date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223559/googlek-erantzun-du-aztertuko-duela-bilaketa-emaitzen-diskriminazioa.htm | Bizigiro | Googlek erantzun du aztertuko duela bilaketa emaitzen diskriminazioa | Katalunian eta Euskal Herrian hainbatek salatu dute gaztelerazko emaitzak jasotzen dituztela Google euskaraz konfiguratua izan arren. | Googlek erantzun du aztertuko duela bilaketa emaitzen diskriminazioa. Katalunian eta Euskal Herrian hainbatek salatu dute gaztelerazko emaitzak jasotzen dituztela Google euskaraz konfiguratua izan arren. | Katalunian hasi zen salaketa, eta Euskal Herrian ere zabaldu da azken orduetan. Hainbat erabiltzek salatu dutenez, Google katalanez edo euskaraz konfiguratua izanik ere, gaztelerazko edukiak erakusten dizkie bilatzaileak, beste hizkuntzetako emaitzen gainetik. Abenduan eman zuten horren berri Vilaweb eta Sustatu.eus atarietan. Harrezkero, eta batez ere azken orduetan, hainbat erabiltzek eman diote horren berri Googleri sare sozialetan, eta hark gaur erantzun die kataluniarrei: bilaketen emaitzen diskriminazioa aztertuko duela esan du.
Zehazki esan du eskertzen eta ulertzen duela kezka adierazi izana eta lehentasun izango duela hori konpontzea. Horretarako, ordea, denbora beharko duela gaineratu du, bilaketa sistemak ondo funtzionatzen duela ziurtatzeko. Katalunian hasi zen salaketa kanpaina, eta Euskal Herrian izan du segida. Lehenik ingelesez argitaratu zuten mezua zenbait erabiltzailek.
Ordu batzuen buruan, euskarazkoak iritsi ziren: «Kaixo, Google. Nire hizkuntza nagusia euskara da. Etsigarria da ikustea zerbait bilatzen dudanean, maiz, bilatzaileak euskarazko orrira bideratu beharrean, informazio bera duten gaztelaniazko orrialdeen esteketara eramaten nauela. Aztertu dezakezue zer gertatzen den? Milesker», idatzi zuen atzo Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak. Haren mezua kopiatu eta hainbat erabiltzaileek euren hormetan argitaratu dute atzo eta gaur.
Salaketa egiteaz gain, Euskarazko Wikipediak Googleri azaldu dio diskriminazio horren froga eta ondorioa zein den. Txio batean esan du, ingelesez, urtarriletik ekainera bitartean 92.613 ikustaldi izan zituela egunero, batez beste. Udan bisitak eguneko 70.485era jaitsi zirela dio. «Arrazoi posible bakarra bilaketa ereduan eta aurkitzeko gaitasunean izan den aldaketa da». |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223560/caparrosoko-behitegia-baimenik-gabe-handitu-dute.htm | Ekonomia | Caparrosoko behitegia baimenik gabe handitu dute | Sustrai Erakuntza fundazioaren arabera, Valle de Odieta kooperatibaren makroetxaldeak 7.900 abere ditu, baimendu baino ia hirurehun gehiago. | Caparrosoko behitegia baimenik gabe handitu dute. Sustrai Erakuntza fundazioaren arabera, Valle de Odieta kooperatibaren makroetxaldeak 7.900 abere ditu, baimendu baino ia hirurehun gehiago. | Europako behitegirik handiena Euskal Herrian dago, Caparroson (Nafarroa), zehazki. Egungo Ingurumeneko Baimen Bateratuaren arabera, Valle de Odieta kooperatibaren makroetxaldeak 7.200 esne behi baliatzeko baimena du, baita 600 zekor eta 40 eguneko txahalak ere. Hala ere, irregulartasun bat atzeman da enpresak animalia kopurua handitzeko eskaria egitean aurkeztutako dokumentazioan: enpresak 7.620 animalia izateko baimena du, gutxi gorabehera, baina azken dokumentuetan adierazten da makroetxaldeak 7.900 abere dituela orain.
Sustrai Erakuntza fundazioak salatu du Valle de Odietak bere instalazioak legez kanpo handitu dituela, eta Nafarroako Gobernuari eskatu dio salaketa egiaztatzeko eta zuzentzeko: «Aurkeztu duten dokumentazioan jadanik ezkutuko handitze bat sartu dute, eta, ziur asko, ezarria izango dute jada. Abere kopurua gainditzeaz gain, litekeena da legediak baimentzen duena baino pabiloi handiagoa ere izatea makroetxaldeak».
Aurkeztutako dokumentuetan ikus daiteke lur eremua ere moldatu dutela, planoetan arazketa horretarako erabiliko liratekeen instalazioen zati bat aurkezten baita. Sustrai Erakuntza fundazioaren arabera, instalazio horietako batzuk jadanik eraikita daude, eta aireko argazkien bidez egiazta daiteke: «Ziurrenik lizentziarik gabe eraikitako instalazioak izango lirateke hauek, Gobernuak oraindik ez baitu onartu arazketa proiektua».
Nafarroako Gobernuari aurkeztu dioten eskarian zehazten denez, abere kopurua gehiago handitu nahi dute: 11.372 abelburu izan nahi dituzte, gaur egun izan beharko lituzkeenak baino % 27 gehiago, alegia. Hala ere, hori ez dator bat Espainiako Gobernuak abenduaren 27an onartu zuen dekretuarekin. Izan ere, horren arabera, haztegi batek ezin ditu izan 850 behi baino gehiago. Hala ere, dekretua indarrean sartu baino lehenagotik martxan zeuden enpresek, 850eko muga gainditzekotan, eskubidea dute kopuru horri eusteko, baina ezingo dute inola ere handitu.
Valle de Odietak gainditu egiten du ezarritako kopurua. Sustrai Erakuntza fundazioak hauxe esan du: «Enpresak kontrolatu behar du instalazioak eta hango abere kopurua bat datozela egungo legeak dioenarekin. Nafarroako Gobernuak zerbait egin beharko luke enpresak legez kanpoko jarduera hau aurrera eramatea eragozteko».
Enpresaren aurrekariak
Ez da Valle de Odieta enpresaren lehenengo irregulartasuna. Nafarroako Gobernuak 11 zehapen espediente ireki dizkio azken urteotan baimenik gabe abereak hartzeko pabiloi berriak eraikitzeagatik, eta abere gehiago hartzeagatik. Horretaz gain, Sustrai Eraikuntza fundazioak enpresaren aurkako alegazio bat aurkeztu zuen iazko maiatzean, nitrogeno askoko likido bat erabiltzen zutelako ureztatzeko, ur purua zela esanda. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223561/kaikuak-janztea-frankismoaren-kontrako-indarkeriarik-gabeko-errebeldiaren-adibidetzat-jo-du-artolazabalek.htm | Gizartea | «Kaikuak janztea» frankismoaren kontrako «indarkeriarik gabeko errebeldiaren» adibidetzat jo du Artolazabalek | Ikastolen mugimendua omentzeko ekitaldi bat baliatu du Artolazabalek ETA eta frankismoaren aurka armak hartu zituztenen borroka deslegitimatzeko. Armak hartzea «saihestu» zitekeen, haren arabera. | «Kaikuak janztea» frankismoaren kontrako «indarkeriarik gabeko errebeldiaren» adibidetzat jo du Artolazabalek. Ikastolen mugimendua omentzeko ekitaldi bat baliatu du Artolazabalek ETA eta frankismoaren aurka armak hartu zituztenen borroka deslegitimatzeko. Armak hartzea «saihestu» zitekeen, haren arabera. | Ikastolen mugimendua omentzeko ekitaldia behar zuena ETAren existentzia deslegitimatzeko baliatu du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. «ETAren indarkeriaren sorrera, diktadura frankistaren aurkako erreakzio gisa, ez zen saihetsezina izan. ETA akats bat izan zen sortu zenetik, alde guztiei mina eta sufrimendua baino eragin ez diena».
Frankismoaren aurkako borroka kritikatu du Artolazabalek, «indarkeria» erabili zela eta: «Indarkeriarik gabeko errebeldia mota asko egon ziren: arropetan kolore gorria, berdea eta zuria konbinatzea; gorriz eta horiz inoiz ez janztea; kaikuak edo mendigoizaleak janztea; dantza taldeak edo mendi taldeak bultzatzea ideia demokratiko eta euskaltzaleen babesleku gisa; euskarazko musika kontzertuetara joatea...».
Gasteizko Olabide ikastolan egin ditu adierazpen horiek Artolazabalek. 1963an guraso talde bat euskarazko klaseak ematen hasi zen etxebizitza batean, eta hori izan zen egun Arabako ikastolarik handiena denaren ernamuina. Izaskun Arrue izan zen ikastolako lehen irakaslea, Elbira Zipitria ikastolen mugimenduaren aitzindariarekin trebatu ondotik, eta biak omendu dituzte gaur. «Elbira Zipitria eta Izaskun Arrueren pareko emakumeek lehentasunezko lekua merezi dute gure memoria historikoan . Haien ibilbideak erreferente gisa ezagutarazi behar ditugu beste belaunaldientzat. Haien izenak gure kale izendegietara, ekimen berrietara eta gure historia liburuetara eraman behar ditugu», esan du Artolazabalek.
Sailburuak mugimendu kontrajarri moduan aurkeztu ditu ikastolen mugimendua eta Frankismoaren aurkako borroka armatua. Eredugarritzat jo du lehenengoa: «Franco jeneralaren diktadura luzearen aurkako erresistentzia kultural eta sozialak urte zail haietan oso emankorrak izan ziren adierazpen baketsuez hornitzen jakin zuen». Aldiz, gaitzetsi egin du diktadura militarraren kontra armak hartuta borroka egin zutenen jokabidea: «Totalitarismoari aurre egiteko beste modu baketsu batzuk ere egon ziren, benetan baliagarriak eta etikaren ikuspegitik erabat onargarriak».
Ez da lehen aldia Artolazabalek ETArekin zerikusirik ez duen ekitaldi bat baliatzen duena horren kontra egiteko. 2021eko irailean, Memoriaren Ibilbidearen aurkezpenean, Unai Parot euskal presoa izan zuen hizpide. Horren harira, gaitzespena agertu zuten bertaratutako hainbat lagunek, eta, Elgoibar 1936 taldeko kideen arabera, batek baino gehiagok alde egin zuen ekitalditik. EAJk memoria ekitaldian zegoen «konfiantza markoa» hautsi zuela salatu zuen orduan Elgoibar 1936 taldeak, eta aurkezpen hori «mitin politiko» bihurtu zuela. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223562/zientzialari-eta-ikertzaile-izan-nahi-dut-euspot-lehiaketarako-gaia.htm | Bizigiro | ‘Zientzialari eta ikertzaile izan nahi dut!’, Euspot lehiaketarako gaia | Iragarkiak maiatzaren 29a baino lehen aurkeztu beharko dira. Sei sari egongo dira, eta 3.000 euro banatuko dituzte. | ‘Zientzialari eta ikertzaile izan nahi dut!’, Euspot lehiaketarako gaia. Iragarkiak maiatzaren 29a baino lehen aurkeztu beharko dira. Sei sari egongo dira, eta 3.000 euro banatuko dituzte. | Hamabigarren aldira iritsi da Euspot euskarazko iragarki lehiaketa, eta aurten gazteengan zientziazaletasuna sustatzea izango dute helburu. Aurten parte hartzaileek landu beharko duten gaia hau izango da: Zientzialari eta ikertzaile izan nahi dut!.
Hain justu, aurtengo babesle nagusia Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzako Plana Euskadi 2030 (ZTBP 2030) izango da. Euspoten edizioa aurkezten izan da gaur Donostian Cristina Uriarte Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako mandataria. Eusko Jaurlaritzaren egoitzan egin dute aurkezpena, eta han izan dira Goio Arana Mondragon Unibertsitateko Komunikazio campuseko zuzendaria, Unai Elkoro Aretxabaletako alkatea (Gipuzkoa), Arantzazu Lagunilla Arteman agentziako zuzendaria, Naiara Okina Arizmendi ikastolako (Arrasate, Gipuzkoa) komunikazio arduraduna eta Leire Luengo Bai Euskarari elkarteko ordezkaria. Erakunde horiek dira lehiaketaren antolatzaile eta babesleak.
Parte hartzaileek 30 segundoko iragarki bat bidali beharko dute. Antolatzaileek iragarri dute lan horiek bokazio zientifiko eta teknikoak sustatzeko, gazteengan zientzia eta teknologiaren inguruko interesa eta grina pizteko, eta munduaren eraldaketan aktiboki parte hartzeko izango direla. Zientzia, teknologia, ingeniaritza, artea eta matematika gaiak gazteengana hurbildu eta balioetsi nahi dituzte aurtengo lehiaketaren bitartez, eta gai horien edukiak eta lanbideen interesa gaineko handitu. Sormena eta ikasteko grina bultzatu nahi dituzte antolatzaileek, pentsamendu zientifikoa sustatuz.
Publizitate formakuntza Aurreko urte batzuetan bezala, Euspoteko antolatzaileek ikus-entzunezko publizitatearen gaineko formakuntzak eskainiko ditu Euskal Herriko ikastetxeetan, iragarki egileen harrobia indartzeko asmotan. Formakuntza saio horien helburua izango da gazteei sormenaren eta publizitatearen inguruan izan dezaketen sena sustatzea, eta lehiaketan parte hartzera animatzea.
Euspot.eus webguneak 20.000 bisita inguru izaten ditu urtero. Interneteko sare sozialetan, gainera, 2.000 jarraitzaile baino gehiago ditu lehiaketak. Haren inguruko informazio gehiago webgune horretan bertan aurki daiteke.
Euspot lehiaketan sei sari banatuko dituzte aurten (3.000 euro orotara): iragarkirik onenarena; publikoaren saria; gazteen saria; musika sinkronizazio onenaren saria; Mondragon Unibertsitateko ikasleen iragarkirik onena; eta Arizmendi ikastolako ikasleen lanik onena.
Euspot ez dago soilik gazteei zuzendua. Parte hartzaileen artean askotarikoa da profila, jatorria eta interesa. Lehiaketa irekia baita edozein herritarrentzat. Urteotan, 600 iragarki baino gehiago jaso dituzte. Aurten ere parte hartzaile asko espero dituzte. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223563/asier-rodriguez-espetxera-itzuli-da-epaileak-hirugarren-gradua-kenduta.htm | Politika | Asier Rodriguez espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta | Fiskaltzak helegitea jarria zuen euskal preso horrek hirugarren gradua lortzearen kontra, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu egin du. Gradu erregresioen kontrako manifestaziora deitu du Sarek, etzi, Santurtzin. | Asier Rodriguez espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Fiskaltzak helegitea jarria zuen euskal preso horrek hirugarren gradua lortzearen kontra, eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu egin du. Gradu erregresioen kontrako manifestaziora deitu du Sarek, etzi, Santurtzin. | Asier Rodriguez Lopez euskal preso santurtziarra Basauriko espetxera (Bizkaia) itzuli da, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onartu egin baitu hark hirugarren gradua lortzearen aurka fiskaltzak jarritako helegitea, Etxeratek jakinarazi duenez. Sarek manifestaziora deitu du, etzirako, Santurtzin (Bizkaia), gradu erregresioen kontra.
Rodriguezek hamabi urte baino gehiago daramatza preso. 2020ko uztailean, gerturatu egin zuten, Granadako espetxetik (855 kilometro) Soriakora (260 kilometro); 2021eko irailean Euskal Herriratu zuten, Basauriko espetxera lekualdatuta.
Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak etengabe aurkeztu ditu errekurtsoak euskal presoen gradu progresioen aurka. Azaroan, esaterako, Joseba Arregi euskal preso oñatiarraren gradu aldaketaren kontrako helegitea onartu zuten, eta Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli zen Arregi. Gaur-gaurkoz, beste bost presoren kontrako eskaerak ere aintzat hartu ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak: Aitor Esnaola, Mikel San Argimirio, Xabier Atristain, Gorka Martinez eta Iñaki Bilbao Gaubekarenak. Gehiago ere izango dira ziurrenik, ordea. Izan ere, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak gutxienez 24 gradu progresioren aurka egina zuen urtarril hasieran. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223564/ikurrinak-eta-nafarroako-banderak-atera-dituzte-sadarren-harmailetan.htm | Kirola | Ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte Sadarren harmailetan | Hainbat bazkide gorritxok bi banderak ateratzeko eskatu dute, duela bi asteko partidan «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko. Orduan, deialdiaren antolatzaileek «haserre bizia» piztu zela azaldu dute. | Ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte Sadarren harmailetan. Hainbat bazkide gorritxok bi banderak ateratzeko eskatu dute, duela bi asteko partidan «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko. Orduan, deialdiaren antolatzaileek «haserre bizia» piztu zela azaldu dute. | Espainiako Kopako final-laurdenetako kanporaketa jokatu zuen atzo Osasunak, Sevillaren kontra; 18 urteren ondoren, finalerdietara iristea lortu dute, 2-1 gailendu ostean. 20.000 zale inguru bildu ziren Sadarren. Asko izango ziren joko zelaiko baloiari begira, baina bazen begiak harmailetara begira izateko arrazoirik. Besteak beste, Nafarroako bandera eta ikurrina dezente atera zituzten zaleek. Harmailetan ere Indar Gorrikoek ikurrina handi bat atera dute. Izan ere, Osasunako hainbat bazkidek zaleei eskatu zieten eraman zitzatela estadiora ikurrinak eta Nafarroako banderak, koroarik gabekoak. Osasunako hiru jokalari ohik ere bat egin zuten eskaerarekin: Jose Maria Lekunberri, Angel Arriaran eta Miguel Angel Marinek, hain zuzen.
Bi aste egin behar da atzera eskaeraren zergatia ulertzeko: urtarrilaren 14an, Osasuna etxean lehiatu zen Mallorcaren aurka. Eneko Compains bazkideak ikurrina eta Nafarroako bandera eraman zituen partidara, eta horiek eskegi harmailetan. Segurtasun langileek banderak kenarazi zizkioten, nahiz eta beranduago horiek berreskuratu zituen. Bere lekukotza eman zuen gero; honela jaso zuen BERRIAk:
Ikusi gehiago: Eneko Compains: «Sadarren banderak kentzeko emandako agindua erabat arbitrarioa da»
Sevillaren gaurko partida hasi aurretik, Compainsek tartea eskaini zion BERRIAri deialdia zergatik egin zuten azaltzeko: «Sumatu genuen Osasunako oinarri sozialean, eta, oro har, nafarren artean haserre bizia piztu zela Mallorcaren aurka[ko partidan] bizitakoarekin». Horiek horrela, Sadarren, gureak! kanpaina sortu zuten Osasunako hainbat bazkidek atzoko partidarako, eta ikur horiek aldarrikatzera deitu, «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko. «Aukera ona da, behingoagatik [hilaren 14koa] errepika ez dadin, eta ozen aldarrikatzeko».
Aurrez aurrekoaren hogeigarren minutuan, «taldearen, haren balioen eta zaleen eskubideen alde» txalokatzeko eskatu ere eskatu zuten, eta «jazarriak izan diren eta izaten diren banderak» eramateko. Indar Gorrik bat egin zuen bazkide horiekin: «Gure herrian gure ikurrak. Kopako partidan ekarri zure aldarria Sadarrera».
Tentsio unea
Compainsek azaldutakoaren irudiak badira, zale batek grabatuta. Hona hemen segurtasun langileek Osasunaren eta Mallorcaren arteko partidan bi ikurrak kendu zituzteneko unea:
Bi bandera horiek ez ezik, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistaren pankarta bat ere kenarazi zieten beste zale batzuei, datorren urtarrilaren 28an Iruñean eta Bilbon egingo dituzten manifestazioetara deitzeko erabili zutena. Azken hori izan zen, Osasunako arduradunen arabera, ikur guztiak kendu izanaren eragilea, nahiz eta irizpideak «oso malguak» izan ohi diren estadioan: «Ez zuten horren berri eman». Ondorioz, Espainiako Poliziako koordinatzaileak —hura arduratzen da estadioko segurtasunaz— agindua eman zuen baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko; tartean, ikurrina eta Nafarroako bandera. Klubak berak adierazi zuen ez zetorrela bat segurtasun langileek egindakoarekin, eta «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko» konpromisoa erakutsi zuen. |
2023-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/223565/txuri-urdinek-agur-esan-diote-kopari.htm | Kirola | Txuri-urdinek agur esan diote Kopari | Realak partida duina egin du Nou Campen, baina txapelketatik kanpo geratu da. Jokalari bat gutxiagorekin jokatu du ia neurketa osoa, Brais Mendezek txartel gorria ikusi ostean. | Txuri-urdinek agur esan diote Kopari. Realak partida duina egin du Nou Campen, baina txapelketatik kanpo geratu da. Jokalari bat gutxiagorekin jokatu du ia neurketa osoa, Brais Mendezek txartel gorria ikusi ostean. | Realak galdu egin zuen aspaldiko partez. Modurik duinenean egin duen arren, Espainiako Kopatik kanpo geratu dira txuri-urdinak. Jokalari bat gutxiagorekin aritu dira donostiarrak partidaren zatirik handienean, baina estu hartu dute Bartzelona azken unera arte. Ez neurketaren zatirik handienean; bai, ordea azken minutuetan. Beren gaitasunean sinesteko ariketa egin zuten, baina ez dute nahikoa izan. Partidako gol bakarra nahikoa izan da Bartzelonarentzat.
Realak nor baino nor gehiago egin nahi izan du Camp Noun, eta hori garesti ordaintzen da sarri. Buruz buruko lehia proposatzeak halako lehia ekartzen du: kolpeak eta joan etorriak bi aldeetakoak izan ohi dira. Agerian geratu da hori kataluniarren zelaian. Bi hamaikako zelaian izan diren bitartean, aurpegiz aurpegi aritu dira bi taldeak. Fisikoa izan da nagusitasuna bilatzeko borroka, zartakoek gehiago balio izan dute ate aurreko jokaldiek baino gehiago. Bi aldeetan gertatu dira halakoak, baina Brais Mendezen kaleratzea izan da lehen zatiko jokaldirik esanguratsuena. Jokalari galiziarrari txartel gorria atera dio epaileak, 40. minutuan, eta horrek erabat baldintzatu zezakeen partida. Izan ere, gutxienez 50 minutu falta ziren norgehiagokako arauzko denbora osatzeko, eta Camp Noun lasta handia da hori. Hori bai, Gil Manzanok zalantza gutxi egin duRealeko jokalariaren falta ikustean. Nahikoa izan du VARari begiratu bizkor bat egitea txartel gorria erakusteko. Brais Mendezek orkatila zapaldu dio Busquetsi. Kalera.
Ordutik aurrera, Realak eusten igaro du atsedenaldira arteko denbora. Ez alferrik, Imanolek taldea egokitu beharra baitzuen. Etxekoak nagusi izan dira lehen zatian, baina Realak, Take Kuboren bitartez, izan du aukerarik. Bigarren zatia, ordea, enigma bat zen. Realarentzat nahi baino lehen argitu da korapilo bat. Bartzelonak 52. minutuan egin du partidako gol bakarra. Ousmane Dembele izan da neurketako golegilea, bisitarien kopuru murritzagoa baliatuta. Koundek abiadan eman zion pasea Dembeleri, eta erasoko jokalariak ez du aukera galtzen utzi. Erasotik aurrera egin du lehendabizi, eta erdiraketa egitea bainoa hobea iruditu zaio zuzenean Alex Remiroren atera jotzea. Lehen zutoinari itsatsita egindako errematea sarera joan da zuzenean.
Bartzelonak hala lortu du aurrera egitea. Abantaila eskuratuta eta jokalari gehiagorekin, partida erosoa aurreikusi du. Ordea, Realak ez du amore emateko asmorik izan. Defentsa hertsia eta aurrerako erasoaldi bakanak probestu nahian, atzeko lerroan igaro ditu amaierara arteko minuturik gehienak, baina saiatu da abagune batzuk baliatzen. Hain justu ere, Alexander Sorlothek eta Carlos Fernandezek aukera bana izan dute markagailua orekatzeko, baina errazena zaildu dute. Azkenerako, Reala kopatik kanpora geratu da, baina duintasunaren lezioa ikasita: bi txapelketa ditu hura aprobetxatzeko |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223588/osasuna-espainiako-kopako-finalerdietara.htm | Kirola | Osasuna Espainiako Kopako finalerdietara | Gorritxoek luzapenean irabazi dute, eta 18 urteren ondoren balentria egin dute. Abdek sartu du gol erabakigarria. Festa betea izan da Sadarren. | Osasuna Espainiako Kopako finalerdietara. Gorritxoek luzapenean irabazi dute, eta 18 urteren ondoren balentria egin dute. Abdek sartu du gol erabakigarria. Festa betea izan da Sadarren. | Gutxienez euskal talde bat izango da bihar Espainiako Kopako finalerdietako zozketan: Osasuna. Gorritxoek 2-1 irabazi diote Sevillari, eta,18 urteren ondoren, finalerdietara iristea lortu dute. 2005 hartan ere Sevilla kanporatu zuten final-laurdenetan. Sufrituta, baina oso merezita, lortu dute nafarrek sailkapena. Izan ere, 94. minutuan sartu du Sevillak banakoa, eta kanporaketa luzapenera joan da. Baina hor Ez Abdek sartu du gola, 100. minutuan. Sadarreko zaleek denbora zeramaten Kopako partida bat ikusi gabe, eta festa betea izan da. Partidan zehar ere, ikurrinak eta Nafarroako banderak atera dituzte zaleek.
Parekatua izan da neurketa hasiera. Osasuna ahalegindu da jokoaren ekimena izaten. Baina Sevillak ondo eutsi dio, eta pixkanaka nagusitzen joan da, Osasuna atzean sartuz. Minutu horietan hainbat korner atera ditu, eta Rafa Mirrek pare bat erremate egin du. Herrerak ondo geratu ditu. Kosta zaio Osasunari baloia izatea, eta ohiko joko zuzena egitea. Ez da eroso egon. Sevillak estu hartu du presioan, eta baloi luzeen bidez joko zuzena egin dute espainiarrek. Moi Gomezek eta Aimar Orozek apenas ukitzen zuten baloia, eta hori nabaritu egiten dute nafarrek. Taldeak zailtasun horiek zituela ikusita, Moi Gomezek metro batzuk egin ditu atzera, erdiko atzelarietara gerturatu eta baloia ukitzeko. Horri esker iritsi da gorritxoen lehen aukera. 26. minutuan izan da, baina Kike Barjak buruz egindako errematea kanpora joan da.
Handik gutxira iritsi da Sevillaren erantzuna. Beste behin baloi luze batekin. Rafa Mirrek aurre hartu dio Moncayolari, baina errematea gora joan zaio. Lekuz kanpo jokatuta, Sevilla Moncayolaren aldetik min egiten ahalegindu da. Baina Osasuna sendo azaldu da atzean. Erasoan gehiago sortzea falta izan zaio. Hala 0-0 amaitu da lehen zatia.
Bigarren zatiari ere buruz buruz ekin diote bi taldeek. 53. minutuan ordu arteko abagune argiena eduki du Jagoba Arrasateren taldeak. Ia gol arrastoan errematea egin du Chimy Avilak. Baina bigarren zatian zelairatu den Bonok esku bikain bat atera du, eta gelditu izugarria egin. Dimitrovicek min hartu duelako zelairatu da atezain marokoarra. Estutzen jarraitu du Osasunak, hegaletatik jokatuz eta erdiraketak bilatuz. Ohikoa duten jokotik gertuago ibili dira gorritxoak. Baina 60. eta 70. minutu artean hiru aukera izan ditu Sevilla. 71. minutuan, ordea, Chimy Avilaren gola iritsi da. Unai Garciak buruz egindako pase bat jaso, eta area txikian buelta eman eta gero, gola egin du.
19 minutu falta ziren partida amaitzeko. Saria handia zen, eta arriskua zegoen horri eutsi nahirik gorritxoek atzera egiteko. Baina ez da hala izan. Ekinean jarraitu dute nafarrek. Arrasatek taldeari freskotasun apur bat eman askoz, Budimir eta Brasanac zelairatu ditu. Hain zuzen ere, Budimirrek izan du partida amaitu bitarte egon den aukerarik argiena, korner batean. Baina kroaziarraren errematea gutxigatik joan da kanpora. Baina arauzko denboraren luzapenean iritsi da zaplaztekoa. Susok erdiraketa egin, eta En Nesiryk aurre hartu die Osasunako atzelariei, banakoa egiteko. 94. minutu zen, eta luzapenera bidali du partida. Sailkapena merezi zuten gorritxoek, bigaren zatian nagusi izan baitira Sevillaren aurrean, baina azken akats hori garesti ordaindu dute.
Osasunak burua altxatu beharra zuen luzapenari heltzeko. Eta egin du. Moncayolak pase bikaina eman dio Abderi, Sevillaren bi jokalarien artean zegoen hutsunea aprobetxatuz. Morokoarrak aurrera egin du, eta, gero, atzerako keinu batekin baloia nahi zuen tokian jarri du errematea egiteko. Ez du barkatu 100. minutuan. Zoramena, berriz ere, Sadarren. Hortzak estutzeko unea zen, eta hala egin dute gorritxoek. Izan ere, Sevillak estutu egin du, eta batez ere luzapenaren bigarren zatian pare bat aukera on izan du, argiena Joan Jordanen jaurtiketa gogor bat. Baina Herrera agertu da. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223589/rodolfo-ares-pse-eeko-buruzagi-izandakoa-hil-da.htm | Politika | Rodolfo Ares PSE-EEko buruzagi izandakoa hil da | Bilbon hil da, 68 urterekin. 2009-2012ko legealdian, Patxi Lopez lehendakari zela, Barne sailburu izan zen; tartean, Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin hil zuenean. Loiolako eta Genevako negoziazioetan aritu zen, PSE-EEren ordezkari. → Aresek esanak, eta harrotutako hautsak | Rodolfo Ares PSE-EEko buruzagi izandakoa hil da. Bilbon hil da, 68 urterekin. 2009-2012ko legealdian, Patxi Lopez lehendakari zela, Barne sailburu izan zen; tartean, Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin hil zuenean. Loiolako eta Genevako negoziazioetan aritu zen, PSE-EEren ordezkari. → Aresek esanak, eta harrotutako hautsak | Rodolfo Ares PSE-EEkoko buruzagi ohia hil da, 68 urte zituela. Patxi Lopez lehendakari izan zen garaian, Eusko Jaurlaritzako Barne sailburu izan zen, 2009 eta 2012 artean. Aurretik, 1994tik 2009ra, Eusko Legebiltzarreko kide zen, eta Fernando Buesaren lekukoa hartu zuen parlamentuan PSEko bozeramaile gisara, ETAk 2000. urtean hura hil ostean. Barne sailburu izaten utzita ere, 2016ra arte legebiltzarkide izan zen Ares. PSEren Koordinazio eta Antolakuntza idazkari izan zen 1995etik 2009ra, Ramon Jauregiren, Nicolas Redondoren eta Patxi Lopezen garaietan.
PSEko buruzagia izanda, azken bi hamarkadetan rol garrantzitsua izan zuen Euskal Herriko politikan. Bera zen alderdiaren buruetako bat Jesus Egigurenek eta Arnaldo Otegik Txillarreko elkarrizketak hasi zituztenean. Loiolako negoziazio prozesuan PSEko negoziatzaileetako bat izan zen, Egigurenekin batera. Esana da alderdi sozialistan bera zela Loiolako elkarrizketetan Madrilekin mezuak trukatzen zituena. Genevako negoziazioetan ere, Batasuneko eta ETAko ordezkariekin bildu zen. Aresek, baina, gogor jokatu zuen beti euskal gatazkan. «Ezkutuko» buruzagia, Madrilgo zuzendaritzaren «mezularia»: horiek eta beste esan izan dira Rodolfo Aresi buruz.
Ikusi gehiago: Aresek esanak, eta harrotutako hautsak
ETAren aurkako borrokan tematu zen Ares. Espainiako segurtasun indarrekin elkarlana estutu zuen legealdiaren hasieratik, eta erabateko sintonia izan zuen Alfredo Perez Rubalcabarekin. Barne sailburu zela, Ertzaintzaren Terrorismoaren Aurkako Unitatea sortu zuen, eta kalean zeuden euskal presoen argazkien eta haien eskubideen aldeko ikurren kontrako borroka abiatu zuen. Eta erakutsi bere xedea zela errealitate politiko bat ezabatzea. Ezker abertzalearekin zerikusia izan zezakeen edozein adierazpen kentzen aritu baitzen Ertzaintza.
ETAk jardun armatua utzi ostean ere, atxiloketekin jarraitzeko asmoari eutsi zion Aresek. Horiekin lotuta, aurre egin behar izan zien tortura salaketei ere. Hala, 2010eko urtarrileko operazio batean atxilotutakoei dagokienez, esaterako, Barne Sailak tratu txarrak ikertu ez, eta Aresek kereila jarri zuen haien abokatuen aurka; Urtza Alkortak Ertzaintzaren atxiloaldian salatu zituen torturen erantzule zela esan zuen Alfontso Zenonek. 2014an, Zenonen aurkako epaiketa irabazi zuen.
Halaber, Ares sailburu zela hil zuen Ertzaintzak Iñigo Cabacas Athleticen zalea, 2012ko apirilean, futbol partida baten ostean, gomazko pilota batekin. «Nik nire betebeharra bete dut», esan zuen urtebete geroago. Aresek ertzainen jokabidearen inguruko azalpen ugari eman behar izan zituen legebiltzarrean. Cabacasen heriotzagatik ez ezik, Gasteizen Xuban Nafarrateren zauri larriengatik, Bilbon Kukutza gaztetxea hustean erabilitako bortxagatik... Ertzaintzaren defentsa sutsua egin zuen Aresek; adierazi zuen jasotako kritikek Ertzaintzaren irudia zikintzeko xedea baino ez zutela, eta «horren guztiaren» erantzule egin zuen ezker abertzalea.
Galizian jaio zen Ares, eta haurra zela etorri zen Euskal Herrira, Bilboko Otxarkoaga auzora. Ibilbide politikoa 1983an hasi zuen, Bilboko Udaleko alderdi sozialistako zinegotzi izateko hautatu zutenean. 1991ko udal hauteskundeetan, Bilboko PSE-EEren alkategai izan zen.
Erreakzio ugari
Erreakzio soka eragin du Aresen heriotzak. Alderdikideena, lehenik. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiaren esanetan, «pertsona oso garrantzitsua» izan da alderdiko militanteentzat. Baina haren lana ez da PSE-EEra mugatu: «Gaur Euskadi bakean bizi bada, neurri handi batean Rodolfo Aresen dedikazioagatik bizi da hala, buru-belarri ibili zelako eta konpromiso politikoa izan zuelako». Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak ere haren lana goraipatu du: «Bere bizitzako minutu erdi batean ere ez dio utzi sozialismoaren zerbitzura egoteari». Eta sozialismoaren zerbitzura bai, baina nabarmendu du «gizartearen zerbitzura» ere egon izan zela, eta «askatasuna» erdiestera bideratu zuela bere jarduna. Patxi Lopez Eusko Jaurlaritzako lehendakari zela izan zen Herrizaingo sailburu Ares, eta hitz egin du hark ere, sare sozialen bidez. «Atsekabetuta» agertu da, «erresistente ordezkaezin bat» hil delako: «Euskadi eta Espainia beti zorretan egongo dira zurekin».
Eusko Jaurlaritzaren erreakzioak ere iritsi dira. Iñigo Urkullu lehendakariak ziurtatu du «Euskadirentzat onena» nahi izan zuela: «Terrorismoaren aurkako borrokan ezinbesteko lana egin zuen, bere bizitza arriskuan jarriz». Bingen Zupiria bozeramaileak, berriz, esan du «galera humano handia» dela Aresen heriotza, «eta politikoki garrantzitsua». Antzera mintzatu da EAJ: Twitter bidez adierazi du «atsekabez eta minez» jaso dutela «euskal sozialismoaren erreferentea» hil den albistea, eta doluminak eman dizkie senideei eta alderdikideei.
Oposizioan ere zeresana eman du. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordintzaile nagusiak Twitter bidez hartu du hitza. Azaldu du denbora batean harekin elkarrizketak izan zituela eta negoziazioan elkarrekin aritu zirela: «Desadostasunak izan arren, elkarrizketa zintzoa izan genuen».
Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez ere mintzatu da. Nabarmendu du «euskal sozialismoaren historiko bat» joan dela, «zerbitzari publiko bat ausardiaz lan egin zuena ETAren amaieraren eta bakearen, askatasunaren eta bizikidetzaren alde». |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223590/aresek-esanak-eta-harrotutako-hautsak.htm | Politika | Aresek esanak, eta harrotutako hautsak | PSE-EEko buruzagi izandakoak perla ugari bota du urteetan, eta horiek sarri ekarri du aurkari politikoen sumina, ezker abertzalearena batez ere. Iñigo Cabacas auzian esanak dira aipagarrienetako batzuk. | Aresek esanak, eta harrotutako hautsak. PSE-EEko buruzagi izandakoak perla ugari bota du urteetan, eta horiek sarri ekarri du aurkari politikoen sumina, ezker abertzalearena batez ere. Iñigo Cabacas auzian esanak dira aipagarrienetako batzuk. | Buruan zituenak inolako konplexurik gabe ezpainetaratu ohi zituen Rodolfo Aresek (Ourense, Galizia, 1954 - Bilbo, 2023). Hainbat kargu izan zituen politikagintzan, PSE-EEren ordezkari betiere: Eusko Jaurlaritzako Barne sailburu izan zen 2009 eta 2012 artean, parlamentuan PSE-EEko bozeramaile gisara aritu zen, eta alderdiaren Koordinazio eta Antolakuntza idazkari izan zen 1995etik 2009ra, besteak beste. Urte horietan guztietan, bai eta ondotik ere, perla mordoa utzi du. Ezagunak dira, adibidez, Ertzaintzak Iñigo Cabacas pilotakada batez hil ondoan adieraziak: «Nik nire betebeharra bete dut», esan zuen, «lasai», Ertzaintzaren jokabidea ikertzen ari zirelarik. Sona izan zuen Hispanitatearen Egunean esanak ere: «Harro nago desfile militarrean euskal gizartea ordezkatzeagatik».
Ikusi gehiago: Rodolfo Ares PSE-EEko buruzagi izandakoa hil da
Hain justu, Cabacas auziari lotuak dira Aresen perla asko eta asko. Ares sarri mintzatu zen 2012an Ertzaintzak jaurtitako gomazko pilota batek buruan jota hil zuen Athleticeko zalearen heriotzari buruzko ikerketaren harira –Ares Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo sailburu zen orduan–. Inoiz, azaldu zuen auzi horren bueltan bizitakoak izan zirela bere bizitza politikoko «unerik zail eta gogorrenetarikoak». Edonola ere, sarri adierazi zuen deserosotasuna Ertzaintzaren jokabidea zalantzan jarri zutenekin. Adibidez, azaldu zuen Arartekoa urrunegi joan zela auzi horretan: «Zuhurrago aritu behar luke». Cabacasen familiak gogor kritikatu izan du Aresen jokabidea.
Iñigo Cabacas hil eta urtebetera, Aresek esan zuen «oso lasai» zegoela eta behar bezala jokatu zuela auzi horretan: «Nik nire betebeharra bete dut». Gainera, azaldu zuen Cabacasenaren aurretik ere ertzainek «milaka edo ehunka pilotakada» zituztela jaurtiak eta inoiz ez zela halakorik gertatu. Adierazpen horien ondotik, EH Bilduk auzi horretan «gezurretan» aritzea leporatu zion Aresi.
ETAri buruzkoak
Gogor mintzatzen zen euskal gatazkaz; ETAren existentziaz, batik bat. Gainera, Ares gogoz tematu zuen Ezker Abertzaleak egin beharreko pauso batzuekin. Hark hauteskundeetara aurkezteko zuen zilegitasunari buruz, PSE-EEkoak esan zuen ETAk borroka armatua uztea ez litzatekeela aski alderdia legezkoa izateko. «ETAren su etena ez litzateke nahikoa izango ezker abertzaleak hauteskundeetan parte hartzeko; ez luke ezertarako balioko. Izan ere, ETAk indarkeria utzita edo harekin daukan lotura etenda baino ez luke ezker abertzaleak hartuko parte bozetan».
Halaber, Aresek adierazi izan zuen ETArena zela «biolentzia bakarra». Eta, hala, sarri leporatu zion Ezker Abertzaleari «beste leku batera begiratzea». Besteak beste, EH Bilduri galdegin zion aitor zezala «ETAk traba egiten duela». «Egiten duenean eman ahal izango dizkigu demokrazia eta herri honekiko konpromiso lezioak, orain arte euren burua demokratatzat jotzen zuten askok jendea hiltzen zutenean beste leku batera begiratzen baitzuten», esan zuen 2011ko uztailean.
2011ko urrian, borroka armatuaren bukaera iragarri zuen ETAk, eta 2017ko apirilean egin zuen armagabetzea. 2017ko otsailean, Aresek gogor kritikatu zuen ETAren jokabidea: «Gaur egun, ETA bere burua zuritzeko lanetan ari da». Halaber, esan zuen ETA «presoak batuta mantentzeko ahaleginean» ari zela. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223591/junquerasen-inhabilitazioa-zazpi-urtera-jaisteko-eskatu-du-estatuaren-abokatutzak.htm | Mundua | Junquerasen inhabilitazioa zazpi urtera jaisteko eskatu du Estatuaren Abokatutzak | Espainiako Auzitegi Gorenari egin dio eskaria. Onartuko balu, Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiak 2025ean beteko luke inhabilitazio zigorra. | Junquerasen inhabilitazioa zazpi urtera jaisteko eskatu du Estatuaren Abokatutzak. Espainiako Auzitegi Gorenari egin dio eskaria. Onartuko balu, Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiak 2025ean beteko luke inhabilitazio zigorra. | Espainiako Estatuaren Abokatutzak Auzitegi Gorenari eskatu dio Oriol Junqueras Kataluniako Gobernuko presidenteorde ohiari inhabilitazio zigorra hamahiru urtetik zazpira jaisteko. Gorenak eskaria onartuko balu, 2025eko uztailean beteko luke inhabilitazio zigorra. Espainiako Zigor Kodearen erreformaren harira egin du eskaria Estatuaren Abokatutzak —sedizio delitua ezabatu dute, eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitu—.
ERC Esquerra Republicanako presidentearen zigorraz gain, Kataluniako beste politikari independentista batzuen zigorrei buruzko eskaerak ere helarazi dizkio Estatuaren Abokatutzak Gorenari. Raul Romeva, Jordi Turull eta Dolors Bassa Generalitateko kontseilari ohiei inhabilitazio zigorrak sei urte eta bederatzi hilabetera jaisteko eskatu du. Joaquim Forn eta Josep Rull kontseilari ohiei zigorrak sei urtera eta hiru hilabetera murrizteko eskatu du, eta Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiari, berriz, sei urte eta erdira. Jordi Sanchez ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohiari eta Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidente ohiari launa urteko inhabilitazio zigorra ezartzeko eskatu du Estatuaren Abokatutzak. Haien inhabilitazio zigorrak hamabi urte artekoak dira, gaur egun.
Fiskaltzak ez zuen «arrazoirik ikusten» zigorrak murrizteko, baina Estatuaren Abokatutzarekin bat dator delituen identifikazioan. Fiskaltzaren eta Estatuaren Abokatutzaren arabera, politikari horiek administrazio desleialaren delitua egin zuten, eta ez diru publikoa bidegabe erabiltzearena —delitu horrek irabazi asmoa du—. Kasua epaitzen ari den Goreneko magistratua, Pablo Llarena, ados dago argudio horrekin. Fiskaltzak eta Estatuaren Abokatutzak ere desordena publikoko delitua egozten diete politikari independentista horiei, baina Llarena ez dator bat.
Zigor Kodearen erreforma
Espainiako Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu zen hilaren 12an, eta baliogabetuta gelditu zen sedizio delitua estatuan. Aldaketa horrekin batera iritsi zen Llarenaren erabakia: Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten aurkako sedizio akusazioa bertan behera utzi zuen. Halere, Puigdemont bidegabeko diru erabilera larriagotuagatik eta desobedientziagatik auzipetuta dago oraindik ere, zigor handien mehatxupean.
Marta Rovira ERCko idazkari nagusia eta Clara Ponsati Generalitateko kontseilari ohia, berriz, desobedientzia delituagatik auzipetuta daude. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223592/urteko-azken-hiruhilekoan-9000-lanpostu-galdu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Urteko azken hiruhilekoan 9.000 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian | Bereziki zerbitzuen sektorean nabaritu da: 22.700 langile gutxiago daude. Industriak eta eraikuntzak eutsi egin diote, eta enplegua sortzen jarraitu dute. | Urteko azken hiruhilekoan 9.000 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian. Bereziki zerbitzuen sektorean nabaritu da: 22.700 langile gutxiago daude. Industriak eta eraikuntzak eutsi egin diote, eta enplegua sortzen jarraitu dute. | Lan merkatuan nabaritu da inflazio handiak 2022ko azken hiruhilekoan ekonomian eragin duen motelaldia. Irailetik abendura, 9.900 lanpostu galdu dira Hego Euskal Herrian, INE Espainiako Estatistika Institutuaren biztanleria aktiboaren inkestaren arabera. Aurreko bi hiruhilekoetako joera eten da horrela. Landunen kopurua bezala, langabeena ere igo da, eta 7.300 gehiago zenbatu ditu INEk.
2021eko abendura atzera eginez gero, inkestak dio urte osoan 2.500 lanpostu galdu direla, eta 3.000 pertsona gehiago daudela lanik gabe. Guztira, 122.900 pertsona daude egoera horretan, inkestaren arabera, eta langabezia tasa %9koa da.
Datu horiek ez datoz bat SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak ematen dituenekin eta Eustaten emaitzekin. Horien arabera, langabeen kopuruak behera egin du azken urtean, eta gora landunenak. 2022ko abenduan, SEPEk aurreko urtean baino 4.463 langabe gutxiago zenbatu zituen Hego Euskal Herriko enplegu zerbitzu publikoetan, eta 18.356 afiliatu gehiago Gizarte Segurantzan. Alderik handienak Gipuzkoako eta Arabako emaitzetan jasotzen dira. INEren azterketa inkesta bat izanik, gertatu izan dira halakoak, bereziki lagin txikiagoak erabiltzen diren lurraldeetan. Dena den, bai SEPEren bai Eustaten azken txostenek erakusten dute 2022ko azken hilabeteetan lan merkatua moteldu egin dela.
Prezioen gorakadak eta hurrengo hilabeteei begira zabaldu den ziurgabetasunak kontsumoan eragin dute, bereziki, eta horren eragina nabaria izan da enpleguan. Zerbitzuetan galdu dira lanpostu gehien: INEren arabera, 22.700. Kopuru handia da hori, eta ezohikoa, urte amaieran sektore horretan lanpostuak sortzen baitira Eguberriengatik, bereziki merkataritzan eta ostalaritzan.
