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk asteon: «Jose Antonio Agirrek bere gobernu osoarekin erbestera joan behar izan zuen, milaka pertsona askok bezala, eta ez soilik EAJkoak, baita PSEkoak ere, errepublikanoak, komunistak; nola esan daiteke horrelako ezer EAJri buruz? Nola egin daiteke migrazio politikaren inguruko interpretazio ariketa bat aintzat hartu gabe Euskadiren ordezkaritza politikoaren gehiengo bati eragiten dion iragana?».
PSE-EEk gogor erantzun dio Urkulluri: «Ghettizazio hitzaren erabilpenak eta balizko gatazka sozialak aipatzeak herritarren pertzepzioa baldintza dezakete», esan dio Jaurlaritzako bazkide batek besteari, errieta tonu argian. «Ezin ditugu hauspotu errefuxiatu atzerritarren aurkako sentipen irrazionalak, eta are gutxiago giza eskubideen aurkako biktimak izan direnez». Lerro artean uler daiteke arrazakeria sustatzetik gertu dabilela egotzi diola PSEk EAJri .
Adierazpen horien ondoren iritsi ziren atzo auzia bukarazteko deiak batetik eta bestetik. Hurrengo orduetan ikusiko da ea Artolazabalek bere azken adierazpenekin ura edo gasolina bota duen sutera.
Migrazio arloko eskumenak
Jaurlaritzak migrazio arloko eskumenak lortzeko eskaria zehaztu dio egun hauetan Espainiako Gobernuari, eta garatu beharreko migrazio politiken inguruko jarrera eta iritzia adierazi ditu. Zupiriak aurreko astean nabarmendu zuen «behin eta berriz eskatuko» dutela negoziatzeko; eskumena izatea baitute «lehentasuna», politika propioak eraikitzeko.
Gasteizek Espainiako Gobernuari eskatu dio gaia lantzeko lantalde bat sortzeko, baina oraindik ez dute erantzunik jaso. Izan ere, Jaurlaritza «integrazio indibidual» baten aldekoa dela-eta, Espainiak egin nahi duen gune berria ez dator bat estrategia horrekin. Azken egunetan «makrozentroaz» hitz egin dute, behin eta berriro, EAJk gobernatzen dituen erakundeetako gidari ugarik.
Espainiako Gobernuak aurreko astean iragarri zuen errefuxiatuentzako zentro handi bat lizitatuko duela Gasteizen. Arana klinika zaharrean egongo da, eta 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzat. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak. 14,7 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. Zentroak 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadro. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223548/gizon-bat-atxilotu-dute-espainian-su-gutunak-bidali-zituelakoan.htm | Mundua | Gizon bat atxilotu dute Espainian su gutunak bidali zituelakoan | Atxilotuak 74 urte ditu, eta funtzionarioa izan zen Gasteizko Udalean, Espainiako hedabideen arabera. Poliziak uste du bakarrik aritu zela; besteak beste, Moncloan eta Ukrainaren enbaxadan atzeman zituzten eskutitzak. | Gizon bat atxilotu dute Espainian su gutunak bidali zituelakoan. Atxilotuak 74 urte ditu, eta funtzionarioa izan zen Gasteizko Udalean, Espainiako hedabideen arabera. Poliziak uste du bakarrik aritu zela; besteak beste, Moncloan eta Ukrainaren enbaxadan atzeman zituzten eskutitzak. | Joan den azaro amaiera eta abendu hasiera artean, Espainian sei su eskutitz atzeman zituzten, arlo politikoko eta militarreko zenbait agintari eta eragilerentzakoak. Poliziaren lehen informazioek zioten Espainiatik bidali zituztela, eta, horren harira, gizonezko bat atxilotu dute gaur Miranda Ebron, su gutun horiek bidali zituelakoan.
Espainiako hedabideen arabera, atxilotua 74 urteko gizonezko bat da, Gasteizko Udalean funtzionario gisa lan egin zuena; kasuaren ikerlariek uste dute ustez bakarrik aritu zela, eta ez duela loturarik ezein alderdi politikorekin edo talderekin. Orain, Poliziaren aurrean deklaratu ostean, Auzitegi Nazionaleko epaile baten aurrean deklaratu beharko du, etzi.
Rafael Perez Espainiako Segurtasun Estatu idazkariak iragan abendu hasieran azaldu zuenez, su eskutitzak «etxean eginikoak» ziren, eta sugar bat eragiteko sistema pirotekniko bat zuten barruan, besteak beste, petardoz eta pirotekniaz osatua.
Espainiako Segurtasun Estatu idazkariak ez zuen afera lotu Errusiaren Ukrainako inbasioarekin. Gerora, gainera, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak EB Europako Batasuneko beste estatu kideei esan zien balitekeela eskutitzek Ukrainako gerrarekin zerikusia izatea; oraingoz, behintzat, inork ez du halakorik ziurtatu.
Eskutitz bana bidali zien Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari, Espainiako Defentsa Ministerioari, Ukrainak Madrilen duen enbaxadari, AEB Ameriketako Estatu Batuek Madrilen duten enbaxadari, Zaragozako Instalaza arma lantegiari eta Torrejon de Ardoz herriko aire baseari.
Afera horretaz, The New York Times egunkariak joan den igandean argitaraturikoaren arabera, AEBetako eta EBko funtzionarioek uste dute Errusiako talde supremazista zuri batek bidali zituela su gutunak, Kremlineko zerbitzu sekretuek hala aginduta. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223549/mende-amaieran-bospasei-izar-ikusiko-dira-orain-250-ikusten-diren-tokian.htm | Bizigiro | Mende amaieran bospasei izar ikusiko dira, orain 250 ikusten diren tokian | 2011 eta 2022 bitartean, gauez zeruan dagoen argitasuna %9,6 handitu da urtean, eta ez, orain arte uste zen moduan, %2. Belaunaldi berriek ez dutela izarrik ikusiko ondorioztatu dute. | Mende amaieran bospasei izar ikusiko dira, orain 250 ikusten diren tokian. 2011 eta 2022 bitartean, gauez zeruan dagoen argitasuna %9,6 handitu da urtean, eta ez, orain arte uste zen moduan, %2. Belaunaldi berriek ez dutela izarrik ikusiko ondorioztatu dute. | Geroz eta izar gutxiago ikusten dira Lurra planetatik. Gauez zeruan dagoen argitasuna handitzen ari da urtetik urtera, eta, horren ondorioz, urte batzuk barru zenbait tokitan bizi direnek apenas ikusiko duten izarrik gauez. Europako eta Ipar Amerikako hainbat herritarrek 2011 eta 2022 bitartean egin zituzten 51.351 zeruko behaketa aztertu dituzte zientzialari batzuek, eta ondorioa argia da: argiaren kutsadura %9,6 handitu da urte horien artean, orain arte uste baino zortzi puntu gehiago, eta lehen 250 izar ikusten ziren leku batean hemezortzi urte geroago 100 ikusten direla ondorioztatu dute. Are gehiago: mende amaieran toki horretan bospasei baino ez dira ikusiko, eta belaunaldi berriek ezingo dituzte izarrak ikusi, munduko biztanleen hiru laurden hirigune erraldoietan biziko direlako.