Deigarria ere bada, INEk kontuan hartzen dituen beste hiru sektoretan lanpostuak sortu baitira. Hala, industriak urte osoan erakutsitako giharrari eutsi dio, eta beste 6.300 enplegu sortu ditu urteko azken hiru hilabeteetan. Indartsu jarraitzen du eraikuntzak ere, 5.300 lanpostu gehiago baititu, eta lehen sektoreak ere gora egin du, beste 1.200 langile zenbatuta.
Enplegu galera zerbitzuetan nabaritu den moduan, emakumeengan ere eragin handiagoa izan du. Kopuru totaletan, 3.700 emakume gehiago zenbatu ditu INEk: gizonezkoen artean baino 100 gehiago. Langabezia tasa %9,6 da emakumeen artean, eta %8,5 gizonen artean. Kontratu motari dagokionez, lau emakumetik ia batek (%23,8) lanaldi partzialeko kontratua du; gizonen artean, berriz, %7,1 dira.
Hala ere, alor horretan egon da berrikuntzarik, 2021eko datuen aldean. Aldi baterakoak 20.700 gutxiago dira; mugagabeak, berriz, 18.800 gehiago. Behin-behineko kontratuen tasa 19,3 puntu murriztu da, Espainiako Gobernuaren lan erreformaren eraginez.
Gipuzkoan galerarik handiena
Lurraldeka, Nafarroak du tasarik handiena: %10,9, eta 1,1 puntu igo da. Baina, kopuru totaletan, 500 pertsona gehiago daude lanean. Zerbitzuetan galdu diren 3.900 lanpostuen eta lehen sektorean galdutako 1.200en kopurua orekatu egin da industrian eta eraikuntzan sortu diren 4.300ekin.
Lanpostu galerarik handiena, baina, Gipuzkoan jaso du INEk: 13.100 hiruhileko batetik bestera. Langabezia tasa 2,59 puntu igo da, eta %8,57an jarri. Sektore guztietan txikitu da landunen kopurua. Galera handiena eraikuntzan izan da: 5.600 lanpostu galdu dira. Zerbitzuetan, 3.500 galdu dira, eta industrian, 3.100.
Bizkaian, berriz, jaitsi egin da langabezia tasa: %8,96 da (0,62 puntuko jaitsiera): hala ere, 800 pertsona gehiago daude langabezian. Zerbitzuetan izan ezik (11.400 landun gutxiago daude), beste sektore guztietan sortu dira lanpostuak: eraikuntzan, 6.600, eta industrian, 3.000.
Araban, %7,81 da langabezia tasa (0,81 puntu gutxiago): 3.300 landun gehiago daude. Lurralde horretan, 5.200 lanpostu galdu dira zerbitzuen sektorean. Baina 3.900 sortu dira industrian, 2.700 eraikuntzan, eta 2.000 lehen sektorean.
Sindikatuak, kezkatuta
INEren azterketak erakutsitako datuekin kezkatuta agertu dira sindikatuak. ELAk azpimarratu duenez, 2022an ekonomia «%4tik gora hazi arren», langabeziak eta okupazioak kontrako bidea hartu dute. Eta aurrera begira egoera okertu daitekeela uste du. «Hazkunde aurreikuspenak okerragoak dira, eta, beraz, ezkorrak gara urte honetan enpleguan gerta daitekeenari begira. Gainera, gogoratu behar da bizitzaren kostua garestitzeak eta soldatak KPIarekin ez eguneratzeak langile klasea pobretzea ekarri duela».
LABek, berriz, adierazi du eten egin dela pandemiaren okerrena pasatu ostean lan merkatuak erakutsi zuen joera ona. Hori «ezohikoa» izan zela azpimarratu du, eta «berezko egoerara» bueltatzen dela. «Ezohiko egoera gaindituta, egungo testuinguru sozioekonomikoak langile klaseari langabezia eskaintzen dio, modu normalizatuan».
CCOOk nabarmendu du «kontraste handia» dagoela INEren estatistika datuen eta beste azterketa batzuen artean. Dena den, adierazi du enpleguaren bilakaera txarra «euskal ekonomiaren desazelerazioaren emaitza» dela, baina urtearen balantzeak erakusten duela enpleguaren kalitatea nabarmen hobetu dela, batez ere kontratu finkoen gorakadagatik. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/223593/karlos-almorzak-hieroglifoetara-eraman-du-euskara.htm | Bizigiro | Karlos Almorzak hieroglifoetara eraman du euskara | Ehun urte bete dira gaur Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. | Karlos Almorzak hieroglifoetara eraman du euskara. Ehun urte bete dira gaur Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. | Mende bat. Hamaika albiste, gertakari, ezbehar eta aurkikuntza bildu daitezke denbora tarte horretan. Baita jakintza anitz ere. Ehun urte bete dira gaur Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. Ehun urte egiptologiaren zientzia goitik behera aldatu zenetik. Arlo horretan aditua da Karlos Almorza, eta xehe-xehe azaldu dizkio BERRIAri egiptologiari buruzko bitxikeria eta sekretu guztiak.
Zehazki, egiptoerari buruz jardun da Almorza: 5.200 urte dituen hizkuntza bat da, eta lau idazkera mota ditu. Irudiak erabiltzen dira hizkuntza hori idazteko, baina ez da dirudien bezain sinplea. Izan ere, badira idatzi nahiz irakurtzen diren irudiak, baina baita idatzi eta irakurtzen ez direnak ere –laguntzaile fonetikoak eta determinatzaileak dute izena–.
Ikusi gehiago: Egiptoeraren sekretua argitzen
Sistema hori ahal bezainbertze jendek ulertu dezan, joko bat prestatu zuen Almorzak duela hamar urte baino gehiago: Egiptoar hieroglifikoen sekretua? Nik ezagutzen dut hieroglifikoen sekretua. Lan horren bidez, gainera, euskara hieroglifoetara eraman du: jokoak 60 kubo ditu, eta alde bakoitzean marrazki bat dago. Irudi horiekin, euskarazko hitz guztiak osatzen ahal dituzte erabiltzaileek.
Horrez gain, Egiptoera-Euskara Hiztegian eta Naufragoa ipuina liburuan originaletan idazten diren, baina irakurtzen ez diren hieroglifoak koloretan ikusteko aukera dago. Lehenbiziko aldia da egiptologian gisa horretako zerbait egiten dena. Bi dokumentuak ongi irakurri ahal izateko, GLYPHTRL idazkera mota berezia norbere sisteman sartu behar da.
Ez da lehenbiziko aldia Almorzak euskara eta egiptoera lotzen dituena. 2015ean, Faraoien garaiko egipzieraren eta euskararen lan konparatiboen historia tesia defendatu zuen. Bertan, euskara eta egiptoera lotzen dituzten zenbait teoria aztertu zituen, eta ondorioztatu zuen ez zegoela harremanik bi hizkuntza horien artean. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223594/baionako-portuaren-sarrera-bat-blokeatu-dute-erretreten-erreforma-salatzeko.htm | Ekonomia | Baionako portuaren sarrera bat blokeatu dute, erretreten erreforma salatzeko | Proiektua astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, eta, asteartean, bigarren mobilizazio eguna izango da haren aurka. | Baionako portuaren sarrera bat blokeatu dute, erretreten erreforma salatzeko. Proiektua astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, eta, asteartean, bigarren mobilizazio eguna izango da haren aurka. | Florence Lasserre eta Vincent Bru diputatuen bulegoetatik Baionako portura iragan da erretreten erreformaren aurkako protesta. Gaur goizean ehun bat lagun bildu dira portuko sarrera batean, Tarnosen (Landak, Frantzia), eta instalazioa blokeatu dute. Eguerdian ziren bidea irekitzekoak.
CGT, LAB, Solidaires eta FSU sindikatuek deitu dute protestara, eta hari erantzun diote zamaketariek eta portuetako bulegoetako langileek.
Portuetako langileak ez ezik, beste batzuk ere greba egitera deitu ditu CGT sindikatuak: findegietan, zentral nuklearretan eta, oro har, energia sektorean.
Protesta horien helburua da Frantziako Gobernuak bertan behera uztea erretiroaren adin ofiziala 62 urtetik 64ra iragateko erreforma. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hitzeman du ez duela egingo halakorik. Gobernuak iragan astelehenean onartu zuen proiektua, eta astelehenean iritsiko da Frantziako Asanbleara, han eztabaida has dadin.
Hurrengo egunerako, astearterako, erreformaren aurkako bigarren mobilizazio eguna antolatu dute Frantziako zortzi sindikatu nagusiek. Lehenengoa duela astebete izan zen, eta oso erantzun zabala izan zuen, bai Frantzian baita Ipar Euskal Herrian ere. Baionan 9.000 eta 10.000 lagun artean batu ziren erretreten erreforma «injustu eta bortitza» gelditzeko asmoz. Azken urteetan ikusi diren mobilizaziorik jendetsuenetako bat izan zen. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223595/otsailean-egingo-dute-lumafest-jaialdia-donostian-bigarrenez.htm | Kultura | Otsailean egingo dute Lumafest jaialdia Donostian, bigarrenez | Zabalik dago mikrokontakizunak bidaltzeko epea. Otsailaren 9tik 11ra tailerrak eta hitzaldiak izango dira Koldo Mitxelena kulturunean. | Otsailean egingo dute Lumafest jaialdia Donostian, bigarrenez. Zabalik dago mikrokontakizunak bidaltzeko epea. Otsailaren 9tik 11ra tailerrak eta hitzaldiak izango dira Koldo Mitxelena kulturunean. | Bigarren urtez egingo dute Lumafest jaialdia Donostiako Koldo Mitxelena kulturuneko ganbaran, otsailean. Slawka Graboska eta Amaia Garcia aritu dira festibalaren bultzatzaile lanetan, eta, Graboskak azaldu duenez, «edizio hibrido analogikoa» errepikatuko dute, iazkoa hala izan baitzen eta erantzun ona eduki baitzuen.
Nazioarteko eta Euskal Herriko idazleek hitzaldiak emango dituzte otsailaren 9tik 11ra bitarte. «Baina badago berritasunik ere», azaldu du Graboskak: «Workshop erako tailerrak antolatu ditugu, hezkuntza komunitatearen inplikatzeko, ikasleek pentsamendu kritikoa gara dezaten, bai eta produkzio literarioa ere». Bigarren hezkuntzako ikasleentzako saioak izango dira.
Eleberri eta kontakizun garaikideak izenburupean Jasone Osorok eta Karlos Aretxabaletak elkarrizketa bat izango dute otsailaren 9an. Ostiralean, Elise Kovak fantasia gaitzat hartuta emango du hitzaldia. Idazle «bestsellerra» da, Graboskak aurkeztu duenez, eta hogei liburutik gora idatzi ditu. Programa larunbatean amaituko da. Poesiarako leihoa tailerra izango da 16:30ean. Leire Vargas idazleak emango du, eta gazteekin bat-bateko poesia lantzea izango du helburu. Ondoren, Victoria Alvarez idazle espainiarrak girotze historikoa izango du hizpide. Irakasle eta ikertzaile akademikoa da Alvarez, eta haren nobelek migrazio historikoa izan ohi dute ardatz.
Mikrokontakizunen lehiaketa
Irakurketa sustatzeaz gain, sorkuntza bultzatzeko asmoa du Lumafest jaialdiak, eta, horregatik, zabalik dago lehiaketarako testuak bidaltzeko epea, otsailaren 4ra arte. Sariketa 14 eta 21 urte bitarteko gazteentzako da, eta 240 karaktereko muga duten testu laburrak bidali beharko dituzte babesleku hitza ardatz hartuta.
Bi modalitate izango dira: euskarazkoa eta gaztelerazkoa. Lau liburu sorta emango dizkiete sarituei: bi, sail bakoitzeko. Idazle gonbidatuek hartuko dute parte irakurketan eta hautaketan, eta haiek banatuko dituzte sariak. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223596/ebko-estatu-kideen-arteko-koordinazioa-handitu-nahi-dute-migratzaile-gehiago-kanporatzeko.htm | Mundua | EBko estatu kideen arteko koordinazioa handitu nahi dute migratzaile gehiago kanporatzeko | Europako Batzordeak aurkezturiko plana aztertuko dute egunotan talde komunitarioko Barne ministroek. Asilorako eskubiderik ez duten iheslariak itzultzea du helburu. | EBko estatu kideen arteko koordinazioa handitu nahi dute migratzaile gehiago kanporatzeko. Europako Batzordeak aurkezturiko plana aztertuko dute egunotan talde komunitarioko Barne ministroek. Asilorako eskubiderik ez duten iheslariak itzultzea du helburu. | Immigrazioa afera irristakorra da, baita EB Europako Batasunean ere. Talde komunitarioaren kasuan, urteotan gertaturikoak agerian utzi du estatu kideek nahiago dutela itzulerez aritu eta «immigrazio irregularraz» erabaki, EBra iristen diren iheslariak hartzeko eta horiek zaintzeko neurriez eztabaidatu baino. Eta, oraingoan ere, joera hori ez da aldatu: Barne ministroek gaur abiatu duten bi eguneko bilera informalean, aztertu egingo dute Europako Batzordeak migratzaile gehiago kanporatzeko egin duen proposamena. Bruselaren arabera, blokeko gobernuen koordinazioa handitzea ezinbestekoa baita itzuleren kopuruak aldatzeko.
Planaren helburua da EBko estatu kideak ados jar daitezela honako hauen inguruan: bisa murrizketak, eta asilorako eskubiderik ez duten migratzaile gehiago kanporatzea beren jatorrizko herrialdeetara. Ylva Johansson Europako Batzordeko Barne komisarioak joan den asteartean argudiatu zuenez, «beharrezkoa» baita itzulera kopuru hori «handitzea».
Eurostat estatistika erakundearen arabera, 2021ean —oraindik ez daude iazko behin betiko kopuruak—, EBko estatu kideetako migrazio zerbitzuek eskatu zuten 342.100 lagun bidaltzeko bloke komunitariotik kanpoko herrialde batera; azkenean, soilik horien %24 bota zituzten, 82.104 pertsona. Hori kontuan harturik, Bruselak uste du ezinbestekoa dela koordinazioa handitzea, Johanssonek adierazi modura: «Estatu kideek ezin dute beren kabuz [afera] konpondu, baina ezta Batzordeak bere kabuz ere».
Bloke komunitarioak urteotan argudiatu du, besteak beste, arazo administratiboek eta atzerapenek zaildu dutela migratzaileak itzularaztea. Gainera, jatorrizko herrialdeek edota bestelako hirugarren estatuek neurri ekonomikoak eskatzen dituzte iheslari horiek jasotzearen truke, eta horrek, EBren ikuspuntutik, gehiago zailtzen du jarritako helburua.
Duela hiru urte, esaterako, Gambiarentzako bisak murrizteko erabakia hartu zuen Bruselak, herrialde horrek huts egin zuelakoan EBrekin kooperatzen. Gerora, Batzordeak neurri bera indarrean jartzea proposatu zuen Iraken, Senegalen eta Bangladeshen kontra; oraingoz, ez dute erabakirik hartu, baina, Bruselak esan duenez, Dhakak harrezkero hobetu egin du lankidetza .
Halere, ikusteko dago, hortaz, ea EBko Barne ministroek oniritzia emango dioten Europako Batzordearen planari. Reuters albiste agentziak egunotako bilerako dokumentu bat ikusi du —adierazpen bateratu baten zirriborro moduko bat—, eta horretan zera esaten diete ministroei: «Itzuleretarako EBko sistema komun eta eraginkor bat finkatzea oinarrizko zutabe bat da migrazio eta asilo sistemak ongi funtzionatzeko eta sinesgarriak izateko. [...] Ekintza azkarrak beharrezkoak dira ziurtatzeko itzulera eraginkorrak egingo direla Europako Batasunetik jatorrizko herrialdeetara, EBko politikak palanka modura erabilita».
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, iaz 160.000 lagun iritsi ziren Europara Mediterraneotik, hori baita bide nagusia Afrikako, Ekialde Hurbileko eta Asia hego-mendebaldeko migratzaileentzat. Horiez gain, Errusiaren Ukrainako inbasioaren ondorioz, beste ia zortzi milioi pertsona lekualdatu ziren Europan.
Otsaileko Europar Kontseilua
EBko estatu kideetako Barne ministroen iritzia edozein dela ere, azken hitza gobernuburu eta estatuburuek izango dute. Eta, horri begira, hainbat bilera daude antolatuta asteotan, erabakigarriena, printzipioz, otsailaren 9 eta 10 arteko Europar Kontseilua izanik.
Politico atariak goi bilera horretako zirriborro bat ikusi du, eta, horren arabera, bilkuraren gairik garrantzitsuenak izango dira migratzaileen itzuleren kopurua handitzea, EBren kanpo mugak «babestea» eta «bisa politiken lerrokatzea»; azken horrek erreferentzia egiten die Balkanetako herrialde batzuetako bisa neurriei, talde komunitarioko estatuetan sartzea ahalbidetzen baitie. Dokumentu horrek, hortaz, ez du aipatzen Austriaren eskaria: blokeko funtsak erabiltzea mugetan hesiak eraikitzeko.
Dena den, baliteke goi bilera horretan erabaki garrantzitsurik ez hartzea, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak gaur esandakoa kontuan harturik. Herrialde horrek hartuko du EBko Kontseiluaren presidentetza uztailaren 1ean —abenduaren 31ra arte—, eta, horretaz, Grande-Marlaskak adierazi du «espero» duela migrazioaren aferaz ados jarriko direla sei hilabeteko agintaldi horretan. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223597/lab-sindikatuak-medikuen-esklusibotasuna-ezabatzeko-erabakia-kritikatu-du.htm | Gizartea | LAB sindikatuak medikuen esklusibotasuna ezabatzeko erabakia kritikatu du | Sindikatuak esklusibotasuna kentzearen ondorioz osasungintza publikoari kalte egingo diola adierazi du Iruñeko elkarretaratzean | LAB sindikatuak medikuen esklusibotasuna ezabatzeko erabakia kritikatu du. Sindikatuak esklusibotasuna kentzearen ondorioz osasungintza publikoari kalte egingo diola adierazi du Iruñeko elkarretaratzean | Medikuen esklusibotasuna medikuntzaren praktika pribatuari borondatez uko egitean datza, eta, horren truke, hilero osagarri ekonomiko bat kobratzen da. Hala ere, Nafarroako Medikuen Sindikatuak Nafarroako Gobernuarekin hura kentzeko negoziatu du azken urteotan. Negoziazio horiek salatzeko, LABek elkarretaratzea antolatu du gaur Iruñean, eta esklusibotasuna kentzeak osasungintza pribatuaren mesederako dela adierazi dute.
Esklusibotasunaren negozioaren kontra. Osasun Publikoa defendatu pankartarekin batera, Lander Peiro LABeko delegatuak osasun publikoa babesteko beharra azpimarratu du: «Nafarroako Medikuen Sindikatuak proposatzen dituen aldarrikapenak osasungintza pribatuaren mesederako dira, gainerako langileen lan baldintzak okertuz aldi berean. Sindikatu korporatibista eta neoliberal horren helburua Nafarroako osasun sistema publikoa desegitea da». Nafarroako Gobernuaren erabakia ere kritikatu dute sindikatutik, osasungintza pribatuaren interesak babesteko egin duela esanez, publikoaren kaltetan .
Beraz, sindikatua Iruñean mobilizatu da esklusibotasun osagarriari eustea eskatzeko, eta osasun publikoa defendatzeko: «Langileen lan baldintzak hobetzeko neurri errealak berehala abian jartzea nahi dugu», esan du Peirok. Esklusibotasuna kentzeak ondorio «larriak» izango dituela adierazi du delegatuak: lan ordutegiak ez betetzea, baliabide publikoak gaizki erabiltzea, norberaren bezeroei arreta hobea ematea gainerako pazienteei baino, eta kontsulta pribatuetan erabiltzeko osasun zerbitzu publikoetan proba diagnostikoak egitea dira, besteak beste, sindikatuak aipatu dituen ondorioak.
LAB sindikatuak Nafarroako Osasun Zerbitzuko langileei mehatxu egitea ez duela onartuko esan du: «LABek beharrezkoak diren neurri guztiak planteatuko ditu horri aurre egiteko, dela bakarka, dela klase kontzientzia duten eta osasun zerbitzu publikoak defendatu nahi dituzten guztiekin batera». |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223598/hego-euskal-herriko-garraio-publikoan-otsailaren-8an-kendu-ahalko-da-maskara.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko garraio publikoan otsailaren 8an kendu ahalko da maskara | Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoak «oso egonkorrak» direlako hartu dela erabakia. Osasun zentroetan eta farmazietan derrigorrezkoa izango da aurrerantzean ere. | Hego Euskal Herriko garraio publikoan otsailaren 8an kendu ahalko da maskara. Espainiako Osasun ministroak esan du datu epidemiologikoak «oso egonkorrak» direlako hartu dela erabakia. Osasun zentroetan eta farmazietan derrigorrezkoa izango da aurrerantzean ere. | Garraio publikoan maskara janzteko derrigortasuna bertan behera geratuko da otsailaren 8an, Espainiako Gobernuak hala erabakita. Ministroen Kontseiluak otsailaren 7an sinatuko du maskararen erabilera garraio publikoan bertan behera utziko duen agindua, eta hurrengo egunean sartuko da indarrean. Maskara janztea derrigorrezkoa izango da aurrerantzean ere osasun zentroetan, erietxeetan eta zentro soziosanitarioetan, hala nola optiketan, farmazietan eta hortz kliniketan. Carolina Darias Osasun ministroak adierazi du egoera epidemiologikoa «oso egonkorra» delako hartu dela maskara garraio publikoan kentzeko erabakia. Azaldu du gobernuaren asmoa zela maskara garraio publikoan erabiltzen segitzea arnas aparatuko gaitzen sasoia amaitu arte –martxo amaiera arte–, baina arduradun teknikoekin eztabaidatu ostean ondorioztatu dute egoera epidemiologikoak aukera ematen duela debekua lehenago kentzeko. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223599/euskal-artisten-26-artelan-erosi-dituzte-museoek-jaurlaritzak-diruz-lagunduta.htm | Kultura | Euskal artisten 26 artelan erosi dituzte museoek, Jaurlaritzak diruz lagunduta | Artium museoak, Biboko Arte Ederren Museoak eta Tabakalerak elkarrekin erosi dituzte 18 euskal artistaren obrak, 200.000 euroko ezohiko diru laguntza bati esker. | Euskal artisten 26 artelan erosi dituzte museoek, Jaurlaritzak diruz lagunduta. Artium museoak, Biboko Arte Ederren Museoak eta Tabakalerak elkarrekin erosi dituzte 18 euskal artistaren obrak, 200.000 euroko ezohiko diru laguntza bati esker. | Gasteizko Artium museoak, Bilboko Arte Ederren Museoak eta Donostiako Tabakalera zentroak 18 euskal artista garaikideren 26 artelan erosi dituzte elkarrekin. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak emandako ezohiko diru laguntza bat baliatu dute hirugarren urtez bilduma partekatua eskuratzeko. Guztira, 200.000 euroko laguntza izan dute, aurreko bi aldietan baino 50.000 euro gehiagokoa.
Hiru zentroek elkarrekin adostu dute zer obra erosi. Guztira, hamar emakume eta zortzi gizon sortzaileren lanak edo obra multzoak dira, eta hautatutako piezen artean margolanak, argazkiak, eskulturak, bideoak, instalazioak, marrazkiak eta beste daude. Artium izango da funts horren egoitza, eta gainerako museoekin partekatuko du bilduma.
Honako artista hauen lanak dira: Jose Ramon Ais, Ibon Aranberri, Nora Aurrekoetxea, Josu Bilbao, Leo Burge, Esther Ferrer, Elena Goñi, Ibon Landa, Laida Lertxundi, Ines Medina, Damaris Pan, Alberto Peral, Txuspo Poyo, Jose Antonio Sistiaga, Susana Talayero, Gentz del Valle, Begoña Zubero eta Alazne Zubizarreta.
Erositako obrak aurkezteko ekitaldia egin dute goizean Gasteizen, Artium museoan. Bertan izan dira, Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu eta Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiria, Arabako diputatu nagusi eta Artium fundazioko patronatuko presidente Ramiro Gonzalez, Artium museoko zuzendari Beatriz Herraez, Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari Miguel Zugaza, eta Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroko zuzendari nagusi Edurne Ormazabal.
Programari jarraipena
Bilduma partekatuaren programa 2020an jarri zuen martxan Eusko Jaurlaritzak lehen aldiz, eta, azaldu duenez, helburu bera izan du orduz geroztik: «COVID-19ak gogor jotako sektore ezegonkorrean ekonomia arintzea, ondare historiko artistiko publikoa aberastea eta eguneratzea, eta museoen eta euskal arte garaikidean espezializatutako zentroen arteko ekintza bateratua eta koordinatua indartzea». Orduan 150.000 euro bideratu zituen artelanak erosteko, eta beste horrenbeste jarri zituen iaz. Aurten, ordea, kopurua zertxobait handitu du.
Jaurlaritzak iragarri du, gainera, programari jarraipena emango diotela hurrengo urteetan ere, bilduma historiko-artistikoa osatzeak duen garrantziagatik. Eta, ezohiko laguntza baten ordez, aurrekontuetan horretarako diru kopuru bat gordeko dutela aurrerantzean. «Helburua da urtero-urtero euskal artisten lanekin bilduma osotuz joatea». Hiru urtean, guztira, 61 sortzaileren 117 lan erosi dira. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223600/800-euroko-isuna-ezarri-diete-trenbidea-mozteagatik-epaitutako-bakegileei.htm | Politika | 800 euroko isuna ezarri diete trenbidea mozteagatik epaitutako Bakegileei | Parte zibila uztailan aztertuko dute: SNCF tren konpainiak 160.000 euro baino gehiagoko kalte ordaina galdegiten du. | 800 euroko isuna ezarri diete trenbidea mozteagatik epaitutako Bakegileei. Parte zibila uztailan aztertuko dute: SNCF tren konpainiak 160.000 euro baino gehiagoko kalte ordaina galdegiten du. | Akizeko auzitegiak (Okzitania) 800 euroko isuna ezarri die, gibelapenarekin, iragan uztailaren 23an Akize eta Baiona arteko trenbidea moztu zuten bederatzi ekintzaileei. Abenduan epaitu zituzten, eta prokuradoareak 1.500 euroko isuna eskatu zuen ekintzaile bakoitzarentzat. Ez da horretara iritsiko ezarri dieten zigorra, Bake Bideak jakinarazi duenez.
Hala ere, SNCF tren konpainiak parte zibila galdegina du, eta uztailaren 3an aztertuko dute hori. Kalteengatik 160.000 euro baino gehiago eskatzen ditu konpainiak, Bake Bideak oroitarazi duenez.
Bestalde, otsailaren 2an epaituko dituzte Blokatze egunean A63 autobidea moztu zuten 11 ekintzaileak, Baionako auzitegian. «Aietetik izan dugun jarrerari segituz, lurralde honetako gizarteak eta aktore ezberdinek bat eginen dugu auzipetuak diren Bakegileekin, hobengabetuak izan daitezen galdetzen dugu. Izan ere, ekimen hauek zilegiak izan ziren egoera kontuan harturik», adierazi du Bake Bideak. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223601/gibelapenezko-isuna-ezarri-diete-trenbidea-blokeatu-zuten-bakegileei.htm | Politika | Gibelapenezko isuna ezarri diete trenbidea blokeatu zuten 'bakegileei' | Uztailaren 23ko desobedientzia ekintza justifikatu zuten Akizeko epaitegiaren aitzinean. SNCFk 160.000 euroko kalte ordainak eskatzen ditu oraindik. | Gibelapenezko isuna ezarri diete trenbidea blokeatu zuten 'bakegileei'. Uztailaren 23ko desobedientzia ekintza justifikatu zuten Akizeko epaitegiaren aitzinean. SNCFk 160.000 euroko kalte ordainak eskatzen ditu oraindik. | 800 euroko isuna gibelapenarekin. Zigor hori ezarri diete Akize (Okzitania) eta Baiona arteko trenbidea moztu zuten bederatzi bakegileei. Baldintzapeko zigor baten gisakoa da: bost urteko epean maila bereko arau hauste bat egiten ez badute, ez zaie aplikatuko. Uztailaren 23ko blokeatze egunean egin zuten ekintza. Egun hartan, ehunka herritarrek Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten, Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak baldintzapean aske utz zitzatela eskatzeko, eta Frantziako Gobernua gatazkaren konponbide prozesuan urratsak egitera bultzatzeko. Bederatzi ekintzaileak abenduaren 15ean epaitu zituzten, Akizeko Zigor Auzitegian, eta ekintzaren zilegitasuna justifikatu zuten epaitegiaren aitzinean. «Premiazko egoerak» bultzatua izan zela alegatu zuten abokatuek.
Hala ere, auzi prozedura ez da erabat bukatu oraindik. Izan ere, SNCF tren konpainiak parte zibil gisa ezartzea erabaki zuen azkenean, eta egun hartan izandako galerengatik kalte ordainak eskatu ditu. 160.000 euro eskatu dizkie bakegileei, hala nola egun hartan trenek izandako berantagatik bezeroei itzuli behar izan dieten diruagatik. Abenduko auzi saioan, Christophe Deprez abokatuak adierazi zuen SNCFk izandako eragozpenak ez zirela lotuak ekintzarekin. Ekintzak ordubete eskas iraun zuela erran zuen, eta, aitzinetik abisatua izanik, tren konpainia «gai» izan beharko zela hori kudeatzeko: «Lotura frogatu behar da». Uztailaren 3an aztertuko dute auziaren atal hori.
Hori aitzin, otsailaren 2rako dute ondoko hitzordua Bakegileek, beste ekintza bategatik. 11 ekintzaile epaituko dituzte Baionako Zigor Auzitegian, uztailaren 23an autobidea blokeatzeagatik. Horiei babesa erakusteko elkarretaratzea eginen dute egun horretan, 13:00etan, auzitegiaren aitzinean. «Aietetik izan dugun jarrerari segituz, lurralde honetako gizarteak eta eragile ezberdinek bat eginen dugu auzipetuak diren bakegileekin», adierazi dute ohar batean. «Hobengabetuak izan daitezela galdetzen dugu. Izan ere, ekintza hauek zilegi ziren egoera kontuan harturik». |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223602/israelgo-armadak-hamar-palestinar-hil-ditu-bi-erasotan.htm | Mundua | Israelgo armadak hamar palestinar hil ditu bi erasotan | Lehen oldarraldian, Israelgo indarrek bederatzi lagun erail dituzte Zisjordaniako Jenin hiriko errefuxiatuen kanpalekuan, «eraso terrorista» bat eragozteko; hamargarrena, Jerusalem ekialdean hil dute. | Israelgo armadak hamar palestinar hil ditu bi erasotan. Lehen oldarraldian, Israelgo indarrek bederatzi lagun erail dituzte Zisjordaniako Jenin hiriko errefuxiatuen kanpalekuan, «eraso terrorista» bat eragozteko; hamargarrena, Jerusalem ekialdean hil dute. | Azken zenbaketen arabera, behintzat hamar palestinar hil dituzte Israelgo militarrek, bi erasotan. Lehen oldarraldian, bederatzi pertsona hil dituzte, tiroz, Zisjordaniako Jenin hirian egindako sarekada batean. Beste hogei lagun inguru ere zauritu dituzte; horietatik lau, larri. Palestinako Osasun Ministerioaren datuak dira, eta Mai al-Kaila ministroaren arabera, egoera «oso kritikoa» pairatzen ari dira. Izan ere, esan du Israelgo militarrek «eragotzi» egin dietela anbulantziei Jeningo errefuxiatuen kanpamentuan sartzea. Era berean, salatu dute hiriko ospitaleko pediatria sailean negar gasa bota dutela.
Arratsaldeko erasoan, berriz, 22 urteko palestinar bat hil dute Israelgo indarrek, tiroz, Al-Ram hirian, Jerusalem ekialdean. Horrez gain, gutxienez bederatzi pertsona zauritu dituzte. Hala jakinarazi du Palestinako Osasun Ministerioak, WAFA berri agentziak jasotakoaren arabera.
Bestalde, Israelgo armadak azaldu du «eraso terrorista» bat eragozteko egin duela goizeko ekintza —han gutxi gorabehera 07:00ak zirenean jo du kanpamentuko alarmak—. Militarrek eta mugako poliziek parte hartu dute horretan. Hala, Herzi Halevi Israelgo Armadako buruak militarrei «prestakuntza indartu» dezatela agindu die, baita «terrorismoaren kontrako jarduerak aurrera eramaten» jarraitzeko ere. Anas Huwaixeh Jeningo berriemaileak Middle East Eye kazetari azaldu dionez, «Palestinako gudularien eta Israelgo soldaduen arteko tiroketa bat izan da, eta, gero, are indar gehiago sartu dira kanpamentuan»; «hamarnaka ibilgailu militar» bildu dira horren inguruan. Ekintza horretan, argindarra, Interneta eta estaldura ere moztu dizkiete errefuxiatuen kanpamentukoei.
Mahmud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak hiru eguneko dolua ezarri du bederatzi hilketengatik. Haren bozeramaile Nail Abu Rudeinehk «sarraski» gisa definitu ditu hilketak, eta «nazioarteko isiltasunaren itzalean» gertatu direla salatu. «Horrexek [isiltasunak] bultzatzen du gobernu okupatzailea gure herriaren aurka sarraskiak egitera, munduari begira», gehitu du.
Berdintsu, Mohamad Shtaye Palestinako lehen ministroak Israelgo indarren «exekuzioak» salatu ditu, eta NBE Nazio Batuen Erakundeari galdegin dio palestinarrei «babesa emateko lehenbailehen esku hartzea». Harekin bat egin du herrialdeko Atzerri ministroak, Riad Malkik: «erasoaldi odoltsu eta barbaroei» erantzuteko eskatu du. «Nazioarteko komunitateak eta AEBetako administrazioak [...] noiz egingo dute lan beren printzipio eta jarrerei eusteko, eta geratzen zaien sinesgarritasuna iraunarazteko?», erantsi du Malkik. NBEk, berriz, gertatutakoa gaitzetsi du, eta adierazi «ezinbestekoa» dela «tentsioak ahal bezain azkar apaltzea, eta jende gehiagok bizia gal dezan eragoztea». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223603/garai-konplexuei-aurre-egiteko-kazetaritza-bat.htm | Iritzia | Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat | Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko. | Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat. Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko. | Garai konplexua bizi dugu, eta kalitateko informazio fidagarria ezinbestekoa da mundua ulertzeko eta garaiko erronkei aurre egiteko. Horretarako baliagarria den eta irakurleen kezka eta interesetatik gertu dagoen kazetaritzarekin engaiatua dago BERRIA. Zeregin horretan aritu da 2022an ere, iazko urteak aitzakia asko emango baititu gogoratzeko: Irulegiko Eskua aurkeztu zuten urtea izango da batzuentzat; Errusiak Ukrainari eraso egin zion urtea, beste askorentzat; COVID-19aren aurkako neurriak desegin ziren urtea, besterentzat.
Euskal presoen senide eta lagunentzat, urruntze politika bukatutzat eman zuten urtea ere izan da 2022a. Hiru urtez jarraitu du bilakaera hori BERRIAk, datu eta grafiko interaktiboen bidez. Erronka berriak dituzte orain presoek eta haien senideek, eta horren berri ere eman du kazeta honek.
Korrikaren urtea ere izan da iaz. Euskararen aldeko lasterketaren berri pausoz pauso eman du BERRIAk, bertatik bertara, zuzeneko kontakizuna eginez, argazki eta bideo bildumak eginez, eta erreportajeak landuz. Ez hori bakarrik, hamar musikarik kanta bana sortu zuten, egunkariak eskatuta, Korrikaren egun bakoitzerako.
Euskaldunek ere gogoan hartuko dute 2022a, eta ez Korrikarengatik edo Euskaraldiarengatik bakarrik. Datu batzuek berretsi zuten euskara kinka estuan dabilela: udalerri euskaldunenetan euskara atzeraka egiten ari dela ohartarazi zuen Uemak; euskararen erabilera handitzeko ezintasunak sakon aztertu zituen BERRIAk, eta euskara tituluek gaitasuna frogatzeko zer ezintasun dituzten ere azaldu zuen. Bestalde, Soziolinguistika Klusterrak erakutsi zuen geldotua dagoela euskararen erabilera kalean. Langile publikoei euskara eskakizunak egiteko sortu diren eztabaida politikoak eta auzitegien esku hartzeak ere kezka iturri izan dira. Eta Ramon Saizarbitoria idazlearen gogoeta gordinak zer pentsatua eman du, testuinguru horretan: «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena».
EAEko Hezkuntza Legearen inguruan eztabaida eta protesta ugari sortu dira, eta horien lekuko izan dira BERRIAren edizioak, eta eztabaidarako eta elkarrizketarako plaza eman dute Iritziko orrialdeek. Eztabaida horretan zeresana duten eragileen ordezkariak ere elkarrizketatu genituen, apirilean.
Ezkutuko informazio ugari azaleratzen saiatu dira BERRIAko kazetariak, bestalde. Esaterako, Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia zergatik amildu zen esplikatu zuen kazeta honek, lan sakon batean, iazko urtarrilean, esklusiban Cedexen txostena argitaratuta. Halaber azaldu zuen Eusko Jaurlaritzako teknikari batzuek prebarikazioa egin ote zuten ikertuko duela auzitegiak. Hondakinei lotuta, beste berri batzuk ere argitaratu ditu BERRIAk esklusiban: adibidez, Zumarragan, Arcelor Mittal enpresaren milaka tona altzairu errauts bota zituztela itxita behar zuen zabortegi batean.
Bestelako salaketak agertzeko lekua ere eman du BERRIAk. Esaterako, abenduan, Elgoibarko (Gipuzkoa) emakume batek salatu zuen 1960ko hamarkadan sexu abusuak egin zizkiola herrian apaiz ibilitako don Andonik.
Bertso olde baten urtea
Kulturak ere urte mugitua izan du, eta 2022a Bertsolari Txapelketa Nagusiaren urtea izango da jende askorentzat. Urritik abendu erdialdera, BERRIAk luze eta zabal jorratu du txapelketa, zuzeneko kontakizunekin, erreportajeekin, kronikekin, eta bideo zein audio formatuak baliatuta. Baina ez da hori bakarrik izan: Durangoko Azokak pandemiaren aurreko itxura berreskuratu zuen, eta Donostiako Zinemaldiak ere bai. Horiei ere kasu egin die BERRIAk. Baina, batez ere, sortzaileen lanen berri eman du, haiengandik hurbil egoten ahaleginduz, eta euren lan baldintzak hobetzeko eztabaidari leku eginez. Horren lekuko, bost sortzailek egin zuten gogoeta, Kilkerren inurri lanak erreportajean, eta Irla den isla, sorkuntzari buruzko korapiloei buruzko dokumental laburra. Orhan Pamuk Literatur Nobel sariduna eta Silvia Federici pentsalari feminista ere elkarrizketatu ditugu, bestalde.
Arlo politikoan, BERRIAk jakinarazi zuen Abertzaleen Batasuna alderdiak desegitea erabaki zuela eta Euskal Elkargoaren barruan talde politikoak antolatzen hasiak zirela. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak karguan hamar urte egin zituenean, hark urteko ekitaldi nagusietan egindako hitzaldietan erabilitako hiztegia ere arakatu zuen kazeta honek. Eta beste gai berezi batzuk jorratu ditu: Pegasus auzia edota Pirinioetako bidea, mapa interaktibo eta guzti.
Mundua euskaldunen begietatik kontatzeko grinarekin jarraitu du BERRIAk iaz ere; eta ahal den guztietan, bitartekaririk gabe eta zuzenean kontatzeko grinarekin. Ukrainan gerra hasi zenean, Poloniako mugara joan ginen, errefuxiatuen krisia bertatik bertara kontatzeko. Beste hainbat tokitan izan da BERRIA zuzeneko berriemaile: Korsikan, Yvan Colonna presoari egindako erasoaren ondoren; Kongon, bertako emakumeek jasaten duten egiturazko indarkeria aztertzeko; Ipar Irlandan, hauteskundeen berri emateko; Melillan (Espainia), Marokoko jendarmeek dozenaka migratzaile hil ostean; Katalunian, independentzia erreferenduma egin zutenetik bost urtera; Txilen, Gabriel Boric lehendakaritzara iritsi zenean; Kolonbian, Gustavo Petrok hauteskundeak irabazi zituenean —Francia Marquez egungo presidenteordea eta Rodrigo Londoño Echeverri Timochenko FARCeko buruzagi nagusi ohia elkarrizketatu genituen han—.
Gizonezkoen Munduko Futbol Txapelketa Qatarren jokatzeak ere markatu du 2022a. Lehiari erreparatu dio BERRIAk, baina Qatar zer den eta nolakoa den ere azaltzen saiatu da, emakumeek eta gutxiengoek bizi duten zanpaketa agerian utzita. Kirolean, bestela, Oinatz Bengoetxearen eta Mikel Nieveren agurren urtea izan da, besteak beste, eta Damaris Egurrolak Europako Txapeldunen Liga bereganatu duen urtea ere bai.
Berrikuntza batzuk eta lan berezi batzuk martxan jartzeko urtea ere izan da BERRIArentzat. Berbaxerka jokoa egunkariaren webgunean dago iazko apiriletik, eta Kinka podcasta eta buletina martxan jarri genituen urrian, klima larrialdiari eta ingurumen auziei buruzko jarraipen osoago bat eskaintzeko irakurleei.
Testuinguru ekonomiko zailean
Ikuspegi ekonomikotik begiratuta, lehendik ere zaila bazen kalitateko kazetaritza bideragarri egitea, munduko testuinguru ekonomikoak are eta gehiago zaildu du eginkizun hori, prezioen igoera etengabeak BERRIA ere kaltetu duelako. Kontsumorako prezioen indizea %6,5 igo arren, 2022an %4ko soldata igoera besterik ezin izan da gauzatu BERRIA Taldean, eta hala ere kostuen handitze nabarmena ekarri dio horrek enpresari —200.000 euro inguru gehiago—. Horretaz gain, gasaren, argindarraren eta hornigaien kostuek eragin negatiboa izan dute, eta, esate baterako, 2022an egunkaria inprimatzen bakarrik aurreko urtean baino 100.000 euro gehiago gastatu ditu BERRIAk.
Kostuen igoera ohiko diru sarreren bidez orekatzeko zailtasunak izan ditu BERRIAk. Eusko Jaurlaritzarekin 2022-2023-2024rako adostutako hitzarmenak %5 diru gehiago jaso du, baina, bistan denez, egunkariaren kostuak gehiago haziko dira epealdi horretan, dezente gehiago. Horretaz gain, BERRIA Taldea jakitun da prezioen eragina orokorra dela gizartean, baita gure irakurle eta BERRIAlagunen artean ere, eta egunkariaren prezioa %2,7 baino gehiago ez igotzea erabaki genuen iaz. Urte bukaeran, Eusko Jaurlaritzak ezohiko laguntzak eman ditu krisi orokorrak prentsan, irratietan eta telebistetan eragin dituen kalteak arintzeko, eta hortik iritsi diren 287.000 euroek lagundu dute 2022. urtea galerarik gabe bukatzen —nahiz eta oso egokiak ez izan laguntza horren banaketa irizpideak, besteak beste euskal hedabide asko kanpoan utzi direlako eta egoera soziolinguistikoa ez delako kontuan hartu—.
Testuinguru ekonomiko zail horren erdian, etorkizunera begira derrigorrez jorratu beharreko aldagaiak ditugu hedabideen modernizazioa, hedabideen digitalizazioa eta berrikuntza integrala —modu zabalean ulertuta—; eta diru asko behar da inbertsio hori egiteko. Modernizazioari eta eguneratze teknologikoari heldu behar diegu, euskarazko ekoizpenak sustatu eta indartzeko bidean. Eta horretarako, dedikazioa eta baliabideak behar ditugu, komunikazioaren mundua eraldaketa prozesu sakona bizitzen ari baita. Euskarazko komunikabideek funtzio sozial garrantzitsua betetzen dute euskararen normalizazioan, baina baita informaziorako eskubidean, iritzi aniztasunaren bermean zein desinformazioaren aurkako borrokan ere.
Talde moduan, euskarazko egunkari bakarraren kudeatzaile moduan, ardura handia daukagu eginkizun horretan, eta asmatu behar dugu errealitate berrira egokitzen eta hobetzen, eraginkorrago izaten, berrikuntzaren bidetik. Saihestu ezin den eraldaketa prozesu horretan ezinbestekoa dugu erakunde publikoen laguntza handiagoa, beste sektore asko ere jasotzen ari direna; areago, gure komunitatearen babesa eta engaiamendua handitzea ere ezinbesteko izango zaigu hurrengo urteetan, aurrera egingo badugu.
Ziklo berrirako helburuak
Erronkei aurre egiteko zereginean, planifikazio estrategikoa da gure bide orria. 2022an, bide hori eguneratzeari ekin diogu, eta talde handi baten lanari esker plan estrategiko berria osatu dugu. Helburu hauetan jarri du lehentasuna plan berriak: kazetaritza esanguratsua egitea; irakurleen esperientzia digitala hobetzea; BERRIAren komunitatea sendotzea; proiektuaren bideragarritasuna eta independentzia bermatzea; eta BERRIA feminista eraikitzea.
Bada urtebete baino gehiago murgilduta gaudela berritze prozesu batean, eta hori izango da aurtengo erronka nagusia: BERRIA berritzea eta eraldaketa digitala gauzatzea. Horrekin batera, BERRIAren azala eta mamia ere berrituko ditugu. Bestalde, martxan jarri dugu formakuntza feministaren lerroa, eta 2022ko urritik aurtengo ekaina bitartean ziklo oso bat egingo du lantaldeak, BERRIA Taldearen praktika feministaz hausnartzeko eta hura hobetzeko.
Komunitatea da etorkizuna
Hizkuntza gutxitu batean proiektu komunikatibo bat gurearen gisan eta neurrian eusteko gai diren komunitateak ez dira hainbeste munduan. Horregatik, etengabe errepikatu dugu komunitatea dela BERRIAren proiektuaren sostengua eta etorkizunerako bermea, eta berriro errepikatuko dugu. 2022an ere, irakurleak izan dira BERRIA Taldearen diru iturri nagusia (%40), publizitatea, diru laguntzak eta beste diru sarreren gainetik. Balio horretaz jabetu eta hori zaintzea izan da BERRIAren iparrorratza 2022an; horregatik antolatu ditugu esperientzia bereziak eta gauzatu ditugu hainbat ekintza berri, komunitatearekin harremana trinkotzeko.