Science aldizkarian argitaratu zuten joan den astean ikerketa horri buruzko artikulua zenbait egilek: Christopher Kyba, Yigit Oner Altintas, Constance Walker eta Mark Newhouse. Alemaniako Geozientzia Ikerketa Zentroak, Bochumgo Ruhr Unibertsitateak eta AEBetako NOIRlab astronomia optikorako ikerketa zentroak hartu dute parte. Skyglow deitu diote kutsadura horri ingelesez: zeruko distira. Argiaren kutsaduraren ondorioz, hainbat lekutan zerua ez da jada erabat iluntzen, gizakiak sortutako argiaren sakabanaketak amaierarik gabeko ilunabar bat sortzen duelako atmosferan.
Ikusi gehiago: Izarrik gabeko gauak
Mundua gauez du izena proiektuak, eta herritarren parte hartzearekin egin daitezkeen zientzia proiektuen adibide bat da. Mundu osoko herritarrei eskatu zieten alderatzeko zeruan ikusten zituzten izarrak planisferio batean aurkitu daitezkeenekin. «Elkarrekin, pertsona horien guztien ekarpenek sentsore sare global baten gisan funtzionatu zuten», azaldu zuen Kybak. Europako 3.699 udalerritako eta Ipar Amerikako 9.488 udalerritako herritarrek hartu dute parte. Horiei esker ondorioztatu dute urtean %7 eta %10 artean handitzen dela argiaren kutsadura.
Ikerketaren emaitza oso esanguratsua da, orain arte satelitez egiten ziren neurketen arabera urtean %2 igotzen baitzen argiaren kutsadura. Sateliteek, ordea, ez dituzte antzematen LED argien emisio urdinak, eta argi mota hori ugaritu egin da azken urteetan, batez ere kaleko argiterian. Gainera, sateliteek zerura igortzen den argia neurtzen dute, eta ez kalean horizontalean igortzen dena. Zeruko distirari gehien eragiten diona, ordea, kaleko iragarkien eta hormen argiztapena da.
Walkerrek ohartarazi du, izarren behaketari ez ezik, ingurumenari ere eragiten diola gaueko zeruko distira horrek, hainbat espezieren ziklo biologiko asko eguneroko eta urtaroko zikloek baldintzatzen dituztelako. «Zeruko distirak egunez eta gauez bizi diren animaliei eragiten die, eta gure ondare kulturalaren zati garrantzitsu bat hondatzen dute, izarren behaketa eta astronomia hondatzeaz gain». |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223550/garraiolarientzako-arkuak-aktibatu-ditu-bizkaiak-n-240an-eta-bi-625ean.htm | Ekonomia | Garraiolarientzako arkuak aktibatu ditu Bizkaiak N-240an eta BI-625ean | N-240a osorik zeharkatzen dutenek 17,34 euro ordaindu beharko dituzte, eta BI-625 errepidearen ibilbidea osorik egiten dutenek, berriz, 4,50 euro. | Garraiolarientzako arkuak aktibatu ditu Bizkaiak N-240an eta BI-625ean. N-240a osorik zeharkatzen dutenek 17,34 euro ordaindu beharko dituzte, eta BI-625 errepidearen ibilbidea osorik egiten dutenek, berriz, 4,50 euro. | Gipuzkoaren ostean, Bizkaia dator: N-240 eta BI-625 errepideak ordainpeko bihurtu ditu Foru Aldundiak ibilgailu astunentzat. Gaur hasi dira bide horiek erabiltzeagatik ordainarazten, baina, hala ere, Bizkaiko Aldundiaren asmoak ez dira hor amaitzen, udaberrian beste hiru errepide ordainpeko bihurtu nahi baitituzte garraiolarientzat: Txorierriko korridorea (Erletxe-Barakaldo), Kanpazarko bidea (Gipuzkoako mugatik Abadiñoraino) eta A-8aren zati bat (Abantotik Kantabriako mugaraino).
Ikusi gehiago: Euskal Herriko ordainpeko errepideen mapa.
Hasieran, Bizkaiko Aldundiak urtarrilaren 1ean bihurtu nahi zituen ordainpeko bi errepide horiek, baina gaur arte atzeratu dute azkenean. Izan ere, denbora tarte bat eman nahi izan diete garraiolariei ordainketa sistemak ezartzeko eta eskainiko dituen deskontuetarako izena emateko —astelehenean 636k eman zuten izena—. Gipuzkoako sistema bera erabiliko dute Bizkaian, zirkulazio libreko teleordainketa sistema: ibilgailuak kameraz betetako arkuen azpitik igaroko dira, geratu gabe, eta arkuek aterako dituzten argazkiekin jakingo du aldundiak kamioi bakoitzak errepidearen zer zati erabili duen. Ordainketa Via-T eta antzeko ordainketa sistema elektronikoen bitartez egin beharko dute ibilgailuen jabeek; halakorik ez badute, ordainketa agindua ibilgailuaren jabearen helbidera iritsiko da. Ordaintzen ez dutenei isuna jarriko diete.
BI-625 errepidea Basauritik Arakaldora doa, eta egunean 1.700 kamioik erabiltzen dute. N-240a, berriz, 1.600 ibilgailu astunek erabili ohi dute egunean, eta Ubidetik Galdakaora doa. Lehena osorik zeharkatzeagatik 4,50 euro ordaindu beharko dute kamioilariek, eta bigarrenean, berriz, 17,34 euro. Hala ere, deskontuak izango dira errepidea asko baliatzen dutenentzat: %13 gutxiago ordainduko dute hilean gutxienez hogei aldiz erabiliz gero, eta gutxien kutsatzen duten ibilgailuek, berriz, %25eko deskontua izango dute.