Audientzia egonkorra dugu, handia da egunero informatzeko BERRIA hautatzen duten irakurleen multzoa, eta makina bat irakurle hurbildu dira BERRIAra, aktualitateak 2022an ekarritako informazio esanguratsuak irakurtzera. Horiek ohituraz BERRIA hauta dezaten lanean dihardugu. Dabilen BERRIA esaten dugu maiz, horixe baita gakoa: segida. Segida izan dezala BERRIAk urtez urte: segida, irakurle berriak iristen direlako; segida, proiektua berrasmatzeko modua egin delako; segida, proiektua ekonomikoki babesten duten irakurleen kopurua handitzen delako; segida, langile berriek heltzen diotelako. Segida.
Ziklo berri batean murgiltzera doa BERRIA 2023an. Ziklo horri eutsiko badio, beharko du ezinbestean komunitatearen sostengua, irakurle zahar eta berriena, edozein dela ere BERRIA urteetan barrena hartzen doan forma, euskarazko egunkari nazionala funtsezkoa dela sinesten duten eta babesten duten horiena. Irakurleek bermatuko dutelako BERRIAren independentzia ekonomiko eta editoriala.
Hogeigarren urteurrena, ekainean
Hogei urte beteko ditu BERRIAk ekainaren 20an. Hogei urte, otsailaren 20an Euskaldunon Egunkaria itxi zutela. Urte berean beti bi efemerideak: zauria eta mina dakarrena bat; itxiera bortitz haren erdian, herri ekimenaren indarra eta gaitasuna erakutsi zituena bestea. Aurten gure komunitatearekin ospatuko dugu euskarazko egunkari nazionala gaurdaino ekarri izana, eta komunitatearekin jarriko ditugu aurrera egiteko oinarriak.
BEATRIZ ZABALONDO BERRIA TALDEKO LEHENDAKARIA
MARTXELO OTAMENDI BERRIAKO ZUZENDARIA |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223604/iruntildeeko-bertsoaroa-otsailaren-9tik-martxoaren-2ra-eginen-dute.htm | Kultura | Iruñeko Bertsoaroa otsailaren 9tik martxoaren 2ra eginen dute | Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak antolaturik, sei emanaldirekin osatu dute zikloaren egitaraua. Lehenbiziko aldiz, bertso afari bat ere izanen da. | Iruñeko Bertsoaroa otsailaren 9tik martxoaren 2ra eginen dute. Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak antolaturik, sei emanaldirekin osatu dute zikloaren egitaraua. Lehenbiziko aldiz, bertso afari bat ere izanen da. | Neguan ere ez da faltako bertsorik Iruñean. Nafarroako Bertsozale Elkarteak jakinarazi du Bertsoaroa jaialdia otsailaren 9tik martxoaren 2ra bitarte eginen dela aurten. Datak iragarri ez ezik, kartela ere aurkeztu du elkarteak, eta egitarau oparoa utzi agerian: sei emanaldi eginen dituzte, hala nola bertso jaialdiak, bertso afari bat eta haurrentzako tailer bat.
Bertsoaroak 32. aldia izanen du aurten. Ohi denez, Bertsozale Elkarteak Iruñeko Udalarekin batera antolatu dute zikloa. Zabaldutako oharrean, biek nabarmendu dute Bertsoaroaren helburua «unean uneko bertsolaritzaren berri kalitatez eta aniztasunez ematea» dela.
Otsailaren 9an eginen den bertso jaialdiak ekinen dio zikloari. Nafarroako Antzerki Eskolan eginen dute, iluntzeko 19:00etan, eta bertsolari hauek arituko dira kantuan: Ane Labaka, Beñat Gaztelumendi, Etxahun Lekue, Julio Soto, Miren Artetxe eta Saioa Alkaiza. Gaiak Ainhoa Larretxeak emanen ditu. Saioaren aurretik, Iruñeko III. Bertsopaper lehiaketaren sari banaketa eginen dute, antzoki horretantxe, 18:30ean.
Otsailaren 15ean, bertsolari gazteen saioa eginen dute, Gazteluko plazako Laba aretoan. 19:00etan hasiko dira, eta Beñat Astiz, Bittori Elizalde, Eki Mateorena, Irantzu Idoate, Izaro Bilbao eta Maddi Agirre arituko dira; Iratxe Muxika izanen da gai jartzaile zereginean.
Biharamunean, otsailaren 16an, Anonyme Popular ikuskizuna izanen da Nafarroako Antzerki Eskolan, 19:00etan. Emanaldian, uztartu egiten dira Igor Elortzaren hitzak eta ahotsa, Rafa Ruedaren doinu eta soinuak, eta Kulturaz-eko dapatisten irudiak. Emanaldirako, Oier Zuñiga aritu da aholkularitza eszenikoan, eta irudia Gotzon Garaizabal eta Malen Amenabarrena da irudia.
Ordutik astebete igarotzerako, otsailaren 23rako, beste emanaldi bat prestatu dute Bertsoaroan. Bertsolari hauek hartuko dute parte: Aitor Bizkarra, Aitor Mendiluze, Alaia Martin, Joanes Illarregi, Maddi Ane Txoperena eta Sarai Robles. Maialen Belarrak emanen ditu gaiak. Nafarroako Antzerki Eskolan eginen dute, 19:00etan hasita.
Halaber, joandako aldietan egin ez den jarduera baten berri eman du Nafarroako Bertsozale Elkarteak. Berrikuntza bat dakar aurtengo Bertsoaroak: bertso afari bat ere eginen dute. Martxoaren 2an eginen dute, Geltokin. Ander Aranburuk emandako gaiei segika, Nerea Ibarzabal, Sustrai Colina eta Alazne Untxalo ariko dira. Hain justu, afariak emanen dio amaia zikloari.
Haurrentzako eskaintza
Aurreko aldietan bezala, haurrei ere erreparatu diete egitaraua ontzeko garaian. Hala, hutsik egin ez, eta haiei eskainitako jarduera bat ere sartu dute programan. Bertso jasa, bat-bateko jolasa tailerra eginen dute otsailaren 18an, Arrosadia auzoko Civivoxean. Jolas eta ariketa bidez haurrak bertsotan murgiltzea da helburua. Horretarako, bi bertsolari batuko zaizkie haurrei: Ainara Ieregi eta Iker Gorosterrazu.
Elkarteak zehaztu duenez, tailerra 8 eta 12 urte arteko haurrentzako modukoa da, eta ezinbestekoa da aurrez izena ematea. Bi aukera daude horretarako: nafarroa@bertsozale.eus helbidera idaztea edo 948-14 37 47 telefonora deitzea, otsailaren 16a baino lehenago, betiere. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223605/baserri-batek-su-hartu-du-elorrion.htm | Gizartea | Baserri batek su hartu du, Elorrion | Denbora gutxian eraikinaren zati handi bat erre da, baina ez dago zauriturik. | Baserri batek su hartu du, Elorrion. Denbora gutxian eraikinaren zati handi bat erre da, baina ez dago zauriturik. | Elorrioko Arauneta auzoan (Bizkaia) baserri batek su hartu du gaur eguerdian. Denbora gutxian eraikinaren zati handi bat erre den arren, ez da inor zauritu. Segurtasun sailetik adierazi dute larrialdi zerbitzuak eta suhiltzaileak bertaratu direla.
Ertzaintzako bozeramaile batek erran du ez dakitela nola hasi den sua. Suteak ke laino eta sugar handiak eragin ditu, herritik ikus zitezkeenak. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223606/eroskik-30000-euro-ordaindu-beharko-dizkio-cristina-cifuentesi.htm | Ekonomia | Eroskik 30.000 euro ordaindu beharko dizkio Cristina Cifuentesi | Madrilgo Auzitegiak murriztu egin du Datuen Babeserako Agentziak baimenik gabe bideo bat zabaltzeagtik ezarri zuen 150.000 euroko isuna. | Eroskik 30.000 euro ordaindu beharko dizkio Cristina Cifuentesi. Madrilgo Auzitegiak murriztu egin du Datuen Babeserako Agentziak baimenik gabe bideo bat zabaltzeagtik ezarri zuen 150.000 euroko isuna. | Azkenean Eroskik 30.000 euroko isuna ordaindu beharko dio Cristina Cifuentes Madrilgo presidente ohi eta PPko kideari, 2018. urtean saltoki bateko segurtasun irudien bideo bat zabaldu zelako. Bideoa 2011koa da, eta Cecosa katearen saltoki bateko barrualde batean ageri da Cifuentes, poltsa batetik ordaindu gabeko krema batzuk ateratzen ari dela; ustez, horiek lapurtzeko asmoa zuen, eta segurtasun zaintzaileak atzeman zuen.
Cecosa garai horretan Eroskirena zenez, bideoa baimenik gabe zabaltzen uzteagatik, 150.000 euroko isuna jarri zion Eroskiri Espainiako Datuen Babeserako Agentziak, arau hauste larri bat delakoan. Madrilgo Auzitegi Probintzialak orain Cecosaren helegite bat hartu du aintzat, eta defentsa eskubidea urratu dela argudiatuz baliogabetu egin du zigor hori. Cifuentesen intimitaterako eskubidea urratu zelakoan, baina, 30.000 euroko isuna ezarri dio.
Espainiako Auzitegi Nazionalaren arabera, 150.000 euroko isuna ezarri zuen auzian ez ziren bete zigor prozedura batean bete beharreko arauak. Eroskik dio, ordea, ez zuela bideo hori behar den bezala gorde, eta horrek Cifuentesi kalte egin diola argudiatu du. Bideoa zabaldu eta ordu batzuk geroago, Cifuentesek Madrilgo presidente kargua eta Madrilgo parlamentuko parlamentari kargua utzi zituen.
Bere eskaeran 450.000 euroko kalte ordaina eskatu zuen Madrilgo presidente ohiak. Gaur ezagutarazi den epaian, ordea, ebatzi dute dimisio horiek ez zirela kasu honen ondorio soilik izan. Bideoa zabaldu baino hiru aste lehenago, graduondo titulu bat faltsutu zuela jakin zen.
Epaia Espainiako bi egunkaritan argitaratzea ere eskatzen zuen Cifuentesek, baina eskaera hori ere ez dute aintzat hartu, argudiatuta bideoa zabaltzea ez zela Eroskiren asmoa izan, «baizik eta beste norbaitek eta helburu politikoarekin» bultzatua izan zela. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223607/lehen-bilera-gipuzkoako-metalgintzan.htm | Ekonomia | Lehen bilera Gipuzkoako metalgintzan | Sindikatuek langileen erosahalmena bermatzeko adinako soldata igoerak nahi dituzte. | Lehen bilera Gipuzkoako metalgintzan. Sindikatuek langileen erosahalmena bermatzeko adinako soldata igoerak nahi dituzte. | Aurreko ituna 2022arekin batera iraungi ostean, 30.000tik gora langile hartzen dituen Gipuzkoako metalgintzan lan hitzarmen berria negoziatzeko lehen bilera gaur egin dute sindikatuek eta patronalak.
ELAren helburua da «Gipuzkoako metalean sortzen den aberastasuna justuago banatzea», sindikatuak ikusten duelako fabriketan lan karga handia dela, esportazioak handitzen ari direla eta afiliazio markak hausten ari direla.
ELAk eratutako plataformak, besteak beste, igoerak nahi ditu soldatetan «soldata errealen erosteko ahalmena bermatzeko». Urteko lan jarduna 32 ordu murriztea nahi du baita malgutasuna murriztea, subrogazioa, ordutegien kontrol zorrotzagoa, eta genero berdintasuna lortzeko neurriak ere.
ELAk ordezkaritza handia (%48) du Gipuzkoako metalean. LAB da hurrengo sindikatua, ordezkaritzaren %36rekin, eta hurrenak CCOO (%12) eta UGT (%4).
LABek ere jarri du bere plataforma mahai gainean. Eta gaitzetsi egin du Adegik proposamenik ez egitea. «Ez du inongo proposamenik ekarri eta gainera, langileen aldarrikapenak gutxiesten saiatu da». Sindikatuaren arabera, patronala sindikatuen plataformak aztertzekotan geratu da.
CCOOk, berriz, KPI+%4,5eko soldata igoera nahi du hitzarmenaren indarraldi osorako, eta urteko jarduna 1.673 ordukoa izatea, lanaldi jarraituetan zein zatituetan.
Horrez gain, sektoreko kontrata guztien subrogazioa ere eskatzen du, baita errelebo kontratua ere, eta %100 osagarri bat lan-istripuetan, laneko gaixotasunetan eta laneko gaixotasunen azterketan.
Era berean, CCOOren arabera, «lehentasunezkotzat dute» hitzarmenean aurrerapausoa ematea berdintasun kontuetan, eta protokoloak ezarrtzea sexu jazarpenaren eta sexuan oinarritutako jazarpenaren kontra, bai eta prebentzio protokoloa ere LGTBI kolektibokoen jazarpenaren kontra, dela orientazio sexualagatik, dela genero adierazpenagatik. |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223608/pobreen-aurkako-gerra-salatu-dute-hildako-etxegabea-oroitzean.htm | Gizartea | «Pobreen aurkako gerra» salatu dute, hildako etxegabea oroitzean | Etxebizitza eskubidea bermatzeko exijitu dute Eskubide Sozialen Kartak eta AZETtaldeak | «Pobreen aurkako gerra» salatu dute, hildako etxegabea oroitzean. Etxebizitza eskubidea bermatzeko exijitu dute Eskubide Sozialen Kartak eta AZETtaldeak | Asteartean Bilboko Bolueta auzoan zendutako etxegabearen «erailketa» gaitzetsi dute gaur iluntzean dozenaka lagunek, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak eta AZET etxebizitza sindikatuak deituta. Sistema kapitalista eta «nekropolitika instituzionala» jo dituzte erantzule, eta batez ere, Bilboko Udala jarri dute jopuntuan: «20.000 etxe daude hutsik hirian, baina jendea kalean lo egiten eta hiltzen uzten du udalak». «Pobreen aurkako gerra» amaitzea exijitu diete erakundeei, eta horretarako, etxebizitza duina edukitzeko eskubidea bermatzea.
Udaletxe aurrean egin dute elkarretaratzea, barruan osoko bilkura amaitzen ari zenean; hain justu, etxebizitza eskubideari buruzko plan estrategiko bat lantzeko foro bat abiatzea adostu dute, EH Bilduren ekimenez. Kalean, ordea, haserrea nagusitu da. Pobreon kontrako gerra gelditu! Kaleak hil egiten du, udala errudun lelopean, protestariek nabarmendu dute «onartezina» dela 70 urteko pertsona batek kalean bizi behar izatea —haren etxolak su hartuta zendu zen—, «baldintza ankerretan», «gutxi batzuen etekinak gehienen bizitzen gainetik lehenesten duen sistema baten ondorioz».
Izan ere, Eskubide Sozialen Kartaren eta AZETen arabera, etxegabearen heriotza ez da istripu bat izan, baizik eta «hilketa» bat, pobreziak eta «utzikeria instituzionalak» eragindakoa: «Sistema kapitalistaren ondorioa da, zeinetan etxebizitza beste merkantzia bat bihurtzen den; merkantzien erregimen horretan, biziraupena irabazi beharreko zerbait da, eta bizitzeko eskubidea, merkatu barruan eros daitekeen salgai bat. Dirurik ez baduzu, ez duzu etxebizitzarako eskubiderik. Dirurik ez baduzu, ez duzu bizitzeko eskubiderik». Pobreen aurka «gerra» bat dagoela deitoratu dute: «Bizirauteko modurik gabe uzten gaituzte». Hala, erantzuleak ere seinalatu dituzte; besteak beste, bankuak, funts putreak eta «etxebizitzarekin espekulatzen dutenak».
Baina sistemari ez ezik, erakundeen politikari ere erreparatu diote. Maila guztietan egin dituzte kritikak. Espainiako Gobernuari egotzi diote egunean ehun pertsona baino gehiago etxegabetzea, okupazioaren aurkako erreforma bat planteatzea eta etxebizitza publikoak «funts putreei oparitzea». Eusko Jaurlaritzari, berriz, etxebizitza legearen bidez «propaganda» egitea. Eta Bilboko Udalari, azkenik, etxebizitza parke publiko «oso mugatua» edukitzea, eta «bizirauteko eskubidea ere mugatzea» aterpetxeetan leku nahikoak ez jarriz. Gogora ekarri dute, era berean, Atxuriko saskibaloi kantxan edo San Frantziskoko etxe okupatuetan bizi ziren gazte migratuak «bortxaz bota» zituela udalak.
Erantzun «irmoa» Egoera horretan, erantzun «irmoa» eskatu diete instituzioei. Batetik, pobreen aurkako gerra gelditzea: «Pertsonak txiroak izateagatik kriminalizatzeari uztea». Bestetik, etxebizitza eskubidea bermatzea: «Soilik horrek saihestuko du halako tragediak berriz geratzea». Jabetza pribatuaren garrantzia apaltzeko eskatu dute, etxe kaleratzeak bertan behera uzteko, turistifikazioa gelditzeko, espekulazioa mugatzeko eta etxebizitza parke publikoa handitzeko. Lelo bat aldarrikatuz amaitu dute elkarretaratzea: «Haien jabetzak ala gure bizitzak, ez dago erdibiderik». |
2023-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/223609/kopako-finalerdietarako-sailkatzea-lortu-du-athleticek-beste-behin.htm | Kirola | Kopako finalerdietarako sailkatzea lortu du Athleticek, beste behin | Zuri-gorriak 1-3 nagusitu dira Mestallan. Partida osoa jokatu gabe, baina lanari etekina aterata lortu du Athleticek finalerdietarako sailkatzea, laugarren urtez jarraian. | Kopako finalerdietarako sailkatzea lortu du Athleticek, beste behin. Zuri-gorriak 1-3 nagusitu dira Mestallan. Partida osoa jokatu gabe, baina lanari etekina aterata lortu du Athleticek finalerdietarako sailkatzea, laugarren urtez jarraian. | Iragan sasoian finaletik kanpo utzi zuen Valentziak Athletic, eta oraingoan Athletic izan da Valentzia kaleratu duena. Bi aldiz aurreratu dira lehen zatian zuri-gorriak, eta bigarrenean lasaitasunaren gola sartu du Mikel Vesgak, 1-3 irabazteko. Gennaro Gattusoren taldeak oso arrisku gutxi eraman du Julen Agirrezabalaren atera, eta zaleek txistu artean agurtu dituzte etxeko jokalariak.
Lehen zatiaren amaiera eroak markatu du partida. Lehen ordu erdian oso gauza gutxi ikusi da Mestallan. Hasieratik nabari zen gauza garrantzitsuak zeudela jokoan, eta, finalerdietan egoteko aukera galtzearen beldurrez, tentu handiz aritu dira bi taldeak. Partida fisikoa proposatu dute bi taldeek, eta bi areetatik oso urrun aritu dira lehen ordu erdian. Neurketako lehen aukeran, ordea, iritsi da gola. Ander Herreraren erdiraketa bat Iñaki Williamsi iritsi zaio, eta, buruz, Muniaini aukera bikaina utzi dio atezainaren aurrean. Kapitainak ez du barkatu, eta sareetara bidali du baloia; 0-1 35.minutuan.
Valentzia zer egin jakin ezinda gelditu da golaren ostean, eta Athleticek presioa gorago eta gogorrago egiteko baliatu du. Zaleen purrustadek etxekoen urduritasuna areagotu dute, eta Valverderenek berehala antzeman dute hori. Baina Valentzia okerren zegoen unean iritsi da berdinketaren gola. Mouctar Diakhabyk jokaldi bikaina egin du hegaletik, eta haren erdiraketa De Marcosek sartu du bere atean: 1-1 44. minutuan. Atsedenaldira iristekoa zen neurketa, baina hurrengo jokaldian, lehen zatiko azken hasperenean, 1-2koa egin du Nico Williamsek. Valentziako atzelariak begira gelditu dira, geldirik, eta Alex Berenguerren eta Williams anaien oinetatik igaro da baloia area barruan. Anaiaren pasea ederki baliatu du Nicok atsedenaldira aurretik joateko.
Etxekoen susperraldirik ez Urteak dira Valentziak une gozoak atzean utzi zituela. Peter Lim iritsi zenetik, noraezean dabil proiektua, eta sasoi honetan ere hala izango dela dirudi. Bigarren zatira atzetik joanagatik, nolabaiteko susperraldi bat espero zen, etxean jokatzea abantaila bikaina baita horrelako kanporaketetan, baina Gattusoren taldeak ez du jakin Athletici min egiten. Jaurtiketa bakarra egin dute Agirrezabalaren atera, eta arriskurik gabea gainera.
Athleticek ez du partida osoa jokatu, baina bere lanari etekina atera dio. Bigarren zatian bizpahiru aukera izan dituzte zuri-gorriek hirugarrena sartzeko, eta azkenerako lortu dute; penaltiz. VAR-aren laguntzaz, Nico Williamsi egindako penaltia adierazi du epaileak bigarren zatiko ordu erdia beteta zegoenean, eta Vesgak hartu du Giorgi Mamardaxviliren atea zulatzeko ardura: 1-3, 76. minutuan.
Gauzak horrela, astelehenean Madrilen egingo den zozketan egongo da Athletic, aurrez Osasunak lortu bezala. Laugarren urtez jarraian izango dira zuri-gorriak bertan; 2019-2020an, Gaizka Garitanorekin; 2020-2021ean eta 2021-2022an, Marcelino Garcia Toralekin; eta, orain, Ernesto Valverderekin. Aurreko hiruretatik bitan lortu du Athleticek finalerako sailkatzea, baina biak galdu zituen, Realaren eta Bartzelonaren aurka. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223635/embko-beste-80-autobus-sabotatu-dituzte-eta-hainbat-zerbitzu-eten-dira-ezkerraldean.htm | Gizartea | EMBko beste 80 autobus sabotatu dituzte, eta hainbat zerbitzu eten dira Ezkerraldean | EMBko beste 80 autobus sabotatu dituzte, eta hainbat zerbitzu eten dira Ezkerraldean. | Beste sabotaje bat izan da EMB autobus konpainian, goizaldean, eta, horren ondorioz, hainbat autobus zerbitzua eman ezinik dira gaur goizean Ezkerraldean (Bizkaia). EMBk ez du oraindik salaketa aurkeztu, baina Bizkaibuseko 80 autobusi kalte egin dietela kalkulatu dute. Aparkabisako aparkalekuan zeuden, Trabapaganen, eta ezezagun batzuek beirak eta ispiluak margotu dituzte.
Sabotajearen ondorioz, Ezkerraldean Bizkaibusen hainbat garraio zerbitzu bertan behera geratu dira gaur goizean. Beirak eta ispiluak garbitu ahala aterako dira autobus horiek errepidera. Guztiak garbitzeko goiz osoa behar izatea espero da, aurrekoetan gertatu den moduan.
EMBk azken hilabeteetan jasan duen hirugarren sabotajea da; azaroan eta abenduan izan ziren aurrekoak. Bizkaibusek Ezkerraldean ematen du zerbitzua, eta lan gatazka batean murgilduta dago. EMBko langileak lan hitzarmena negoziatu nahian ari dira, eta soldata igotzeko eskatzen dute, besteak beste.
EMBko langileek zenbait greba egin dituzte azken hilabeteetan. Azkena herenegun egin zuten, eta langile guztiek egin zuten bat, CCOO sindikatuak jakinarazi zuenez. Juan Carlos Gonzalez sindikatu horretako errepideetako sektoreko arduradunak azaldu zuen ez dela posible Bizkaibusi zerbitzua ematen dioten konpainia batzuek soldata igotzeari uko egitea, beste batzuek igotzen dituzten bitartean. Erantzukizunaren zati bat Bizkaiko Aldundiarena dela gaineratu zuen, eta horren esku dagoela egoera bideratzea.
Hurrengo grebak egun hauetan izango dira: urtarrilaren 31n; otsailaren 6an, 16an, 22an eta 28an; eta martxoaren 6an, 16an, 22an eta 28an. | |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223636/galdakaoko-udalak-demandatu-gisa-aurkeztea-erabaki-du-usansoloko-auzian.htm | Politika | Galdakaoko Udalak demandatu gisa aurkeztea erabaki du Usansoloko auzian | Bizkaiko Batzar Nagusiek lurraldeko 113. udal gisa onartu zuten Usansolo, galdeketaren ostean, eta estatuko abokatutzak helegitea aurkeztu zuen. Galdakaoko Udalak demandatu gisa aurkeztea erabaki du, prozesu honetan egindako bidea defendatzeko. | Galdakaoko Udalak demandatu gisa aurkeztea erabaki du Usansoloko auzian. Bizkaiko Batzar Nagusiek lurraldeko 113. udal gisa onartu zuten Usansolo, galdeketaren ostean, eta estatuko abokatutzak helegitea aurkeztu zuen. Galdakaoko Udalak demandatu gisa aurkeztea erabaki du, prozesu honetan egindako bidea defendatzeko. | Estatuko abokatutzak jarritako helegiteari erantzutea erabaki du Galdakaoko Udalak. Atzo ilunabarrean egindako osoko bilkuran erabaki zuen demandatu gisa prozedura judizialean aurkeztea, udalak prozesu honetan egindako bidea defendatzeko. EH Bildu, Auzoak, Usansolo Herria, Podemos eta EAJren aldeko 18 boto izan zituen proposamenak, eta hiru abstentzio: PSE-EErena eta atxiki gabeko zinegotziarena.
Iragan martxoan, herri galdeketa egin zuten Usansolon, Galdakaotik bereizi eta Bizkaiko 113. udal izan nahi zuten ebazteko. «Nahi al duzu Usansolo udalerri independente gisa eratzea?». Galdera horri baiezkoa erantzun zioten %81,54k, herritarren %63k parte hartuta. Bizkaiko Batzar Nagusietan berretsi zuen erabakia, eta lurraldeko 113. udalerri gisa onartu zuen. Estatuko abokatutzak helegitea jarri zion erabaki horri; legearen arabera, herri gisa eratzeko 5.000 biztanle behar ditu, besteak beste, eta Usansolo ez da iristen. Bizkaiko Batzar Nagusiek, ordea, defendatu zuten eskumena ez dela Espainiarena, eta, horrenbestez, Espainiako legeria aplikatu beharrean, foru araua dela aintzat hartu beharrekoa. Foru arau horren arabera, 2.500 biztanle izatea nahikoa da udalerri berria eratu ahal izateko.
Iñigo Hernando Galdakaoko alkateak uste du udala behartuta zegoela bere burua alde interesatu moduan aurkeztera, «zilegi» baitira bai Galdakaoko osoko bilkurak eta bai Bizkaiko Batzar Nagusiek hartutako erabakiak. «Bizkaiko Batzar Nagusien erabakiaren aurka egin da zuzenean, baina Galdakaoko Udalak ere eman zuen bere iritzia bide horretan, eta, beraz, osoko bilkuraren kontrako helegitea ere bada». Horregatik, «zentzuzkoa» da atzo osoko bilkurak hartutako erabakia, dioenez. Gainera, azpimarratu du jarrera aldaketa izan dela EAJn eta geroz eta «jende gehiago» batu dela «foru arauaren defentsan». Izan ere, gogoratu du bere garaian EAJko zinegotziek abstentzioa eman ziotela prozesua batzar nagusietara eramateko erabakiari. Atzoko osoko bilkuran, berriz, aldeko botoa eman zuten.
Abokatuaren idatziaren aurrean epaileak zer esango duen itxarotea, besterik egiterik ez dute orain, Hernandok dioenez. Foru araua errespetatzearen aldekoa, hala ere, ez da udala bakarrik, eta balioa eman dio horri: «Lau alde gaude hemen: aldundia, batzar nagusiak, udala eta Usansolo Herria. Beraz, uste dut foru arauaren defentsa horretan lau alde egotea guztiz zilegi dela». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223637/aita-mari-ontziari-espediente-bat-ireki-diote-ia-milioi-bat-euroko-isunekoa.htm | Gizartea | 'Aita Mari' ontziari espediente bat ireki diote, ia milioi bat euroko isunekoa | 2020an Palermon (Sizilia, Italia) gertatu ziren ekintza batzuen baitakoa da zigorra. Aita Mari-k alegazioak aurkeztuko ditu. | 'Aita Mari' ontziari espediente bat ireki diote, ia milioi bat euroko isunekoa. 2020an Palermon (Sizilia, Italia) gertatu ziren ekintza batzuen baitakoa da zigorra. Aita Mari-k alegazioak aurkeztuko ditu. | Aita Mari ontziari espediente bat ireki dio Valentziako Itsasoko Kapitaintzak, itsasoko zazpi lege hautsi dituela egotzita. Isun guztiak batuz, orotara, milioi bat euro inguru ordaindu beharko lituzke Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak.
Leporatzen zaizkien lege hausten artean honako hauek daude: ontziko langileen lanorduen eta atsedenen erregistrorik ez izatea; bidaia planik ez izatea; bi salbamendu txalupa berehala eskuragarri ez izatea; tripulazioak ez jakitea zer egin behar den larrialdi kasuetan.
Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeak alegazioak aurkeztuko dizkio erabakiari, Iñigo Mijangos eta Isa Egiguren Aita Mari-ko kideek jakinarazi dutenez. Hamabost egun dituzte alegazioak aurkezteko. Adierazi dutenaren arabera, jasotako espedientea 2020an Palermon izandako ikuskapenaren ondoriozko «administrazio prozesu arrunt» bati lotuta dago. Italiako Gobernuak erreskateko salbamendu ontziak geldiarazteko egindako «kanpainaren» barruan kokatu dute orduko hartan ontziak ezin itsasoratzea, eta ukatu egin dute arazoa ontzien segurtasunarekin lotuta zegoela. Hala, Italiako Gobernuaren «kanpaina politiko» batekin zerikusia izan zuela salatu dute. Jakinarazi dute espedientea ireki izanak ez duela zertan oztopatu Aita Mari-k aurki abiatuko duen erreskate misio berria. Valentziako (Espainia) Burriana portutik atera nahi du Mediterranoan erreskate lanak egiteko, eta asteartean ikuskatuko dute ontzia. Mijangosek eta Egigurenek espero dute ontziak arazorik gabe itsasoratzeko modua izatea.
EAJ, azalpen eske
EAJk jada galdegin dio Espainiako Gobernuari zergatik erabaki duten espedientea orain irekitzea. Izan ere, zigorra 2020an Palermon (Sizilia, Italia) gertatu ziren ekintza batzuen baitakoa da. Bertako autoritateek ontzia ikuskatu zuten, eta, espedientearen arabera, «26 hutsune» topatu zituzten: «Horietatik hamabost ontzi ibilgetzeko bezain larriak zirela ondorioztatu zen».
Ikusi gehiago: 'Aita Mari', oraindik geldiarazita
Bi hilabete beranduago hasi zen Espainiako Segurtasun, Kutsadura eta Itsasoko Ikuskatze arloa aztertzen «hutsune» horiek Espainian aplikagarriak ziren ala ez. Ez zuten deus erran 2022 bukaerara arte: joan den abendu hasieran Espainiako Merkataritzako Nabigazioaren Zuzendaritza Nagusiak erran baitzion Valentziako Itsasoko Kapitaintzari espedientea irekitzeko. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223638/nafarroako-ekonomia-43-hazi-zen-2022-urtean.htm | Ekonomia | Nafarroako ekonomia %4,3 hazi zen 2022. urtean | Kontsumoak bultzatuta, barne produktu gordinak gora egin du berriro urteko azken hiruhilekoan, %0,8 hain zuzen ere. Elma Saiz Ekonomia kontseilariak baztertu egin du atzeraldia, baina 2023 hasiera motela espero du. | Nafarroako ekonomia %4,3 hazi zen 2022. urtean. Kontsumoak bultzatuta, barne produktu gordinak gora egin du berriro urteko azken hiruhilekoan, %0,8 hain zuzen ere. Elma Saiz Ekonomia kontseilariak baztertu egin du atzeraldia, baina 2023 hasiera motela espero du. | Udan egindako aurreikuspen beltzak ez dira bete Nafarroan ere. Nastat estatistika erakundeak zabaldu duenez, lurraldeko barne produktu gordinak bultzada izan zuen 2022. urteko azken hiruhilekoan: %0,5 handitu zen udako hilabeteetan, eta %0,8, berriz, udazkenekoetan.
Nastatek aurreratu duenez, eraikuntza eta merkatuko zerbitzuak moteldu egin dira, eta kontsumoa izan da gorantz egin duena.
Horrenbestez, urte osoan barne produktu gordina %4,3 handitu zen Nafarroan. Hego Euskal Herri osoarentzat ere balio du datu horrek, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ere %4,3 hazi baitzen ekonomia. Han ere uste baino hobeto amaitu zuen urtea jarduera ekonomikoak, %0,4 gora eginda.
2022. urtearen hasierako datuekin alderatuta, ordea, motelaldia izan da. Urteko lehen hiruhilekoan, %6,5 handitu zen BPGa, eta %3 baizik ez urteko azken hiruhilekoan. Bada, ordea, kontuan hartu behar den faktore bat: urte hasierako konparazioa 2021eko lehen hiruhilekoarekin egiten dela, eta orduan jarduera ekonomikoa oso mugatuta zegoen COVID-19aren pandemiarengatik.
Edonola ere, nabarmena da erregai garestiek eta, oro har, inflazio handiak kalte egin diotela ekonomiaren jarduerari. Halaber, urteko azken hiruhilekoan inflazioak behera egin izanak —erregaien eskutik— lagundu egin du urte amaiera uste baino hobea izaten.
Enpleguan, motelaldia
Enpleguan, berriz, motelaldia izan da urteko bigarren erdian. Enpleguari buruzko daturik ez du eman Nastatek —martxoaren 24an egingo du, datu osatuak argitaratzen dituenean—, baina beste iturri batzuek datu nahiko kontrajarriak eman dituzte. Datu nahiko kaskarrak eman zituen atzo INEk, esan baitzuen 2022an 1.100 langabe gehiago izan direla Nafarroan, eta hobeagoak SEPEk, 2021eko abenduan baino 416 langabe gutxiago baitaude erregistratuta enplegu bulegoetan.
Atzeraldirik ez
Elma Saiz Ekonomia kontseilariak ontzat jo ditu datuak. «Urte amaiera uste baino hobea» izan dela onartu du, eta bi azalpen eman ditu. Batetik, «autoen ekoizpena berriro handitu da, aurreko urtean sektoreak izan zituen hornidura arazo larriak arindu direnean, eta, horrekin, industriaren ekoizpenaren datuak hobetu dira». Bestetik, «2020az geroztik mugarik gabeko Eguberriak izan dira, eta kontsumo pribatuak dinamismo handia erakutsi du».
2022 amaierako datuek «atzeraldi teknikoa izateko aukerak urruntzen» dituela esan du Saizek, baina ohartarazi badaudela 2023 hasiera motelagoa izango den zantzuak. «Higiezinen merkatua hozten ari da, autobideetan trafiko gutxiago dago, eta enpleguaren sorrera moteldu da».
Horiek horrela, Nafarroako Gobernuak eutsi egiten dio 2023rako egin duen %1,4ko hazkunde aurreikuspenari. Gertu geratu da Laboral Kutxaren iragarpena (%1,2).
Iragarpen hori hankaz gora jar dezaketen faktore geopolitikoak daude —Ukrainako gerra, eta «tentsioa Brasilen, Perun eta Taiwanen»—, baina bi aipatu ditu epe laburrera: «Baliteke Txina irekitzeak petrolioaren prezioa igotzea, eta posible da hornidura arazoak agertzea udan Europak berriro bere burua hornitu behar duenean Errusiaren gasik gabe».
Espainian, %5,5
Pattalaldia uste baino leunagoa izan da Espainian ere. INEren arabera, %0,2 handitu zen BPGa urteko azken hiruhilekoan, aurrekoan baino hamarren bat gehiago. Horrenbestez, urte osoan %5,5 handitu da ekonomia, 2021. urtean bezainbeste.
Espainia izan zen koronabirusaren krisia gehien jasan zuten herrialdeetako bat, turismoak han duen pisuaren eraginez, eta hura da 2019. urtearen aurreko maila berreskuratu ez duten bakarrenetakoa, baina Nadia Calviño Ekonomia ministroak aurreratu du oso gertu dagoela. Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak datu horiek baliatu ditu paparra ateratzeko eta kritikatzaileak kritikatzeko: «Apokalipsiaren profetak gorabehera, hazkunde ekonomiko indartsua daukagu, Europako inflaziorik txikiena eta errekorra enpleguan». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223639/ylenia-baglietto-eta-lander-otaola-aktoreak-izango-dira-farolin-eta-zaranbolas-bilboko-aratusteetan.htm | Bizigiro | Ylenia Baglietto eta Lander Otaola aktoreak izango dira Farolin eta Zaranbolas Bilboko aratusteetan | Besteak beste, ETB1eko 'Goenkale' telesailean egin zuen lan Bagliettok, eta 'Vaya Semanita'-n Otaolak. Inauteriak otsailaren 17an hasiko dira, pertsonaion atxiloketarekin eta epaiketarekin, eta 21ean bukatu. | Ylenia Baglietto eta Lander Otaola aktoreak izango dira Farolin eta Zaranbolas Bilboko aratusteetan. Besteak beste, ETB1eko 'Goenkale' telesailean egin zuen lan Bagliettok, eta 'Vaya Semanita'-n Otaolak. Inauteriak otsailaren 17an hasiko dira, pertsonaion atxiloketarekin eta epaiketarekin, eta 21ean bukatu. | Dena dago prest Bilboko 2023ko aratusteetarako: osatu dute egitaraua, erabaki dute kartela, bildu dituzte gogoak, eta hautatu dituzte aurtengo Farolin eta Zaranbolas, hiribilduko inauterietako pertsonaia nagusiak. Ylenia Baglietto aktorea (Eibar, Gipuzkoa, 1986) izango da Farolin, eta Lander Otaola aktorea (Bilbo, 1989) Zaranbolas. Erabakia iragan astean ezagutarazi zuen udaleko Jai Batzorde Mistoak, eta gaur goizean aurkeztu dute, udaletxean emandako prentsaurreko batean. Pozik agertu dira, eta pertsonaiok antzeztea «ardura» ere badela aitatu dute biek.
Hein batean, ibilbidea aitortzen zaie Farolin eta Zaranbolas izateko aukeratuei. Getxoko (Bizkaia) antzerki eskolan ikasi zuen Bagliettok, ETB1eko Goenkale telesail ospetsuan aritu zen aurrenekoz, eta, ordutik, andana bat film, telesail eta antzerkitan hartu du parte. Otaola ETB2ko Vaya Semanita umorezko saioan parte hartzeagatik egin zen ezagun, eta, besteak beste, Max sarietarako izendatu zuten 2012an, euskarazko antzerkigile onenaren sailean, Sekula bai! lanagatik.
Orobat, Bilboren isla dira Farolin eta Zaranbolas, Itziar Urtasun Bilboko Udaleko Jaietako zinegotziak azaldu duenez, eta, halaber, harro daude haien bilbotartasunaz. «Ohorea da Zaranbolas izatea, bilbotarra izateaz gain, Bilbozalea ere banaizelako», adierazi du Otaolak. Baglietto ez da bilbotarra jaiotzez —«ez dut ohore hori izan», bota du, txantxetan—, baina urteak daramatza hiribilduan bizitzen. «Farolinek dioen bezala: ‘Bilbon jaio ez naizen arren, Bilbo nirea da’».
Hasi dira pertsonaiak prestatzen, baita indarrak biltzen ere, inauteriak ekintzaz lepo egongo baitira. Otsailaren 11n, Kopla Txikien Lehiaketa egingo dute Kafe Antzokian. Otsailaren 17an (ostirala) antzeztuko dute Farolinen eta Zaranbolasen atxiloketa eta epaiketa, eta aratusteak hilaren 21ean bukatuko dira. Aurtengo gaia 1980ko hamarkada izango da, eta bat egingo du jai urtearen ildoarekin, oro har: izan ere, aurten berrogei urte beteko dira 1983ko uholdeak jazo zirenetik —Aste Nagusi betean izan ziren, gainera—, eta horiek oroitu nahi dituzte konpartsek. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223641/ikasbidea-ikastetxeak-hotzari-aurre-egiteko-konponbide-iraunkor-bat-eskatu-du.htm | Gizartea | Ikasbidea ikastetxeak hotzari aurre egiteko konponbide iraunkor bat eskatu du | Azaldu dutenez, arazoak dituzte ikastetxeko galdararekin, baina Eusko Jaurlaritzak esan die ez dutela uda baino lehen konponduko. Salatu dute ikasgeletan hamahiru edo hamalau gradu izan dituztela. | Ikasbidea ikastetxeak hotzari aurre egiteko konponbide iraunkor bat eskatu du. Azaldu dutenez, arazoak dituzte ikastetxeko galdararekin, baina Eusko Jaurlaritzak esan die ez dutela uda baino lehen konponduko. Salatu dute ikasgeletan hamahiru edo hamalau gradu izan dituztela. | Eguneroko ogia bihurtu da Durako (Araba) Ikasbidea eskola publikoan irakasleak eta ikasleak txanoak, berokiak eta eskularruak jantzita eta mantak hartuta ikustea ikasgeletan eta korridoreetan. Izan ere, azaldu dutenez, galdara arazoak ematen ari da azken urteetan, baina «txaplatak» baino ez dituzte jarri. Horrenbestez, salatu dutenez, ikastetxea berotzeko zailtasunak dituzte. Konponbidea galdegiteko, Eusko Jaurlaritzaren Gasteizko egoitzaren aurrean elkarretaratzea egitekoak dira gaur eguerdian, eta Bigarren Hezkuntzako Irakasleen Batzarrak ohar bat ere atera du: «Hotzaren aurkako konponbide iraunkor eta duin bat nahi eta merezi dugula esan nahi dugu». Eta Hezkuntza Sailaren «inprobisazioa» ere gaitzetsi asmo dute: «Hezkuntza prozesuko beste gai askotan bezala, Hezkuntza Sailean inprobisazioa izan da nagusi. Hori horrela, azkenaldi honetan ez dugu heziketa prozesua modu egokian garatzeko baldintza duinik izan».
«Muturreko egoera» ez da egun batetik bestera sortutakoa, ordea: «Galdarak arazoak eman ditu azkenengo urteetan, eta egin diren konponketak ez dira inoiz integralak izan, galdarak berotzen jarrai dezan jarritako txaplatak besterik ez dira». Azaldu dutenez, iaz zuzendaritzak esan zuen konpontzea edo aldatzea «lehentasunezkoa» zela, eta hezkuntza ordezkaritzako teknikariek berretsi zuten zuzendaritzaren esana 2022ko urtarrilean egindako txosten batean. Alabaina, oharrean jaso dutenez, Eusko Jaurlaritzak ez zuen lehentasuntzat hartu: «Adierazi zuten 2023ko udara arte ez dutela konponduko, konponketa hau egiteko galdarak itzalita egon behar omen duelako eta hiru aste beharko dituztelako».
Horiek horrela, ikasturte hasieratik antzeman dituzte arazoak: «Ikasturte hasierako egunik hotzenetan nabaritu genuen lehen aldiz tenperatura hotza, baina, zorionez, eguraldia hobetzeak bukaera eman zion muturreko egoerari, eta hotzari aurre egitea lortu genuen». Baina, Gabonetako oporretatik itzulita, egoerak okerrera egin du, eta azken egunetan hotza «jasanezina» izan dela nabarmendu dute: «Gela batzuetan, hamahiru eta hamalau gradu erregistratu ditugu, eta eskolak emateko gutxienekoa hamazazpi da».
Behin-behineko irtenbidea
Adierazi dutenez, oraingoz behin-behineko konponbidea baino ez diete ipini: «Urtarrilaren 25ean, Hezkuntza Saileko teknikari bat izan zen ikastetxean, eta zenbait erabaki hartu omen zituen. Dena dela, arazoa errotik konpondu beharrean, beste txaplata bat jarri zuten: diru laguntza bat eman, berogailu elektrikoak zein haizea berotzeko makinak erosteko eta matxuratuta dauden galdarako erregailuetatik hiru konpontzeko». Zuzendaritzak «egoera bideratzeko egin duen lana» goraipatu dute, eta nabarmendu dute gustura jaso dituztela eskolako tenperatura berotzeko balio dezaketen baliabideak, baina zalantzak sortzen dizkiete behin-behineko neurriek: «Zalantza handiak ditugu ikastetxeko argindar sareak zenbateko tentsioa jasan dezakeen eta ekonomikoki nahiz ingurumenari dagokionez zer eragozpen sortuko dituen». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223642/nzak-berriz-ireki-du-filipinetako-drogaren-kontrako-gerrari-buruzko-ikerketa.htm | Mundua | NZAk berriz ireki du Filipinetako drogaren kontrako gerrari buruzko ikerketa | Auzitegiak fiskaltzaren eskaria onartu du, argudiatuta Manilak harturiko erabakiak ez direla nahikoa izan. Duterteren agintaldian 30.000 lagun hil zituzten, giza eskubideen aldeko erakundeen arabera. | NZAk berriz ireki du Filipinetako drogaren kontrako gerrari buruzko ikerketa. Auzitegiak fiskaltzaren eskaria onartu du, argudiatuta Manilak harturiko erabakiak ez direla nahikoa izan. Duterteren agintaldian 30.000 lagun hil zituzten, giza eskubideen aldeko erakundeen arabera. | NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak berriz ireki du Filipinetako drogaren kontrako gerrari buruzko ikerketa. 2021eko azaroan eten zuen —herrialde horretako gobernuak eskatuta—, baina orain baiezkoa eman dio fiskaltzaren eskariari, argudiatuta, besteak beste, Manilak azken urtean bidalitako frogak eta auzi horretaz hartu dituen erabakiak ez direla nahikoa izan.
«Filipinetako Gobernuak bidalitako materiala eta biktimen oharpenak aztertu ondoren, auzitegi honek ondorioztatu du etxeko [Filipinetako] erabakiek ez dutela ondorio gisa izan pauso zehatzik edo ukigairik. Kolektiboki aztertu dira zenbait ekinaldi eta prozedura, eta ez dute nahikoa islatzen auzitegiaren ikerketa», adierazi du NZAk atzo harturiko erabakiaz, komunikatu baten bidez.
Salaketa giza eskubideen aldeko zenbait elkartek eta biktimen senideek aurkeztu zuten, 2018an. Drogaren kontrako gerra deiturikoa Rodrigo Duterteren agintaldian (2016-2022) izan zen, eta, Filipinetako agintarien arabera, 7.000 lagun baino gehiago hil zituzten narkotrafikoarekin lotuta Poliziak egindako sarekadetan. Giza eskubideen aldeko elkarteek, ordea, kalkulatu dute hildakoen kopurua 30.000 ingurukoa dela.
Estatuko indar armatuei eta sikarioei leporatzen dizkiete hilketa horiek, eta, salatu izan dutenez, narkotrafikoaren kontrako borrokaren zigorgabetasun giroa baliatu dute droga kontuak kitatzeko. Dutertek berak edozein susmagarriren kontra tiro egitera animatu zituen segurtasun indarrak.
2019az geroztik, Filipinak ez dira NZAren parte, baina auzitegiak argudiatu du baduela hilketa horiez ikertzeko eskumena, gertakari horiek herrialdea erakunde barruan zegoen garaikoak direlako. Halere, Manilak ez du kolaboratu ikerketetan, eta badirudi oraingoan ere ez duela kolaboratuko, Jesus Crispin Remulla Justizia ministroak gaur adierazi baitu haren gobernuek ez duela lankidetzarako asmorik: «Gu iraintzen ari dira».
Erabakia ez dute «une egokian» hartu, Manilaren arabera
Remullaren arabera, nazioarteko auzitegiak ez du «une egokian» hartu ikerketa berriz irekitzeko erabakia, Filipinak «beharrezkoa dena» egiten ari baitira «sistema konpontzeko»; hau da, besteak beste, segurtasun indarren agentziak «hobetzea», Justizia ministroak argudiatu duenez.
«Ez diot ongietorria ematen NZAren erabaki honi, eta ez diegu ongietorria emango argi uzten duten arte afera honetan errespetatuko gaituztela. Hitz egiteko prest gaude, eta eskatzen duten informazioa emango diegu, baina ezin dira hona etorri eta beren burua inposatu gure gainetik», esan du Filipinetako Justizia ministroak.
Ferdinand Marcos Junior da Filipinetako egungo presidentea, ezizenez Bongbong, eta Sandra Duterte da presidenteordea —aurreko agintariaren alaba da—. Ez batak ez besteak ez dute adierazpenik egin NZAren erabakiaz, baina, iragan hilabeteetan esan dutena kontuan harturik, badirudi ez dutela jarrera aldatzeko asmorik; joan den abuztuan, kasurako, estatuburuak adierazi zuen ez direla berriz nazioarteko auzitegiko kide bilakatuko.
Edonola ere, Manilaren hurrengo pausoa helegite bat aurkeztea izango da, NZAren erabakia bertan behera uzteko. Hori jakinarazi du gaur Filipinetako fiskal nagusi Menardo Guevarrak: «Ordenaren kopia ofizialik jaso ez dugun arren, gure asmoa da baliabide legal guztiak agortzea, eta, batez ere, afera NZAren apelazioen ganberara eramatea». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223643/sindikatu-medikoak-atzera-bota-du-gobernuaren-proposamena-eta-grebari-eutsiko-dio.htm | Gizartea | Sindikatu Medikoak atzera bota du gobernuaren proposamena, eta grebari eutsiko dio | Gobernuak eta medikuen elkarte ultrakontserbadoreak akordio baten oinarriak finkatu zituzten atzo, baina gaur sindikatuak «ez-nahikotzat» jo ditu Osasun Departamentuaren eskaintzak. Otsailaren 1etik aurrera greba mugagabera deitu du mediku taldeak. | Sindikatu Medikoak atzera bota du gobernuaren proposamena, eta grebari eutsiko dio. Gobernuak eta medikuen elkarte ultrakontserbadoreak akordio baten oinarriak finkatu zituzten atzo, baina gaur sindikatuak «ez-nahikotzat» jo ditu Osasun Departamentuaren eskaintzak. Otsailaren 1etik aurrera greba mugagabera deitu du mediku taldeak. | Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak gaur bidali dizkio idatziz bere proposamenak Nafarroako Sindikatu Medikoari, eta elkarte sindikalak «48 orduren buruan» erantzunen zuela adierazi arren, gaur bertan argitu du «ez-nahikoak» iruditzen zaizkiola, eta eutsi egingo diola otsailaren 1etik aurrera deitua duen greba mugagabeari. Hain justu, greba bertan behera uzteko helburua zuen gobernuak proposamenarekin, eta bide batez, gatazkak maiatzeko hauteskunde kanpainan eragitea saihestea.
Helburu horrekin, bilera egin zuten atzo goizean bi aldeek, eta «jarrerak hurbildu» zituztela esan du Santos Indurain kontseilariak: «Zenbait proposamen adostu genituen atzoko bileran, eta zehaztasun eta ñabardura horiek guztiak idatziz igorriko dizkiegu gaur. Funtsean, egin duguna izan da hasieratik planteatzen genuena: proposatu, jarrerak hurbildu eta akordioak lortzen saiatu».
Osasun Departamentuko buruak zehaztu du proposamenetako batzuk direla Sindikatu Medikoak planteatutakoak —besteak beste, medikuei sare pribatuan aritzeko aukera emanen liekeen puntu bat, esklusibotasunagatik jasotzen duten diruari uko egin gabe—, eta beste batzuk, Osasunbideak eginikoak, «osasun sistemari dagozkionak, Lehen Arretaren hobetzeari buruzkoak, batez ere». Indurainen irudiko, proposamen horiek guztiak «asmo handikoak» dira, eta medikuei ez ezik, osasun alorreko kolektibo guztiei ere eragiten diete: «Profesionalen kopurua handitzea, antolakuntza autonomia, lanaren kudeaketa... hori guztia aintzat hartu dugu». Nafarroako Sindikatu Mediko ultrakontserbadoreari ez ezik, proposamenak «foro sindikal eta profesional guztietara» eramanen dituztela gehitu du kontseilariak, besteak beste, administrazioko Mahai Orokorrera.
Sindikatuak, ordea, atzera bota ditu gobernuaren proposamenak. Indurainen departamentuaren «ahalegina» eskertu du, baina gaitzetsi du «presaka, hausnarketa gutxirekin eta kontsentsu gutxiagorekin» aritu izana. Besteak beste, soldata igoera «guztiz ez-nahikotzat» jo du, bai kopurutan, bai epeetan.
Esklusibotasunari dagokionez, sindikatuak adierazi du «anakronismo» bat dela mantentzea. Gobernuak mahai gainean jarri du neurria kentzeko aukera, baina moldaketa horretatik salbuetsita geratuko lirateke Osasunbideko zerbitzuburuak eta zuzendariak, eta sindikatuarentzat «diskriminazioa» litzateke hori. Erantsi du, halaber, esklusibotasuna kentzeak akordio parlamentario bat eskatzen duela: «Eta ez dugu horren bermerik».
Eskubide sozialen gutuna, esklusibotasunaren alde
Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak, bestalde, agiria argitaratu du osasun langileen esklusibotasunaren auziaz. Erakundeak «osasun negozio pribatuen interesak bultzatzeko apustu» baten barruan kokatu du sendagileen esklusibotasuna kentzeko ahalegina. «Medikuntzaren praktika pribatuari borondatez uko egiten dioten medikuek osagarri ekonomiko bat kobratzen dute hilero, erkidegoaren arabera. Ipar Euskal Herrian, sare publikoko ospitaleetako medikuek debekatuta dute euren interes propioak edo besteren kontura euren independentzia arriskuan jar dezakeen interesik izatea, bereziki kontsulta partikular bat izatea; ez dago baimenduta mediku sozietate pribatu batean aritzea, eta funtzionarioen antzeko lan baldintzak ditu».
Horregatik, esklusibotasuna kentzeko eskaera «medikuen erreklamazio korporatiboa» eta «izaera ekonomikokoa» dela gaineratu du eskubide sozialen gutunak. «Ospitaleko medikuen gutxiengoari eta sistema publikoko giza baliabideak eta baliabide materialak parasitatzen dituzten aseguru etxe, klinika eta bestelako osasun negozio pribatuei laguntzen die».
Neurri hori aldarrikatu duen Sindikatu Medikoa ere kritikatu du erakundeak: «Ez da inoiz agertu UPNk eta PSNk Nafarroako osasunean egindako murrizketen aurka. Beraz, argi uzten dute euren irabaziaren aldeko apustua egin dutela, ez osasun arloko inbertsioa handitzearen aldekoa». Are: osasun negozio pribatuak «jarduera bizkarroiak» direla eta sare publikoa «hondatzen» dutela azpimarratu du Eskubide Sozialen Kartak: «Kostuak eta itxaron zerrendak handitzen dituzte, osasun sistema publikoan jarduera nahita murrizten delako. Arretaren kalitatea okertzen da, aseguru bat ordaintzen edo faktura handiagoari aurre egiten ahal dioten herritarrak osasun pribatura bideratzeko».
Azken bi urteotan, osasun zerbitzu publikoen degradazioa «etenik gabea» izan dela gaineratu du erakundeak oharrean, Hegoaldeko herrialde guztietan: «%50 inguruko bitartekotasun tasak, langileen erosteko ahalmena etengabe galtzea (%16 inguru), profesionalek sektore pribatutik nahiz atzerritik ihes egitea, inbertsiorik eza eta abar». Horrez gain, «Osakidetzako eta Osasunbideko hainbat zerbitzu pribatizatu» direla nabarmendu dute; «hala nola garbiketa, sukaldeak, anbulantziak eta beste». Hori ikusirik, «zerbitzu publikoen eta kalitatekoen alde egin dute» egin dute, horiek «guztiontzako bizi baldintza hobeak ahalbidetzen» dituzten neurrian. |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223644/ostalaritzako-laquolan-esplotazioaraquo-salatu-du-labek.htm | Ekonomia | Ostalaritzako «lan esplotazioa» salatu du LABek | Sindikatuak elkarretaratze bat egingo du Donostian atxilotutako enpresaburuen jatetxe baten aurrean. | Ostalaritzako «lan esplotazioa» salatu du LABek. Sindikatuak elkarretaratze bat egingo du Donostian atxilotutako enpresaburuen jatetxe baten aurrean. | Ostalaritzan lan abusuak areagotzen ari direla salatu du LABek, eta defendatu du sektorean lan egiten duten guztien eskubideak ziurtatu behar direla. Sindikatuak elkarretaratze bat egin du Donostian, lan esplotazioagatik atxilotutako hiru enpresaburuen jatetxe baten aurrean. Azpimarratu du «sektorerik prekarizatuenetako» bat dela ostalaritza, eta Donostian oso agerikoa dela hori.
Hilaren 12an hiru pertsona atxilotu zituen Espainiako Poliziak, ogasun eta gizarte segurantzaren aurkako eta langileen eskubideen kontrako delituak egotzita. Zehazki, atzerriko 21 langile esplotatzea eta ogasunari 80.000 euroko iruzurra egitea leporatzen diete. Donostiako bi jatetxe ikertu dituzte, biak enpresaburu berberenak. Bi enpresaburu eta jatetxe horietako baten kudeatzailea atxilotu zituen Poliziak, eta epaiketaren zain daude. Ikerketa 2022ko azaroan hasi zuen ikuskaritzak, langile batek egindako salaketa batengatik.
Salaketa horretan, langileak zioen hamabi ordutik gorako lanegunak zituztela, atseden egunik gabe. Enpresak, baina, ukatu egin du halakorik, tabernetako baten beiratean itsatsita jarri duen kartel batekin, langile batzuek sinatu dutena. LABek sinesgarritasuna kendu dio oharrari, eta aurreratu du enpresaburu talde horrek Hondarribian (Gipuzkoa) duen lokaleko bi langilek salaketa jarriko dutela. Sindikatuak elkarretaratze bat egingo du han, datorren asteartean.
Ezagututakoak hautsak harrotu ditu Donostian. Aste honetan pintaketak egin dituzte establezimendu horietan. Halaber, Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak adierazi du enpresaburuei leporatzen dietena frogatuz gero «merezi duten zigorra» jasotzea espero duela, eta azpimarratu du horrelako kasuek «sektore osoa» kaltetzen dutela. Eneko Goia alkateak, berriz, esan du «oso kezkagarria» dela gertatutakoa, eta «erantzun sendoa» behar duela. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223645/pertsona-batek-gutxienez-zazpi-lagun-hil-ditu-jerusalem-ekialdeko-sinagoga-batean.htm | Mundua | Pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil ditu, Jerusalem ekialdeko sinagoga batean | Ustezko erasotzaileak beste hamar pertsona ere zauritu ditu. Israelgo armadak erasoaren ustezko egilea hil du. Hamasek ekintza goratu du, baina ez du bere gain hartu. Gazatik bost suziri jaurti dituzte Israelera, eta Israelek Gaza bonbardatu du. | Pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil ditu, Jerusalem ekialdeko sinagoga batean. Ustezko erasotzaileak beste hamar pertsona ere zauritu ditu. Israelgo armadak erasoaren ustezko egilea hil du. Hamasek ekintza goratu du, baina ez du bere gain hartu. Gazatik bost suziri jaurti dituzte Israelera, eta Israelek Gaza bonbardatu du. | Israelgo Poliziak jakinarazi duenez, pertsona batek gutxienez bost lagun hil ditu, tiroz, Jerusalem ekialdeko sinagoga baten aurka egindako erasoan. Horrez gain, beste hamar lagun zauritu ditu, eta horietatik sei larri ospitaleratu dituzte. Ustezko erasotzailea eremutik ihes egiten saiatu da, baina Israelgo Poliziak jakinarazi du hil egin duela, tiroz.
Jerusalem ekialde okupatuko Neve Yaakov auzoan jazo da erasoa, eta ustezko egileak auto batetik israeldar talde baten aurka tiro egin du. Israelgo Irrati Hedapen Publikoko Korporazioaren (KAN) eta Jerusalem Post egunkariaren arabera, zortzi pertsona erail ditu. Poliziak eraso «terroristatzat» jo du gertatutakoa.
Erasoaren ostean, Hamas Palestinako organizazio politiko islamistak sinagogaren aurka egindako ekintza goratu du meskitetako bozgorailuetatik, erasoa bere gain hartu gabe.
Bien bitartean, Israelen eta Palestinako milizien arteko erasoak areagotu egin dira, atzo Zisjordania okupatuko errefuxiatuen kanpamentu batean Israelgo armadak hamar palestinar hil ostean. Palestinako milizien erantzuna gaur goizaldean iritsi da: Gazatik zenbait suziri jaurti dituzte Israelgo lurraldera, baina ez dute biktimarik eragin. Israelgo armadak Hamas Palestinako antolakunde politiko islamistari egotzi dio erasoaren erantzukizuna —Hamasek du Gazaren kontrola—. Suziri jaurtiketaren ostean, Israelgo armadak Gaza bonbardatu du. Israelen arabera, Hamasek erabiltzen duen base militar bati egin diote eraso, inor zauritu gabe.
Aireko erasoak Gazan hasi dira, goizaldean, Palestinako miliziek bost suziri jaurti dituztenean Israelera. Horietatik hiru Israelen aireko defentsa sistemak atzeman ditu, beste bat biztanlerik gabeko eremu batean erori da, eta, bosgarrena, Gazan. Israelgo armadak berehala adierazi du Gazako zerrendatik abiatutako eraso guztien erantzulea Hamas dela, eta ohartarazi du «ondorioak» jasango dituela «Israelen kontra segurtasuna bortxatzeagatik».
Yoav Gallant Israelgo Gobernuko Defentsa ministroak armadari agindu dio «ekintzarako prest» egoteko. Handik gutxira, Israelgo armadaren hegazkinak Gazara joan dira, eta bonbardatu egin dute. Sheikh Saleh al-Arouri Hamaseko buruzagiak esan du «Gazako erresistentzia» ez dagoela Zisjordanian gertatzen ari denetik «aparte».
Zisjordania okupatuko indarkeria areagotzen ari da iaztik. Iaz, 170 palestinar hil zituzten Israelgo militarrek lur okupatuan; horietako batzuk milizianoak ziren, baina beste asko ez. 2006an Bigarren Intifada amaitu zenetik izandako urterik odoltsuena izan zen iazkoa. Aurten, gutxienez 30 palestinar hil ditu Israelgo armadak Zisjordanian.
Atzoko eguna azkenaldiko bortitzena izan zen. Gutxienez hamar palestinar hil zituzten Israelgo militarrek, Zisjordania iparraldeko Jenin hirian egindako sarekada batean eta Jerusalem ekialdean egindako erasoan. Palestinako Osasun Ministerioak iragarritakoaren arabera, beste hogei lagun inguru ere zauritu zituzten; horietatik lau, larri. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223646/bigarren-mundu-gerlaren-ondoko-grabaketa-batzuk-entzungai-sarean.htm | Kultura | Bigarren Mundu Gerlaren ondoko grabaketa batzuk, entzungai sarean | Frantziako bi ikerlarik 1947an eta 1958an egin euskal kantu, bertso eta soinu grabaketak Interneten entzungai jarri dituzte berriki. Artxibo horiek gehienak aztertzekoak dira oraino. | Bigarren Mundu Gerlaren ondoko grabaketa batzuk, entzungai sarean. Frantziako bi ikerlarik 1947an eta 1958an egin euskal kantu, bertso eta soinu grabaketak Interneten entzungai jarri dituzte berriki. Artxibo horiek gehienak aztertzekoak dira oraino. | Frantziako bi ikerlarik, Claudie Marcel-Dubois eta Marie Marguerite Pichonnet-Andralek, 1947an Euskal Herrian egin soinu grabaketa guziak entzungai dira Interneten (Didomena.ehess.fr/). Baita 1958an Parisen grabatu zuten bertso finala ere. Euskarazko soinu artxibo joria da, denen eskura jarria, baina kasik osoki ikertu eta aztertzekoa da. Marie Hirigoien Bidart musikologo mugertarrak jadaneko aztertu zituen grabaketa horietako kantuak, tesirako.
Hirigoien Baionako musika kontserbatorioko herri musika eta kantu saileko arduraduna da gaur egun, eta Marcel-Dubois eta Pichonnet-Andral ikerlarien grabaketen berri badu tesi garaitik. Bi ikerlari horiek Parisko Herri Arte eta Ohituren Museoaren kontuko etorri ziren Ipar Euskal Herrira 1947ko irailean, lehenik. Donibane Garazin, Angelun, Arrangoitzen, Baionan, Saran, Garindainen eta Aloze-Ziboze-Onizegainen ibili ziren jende grabatzen. Euskal kantuak, xaxariak, haur kantuak, istorioak grabatu zituzten. Bertso lehiaketa bat ere bai: Donibane Garaziko Garatenea trinketean, 1947ko irailaren 8an. Hauek ziren kantuz aritu ziren bertsolariak: Felix Iriarte, Mattin Treku, Pierre Bordazarre Etxahun Iruri, Ximun Ibarra Zubikoa, Errexil, Meltxor, P. Hiriart et A. Larramendi. Beste izen ezagun franko agertzen dira grabatuen artean: Sauveur Haranburu, Jean Bergara, Telesforo Monzon, Joxe Migel Barandiaran (haize tresna eta eltzagorra), Arnaud Latxaga (txirula) eta Jules Moulier Otxobi. Guti bada guti, emazte batzuk ere grabatu zituzten: Maye Iribarri, Anita Bourdette, Marie-Louise Gavel, Madeleine Barkos eta Marie-Jeanne Etxeberri (Hemen entzun).
Soinu mota orotarik grabatu zuten. Marie Hirigoienek dio orduko etnomusikologiaren joera ageri dela: “Ikusten da etnomusikologiaren lehen urratsak direla. Irrintzinak, pilotan kantatu puntuak, haur kantak, merkatuko oihuak grabatu zituzten”. Kantu anitz ere bai, izan bakarka, izan koruan. Kantuen musikak eta melodiak interes berezia zuten musikologian. “Aski berria da, zeren eta 1900. urteko Erakusketa Unibertsalean, adibidez, hizkuntzak zituzten erakutsi nahi. Horiek dira lehenak izan [Marcel-Dubois eta Pichonnet-Andral bezalakoak] kantuak grabatzen, eta musika aztertzen”.
Ordukoz, gainera, metodoan funtsezkoa zitzaien kantaria bere herrian eta testuinguruan grabatzea. Marcel-Duboisek argiki erran zuen Baionako laguntzaileei igorri gutunetan, Hirigoienek azpimarratu duenez. “Kasu egin behar dugu” erraten zuen ikerlariak; “hartzen baduzu Alozeko kantari bat eta Baionara ekartzen, ez du berdin kantatuko. Guretzat, testuingurua inportantea da”.
Pedagogia materiala xede
Hirigoienek dio anitz badela miatzeko soinu horietan. “Hiru kantu baizik ez nituen aztertu tesirako. Erran nahi du badela alimaleko lana egiteko, bai hizkuntzaren aldetik, bai musika aldetik”.
Ez da horretan gelditzekoa, funtsean, Hirigoien. Giltzaera elkartea sortu dute Makean, eta xedea da pedagogia materiala sortzea euskal kantuak eta musika transmititzeko, “musika heziketa ikasteko euskaraz eta euskal errepertoriotik abiatuz”. Ikasteko metodoak, kultur fitxak, bideoak, soinu grabaketak, denetarik izanen da irakasleen eskuetarat ekarria. Hirigoienek dio Baionako kontserbatorioko ere baliagarri izanen dela, euskal saila garatzeko. “Kontserbatorioan euskal musika sartzeko behar dugu material bat egina presta, euskalduna ez den irakasle batek ere material hori ukan dezan euskal kultura ezagutarazteko”.
Bertsoentzat gauza bera da. Xenpelar zentroak (Villabona, Gipuzkoa), konparazione, Donibane Garaziko 1947ko saioa eta, bereziki, 1958ko Parisko finala ez zituen eskuratuak oraino. Parisko finalean ondoko bertsolariek kantatu zuten: Exahun Iruri, Uztapide, Basarri, Mattin eta Xalbador. Antolatzailea Teodoro Hernandorena izan zen. Hirigoienek Bertsozale Elkarteko ikerketa zentroari utzi dizkio grabaketa horiek, azter ditzaten.
Euskal artxiboak bildu
1900etik orain arteko euskarazko grabaketa guziak leku berean bildurik eta herritarrentzat entzungai ikusi nahi lituzke Hirigoienek egun batez. Tesia egin zuelarik, sekulako gordetze eta digitalizazio lana egin zuen grabaketa zaharrekin —Ximun Haranenak, tartean—. Zaharrenak orain entzungai dira Interneten, eta denak digitalizatuak dira, engoitik. Batzuk oraino ez dira herritarren belarrietara heltzeko gisan emanak —hala nola, Sü Aziakoak—.
“Ximun Haranek, hil aitzin, Jean-Mixel Bedaxagarri erran zion behar zela euskal kantuaren eskola bat sortu”. Xede hori gogoan du Hirigoienek. Eskola ez da sortua, baina euskarazko soinu artxibo guziak bildurik lituzkeen biltegi emankor bat du amets. “Zentro bat, non dena entzungai den; eta bigarren urratsa, ikerketa bultzatzea litzateke”. Bertsozale Elkartearen Xenpelar zentroa eta Mintzola ikerketa alorra eredu zaizkio. “Bertsozale Elkarteak bertsoarekin egin duena kantuarekin egitea litzateke egiazko lana: dokumentazio zentroa, ikerketa, transmisioa anitz lekutan, lehiaketak edo bertso afarien gisakoak biziarazteko eta dokumentazio zentroa elikatzeko; gero ikertzeko. Gurpil zuhur hori sortu behar dugu euskal kantuan”. Euskal Herri osokoa egin daitekeela uste du, eta oraindanik. “Orain da garaia abiadura azkartzeko”. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223647/gezurrik-gabeko-lan-eszenikoak-29-dferia-jaialdian.htm | Kultura | Gezurrik gabeko lan eszenikoak, 29. dFeria jaialdian | Martxoaren 13tik 16ra, 28 konpainia arituko dira Donostian, eta 44 emanaldi egingo dituzte guztira. Dantza eta antzerki ikuskizunak dira gehienak, eta, aurten, zirkua ere izango da. Jaialdia «erreferente» bilakatu nahi dute Europan. | Gezurrik gabeko lan eszenikoak, 29. dFeria jaialdian. Martxoaren 13tik 16ra, 28 konpainia arituko dira Donostian, eta 44 emanaldi egingo dituzte guztira. Dantza eta antzerki ikuskizunak dira gehienak, eta, aurten, zirkua ere izango da. Jaialdia «erreferente» bilakatu nahi dute Europan. | Gezurraren aroan, «benetakotasuna» ekartzera dator 29. dFeria arte eszenikoen jaialdia, itxura batean agertokietan errealitatea faltsutu arren. Fake leloa jarri diote aurtengoari: «Teknologia berrien erabilera masiboa, buruko nahasmenak, desinformazioa... Teknologia berrien bidez, eta espiritu kritikoa apaldu denez gero, jendea manipulatzeko ahalmena gero eta handiagoa da, informazioa esponentzialki zabaltzea zeinen erraza den ikusirik», adierazi dute antolatzaileek. «Bistan da gaia puri-purian dagoela». Martxoaren 13tik 16ra egingo dute jaialdia, era askotako ikuskizunekin. Sarrerak salgai daude dagoeneko.
28 konpainia, 28 ikuskizun eta 44 emanaldi izango dira denera, Donostiako hainbat antzoki eta aretotan. Hirutik bi, estreinaldiak: bat lehen aldiz erakutsiko dute erabat, beste bat lehen aldiz Europan, eta hamasei lehenengoz Euskal Herrian. 11 dantza ikuskizun programatu dituzte, eta hamar antzezlan; diziplinak nahasten dituzten lanak ere badira, eta, gainera, zirku ikuskizun bat antolatu dute, itxierarako.
Euskarazko bi emanaldi egingo dituzte. El Mono Habitado konpainiak Lurtarrok antzezlana emango du, martxoaren 13an, Intxaurrondo kultur etxean. Raul Cominok idatzi du testua, eta Fernando Perez arduratu da eszenografiaz. Led Shilouette dantza konpainiak Los perros ikuskizuna estreinatuko du Euskal Herrian, hilaren 15ean, Gazteszenan. Marcos Morau aritu da zuzendari artistiko eta koreografo. Denera, Euskal Herriko hamabi konpainiak parte hartuko dute jaialdian, eta atzerriko hamaseik.
Europara zabaltzea
Gaur goizean aurkeztu dute programazio osoa, eta ordezkari hauek parte hartu dute prentsaurrekoan: Norka Chiapusso jaialdiko zuzendariak, Jon Insausti Kultura zinegotziak, Maria Jose Telleria Gipuzkoako Kultura diputatuak eta Aitziber Atorrasagasti Eusko Jaurlaritzako Kultura Sustatzeko zuzendariak.
Era askotako emanaldiak antolatu dituzte ikusleentzat, baina dFeria «topaketa» bat ere badela nabarmendu du Chiapussok. Profesionalentzako aurkezpenak, jardunaldiak, bilerak eta eskola magistralak antolatu dituzte, haien arteko sarea trinkotzeko asmoz.
Zuzendariak esan du jaialdiak urte askoan harreman estua egin duela Hego Amerikako eragileekin, bere luze-zabalean, eta beste «erronka» bati aurre egin nahi diotela orain: «Europako merkatuarekin lanean jardun nahi dugu». Bide horretan bultzatuko du Eusko Jaurlaritzak ere, Atorrasagastik azaldu duenez: «Apustu berezia da, dFeriak badituelako ezaugarriak Europan erreferente bilakatzeko». Horretarako asmoz, diruz lagundu diote jaialdiari —20.000 euro gehiagorekin—, eta lanerako baliabideak eman dizkiote, Etxepare Euskal Institutuarekin elkarlanean, besteak beste. Euskal Herriko konpainien ikusgaitasuna handitzea da haien helburuetako bat.
Dantza, txotxongiloak eta zirkua
Jaialdia hasi aurreko egunetan, emanaldi berezi batzuk egingo dituzte. Martxoaren 11n eta 12an, Belgikako Peeping Tom konpainiak Diptych: The Missing Door and the Lost Room dantza ikuskizuna emango du Viktoria Eugenia antzokian. «Goi mailako ikuskizun hiperrealista bat», Chiapussoren hitzetan. Inguratzen dituen espaziotik ihes egin ezinda dauden pertsonaia batzuei buruzko obra bat da, labirinto misteriotsu bateko ibiliak kontatzen dituena, zalantzazko giro batean.
Itxierako emanaldia, berriz, zirku ikuskizun bat izango da: aurtengo jaialdiaren berritasun handi bat. Alemaniako Chris Iris konpainiak egingo du: Iris Pelz eta Christopher Schlunk dantzariek sortu zuten, eta haiek dira zuzendariak eta aktoreak. Gap of 42 ikuskizunean, akrobazia eta komedia elkartuko dituzte, ezohiko irudien eta une absurdoen bidez.
Antolatzaileek nabarmendu duten ikuskizunetako bat da Celestina infernal, Espainiako Teatro Corsario konpainiarena. Helduentzako txotxongilo saio bat da, Celesinaren pertsonaiari buruzkoa, gizakien neurriko txotxongiloek antzeztua. Amodioa, indarkeria, heriotza eta umore beltza nahasi dituzte fantasiazko istorio batean, haien esanetan.
Gainontzean, Amaia Elizaran dantzariak Ihir obra taularatuko du estreinako aldiz, martxoaren 14an eta 15ean, Viktoria Eugeniako Clubean. Hura bakarrik ariko da dantzan, Liam O Maonlaik konposatutako musikak lagunduta.
Europako lehen emanaldia izango du La celda sin noche antzezlanak; Antz3rkiz konpainiarena da. Abdullah Ocalan buruzagi kurduaren istorioa kontatzen du: 23 urte daramatza preso Istanbul hegoaldeko (Turkia) segurtasun goreneko kartzela batean. Hiru emanaldi egingo dituzte Viktoria Eugeniako Dantza aretoan, hilaren 12an, 13an eta 14an.
Euskal Herrian lehenengo aldiz erakutsiko dituzte, bestalde, Lali Ayguade konpainiaren Runa dantza ikuskizuna, Chey Juradoren eta Javito Marioaren Samsara —ongietorri ekitaldian egingo dute, Tabakaleran—, Arte y Desmayoren Hernani antzezlana, Morfeo Teatroren Strip-tease obra, Alberto Velascoren Sweet Dreams lana, Emanuel Rosaren eta Mara Focaraccioren How to _ just another boléro, Circle of Trust eta Logela konpainien Suirkrealismo, K Produccionesen El nadador de aguas abiertas antzezlana, Teatro de la Catrinaren La caja, La Ventana Magicaren Fresa y chocolate, 30 años después eta Burgos-New York Dantz emanaldia, hiru piezaz osatua (Continuum, The Conversation eta Raiz).
Emanaldi guztiei buruzko informazioa dute dFeria jaialdiaren webgunean. Sarrerak salgai daude jada; otsailaren 12ra arte, merkeago, gainera. Donostia Kulturaren webgunean eros daitezke, eta leihatiletan ere bai, Viktoria Eugenia antzokian eta Antzoki Zaharrean. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223648/mondragonen-industria-arloa-15-handitu-zen-iaz-ulma-eta-orona-aintzat-hartu-gabe.htm | Ekonomia | Mondragonen industria arloa %15 handitu zen iaz, Ulma eta Orona aintzat hartu gabe | Taldearen industria arloak 4.800 milioi euroko fakturazioa izan zuen, ekipamenduei eta makina-erremintari esker batez ere. «Egoera onean gaude», laburbildu du Uzinek. | Mondragonen industria arloa %15 handitu zen iaz, Ulma eta Orona aintzat hartu gabe. Taldearen industria arloak 4.800 milioi euroko fakturazioa izan zuen, ekipamenduei eta makina-erremintari esker batez ere. «Egoera onean gaude», laburbildu du Uzinek. | Mondragon taldea hasia da Ulmaren eta Oronaren irteeraren osteko aroa diseinatzen. Are gehiago, dagoeneko badaki iaz zer emaitza izan zituen, bi enpresa horien emaitzak kontuan hartu gabe: «Industria taldea %15 hazi zen 2021arekin alderatuta. Bi urteak alderatuta, eta Ulmaren eta Oronaren zenbakiak kontuan hartu gabe eginiko kalkulua da», zehaztu du Iñigo Uzinek, Mondragon taldeko presidenteak. Industria taldeak 4.800 milioi euroko fakturazioa izan zuen, eta azpisektore guztiak handitu ziren, «batzuk besteak baino gehiago».
«Taldea ondo dago, baita multzo industriala ere, eta salmenta zorroaren egoera ona da», laburbildu du Uzinek. Hilabete da Ulmak eta Oronak Mondragon taldea utzi zutela, eta presidenteak lasaitasun mezua bidali nahi izan du. «Gertakari aipaezina albo batera uzten badugu, berriz ere haziko gara. Gauzak gaizki badoaz, txakalaldiren bat izan dezakegu, baina hazten jarraitzen dugu». Lehengaien eta energiaren garestitzea nozitu zuten iaz, eta enpresa guztiek ezin izan zioten gehitu garestitze hori azken salmenta prezioari, baina taldea pozik agertu da emaitzekin. Era berean, nabarmendu du industria ekipamenduen eta makina-erremintaren sektoreak direla hobekien ibili zirenak.
Orain, Ulma eta Oronaren irteera gauzatzeko garaia da, eta Uzinek argi utzi nahi izan du prozesu hori bi enpresen ardura dela: «Guk ez dugu ia ezer kudeatu behar». Era berean, zehaztu du enpresek ez dutela zertan Lagun Arotik irten: «Guk ez dugu inor botatzeko ez asmorik, ezta ahalmenik ere». Gogoratu du aurretik taldetik irtendako beste enpresa batzuk Lagun Aron daudela oraindik ere. Irizar eta Amporen kasua da, hain zuzen.
Taldeko beste enpresei dagokienez, Laboral Kutxak urte ona izan zuen iaz, Eroskik «bilakaera positiboa» —urtarril amaieran ixten du urteko balantzea—, eta Unibertsitateek beren eskaintza zabaldu ahal izan zuten. «Oro har, urte ona izan da», laburbildu du. Uzinek Bihar adinekoen zerbitzu integrala ematen duen kooperatibaren aurkezpenean egin du iragarpena. Hura da Mondragonen barruan sortu den azken enpresa.
2023ari begira, «ziurgabetasun» giroa aipatu du, egoera oso epe motzean aldatzen delako. «Udazkenean hondamendia etorriko zela zirudien, sekulako atzeraldia, eta begira, ez da halakorik gertatu», nabarmendu du. Hala ere, zehaztu du aurtengo krisia ez dela pandemiaren ostekoaren modukoa. Pandemiak ez zien asko eragin Mondragon taldeko hainbat enpresari; oraingoan, berriz, eragina ez da hain uniformea: «Interes tasen igoera da eredu onena. Laboral Kutxari mesede egiten dio, baina agian autoa edo etxea erosteko gogoak uxatu ditzake, eta horrek beste sektore batzuei eragingo die». |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223649/zaila-da-irakasleak-atzematea-eta-atxikitzea.htm | Gizartea | «Zaila da irakasleak atzematea eta atxikitzea» | Urrian, AEK-k erakundeei galdegin zien laguntzak emenda ditzatela bere irakasleek hilabete sari duinak ukan ditzaten. Ez da deus aitzinatu geroztik, baina ikasleen galdea beti berdin azkarra da. | «Zaila da irakasleak atzematea eta atxikitzea». Urrian, AEK-k erakundeei galdegin zien laguntzak emenda ditzatela bere irakasleek hilabete sari duinak ukan ditzaten. Ez da deus aitzinatu geroztik, baina ikasleen galdea beti berdin azkarra da. | Joan den urrian, AEK-ko langileek agerraldia egin zuten beren prekaritatea prentsaren aitzinean agerian emateko. Jendeak euskara ahal bezain merke ikasteko parada izan dezan, AEK-ko irakasleak soldata apalekin ari direla adierazi zuten. Ihintz Olidenek (Paris, 1972), Ipar Euskal Herriko AEK-ko koordinatzaileak, egoera esplikatu du, eta deiadar horren ondokoak azaldu.
Helduen euskalduntzeko behar diren ahaletarik urrun zaretela salatu duzue. Zergatik?
Lehenik eta behin, Korrikan aipatu genuen bezala, doakotasuna da, guretzat, ardatz nagusi bat, zeren eta euskara ikastea eskubide bat da. Eskubideak ez dira erosten. Eskubide bat denetik, dohainik izan behar da ikaslearentzat. Doakotasuna bultzatzeko, instituzioen laguntza behar genuke. Gaur egun, laguntza batzuk baditugu, baina doakotasuna ez da bermatzen. Euskara ikasteko oztopo ekonomikoa ahalik eta gehien erditik kentzeko, prezioak ahalik eta apalen atxiki behar ditugu. Indarra AEK-k egiten du —langileek eta irakasleek—, jendeari gogoa emateko euskara ikasteko, engaiamendu handia baita astean bost edo sei oren hartzea.
Kostua zenbatekoa da AEKrentzat?
Gaur egun, ikasleak pagatu oren bat kurtso, 2,95 orenen heinean dugu. Horren ondorioz, gure jarduera defizitarioa da. Hori konpentsatzeko, soldata apalak baizik ez ditugu eskaintzen ahal, kontuan hartuz gure aurrekontuaren %75 soldatetan dugula. Erran nahi du ezin dugula soldata duinik eman. Prekaritatea hortik heldu zaigu. EEPren diru laguntzak baditugu, baina ez da aski soldata duinak izateko.
Urriko deiadarraz geroztik, izan duzue harremanik EEPrekin? Euskal Elkargoarekin?
EEPrekin pare bat bilkura egin ditugu gure egoera ekonomikoa aipatzeko. Simulazio batzuk ere aurkeztu ditugu egoera zuzentzeko eta soldata duinak izateko zer itxura lukeen erakutsiz. Momentuz, ez dugu erantzunik.
Zer erran dizuete?
Errealitate bat deskubritu dute, segur aski ezagutzen zutena, gure aurrekontuak urtero ikusten dituztelako diru laguntza ematerakoan. Baina egoera gordin bat erakutsi diegu —datuekin, soldatak nolakoak diren—; alarma bat ere piztu zaie, eta jabetu dira horretaz. Gero, ez dakit zer erabaki harraraziko duen. Euskararen Nazioarteko Egunean Antton Kurutxarrik [EEPko lehendakariak] aipatu zuen garai txarrean heldu garela, erranez gaur egun elektrizitate eta gas fakturak anitz handitu direla, eta esplikatzeko kutxak hutsak zirela. Ez digu horrek holako seinale baikorrik eman. Maluruski, guk ere badakigu zer den faktura horiek pagatzea eta errealitate hori ezagutzen dugu, baina, hizkuntza politika sendo bat behar baldin badugu, finantzaketa bat izan behar da, eta langileek duinki lan egin behar dute.
Irakasleak bilatzerakoan, badu eraginik prekaritate horrek?
Bai, badu eragin zuzena. Zaila da irakasleak atzematea. Besteak beste, soldata ez delako baitezpada interesgarria. Eta irakasleak atxikitzea ere zaila da. Urte bat edo bi egoten dira, eta, gero, postu hobeak atzematen dituzte edo beste leku batzuetara joaten dira.
Soldaten heinari lotua da bakarrik?
Euskalgintzan, oro har, zailtasunak badira postuen betetzeko. Euskal hiztunik aski ez delako denetz ez dakit. Gure kasuan, adibidez, euskaraz eta frantsesez jakin behar dugu ongi, eta Hegoaldeko hautagaitza anitz jasotzen ditugu, euskara maila biziki onarekin, baina frantsesa ongi jakin beharrak zailtasun bat ekartzen du.
Ikasleen aldetik beti galde azkarra duzue?
Bai. Aurten ere izen-emate kanpaina ona izan dugu. Kopuruak mantendu dira. 1.400 ikasle ingurutan gara. Anitz gora egiten ari dira bakantzetako ikastaldi trinkoak —abendukoa, otsailekoak orain, pazkokoak—. Anitzetan, gau eskoletako ikasleak dira maila hobetu nahi dutenak. Udan, barnetegia ere izaten dugu, Urepelen.
Ikastaldi trinkoak eraginkorrak zaizkie ikasleei?
Bai, praktika gehiago dutelako. Aste batez maila segurtatzeko eta sakontzeko laguntzen du. Barnetegiek, bereziki, anitz laguntzen dute urte batetik bestera jauzia egiteko; bereziki, ez zarelarik inguru euskaldun batean bizi.
Lan alorka muntatu Xede taldeek badute arrakasta?
Biziki ongi ari dira. Langile eta kolektibitateei zuzentzen zaizkien klaseak dira. Oihartzun onak ditugu enpresetarik.
Enpresetan, langileen ordutegian integratu formakuntza egokitu horiek ate bat irekitzen dute?
Segur da badela hor sekulako lana egiteko. Zerbitzu publikoetan ere bai; adibidez, badakigu ospitaleetan eskaera badela. Gero, antolaketa konplikatuak dira; anitzetan, txandetan lan egiten dute, eta zaila da zerbait antolatzea. Etorkizunera begira, badugu lan handia egiteko, baina horren gibelean finantzaketa mota bat behar dugu. Hori dena ezin dugu bakarrik eraman.
Ikasleen galde azkarra, beraz, baina beti ahal berekin?
Gero eta irakasle gehiago behar ditugu, gastu gehiago, baina diru laguntza beti berdina da. Adibidez, Hegoaldean jardueraren araberako diru laguntza jasotzen dute: hainbeste klase ordu, hainbeste laguntza erakundeetatik. Gure jardueraren %30 da diru laguntza. Euskal Autonomia Erkidegoan, %60 da, eta Nafarroan, %39. |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223650/historia-kontatzeko-manera.htm | Gizartea | Historia kontatzeko manera | Euskal komikigintza ezagutarazteko, ‘Komikia: euskal komikia 1975etik’ erakusketa ibiltaria hartuko du Ugaoko Jane jauregiak otsailaren 3ra arte. Kike Infame eta Mikel Begoñak komisariatu dute. | Historia kontatzeko manera. Euskal komikigintza ezagutarazteko, ‘Komikia: euskal komikia 1975etik’ erakusketa ibiltaria hartuko du Ugaoko Jane jauregiak otsailaren 3ra arte. Kike Infame eta Mikel Begoñak komisariatu dute. | Euskal komikiaren historia, batez ere, bere autoreen historia da. Historian zehar argitaletxeak eta aldizkariak egon izan dira, baina beti nabarmendu da autoreek adierazteko zuten borondatea. Hala, Euskal Komikia erakusketan zein liburuan horri erreparatu nahi izan diote Kike Infame eta Mikel Begoña egileek: “Garai bakoitzean, autoreak beren istorioak kontatzeko zituzten aukeretara egokitu dira. Euskal komikiaren historia kontatzean, nolabait ere, gure historia kontatzen ari gara”.
Erakusketari dagokionez, testuz eta irudiz beteriko 30 paneletan, egile, aldizkari zein argitaletxe garrantzitsuenak bildu dituzte. Garaika sailkatuta, erakusketari komiki itxura eman nahi izan diote, eta, panel bakoitza bineta bat balitz bezala antolatuz, istorio bat sortu dute Begoñak eta Infamek komisario ardurapean. “Ikuspegi asko eman dakizkioke komikiaren historiari, baina guk, batez ere, formatuari eman diogu garrantzia”, adierazi dute.
Bizkaiko Foru Aldundiak antolatuta, Ibiltari programaren barnean dagoen euskal komikigintzaren historiari buruzko erakusketa da Komikia: euskal komikia 1975etik. Duela zenbait urte abiatu zuten egitasmoa, eta Ugaoko Jane jauregian egin du geldialdia oraingoan. Hantxe ikusi ahalko da datorren ostirala bitarte. Halaber, azken egunerako bisita gidatu bat antolatu dute komisarioekin. Otsailaren 3an, 17:30ean, bisita gidatuan parte hartu nahi dutenek izena eman beharko dute, hain zuzen. Horrez gain, erakusketaren aitzakian, bestelako ekintza batzuk ere antolatu dituzte. Ludotekan, esaterako: Zer da komiki bat erakusketa osagarria dago ikusgai, eta bihar, hilak 28, Nola egiten da komiki bat? tailerra antolatu du Miratxo Klubak, Jane jauregian, 17:00etan.
Erakusketa 1975. urtean hasten da. Sinbolikoa da data. Komisarioek aipatu dutenez, “zehatz-mehatz, ez da urte horretan Franco hil zelako”, baina euskaraz egiten den komikigintza urte horren inguruan hasi zen indarra hartzen. Badaude aurretik eginiko lan batzuk, baina, batik bat, 1977tik aurrera sortu ziren ume eta helduen aldizkariak. Ordutik bi joera nabarmendu izan dira euskal komikigintzan: euskarazkoa eta gazteleraz egin dena. Begoñaren esanetan, Ipar Euskal Herrian ez da asko argitaratu; gehiena Hego Euskal Herrian izan da. “Zabaldu nahi den faltsukeria bat dago. Esaten da Euskal Herrian ez dagoela kalitatezko komikirik, eta uste dut ez dagoela nahikoa azterketa gure lana ezagutzeko”, salatu du Infamek.
Urrezko aroak
Lehen komikiak argitaratzen hasi aurretik, Zeruko Argia aldizkarian argitaraturiko binetetan eta Panpin izeneko ume aldizkarian zeukan soilik komikiak presentzia. Ordutik aurrera sortu ziren Ipurbeltz eta Kili-Kili. Halaber, fanzineak ere sortu ziren. Lehen aro horretan, Antton Olariaga nabarmendu zen. Ipurbeltz sortzeko beharra ikusi zutenetako bat izan zen hura, hain zuzen. Euskara ikasteko baliabide gisa erabiltzen ziren Ipurbeltz-en argitaraturiko komikiak. Euskara batua eta kaleko euskara uztartzen zituen, hain zuzen. Kili-kili-k, berriz, euskalkien bidea hautatu zuen. “Gaur egun ez dakit bizkaierazko komiki batek halako oihartzuna izango lukeen”, azaldu du Begoñak.
Helduentzako komikigintzaren gorakada betean, Habeko Mik ere euskara ikasteko komiki gisa jaio zen. Argitalpen hartan, ondoren funtsezkoak izan diren autoreak hasi ziren euren lanak argitaratzen; Gregorio Moro Harriet, adibidez, han hasi zen. Gerora, hainbat marrazkilarirekin eginiko lanean, Europara jauzi egitea lortu zuen, eta ospe handia izan zuten zenbait lan argitaratu zituen. Urte askoan baztertuta egon zen, eta, XXI. mendean, 1980ko hamarkadatik ezagutzen ez zen mugimendu bat antzeman zuenean, komikiaren mundura itzuli zen. Editore gisa berreskuratzen hasi zen bere lanak, eta, ondoren, beste autore batzuen lanak editatu zituen.
1980ko hamarkada izan zen euskal komikigintzaren urrezko aroa. Alta, Infamek eta Begoñak azpimarratu dute gaur egun ere oso garai onean dagoela: “Azken urteetan asko argitaratzen da: nobela grafikoa, eta europarra, klasikoa. Irakurleentzat pagotxa da hainbeste argitalpen izatea”. Joan den urtean, esaterako, 50 liburu baino gehiago argitaratu zituzten. Halaber, nabarmendu dute egungo komikigintza askotarikoa dela. “1980ko hamarkadan, mugimendu handia zegoen kalean, eta, orain, eleberri grafikoarekin, era guztietako gaiak argitaratzen dira”. Ipurbeltz eta Habeko Mik-en oinordeko gisa jaio zen Dani Fanok sorturiko Xabiroi, 2005ean. Ikastolen Elkartearen enkarguz egin zuen, eta egun nahiko finkatua dagoen ekosistema bat sortu zuen, komisarioen esanetan. Infamek eta Begoñak diotenez, egungo garaia interesgarriagoa da aurrekoekin alderatuz. “Ezberdina bai, behintzat”. Prozesu honetan, adibidez, Komikipedia eta halako ekinaldiak ere sortu dira.