Nafarroan, bide bera
Nafarroako Gobernuak ere bost errepide ordainpeko bihurtu nahi ditu kamioilarientzat. A-1, A-15, A-10, A-68 eta N-121-A errepideak dira, baina bakoitzak bere prozesua eta epeak ditu. A-1a izango da lehena, Gipuzkoako mugatik Arabakora, Etzegaratetik Ziordira doana, eta Bernardo Ziriza Lurraldeko Kohesioko kontseilariak urrian Parlamentuan azaldu zuenez, 2023a amaitu aurretik ezarri nahi dute. Ordutik hona berritasunik ez dela izan esan diote sail horretako iturriek BERRIAri.
Iazko ekainean onartu zituen Nafarroako Parlamentuak bidesariak, PSNren, Geroa Bairen, EH Bilduren, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoekin. Europako Batzordeari bidesariak jartzeko baimena eskatu dio gobernuak, baina oraingoz ez du erantzunik jaso. Hori lortutakoan, Nafarbide sozietate publikoa osatuko dute bidesariak kudeatzeko. Parlamentuko iturrien arabera, kanpoko aholkularitza etxe bat ari da haren estatutuak lantzen, baina oraindik ez zaie zirriborrorik aurkeztu taldeei.
Bildutako bidesariarekin Nafarroako errepide sarean egin beharreko konponketak egingo dituela ziurtatu du gobernuak, azken urteetan arlo horretan motz geratzen ari dela uste baitu. Haren kalkuluen arabera, urtero gutxienez 70 milioi euro behar dira 3.821 kilometroko errepide sarearen mantentze lanak finantzatzeko. Alta, azken hamar urteetan batez beste urtean 28 milioi euro inbertitu dira zeregin horretan; erdia baino gutxiago, alegia. Bidesariekin urtean 45 milioi jasotzea da asmoa.
2024an beste bi bide ordainpeko bihurtzekoak dira. Urtearen lehen erdian, A-68 autobidea, Castejon eta Cortes artean; amaieran, berriz, A-15a (Irurtzun-Leitza) eta A-10a (Irurtzun-Altsasu). Gehiago itxaron beharko da N-121-A errepidea ordainpekoa izateko: 2026 amaieran edo 2027 hasieran izango da, errepide hori zabaldu eta 2+1 moduko bide bat bihurtzen denean.
Edonola ere, Zirizak ohartarazi du data horiek behin-behinekoak direla eta alda daitezkeela. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223551/sadarrera-ikurrinak-eta-nafarroako-banderak-eramatera-deitu-dute.htm | Kirola | Sadarrera ikurrinak eta Nafarroako banderak eramatera deitu dute | Azken partidetan izandako debeku eta liskarren ondorioz, Sadarren, gureak! kanpaina sortu dute zenbait eragile gorritxok. Osasunak 22:00etan jokatuko du Kopako final-laurdenetako partida, Sevillaren kontra. | Sadarrera ikurrinak eta Nafarroako banderak eramatera deitu dute. Azken partidetan izandako debeku eta liskarren ondorioz, Sadarren, gureak! kanpaina sortu dute zenbait eragile gorritxok. Osasunak 22:00etan jokatuko du Kopako final-laurdenetako partida, Sevillaren kontra. | Tenperatura zero graduren azpitik izanen bada ere, partida beroa espero da gaur Sadarren, hainbat arrazoirengatik. Batetik, neurketak berak ekarriko du epela zelaira. Izan ere, Espainiako Kopan aurrera segitzea da jokoan –Sevillaren kontra arituko da–, eta, gainera, Osasunak etxean jokatuko du kanporaketa; hori ere bada notizia, gorritxoek kanpoan jokatu behar izan baitituzte azken hamabost kanporaketak. Dena dela, lehiaz besteko gai batengatik ere espero da giroa bizi izatea. Hainbat bazkidek Sadarren, gureak! kanpaina sortu dute, zaleei eskatzeko ikurrinak eta Nafarroako banderak –koroarik gabeak– eraman ditzatela partidara.
Indar Gorrik ere bat egin du deialdiarekin. Twitter bidez zabaldu dute mezua, besteak beste:
Osasunaren azken partidetan ikur horiei loturik izandako gatazkei erantzuteko egin dute deia. Izan ere, estadioetako segurtasun langileek ikurrinak eta Nafarroako banderak kenarazi dituzte azken asteotan. Urtarrilaren 14an gertatuak izan zuen sona handien: Osasuna Mallorcaren kontra aritu zen Sadarren, eta, neurketa hasi aurretik, segurtasun langileek indarrez erretiratu zituzten ikurrok, argudiatuta zaleek ez zutela horretarako baimenik.
Ikusi gehiago: Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat Sadarreko harmailetatik kenarazi izana ikertuko du Osasunak
Partida horren biharamunean, Osasunak gaitzetsi egin zuen gertatutakoa, ohar batean adierazi zuenez. Halaber, klubak zehaztu zuen ikerketa bat abiatuko zuela eta «beharrezko neurriak» hartuko zituela «erantzuleak topatzeko». Ordutik, ez da besterik jakin auziaren gainean.
Eneko Compains bazkidea eta EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakaslea zen horien jabea. Sumindurik, Twitterren eman zituen gertatutakoaren gaineko xehetasunak. Hala bildu zuen BERRIAk:
Ikusi gehiago: Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da»
Besteak beste, Compainsek azaldu zuen ez zela Osasunaren partida batean ikurrinaren eta Nafarroako banderaren kontra gertatzen zen lehenbiziko erasoa. Hain zuzen ere, Osasunak Elxen jokatu zuen handik astebetera, eta orduan ere izan zen liskarrik banderen kontura. Zale gorritxo batek salatu zuen estadioko segurtasun indarrek identifikatu egin zutela Nafarroako bandera eramateagatik.