Hala ere, autoreek jarraitu izan dute urte hauetan guztietan lanak osatzen; fanzineak, adibidez, garai guztietan izan dira. Kontatzeko gogoz egindako aldizkariak dira fanzineak, eta interesa badagoela erakusteko termometrotzat hartu izan dira. Napartheid adibide garrantzitsua izan zen. Hasieran fanzine bat izan arren, indarra hartu eta Euskal Herri osora zabaldu zen. Hamabost urtez argitaratu zuten.
1990eko hamarkadan, berriz, komikigileek ez zuten ia lanerako aukerarik. Zenbaitek beren lekua bilatu behar izan zuten nazioarteko merkatuan; hala nola, Ipar Amerikan, Anjel Unzueta zarauztarrak eta Juan Luis Landak bezala. Landak Irati komikia argitaratu zuen garai hartan, duela gutxi Paul Urkijok pantaila handira eramandako lana. Eta Toti Martinez de Lezearen Nur ipuin bilduma ezaguneko ilustrazioak ere egin zituen, besteak beste.
Galtzeko arriskurik gabe
Formatuari dagokionez, 1980ko hamarkadan aldizkariak ziren nagusi; gerora, albumak iritsi ziren, eta, 1990eko hamarkadan, irakurleek nahiago zuten fanzineak irakurri. XX. mendearen hasieran, berriz, liburuki bildumak nagusitu ziren. Nobela grafikoak liburuki bakarrean hasi eta bukatzen ziren istorioak ekarri zituen.
Mundu mailan egon zen aldaketa baten ardatza izan zen nobela grafikoa. Komiki tradizionalak behera egin zuen XX. mendearen bukaeran, baina garai horretan Frantzian, adibidez, egile eta ikuspegi berriak agertu ziren. Nobela grafikoa, azken finean, egile berrien eraginez sortu zen. Gaiak tratatzeko modua ere aldatu zen. Fikzioaz gain, gai autobiografikoak ugaritu ziren. Ordura arte umeentzat zena beste publiko batera iritsi zen. Ondorioz, komikiak umeen arreta galdu zuen XXI. mendearen hasieran.
Urteekin, baina, argi gelditu da publiko gaztea beharrezkoa dela. Joan den urtean, esaterako, Harrietek lehen euskal manga argitaratu zuen, eta gazteen artean arrakasta handia izan du. Hortaz, egun euskal komikiak publiko guztiarentzako aukerak eskaintzen ditu. Iñaki Martiarena Mattin, Olariaga eta halako autore klasikoek jarraitzen dute lanean, eta egile berri asko agertu dira. Olariagak 40 urtetik gora daramatza Zakilixut argitaratzen —Egunkaria-n, BERRIA-n…—.
Euskal komikigintzaren historia ikertzen 2011n hasi zen Begoña; blog bat sortu zuen. Aitortu du ez dela iritsi ordutik gaurdaino argitaratu den guztia biltzera. “Eguneko 24 orduak beharko nituzke horretarako; gauza asko dago komentatzeko”. Hain zuzen, harrobi handi bat dago Euskal Herrian, egile eta marrazkilari ugari, eta harrobi hori erakutsi eta sustatzea da Euskal komikia erakusketaren helburu nagusietakoa. Erakusketak hainbat herri igaro ditu, eta, komisarioen ustetan, badago euskal komikia ezagutzeko interesa. “Hasi ginenetik, etengabe aritu gara lanean, etengabe hazi baita kontatzen duguna”. Kalitatea duela esateko modu bat da Euskal Komikia erakusketa. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223651/laquoazpikontratazio-modua-aldatu-nahi-dugu-salerosketa-da-hauraquo.htm | Gizartea | «Azpikontratazio modua aldatu nahi dugu: salerosketa da hau» | Ekainetik protestan dabiltza Apnabi Bizkaiko autisten familien elkarteko langileek dituzten baldintzengatik. Aldundiarekin itundutako "salerosketa" eredua bukatzeko eskatzen dute, Alberto Corral eta Iñigo Brull langile batzordeko kideek diotenez. | «Azpikontratazio modua aldatu nahi dugu: salerosketa da hau». Ekainetik protestan dabiltza Apnabi Bizkaiko autisten familien elkarteko langileek dituzten baldintzengatik. Aldundiarekin itundutako "salerosketa" eredua bukatzeko eskatzen dute, Alberto Corral eta Iñigo Brull langile batzordeko kideek diotenez. | Hilabeteak daramatzate —ekainetik, hain zuzen— Apnabi espektro autistaren nahasmendua dutenen familien Bizkaiko elkarteko langileek mobilizazioekin. Pairatzen dituzten lan baldintzak salatzen dituzte; erosahalmenaren galera, bereziki. Iñigo Brullek eta Alberto Corralek Apnabi elkartean egiten dute lan, eta elkarte horretako langile batzordeko kideak dira; are gehiago, Brull batzordeko presidentea da. Brullek etxez etxe egiten du lan; Corral, berriz, eguneko zentro batean dabil. Egoerak hobera egin ezean grebara joko dutela diote.
Nolakoak dira Apnabiko langileen lan baldintzak?
IÑIGO BRULL: Enpresa barruan hainbat zerbitzu daudenez, baldintzak oso ezberdinak dira: orduko 8,40 euroko soldatetatik, urteko 40.000 euroko soldatetaraino. Halere, langile gehienak lehen talde horretan daude. Etxez etxeko langileen kasuan, esaterako, urtean 1.600 orduko lanaldiak dira, 21.000 eurorengatik.
ALBERTO CORRAL: Ordezkapen gehiegi daude. Lantaldea hirurehun pertsonakoa izan arren, zortziehun inguru daude urtero.
Zerk eragiten ditu baldintza horiek?
CORRAL: Kontatu ez den zerbait dago gatazka honetan. Gizartearentzat ikusezinak diren pertsona askorekin egiten dugu lan, eta horrelakoa da gure lana ere: ikusezina. Ikustea gustuko ez dugun gizartearen zatia dira, eta Bizkaiko Foru Aldundiak haiekin egiten duen lana guztiz paternalista da. Ez dago oso urrun antzina Elizak egiten zuenarekin: “Nik dirua emango dut, eta besteek zaindu ditzatela zoro gaixo hauek”. Horrek ezin du horrela jarraitu. Pandemia garaian domina asko jarri zizkiguten, baina ekintzarako momentua heldu denean, dena baliorik gabeko hitz politetan gelditu da.
Zer eskatzen duzue?
BRULL: Garrantzitsuena da erosteko ahalmena berreskuratzea; Bizkaiko batez bestekora igotzea. Gaur egun, bizitzaren eta gure soldataren artean %14ko galera dago. Gainera, bestelako hamaika eskakizun ditugu, enpresako arlo gehienak hartzen dituztenak. Erretiroa edo agresioak, esaterako. Joan den urtean 42 laneko istripu izan genituen, eta horietatik %85 erabiltzaileen erasoaldiek eragin zituzten.
Baina gure eskari nagusia da Bizkaiko Foru Aldundiarekin dugun azpikontrazio modua aldatzea. Salerosketa eredu bat da hau. Aldundiak lanpostuko ordaintzen du bi entitateen artean itundutako prezioaren arabera. Geroz eta prezio baxuagoa, orduan eta lanpostu gehiago. Horrek zuzenean eragiten du gure lan baldintzetan. Eredua aldatzen ez den bitartean, langileon eta erabiltzeileen baldintzak ez dira inoiz onak izango. Gainera, horrelakoak diru publikoarekin ordaintzen den zerbitzu batean gertatzea oso larria iruditzen zaigu.
Nolakoak dira enpresarekin dituzuen harremanak?
BRULL: Tentsio handikoak. Egia da nolabaiteko aurrerapausoak eman direla eta harremanak lasaitu direla, baina, azken aldiko joerarekin jarraituz gero, harremana pikutara joateko arriskua dago. Negoziazio mahaia egon badago, baina ez da benetakoa. Soilik Apnabirekin negoziatzeak ez du ezertarako balio; aldundia ere bertan egon beharko litzateke. Haiekin bilduta egon garen arren, batak bestea babesten du. Konponbidea sistemaren aldaketan dagoela uste dugu.
Zer-nolako lana egiten duzue Apnabin?
BRULL: Erabiltzaile mota asko daude, espektro autistan maila asko baitaude; horregatik, lanak oso ezberdinak dira. Egun 30 zentro ditugu, eta, batzuk soslai jakin batzuetara bideratuta dauden arren, orokorrean, heterogeneoak dira oso. Horrek gure lana zailtzen du. Erabiltzaile gutxiko taldeak baldin badituzu, kontrolatu eta haiekin lan egin dezakezu, baina, talde handietan lan eginez gero, oso zaila da. Egun, 45 erabiltzaile inguruko taldeak osatzen dituzten. Horrela lan egitea ezinezkoa da.
Zenbat denbora daramazue borrokan?
BRULL: Borrokan iazko ekainetik daramagula esan dezakegu, baina arazoa aurretik dator. 2020ko urtarrilaren 1ean hasi ginen gure eskaerak plazaratzen, baina, pandemia heldu zenez, alde batera utzi behar izan genituen. Orain, egoera oso larri batera heldu gara: langileen ia %60 ez dira hilabete bukaerara heltzen. Jendeak hogei urte lanean eraman arren, ez dakite hipoteka ordaintzeko gai izango diren. Aldundiak azpikontratatutako zerbitzua gara; praktikan aldundiak ordaintzen ditu gure soldatak. Egoera hori ezin da jasan.
Etorkizun hurbilean nolakoak izango dira zuen protestak?
BRULL: Areagotuko dugu gure aktibitatea. Hilaren 31n geldialdi bat egingo dugu, eta otsailaren 1ean erabakiko dugu otsailaren 8an eta 9an greba egingo dugun. Egoera ez bada hobetzen, greba mugagabea aurreikusia dugu. Grebek, zentzu mediatikoan, eragin handia dute. Erabiltzaileentzako ez da galera handia izango, baina bozgorailu handia ematen dizu greba bat deitzeak. Langileen %90ek mobilizazioetan parte hartu dute. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223652/dantzaren-nazioarteko-mapan.htm | Kultura | Dantzaren nazioarteko mapan | Noaingo Faktorian lanean ari da, irailetik, zentro koreografiko horretako ikasleen bosgarren belaunaldia. Marta Coronadok, Laida Aldazek eta Carmen Larrazek jarri zuten proiektua martxan, 2019an, herrialdeko dantza garaikideari astindu bat emateko. Pedagogia eta sorkuntza dituzte ikur. | Dantzaren nazioarteko mapan. Noaingo Faktorian lanean ari da, irailetik, zentro koreografiko horretako ikasleen bosgarren belaunaldia. Marta Coronadok, Laida Aldazek eta Carmen Larrazek jarri zuten proiektua martxan, 2019an, herrialdeko dantza garaikideari astindu bat emateko. Pedagogia eta sorkuntza dituzte ikur. | Noaingo Talluntxe industrialdean egiten dituzte Nafarroako dantza garaikidearen urratsik berrienak: B karrikako zazpigarren zenbakian dago Faktoria zentro koreografikoa. Egoitzako sarrera zapatez beteta dago eskola orduetan; 11 herritako 25 ikaslek osatzen dute zentroko bosgarren belaunaldia. Joan den irailean hasi zuten ikasturtea, eta ekainaren amaieran bukatuko dute.
“Aretoan sartzeko, zapatak kendu beharko dituzu”, ohartarazi dio Marta Coronadok argazkilariari. Coronado da Faktoria zentroko sortzaileetako bat. Carmen Larraz eta Laida Aldaz dantzari eta koreografoekin batera jarri zuen proiektua martxan, 2019. urtean.
Dantzaria, irakaslea eta koreografoa da Coronado ere (Iruñea, 1973). Dantza klasikoko ikasketak Iruñean egin zituen, baina Jose Lainez eta Concha Martinezen eskutik dantza garaikidearen esparruan murgildu eta gero —Lainezen eta Martinezen Jauzkari konpainiarekin egin zuen lan—, Bruselara egin zuen salto, 18 urterekin. Hiri horretako Parts eskolan aritu zen, bi urtez. “Bruselako Rosas konpainiako zuzendari Anne Teresa De Keersmaekerrek sortu zuen Parts eskola; bigarren urtea bukatu bezain laster, konpainian aritzeko kontratu bat eskaini zidaten”, oroitu du Coronadok.
“Gogorra” egin zitzaion Iruñetik Bruselara joateko urratsa, baina garbi zuen dantza garaikidearen arloan trebatzen segitzeko kanpora joan behar zuela. Nafarroan ez zuela inolako aukerarik. Hogei urte baino gehiago egin ditu Coronadok mundu osoko konpainiekin lanean, baina Faktoria proiektuaren bidez sorterrian errotu nahi du, orain, berriz ere. Berak izan ez zuen aukera eskaini nahi die Nafarroako dantzari gazteei; ez hori bakarrik: nazioarteko artistak herrialdera ekarri nahi dituzte proiektuaren sustatzaileek, Nafarroako dantzaren mapa astintzeko; hemengoa nazioartera zabaltzeko, eta nazioartekoa honat ekartzeko.
Larrazek, Coronadok eta Aldazek helburu horrekin erabaki zuten Faktoria sortzea. Larraz Dinamo Danza bere konpainiarekin ari da lanean orain, eta Coronadok eta Aldazek dute euren esku proiektuaren ardura.
Pedagogia
Dantza garaikideari bere ekarpena egin nahi dio Faktoriak. Proiektua, gainera, hiru lagunek elkarrekin sortzeko izan duten beharraren ondorio bada. “Aspalditik ezagutzen dugu elkar, eta bagenuen gogoa elkarlanean aritzeko”, azaldu du Coronadok.
Kontatu du Faktoriak hiru hanka nagusi dituela. Pedagogiaren arloa da bat. Bruselan eta Vienan egin izan dituzte ikasleak aukeratzeko saioak. “Madrilen ere egin nahi ditugu”. Ikasle nafarrak ere badituzte, baina Faktoriako kideen asmo nagusia da Noaingo egoitza, nolabait, nazioarteko artisten topagune izatea. Zentrotik pasatu diren ikasleek utzi dute euren arrastoa, eta hori da inportanteena, Coronadoren hitzetan: “Kanpoko jendea etorri da; nazioartean ari dira lanean, baina Iruñea dute egoitza nagusi. Hemengo jendea ere ari da hemen eta hemendik at dantzan. Horrek mugimendua eragiten du dantzaren esparruan”.
Coronadok berretsi du Nafarroan zegoen “hutsune” bat bete nahi izan dutela, baina nazioartean egiten denaren gaineko begirada galdu gabe. Uste du dantzaren panorama aldatu dela 2019tik, Faktoriari esker. Kontent da eragiteko gaitasuna izan dutelako, baina garbi erran du lana ez dela batere erraza izan. “Ia hiru urtez egon ginen kobratu gabe. Konpromiso bat hartu dugu, eta orain gure egoera hobea da, baina egunero egin behar dugu lan aurrera egiteko laguntzak lortzeko”.
Ikasleak ere kontent dira Faktoriaren arlo pedagogikoaren apustuarekin. Benedetta Leso 24 urteko italiarra da Noaingo zentroan ari diren 25 ikasleetako bat. Londresen aritu da azken urteotan, eta lagunen bidez Faktoriaren berri jaso eta gero etorri da Nafarroara. Bruselan egin zituen zentroan sartzeko probak. “Maite dut hemen egiten dugun lana, Europako dantza garaikidearen nolabaiteko ispilu bat badelako. Hamaika herritako jendea bada, eta elkarri eragiten diogu”, kontatu du ikasleak.
Marta Coronado dute ikasleek dantza garaikidea lantzeko irakasle. Coronadoren eskolak hasi baino lehen, gorputza berotzeko, Laura Armendarizekin egiten dute lan ikasleek, egunero. Dantza klasikoa baliatzen du Armendarizek lan hori egiteko. Alemanian egin ditu azken 11 urteak. Errioxan jaioa da (Espainia, 1994), baina Iruñea du orain etxe. “Pandemiarekin etxera itzuli nintzen. Faktoriara deitu nuen kaixo errateko, eta laguntzaile bat behar zutela erran zidaten. Baietz erantzun nien, noski. Hagitz kontent nago”. Armendarizek, gainera, Artelier izeneko dantza eskola jarri du martxan, Iruñeko Ega ibaia karrikan.
Egonaldiena da Faktoriaren proiektuari eusten dion bigarren hanka. Egonaldi horien bidez, zentroak artisten esku jarri nahi du sorkuntza prozesuak garatzeko espazio bat, eta, batez ere, hori egin ahal izateko baldintza egokiak eskaini nahi dizkiete. “Hau da, sortzeko espazioaz gain, bizitzeko toki bat eta diru laguntza bat ematen diegu”, azaldu du Laida Aldazek (Iruñea. 1980).
Bruselatik mintzatu da Aldaz Nafarroako Hitza-rekin. Nazioarteko zenbait konpainiarekin ari da lanean, eta bere proiektu propioak ere garatzen ditu. Horietako askok Iruñetik kanpo eramaten dute, baina gero eta denbora gehiago ematen du Iruñean. Faktoria ez da martxan jarri duen proiektu bakarra; Zinetika jaialdia ere sortu du, “film laburren bidez dantza garaikidearen aberastasuna ikus-entzuleen esku jartzeko”.
Era askotako egonaldiak ditu Faktoriak. “55 urte baino gehiagoko koreografoentzat, dantzari nafarrentzat, hirurogei urtetik goiko emakumeentzat,…”, aipatu du Aldazek. Erantsi du egonaldietan parte hartzen duten artisten eta ikasleen arteko harremana ere sustatzen duela Faktoriak, eta elkarlan horrek baduela isla dantzarien eta koreografoen lanetan.
Coronadok eta Aldazek ere segitzen dute euren sorkuntza prozesu propioak garatzen, euren lan propioak sortzen. Hori da Faktoriaren oinarrian dagoen hirugarren hanka, hain zuzen. Dantzari, koreografo eta irakasleak dira, eta arlo bakoitzak bertzeari eragiten dio. Lan horrek guztiak, dantzaren nazioarteko mapan kokatzen du Faktoria. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223653/euskara-sormenerako-harribitxia-eta-aukera.htm | Gizartea | Euskara, sormenerako harribitxia eta aukera | Sortzaile gazteak dira Julen Portillo zarauztarra, Andrea Gonzalez bergararra eta Maddi Etxeberria andoaindarra. Internet bihurtu dute euren gotorleku, eta han biluzten dute barrua, eguneroko kontuak bideo labur bihurtuta. Hasieratik argi eduki zuten hirurek: euskaraz sortuko zituzten edukiak. Bidea egiten ari dira. | Euskara, sormenerako harribitxia eta aukera. Sortzaile gazteak dira Julen Portillo zarauztarra, Andrea Gonzalez bergararra eta Maddi Etxeberria andoaindarra. Internet bihurtu dute euren gotorleku, eta han biluzten dute barrua, eguneroko kontuak bideo labur bihurtuta. Hasieratik argi eduki zuten hirurek: euskaraz sortuko zituzten edukiak. Bidea egiten ari dira. | Azken urteotan ezagun egin dira sare sozialetan edukiak sortzetik bizi diren youtuber, streamer nahiz tiktokerrak, baita gipuzkoarrak ere, baina gehienek euskara ez den beste hizkuntza batzuetan hitz egiten dute “ikusgarritasuna” lortzeko. Ingelesa eta gaztelania dira nagusi plataforma horietan, baina badira errealitate horri buelta bat eman, Interneteko eduki sortzaile moduan lanean hastea erabaki, eta eduki guztiak euskaraz argitaratzen dituztenak ere.
Euskara lehenesten zutenak gutxi ziren hasieran, eta horientzat zaila izaten zen bisita ugari lortzea. Gaur egun, ordea, sortzaile berriak agertzen ari dira pixkanaka, eta, kopurua areagotzearekin batera, ikusgarritasuna lortzen ari dira euskarazko zenbait eduki. Andrea Gonzalez bergararra, Julen Portillo zarauztarra eta Maddi Etxeberria andoaindarra dira Interneten edukiak euskaraz sortzea erabaki duten gipuzkoarretako hiru. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223654/dipc-ikerketa-zentroaren-eraikin-berria-egiteko-proiektua-aurkeztu-dute-jarduera-zientifikoan-jauzi-kualitatiboa-egiteko.htm | Gizartea | DIPC ikerketa zentroaren eraikin berria egiteko proiektua aurkeztu dute, «jarduera zientifikoan jauzi kualitatiboa egiteko» | 6.800 metro koadroko eraikina izanen da, eta lanak 2025ean bukatzea espero dute. 15 milioi euroko inbertsioa eginen du Hezkuntza Sailak. | DIPC ikerketa zentroaren eraikin berria egiteko proiektua aurkeztu dute, «jarduera zientifikoan jauzi kualitatiboa egiteko». 6.800 metro koadroko eraikina izanen da, eta lanak 2025ean bukatzea espero dute. 15 milioi euroko inbertsioa eginen du Hezkuntza Sailak. | Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak Donostia International Physics Center (DIPC) ikerketa zentroa handitzeko eraikin berria egiteko proiektua aurkeztu du gaur goizean, Gipuzkoako diputatu nagusi Markel Olanorekin, Donostiako alkate Eneko Goiarekin eta DIPCko presidente Pedro Migel Etxenikerekin batera. 6.800 metro koadro inguruko eraikina da, eta 2025ean bukatzea espero da. Hainbat laborategi, bulego eta erabilera komuneko gune hartuko ditu, baita ekitaldi eta biltzar zientifikoetarako auditorium bat ere. Lanen lizitazioa zehazteko zain, aurreikusitako inbertsioa 15 milioi euro ingurukoa izango da, Hezkuntza Sailak finantzatuta. Donostiako Udalarekin eta Gipuzkoako Foru Aldundiarekin lankidetzan garatuko da proiektua.
Nafarroako Vaillo and Irigaray Architects arkitektura estudioak aurkeztutakoa izan da proiektuen artean irabazlea. Estudio hori arduratuko da DIPCren eraikin berriari forma emateaz, egungo multzoa antolatzeaz, eta zentroari «eraikin enblematiko bat» emateaz, «DIPCren irudia fisikaren abangoardiako ikerketa zentro gisa indartzeko».
DIPC zentroak fisikaren eta antzeko diziplinen arloan garatzen du bere ikerketa lana. Gaur egun, berrehun ikertzaile baino gehiago ditu kontratatuta, horietako asko Ikerbasqueko ikertzaileak, baina baita ikertzaile elkartuak eta bisitariak ere. Zientziaren askotariko adarretako 35 nazionalitate baino gehiagotako kideek osatutako komunitatea da. DIPCk gaur egun garatzen dituen ikerketa proiektuen artean, arlo hauetakoak nabarmentzen dira: teknologia kuantikoak, superkonputazioa, partikulen fisika, egoera solidoaren fisika eta nanozientzia, eta neurofisikako ikerketa lerro hasiberria. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223655/tv3ek-manel-vidal-umorista-kaleratu-du-psc-svastika-batekin-lotzeagatik.htm | Bizigiro | TV3ek Manel Vidal umorista kaleratu du, PSC svastika batekin lotzeagatik | TV3eko zuzendariak Zona Franca saioa egiten duen ekoiztetxearekin batera hartu du erabakia. TV3eko Programetako Kontseilu Profesionalak kaleratzea salatu du, eta aurrekari bat sortu dela kritikatu. | TV3ek Manel Vidal umorista kaleratu du, PSC svastika batekin lotzeagatik. TV3eko zuzendariak Zona Franca saioa egiten duen ekoiztetxearekin batera hartu du erabakia. TV3eko Programetako Kontseilu Profesionalak kaleratzea salatu du, eta aurrekari bat sortu dela kritikatu. | Umorearen mugak eta marra gorriak eztabaidagai dira berriz ere. Egunotan, Katalunian dago auzi hori mahai gainean, TV3ek Manel Vidal gidoilari eta umorista Zona Franca saiotik kaleratu eta gero. Astearte gauean Vidalek izan zuen parte hartzean dago kaleratzearen arrazoia: umore saioko kolaboratzaileak grafiko bat aurkeztu zuen, ezker-eskuin ideologia bereizteko ohiko ardatzarekin. Gero, PSC alderdiko boto emaileak aipatu zituen, eta hurrengo grafikoan svastika handi baten tokian jarri zituen. Kataluniako telebista publikoak bere webgunetik kendu du saio hori, baina pasartea Interneteko sare sozialetan zabaldu da.
TV3eko zuzendari Sigfrid Grasek esan du berak erabaki duela Vidal kaleratzea, eta programa egiten duen Atomic Beat Media ekoiztetxearekin adostu duela erabakia. RAC1 irratian mintzatu da Gras gaiari buruz, baita Kataluniako Parlamentuan ere. «Telebista publiko batean, denak ez du balio. Esketxak ez zion erreferentzia egiten indar politiko bati, boto emaileei baizik», adierazi du Grasek. Nabarmendu du ekoiztetxearekin itun bat egin zuela TV3ek, late night-eko saio horretan «transgresioa» egiteko, baina muga batzuen barruan. «Esketxak mugak gainditu zituen, eta ezin da halakorik berriz gertatu».
Vidal ez da Zona Franca-n gehiago aterako, baina ez da izango saio horretako aldaketa bakarra. TV3eko zuzendariak iragarri duenez, datorren astetik aurrera ez da gehiago entzungo Joel Diez aurkezlearen hasierako agurra: «Puta nit i bona Espanya» (Gau puta eta Espainia on). «Inork ez digu eskatu aldatzeko, baina txantxa horrek bere bidea egin du», gaineratu du Grasek. Kontua da esaldi horren kontrako mezu bortitzak izan direla sare sozialetan, eta bi garagardo enpresak programa babesteari utzi diotela horregatik.
Kataluniako Parlamentuan soilik CUPeko ordezkari Xavier Pellicerrek egin du Vidal umoristaren defentsa: «Oker larria da Vidalen kolaborazioa etetea eta ez uztea gehiago parte hartzen. Ez dakigu lotura ote duen korporazioko aulkiekin edo PSC inplikatuko duen aurrekontuen akordioarekin». Sare sozialetan, CUPeko Eulalia Reguantek ere helarazi dio babesa Vidali.
Saioetako langileen kritika TV3eko Programetako Kontseilu Profesionalak, berriz, ohar bat argitaratu du Vidalen kaleratzea salatzeko: «Atsekabetuta eta etsita gaude TV3eko zuzendaritzak hartu duen erabakiarekin». Zona Franca programaren defentsa egin du langileak ordezkatzen dituen kontseilu horrek: «Programa ausarta eta beharrezkoa da, eta zuzentasun politikoaren mugak gainditzen ditu. Ezerosoa izateko sortu zen, eta ezeroso izan beharko luke aurrerantzean ere». Kontseiluak ohartarazi du saioa zenbait erasoren jomuga izan dela azkeneko asteetan. Eta TV3i zera eskatu dio: «Kate publikoak adierazpen askatasuna babestu behar du, Zona Franca-ren pareko saioekin. TV3ek hartu duen erabakiak aurrekari bat ezartzen du, eta eskatu nahi dugu programako lantaldearengan konfiantza dutela berresteko». |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223656/azterketak-euskaraz-taldeari-eman-diote-kanpaina-onenaren-argia-saria.htm | Gizartea | Azterketak Euskaraz taldeari eman diote kanpaina onenaren Argia saria | 'Karpeta Urdinak' dokumentalarentzat, Zugazart tirarentzat, '(Min)bizi' podcastarentzat, Euskal Mastodon komunitatearentzat eta Oihana Goirienarentzat izan dira gainerako Argia sariak. | Azterketak Euskaraz taldeari eman diote kanpaina onenaren Argia saria. 'Karpeta Urdinak' dokumentalarentzat, Zugazart tirarentzat, '(Min)bizi' podcastarentzat, Euskal Mastodon komunitatearentzat eta Oihana Goirienarentzat izan dira gainerako Argia sariak. | Aurtengo Argia sariek badituzte saridunak: Karpeta Urdinak dokumentalak jaso du ikus-entzunezko saria; prentsako saria, Zugazart tirak; entzunezko saria, (Min)bizi podcastak; Interneteko lan onenarena, Euskal Mastodon komunitateak; kanpaina onenarera Azterketak Euskaraz kolektiboarentzat izan da; eta Merezimenduzko saria, Oihana Goirienarentzat.
Bi urteren ostean, ohiko formatua berreskuratu dute Argia sariek. 34. edizioan, Karpeta Urdinak dokumentalak irabazi du Ikus-entzunezko saria. Ander Iriartek Euskal Herriko tortura kasuak aztertu ditu lan horretan. Hauxe Argiak saria emateko arrazoia: «Milaka lagunen bizipenek apalategi batean ahaztuta amai ez dezaten, ezinbestekoak dira honelakoak bezalako lanak».
Unai Iturriagak Gara egunkarirako egiten duen Zugazart tirak jaso du Prentsa saria. Aktualitateko gaiei eta auziei «umorez eta zorrotz» heltzeagatik eman diote saria.
Entzunezko Argia saria, berriz, (Min)bizi podcastarentzat izan da. Iñurri elkarteak minbiziaren inguruan egiten duen prodcasta da (Min)bizi. Argiak ebatzi duenez, feminismotik eta elkartasunetik, «deserosoak diren tabuez naturaltasunez» hitz egiten dute, eta horregatik saria: «Feminismoa ardatz, jendarteari deseroso zaizkion pertsonak eta errealitateak mikrofono aurrera ekartzen dituzte, eta gordin bezain goxo hitz egiten dute, urrun nahi ditugun minei eta beldurrei buruz. Tabuak atzean utzi, eta naturaltasunez kontatzen digute oinazearekin ere gozatu daitekeela».
Eta Interneteko Argia saria Euskal Mastodon komunitateak eskuratu du. «Mastodon deszentralizatutako sare soziala da, publizitaterik gabekoa, eta software librea defendatzen duten militante hauek saritu ditugu, urte osoan euskaraz eta aske jarduteko aukera ematen dutelako haien komunitateetan, besteak beste».
Azterketak Euskaraz kolektiboak urteko knapaina onanenarengatik lortu du Argia saria. Brebeta eta baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea dutela aldarrikatzen dute, eta Argiak saria ematea erabaki du, «haien borroka herrigintzak eta euskalgintzak beharko duen belaunaldi berriarentzako sekulako eskola delako, eta gazte eta helduek elkarrekin hamaika ekintza egiten dituztelako», besteak beste.
Azkenik, Merezimenduko Argia saria Oihana Goirienarentzat izan da. Bere senar Pablo Gonzalez kazetariaren «kartzelaratze injustua» salatzeko eta kazetaritza askea defendatzeko auzia lau haizetara zabaltzeagatik eman diote saria. |
2023-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/223657/ugtk-irabazi-ditu-nafarroako-2022ko-hauteskunde-sindikalak-ia-25eko-ordezkaritza-lortuta.htm | Ekonomia | UGTk irabazi ditu Nafarroako 2022ko hauteskunde sindikalak, ia %25eko ordezkaritza lortuta | CCOO eta UGT dira hurrenak, %24 eta %23ko ordezka eskuratuta, hurrenez hurren. LAB %17tik gora geratu da. | UGTk irabazi ditu Nafarroako 2022ko hauteskunde sindikalak, ia %25eko ordezkaritza lortuta. CCOO eta UGT dira hurrenak, %24 eta %23ko ordezka eskuratuta, hurrenez hurren. LAB %17tik gora geratu da. | 2022an UGT sindikatuak lortu du ordezkari gehien Nafarroan: 1.606. Ordezkari sindikalen %24,83 lortu dituzte; bigarren sindikatu nagusiak, CCOOk, baino 58 gehiago. CCOOk ordezkarien %23,93 ditu. Bi sindikatu horien baturak behera egin du 2010etik: urte horretan, %55,59 biltzen zituzten, eta orain, ez dira %49ra iristen.
ELAk %23ren langa gainditu du lehenbizikoz, eta UGTk baino 112 ordezkari gutxiago ditu: 1.548. LABek, bestalde, ordezkarien %17,16 ditu, 1.110. Sindikatu handietatik, ELA eta UGT izan dira ordezkaritza handitu dutenak, 0,25 puntu portzentual gehiago bakoitzak. LABek 0,13 puntuko jaitsiera izan du, eta CCOOk, berriz, 0,23 puntukoa. Zenbaki absolutuetan, UGTk 27 ordezkari gehiago ditu, eta ELAk 26; CCOOk lau gutxiago, eta LABek bat gutxiago. ELAk nabarmendu du eskualde guztietan ordezkarien %20 gainditzen dituen sindikatu bakarra dela. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223681/bost-poliziak-tyre-nicholsi-eman-zioten-jipoiaren-irudiek-haserrea-eta-protestak-eragin-dituzte-aebetan.htm | Mundua | Bost poliziak Tyre Nicholsi eman zioten jipoiaren irudiek haserrea eta protestak eragin dituzte AEBetan | Memphisen bizi zen 29 urteko gazte afro-amerikarra uztailaren 7an geldiarazi zuen Poliziak kontrol batean, bortizki kolpatu zuten, eta hiru egun geroago hil zen ospitalean. Jipoiaren bideo irudiak publiko egin zituzten atzo. | Bost poliziak Tyre Nicholsi eman zioten jipoiaren irudiek haserrea eta protestak eragin dituzte AEBetan. Memphisen bizi zen 29 urteko gazte afro-amerikarra uztailaren 7an geldiarazi zuen Poliziak kontrol batean, bortizki kolpatu zuten, eta hiru egun geroago hil zen ospitalean. Jipoiaren bideo irudiak publiko egin zituzten atzo. | Afro-amerikar baten beste hilketa bat, eta, berriro, Polizia hiltzaile. Memphis hiriko (Tennesse, AEB) agintariek bart eman dituzte ezagutzera urtarrilaren 7an gertatu zenaren irudiak: bost poliziak Tyro Nichols 29 urteko afro-amerikarra jipoitu zuten; eragindako zauri larrien ondorioz, hiru egun geroago hil zen ospitalean. Irudiek berriro asaldatu dute AEBetako gizartearen zati bat, eta berriro atera dira milaka pertsona kalera, Memphisen, Bostonen, New Yorken eta Chicagon, besteak beste, AEBetako Poliziaren arrazakeria eta gehiegikeriak salatzera. Joe Biden presidentea atsekabetuta agertu da: «Suminduta nago, minduta, Nicholsen heriotza eragin zuen jipoiaren bideoa ikusi ondoren».
Bideoan ikusten denez, bost poliziek jipoitzen dute Nichols borrarekin, afro-amerikarrak horiek ere, eta taser pistola bat ere erabiltzen dute. Duela bi aste, Black Lives Matter mugimenduaren sortzaileetako baten lehengusua hil zuen Los Angelesko Poliziak taser pistola batekin. Los Angelesen bezala, urtarrilaren 7ko horretan ere trafiko kontu batekin hasi zen dena. Nichols autoan zegoen, eta handik atera zuten poliziek. Nicholsi bideoan entzuten zaio esaten ez duela ezer egin, eta lasai ageri da. Poliziak, ordea, oso aztoratuta zeuden, eta taser pistolarekin egiten zioten tiro. Nichols ihes egiten saiatu zen, baina harrapatu, eta orduan jipoitu zuten.
Memphisko bost poliziak auzipetu egin dituzte, eta hilketa delitua leporatu diete. Gaur protesta gehiago egotea espero da. Izan diren protesta horietan, manifestariek justiziarik ez dagoela salatu dute. Chicagon, polizia etxearen atarian bildu dira manifestariak, eta polizia hiltzaileak joateko eskatu dute. New Yorken protestak bortitzagoak izan dira, eta manifestariek Poliziaren hainbat ibilgailu kolpatu dituzte. Gutxienez, hiru lagun atxilotu dituzte. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223682/israelek-42-pertsona-atxilotu-ditu-jerusalemgo-ustezko-erasotzailearen-etxean-eta-inguruetan.htm | Mundua | Israelek 42 pertsona atxilotu ditu Jerusalemgo ustezko erasotzailearen etxean eta inguruetan | Besteak beste, Jaire Alkam gazte palestinarraren gurasoak atxilotu ditu. Guztiak horren bizikideak edo bizilagunak dira. 13 urteko haur palestinar bat hil dute bi israeldarrek, ustez horrek beste bi lagun zauritu ostean. | Israelek 42 pertsona atxilotu ditu Jerusalemgo ustezko erasotzailearen etxean eta inguruetan. Besteak beste, Jaire Alkam gazte palestinarraren gurasoak atxilotu ditu. Guztiak horren bizikideak edo bizilagunak dira. 13 urteko haur palestinar bat hil dute bi israeldarrek, ustez horrek beste bi lagun zauritu ostean. | Isralek polizia operazio bat jarri du abian gaur goizean, atzo Jerusalemgo sinagoga batean zazpi pertsona hil zituen erasoaren ostean. Ustezko erasotzailearen etxean eta inguruetan 42 pertsona atxilotu ditu, tartean, haren gurasoak. Jerusalem Post egunkariak segurtasun indarretako iturriak aipatuta argitaratu du hamabost gazte daudela atxilotuen artean. Guztiak ustezko erasotzailearen bizikideak edo bizilagunak dira, Israelen ohar ofizialaren arabera.
Ustezko erasotzailea Jaire Alkam da. Jerusalem Ekialdeko Neve Jaakov kokaguneko sinagoga batean sartu, eta, ustez, tiro egin zuen han zeudenen kontra. Israelgo segurtasun indarrek Alkam hil zuten ondoren. Zazpi pertsona hil ziren sinagogako erasoan, eta hiru zauritu larri daude: 70 urteko emakume bat, 20 urteko gazte bat eta 30 urteko gizon bat. Atzoko erasoa Israelek aste honetan Jeninen egin dituen bi erasoen erantzuna litzateke: Israelgo indarrek gutxienez hamar palestinar erail dituzte bi erasotan, tiroz.
13 eta 16 urteko bi palestinar hil dituzte
Lurralde okupatuen parte da Jerusalem Ekialdea. Aste honetan, horietan asko areagotu da tentsioa. Ostegunean Israelgo soldaduak eta poliziak Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan sartu ziren, ustez Jihad Islamikoaren kontrako operazio batean. Horrek palestinarren protesta eragin zuen, eta Israelek hamar palestinar hil zituen. Zaurituak hogei izan ziren, horietatik lau larri, tiroa buruan edo bularrean jaso ondoren. Hildakoen artean adineko emakume bat zegoen.
Gaur, 13 urteko haur palestinar bat hil dute Jerusalemen, Times of Israel egunkariaren arabera, horrek 59 eta 20 urteko bi israeldarri tiro egin osten. Inguruan zeuden beste bi israeldarrek hil dute haurra, tiro eginda. Gainera, Israelgo soldaduek duela bi egun zauritu zuen 16 urteko gazte palestinar bat hil da bart. Jerusalemgo Xufat errefuxiatu kanpalekuan bizi zen, eta Wadih Aziz Abu Ramuz zuen izena.
Atzoko erasoaren ostean, Hamasek esan du «Zisjordaniako sarraskiaren mendekua» dela, Israelgo Jedioth Aharonoth egunkariaren arabera. Nazioarteko erakundeek gatazkaren gogortzeak kezkatzen dituela esan dute, besteak beste, Nazio Batuen Erakundeak (NBE), Liga Arabiarrak eta Europako Batasunak. Iaz 170 palestinar hil zituen Israelek, eta aurten jada 29. 2006an Bigarren Intifada izan zenetik, lurralde okupatuetan bizi den egoerarik biolentoena da oraingo hau. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223683/gksk-manifestazio-jendetsuak-egin-ditu-bilbon-eta-irunean.htm | Politika | GKSk manifestazio jendetsuak egin ditu Bilbon eta Iruñean | 'Enpresarien eta agintarien erasoaldiaren aurrean, gazte langileok borrokara!' lelopean, langileak «subjektu politiko independente» moduan egituratzera deitu du Gazte Koordinakunde Sozialistak | GKSk manifestazio jendetsuak egin ditu Bilbon eta Iruñean. 'Enpresarien eta agintarien erasoaldiaren aurrean, gazte langileok borrokara!' lelopean, langileak «subjektu politiko independente» moduan egituratzera deitu du Gazte Koordinakunde Sozialistak | Manifestazio jendetsuak egin ditu gaur arratsaldean GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak Bilbon eta Iruñean: milaka gazte batu dira bi hiriburuetan Burgesiaren ofentsibaren aurrean, gazte langileok borrokara! lelora. Mobilizazioan aldarri ugari entzun ahal izan dira, ozen. Borrokarako deia egin dute: «Borroka da bide bakarra». Antolaketarako: «Gazte langile, antolatu». Iraultzarako: «Gora iraultza sozialista».
Bilbon, bandera gorriak eskuan hartuta ibili dute Kale Nagusi osoa, erosketetan zebiltzan herritarrei afixak banatzen. Ertzaintzaren begiradapean egin dute manifestazioa: istiluen aurkako bost furgoneta aritu dira gutxienez. Hain justu, azken asteetako jazarpen poliziala salatuz hasi dute mintzaldia Udaletxe aurrean: «Hamarnaka militante identifikatu dituzte manifestaziora begirako lan politikoa egiteagatik. Argi dago eskubideak eta demokrazia ez direla denontzat berdinak».
Egungo «errealitate prekarioa» geratzeko etorri dela ohartarazi dute. «Bankariak eta enpresari handiak» jo dituzte langileen pobretzearen errudun: «soldaten balioa jaistea, aurrezkiak ezabatzea eta bizimodua okertzea» egotzi diete, eta gogora ekarri dute energia eta armagintza enpresek edo supermerkatu kate handiek irabaziak areagotu dituztela. «Beharrezkoa da enpresari handiei benetan aurre egingo dien langileen alternatiba eraikitzea».
«Politikari profesionalak», berriz, bankuen eta enpresen mendekoak direla salatu dute: «Haien funtzioa da bankariek eta enpresari handiek ezarri diguten miseria kudeatzea, oligarkia finantzarioaren eta Europako Batasunaren aginduen menpe». Baina argitu dute mobilizazioen helburua ez dela instituzioei edo alderdiei presioa egitea: «Gure mezua langileentzat da: subjektu politiko independente gisa gorpuztu behar dugu». Hala, estatu sozialistaren beharra nabarmendu dute, eta bide horretan, «tresna propioak» sortzeko konpromisoa hartu dute GKSko kideek. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223684/erdiz-bizirik-taldeak-manifestazioa-eginen-du-apirilaren-22an-irunean.htm | Gizartea | Erdiz Bizirik taldeak manifestazioa eginen du apirilaren 22an, Iruñean | Magna enpresak Baztanen eraiki nahi duen meategiaren kontra aterako dira karrikara. Nafarroako Gobernuak aditu ditzan nahi dute. | Erdiz Bizirik taldeak manifestazioa eginen du apirilaren 22an, Iruñean. Magna enpresak Baztanen eraiki nahi duen meategiaren kontra aterako dira karrikara. Nafarroako Gobernuak aditu ditzan nahi dute. | Apirilaren 22a Landa Eremuaren Nazioarteko Eguna da, eta landa eremutik hirira abiatuko dira, Magna Magnesitas Navarra enpresak Erdizen (Baztan, Nafarroa) egin nahi duen meategiaren kontra protesta egiteko. Erdiz Bizirik taldeak manifestaziora deitu du Iruñean egun horretarako, Landa eremuaren defentsan leloarekin. Orain arte Baztanen egin dituzte protestak, baina erakunde nagusiak dauden lekura joanen dira oraingoan. «Berez guri dagozkigun erabakiak irabazi nahi dituzte [Iruñean], eta, beharbada, bertara joaten bagara, orain arte entzun –nahi izan– ez dutena entzun beharko dute», azaldu dute ohar baten bidez.
Ikusi gehiago: Erdiz Bizirik
Salatu dute meategiak Erdizko bazkalekua erabiltzen duten laborarien ogibidea eta etorkizuna «suntsituko» lituzkeela. «Erdizko parajeak 476 hektarea ditu, eta horietatik 260 azienda bazkatzeko leku hoberena dira. Zehazki eremu horretan egin nahi da meategia». Gogorarazi dute Baztan dela Nafarroan lehenbiziko sektorea mantentzen ari den eskualdea, eta ohartarazi dute horretan segitzeko Erdiz «gakoa» dela.
Haien aburuz, proiektuak ez lituzke soilik laborariak kaltetuko. Haien aburuz, zenbait espezie babestu desagertuko dira, inguruko urak eta iturriak kutsatuko dira, materialen garraioarengatik hautsa nahiz zarata hedatuko dira, eta kutsadura handituko da. «Nafarroan CO2 gehien ekoizten duten enpresen artean hirugarrena da Magna», salatu dute.
Baztanen erabaki ezinda
Magnak udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa aurkeztu du Erdizko proiektua, eta horrek Baztango herritar anitzen eta ibar horretako erakundeen haserrea eragin du: meategirik ez dute nahi; eta salatu dute, gainera, enpresak baztandarren hitza eta iritzia isilarazi nahi izatea.
Iaz zenbait saio egin zituzten Baztanen, herritarrek meategiari buruz zer iritzi duten azal zezaten. Baztango Udala eta Baztango Batzar Nagusiak saiatu ziren, lehendabizi, modu adostu batean, galdeketak antolatzen. Espainiako Ministroen Kontseiluari zegokion baimentzea, baina ez zuen egin. Ondorioz, joan den urrian, Baztango zinpeko alkateek erabaki zuten Erdizi buruzko kontsultara deitzea: Baztango hamabost herrietatik hamalautan erabaki zuten galdeketa egitea, azaroaren 20an. Saio hori ere bertan behera gelditu zen, ordea, Guardia Zibilak alkateak kuartelera deitu eta debekuaren berri eman eta gero.
Magna enpresaren meategi proiektuak duela hogei urte inguru egin zituen lehendabiziko urratsak. 2008an bazter utzi zuten, baina 2019an enpresak mahai gainean jarri zuen, berriz ere. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223685/sexu-identitateari-buruzko-ikus-entzunezko-pieza-didaktikoak-sortu-ditu-naizen-elkarteak.htm | Gizartea | Sexu identitateari buruzko ikus-entzunezko pieza didaktikoak sortu ditu Naizen elkarteak | Adingabe Transexualen Gurasoen Elkarteak urteroko jaialdia ospatu du, eta ikus-entzunezko bost piezak osatzen duten proiektua aurkeztu dute, baita diseinu berri batekin apaindutako kamisetak ere | Sexu identitateari buruzko ikus-entzunezko pieza didaktikoak sortu ditu Naizen elkarteak. Adingabe Transexualen Gurasoen Elkarteak urteroko jaialdia ospatu du, eta ikus-entzunezko bost piezak osatzen duten proiektua aurkeztu dute, baita diseinu berri batekin apaindutako kamisetak ere | Ume, gazte zein helduak. Guztiek osatutako zurrumurru bat entzun da gaur goizean Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkearen eraikin nagusiaren sarreran. Alaitasuna zerien guztiei: Naizen Adingabe Transexualen Gurasoen Elkartearen zortzigarren jaialdian ospakizun giroa izan da nagusi. Hainbat nobedade ere aurkeztu dituzte ekitaldi nagusian; besteak beste, sexu identitatea eta aniztasuna lantzen dituzten bost bideo didaktiko sortu ditu elkarteak.
Ekitaldi nagusiarekin eman diote hasiera egun osoko egitarauari. Bertsoekin zabaldu zuten Maialen Arzallus eta German Urteagak. «Izan gaitezen / goza dezagun / eta festa has dadila», bertsoak bota zituen Urteagak, eta hasiera eman dio ospakizunari, txalo zaparrada batekin batera. Aitziber Garmendia eta Kepa Errasti aktoreek egin dituzte aurkezle lanak; beraiek dira Naizenek aurkeztu dituzten ikus-entzunezko laburren protagonistak ere, Garazi Urkolarekin batera.
Bideoak bigarren hezkuntzako ikasleei zuzenduta daude, eta sexu identitatearen eta horren aniztasunaren ingurukoak izango dira. Guztira, bost ikus-entzunezko sortu dituzte, eta lehenengo pieza estreinatu zuten ekitaldian: Sexu-ezaugarriak. Gainontzekoak Naizenen sare sozialetan zabalduko dituzte banan-banan, otsailean zehar, astelehenetan.
Elkarteak ateratako kamiseta berriak ere aurkeztu dituzte. Lehiaketa bat martxan jarri zuten duela hilabete batzuk, Eman begi leloarekin, kamiseta horien diseinuan parte hartzeko, eta irabazlearen berri eman zuten atzo. Enara Condek jaso zuen saria, ilargiaren faseak koloretako begien bidez irudikatzen zituen diseinuagatik. «Ilargia lekuz aldatzen doa, eta lekualdatze horrekin ikuspuntu berriak sortu daitezke, besteei begiratzeko», adierazi du Condek. Hain zuzen, elkarteko kideek adierazi dute begirada horietan jarri nahi izan dutela indarra kamisetaren leloarekin: «Begiratu nazazu, kontuan eduki nazazu. Eman zure begirada».
Zortzi urteko ibilbidea
Zortzi familiek sortu zuten elkartea; duela zortzi urteko martxoaren 8 batez. Ibilbide osoaren errepasoa egin du Aingeru Mayor Naizeneko kideak: «Elkartea sortu genuenean haurtzaroko transexualitateari buruz ez zegoen ezagutzarik, baina hori aldatzea erabaki genuen. Mundua aldatzea. Zortzi familiarekin hasi genuen elkartea, eta orain 300 baino gehiago gara. Lortu dugu jendarteak ikustea zakila duten neskatoak eta alua duten mutikoak badaudela».
Besteak beste, bide horretan egindako lorpenak ekarri ditu gogora Mayorrek: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroan transexualen eskubideen alde egindako legeen erreformak, eskubide horien aldeko «batasun politikoa», pertsona transexualen osasun artan hobekuntzak edo eragile ezberdinek adingabe transexualen eskubideen alde erakutsitako babesa. Lorpen horiek izendatu ondoren, ondorio argi bat atera du: «Haur transexualek eta horien familiek inoiz ez dute oraingoa baino egoera sozial hoberik izan».
Hala ere, gehitu du «asko» daukatela egiteko oraindik. Besteak beste, «2012ko legearen erreforma, pertsona transexualentzako lehen arreta hobetzea edo profesionalei arlo horretan formakuntza ematea» izango dira elkartearen erronka nagusiak aurten, Mayorrek azaldu duenez. Ekai Lersundi ere omendu nahi izan dute ekitaldian; mutil transexuala zen Lersundi, eta bere buruaz beste egin zuen 2018. urtean. Eszenatokira igo dira haren gurasoak, eta Txoriak txori abestu dute, areto guztiarekin batera.
Elkarteak sortu duen bideoklip berriaren aurkezpenarekin itxi dute ekitaldi nagusia; Kai Nakai eta ETSko Iñigo Etxezarretak sortu dute abestia, eta elkarteko gazteek hartu dute parte ikus-entzunezkoan. Martxoaren 3an estreinatuko dela iragarri dute. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223686/bizipoza-elkarteak-11-elkarteren-kantu-eta-bideoklipak-aurkeztu-ditu.htm | Gizartea | Bizipoza elkarteak 11 elkarteren kantu eta bideoklipak aurkeztu ditu | Elkarteek egunerokoan lantzen dituzten gaiei eta errealitateari buruzkoak dira, haien asmo eta nahiak gizarteratzeko sortuak | Bizipoza elkarteak 11 elkarteren kantu eta bideoklipak aurkeztu ditu. Elkarteek egunerokoan lantzen dituzten gaiei eta errealitateari buruzkoak dira, haien asmo eta nahiak gizarteratzeko sortuak | Ekitaldi bat egin du gaur goizean Bizipoza Elkarteak Hernanin elkartea osatzen duten 11 elkarteren kantu eta bideoklipak aurkezteko. Bizipoza Elkartearen barruan 36 elkarte daude gaur egun, hainbat eskubide bete gabe eta behar bereziak dituzten haur eta familiek osatutakoak dira guztiak, eta tankera honetako bi ekoizpen aurkeztuak dituzte aurretik: Mundu berri bat guztiontzat proiektuaren hirugarren alea da hau.
CD eta DVD batean jaso dituzte sorkuntza lanak, sortzaileak eta elkarteak batzen dituen abesti bat ere erantsita.
Bizipozak hiru helburu ditu.Lehena: izaera bereziko gaiak azaleratzea ume zein helduak euskararen bidez sentsibilizatuz. Bigarrena: errealitate horiek lantzen dituzten elkarteei laguntza ematea. Hirugarrena: gizartekintzan euskaraz eta bizipozez jardun nahi duten herritarrei auzolan egitasmo eraginkor bat eskaintzea.
Abeslari ezagunak
Ainhoa Larrañaga, Ines Osinaga, Olatz Salvador, Kai Nakai, Esti Markez, Asier Gozategi... Kantari ezagun askok parte hartu dute egitasmoan. Kantuen hitzak egiten ere, bertsolari hainbatek: Ainhoa Agirreazaldegi, Miren Artetxe, Odei Barroso, Xabier Sukia, Oihana Iguaran... Kantu guztien musika Xabier Zabalak egin du.
Kantuak egin dizkiete honako elkarteei: Agipase, Pausoka, Juneren Hegoak, Ndank Ndank, Arnasa, Naizen, Ume Alaia, Dravet, Iñurri, Nuala eta Marea Urdina. Bizipoza Elkarte osoari zuzenduta aurkeztu duten kantuak Bizipoza auzolan izena du. Hitzak Igor Elortzak jarri ditu, eta kantari guztien artean kantatu dute. |
2023-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/223687/soilik-baietz-da-baietz-legea-berrikusiko-dute.htm | Gizartea | ‘Soilik baietz da baietz’ legea berrikusiko dute | Podemoseko iturriek azaldu dute oraindik ez daukatela «konponbide bat», baina bide egokia aurkitzeko lanetan dabiltzala. | ‘Soilik baietz da baietz’ legea berrikusiko dute. Podemoseko iturriek azaldu dute oraindik ez daukatela «konponbide bat», baina bide egokia aurkitzeko lanetan dabiltzala. | Espainiako Gobernua 'Soilik baietz da baietz' legea erreformatzeko lanetan ari dela aurreratu du La Vanguardia egunkariak. Izan ere, polemika sortu du legeak ezarri zenetik, haren ondorioz sexu delituengatik zigortutako 270 pertsonen kondenak berrikusi eta jaitsi direlako. Gobernuak azaldu du kondenak jaistea «nahi gabeko ondorioa» izan dela, eta hori konpontzeko lanetan dabilela, eragin duten «kezka sozialagatik». Podemoseko iturriek azaldu dute oraindik ez daukatela «konponbide bat», baina bide egokia aurkitzeko lanetan dabiltzala. Era berean, azaldu dute «gizartean sortu den kezka» partekatzen dutela, batez ere «zigorrak jaistea erabaki duten epaileak» daudela ikusita.
Bestalde, azaldu dute PSOEk «presioak» dituela aurreko eredura itzultzeko, eta «onespena» muinean jartzen duen Kode Penal batetik «aldentzeko». Irene Monterok gidatzen duen Berdintasun Ministerioak sustatu du erreforma, bortxa matxistari aurre egiteko era osoago baten alde. Monterok aste honetan adierazi du «bere eskuetan dagoena» egiten ari dela legea «era egokian» aplikatzeko. |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223718/txikia-iva-eta-azurmendi-garaile-binakako-sherpa-ai-txapelketan.htm | Kirola | Txikia IV.a eta Azurmendi garaile binakako Sherpa Ai txapelketan | Iazko garaipena errepikatu du Txikia IV.ak. Eneko Otañok eta Jesus Mari Mujikak amaitu duten bigarren; promozioko mailan, Julen Kañamares eta Julen Otaño gailendu dira. | Txikia IV.a eta Azurmendi garaile binakako Sherpa Ai txapelketan. Iazko garaipena errepikatu du Txikia IV.ak. Eneko Otañok eta Jesus Mari Mujikak amaitu duten bigarren; promozioko mailan, Julen Kañamares eta Julen Otaño gailendu dira. | Julen Alberdi Txikia IV.a eta Iñaki Azurmendi izan ziren indartsuenak atzo Zestoan (Gipuzkoa), Sherpa Ai binakako aizkolari txapelketan. Bikote txapeldunak 30 minutu eta 7 segundo behar izan zituen seina kana-erdiko, 60 ontzako beste seina eta 72 ontzako bi ebakitzeko.
Minutu eta erdi baino gehiagoren aldea atera zieten bigarren sailkatuei, Eneko Otañori eta Jesus Mari Mujikari. Haiek 31 minutu eta 48 segundoan amaitu zituzten lanak; 8 segundo gehiago behar izan zituzten Mikel Larrañagak eta Arkaitz Jauregik (31:56). Laugarren amaitu zuten Ugaitz Mugertzak eta Julen Larreak (32:22). Lehia estua izan zen hiru bikote horien artean.
Horrela, bigarren urtez jarraian jantzi du txapel hori Txikiak. Txapelketa jokatzen zen bigarren aldia zen aurtengoa. Iaz, Aitzol Atutxarekin irabazi zuen, eta, aurten, Azurmendirekin.
Promozioa
Promozio mailako txapelketa ere jokatu zen atzo Zestoan, hiru bikoteren artean. Haiek lau kana-erdiko eta 60 ontzako beste lau moztu behar zituzten. Horretarako, 15 minutu eta 30 segundo behar izan zituzten garaileek, Julen Kañamaresek eta Julen Otañok. Bigarren amaitu zuten Eneko Saralegik eta Asier Pellejerok (15:44), eta hirugarren Eloy Corcherok eta Aratz Mugertzak (16:02). |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223719/urpekari-bat-hilda-atera-dute-uretatik-elantxoben.htm | Gizartea | Urpekari bat hilda atera dute uretatik Elantxoben | 10:00 aldera atera dute gorpua, herritar batek abisua eman ostean. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak. | Urpekari bat hilda atera dute uretatik Elantxoben. 10:00 aldera atera dute gorpua, herritar batek abisua eman ostean. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak. | Urpekari baten gorpua topatu dute gaur Elantxoben (Bizkaia), uretan. Herritar batek eman die abisua larrialdi zerbitzuei, eta suhiltzaileek 10:00 aldera atera dute itsasotik. Orduan baieztatu dute hilda zegoela.
Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. |
2023-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/223720/95-urteko-gizon-bat-hil-da-bilbon-bere-etxeak-su-hartu-eta-gero.htm | Gizartea | 95 urteko gizon bat hil da Bilbon, bere etxeak su hartu eta gero | 02:00 aldera gertatu da ezbeharra. Gizona bizirik atera dute suhiltzaileek, baina ospitalean hil da. | 95 urteko gizon bat hil da Bilbon, bere etxeak su hartu eta gero. 02:00 aldera gertatu da ezbeharra. Gizona bizirik atera dute suhiltzaileek, baina ospitalean hil da. | Campo Volantin kaleko etxebizitza batek su hartu du bart Bilbon, eta barruan zegoen gizonezko bat hil egin da; 95 urte zituen. 02:00 inguruan hasi da sutea, eta suhiltzaileek ahal bezain pronto erreskatatu dute gizona. Bizirik atera dute handik, baina Gurutzetako ospitalean hil da.
Oraingoz, ez dute argitu zerk eragin duen sutea. Kearen ondorioz beste bi etxebizitza ere hustu dituzte, baina suak ez du kalte larririk eragin haietan. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223721/osasunak-esku-hutsik-amaitu-du-etxean.htm | Kirola | Osasunak esku hutsik amaitu du etxean | Pareko ibili ziren Osasuna eta Atletico Madril, baina bisitariak gailendu ziren atzo Sadarren. Gorritxoek gol bat baino gehiago lortzeko okasioak izan zituzten, baina hutsean geratu ziren ahaleginak. | Osasunak esku hutsik amaitu du etxean. Pareko ibili ziren Osasuna eta Atletico Madril, baina bisitariak gailendu ziren atzo Sadarren. Gorritxoek gol bat baino gehiago lortzeko okasioak izan zituzten, baina hutsean geratu ziren ahaleginak. | Hemeretzigarren jardunaldia jokatu zuten atzo gorritxoek Atletico Madrilen kontra, Sadarren. Ongi ari zen Osasuna, orain arte jokatutako azken hiru partidetan gailendu baita. Atzokoan, ordea, 1-0 galdu zuen taldeak Atletico Madrilen aurka; hark eskuratu ditu hiru puntuak. Biak ala biak ibili ziren orekatuta partidan, eta defentsa lan bikaina egin zuten bi taldeek. Lehen zatian aukera izan zuten golik sartzeko, baina 74. minutura arte itxaron behar izan zuten futbolzaleek: Saulek sartu zuen arratsaldeko gol bakarra.
Bigarren zatia hastearekin bat, hain zuzen, gorritxoek sufritu egin zuten, Griezmann gola sartzear izan zen eta. Ondoren, Osasunak izan zuen hainbatetan markagailura lehen gola gehitzeko okasiorik; erremateak eta jaurtiketak, ordea, kanpora. Aurrea hartu zien Atletico Madrilek Saulen golarekin, eta jarraian ere partida erabakita utzi ahal izan zuten: 80. eta 81. minutuetan Griezmann birritan saiatu zen golen bat sartzen. Aitor Fernandezek ez zion utzi aurrelariari baloia atera sartzen.
Horiek horrela, partidaren azken minutuetan emaitza ez zen erabat garbi. Gorritxoak behintzat berdinketa lortzen saiatu ziren. Moncayolak baloia jaurti zuen 92. minutuan, baina Atleticeko Obla atezainak ez zion utzi partida 1-1 amaitzen. Zazpigarren postuan da Osasuna ligan, 28 punturekin. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223722/porrot-egin-dute-zuri-gorriek-balaidosen.htm | Kirola | Porrot egin dute zuri-gorriek Balaidosen | Hasierako gol baliogabea zela medio, berdintsu ibili ziren bi taldeak. 70. minutuan, ordea, Iago Aspasek gola sartu zuen. Iñaki Williams ez zen izan Balaidoseko partidan. | Porrot egin dute zuri-gorriek Balaidosen. Hasierako gol baliogabea zela medio, berdintsu ibili ziren bi taldeak. 70. minutuan, ordea, Iago Aspasek gola sartu zuen. Iñaki Williams ez zen izan Balaidoseko partidan. | Balaidosen izan ziren atzo zuri-gorriak, Vigon (Espainia). Celtaren aurka jokatu zuten ligako 19. jardunaldiko partida, baina 1-0 galdu zuten. Minutu bat ere ez zuten behar izan Celtakoek: norgehiagoka hasi eta berehala, gola sartzea lortu zuten. VARak zalantza guztiak argitu zituen, eta gol hura baliogabetu, Carles Perezek eskuz jo baitzuen baloia jokaldi hartan. Dena dela, hasierako sasoi hari eutsi zioten etxekoek, partidaren lehen minutuetan Unai Simon Athleticeko atezainak aurkariek golik sartzea galarazi bazuen ere.
Segidan, bi taldeak berdintsu ibili ziren. Berenguerrek aukerak izan zituen behin baino gehiagotan golak sartzeko lehen zein bigarren zatian. Baina zutoina edo langa zirela eta, ez zuen lortu. Bi taldeen arteko norgehiagoka argi ez zela, Iago Aspasek sartu zuen arratsaldeko gol bakarra, 70. minutuan. Saiatuta ere, zuri-gorriek ezin izan zuten geratzen ziren minutuetan markagailua berdindu; 1-0 amaitu zuten. Zortzigarren postuan da Athletic, 26 punturekin.
Joko zelaian egon ez arren, zeresana eman zuen Iñaki Williamsek. Belauneko arazoen ondorioz ezin izan zuen jokatu Balaidosen. 2016tik egun arte ez du huts egin, eta 251 partida jokatu ditu jarraian ordutik. Baina, atzokoarekin, jarraian jokatu dituen partiden markagailua zeroan da. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223724/puntu-batekin-itzuli-da-reala.htm | Kirola | Puntu batekin itzuli da Reala | Bederatzi jokalari bajan edukirik ere, Real Madrilen erasoei eutsi ahal izan zieten txuri-urdinek atzoko partidan. Bigarren erdian sendo aritu zen Reala, baina berdintuta amaitu zuten. | Puntu batekin itzuli da Reala. Bederatzi jokalari bajan edukirik ere, Real Madrilen erasoei eutsi ahal izan zieten txuri-urdinek atzoko partidan. Bigarren erdian sendo aritu zen Reala, baina berdintuta amaitu zuten. | Ligako hirugarren postuan zen Reala atzoko partidaren aitzinean, eta bertan mantendu da. Real Madrilen kontra jokatu zuen atzo. Ahalik eta gehien eutsi zioten buruz burukoari, eta hala erakutsi zuen partida amaierako markagailuak: 0-0. Ligako azaroaren 9tik honako jokaldi guztietan gailendu da, baina berdinketa izan da azken partidan. Bederatzi jokalari zituen Realak min hartuta; Imanol Alguacil entrenatzailearen ahotan, egoera «penagarria». Hala eta guztiz ere, txuri-urdinak puntu batekin itzuli dira etxera.
Lehen zatian Real Madril aritu zen nagusitasunez. Makal hasi ziren bi taldeak, baina berehala hartu zuen abiadura madrilgoek. Partidaren lehen erdia amaitzear zela, gola sartzeko aukerak izan zituzten etxekoek. Bigarrenean, berriz, txuri-urdinak sendo aritu ziren. Kontraerasoez baliatu ziren aurkarien atezainarengana heltzeko, baina emaitzarik ez. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223726/nafarroak-batxilergoko-ituna-eten-die-ikasleak-sexuaren-arabera-bereizten-dituzten-ikastetxeei.htm | Gizartea | Nafarroak batxilergoko ituna eten die ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei | Hezkuntza Departamentuaren esanetan, Opus Deiren bi eskolek, Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak, «ez dituzte betetzen itunerako baldintzak» | Nafarroak batxilergoko ituna eten die ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei. Hezkuntza Departamentuaren esanetan, Opus Deiren bi eskolek, Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak, «ez dituzte betetzen itunerako baldintzak» | Irailetik aurrera, Nafarroako Gobernuak ez ditu diru publikoekin finantzatuko batxilergoko ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxe pribatuak. Gaur jakinarazi die Irabia-Izaga eta Miravalles-Redin ikastetxeei —Opus Deirenak biak ala biak— bertan behera utzi duela finantzaketa ituna, «ikasleak segregatzen dituzten heinean, ez dituztelako itunaren baldintzak betetzen». Erabaki horrek batxilergoko zikloari eragiten dio soilik. Lehen Hezkuntzan eta DBHn, segregazio mota hori bukatzeko akordio bat sinatua dute gobernuak eta ikastetxeek, lehen mailatik hasita ikasleak «era progresiboan» nahasteko. Hala, 2021-2022ko ikasturtean, maila bakarrean eskaini zituzten ikasgela mistoak; aurten, berriz, bitan: LHko 1. eta 2. mailetan, hain zuzen. Hezkuntza Departamentuak 2026-2027ko ikasturtea jarria du epemugatzat ikastetxe horietan sexu bereizketa erabat bukatzeko.
Batxilergoan, baina, ez dago konpromisoak mailaka betetzeko aukerarik, ez baita derrigorrezko etapa bat. Ituna ere ezin da luzatu: LOMLOE Espainiako hezkuntza legea indarrean sartu zenetik, ikastetxeek ezin dute bereizketarik ezarri batxilergoko ikasleen artean.
Ituna eteteko prozesuak luze jo du: irailean, bi ikastetxe horiek legea urratzen ari zirela frogatutzat jo arren, alegazioak aurkezteko epea zabaldu zuen Hezkuntza Departamentuak. Opuseko bi zentroek hainbat alegazio aurkeztu zituzten, eta, gobernuak jakinarazi duenez, atzera bota dituzte denak. Hala ere, finantzaketa publikoa ez dute berehalakoan etengo: 2023ko abuztuaren 31tik aurrera utziko dute bertan behera, departamentuak ohar bidez argudiatu duenez, «2022-2023ko ikasturteko ikasleei kalterik ez eragiteko».
Lau hilabeteko prozesua
Iazko irailean, Hezkuntza Departamentuko ikuskaritza zerbitzuak salatu zuen Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga itunpeko zentroak ez zirela LOMLOE legea betetzen ari «Batxilergoari dagokionez». Izan ere, Espainiako hezkuntza legean ezarria dago ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeek ezin dutela diru publikorik jaso. 2020ko abenduan onartu zen araua, baina, praktikan, ez da ezer aldatu orain arte, eta Nafarroako bi eskola segregatzaileei ituna berritu diete urtero.
Lehen Hezkuntzan sexu bereizkeria «era mailakatuan» bukatzeko hitzarmena sinatu zuten gobernuak eta ikastetxe horietako zuzendaritzek, finantzaketa ituna berritzeko baldintza gisara. Batxilergoan, baina, egoera ezberdina da. Hezkuntza Departamentuak uste du ziklo horretan hezkuntza mistoa eskaini beharko litzatekeela ikastetxe guztietan, salbuespenik gabe. Ikuskaritza zerbitzuak ebatzi zuen gaur egun ez dela halakorik gertatzen Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxe pribatuetan, eta hori «ituna bertan behera uzteko motibo» dela ebatzi du Hezkuntza Departamentuak.
Erabakiari babesa
Oro har, alderdi politikoek bat egin dute Nafarroako Gobernuaren erabakiarekin; Navarra Suma soilik agertu da kritiko. Carlos Perez-Nievas parlamentariak esan du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak oraindik ez duela erabakirik hartu halako itunen inguruan, eta nabamendu du zenbait sententziatan legezkoak direla ebatzi dutela. Gainera, haren hitzetan, Nafarroan arazorik eman ez duen hezkuntza eredu bat da. Hortaz: «Kontu politikoa da bereziki, inposizio bat».
EH Bilduko parlamentari Adolfo Araizek, berriz, gogoratu du joan den astean galdetu zutela auziaz eta orain iritsi dela erabakia: «Gobernuak ez zeukan itun hauek amaitzea beste aukerarik». Dena dela, luzamendutan aritu izana egotzi dio, ez duelako ikasturte honetan eraginik izango. Geroa Baiko bozeramaile Uxue Barkosek ziurtatu du erabakiak bat egiten duela bere alderdiak defendatu izan duenarekin, «legezkotasuna betetzearekin». Gaineratu du bi eskolek ez dutela legezkotasun hori errespetatu. PSNren Nafarroako Parlamentuko bozeramaile Ramon Alzorrizek positibotzat jo du berria: «30 urteren ostean, amaitu dira sexuaren arabera segregatzen duten ikastetxeen itunak». |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223727/apirilaren-27tik-30era-itzuliko-da-udaberriko-sormene.htm | Kultura | Apirilaren 27tik 30era itzuliko da Udaberriko Sormene | Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu aurten ere Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia). | Apirilaren 27tik 30era itzuliko da Udaberriko Sormene. Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu aurten ere Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia). | Aurreko aldietako arrakasta ikusita, laugarrenez egingo dute aurten Sormene jaialdia, Galdakaon (Bizkaia). Apirilaren 27tik 30era bitartean, dantza, musika, antzerkia eta beste hainbat alor uztartuko ditu ekitaldiak, eta, beste behin, transmisioa izango da ardatz nagusia.
Joan den urtarrilaren 25ean egin zuen lehen bilera Sormeneko talde eragileak. Galdakaoko Udala eta Dijitalidadea enpresa dira ekimenaren arduradun nagusiak, baina, antolakuntza talde teknikoak ez ezik, herritarrek osatutako talde batek ere diseinatzen du programa urtero. Data zehaztu ondoren, ekitaldiak antolatzen hasiko dira orain.
Errotzen hasia den proiektu bat da Sormene. Berez, euskal kulturari beste plaza bat zabaltzeko asmoz jarri zuen abian jaialdia Galdakaoko Udalak 2020an, baina iraupen gogoa nabaria da antolatzaileen artean. Aurten ere, bi agerraldi egingo dituzte: udaberrian bata, eta udazkenean bestea. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223728/nafarroako-gobernuak-kontzertazioa-kenduko-die-bi-ikastetxe-segregatzaileri.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak kontzertazioa kenduko die bi ikastetxe segregatzaileri | Iruñeko Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxe erlijiosoek LOMLOE legea urratzen dutela azaldu du, ikasleak sexuaren arabera banatzeagatik. Batxilergorako finantzazioa kenduko die, 2023-2024 ikasturtean. | Nafarroako Gobernuak kontzertazioa kenduko die bi ikastetxe segregatzaileri. Iruñeko Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxe erlijiosoek LOMLOE legea urratzen dutela azaldu du, ikasleak sexuaren arabera banatzeagatik. Batxilergorako finantzazioa kenduko die, 2023-2024 ikasturtean. | Ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten bi ikastetxe erlijiosoren ituna etengo du Nafarroako Hezkuntza Departamentuak, ohar bidez jakinarazi duenez. Iruñeko Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga dira bi ikastetxe horiek. Batxilergoan ikasleak sexuaren arabera bereizita izateagatik hartu du erabakia gobernuak, horrek LOMLOE legea urratzen duela argudiatuta. Datorren kurtso hasieran indargabetuko dute ituna, "arrazoi pedagogikoengatik"; alegia, "ikasleei ez diezaien eragin", Hezkuntza Departamentuak argudiatu duenez.
Izan ere, Espainiako hezkuntza legean ezarria dago ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeek ezin dutela diru publikorik jaso. 2020ko abenduan onartu zen araua, baina, praktikan, ez da ezer aldatu: Nafarroako bi eskola segregatzaileei ituna berritu diete urtero. Irailean, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilaria prest agertu zen ituna bertan behera uzteko, baina, hala ere, hori egin aurretik «prozedura administratibo argi bat adostu» behar zela esan zuen, eta, tarte horretan, ikastetxeek aukera izango zutela alegazioak aurkezteko. Bada, amaitu da epe hori, eta Hezkuntza Departamentuak ez ditu onartu errekurtsoak.
Iazko kurtsoan, Nafarroako Gobernuak eta bi ikastetxeok luzatu egin zuten kontzertazioa. Sexu bereizketa "era mailakatuan" bukatzeko konpromisoa ezarri zuen baldintza gisara gobernuak, eta 2026-2027 ikasturterako sexu bereizketa erabat bukatuta izatea. Batxilergoan, ordea, ezin da neurri hori hartu, Hezkuntza Departamentuak azaldu duenez. Izan ere, horretarako 18/2001 Foru Legean oinarritu ziren, baina lege horrek kontzertazioa derrigorrezko hezkuntzan luzatzea soilik baimentzen du. Gainera, Hezkuntza Departamentuak ikasturte honen hasieran egiaztatu zuen ikastetxeok ez zirela ari adostutakoa betetzen, eta jarraitzen zutela Batxilergoan ikasleak bereizten.
Alde judiziala ere badu auziak: azaroan, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak adierazi zuen sexu bereizketa egiten duten ikastetxeei finantzaketa publikoa kentzea "inkonstituzionala" izan litekeela, ikastetxe horiek "diskriminatu" egingo liratekeelakoan. Argudio horrekin, auzitegiak eten egin zuen auzibidea, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak auziari buruz ebatzi bitartean. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223729/miren-nogales-izango-da-herri-txiki-infernu-handi-saioko-aurkezle-berria.htm | Bizigiro | Miren Nogales izango da 'Herri txiki, infernu handi' saioko aurkezle berria | Igandean hasiko da ETB1 'Herri txiki, infernu handi' saioaren bederatzigarren denboraldia ematen. Nogalesen estreinaldia Belauntzan izango da (Gipuzkoa). | Miren Nogales izango da 'Herri txiki, infernu handi' saioko aurkezle berria. Igandean hasiko da ETB1 'Herri txiki, infernu handi' saioaren bederatzigarren denboraldia ematen. Nogalesen estreinaldia Belauntzan izango da (Gipuzkoa). | Los Angelesko (AEBak) muino batean esan zuen agur atzo gauean Zuhaitz Gurrutxagak Herri txiki, Amerika handi programaren azken atalaren bukaeran. Pentsakor gelditu zen Mikel Pagadi, eta hara non, emakume gazte bat agertu zen. Hasi ziren solasean, eta Pagadik berehala egin zion proposamena Herri txiki, infernu handi aurkezteko. Miren Nogales (Zestoa, Gipuzkoa, 1991) izango da saio horretako aurkezle berria. Igande honetatik aurrera emango du ETB1ek bederatzigarren denboraldia.
Nogales aktorea da. Arte Dramatikoak ikasi zituen, Madrilen. Hiri horretan, askotariko lanak egin zituen, antzerkiarekin batera. Herri txiki, infernu handi ikustea gogoko izaten zuen. «Plana izaten zen aje pixka batekin burrito batzuk afaltzea, Herri txiki ikusi bitartean».
Hautaprobetara aurkeztu zenean, «jolas baten moduan» hartu zuen Nogalesek. «Ez nekien ondo zertan sartzen ari nintzen, baina ilusioa banuen». Proba Astigarragan (Gipuzkoa) egin zuen, Rambo ezizena duen gizon batekin eta haren familiarekin. «Primeran pasatu nuen. Gero, Zestoako taberna batean nintzen lagun batekin zerbait hartzen, eta dei bat jaso nuen. Etxera joan eta saiorako hartu nindutela jakitean, oihuka hasi nintzen. Ama eta biok pasilloan builaka aritu ginen, Operación Triunfo saioan kantari bat hautatzen dutenean bezala».
Belauntzan (Gipuzkoa) ibiliko da denboraldiko lehen atalean Nogales, Pagadirekin batera. «Lehen grabaketak espero baino hobeto joan dira. Nire gorabehera emozionalekin ibili naiz; presio handia da Gurrutxaga bezalako aurkezle bat ordezkatzea, hain maitatua dena...». Baina aurkezle berria pozik dago lantaldearekin. «Pilo bat ari zaizkit laguntzen».
Orain arte zailena zer egiten ari zaion galdetuta, zera erantzun du Nogalesek: «Neure burua hor ikustea. Orain arte, grabatzen aritu naiz, baina ez dut neure burua ikusi. Zaila egiten zait sinestea baietz, hasi naizela horretan». Zailtasunak badaudela aitortu du: «Erritmoa hartu behar da, umorea egiten ari gara; elkarrizketak umorez egitea ez da erraza. Etxetik errazago ikusten da».
Nogalesek beste umore mota bat egin izan du. Madrilen hainbat antzezlanetan aritu zen. Euskal Herrian, Pikuak websailean parte hartu zuen. «Gidoi bat duen komedia egin dut orain arte, baina orain adin desberdinetako elkarrizketak egitea beste kontu bat da. Zuk ere barregarria izan behar duzu elkarrizketatan, eta kostatzen ari zait». Hala ere, aitortu du lantaldekoak «izugarrizko pazientzia» izaten ari direla berarekin. «Gonbidatuek ere ulertzen naute. Esaten diet: ‘Ni berria naiz’ [barrez hasi da]».
Gurrutxagak zortzi urte egin ditu aurkezle saioan, 2015eko urtarriletik atzo gauera arte. Nogalesek ere nahiko luke luzaroan saioan aritu. «Orain arte bezala bada, bai, behintzat. Nire etapa berriaren hasiera da hau. Lan oso polita da. Jendeak gustura hartzen du gu haien herrira joatea».
Sebastian Lizaso bertsolariarekin ere ondo ari da konpontzen Nogales. «Ez dakit harekin batera bertsotan arituko nintzatekeen, baina Sebastianek idatzitako bertso bat gustura kantatuko nuke. Hori egingo dugu, noizbait». Ostegun gauetan grabatzen dute oholtza gaineko emanaldia herri bakoitzean. «Esker onekoa izaten da gau hori. Primeran pasatzen dugu; barre asko egiten dut».
Bederatzigarren sasoia Igandean hasiko da, beraz, Herri txiki, infernu handi-ren bederatzigarren denboraldia. Eta Pagadi ere «pozik» dago. «Nogalesek asko balio du; ondo egokitu da, eta tonu polita hartzen ari da». Aurkezle beteranoaren arabera, beldurrez ere iritsi da Zestoako aktorea. «Normala da: ni ere beldurrez hasiko nintzateke. Baina dohaina badu, eta oso azkarra da. Espero dut jendeari gustatzea».
Pagadirentzat, bestalde, AEBetako esperientzia ederra izan da, eta gustura joango litzateke diasporako beste euskaldun batzuk ezagutzera. «Argentinara edo Hong Kongera joango nintzateke, baina aurrekontua baldin badago, noski». Bere burua indarrez ikusten du beste zortzi urte saioan egiteko: «Indarrez, bai, behintzat. Lan gogorra da, baina esker onekoa. Aitona-amonen maitasuna sari ona izaten da». Euskaraz ez dakien jendeak ere agurtzen duela sentitu du. «Eta ilusioa egiten du. Ojo al kristo! ere komentatzen digute». |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223730/inflazioak-58ra-egin-du-gora-urtarrilean.htm | Ekonomia | Inflazioak %5,8ra egin du gora urtarrilean | Erregaiak garestitu izanak handitu du batez ere inflazioa, nahiz eta oinarrizko elikagaien prezioek behera egin duten, BEZaren jaitsieragatik. | Inflazioak %5,8ra egin du gora urtarrilean. Erregaiak garestitu izanak handitu du batez ere inflazioa, nahiz eta oinarrizko elikagaien prezioek behera egin duten, BEZaren jaitsieragatik. | Urte hasierarekin, kontsumorako prezioen indizeak 0,1 puntu egin du gora Espainian, eta %5,8ra iritsi da. INE Espainiako Estatistika Institutuak KPIaren datu aurreratua ematen du hilabete bakoitzaren amaieran, eta, azken hilabeteetako jaitsieraren ostean, gora egin dute berriro prezioek.
Bestalde, azpiko KPIa ere %7,5era igo da; 1986tik altuena. Elikagaien eta energia produktuen prezioak kontuan hartu gabe kalkulatzen da adierazle hori; izan ere, prezio aldakorrenak dituzten erosgaiak dira, eta KPIa horiek kontuan hartu gabe kalkulatzeak luzera begirako joera egonkorragoa erakusten du.
Azken bost hilabeteetan, behera egin du KPIak, baina urtea hastearekin batera gora egin du berriro. 2021 amaieran eta 2022 hasieran erregaien prezioak asko handitu ziren, eta horri aurre egiteko Espainiako Gobernuak litroko 20 zentimoko deskontua ezarri zuen, abenduaren 31ra arte. Ordutik, garraiolariek dute bakarrik deskontua, eta autoaren depositoa betetzea garestitu izanak eragin du batez ere inflazioa igotzea, INEren arabera.
Hala ere, elikagaien prezioek behera egin dute azken hilabetean, Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagaiei BEZa kendu baitie, eta olioari eta pastari %10etik %5era jaitsi die. Hilabete hasieratik hona prezioak ez dira asko aldatu; platanoak, oliba olioa eta ekilore olioa, adibidez, merkeago daude orain.
Irailetik abendura, behera egin du KPIak Hego Euskal Herrian: irailean %6,4tik %6,6ra egin zuen gora, baina urrian %6,4ra itzuli zen. Azaroan %6,2ra jaitsi zen, eta abenduan, berriz, %5,6ra. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223731/bozak-aurten-egiteko-boluartek-konstituzioa-erreformatzea-planteatuko-du.htm | Mundua | Bozak aurten egiteko, Boluartek konstituzioa erreformatzea planteatuko du | Kongresuak ez badu onartzen hauteskundeak aurten egitea, presidentearen lege proiektuetako baten helburua da urriko bigarren iganderako antolatzea. | Bozak aurten egiteko, Boluartek konstituzioa erreformatzea planteatuko du. Kongresuak ez badu onartzen hauteskundeak aurten egitea, presidentearen lege proiektuetako baten helburua da urriko bigarren iganderako antolatzea. | Hauteskundeak aurreratu eta aurten egitea ari dira exijitzen duela zenbait astetatik Perun protestan ari direnak. Joan den ostiralean horri buruz eztabaidatu zuten Kongresuan, baina ganberak baztertu egin zuen. Gaur berriro eztabaidatu dute, baina Kongresuaren gehiengoak erabaki du eztabaida atzeratzea. Dina Boluarte herrialdeko presidenteak adierazi du Kongresuaren esku dagoela erabaki hori hartzea, baina, jakinarazi duenez, diputatuak berriro aurka agertzen badira, gobernuak konstituzioa erreformatzeko bi lege proposamen aurkeztuko ditu ganberan «urgentziazko tramitazioa» erabiliz, helburu izango dutenak hauteskundeak 2023an egitea. Krisi politiko eta sozial betean dago herrialdea.
Telebista bidez plazaratutako mezu batean eman du Boluartek bere asmoen berri, gaur goizaldean —igande gaua Perun—. Gogoratu du indarkeriak herrialdea hartu duela azkeneko hilabetean, eta mobilizatuen asmoa dela «kaosa» eragitea eta perutarren artean «gorrotoa» hedatzea. Pedro Castillo aurreko presidentea atxilotua eta kargugabetua izan ondoren hasi ziren protestak, joan den abenduaren hasieran, eta orduz geroztik 65 pertsona hil dira mobilizazioetan; azkenekoa larunbatean, Lima hiriburuan. Manifestariek eskatzen dute Boluartek karguari uko egiteko, Kongresua desegiteko, eta prozesu konstituziogile batera deitzeko.
Planteatzekoak diren lege proposamenei dagokienez, Boluartek zehaztu du horietako baten helburua izango dela «hutsik egin gabe» aurtengo urriko bigarren iganderako deitzea hauteskundeetara. Beharrezkoa balitz, bigarren itzulia abenduan egingo lukete. Aintzat hartu behar da bozak 2024ko apirilera aurreratzeko lege proiektu bat onartu zuela Peruko Kongresuak abenduaren 20an. Berez, 2026ra arte goberna dezake Boluartek, orduan amaitzen baitzen Castillok 2021eko uztailean hasitako agintaldia. Baina presidenteak bere posizioa legitimatu nahi du. «Proposamen honek erantzuna ematen dio herrialdeko ordezkaritza politikoaren legitimitate demokratikoa hobetzeko dagoen ezinbesteko beharrari», argitu du. «Egoera horrek ahalbidetuko luke herritarrek instituzionalki bideratu ahal izatea beren eskaerak, ez indarkeriaren bidez».
Bigarren lege proiektuak, bestalde, asmo bat dauka: «Konstituzioaren erreformaren debatea trenkatzea». Izan ere, ezkerreko diputatuen eskaeretako bat da prozesu konstituziogile bat martxan jartzea. Manifestariek ere hori nahi dute, hain zuzen. Boluartek proposatuko du hurrengo hauteskundeen ondoren Kongresuak eskatzea Konstituzioaren Batzordeari 1993ko testua «guztiz» berritu dezala. Hori gauzatzeko bide orriaren arrasto batzuk ere eman ditu: «Peruko Konstituzio historikoa» kontuan hartuta egingo lukete prozesua, eta, ganberan testua onartua izan ondoren, erreferendum bat antolatuko lukete, «herriak onartzen duen ala ez erabaki dezan». Gaineratu du pertsona eta instituzio guztiek ekarpenak egin ahal izango lizkioketela testuari.
Arartekoaren eskaera
Boluartek mezu hori plazaratu baino ordu batzuk lehenago, ohar bat kaleratu zuen Peruko Arartekoak, eta eskatu die gobernuari eta Kongresuari aldatu dezatela herrialdeak azkeneko asteetan hartu duen «norabide tragikoa». Gainera, «jendea hiltzen uztea» egotzi die. Arartekoaren arabera, gobernuak eta Kongresuak hori eragozteko gaitasuna dute. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223732/zubietako-erraustegiko-kutsaduraren-auzian-delitua-egin-duten-ikertzen-hasi-da-epaitegi-bat.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiko kutsaduraren auzian delitua egin duten ikertzen hasi da epaitegi bat | GuraSOSek ohar baten bidez jakinarazi duenez, fiskaltzaren idatzi bat aintzat hartu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak zigor diligentziak hasteko. | Zubietako erraustegiko kutsaduraren auzian delitua egin duten ikertzen hasi da epaitegi bat. GuraSOSek ohar baten bidez jakinarazi duenez, fiskaltzaren idatzi bat aintzat hartu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak zigor diligentziak hasteko. | Ingurumen Fiskaltzak eskatuta, Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak aurretiazko eginbideak hasi ditu ikertzeko ea Zubietako erraustegiaren inguruko lurrak eta urak kutsatuta ingurumenaren aurkako delitu bat egin duten edo ez. Fiskaltzak aurkeztu dion idatziaren arabera, Zubietako erraustegiko arduradunak «eraginkortasunik gabe» eta «kontrolik gabe» jokatzen ari dira osasunaren eta ekosistemaren aurkako arriskuen aurrean.
Betiere GuraSOSek informatu duenez, erraustegiaren inguruan topatutako kutsatzaileak arrisku bat dira, fiskalaren ustez, «pertsonen osasunarentzat eta ekosistemen orekarentzat». Halaber, fiskalak uste du badirela aztarna batzuk erakusten dutenak Zubietako erraustegiaren arduradunek ez dutela kontrolatzen kutsadura. «Nahiz eta arriskuaren berri izan, ez zen azterketa sakonik egin lehenbailehen lehengoratzeko».
GuraSOSek 2022ko uztailaren erdialdera salatu zuen «biziki larria» zela erraustegiaren inguruko uretako kutsadura, bai eta inguruko lurretakoa ere. Hain zuzen ere, metal astunen, dioxinaren eta furanoaren aztarnak atzeman zituzten haietan. GuraSOSen arabera, Gipuzkoako foru agintariak eta Jaurlaritzakoak kutsadura horren jakitun zeuden, duela bi urtetik. Izan ere, esku artean zituzten hori baieztatzen zuten txosten teknikoa, Idom ingeniaritzak eta SGS kontrol unitateak egindakoak, esate baterako. Hala ere, GHK-k ukatu egin zuen hori, harik eta 2022ko azaroaren 3an GHK-ren batzarrean aitortu zuen arte bazela erraustegian «iragazi lixibiatuen gertakari bat, ingurumenean eraginik ez duena». Hain zuzen ere, kutsadura horrekin lotutakoak dira orain abian jarri dituzten aurretiazko eginbideak.
Hirugarren ikerketa
Orain hasi duten zigor prozedura honekin, hiru dira jadanik Zubietako erraustegiarekin lotuta abian diren ikerketak.
Haietako beste bat Arkaitzerreka errekastoan eragindako amoniako isuriarekin lotuta dago, eta Guardia Zibilaren ingurumen unitateak egindako ikerketan oinarrituta dago. Hirugarrenak, berriz, zerikusia dauka Zubietako erraustegian baimenik gabe egin zuten drainatze tutuarekin. Kasu horretan, erraustegia ikuskatu zuen Jaurlaritzako Ingurumen teknikariaren jarduna ikertzen ari dira. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223733/eh-bilduk-jardunaldi-munizipalistak-egingo-ditu-otsailaren-11n.htm | Politika | EH Bilduk jardunaldi munizipalistak egingo ditu otsailaren 11n | Bost erronkaren inguruan ariko dira, eta indar subiranistak saio horrekin abiatuko du udal hauteskundeetako kanpaina. | EH Bilduk jardunaldi munizipalistak egingo ditu otsailaren 11n. Bost erronkaren inguruan ariko dira, eta indar subiranistak saio horrekin abiatuko du udal hauteskundeetako kanpaina. | EH Bilduk bere lehen konferentzia munizipalista egin zuen iazko maiatzean, eta otsailaren 11n gisa horretako bigarren saioa egingo du, Donostiako Tabakaleran. Onintze Oleaga EH Bilduko Udalgintza arduradunak azaldu duenez, helburu nagusia izango da «mugimendu munizipalistaren programa definitzea»; alegia, hurrengo legealdian «herri erronka estrategikoei aurre egiteko udalgintza egitasmo gakoak zeintzuk diren aztertzea eta egungo ereduarekin talka egiten duen politika egiteko modu berrietan sakontzea».
Oleagak nabarmendu du EH Bilduk «udalerri jasangarri eta bizigarrien alde» egiten duela, «herritarren hitza eta erabakia erdigunean jarriz, herritarren bizitza hobetzea helburu duten proposamen modernoak eta efizienteak garatuz». Orain, jardunaldien bidez, orain arte garatutako esperientzia guztiak komunean jarri nahi dituzte, koalizio subiranistaren «udalgintza prozesuaren oinarriak sendotu eta etorkizunera begirako estrategia bat adosteko».
Testuinguru horretan, bost erronka identifikatu dituzte datorren legealdirako, jardunaldietan landu asmo dituztenak: klima larrialdia, zaintza, berdintasuna, erronka demokratikoa, eta euskalduntzea eta euskal kulturaren transmisioa.
Unai Urruzuno EH Bilduko bozeramaileak azaldu du jardunaldien bitartez indar subiranistak hasitzat emango duela maiatzeko udal hauteskundeetako kanpaina: «Datozen hauteskundeek gure egitasmoak sendotu eta herri honen eraikuntzan aurrerapauso bat emateko balio behar digute». |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223734/nissanek-eta-renaultek-euren-arteko-aliantza-berritu-dute.htm | Ekonomia | Nissanek eta Renaultek euren arteko aliantza berritu dute | Akordioan jasotakoaren arabera, aurrerantzean Nissanen kapitalaren %15 izango du Renaultek. Orain arte, horren %43 zuen. | Nissanek eta Renaultek euren arteko aliantza berritu dute. Akordioan jasotakoaren arabera, aurrerantzean Nissanen kapitalaren %15 izango du Renaultek. Orain arte, horren %43 zuen. | Zenbait tirabiraren ostean, akordiora heldu dira gaur Renault eta Nissan enpresak. Orain arte Japoniako konpainiaren kapitalaren %43 zuen Renaultek; baina, aurrerantzean, kapitalaren %15 izango du.