20. minutuan, txalo zaparrada
Banderak eramatea galdegin ez ezik, beste eske bat ere egin dute Sadarren, gureak! kanpainaren sustatzaileek. Partidaren hogeigarren minutuan txalo egitea nahi dute, Osasunaren sorreraren urteurrenaren harira. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223552/realzaleak-kolore-zuri-urdinekin-sartu-ahal-izango-dira-camp-noura.htm | Kirola | Realzaleak kolore zuri-urdinekin sartu ahal izango dira Camp Noura | Bartzelonak argitu du gaur ez duela aplikatuko «arrisku handiko neurketetako protokoloa». Atzo arte, klubaren webguneak abisua ematen zuen sarrerak erostean: Realaren jarraitzaileek ezingo zituzten taldearen sinboloak erakutsi etxeko zaleen harmailetan. | Realzaleak kolore zuri-urdinekin sartu ahal izango dira Camp Noura. Bartzelonak argitu du gaur ez duela aplikatuko «arrisku handiko neurketetako protokoloa». Atzo arte, klubaren webguneak abisua ematen zuen sarrerak erostean: Realaren jarraitzaileek ezingo zituzten taldearen sinboloak erakutsi etxeko zaleen harmailetan. | Azkenean, realzaleak euren elastiko, bufanda eta bandera zuri-urdinekin sartu ahal izango dira gaur Camp Noun (Bartzelona), baita etxeko zaleen guneetan ere. Bart argitu zuen hori Bartzelonak. Azken egunetan haserrea erakutsi dute Realeko hainbat zalek, baita Imanol Alguacil prestatzaileak ere atzo eman zuen prentsaurrekoan: «Oso tristea da, pena handia. Ez naiz sartuko deitu ez nauten lekuan, baina tristea da, etxetik kanpo, zale batek bere taldea ezin ordezkatu ahal izatea bere koloreekin», esan zuen.
Zergatik dio hori? Bada, atzo arte, Bartzelonaren webgunean sarrerak erosten zituzten zaleei argi esaten zielako talde blaugrana-k: etxeko zaleen tokietan ezingo dira talde bisitariaren sinboloak erakutsi. Eta hori gutxi balitz bezala, gainera, Realari 162 sarrera soilik bidali dizkiote. 99.354 ikuslerentzako tokia du Camp Nouk.
Bartzelonak eta Realak gaur jokatuko dutena Espainiako Kopako final laurdenetako norgehiagoka izango da (21:00), eta ikusmina sortu du partidak: bolada bikainean helduko dira bi taldeak. Ligako liderra da bat, eta berriki Superkopa irabazi du; besteak, berriz, bederatzi garaipen jarraian daramatza, inoiz baino gehiago.
Protokoloa
Baina, non du jatorria Bartzelonaren neurriak? Ofizialki aitortu ez duten arren, hainbat hedabidek diote iaz Europa Ligan Eintracht Frankfurten aurka jokatu zuten partidan duela: egun hartan, Alemaniako taldearen 30.000 zale inguru bildu ziren Camp Noun, eta ia gehiago ikusi ziren kamiseta zuriak blaugrana-k baino. Gaur izango dira realzaleak harmailetan, baina 30.000 lagunera ez dira gerturatu ere egingo, inondik inora ere. Bartzelonaren jarraitzaileak ere ordukoan baino gehiago izango dira.
Eintracht Frankfurteko milaka zale, iazko apirilean, Camp Noun. Alejandro Garcia / EFE
Bartzelonak argitu duenez, «arrisku handiko neurketetan» aplikatzen den protokoloa da kontua. Partida horiek dira, adibidez, Real Madrilen kontrako klasikoa, Atletico Madrilen bisitak, Txapeldunen Ligako partidarik garrantzitsuenak edota Espanyolen aurkako derbia. Azken aldiz partida horretan aplikatu zen, abenduaren 31n, eta orduan ere eztabaida sortu zuen neurriak. Gaurkoa ez da egun horietako bat: ikusleak nahi duten koloreekin jantzita joan ahalko dira zelaira. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223553/seaskak-laquomobilizazio-erraldoiaraquo-iragarri-du-udaberrirako.htm | Gizartea | Seaskak «mobilizazio erraldoia» iragarri du udaberrirako | Frantziako Gobernuaren «mespretxua» salatu du Peio Jorajuriak, eta deitoratu du irailetik erantzunik gabe segitzen dutela. EEPren sinesgarritasuna jokoan dela uste du Antton Kurutxarrik. | Seaskak «mobilizazio erraldoia» iragarri du udaberrirako. Frantziako Gobernuaren «mespretxua» salatu du Peio Jorajuriak, eta deitoratu du irailetik erantzunik gabe segitzen dutela. EEPren sinesgarritasuna jokoan dela uste du Antton Kurutxarrik. | Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariak Ipar Euskal Herriko hautetsiez «trufatu» zirela uste du Seaskak. «Hitz ederrekin lokartu» zituztela erran du Peio Jorajuria ikastolen lehendakariak. Irailaren 14an egin zuten bilkura Parisen EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek, besteak beste, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. «Pozik» atera ziren hautetsiak, jaso zuten harreragatik eta «epe laburrean» erantzun bat ukanen zutela erran zietelako. Baina lau hilabete baino gehiago pasa dira ordutik, eta «mutu» segitzen du Parisek. «Mespretxu hutsa da», salatu du Jorajuriak. «Azterketen gaia ez da sinbolikoa bakarrik: haurren eskubidea da, hizkuntzen eskubidea da; eta eskubide horiei ez diete erantzun nahi Paristik».
Ikusi gehiago: Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen
Ez da Seaskak egoera salatzen duen lehen aldia. Iazko udaberrian mobilizazio andana antolatu zituzten eta desobedientziara jo zuten ikasleek, irakasleek eta gurasoek. Ekainean, Pirinio Atlantikoetako departamenduko akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten zenbait egunez, eta kolegioko ikasleek euskaraz erantzundako brebetako azterketen zuzenketa alternatiboa antolatu zuten Euskal Hirigune Elkargoaren babespean, ikasleei zegokien nota emateko. Azaroan mobilizazioa antolatu zuten Bordelen dozenaka ikaslerekin, eta, abenduan, 2022 urtea bukatu aitzin erantzun bat jasoko zutela erran zuen Anne Bisagni-Faure errektoreak Ipar Euskal Herrira egin zuen bisita batean. Baina deus. Ez dute ezer jaso.