Akordioarekin pauso bat eman dute «gobernantza orekatu» baterantz, Nissanek prentsa oharrean adierazi duenaren arabera. Bada, orain bi enpresek izango dute bestearen kapitalaren %15. «Efizientzia operatiboa sustatzeko akzio partaidetza»; horrela definitu dute aldaketa. Horiek hala, Renaultek akzioen %28 galduko ditu. Baina onura ekonomikoak jasoko ditu akzio horiek guztiak saldu arte.
Batak bestearen enpresan duen partaidetzan egindako aldaketaz gain, beste erabaki batzuk ere hartu dituzte akordioan. Bien arteko lankidetza sustatuko dute auto elektrikoen ekoizpenean, eta euren salmentak sustatuko dituzte Europan, Indian eta Hego Amerikan. Are, Nissanek Amperen inbertituko du, hots, Renaultek ateratako auto elektrikoen dibisio berrian.
Dena den, akordioa ez da behin betikoa izango Renault, Nissan eta Mitsubishi —azken hori 2016an gehitu zen aliantzara— enpresetako administrazio kontseiluetako kideek onartu arte.
Gaur argitaratutako prentsa oharrean, Nissanek adierazi du akordioa «bilera eta elkarrizketa konstruktibo askoren ostean iritsitako emaitza» dela, eta «lorpen historikotzat» jo du. Duela bi hamarkada batu ziren Nissan eta Renault, 1999an. Garai hartan, Renaultek 3,5 milioi euro inguru inbertitu zituen Nissanen, eta horrek Frantziako enpresaren %15 erosi zuen. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223735/soldatak-igotzea-lan-karga-arintzea-eta-sare-publikoan-aritzeko-osagarriak-izatea-eskaini-die-osasunbideak-medikuei.htm | Gizartea | Soldatak igotzea, lan karga arintzea eta sare publikoan aritzeko osagarriak izatea eskaini die Osasunbideak medikuei | Osasun Departamentuaren azken eskaintzaren arabera, esklusibotasuna kenduta ere sendagileak ezinen dira sare publikoan eta pribatuan aldi berean jardun | Soldatak igotzea, lan karga arintzea eta sare publikoan aritzeko osagarriak izatea eskaini die Osasunbideak medikuei. Osasun Departamentuaren azken eskaintzaren arabera, esklusibotasuna kenduta ere sendagileak ezinen dira sare publikoan eta pribatuan aldi berean jardun | «Asmo handikoa», «sendoa», «aurrekontuetan eragin handia izanen duena»... Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak beste eskaintza bat egin die otsailaren 1ean greba mugagabea hastekoak diren medikuei. Osasun Departamentuko zuzendari nagusi Carlos Artundok, Osasunbideko zuzendari kudeatzaile Gregorio Atxutegik eta erakundeko profesionalen zuzendari Pedro Ardaizek agerraldia egin dute gaur eguerdian, Nafarroako Sindikatu Medikoari helarazi dioten azken proposamenaren berri emateko.
Hiru ardatz ditu eskaintzak: soldatak igotzea —bai soldata oinarria, bai aparteko orduak—, lan karga arintzea eta esklusibitatea kentzea, baina «sare publikoan eta pribatuan aritzeko bateraezintasuna» ezarrita. «Badakigu Nafarroako medikuak desabantailan direla beste erkidego batzuetako profesionalekin alderatuta. Medikuak baliabide eskasa dira, ezinbestekoak eta formakuntza luzea behar dutenak. Horregatik, ezin gara atzean gelditu. Nafarroak lehiakor izan behar du mediku gazteak erakartzeko garaian», azaldu du Artundok.
Proposamenaren gakoak
SOLDATA OINARRIA: Medikuen oinarrizko soldata igotzeko konpromisoa hartu du Osasunbideak. Ospitaleetako medikuen igoera hilean 406 eurokoa izanen da. Lehen arretako medikuena, berriz, 389 eurokoa.
GUARDIAK: Medikuek legez egin behar dituzten aparteko orduak dira guardiak —ez dira hautazkoak—, eta horien konpentsazio ekonomikoa hobetzea proposatu dute Osasunbideko buruek: %10eko igoera.
LAN KARGAK MURRIZTEA: Sendagileek pairatzen duten lan gainkarga arintzeko, gehienezko paziente kopurua murriztuko dute: egunean 32 gehienez, eta paziente bakoitzari 12 minutuko kontsulta bermatuta.
ESKLUSIBOTASUNA: Jardun esklusiboaren betekizuna kentzea onartu du Osasunbideak, baina «bateraezintasunari» buruzko klausula bat gehituta: sendagileei aukera emanen zaie lanetik kanpo beste jarduera profesional batzuk egiteko, soilik sare publikoan duten espezialitatearekin zerikusirik ez badute: kontsulta pribatua jarri nahi dutenek uko egin beharko diote esklusibotasun sariari. Zerbitzuburuak eta zuzendariak ezinen dira sare publikoan eta pribatuan aldi berean jardun.
Elkarretaratzea, bihar
Nafarroako Sindikatu Medikoak agerraldia egin du gaur, otsailaren 1etik aurrera egitekoa den greba mugagabearen eta Nafarroako Gobernuarekin zabalik duen negoziazio prozesuaren berri emateko. Zehazki, sendagileen «lan gainkarga» izan dute hizpide, sindikatu kontserbadorearen irudiko arazo hori konpontzea «ezinbestekoa» baita greba bertan behera uzteko. Are: lan ikuskaritzako zerbitzuan salaketa aurkeztu dute gainkarga horregatik. Sindikatuko idazkari nagusi Alberto Perezek salatu du Nafarroako Osasun Departamentuak orain arte helarazi dizkien proposamenak ez direla «ez berehalakoak, ezta nahikoak ere».
Sindikatu Medikoak jakinarazi du, gainera, bihar 18:00etan elkarretaratzea eginen dutela Iruñeko Sarasate pasealekuan, lan gainkarga salatzeko: «Medikuen eskasiaren ondorioz, osasun zentroetako lanak gainezka egiten du sarritan, eta lankide askok arratsaldez ere gelditu behar dute ia egunero, eta gainkarga horrekin ere, ezin dira pazienteen beharrak bete».
Biharko protestarekin, sindikatuak nahi du «gobernuak kontzientzia hartzea auzi honen gainean, bai egungo gobernuak, bai hurrengoak». Zehazki, beharrak «langile kopuruari eta aurrekontuari» dagozkiela gaineratu dute: «Ezinbestekoa da lantalde eta prestazio maila egokia berreskuratzea». |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223736/odon-elorzak-dimisioa-eman-du-diputatu-gisa.htm | Politika | Odon Elorzak dimisioa eman du diputatu gisa | Donostiako alkate ohiak aitortu du PSOEko zuzendaritzarekin «desadostasunak» saihesteko hartu duela erabakia. 11 urte egin ditu Espainiako Kongresuan. | Odon Elorzak dimisioa eman du diputatu gisa. Donostiako alkate ohiak aitortu du PSOEko zuzendaritzarekin «desadostasunak» saihesteko hartu duela erabakia. 11 urte egin ditu Espainiako Kongresuan. | Odon Elorza PSE-EEko diputatuak dimisioa aurkeztu du, bere alderdiko zuzendaritzarekin «desadostasunik» ez izateko: «Nire ideiak jada ez dira erabilgarriak talde parlamentarioan». Maria Luisa Garcia Gurrutxagak ordezkatuko du karguan.
Espainiako Kongresuan 11 urte egin ditu Elorzak. Hogei urtez izan zen Donostiako alkate, eta 2011ko udal hauteskundeetan galdu zuen alkatetza. Urte hartatik zegoen Espainiako Kongresuan, Gipuzkoako diputatu gisa. Gaur, bere talde parlamentarioko kideei bidalitako gutun baten bidez eman du dimisioa aurkezteko erabakiaren berri. Elorzak nabarmendu du bere pausoa alderdiarekiko «leialtasun» ariketa bat dela, eta babesa azaldu dio «ezkerreko koalizioko gobernuari» eskuinaren aurrean.
Elorzak behin baino gehiagotan hautsi du PSOEk emandako boto irizpidea kongresuan; esaterako, 2021eko azaroan, ez zuen babestu Enrique Arnaldo Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko magistratuaren izendapena. PSOEk bere araudian horrelako kasuetarako jasoa duen zigorrik handiena jarri zion: 600 euroko isuna.
Gainera, joan den udazkenean ere albiste izan zen Elorza, ezustean, bere burua Donostiako alkatetzarako hautagai gisa aurkeztuta PSE-EEren primarioetan. Kritiko azaldu zen EAJk eta PSE-EEk osatutako udal gobernuarekin; «batzuen autokonplazentziak» eta «besteen zalantzak» kezkatzen dutela esan zuen, eta azpimarratu Donostiak «lidergoa» behar duela. Primarioak Marisol Garmendiak irabazi zituen, militanteen botoen %66 eskuratuta, baina Elorzak adierazi zuen botoa «bideratzeko eta mediatizatzeko» estrategia bat egon zela, alderdiaren estatutuen kontrakoa dena, eta salaketa jarri zuen berme batzordean.
Dimisioa aurkeztuta, Gipuzkoako PSE-EEk eskerrak eman dizkio Elorzari bere jardun politiko eta instituzionalarengatik.
Haren ordezkoa, Garcia Gurrutxaga, Eskola Kontseiluko presidente ohia da, eta Donostiako Udalean zinegotzi izana. Otsailaren 7ko osoko bilkuran hartuko du diputatu akta. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223737/lehen-aldiz-liga-bakarra-osatuko-dute-iparraldeko-eta-hegoaldeko-txapelketa-nagusiek.htm | Kirola | Lehen aldiz, liga bakarra osatuko dute Iparraldeko eta Hegoaldeko txapelketa nagusiek | Gernikako, Donibane Lohizuneko, Miarritzeko eta Paueko txapelketak batuko ditu Jai Alai Liga berriak. Antolatzaileen arabera, zesta-puntak «pauso historikoa» eman du, eta «mugarri» izango da aro berri honetan. | Lehen aldiz, liga bakarra osatuko dute Iparraldeko eta Hegoaldeko txapelketa nagusiek. Gernikako, Donibane Lohizuneko, Miarritzeko eta Paueko txapelketak batuko ditu Jai Alai Liga berriak. Antolatzaileen arabera, zesta-puntak «pauso historikoa» eman du, eta «mugarri» izango da aro berri honetan. | Lehen aldiz, liga bakarra osatuko dute Iparraldeko eta Hegoaldeko txapelketa nagusiek. Jai Alai Liga izena izango du, eta lau txapelketek osatuko dute: Gernikako (Bizkaia) Winter Seriesek, Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Nazioarteko Torneoak, Miarritzeko (Lapurdi) Urrezko Xisterak eta Paueko Kopak (Okzitania).
Gaur aurkeztu dute, Gernika-Lumon. Antolatzaileen arabera, zesta-puntak «pauso historikoa» eman du, eta «mugarri» izango da aro berri honetan. «Orain arte, kirola zatituta egon da. Batetik, Iparraldeko frontoi eta txapelketa prestigiotsuak jokatu dira, eta, bestetik, Hegoaldekoak. Mugaren alde batean eta bestean jokatzen duten pilotariak, ordea, berak izan dira, baina bi kirol sistematan lehiatzen aritu dira. Zesta-puntaren hazkundearentzat horixe izan da oztoporik handiena, eta orain, akordio historiko horrekin, liga bateratu bat sortu dute».
Urte guztiko egutegia izango du, eta puntuazio eta sailkapen bateratua. Gainera, pilotari onenak fase amaierarako txapelketarako sailkatuko dira.
Antolatzaileak ziur daude Iparraldearen eta Hegoaldearen batuketak zesta-puntaren indarra «biderkatuko» duela. «Oiartzun mediatikoa are gehiago zabalduko da. Hegoaldeko zesta -puntari Iparraldeko atea irekitzen dio, baita Frantziakoa ere, Paue tartean izanik. Summer Leagueko (Udako Ligako) txapelketek, berriz, berebiziko garrantzia izango dute Hegoaldeko agendan. Etorkizunera begira, kirola sendotzeko eta hazteko aukerak zabalduko ditu».
Jai Alai Liga sortzeaz aparte, bigarren mailako Pro Am txapelketak ere sustatuko dituzte. Eraman Jai Alai enpresak, aurten lehenbizikoz, Winter Pro Am txapelketa antolatu du. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223738/ukrainak-bi-urteko-epean-sartu-nahi-du-ebn.htm | Mundua | Ukrainak bi urteko epean sartu nahi du EBn | Erdoganek adierazi duenez, Suediarekin eta Finlandiarekin batera negoziatu beharrean, bakarka negoziatuko du bi herrialde horiek NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeari buruz. | Ukrainak bi urteko epean sartu nahi du EBn. Erdoganek adierazi duenez, Suediarekin eta Finlandiarekin batera negoziatu beharrean, bakarka negoziatuko du bi herrialde horiek NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeari buruz. | Ukrainari EB Europako Batasunean sartzeko hautagai estatusa eman zioten talde komunitarioko kideek joan den ekainean, eta Ukrainako lehen ministro Denis Xmihalek adierazi du Kieven asmoa dela bi urteko epean klubeko kide bihurtzea. «Plan oso anbiziotsu bat dugu», esan dio Politico aldizkariari. EBn sartzeko negoziazioak aurten hasteko itxaropena dauka Ukrainak, lehen ministroak adierazi duenez. Nolanahi ere, talde komunitarioak aurreikusten du denbora gehiago behar izatea prozesua gauzatzeko bidean jartzeko.
Eta, gerra frontean, Errusiak Ukrainako hiriak bonbardatzen jarraitzen du. Khersonen gutxienez hiru pertsona hil ziren atzo, eta hamar zauritu. Hango agintarien arabera, bonbardaketek zenbait azpiegitura hondatu dituzte: besteak beste, ospitale bat, tren geltoki bat, eskola bat eta etxebizitza bloke batzuk. Eta Kharkiven pertsona bat zendu zen atzo, Errusiak jaurtitako misil batek etxebizitza bloke bat jota.
Errusiako Gobernuak jakinarazi du, bestalde, Zaporizhiako zentral nuklearraren inguruan segurtasun eremu bat sortzeko IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziarekin edukitzen ari diren negoziazioak ez direla «errazak». Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Riabkovek esan dio RIA Novosti Errusiako berri agentziari Moskuk eremu horri buruzko proposamenak egin dizkiola NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziari, baina Ukrainak ez duela halakorik egin.
Finlandia, bere kabuz
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak atzo adierazi zuen Suediarekin eta Finlandiarekin biekin batera negoziatu beharrean bakarka negoziatuko duela bi herrialde horiek NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeaz. Izan ere, azken asteetan gaiztotu egin dira Ankararen eta Stockholmen arteko harremanak. Horiek horrela, Finlandia «berehala» jarri da berriro harremanetan Turkiarekin, Sauli Niinisto presidenteak jakinarazi duenez. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223739/gema-lopez-las-herasek-irabazi-du-zaitegi-saria.htm | Kultura | Gema Lopez Las Herasek irabazi du Zaitegi saria | Annie Ernaux idazlearen 'La femme gelée' itzuliko du euskarara | Gema Lopez Las Herasek irabazi du Zaitegi saria. Annie Ernaux idazlearen 'La femme gelée' itzuliko du euskarara | Gema Lopez Las Herasek irabazi du Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko AEDk eta Elkarrek Arrasateko Udalaren laguntzarekin antolaturiko Jokin Zaitegi itzulpen lehiaketa; halaxe erabaki du Nora Arbelbidek, Aiora Jakak eta Joseba Urteagak osaturiko epaimahaiak. Beraz, iazko urtearen amaieran Suediako Akademiak Nobel saridun hautaturiko Annie Ernaux idazle frantziarraren La femme gelée eleberria euskaratuko du Lopez Las Herasek, eta urte amaieran emango du argitara Elkar argitaletxeak.
2002an abiarazi zuten Elkarrek eta AEDk Nobel sariduna euskaratzeko Jokin Zaitegi beka, eta gaur arte, hauexek izan dira sari horri esker itzulitako liburuak:: Imre Kertesz (Zoririk ez), J.M. Coetzee (Lotsaizuna), Harold Pinter (Maitalea eta beste antzerki-lan batzuk), Orhan Pamuk (Elurra), Doris Lessing (Belarra kantari), J.M.G. Le Clezio (Basamortua), Herta Muller (Hatsaren kulunka), Mario Vargas Llosa (Pantaleon eta bisitariak), Tomas Transtromer (Bizientzat eta hilentzat), Mo Yan (Hori da umorea, maisu!), Svetlana Aleksievitx (Gerrak ez du emakume aurpegirik), Bob Dylan (Ehun kantu), Kazuo Ishiguro (Egunaren hondarrak), Olga Tokarczuk (Erabili goldea hilen hezurren gainetik), Peter Handke (Atezainaren larria penalti-jaurtiketan), Louise Gluck (Basairisa) eta Abdulrazak Gurnah (Paradisua). |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223740/euskal-derbia-izango-da-kopako-finalerdietan.htm | Kirola | Euskal derbia izango da Kopako finalerdietan | Sadarren jokatuko da joaneko partida, eta San Mamesen itzulerakoa. Hortaz, euskal talde bat arituko da Espainiako Kopako finalean. Real Madrilek eta Bartzelonak jokatuko dute beste finalerdia. | Euskal derbia izango da Kopako finalerdietan. Sadarren jokatuko da joaneko partida, eta San Mamesen itzulerakoa. Hortaz, euskal talde bat arituko da Espainiako Kopako finalean. Real Madrilek eta Bartzelonak jokatuko dute beste finalerdia. | Euskal derbia izango da Espainiako Kopako finalerdietan, eta, hortaz, euskal talde bat izango da Kopako finalean. Orain arte ez bezala, bi partidatan erabakiko da kanporaketako irabazlea; hau da, bi taldeek etxean eta etxetik kanpora jokatuko dute, zozketak erabaki duen hurrenkeran. Sadarren jokatuko da joaneko partida, otsailaren 28an, martxoaren 1ean edo 2an, eta San Mamesen itzulikoa, apirilaren 4an, 5ean edo 6an. Duela hilabete eskas jokatu zuten bi taldeek ligako partida Bilbon, eta 0-0 amaitu zen partida. Beste kanporaketa, hortaz, Espainiako ligako klasiko handia izango da: Real Madril-Bartzelona.
Hemezortzi urteren ostean itzuli da Osasuna Kopako finalerdietara, eta Sadarrek beste gau eder batekin gozatzeko aukera izango du. Tartean bigarren mailako gaziaz sufritu ostean, final batean egoteagatik lehiatzearen gozoaz gozatuko du orain. Sevilla menderatu zuten iragan astean Sadarren (2-1), Ez Abdek luzapenean egindako gol bati esker, eta aurretik Fuentes (1-4), Arnedo (1-3), Tarragonako Nastic (1-2), eta Betis (penaltietan) kanporatu ditu Jagoba Arrasateren taldeak.
Athletic, berriz, final-laurdenetan Mestallan 1-3 irabazita sailkatu da finalerdietarako, eta, aurrez, Alzira (0-2), Sestao River (0-1) eta Espanyol (1-0) utzi ditu bidean. Laugarren urtea du jarraian Kopako finalerdietan. Zuri-gorriek lehiaketa honetan erakutsi dute mailarik onena azken urteetan, eta Gaizka Garitanorekin eta Marcelino Garcia Toralekin finalera iristea lortu zuen, nahiz eta bi finaletan Marcelino izan zen aulkian eseri zena.
Berezia izango da kanporaketa Valverderentzat. Athleticeko prestatzaileak 2015ean jokatu zituen Athleticekin Kopako finalerdiak. Orduan Espanyoli irabazi zion Athleticek, eta Bartzelona izan zuten aurkari Camp Noun. 3-1 irabazi zuten Kataluniakoek. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223743/hamalau-herrialdetako-hemezortzi-film-ikusgai-ikuspuntu-jaialdiko-sail-ofizialean.htm | Kultura | Hamalau herrialdetako hemezortzi film ikusgai Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean | Hamar film luzerekin eta zortzi laburrekin osatu dituzte lehiaketako hamar programak. Sei lan lehenengoz erakutsiko dituzte jendaurrean. | Hamalau herrialdetako hemezortzi film ikusgai Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean. Hamar film luzerekin eta zortzi laburrekin osatu dituzte lehiaketako hamar programak. Sei lan lehenengoz erakutsiko dituzte jendaurrean. | Martxoaren 27tik apirilaren 1era bitarte egingo dute Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko jaialdiaren XVII. aldia, Iruñean, eta Sail Ofizialeko lehian izango diren filmen berri eman dute. Besteak beste, Ignacio Aguero, Miryam Charles, Alassane Diago eta Sharon Lockhart zinemagile ezagunek parte hartuko dute, baita Peru Galbete, Gabor Varga eta Malena Zambrani hasiberriek ere.
Denera, 800 film inguru aurkeztu dituzte, 60 bat herrialdetakoak. Hautatutako hemezortzi filmak hamalau herrialdetan eginak dira; bi, Euskal Herrian: Peru Galbeteren Bide bazterrean hi eta ni kantari, Joxean Artzeren poema batzuei buruzko interpretazio pertsonal bat; eta Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren Al borde del agua (Uraren ertzean), Super 8 formatuan filmatutako irudiak nahasiz sortutako film labur bat.
Jaialdiak, ohi duen modu berean, hamar programatan elkartu ditu filmak. Galbeteren laburrarekin batera pantailaratuko dute, hala, Charlesen Cette maison (Etxe hau), neska gazte baten argitu gabeko krimenari buruzkoa. Elorzaren eta Salaberriaren filmarekin batera, berriz, Agueroren Notas para una película (Film baterako oharrak) erakutsiko dute, Gustave Vernioryk Txilera iristean idatzi zuen egunerokotik abiatutako kontakizun bat.
Gainontzean, film hauek emango dituzte: Yunyi Zhuren De songes au songe d'un autre miroir (Beste ispilu bateko ametsean amesteaz) eta Lydie Wisshaupt-Claudelen Éclaireuses (Esplotatzaileak); Peruko Colectivo Silencioren El polvo ya no nubla nuestros ojos (Hautsak jada ez ditu lausotzen gure begiak) eta Mexikoko Unidad de Montaje Dialecticoren Tótem; Rainer Komersen Miyama, Kyoto Prefecture eta Zambraniren Teléfono, Navidad (Telefonoa, Gabonak); Lockharten Eventide (Ilunabarra), fotograma finko baten bidezko gogoeta, eta Comes Chahbazianen Notre village (Gure herria), Karabakh Garaiko gerran girotutakoa; Julius Richard Tamayoren Apocalipsis 20 21 22 eta Vargaren Nagyapám kertje (Aitonaren baratzea); Elvira Sanchez Poxonen eta Christian Bagnaten Tembiapo Pyharegua, Cuencan (Espainia) finkatuta dagoen eta guaranieraz mintzo den Paraguaiko komunitate baten bizitzaren kronika zinematografikoa; Juliette Acharden eta Ian Menoyoten Boulevards de la Senne (Senneko bulebarrak) eta Diagoren Maayo Wonaa Keerol (Ibaia ez da muga bat), Senegalgo sarraski batzuei buruzkoa; eta Claire Teperren eta Paul Pirritanoren Chaylla, indarkeriazko harreman bati buruzkoa.
Lan horietatik sei lehen aldiz erakutsiko dituzte jendaurrean: Bide bazterrean hi eta ni kantari; Al borde del agua; Teléfono, Navidad; Apocalipsis 20 21 22; Tembiapo Pyharegua; eta Boulevards de la Senne. Dena dela, beste guztiak ere lehen aldiz pantailaratuko dituzte Euskal Herrian.
Sail Ofizialeko filmen artean banatuko ditu nazioarteko epaimahaiak —laster esango dute zein diren epaimahaikideak— filmik onenaren sari nagusia (10.000 euro), zuzendaririk onenaren Jean Vigo saria (5.000 euro) eta film labur onenaren saria (3.000 euro, EITBren babesarekin). Ikusleen sari berezia (1.650 euro) eta gazteen saria ere (1.500 euro) emango dituzte.
Filmak hautatzeko batzordean aritu dira, Manuel Asin jaialdiko zuzendariaz gain, Pablo Garcia Canga, Lur Olaizola, Lucia Salas eta Miguel Zozaia programatzaileak.
Peter Nestler Iruñean
Ikuspuntu jaialdiaren antolatzaileek jada esana zuen Peter Nestler zinemagile alemaniarrari buruzko atzera begirako zikloa egingo dutela festibalean: Bestelako garaiak datoz jarri diote izena. Programa horretan, bereziki nabarmenduko dituzte zinemagileak Zsoka Nestler emaztearekin eta beste kolaboratzaile batzuekin zuzendutako filmak. «Europako dokumental garaikidearen arloan, talderik garrantzitsuenetako bat da», antolatzaileen esanetan, nahiz eta haien lana ez den oso ezaguna Euskal Herrian.
Nestlerrek berak parte hartuko du programa horretan, eta Ikuspuntuk haren ibilbidea aztertuko du urtero argitaratzen duen liburuan. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223744/gipuzkoako-onkologikoko-garbitzaileek-hogei-eguneko-grebari-ekin-diote.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileek hogei eguneko grebari ekin diote | Onkologikoaren ondoko errepidea ordu erdiz itxi dute protesta batean. Kaleko garbitzaileek baino %25 gutxiago irabazten dutela salatu dute. | Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileek hogei eguneko grebari ekin diote. Onkologikoaren ondoko errepidea ordu erdiz itxi dute protesta batean. Kaleko garbitzaileek baino %25 gutxiago irabazten dutela salatu dute. | Lehen greba eguna dute gaur Gipuzkoako Onkologikoko hogei garbitzaileek, eta ELA sindikatuak adierazi du lehen eguna «arrakastatsua» izan dela; «gutxienez» greba hogei egunez luzatuko dela iragarri dute. 11:00etan egin dute elkarretaratzea, baina aurretik, 07:30ean, Onkologiko ondoko errepidea moztu dute ordu erdiz, eta trafiko handia egon da inguruko errepideetan protesta dela eta. Aste honetan egunero egingo dituzte elkarretaratzeak eta manifestazioak.
Enpresak behin baino gehiagotan egin dio muzin langileekin biltzeari. Hala ere, atzo bilera egin zuten, greba hasi aurretik, eta ELAk salatu du enpresak ez duela negoziatzeko borondaterik; Onkologikoaren jarrera ere berdina dela diote.
Azpikontratatutako Ilunion enpresako hogei langile, emakumeak ia denak, arduratzen dira Gipuzkoako Onkologikoa garbitzeaz. Diote Gipuzkoako kale garbitzaileek baino %25 gutxiago kobratzen dutela, urtean 5.000 euro inguru gutxiago. Sektore maskulinizatua da kale garbiketa, eta ELAk salatu du sistema kapitalistak ez diela «balio bera ematen» emakumeen lanari eta gizonenari. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223745/kontratu-mugagabeak-igo-egin-dira-iaz-baina-lanaldirik-prekarioenetan.htm | Ekonomia | Kontratu mugagabeak igo egin dira iaz, baina lanaldirik prekarioenetan | ELA sindikatuaren arabera, lan erreformaren lehen urtean Hego Euskal Herrian sinatutako kontratuen %76 aldi baterakoak izan dira. Aldizkako kontratu finkoak, berriz, 5.545 ziren hasieran, eta 59.220 dira orain. | Kontratu mugagabeak igo egin dira iaz, baina lanaldirik prekarioenetan. ELA sindikatuaren arabera, lan erreformaren lehen urtean Hego Euskal Herrian sinatutako kontratuen %76 aldi baterakoak izan dira. Aldizkako kontratu finkoak, berriz, 5.545 ziren hasieran, eta 59.220 dira orain. | Espainiako Gobernuak duela urtebete baino gehiago onartu zuen lan erreforma. Eta horren helburuetako bat izan zen amaitzea aldi baterako kontratuak. ELAk egindako ikerketa baten arabera, 2022an kontratu mugagabeak igo egin dira. Izan ere, 2021arekin alderatuz, kontratu mugagabeak %159 handitu ziren. Hala ere, sindikatuak azpimarratu du gorakada hori lanaldi motaren arabera ikertu behar dela. Izan ere, aldizkako kontratu finkoak eta partzialak handitu ziren gehien gehien. Are gehiago, lanaldi partzialaren eta aldizkako kontratu finkoen igoerak nabarmen gainditu zuen lanaldi osokoen gehikuntza. Aldizkako kontratu finkoak 5.545 ziren hasieran, eta 59.220 ziren gero.
Aldizkako kontratu finkoak dituzten langileen egoera salatu du Pello Igeregi ELAko Negoziazio Kolektiboko arduradunak: «Lan kargaren arabera, enpresek langileak lanera bidaltzen dituzte, edo etxean dituzte zain, egoera izugarri prekarioan, hilabete bukaeran zenbat lan egingo duten jakin gabe eta horrekin batera zer-nolako diru sarrerak izango dituzten jakin gabe». Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusiaren albokoak gehitu du prekaritateak «bere horretan» jarraitzen duela: «Gobernuak saltzen duen iruditik oso urrun dago errealitatea».
Lan erreformaren eragina aztertu nahi izan du sindikatuak Kontratazioaren Analisia 2022 txostenean. «Urtean zehar, hainbat instituzioetatik eta zenbait komunikabidetatik entzun ditugu erreforma berriaren ustezko emaitza onak, eta beharrezkoa iruditu zaigu azterketa sakonago bat egitea», azaldu du Xabier Zabala ELAko Azterketa Kabineteko kideak. Argitaratutako datuen arabera, 2022an kontratuen %76,3 aldi baterakoak izan ziren. Horietatik, kontratuen %75ek hilabete bat baino gutxiago iraun zuen. «Zehatzago, %11k, hau da, 72.000 kontratuk, zazpi egun baino gutxiago iraun zuten».
Kontratu mugagabeak guztien %23,7 izan ziren joan den urtean. «Oraingo kontratu mugagabeak aurrekoak baino askoz prekarioagoak dira», nabarmendu du Zabalak. Izan ere, sinatutako kontratu mugagabeen erdiak izan ziren lanaldi osokoak: «2022an sinatutako hamar kontratutik bat bakarrik izan zen mugagabea eta lanaldi osokoa». Igeregiren arabera, gaur egun, kontratu mugagabe batek ez du bermatzen «hilabete amaierara iristea».
Partzialtasun horrek emakumeengan du eragin handiagoa. Joan den urtean, emakumeek sinatutako kontratuen %44 lanaldi partzialekoak izan ziren. «Datuek erakusten dute emakumeek diskriminazioa jasaten dutela, bai lan eremuan, baita familia eremuan ere», esan du Zabalak.
2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzea
Igeregik gogoratu duenez, 2010eko eta 2012ko lan erreformek kaleratzeak «erraztu eta merkatu» zituzten. Era berean, kontratu mugagabeek balioa galdu zuten, eta enpresek euren boterea areagotu zuten: «Hori baino lehen, kaleratze kolektiboetan administrazioaren kontrola zegoen». Hori dela eta, bi lan erreformak indargabetu behar direla esan du. «Hori gertatu ezean, guk enpresetan jarraituko dugu gure konpromisoa betetzen, negoziazio kolektiboaren bitartez, lan kontratu prekario hauek desagerrarazteko». Bat etorri da Muñoa. Haren hitzetan, gobernuak ez du bete hauteskundeetan hartu zuen konpromisoa: «Hainbat alditan esan zuen 2012ko erreforma indargabetu egingo zuela, baina ez da horrela izan, ezta 2010ekoa ere». Horregatik, mobilizazioekin jarraituko dute, prekaritateari aurre egiteko eta lan erreformak indargabetzeko. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223746/sexu-askatasunaren-legea-aldatzeko-proposamen-bat-aurkeztuko-du-psoek-espainiako-kongresuan.htm | Gizartea | Sexu askatasunaren legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko du PSOEk Espainiako Kongresuan | 'Soilik baietz da baietz' legearen aurreko zigorrak berreskuratu nahi ditu Espainiako Justizia Ministerioak, baina Berdintasun Ministerioko iturriek zehaztu dute erreforma batek ez dituela geldiaraziko kondena berrazterketak, eta legea ondo aplikatzean dagoela giltza; horretarako, «premiazko» neurri sorta bat proposatu du. | Sexu askatasunaren legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko du PSOEk Espainiako Kongresuan. 'Soilik baietz da baietz' legearen aurreko zigorrak berreskuratu nahi ditu Espainiako Justizia Ministerioak, baina Berdintasun Ministerioko iturriek zehaztu dute erreforma batek ez dituela geldiaraziko kondena berrazterketak, eta legea ondo aplikatzean dagoela giltza; horretarako, «premiazko» neurri sorta bat proposatu du. | Nahasmena sortu da berriro soilik baietz da baietz legearen inguruan. Iazko urrian indarrean sartu zenetik, nahi gabeko ondorio bat ekarri du Sexu Askatasunaren Berme Integralerako Espainiako Lege Organikoak: dozenaka sexu erasotzaileren zigorrak berraztertu dira, eta horietako batzuk, murriztu. Espainiako Gobernua kezkatuta dago gaiarekin, eta bertako iturriek asteburuan iragarri dute legea aldatu egingo dutela. Halere, Berdintasun Ministerioak ez du uste araua aldatzeak arazoa konponduko lukeenik, uste baitu legearen aplikazioan dagoela akatsa: «Erreforma penal batek ez ditu geldiaraziko kondena berrazterketak, zuzenbide iragankorra oker aplikatzearen ondorio baitira». PSOE, ordea, aurreratu egin da: legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko du Espainiako Kongresuan, Pilar Alegria Hezkuntza ministroak gaur eguerdian jakinarazi duenez.
Zigorren ikuspegitik, sexu abusu eta eraso delituen bereizketa ezabatzea izan zen legearen aldaketa nagusietako bat: gaur egun, erasoak dira emakumeen sexu askatasunaren aurkako jardun guztiak. Horrek berekin ekarri du zigor tarteak zabalagoak izatea, eta epaileek ere interpretazio tarte zabala izatea delituen ezaugarrien bueltan. Beraz, kondena berraztertzeko eskarien bidez, delituak dakarren gutxieneko zigorra galdegiten ari dira hainbat erasotzaile. Adituek nabarmendu dutenez, horretarako eskubidea dute: presoarentzat onuragarrien den legedia aplikatzea «oinarrizko printzipioa» da.
Azken hilabeteetako kritiken eta kexuen ondoren, Espainiako Gobernuak esan du legea aldatuko duela, baina ez du zehaztu nola; izan ere, hori da korapilo handienetako bat: «Egoera konplexua da ikuspegi teknikotik», azaldu du Moncloak asteburuan. Justizia Ministerioko iturriek gaur goizean Efe berri agentziari aitortu diote ez dutela zirriborrorik, baina bai planteamendu bat: legearen aurreko Zigor Kodean ageri ziren zigorretara itzultzea. Hots: urte bateko eta bost urte arteko espetxealdia indarkeria edo larderia erabiliz egindako erasoetan, edo biktimak borondatea ezeztatua duenean; sei eta hamabi urte arteko kondena sarketarik badago; eta larrigarriak kontuan hartuta, zigorrak 5-10 urtera iritsi litezke sarketarik ez dagoen kasuetan, eta 12-25 urtera sarketa dagoenetan.
Legea aldatu ala egoki aplikatu?
Eguerdian, ordea, Alegriak egin du iragarpena —PSOEren eleduna ere bada—: lege proposamen bat aurkeztekoak dira sozialistak. Sexu erasotzaileen zigorrak handitu nahi dituzte, baina emakumeen onespenari buruzko artikulua aldatu gabe. Oraingoz, xehetasun gehiagorik ez du eman, baina adierazi du «ahalik eta azkarren» eduki nahi dutela prest, eta Unidas Podemosekin «batera» erregistratu nahi luketela, baina adostasunik ez bada aurrera jarraituko dutela euren asmoarekin.
Printzipioz, gobernuko beste kidea ez dator guztiz bat legea moldatzearekin. Moncloaren arabera gaiaren inguruko «erabateko sintonia» dagoen arren, Podemoseko kideak kexaka aritu dira asteburuan, eta gaur ere Isa Serra bozeramaileak ez du ontzat jo Justizia Ministerioaren proposamena —lege proposamenaren berri izan baino lehen egindako adierazpenetan—, atzerapausoa ekarriko lukeelakoan, «indarkeria eta larderia egon dadila eskatzen den unetik». Serrak berretsi du «eskuin politiko, judizial eta mediatikoa» erasoan dabilela «koalizio gobernuaren aurka»: «PP aprobetxatzen ari da epaileak ez direla legea aplikatzen ari. Aurreko eredua berreskuratu nahi dute, zeinetan biktimari exijitzen zitzaion aurre egin izana sexu eraso bat jasan duela aitortzeko».
Izan ere, emakumearen onespenaren ideia txertatuz, legeak «paradigma aldaketa bat» ekarri zuela nabarmendu izan du Berdintasun Ministerioak, eta, orain, hori galtzearen beldur dira. Are gehiago PPk PSOEri egindako eskaintzaren ostean: Kongresuko bozeramaile Cuca Gamarrak jada eskua luzatu die sozialistei, legea aldatzeko Unidas Podemosen botoen beharrik ez izateko. Edonola ere, Felix Bolaños Presidentzia ministroak ziurtatu du onespenak arauaren «erdigunean» jarraituko duela.
Lege aldaketaren ordez, plan bat
Berdintasun Ministerioak beste bide batetik jo du gaur, eta «premiazko» neurri sorta bat proposatu du soilik baietz da baietz legea «egoki» inplementatzeko. Besteak beste, jarduera hauek jaso ditu planean: emakumeen aurkako indarkeriaren epaitegi bereziak bikoiztea eta haien eskumenak sexu askatasunaren aurkako delituen alorrera ere hedatzea; biktimei doako laguntza juridikoa bermatzea; azterketa forentserako unitateak indartzea; trebakuntza espezializatua ematea justizia, barne, hezkuntza eta osasun administrazioetan; sexu indarkeriaren biktimentzako laguntzak martxan jartzea; osasun sisteman psikologia eta psikiatria zerbitzu espezializatuak sortzea; edota andreen babesean aritzen diren poliziak gehitzea.
Izan ere, ministerioko iturriek adierazi dute lege aldaketa batek ez dituela desagerraraziko kondena berrazterketak, haien ustez legearen aplikazio egokian baitago giltza. Irene Montero Berdintasun ministroak ere ez zuen lege aldaketarik aipatu atzo Kanaria Uharteetan eginiko ekitaldi politikoan, eta epaileei buruzko adierazpenak leundu egin zituen: gehienak legea ondo aplikatzen ari direla baieztatu zuen, baina «gutxi batzuek» erabaki dutela zigorrak murriztea. Gogora ekarri zuen, halaber, antzeko zerbait gertatu zela 2004an, genero indarkeriari buruzko legea abian jarri zenean: «Trantsizio prozesu luze bat egon zen, botere judizialak legea aurrerapen demokratikotzat onartu zuen arte. Epaitegiek konstituzio kontrakotasuneko ia berrehun auzi aurkeztu zituzten: prozedurak geldiarazten zituzten, esanez ez zekitela legea konstituzioarekin bat al zetorren. Orduan gertatu zen, eta orain berriro gertatzen ari da, zoritxarrez eskubide feministak aurrera ateratzeak pedagogia asko eskatzen duelako». |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223747/psnk-atea-itxi-dio-mantildeeru-eremu-mistoan-sartzeari.htm | Politika | PSNk atea itxi dio Mañeru eremu mistoan sartzeari | Jakina zen Navarra Sumak ezezkoa emango ziola Euskararen Legea aldatzeko proposamenari, eta, orain, PSNk iragarri du harekin batera bozkatuko duela, Mañeru ez dadin sar eremu mistoan. | PSNk atea itxi dio Mañeru eremu mistoan sartzeari. Jakina zen Navarra Sumak ezezkoa emango ziola Euskararen Legea aldatzeko proposamenari, eta, orain, PSNk iragarri du harekin batera bozkatuko duela, Mañeru ez dadin sar eremu mistoan. | Geroa Bai, EH Bildu, Podemos eta Izquierda-Ezkerrak legea erreformatzeko egindako proposamena ez da aurrera aterako, Navarra Sumak eta PSNk itxi egingo baitiote atea, aurka bozkatuta, eta, hortaz, Mañeru ez dute sartuko eremu mistoan. Mañeruko Udalak eremu mistoan sartzea onartu duen arren, Nafarroako udalerri horretan euskarak ez du izango eremu mistoak ematen duen babesa.
Navarra Suma eta PSN ez beste talde guztien lege proposamena ostegun honetan eztabaidatu eta bozkatuko dute Nafarroako Parlamentuan, baina PSNk jada aurreratu du bozketa horrek zer-nolako emaitza izango duen, haren ezezkoa eta Navarra Sumarena nahikoa izango baitira euskarak babesik gabe segitzeko Mañerun, orain arte bezala.
PSNko bozeramaile Ramón Alzorrizek aurreratu du bere alderdiaren deliberazioa; «Ez da eremu mistoaren hedatzeaz hitz egiteko garaia», esan du. Mañeruko Udaleko indar politikoen korrelazioa «luze gabe» alda daitekeela erantsi du, eta Nafarroako udalerri hori eremu mistoan sartzeak «beste konnotazio batzuk» izan ditzakeela. «Legeak ez du atzera egiteko aukerarik ematen; badira eremu mistoan sartu nahi duten udalerriak, eta, gero, agian, atzera egin nahiko dutenak», esplikatu du Alzorrizek: «Ongi aztertu behar dira kontu horiek».
Harridura erreformaren sustatzaileen artean
Geroa Baiko bozeramaile Uxue Barkosek gogoratu du Mañeruko Udalak aho batez eskatu duela eremu mistoan sartzeko, eta legeak eskatzen duena bete duela. Ez du sinetsi nahi Nafarroako Parlamentua «frontoi bat izango denik» udalak egindako eskaerarentzat.
Podemoseko bozeramaile Mikel Builentzat ere, «ez da ulergarria» Mañeruko Udalak aho batez hartutako erabaki batek ez edukitzea «parlamentuaren babesa».
Iazko azaroan, Euskaltzaindiak bat egin zuen Euskararen Nafar Kontseiluak 2022ko irailaren 16an egindako adierazpenarekin, eta Nafarroako Gobernua premiatu zuen Euskararen Legea «lehenbailehen» aldatzera, euskara ofiziala izan dadin Nafarroa osoan. Euskararen Nafar Kontseiluak zuzenean eskatu zion Maria Txibiteren gobernuari «lehenbailehen» aldatzeko 1986ko Euskararen Legea.
Euskararen plangintzari eta sustapenari dagokienez, Nafarroako Gobernuaren organo aholku-emaile nagusia da Euskararen Nafar Kontseilua, eta, atzoko bilkuran, kritika zorrotza egin zion 1986tik indarrean den Euskararen Legeari eta hark ezarritako zonifikazioari: «Zentzugabea da Nafarroako herritarren artean muga geografikoak paratzea; areago gaur, gizartean mugak gero eta lausoagoak diren honetan». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223748/lanbidek-dirulaguntzen-deialdi-bat-jarri-du-abian-lehentasunez-langabeei-zuzendutako-teleprestakuntza-planak-finantzatzeko.htm | albisteak | Lanbidek dirulaguntzen deialdi bat jarri du abian, lehentasunez langabeei zuzendutako teleprestakuntza-planak finantzatzeko | Laguntzek 2.000.000 euroko aurrekontu-zuzkidura dute, eta 2023ko eta 2024ko ekitaldien artean gauzatuko dira Euskal Autonomia Erkidegoan. | Lanbidek dirulaguntzen deialdi bat jarri du abian, lehentasunez langabeei zuzendutako teleprestakuntza-planak finantzatzeko. Laguntzek 2.000.000 euroko aurrekontu-zuzkidura dute, eta 2023ko eta 2024ko ekitaldien artean gauzatuko dira Euskal Autonomia Erkidegoan. | Laguntzek 2.000.000 euroko aurrekontu-zuzkidura dute, eta 2023ko eta 2024ko ekitaldien artean gauzatuko dira Euskal Autonomia Erkidegoan.
Prestakuntza-erakunde pribatu edo publiko akreditatuei zuzenduta, teleprestakuntzako modalitatean, eman nahi diren profesionaltasun-ziurtagirietan eta probak eta tutoretzak egiteko saio-zentro presentzialekin.
Ekintza telematikoek ezagutza eta informazioa transmititzeko modua irauli dute azken urteotan. Komunikazioa errazten duen, hurbiltzen gaituen eta lan-merkatuan sartzeko gaitasun hobeak izateko prestatzen jarraitzen laguntzen digun aukera bat da.
Hori dela eta, Lanbidek telelaguntza-planak finantzatzeko laguntzak abiarazi ditu, helburu dutenak 2023ko eta 2024ko ekitaldietan Euskal Autonomia Erkidegoan lanik gabe dauden langileen enplegagarritasuna hobetzea.
Deialdi honek 2.000.000 euroko aurrekontua izango du guztira; 1.000.000 euro 2023ko ordainketa-kredituari dagozkio, eta 1.000.000 euro, 2024ko konpromiso-kredituari.
Laguntzen erakunde onuradunak
Prestakuntza-erakunde pribatu edo publikoak, baldintza hauek betetzen dituzten heinean: ez egotea Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren edo Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren mende edo horietara atxikita.
Era berean, deialdi hau argitaratu baino lehen teleprestakuntza-modalitatean eskatzen diren profesionaltasun-ziurtagirietan akreditatuta egon beharko dute Lanbide-Euskal Enplegu Zerbitzuak kudeatzen duen prestakuntza-erakundeen erregistroan, autonomia-erkidegoko enplegurako prestakuntza-erakundeen beste edozein erregistrotan edo Estatuko Prestakuntza Erakundeen Erregistroan.
Gainera, erakundeei eskatzen zaie aurrez aurreko saioak egiteko gutxienez zentro bat edukitzea Euskal Autonomia Erkidegoan, han egin daitezen ebaluazio-probak eta tutoretzak, halakorik behar bada. Zentro horrek baimenduta egon beharko du deialdia argitaratu baino lehenago.
Aipatutakoaren ildotik, nahitaezkoa da, halaber, beharrezko giza baliabideak eta baliabide materialak izatea edo dirulaguntza esleitu ondoren baliabide horiek erabiltzeko konpromisoa hartzea.
Ordainketa-modua
Emakida-prozedura norgehiagoka bidez arautuko da. Prestakuntza-planeko prestakuntza-ekintza bakoitza banan-banan baloratuko da.