Horiek horrela, ondoko asteetan ekintzak egitera itzuliko direla segurtatu du Jorajuriak. Eta hitzordu bat ere eman du: udaberrian «mobilizazio erraldoi bat» antolatuko dutela iragarri du. «Erakusteko ez garela gu bakarrik. Ez garela bakarrik ikasleak, irakasleak eta gurasoak, baizik eta herri oso bat aldarrikapen hau babesten duena».
EEPren balioa ezbaian
EEPren aldetik, Antton Kurutxarrik aitortu du «beharbada inuxenteak» izan direla. «Optimistegiak atera ginen iraileko bilkuratik», adierazi dio BERRIAri. «Biziki kexu gara, baina ez dugu fitsik. Ari gara aktibatzen parlamentarien bidez Pariri errateko huts politiko handi bat egiten ari direla». Frantziako Gobernua ez da EEP «errespetatzen» ari bere hitzetan. «Zer sinesgarritasun da EEPrentzat? Ez badigute erantzuten, EEPk ez du zentzurik, eta Hezkuntza Ministerioak gatazkaren hautua egiten du», deitoratu du. Ondoko urratsa guri «eskapatuko» zaiela dio: sare publiko eta pribatu katolikoan euskara hutsezko klaseak irekitzeko eskaerak iritsiko dira laster, baina EEP «ez da gai izanen» erantzuteko. Eta azterketen gaian berdin: ezer trenkatu gabe iritsiko dira brebetako eta baxoko probak. «Gatazka sortuko da karrikan. Erakutsiko du denen aitzinean EEPren balioa. Zertarako balio du EEPk horrelako gaiak aztertu eta trenkatzeko etxe komuna ez bada? Zertarako balio du EEPk horrela tratatzen bagaituzte?», galdetu du.
Sei urtero egin ohi duten gisan, Euskararen Erakunde Publikoaren ebaluazioa eginen dute aurten Frantziako Gobernuko zerbitzuek; Barne Ministerioko, Kultura eta Komunikazio Ministerioko eta Hezkuntza Ministerioko ikuskariak arituko dira lanean. Interes Publikoko Elkargoa (IPE) da EEP, eta bere epemugara iritsia da. Estatus juridiko hori berritu ala ez erabaki beharko dute Parisen. «Epe berri bat eman beharko zaio edo epemugarik gabeko IPE bat sortzea ere aurreikusi liteke, erregularki egiten diren ikuskaritzarik gabe. EEPk frogak eman ditu ongi ibiltzen zela», esplikatu du Kurutxarrik. Beste estatus juridiko batera pasatzeko aukera aztertu litekeela ere uste du.
Baina aurrekontuan eman nahi du azpimarra. «Emendatzeko beharra azpimarratuko dugu, ez da dudarik. Euskalgintzako eragile franko behar gorrian dira. Egoera beharko dut biziki argiki aurkeztu: eragile bakoitzaren egoera, diren erronkak. EEP eraginkorra da, egiturak funtzionatzen du, baina beharrak biziki handiak dira». |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223554/energia-berriztagarrien-bost-azpiegiturari-ingurumen-baimena-eman-diete.htm | Gizartea | Energia berriztagarrien bost azpiegiturari ingurumen baimena eman diete | Arabako Labrazako proiektuak baimena jaso du, baita Nafarroako beste lau proiektuk ere. Laminorian (Araba) bitariko azpiegitura berriztagarri bat eraikitzeko proiektua ere aurrera doala iragarri du Aixeindarrek: haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta 80 megawatt ekoitziko ditu guztira. | Energia berriztagarrien bost azpiegiturari ingurumen baimena eman diete. Arabako Labrazako proiektuak baimena jaso du, baita Nafarroako beste lau proiektuk ere. Laminorian (Araba) bitariko azpiegitura berriztagarri bat eraikitzeko proiektua ere aurrera doala iragarri du Aixeindarrek: haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta 80 megawatt ekoitziko ditu guztira. | Eusko Jaurlaritzak joan den astean jakinarazi zuen Labraza eta Azazetako (Araba) proiektu eolikoek aurrera segitzen dutela. Labrazak aldeko adierazpena jaso zuen jada ingurumen inpaktuari dagokionez, eta Aixeindarrek gaur jakinarazi du Azazetakoak ere jaso duela jada —sozietate publiko horrek eraikiko ditu bi parkeak—. Nafarroan ere beste lau parke eolikori eman die gobernuak ingurumen baimena.
Aixeindarrek esan duenez, «energia erabat berdea» ekoiztuko dute Azazetako eta Labrazako parkeek, eta 470 lanposturaino sortuko dira «lan askoko aldietan». Bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu, eta horiek eraikitzeak 169 milioiko kostua izango du. Horrez gain, azaldu du «107.000 etxe hornitzeko energia» ekoitziko dutela, eta atmosferara 50.000 tona CO2 botatzea eragotziko dela.
Ikusi gehiago: Berriztagarrien ingurumen baimena jasotzeko baldintzak malgutu dituzte
Nafarroakoei dagokienez, atzo bukatzen zitzaion administrazioari proiektu horiek onartu eta baztertzeko epea, eta sei eskaera tramitatu ditu: Cascante II eta Murchanteko parke eolikoak —lehenari baimena eman diote, baina bigarrenari ez— eta Castejongo Cierzo IV, Tuterako Ebro I eta La Nava, eta Cascanteko El Salsillo eguzki parkeak. Horien artean Cierzo IV eta Ebro I parkeei baiezkoa eman diete, eta La Nava parkeari emandakoa «partzialki aldekoa» izan da. Azken baimen horiek kontuan hartuta, Nafarroako Gobernuak 69 eskaera tramitatu ditu legegintzaldi honetan, eta horietako 35 proiekturi eman diete ingurumen baimena—1.400 megawatt ekoiztuko dituzte guztira—.
Bitariko azpiegitura bat Laminorian
Arabako Laminoriako Erret Haranean ere beste egitura berriztagarri bat egiteko proiektuaren berri ere eman du Aixeindarrek. Ingurumen eraginaren baimenaren zain dago egitura hori oraindik. Haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu. Jakinarazi du hiru proiektuek badutela jada sarbidea ebakuazio sarera.
«Jaurlaritza legea urratzen ari da»
Jaurlaritza parke berrien proiektuekin aurrera doala ikusita, EH Bilduk kritikatu du gobernuak Plan Sektoriala onartu gabe amaituko duela legealdia. Hain zuzen, Mikel Otero legebiltzarkideak galdetu du ea nola den posible energia berriztagarrien zentralak egingo direla iragartzea eta martxan jartzea lurralde plangintza egokirik gabe. Hori argitzeko, Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuari eskatu dio legebiltzarrean agerraldi bat egiteko.
Horrez gain, Oterok adierazi du «kezkatuta» dagoela Tapiak Lurralde Plan Sektorialaren inguruan egindako adierazpenekin; izan ere, adierazi zuen «gutxienez urte eta erdi» falta dela oraindik energia berriztagarrien hedapena arautu eta ordenatu behar duen dokumentu hori onartzeko. Oterok atzerapen hori gaitzetsi du: «Bi urteko atzerapena nahikoa ez balitz bezala, orain Tapiak esaten digu legea urratzen jarraitzeko asmoa duela eta energia berriztagarrien garapena behar bezala antolatzeko ezinbestekoa den plan hori ez dela 2025a baino lehen onartuko». |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223555/maiatzaren-14an-izanen-da-40-herri-urrats-senperen.htm | Gizartea | Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen | Irailean irekitzekoa duten Seaskaren bosgarren kolegioarentzat izanen da aurtengo dirua. Su ta Gar taldeak eginen du ikastolen festaren kantua | Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen. Irailean irekitzekoa duten Seaskaren bosgarren kolegioarentzat izanen da aurtengo dirua. Su ta Gar taldeak eginen du ikastolen festaren kantua | Maiatzaren 14an izanen da 40. Herri Urrats Senperen (Lapurdi), eta Seaskak gaurdanik dei egin die euskaltzale guziei bertan parte hartzera joateko. Aurtengo dirua Seaskaren bosgarren kolegioa laguntzeko izanen da. Obrak hasiak dira, eta heldu den ikasturtetik aitzina hasiko dira ikasleei harrera egiten. Seigarreneko eta bosgarreneko bina klaserekin abiatuko dira, eta ondoko urteetan garatzen joatea da asmoa. Senpereko kolegioak Zuraide eta Basusarri arteko ikasleak hartuko ditu: 150 lehen etapa batean, baina laster 300 ikasle izatea ere espero dute.
Urratsak zubi izanen da aurtengo Herri Urratsentzat hautatu duten leloa, eta Su ta Gar taldeak eginen du kantua. «Zubiek herria batzen dute, Hego eta Ipar Euskal Herria batzeko lan egiten du Seaskak, eta baita euskara eta jendartea lotzeko ere», esplikatu du Koldo Rodriguez Herri Urratseko koordinatzaileak. «Azken Urteetako urratsek zubiak eraikitzeko balio izan dute, eta lan horretan jarraitu behar dugu, zimenduak indartzen». Umorez osatu du Beñat Bidegain Herri Urratseko antolatzaile taldeko kideak: «Su ta Garrek Herri Urratsen adina du gutxi gorabehera. Belaunaldien arteko zubia egiteko ere balio du». Musika taldeak izan duen jarrera eskertu du Herri Urratsek: kantua egiteko deitu zituztenean aste bateko epea eskatu zieten hasieran, baina bi ordutara deitu zituzten baiezkoa emanez.
Urtero bezala, aurten ere ekitaldiz betea izanen da Herri Urrats arteko bidea: otsailaren 2an Goazen telesailaren 9. denboraldiko azken kapituluaren aurre-estreinaldia eskainiko dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Select zinegelan, eta ondoren aktoreekin solasteko parada izanen da. Martxoaren 4an, Delirium Tremens eta Unidad Alavesa taldeen kontzertua izanen da Miarritzeko (Lapurdi) Atabal gelan. Eta Martxoaren 5ean 'Hitzetik Urratsera' bertso saioa eginen dute Senpereko (Lapurdi) gelan. Euskal Herriko bertsolari txapelketako zortzi finalistek kantatuko dute. Baina hitzordu garrantzitsuena apirilaren 2an izanen da: urtebetetze bikoitza ospatuko dute Baionako Lauga gelan: Herri Urratsen 40 urteak eta Pirritx Porrotx eta Marimototsen 35 urteak. Ekitaldi guzien sarrerak salgai daude www.herriurrats.eus webgunean. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223556/aebek-31-tanke-emango-dizkiote-ukrainari-eta-alemaniak-hamalau.htm | Mundua | AEBek 31 tanke emango dizkiote Ukrainari, eta Alemaniak hamalau | Berlinek uste du hiru bat hilabete barru egongo direla erabilgarri, eta Bidenek adierazi du denbora beharko dela horiek gerra frontera eramateko. Zelenskik eskerrak eman dizkie, eta nabarmendu du «tanke asko» behar dituztela. | AEBek 31 tanke emango dizkiote Ukrainari, eta Alemaniak hamalau. Berlinek uste du hiru bat hilabete barru egongo direla erabilgarri, eta Bidenek adierazi du denbora beharko dela horiek gerra frontera eramateko. Zelenskik eskerrak eman dizkie, eta nabarmendu du «tanke asko» behar dituztela. | Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea aspalditik ari zitzaien esaten Mendebaldeko herrialdeei tankeak bidaltzeko. Azkeneko asteetan Alemaniak fabrikatutako Leopard 2 tankeak eskatu ditu, zehatz-mehatz. Izan ere, horien 2.000 ale baino gehiago daude Europan. Orain gutxira arte, zuhur jokatu dute aliatuek eskaera horren harira, baina aurreko ostiralean AEBek nabarmendu zuten ez dela «mantsotzeko» garaia Errusiaren aurkako borrokan Ukrainari laguntza militarra emateari dagokionez, baizik eta «harago» joatekoa. Beraz, Alemaniak eta AEBek gaur baieztatu dute tankeak entregatuko dizkiotela Ukrainari: hamalau Leopard 2 Berlinek, eta 31 Abrams Washingtonek.
Alemaniak, gainera, gauza bera egiteko baimena eman die Leopard 2 tankeak dituzten herrialdeei — lizentzia akordioen arabera, herrialde ekoizlearen oniritzia behar da horretarako—, eta horietako batzuek, hala nola Finlandiak, Suediak, Norvegiak, Poloniak eta Espainiak, Kievi emateko asmoa agertu dute. Ukrainako gerra, hortaz, beste fase batean sartzear dago, behin Mendebaldeak adostu ondoren borrokarako ibilgailu blindatuak eramatea hara.
Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak esan du espero duela Leopard 2 tankeak hiru bat hilabete barru iristea Ukrainara. Argitu du, bide batez, tankeak mantentzeko beharrezko ekipamendua emango diotela Ukrainako armadari, eta soldaduek, aurrena, formakuntza jasoko dutela Alemanian bertan. Joe Biden AEBetako presidenteak plazaratu du asmo bera dutela, eta azpimarratu du Abrams tankeak direla «gaitasunik handienekoak», baita erabiltzeko «oso zailak» ere. Azaldu du, gainera, denbora beharko dela horiek gerra frontera eramateko.
Ikusi gehiago gehiago: Alemaniak atea ireki dio bere baimenik gabe Leopard 2 tankeak Ukrainara bidaltzeari
Mendebaldeak azken hilabeteetan emandako laguntza militarra eskertu izan du Kievek —aireko defentsa sistemak, batez ere—, baina, aldi berean, arma astunak eskatu izan dizkio, argudiatuta Mosku erasoaldi berri bat prestatzen ari dela. Horregatik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen kabineteburu Andrei Yermakek eskerrak eman dizkio gaur Alemaniari, «lehen pausoa» emateagatik. Hori bai, Telegramen idatzitako mezu batean nabarmendu du «Leopard gehiago» behar dituela Ukrainak. Armadaren buruzagiak datu bat eman zuen abenduan: NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko 300 bat tanke behar dituztela Errusiak hartutako lurrak berreskuratzeko. Mendebaldeko zenbait adituk esan izan dute, ordea, horretarako nahikoa direla ehun bat.
Ikusi gehiago: Alemaniaren ustez, aliatuek defentsan aritu beharko lukete Ukrainan, ez erasoan
Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak esan du, gaur, «nazioartearekin» modu koordinatuan jokatuta hartu dutela erabakia, eta, hain zuzen, hori izan da Alemaniako Gobernuak jarri izan duen baldintzetako bat konpromiso hori hartzeko: potentzia militarrek ere beren tankeak bidaltzea Ukrainara. Erresuma Batuak azaldu izan du Challenger tankeak bidaltzeko prest dagoela, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak adierazi zion, igandean, Alemaniako kantzilerrari, ez duela baztertzen Frantziako armadaren Leclerc tankeak Kievi entregatzea.
Horregatik, Bundestagean, gaur, hitza hartu duenean, Scholzek azpimarratu du Alemania dela, Erresuma Batuarekin batera, Ukrainari arma gehien eman dizkiona. Gogoratu du, bide batez, Alemaniak arau bat «hautsi» behar izan duela horretarako. Bigarren Mundu Gerraz geroztik Alemaniak tradizio antimilitarista eduki du, baina Ukrainan gertatutakoaren harira, agintean dagoen hiru alderdiko koalizioan ika-mikak izan dira. Berdeek eta Liberalek begi onez ikusi dute Ukrainari laguntza militarra ematea, eta SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak, berriz, zuhurrago jokatu du, erantzukizun historikoa gogoan.
Ikusi gehiago: Zer dira Leopard-ak?
Pentagonoak ostiralean esan zuen ez zuela asmorik orain Abrams tankeak Ukrainara bidaltzeko. Arrazoi logistikoak aipatu zituen erabakia justifikatzeko. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223557/gazteentzako-tailer-sorta-bat-antolatu-dute-loraldiak-eta-ehuk.htm | Kultura | Gazteentzako tailer sorta bat antolatu dute Loraldiak eta EHUk | Gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzeko asmoz, Sormen Ola programa abiatu dute Loraldiak eta EHUk. Parte hartzaileek formakuntza tailerrak jasoko dituzte hilean behin, sortzaile profesionalek gidatuta. Larunbatean egingo dute lehenengo saioa. | Gazteentzako tailer sorta bat antolatu dute Loraldiak eta EHUk. Gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzeko asmoz, Sormen Ola programa abiatu dute Loraldiak eta EHUk. Parte hartzaileek formakuntza tailerrak jasoko dituzte hilean behin, sortzaile profesionalek gidatuta. Larunbatean egingo dute lehenengo saioa. | Musika, literatura, artea, antzerkia, ikus-entzunezkoak, dantza, bertsolaritza. Diziplina ugaritako profesionalak bilduko ditu datozen hilabeteetan Sormen Ola programak. 16 eta 29 urte arteko gazteentzat da, eta, hilean behin, euskal kulturarekin lotura duen gai monografiko bat landuko dute. Loraldiak eta EHUk elkarlanean antolatu dute egitasmoa, eta gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzea du xede. Larunbatean egingo dute lehenengo saioa, Dantza garaikidea sustraietatik, eta maiatzera bitarte, beste lau tailer antolatu dituzte. Gaur goizean aurkeztu dute proiektua, EHUren Bizkaia aretoan, Bilbon.
Iaz ekin zion Loraldiak Gaztea egitasmoari. «Gazte sormenari eremua zabaltzeko asmoz» abiatu zuten egitasmoa, Amaia Ozerin Loraldia jaialdiko komunikazio arduradunaren hitzetan: «Sortzaile izan nahi duten gazteei plaza eta formakuntza eskaintzea da helburua». Eta asmo horrekin antolatu dute orain Sormen Ola, EHUrekin elkarlanean.
Berez, Loraldiak udan abiatu zuen gazteen formakuntza eta profesionalizazioa sustatzeko lan lerroetako bat: Udako Ola sormen egonaldia antolatu zuten Lekeition (Bizkaia). Hitza, soinua, irudia eta gorputza landu zituzten, besteak beste, eta sortzaile profesionalek gidatu zituzten tailer horiek. Astebeteko bi txanda egin zituzten, eta, izandako harrera ikusita, segida ematea erabaki dute antolatzaileek.
Askotariko eskaintza
Hilean behin egingo dituzte tailerrak, larunbat goizetan, EHUren Bizkaia aretoan. 16 eta 29 urte arteko gazteek parte hartu ahal izango dute, eta landuko diren gaiak monografikoak izango dira. Tartean, dantza, musika, arte eszenikoak, literatura, ikus-entzunezkoak eta irudiak.
Larunbatean egingo dute lehen saioa: Dantza garaikidea sustraietatik. Jon Maia Kukai dantza taldeko zuzendariak gidatuko du, eta tailerrak haren esperientzia propioa izango du abiapuntu.
Otsailaren 18an egingo dute bigarrena. Patxo Telleria aktore eta zuzendaria arituko da irakasle lanetan, eta Sormena arte eszenikoetan tailerra emango du. Telleriak Udako Ola ekinaldian parte hartzeko aukera izan zuen, eta pozez gogoratzen du han izandako esperientzia: «Jendearen jarrera oso proaktiboa izan zen: gazteek ikasteko gogo handia zuten, eta ikaragarri ondo pasatu genuen». Dramaturgia landu zuen orduan, eta, oraingoan ere, bide beretik jarraituko du: «Dramaturgia zentzu akademikoan lantzen saiatu nintzen, eta, oraingoan ere, hala egingo dut: karamelu txiki bat da, ateak nolabait irekitzea barruan zer dagoen erakusteko».
Martxoaren 25ean, Joseba Sarrionandiaren eta Iholdi Beristainen txanda izango da: Literatura eta musika. Bakoitzaren bizipenak kontatuko dituzte solasaldian, eta hausnarketarako bidea zabalduko dute.
Apirilean, berriz, zinemagintza izango dute hizpide. Paul Urkijo zinemagileak Ikus-entzunezko garaikideak tailerra emango du, apirilaren 29an. Haren esperientziatik abiatuta, euskal zinemagintzaren egungo egoera ezagutzeko aukera izango dute bertaratzen direnek.
Eta, azkenik, maiatzaren 27an egingo dute programako azken tailerra: Sormena hitzetatik eta irudietatik. Miren Amuriza bertsolari eta idazleak eta Amaia Egidazu idazle eta ilustratzaileak parte hartuko dute, eta «joskintza tailer» gisa definitu dute solasaldia.
Antolatzaileek aurreratu dute sarrera doakoa izango dela EHUren Bizkaiko campuseko ikasleentzat. Gainerakoek, berriz, 15 euro ordaindu beharko dituzte saio bakoitzeko. Izena emateko epea zabalik dago jada. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223558/kongok-gerra-ekintza-bat-egitea-leporatu-dio-ruandari-bere-hegazkin-bati-tiro-egiteagatik.htm | Mundua | Kongok «gerra ekintza bat» egitea leporatu dio Ruandari, bere hegazkin bati tiro egiteagatik | Kigalik argudiatu du «defentsa neurriak» hartu zituela, abioia bere aire eremuan sartu zelakoan. Ez da izan ez hildakorik, ez zauriturik. | Kongok «gerra ekintza bat» egitea leporatu dio Ruandari, bere hegazkin bati tiro egiteagatik. Kigalik argudiatu du «defentsa neurriak» hartu zituela, abioia bere aire eremuan sartu zelakoan. Ez da izan ez hildakorik, ez zauriturik. | M23 Martxoaren 23ko Mugimendua talde armatuaren inguruko desadostasunek eta akusazioek nabarmen handitu dute Kongoko Errepublika Demokratikoaren eta Ruandaren arteko tentsioa. Orain, bi herrialdeen arteko mugako gertakari batek are gehiago okertu du harremana: Kigalik atzo baieztatu zuen herrialde bizilagunaren hegazkin bati tiro egin ziola atzo, «defentsa neurri» gisara, argudiatuta abioia bere aire eremuan sartu zela. Kinshasak, ordea, ukatu egin zuen hori, eta, atzo gauean publiko egindako ohar batean, «gerra ekintza bat» egitea leporatu zion erasotzaileari.
Bi bertsioak kontrajarriak dira. Ruandako Gobernuaren arabera, hegazkinak «hiru aldiz urratu» zuen bere aire eremua —hirugarren aldia da halako salaketa egiten duela—, eta, Kongoko Errepublika Demokratikoari «eraso» hori «gelditzeko» eskatu zion arren, bere burua behartuta ikusi zuen defendatzera. Kinshasak, aldiz, adierazi zuen ez zela halakorik gertatu, eta «berariazko eraso bat» egin zietela.
Hegazkina, azkenean, Goman lurreratu zen, hildakorik eta zauriturik gabe, baina sute batekin —suhiltzaileek itzali behar izan zuten—. Hiri hori Kongoko Errepublika Demokratikoan dago —Ipar Kivuko hiriburua da—, ekialdeko mugatik gertu; hain justu, Ruandako Gobernuak argudiatu du abioiak bi herrialdeen lurraldea zehazten duen eremu hori pasatu zuela, eta Rubavu gainean egon zela, herrialdearen ipar-mendebaldean.
Bertsioak bertsio, Kinshasak esan zuen, Komunikazio Ministerioak kaleraturiko komunikatuan, Ruandako armadak hegazkinari eraso egin ziola abioia Goman lurreratzen ari zenean, eta, hortaz, orain ere bere lurraldea «defendatzeko eskubide legitimoa» duela.
Horrez gain, Kongoko Errepublika Demokratikoak Ruandako armadari leporatu zion beste eraso bat abiatu izana bere militarren kontra, Ipar Kivun: «Bien bitartean, Ruandatik datozen Ruandako armadaren soldaduen zutabeak ikus daitezke Kibumbako eta Bwitoko postuak indartzeko, beste ekintza kriminal batzuk aurreikusita».
Baliteke hori erabat egia ez izatea, eta soldadu horiek M23ko militanteak izatea, Kinshasak Kigaliri egozten baitio talde armatu horrekin kolaboratzea. Ruandako Gobernuak ukatu egin izan du hori, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Mendebaldeko potentziek Kongoko Errepublika Demokratikoaren salaketa bera egin dute.
M23 joan den martxoan itzuli zen borrokara, eta zenbait eremuren kontrola lortu zuen, batez ere Ipar Kivun; horren ondorioz, gutxienez 450.000 lagun desplazatu behar izan dira, NBEren datuen arabera. Gerora, iragan azaroan, su eten bat adostu ondoren, talde armatuak onartu egin zuen hilaren 15erako konkistaturiko lurraldeetatik joatea.
Felix Tshisekedi Kongoko Errepublika Demokratikoko presidenteak, ordea, joan den asteazkenean adierazi zuen M23k ez duela adosturikoa bete, eta eremu horietan jarraitzen duela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.