Ordaintzeko moduari dagokionez, emandako dirulaguntza bi zatitan ordainduko da, honela:
Lehen ordainketa, 2023ko ordainketa-kredituaren kargura, prestakuntza-planaren dirulaguntza guztiaren % 50, lehen prestakuntza-ekintzaren hasieraren jakinarazpena jaso ondoren.
Bigarren ordainketa, 2024ko konpromiso-kredituaren kargura, prestakuntza-planaren dirulaguntzaren gainerakoa, prestakuntza-ekintza guztiak amaitutakoan, lanekoak ez diren praktikak barne, diruz lagundutako jarduerak justifikatu ondoren.
Lanbiden izena emateko eskabidea egin ezazu LAN-F prestakuntza-aplikazioaren bidez edo href="https://www.lanbide.euskadi.eus/lanbide-hasiera/"> www.lanbide.euskadi.eusa> web-orrian, 2023ko otsailaren 16a baino lehen. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223749/donostia-ospitaleko-zerbitzuburuek-protestan-segituko-dute-negoziazioa-bideratuta-egon-arte.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko zerbitzuburuek protestan segituko dute negoziazioa «bideratuta» egon arte | Elkarretaratzea egin dute gaur ere Donostia ospitaleko atarian. Azken bileraren aktarekin batera, «kronograma» bat bidali zioten Osakidetzako zuzendaritzari, eta erantzuna jasotzeko zain daude. | Donostia ospitaleko zerbitzuburuek protestan segituko dute negoziazioa «bideratuta» egon arte. Elkarretaratzea egin dute gaur ere Donostia ospitaleko atarian. Azken bileraren aktarekin batera, «kronograma» bat bidali zioten Osakidetzako zuzendaritzari, eta erantzuna jasotzeko zain daude. | Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zerbitzuburuek elkarretaratze labur bat egin dute gaur goizean, beste behin, Donostia ospitaleko atarian, eta iragarri dute elkarretaratzeak egiten jarraituko dutela harik eta Osakidetzako zuzendaritzarekin duten negoziazioa «behin betiko bideratuta» geratu arte.
Abenduaren 18an izan zuten bi aldeek azken bilera, eta harremanari eutsi diote ordutik, baina prozesua «itxi gabe» dagoela azaldu dio BERRIAri Felix Zubia Donostia ospitaleko ZIUko zerbitzuburuak. Hortaz, «prozesua itxita eta sinatuta egon artean biltzen jarraituko» dute, adierazi duenez. Osakidetzako zuzendaritzarekin egindako bilkurara bost eskaera eraman zituzten zerbitzuburuek: Donostialdeko ESIaren erreferentzialtasunari eustea eta Onkologikoa ESIan integratzea, profesionalak egonkortzeko neurriak hartzea, zerbitzuetan egiten den lana «maiz» ebaluatzea, mahai tekniko bat eratzea ESIaren estrategia definitzeko eta zuzendaritzak hartako profesionalak ezagutzea. Orain, bileraren aktarekin batera, bost puntu horietako bakoitzerako landu beharreko «neurriak» bidali dizkiote zerbitzuburuek zuzendaritzari, «kronograma» batean. «Eskatu duguna da horiek ez daitezela gehiago luzatu, izan daitezela epe batzuetan, eta epe normal batean egituratu daitezela gauzak», azaldu du Zubiak. Akta hori sinatu zain daude, beraz, zerbitzuburuak.
Eskaerak Osasun Sailari ere
Beste bi eskari ere egin dituzte zerbitzuburuek; Osakidetzari bainoago, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari. Batetik, eskatu diote Biodonostia Osasun Ikerketa Institutuari izena ez aldatzeko. «Pentsatzen dugu horren galera kaltegarria izan daitekeela. Marka ezaguna da, eta, aldatuko balitz, galera bibliografiko bat ere izango litzateke», argudiatu du Zubiak. Bestetik, BAME barruko mediku egoiliar izateko prozesuaren ondorengo prestakuntza arautu bat onartu dezaten nahi dute.
Osakidetzarekin duten harremanaz, Zubiak esan du harreman «jarraitua» dutela, eta bi aldeek badutela «borondatea». «Orain, hori egituratzea falta da», zehaztu du.
Abenduan piztu zen krisia Donostialdeko ESIan, Osakidetzak Itziar Perez zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga zuzendari medikua kargutik kendu ondotik. Erabakiaren berri izan eta berehala, hango zerbitzuburuek bilera bat egin zuten, eta elkarretaratzea egin zuten Donostia ospitalearen aurrean. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223750/bizkaiko-metaleko-lan-itunean-sindikatuetako-afiliatuek-izango-dute-azken-hitza.htm | Ekonomia | Bizkaiko metaleko lan itunean sindikatuetako afiliatuek izango dute azken hitza | CCOOk, LABek eta UGTk begi onez hartu dute Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritzaren proposamena. 2022-2025eko eperako %15eko soldata igoera metatua jasotzen du. ELA aurka azaldu da. | Bizkaiko metaleko lan itunean sindikatuetako afiliatuek izango dute azken hitza. CCOOk, LABek eta UGTk begi onez hartu dute Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritzaren proposamena. 2022-2025eko eperako %15eko soldata igoera metatua jasotzen du. ELA aurka azaldu da. | Askatze bidean da Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmeneko negoziazioaren korapiloa. Printzipioz behintzat, CCOO, LAB eta UGT sindikatuen eta FVEM patronalaren gustukoa den erdibideko proposamen bat egin du Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritzak, eta testu hori nork bere asanbleara eramango du, oniritzia eman ala ez erabakitzeko. ELA, berriz, proposamenaren aurka azaldu da. Aurreneko hiru sindikatu horiek baiezkoa emango balute, indarrean sartuko litzateke hitzarmen berria, langileen ordezkaritzaren %59 dutelako; ELAk, berriz, %41. LABek ez du zehaztu bere afiliatuek noiz bozkatuko duten. CCOOkoek eta UGTkoek asteazken honetan egingo dute. Eta ELAk ez du baztertzen kontsulta egitea.
Urtebete pasatu behar izan dute aldeek akordiora gerturatzeko: tarte horretan, langileek 11 greba egun egin dituzte, eta sindikatuek eta patronalak 23 bilera egin dituzte, azkenekoak Eusko Jaurlaritzako Laneko eta Gizarte Segurantzako sailburuorde Elena Perez Barredoren bitartekaritzarekin, CCOOk, LABek eta UGTk eskatuta. Sektorean ordezkaritza duten sindikatuak ez dira batuta aurkeztu negoziazio mahaian: bi plataformatan agertu dira, eta modu horretan egin dituzten proposamenak. Alde batetik, CCOOk, LABek eta UGTk osatutakoa —haiei beste sindikatu batzuk batu zaizkie: ESK, CGT eta CNT—, eta, bestetik, ELArena. Mobilizazio gehienak ere bananduta egin dituzte.
Soldaten eguneratzea edo igoera izan da negoziazioko puntu nagusia eta beroena. Jaurlaritzak mahai gainean jarritako akordio proposamenak %15eko soldata igoera metatua jasotzen du ituna indarrean egongo den aldirako: 2022tik 2025era. Horrez gain, hitzarmenaren indarraldian KPI bateratua hori baino handiagoa balitz, haren arabera eguneratuko litzateke —2026an—, orain indarrean dagoen hitzarmenean jasotzen den bezala, eta soldata bermeari eutsiko litzaioke. Funtsean, bitartekaritzak sindikatuekin eta patronalarekin abenduan egindako lehen bilerara eraman zuen eskaintza bera da hori: CCOO, LAB eta UGTk eskatutako %17,5etik beherakoa da, baina patronalak eskainitako %14tik gorakoa.
Hala ere, beste puntu batzuetan egon da berrikuntzarik. Testuak norberaren aukerako zortzi ordu aurreikusten ditu, horietako lau berreskuraezinak. Eta baimenak eta lizentziak lanegunetan hastea, eta alor horretan jurisprudentziak ezarritakoa baliatzea.
Sindikatuek mahai gainean jarritako beste gai batzuei buruzko proposamenak ere jaso ditu Jaurlaritzaren proposamenak. Subrogazioari dagokionez, hori bermatzea instalazioetako langileentzat eta telefono lineen eta zuntz optikoaren mantentze lanetan aritzen direnentzat; 28.000 eurora arteko hobekuntzak egitea istripuagatiko ezintasun eta heriotza aseguruetan; eta jazarpen protokoloetan LGTBI kolektiboa sartzea. Negoziazio prozesuan, sindikatuek hainbat hobekuntza aurkeztu dituzte alor horietan eta beste batzuetan, baina patronalaren jarrera ikusita moldatu behar izan dituzte. Adibidez, subrogazioa azpikontrata ia eremu guztietara zabaltzea eskatu zuten, baina FVEMek hasieratik argi utzi zuen ez zuela onartuko, argudiatuta eskaintza hori betetzea «ezinezkoa» dela sektoreko enpresa gehienentzat.
ELArentzat, «gutxiegi»
Komunikabideetara bidalitako ohar labur batean, CCOOk, LABek eta UGTk esan dute proposamenak ez duela «atzerapauso bat bera ere» jasotzen Bizkaiko metaleko langileen eskubideetan, eta nabarmendu dute lortutako «aurrerapenak» sektorean egindako borrokari eta 11 greba egunei esker lortu direla.
ELAk, berriz, «gutxiegitzat» jo du Jaurlaritzaren proposamena: azpimarratu du bere helburuetatik «urrun» dagoela, eta bitartekaritzak duela astebete egindakoaren «oso antzekoa» dela. «Elementu berri txiki batzuk baino ez dituzte txertatu norberaren aukerako orduei eta lizentziei dagokienez. Soldatei, subrogazioari, berdintasun planei, aplikazio bermeei eta beste eduki batzuei buruz, berriz, ez dago berrikuntzarik». ELA oso kritiko agertu da Jaurlaritzaren bitartekaritzarekin; adierazi du ez dela onuragarria izan, eta «elementu desmobilizatzaile gisa» funtzionatu duela.
Bizkaiko metalgintzako hitzarmenak 56.000 langileri eragiten die, eta, besteak beste, lan negoziazioetarako oinarri moduan erabiltzen dute Sidenor, ITP, Haizea Wind eta beste enpresa handi batzuetan. Petronorreko eta Coca-Colako mantenu langile gehienek ere haren eraginpean dihardute. Aurreko akordioa 2021eko abenduaren 31n amaitu zuten, eta luzatuta dago. Bizkaiko metalgintzako lan ituna Euskal Herrian langile kopuru handienari eragiten dion sektore ituna da.
Hurrengoa, Gipuzkoa
Iaz, Arabakoa eta Nafarroakoa berritu zituzten, eta Gipuzkoan joan den astean hasi zituzten elkarrizketak. 30.000tik gora langile hartzen ditu. ELAk du ordezkaritza handiena (%48), LAB da hurrengo sindikatua (%36), eta hurrenak CCOO (%12) eta UGT (%4) dira. Lehen bileran nork bere plataforma aurkeztu du. Besteak beste, honako eskaera hauek egin dituzte: soldatak KPIaren arabera igotzea, lanaldiak murriztea, lan kontratak subrogatzea, laneko osasun eta istripuen protokoloak eta osagarriak hobetzea, eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko eta LGTBI kolektibokoen jazarpenari aurre egiteko neurriak bermatzea. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223751/lasaitasuna-berrezartzeko-eskatu-die-blinkenek-israeli-eta-palestinari.htm | Mundua | «Lasaitasuna berrezartzeko» eskatu die Blinkenek Israeli eta Palestinari | AEBetako Estatu idazkariak Israelgo Gobernuari adierazi dio AEBek «Israelgo segurtasunarekin» daukaten konpromisoa «hautsezina» dela. Israelgo indarrek 35 palestinar hil dituzte aurten. | «Lasaitasuna berrezartzeko» eskatu die Blinkenek Israeli eta Palestinari. AEBetako Estatu idazkariak Israelgo Gobernuari adierazi dio AEBek «Israelgo segurtasunarekin» daukaten konpromisoa «hautsezina» dela. Israelgo indarrek 35 palestinar hil dituzte aurten. | Antony Blinken AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkaria Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin elkartu da gaur Tel Aviven, Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa areagotzen ari den honetan —gutxienez 35 palestinar hil dituzte Israelgo indarrek urtea hasi zenetik—. «Lasaitasuna berrezartzeko eta tentsioa arintzeko berehalako neurriak» eskatu dizkie Blinkenek gatazkako «alde guztiei»; besteak beste, Israelgo Gobernuari eta Palestinari.
AEBetako Estatu idazkariak Netanyahuri adierazi dio AEBetako Gobernuak «Israelgo segurtasunarekin» daukan konpromisoa «hautsezina» dela. Gaineratu du Israelen eta Palestinaren arteko gatazka konpontzeko baldintzak ezarri behar direla, «Palestinarrek eta israeldarrek baldintza berak izan ditzaten askatasuna, segurtasuna, aukerak, justizia eta duintasuna izateko». Blinken bihar da biltzekoa PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasekin.
Bileraren osteko prentsaurrekoan, Israelgo lehen ministroak ez dio aipamenik egin indarkeriaren handitzeari, baina nabarmendu du Israelek Arabiar Emirerri Batuekin, Marokorekin, eta Bahrainekin harreman diplomatikoak normaldu izanak «mesede» egingo diola Palestinako gatazkaren irtenbideari.
Israelen eta Palestinaren arteko gatazka gori dago, baina. Gaur bertan, Israelgo militarrek palestinar bat hil dute Zisjordania okupatuan, Hebron hirian, tiroz, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez.
Israelen eta Palestinaren arteko tentsioak ostegunean egin zuen eztanda. Israelgo indarrek bederatzi palestinar hil zituzten Zisjordania okupatuko errefuxiatuen kanpamentu batean, Jenin hirian. Hilketa horiek salatzeko egindako protestetan liskarrak sortu, eta beste palestinar bat hil zuten Israelgo indarrek.
Ostiralean, pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil zituen, tiroz, Jerusalem ekialde okupatuko sinagoga bati egindako erasoan. Israelgo Poliziak berehala hil zuen ustezko erasotzailea, tiro eginda. Hamas Palestinako organizazio politiko islamistak goratu egin zuen sinagogaren aurka egindako ekintza hainbat meskitatako bozgorailuetatik, erasoa bere gain hartu gabe. Hamaseko bozeramaile Hazem Qassemek adierazi zuen Israelek Palestinako «okupazioan eragindako krimenen aurkako erantzuna» izan zela eraso hori. Egun berean, Gazatik zenbait suziri jaurti zituzten Israelgo lurraldera. Israelgo armadak Hamasi egotzi zion erasoaren erantzukizuna —hark du Gazaren kontrola—. Suziri jaurtiketaren ostean, Israelgo armadak Gaza bonbardatu zuen.
Larunbatean, bi israeldar larri zauritu zituzten tiroketa batean, Jerusalem ekialdean. Israelgo Poliziaren arabera, 13 urteko palestinar bat izan zen erasotzailea, eta hura «neutralizatu eta zauritu» egin zuten.
Deportazioak
Yoav Gallant Israelgo Gobernuko Defentsa ministroak gaur ohartarazi du Israelgo indarrek «irmoki» jardungo dutela Israelgo herritarrak «mehatxatzen» dituztenen aurka: «Terroristek auzitegietan edo hilerrian amaituko dute». Gallantek nabarmendu du Israelgo armadak «eraso ekintzak» egingo dituela, eta «terroristei laguntzen dietenek» sufrituko dutela. «Beharrezkoa bada, haien etxeak eraitsiko ditugu. Eskubideak kenduko dizkiegu. Beharrezkoa bada, kanporatuko ditugu», esan du Defentsa ministroak. Netanyahuk esandakoarekin bat egin du Gallantek. Izan ere, Israelgo lehen ministroak larunbat gauean adierazi zuen bere gobernuak erantzun «gogorra, azkarra eta zehatza» emango duela, eta plan bat egitekoa dela «terroristen» senideei Israelgo herritartasuna eta herrialdean bizitzeko baimena kentzeko, eta PANen kontrolpeko lurraldera –Zisjordania okupatura– deportatzeko.
Gainera, Itamar Ben Gvir Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministroak «terrorismoagatik» zigortutakoei heriotza zigorra ezartzearen alde egin du gaur. «Hiltzen duen edonor aulki elektrikora bidali behar da», adierazi du. Gaineratu du Zisjordania okupatuko zazpi kolonia legeztatzeko asmoa duela.
Mohamad Shtayeh Palestinako lehen ministroak adierazi du Israelgo Gobernuak proposatutako neurri horiek urratu egingo dituztela Genevako Konbentzioak. Akordio horiek nazioarteko zuzenbide humanitarioa arautzen dute, eta gatazka armatuetako biktimak babestea dute helburu. «Erabaki horiek erakusten dute zein sakona den okupazioko gobernuaren barruko krisia, eta arreta desbideratu nahi dute hilketak eginez, errepresioa baliatuz, zigor kolektiboak ezarriz, etxeak eraitsiz eta kolono terroristei bidea irekiz, palestinarren aurka krimen gehiago egin ditzaten», adierazi du Shtayehk.
Lur okupatuetako indarkeria handitzen ari da iaztik. Aurten, Israelgo indarrek 35 palestinar hil dituzte gutxienez. Iaz, 170 palestinar hil zituzten Israelgo militarrek lur okupatuetan; horietako batzuk milizianoak ziren, baina beste asko ez. 2006an Bigarren Intifada amaitu zenetik izandako urterik odoltsuena izan zen iazkoa. |
2023-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/223752/arrazakeria-salatu-dute-arrigorriagan-gazteen-mailako-futbol-partida-batean-gertatutakoarengatik.htm | Gizartea | «Arrazakeria» salatu dute Arrigorriagan gazteen mailako futbol partida batean gertatutakoarengatik | Haur sikh bati buruko zapia kenarazi nahi izan dio epaileak, eta Federazioak 300 euroko isuna jarri dio taldeari | «Arrazakeria» salatu dute Arrigorriagan gazteen mailako futbol partida batean gertatutakoarengatik. Haur sikh bati buruko zapia kenarazi nahi izan dio epaileak, eta Federazioak 300 euroko isuna jarri dio taldeari | Ecuador Etxeak, kulturarteko harremanetan lan egiten duen elkarteak, «arrazakeriaren adibide penagarri» gisa gaitzetsi du urtarrilaren 21ean gazteen mailako partida batean gertaturikoa. Arrigorriagako (Bizkaia) Padura futbol zelaian jokatzen ari ziren partida, elkarteak kontatu duenez, eta, bigarren zatiaren hasieran, epaileak jokoa gelditu zuen, jokalari bati «txanoa» kentzeko eskatzeko.
Ez zen txano bat, ordea, baizik eta patka bat, hau da, sikh erlijioaren jarraitzaileek eraman behar duten zapia, burua estaltzeko. Helduek dastar edo pagh izenekoa daramate, eta haurrek horren bertsio txikiago bat. Helduek ere eraman dezakete patka turbantearen azpian, lo egiteko orduan, edo kirola egiteko.
Zigorturiko jokalariaren taldekideak saiatu ziren epaileari azaltzen zer zen gazteak zeramana. Ecuador Etxearen kontakizunaren arabera, azaldu zioten jokalariak beti eramaten duela oihal hori, eta lau urte daramala horrekin futbol partidak jokatzen. Azken bi urteetan federaturik aritu dela, gainera, eta inoiz ez diotela eragozpenik jarri.
Epaileak, ordea, Nazioarteko Futbol Federazioaren arau bat erabili zuen argudiatzeko zelaian ezin dela erabili txanorik. Joko arauak ezartzen dituen Futbolaren Nazioarteko Elkartearen Batzordeak, ordea, 2014. urtean onartu zuen futbolariek badutela burua estalita eramaterik, babes horiek oihal bigunekin eginak badaude, eta beste jokalarientzat arriskutsuak ez badira.
Haatik, taldeak helegitea jarri zion epailearen erabakiari Euskadiko Futbol Federakundearen aurrean, baina hark ontzat eman du zigorra. Horrez gain, taldeari partida 3-0 galdutzat ematea erabaki du, hiru puntu kentzea sailkapenean, eta 300 euroko isuna ezartzea. Normaltasuna nazioartean
Patka-rekin jokatzea erabat normala da Europako beste hainbat txapelketatan. Gainera, buruko oihala babestuta dagoela erakutsi du joan zen astean Ingalaterran gertaturikoak. Erdi profesionaletako ligan jokatzen duen Langford FC taldeko Charan Singh BasraI jokalari sikha kanporatu egin zuen epaile batek, hark kontra egin ziolako partidan bere patka ukitu zuen beste taldeko jokalari bati. Bigarren txartel horia erakutsi zion epaileak, eta aldageletara bidali zuen.
Erabakiak haserrea eragin zuen zaleen artean, eta Futbol Elkarteak protesta oldea jaso zituen. Horren eraginez, elkarteak arauak zehaztu zituen joan zen astean bertan, eta aurrerantzean txartel gorria jaso dezake jokalari baten buruko estalki erlijiosoa «apropos edo modu txarrean ukitzen» duen futbolari batek, «eraso» gisa hartuko delako.
Quebeceko Futbol Federazioak duela hamar urte kendu zien debekua patka eta turbanteei zelaietan.
Sikhismoa Indiako Punjab eskualdean sortu zen, XV. mendean, eta, gaur, munduko erlijiorik handienetan bosgarrena da, 25-30 milioi sinestun dituelarik.
Sikhek debekaturik dute ilea moztea, eta patka edo turbantea erabiltzen dute mataza biltzeko. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223775/erbesteratu-katalanek-ezingo-dituzte-belgikaren-argudioak-erabili-llarenaren-euroaginduak-baztertzeko.htm | Mundua | Erbesteratu katalanek ezingo dituzte Belgikaren argudioak erabili Llarenaren euroaginduak baztertzeko | Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak ebatzi duenez, batasuneko estatu kide batek ezin dio uko egin beste kide baten euroagindu bati, frogatu ezean azken horrek sistematikoki urratzen dituela eskubideak. | Erbesteratu katalanek ezingo dituzte Belgikaren argudioak erabili Llarenaren euroaginduak baztertzeko. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak ebatzi duenez, batasuneko estatu kide batek ezin dio uko egin beste kide baten euroagindu bati, frogatu ezean azken horrek sistematikoki urratzen dituela eskubideak. | Kataluniako buruzagi independentista erbesteratuek bide berriak erabili beharko dituzte Espainiaratuak ez izateko. Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak gaur goizean eman duen epaiak ezartzen duenez, ezin izango dira babestu Belgikako justiziak orain arte eman dituen argudioetan. Sententziak irizpide argiagoak ezarri ditu euroagindu bat atzera noiz bota daitekeen zehazteko, eta, beraz, defentsarako zer esparru duten jakinarazi die erbesteratuei, Espainiaratzetik libratzeko aukerari bidea itxi gabe.
Luxenburgoko auzitegia ez da erabat lerratu, ez Kataluniako erbesteratuen tesiekin, ezta Espainiako Auzitegi Gorenaren jarrerarekin ere. Batetik, ez ditu ontzat eman Belgikak Pablo Llarena Espainiako Goreneko epailearen euroagindu bat atzera botatzeko erabili dituen argudioak. Llarenak Luis Puig Kataluniako kontseilari ohia Espainiaratzeko eskatu zion Belgikari, eta Bruselako Apelazio Auzitegiak ezezkoa eman zion, arrazoituta Llarena ez dela euroagindu hori igortzeko epaile eskuduna, eta Puigek Espainian epaiketa bidegabe bat izateko arriskua izango lukeela.
Baina, bestetik, Luxenburgoko auzitegiak ez du erabat baztertu Belgikak Espainiako Gorenaren euroagindu bat atzera botatzea. Horretarako, frogatu beharko luke Espainiako justiziak «gabezia sistemikoak» dituela, herritarren osotasunari eragiten diotenak edo «objektiboki identifikagarria den» giza talde jakin baten kontrakoak. Puntu horrek heldulekua emango luke, erbesteratuen defentsa abokatu Gonzalo Boyek orain arte baieztatu duenarekin: bere bezeroak jazarpen judizial baten biktimak direla arrazoi politikoengatik, independentista katalanak izateagatik.
Auzitegiak gaineratu du Nazio Batuen Erakundeko Atxilotze Arbitrarioen Lantaldeak Kataluniako buruzagi independentista auzipetuei buruz egin zuen txostena ez dela eskubide urraketa sistematikoa frogatzeko nahikoa bere horretan, nahiz eta aipatu duen kontuan hartu beharreko elementu bat litzatekeela Espainian bermerik falta ote den aztertzeko orduan.
Bestalde, Luxenburgoko epaileen esanetan, estatu batek ezin du euroagindu bat baztertu epaile igorlearen eskuduntza falta argudiatuta, hasiera batean. Baina bide hori ez du guztiz itxi, baldin eta «ageriko inkonpetentzia bat» frogatzen bada. Halako baieztapen baterako ezinbesteko baldintza da euroaginduari uko egiten dion estatuak informazio gehigarria eskatzea aurrez estatu igorleari.
Epaiaren eragina
Epaiak zuzeneko eragina du Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren eta Toni Comin, Clara Ponsati eta Puig Generalitateko kontseilari ohien egoera judizialean. Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik immunitatearen babesa dute oraingoz, europarlamentariak dira eta. Baina behin-behineko bermea dute hori, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak haien kontrako suplikatorioari buruz ebatzi artekoa. Martxorako espero da epai hori. Luxenburgok ebatziko balu Europako Parlamentuak Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri europarlamentari akta kentzeko prozesua ondo bete duela, immunitatea galduko lukete, eta Espainiako Auzitegi Gorenak horiek kontrako euroaginduak igortzeko aukera izango luke. Aldiz, Luxenburgok politikari katalanei arrazoia eman eta suplikatorioaren prozesuan irregulartasunak izan zirela ebatziz gero, immunitateari eutsiko liokete, eta Llarenak ezingo luke horiek kontrako neurririk hartu. Halako epai batek Kataluniara itzultzeko bermea ere eman beharko lieke.
Eurodiputatuen defentsaren iritziz, Espainiako Auzitegi Gorenak euroagindu gehiago igorriz gero berriz eskatu beharko lioke europarlamentuari beste suplikatorio bat hasteko, eta, beraz, prozesua dezente luzatuko litzateke —agian, Europako Parlamenturako hurrengo bozetara arte, 2024ko maiatzera edo ekainera arte—. Llarenaren ustez, berriz, ez litzateke beharrezkoa izango berriz suplikatorio bat eskatzea, eta euroagindua jasoko lukeen estatuak —printzipioz, Belgikak— zuzenean aztertu beharko luke Espainiaratze eskaria.
Bestelakoa da Lluis Puigen egoera. Europarlamentariei dagokien babesik gabe, harena izan zen Belgikak aztertu zuen lehen euroagindua. Bruselako Apelazio Auzitegiak hartu zuen hura Espainiaratzeari uko egiteko azken erabakia, 2021eko urtarrilean. Llarenak erabakia salatu zuen orduan, eta Belgikako justiziari egotzi zioen EBko estatu kideen arteko elkarlanerako printzipioa urratzea. Hala, EBko Justizia Auzitegira jo zuen aste batzuk geroago, hari galdetzeko zer baldintza zehatzetan baztertu dezakeen EB Europako Batasuneko estatu batek beste estatu kide baten euroagindu bat.
Luxenburgoren erabakian oinarrituta, Llarenak beste euroagindu bat igorri ahal izango dio Belgikari, Puig Espainiaratzea eskatzeko, eta Belgikak ezin izango ditu orain arteko argudio berak erabili Puig ez entregatzeko. Aldiz, aztertu beharko du Espainiak eskubideak sistematikoki urratzen ote dituen, eta, hala balitz, Puig arriskuan ote den berme falta horrengatik kaltetua izateko. EBko Justizia Auzitegiak zehaztu du Espainiak euroagindu berriak igorriz gero «proportzionatuak» izan behar dutela.
Erreakzioak
Epaia argitara atera eta gutxira, agerraldi bat egin dute Puigdemontek, Ponsatik, Cominek eta Puigek, Bruselan, Europako Parlamentuan. Llarenaren euroaginduak «kale itsu batean» sartu direla ziurtatu du Puigdemontek hedabideen aurrean, eta gaineratu du Luxenburgoren epaiak baldintza «bideraezinak» ezarri dizkiola Gorenari Espainiaratze eskari gehiago eskatzeko.
Kataluniako presidente ohiaren iritziz, nabarmentzekoa da epaimahaia urrundu egin dela auzitegiko abokatu nagusiaren jarreratik; esaterako, urraketa sistemikoen subjektu posible gisa «giza talde objektiboki identifikagarriak» aipatzen dituenean. Puigdemontek ziurtatu du, kasu honetan, gizatalde hori osatzen dutela «Katalunia nazio bat dela pentsatzen duten kataluniarrak». Puntu horrek «borroka politikorako» esparru bat irekitzen die erbesteratuei, «zigor kodetik harago».
Epaiak jasotakoarekin konforme agertu da Boye abokatua ere, Twitterren idatzi dituen mezuetan. «EBko Justizia Auzitegiaren sententziak osorik irakurtzekoak dira. Gaur egun ona da». Iragarri duenez, Luxenburgoren epaiak «galtzera» eramango du Espainiako justizia «Giza Eskubideen Europako Auzitegian ere». Abokatuak ohartarazi du epaiak ez duela guztiz baztertu Llarenaren eskuduntza falta argudiatzeko bidea.
Isabel Elbal erbesteratuen defentsa abokatuak «sententziaren gakoa» zein den nabarmendu du: Euroagindu bat atzera bota daitekeela «objektiboki identifikagarria den talde baten babes judizialari eragiten dioten gabeziak» frogatzen badira. «Frogak sobran daude», adierazi du Elbalek.
Puntu berari aitortu dio garrantzirik handiena Benet Salellasek gidatzen duen abokatu bulegoak, bere Twitter kontuan. Ohartarazi du orain arteko jurisprudentziaren arabera euroagindu bat baztertzeko arrazoi bakarra eskubide urraketa «sistemiko edo orokortu bat» frogatzea zela, eta Luxenburgok gabezia hori euroagindu baten kontrako arrazoi gisa onartu duela gaur «gizatalde objektiboki identifikagarrietan» ere. «Aurrerapauso erraldoia da».
Andreu Van den Eynde ERCko zenbait buruzagiren abokatuak —besteak beste, Oriol Junqueras eta Marta Rovira defendatu ditu— azaldu du epaiaren puntu hori are esanguratsuagoa dela EBko Justizia Auzitegiko abokatu nagusiak ez zuelako babestu giza talde jakin baten eskubide urraketak aintzat hartzea. Ezohikoa izaten da Luxenburgoko auzitegiak abokatu nagusiaren argudioen kontra ebaztea. «Espainiako auzitegiek [Kataluniako] mugimendu independentistaren aurka duten joera errepresiboa beste herrialde batzuetako auzitegietan ulertuko duten itxaropena mantentzen du». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223776/milaka-jendek-uko-egin-diote-erretreten-erreformaren-proiektuari.htm | Ekonomia | Milaka jendek uko egin diote erretreten erreformaren proiektuari | Bigarren greba eguna egin dute Ipar Euskal Herrian, sindikatuek deituta. Salatu dute adin batetik aitzina ezinezkoa dela baldintza egokietan lan egitea. Bihar protesta eginen dute Hendaian | Milaka jendek uko egin diote erretreten erreformaren proiektuari. Bigarren greba eguna egin dute Ipar Euskal Herrian, sindikatuek deituta. Salatu dute adin batetik aitzina ezinezkoa dela baldintza egokietan lan egitea. Bihar protesta eginen dute Hendaian | Bigarren aldiz, milaka jende atera dira karrikara Frantziako Gobernuak aitzina eraman nahi duen erretreten erreforma arbuiatzeko. Sindikatu nagusien deiari erantzunez, manifestazioa egin zuten atzo goizean, Baionako geltokitik suprefeturara, Erretreten erreforma injustu hau erretiratu lelopean. Eguraldia lagun, urtarrilaren 19ko mobilizazioa baino jendetsuagoa izan zen, eta bururaino joateko borondatea erakutsi zuen beste behin intersindikalak: «Erreforma proiektua bertan behera uztea nahi dugu. Gure mezua argia da: [Frantziako] Gobernuak uko egin behar dio erretirorako adina 64 urtera gibelatu eta kotizazio epea emendatzeari».
Erreformaren bidez erretiroa hartzeko adina 62 urtetik 64ra gibelatzea da Emmanuel Macron Frantziako presidentearen asmoa, baina langile gehienek hori baino gehiago egin beharko dute, pentsio osoa lortzeko 43,5 urte kotizatu beharko baitira. Frantziako Gobernuaren hitzetan, gaur egungo erretreten sistema defizitarioa izanen da hemendik urte batzuetara. Horrek justifikatzen du erreforma egin beharra. Hala ere, sindikatuek diote egungo erretreten sistema «osasuntsu» dagoela.
«Proiektu hau onartezina da: erretretara osasun onean joan nahi dute langileek, duinki bizitzeko aukera ematen duen pentsio batekin», adierazi dute intersindikaleko ordezkariek. «Zaurgarrienek, prekaritatean bizi direnek eta emazteek pairatuko dute gehien». Oroitarazi dute gaur egun langileen erdiek lana utzia duela 60 urtera heltzerako. «Pentsio apalagoa izanen da denentzat».
Frantziako Gobernuaren «gezurrak eta manipulazioak» deitoratu dituzte sindikatuek, halaber: «Sistema ez da defizitarioa, ez dago berehalako arriskuan, eta bestelako konponbideak balirateke bere iraunkortasuna eta ekitatea bermatzeko».
Ondoko egunetan mobilizatzen segitzeko borondatea agertu zuten. Etzi elkarretaratzea eginen dute Hendaiako (Lapurdi) geltokiaren aitzinean.
Erreformak eraginen dizkien kalteak esplikatu zituzten langile batek baino gehiagok, adinean aitzina joana ahala baldintza egokietan lan egiteko ezintasuna azalduta.
Laurent Lafargue (suhiltzailea).
«59 urtera iristean, suhiltzaile gisa lan egiteko ezgaitasun fisikoa dute batzuek»
«Lurraldeetako funtzio publikoaren parte gara suhiltzaileak. Orain arte, erregimen berezia genuen: gehiago kotizatzen genuen, baina bost urte irabazten genituen. Erreformarekin, hori ezabatzen zaigu: 57, 58 edo 59 urtetan bukatu ordez, 63, 64 edo 65 urtetan bukatuko dugu. Erreforma injustua da». «Erreformarekin, gure lankide gazteenek 64 edo 65 urte arte lan egin beharko dute. Egingarria iruditzen zaizu? 65 urtetan suhiltzaile kamioi batean... konplikatua bilakatzen hasten da. Lehenago ere bai, funtsean. Ohartzen gara 55 urtetik aitzina biziki zaila bilakatzen hasten dela: gaueko lana, pertsonak andetan eramatea, suteak... Hori da gure lana. Suhiltzaileek gaitasun fisikoa izan behar dugu. Adinean aitzina joan ahala, gaitasun hori apalduz doa. Zauritzeko arriskua handiagoa da. 58-59 urtera iristean, suhiltzaile gisa lan egiteko ezgaitasun fisikoa dute batzuek. Elbarri gisa kontsideratuak dira, eta pentsioa murrizten diete. Eskubide bat izateko kotizatu dute, baina askoz ere gutxiago lortzen dute azkenean, elbarritasun pentsio gisa kontsideratua baita. Gaur egun jadanik ikusten ditugu halakoak erreformarik gabe».
Sandra Lizarralde Papon (irakaslea)
«Urte sariak emendatzearekin, emazteak gara kaltetuenak»
«Aitzineko erreformek jadanik kalte egin zidaten, bereziki Tourraine erreformak. 1970an sortua naizenez, 43 urte sari beharko nituzke pentsio osoa ukitzeko. Kalkulua egina dut: erreforma hau gabe ere 67 urte arte aritu beharko nuke. Urte sariak emendatzearekin, emazteak gara kaltetuenak. Anitzetan guk hartzen ditugu gurasotasun geldialdiak, arrazoi ekonomikoengatik: begiratzen duzu zure bikotekideak zenbat irabazten duen, zuk zenbat irabazten duzun, eta lansari apalena duenak hartzen du geldialdia. Zirkulu zikoitz bat da, funtsean».
«Ez dut neure burua ikusten 67 urterekin gaur egun dudan lana egiten. Ezinezkoa da. Behar bereziak dituzten ikasleekin lan egiten dut, langile auzo bateko ikastetxe batean. Energia handia eskatzen du eguneroko lanak. Badakit ez naizela gai izanen; edo eginen dut, baina gaizki. Bada galdera ea zer nahi dugun erretreta bezala. Baina bada galdera ere ea nola lan egin nahi dugun: zer baldintzatan eta zer kalitaterekin. Biak lotuak dira».
Carl Andre (eraikuntzako langilea)
«Gure lankideak arrunt hautsiak ikusten ditugu»
«Kanpoan lan egiten dugu, baldintza gogorretan. Eguraldia edozein izanik ere ari gara lanean, azpiegituretarako ezinbestekoak diren konponketa batzuk egiten baititugu maiz. Bizitza profesionalaren bukaerara iristean, gure lankideak arrunt hautsiak ikusten ditugu. Ez dira gai lanerako. Gure nagusiek ere ez dakite zer egin langile horiekin, ezin baitira denak bulegoetako edo egoneko lanetan jarri. Anitz ez dira gai erretretaren adinera arte lanean aritzeko. Nagusiek ez dituzte eritasun profesional edo lan istripu bezala deklaratu nahi; beraz, lan geldialdian jartzen dira erretreta adinera iritsi arte. Horrek erran nahi du ez dituztela kotizatuko pentsio oso bat ukitu ahal izateko urte sari guziak. Gure lansariak biziki apalak dira, ez dugu garapenik izan inflazioari aurre egiteko. Eta, gainera, kondenatuak gara pentsio osoa ukitu ahal ez izatera. Hori onartezina da.
«Nire kasua aipatuko dut: ibilbide berezia izan nuen, unibertsitatean egon nintzen, eta denbora eman nuen eraikuntzara bideratu aitzin. Urte sariak izatera ez naiz sekula iritsiko; beraz, 67 urte arte lan egin beharko dut nahitaez. Ez da normala. Ezinezkoa da adin horretan lanean segitzea. Eraikuntzan ari diren langileen bizi esperantza hamar urte apalagoa da gainerakoen aldean; guk eskatzen dugu erretreta ere hamar urte lehenago hartu ahal izatea. Gogoeta kolektibo bat ezinbestekoa da».
Graziella Irigoien (kutxazaina).
«Ez dut nire burua horretan ikusten. Erabat galtzaile naiz»
«19 urte ditudanetik kutxazain gisa lan egin dut. Lehen alaba sortu arte lanaldi osoan aritu nintzen. Urtebeteko amatasun geldialdia hartu nuen, eta gero lanaldi erdian hasi nintzen berriz. Bigarren alabarekin beste urte batez gelditu nintzen. Ekainaren 1ean 41 urte izanen dira lanean ari naizela. Normalean karrera luze gisa kontsideratu beharko zen, baina gurasotasun geldialdiak ez dira kontuan hartuak; beraz, 62 urte arte lan egin beharko dut. Erreforma berriarekin bederatzi hilabete gehiago egin beharko ditut. Ez dut nire burua horretan ikusten. Erabat galtzaile naiz».
«Jarririk lan egiten dugu egun osoa, pisua altxatzen ari gara etengabe: ur botilak, garagardo kaxak... Erritmo handian aritzen gara, eta anitzen patologia muskularrak garatzen dituzte: tendinitisak, epikondilitisak. Lan baldintzak ere aldatzen joan dira, bezeroek ere gero eta gutxiago laguntzen gaituzte. Ni lanaldi erdian ari naiz, beraz arinago zait, baina oso pentsio txikia izanen dut».
Michel (erretretatua)
«Erretretan denbora gehiago dugu bizitzaz okupatzeko»
«Bizi osoan aeronautikan lanean aritu ondotik, 56 urterekin hartu nuen erretiroa. Horrek erran nahi du berrogei urtez lantegian aritu ondotik bizitzeko eta zinez baliatzeko gaitasunean egotea. Eta garai horrek ez du anitz irauten; gure inguruan ikusi dezakegu, zoritxarrez. Eritasunak eta gutxitzeak iristen hasten dira. Frantziako Gobernuak eta nagusiek nahi dutena da langileak askoz ere gehiago erabili ahal izatea. Bizi esperantza luzatzen denez, bizian eta lanean gehiago esplotatuko zaitugu. Nire bizitza osoan militatu dut jendeak aukera izan zezan bere lansariarekin hobeki bizitzeko, eta bizitzak eskaintzen ahal digun guziaz gozatzeko: izan kirol ala kultur arloan, elkarte munduan edo beste. Erretreta hartu nuenean, hori egin nuen, eta ondoko belaunaldiek aukera hori izan dezaten mobilizatzen naiz egun. Erretretan denbora gehiago dugu bizitzaz okupatzeko: ateraldiak, ibilaldiak, berrogei urtez pairatu dugun presioa askatzea nolazpait. Ordutegiak, adibidez. Erretreta hartzerakoan, lehen aldia da 3 urte ditugunetik ez garela iratzargailuaren menpe. Askatasuna bizitza osoan irabazten den zerbait da, baina, bai, erretretak askatasun sentimendua ematen du».
Ikusi gehiago: Espainiako eta Frantziako pentsioen erreformak, parez pare
Urtarrilaren 19an egin zuten lehen protesta eguna, eta Baionan 10.000 pertsona inguru elkartu ziren erreformari ezetz esateko. Bestalde, joan den astean hainbat manifestarik Baionako portua blokeatu zuten. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223777/bizkaia-eta-kantabria-artean-egitekotan-ziren-parke-eolikoa-geldiarazi-dute.htm | Gizartea | Bizkaia eta Kantabria artean egitekotan ziren parke eolikoa geldiarazi dute | Eusko Jaurlaritzak ohartarazi zuen Aleneko estazio megalitikoari kalteak eragingo zizkiola, eta Kantabriako Gobernuak ere esan du hainbat espezieri kalte egingo liokeela proiektuak. | Bizkaia eta Kantabria artean egitekotan ziren parke eolikoa geldiarazi dute. Eusko Jaurlaritzak ohartarazi zuen Aleneko estazio megalitikoari kalteak eragingo zizkiola, eta Kantabriako Gobernuak ere esan du hainbat espezieri kalte egingo liokeela proiektuak. | Bizkaia eta Kantabria artean dagoen Axetsu mendiaren inguruetan egitekoak ziren Capital Energy enpresak bultzatutako Maya parke eolikoa, baina atzera bota dute azkenean; besteak beste, ingurumen eragineko baimena lortu ez duelako. Aurretik ere izan ditu trabak proiektuak; izan ere, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Aldundiak atzera bota zuten Bizkaiko zatian errotak jartzeko proiektua, ohartarazita bi turbinak eta azpiestazioak babestuta dagoen Aleneko estazio megalitikoari «zuzenean eta modu larrian» eragingo ziola.
Kantabriako gobernuak ere arriskuak ikusi zizkion proiektuari, eta ingurumen baimena emateko hainbat oztopo ikusten zizkion parkeari; adierazi zuen kalte egingo ziela sai zuriari, sai arreari, miruari, belatz handiari eta beste espezie batzuei.
Bi lurraldeetako gobernuek ikusitako akatsak kontuan hartuta, Bizkaiko lurretan egongo liratekeen bi errotak kentzeaz gain, Kantabrian baina Bizkaitik hurbil egitekoak ziren beste bi errota ere ezabatu zituzten proiektutik. Aldaketa horiek eginda, hasierako proiektuan zeuden hamabost errotetatik hamaika egiteko asmoa zeukan enpresak, baina hasierako 52MWeko potentzia mantenduta. Azkenean, ordea, Espainiako Ingurumen MInisterioak ez dio ingurumen baimenik eman. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223778/gaztelera-hutsean-jarraituko-du-iruneko-konstituzio-plazako-plakak.htm | Gizartea | Gaztelera hutsean jarraituko du Iruñeko Konstituzio plazako plakak | Baluarteko plaza zenari izena aldatu eta urtebetera, administrazioarekiko auzietako auzitegi batek erabaki du ez dela beharrezkoa hango plakak euskarazko izenik izatea. | Gaztelera hutsean jarraituko du Iruñeko Konstituzio plazako plakak. Baluarteko plaza zenari izena aldatu eta urtebetera, administrazioarekiko auzietako auzitegi batek erabaki du ez dela beharrezkoa hango plakak euskarazko izenik izatea. | Iazko urtarriletik darama Iruñeko Konstituzio plazako plakak gaztelera hutsean, eta hala jarraituko du. Urtebete igaro da lehen Baluarteko plaza zenari izena aldatu ziotenetik. Inaugurazio ekitaldian, Enrique Maia Iruñeko alkatea arduratu zen plaka berriaren oihala kentzeaz. Plaza Constitución plaza zioen; eta haren azpian, Constitución española de 1978-1978ko Espainiako Konstituzioa. Plazaren izenean bertan ez zen euskararik, eta ez da izango. Nafarroako euskararen ordenantza urratu zela-eta, EH Bilduk helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Administrazio Auzitegian. Arrazoia eman zion auzitegiak; ordea, udalak errekurtsoa aurkeztu zuen administrazioarekiko auzietako auzitegi batean.
Urte baten buruan iritsi da auzitegi horren epaia, eta arrazoia eman dio Iruñeko Udalari. Honela argudiatu dute ebazpenean: «Constitución [Konstituzioa] izen propioa da, letra larriz hasita beste arauetatik bereizten duelako». Hortaz, izendapen hori ezin da euskarara itzuli, «itzulpenik onartzen ez duen izen propio berria» den aldetik.
EH Bildu koalizioko Joseba Asironek epaia gaitzetsi du. «Atzo, epaile batek ebatzi zuen Konstituzio plaza euskaraz 'Constitución plaza' esan daitekeela, itzultzeke. Gaur Iruñeko ultraeskuinak disimulurik gabe ospatu du». Hala jarraitu du: «Euskara ez dakien epaile horrek ez dakiena zera da: euskaldunok, geure eguneroko bizitzan, ez dugula deus itzultzen. Mintzatzen gara gure hizkuntzan, eta kito. Eta gure hizkuntzan ez dela esaten 'Constitución plaza'».
Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu du aldaketa Maiak. Gainera, udalak azaldu duenez, izen aldaketa ez da itsuan eginiko urrats bat. Asmo jakin bat du, diotenez: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223779/ukrainara-gerra-abioiak-bidaltzearen-aurka-agertu-da-oro-har-mendebaldea.htm | Mundua | Ukrainara gerra abioiak bidaltzearen aurka agertu da, oro har, Mendebaldea | Auzia mahai gainean dago, baina Mendebaldeak ez du jarrera bateraturik. Macronen arabera, hainbat aldagai hartu beharko lirateke kontuan borrokarako hegazkinak entregatzeko. | Ukrainara gerra abioiak bidaltzearen aurka agertu da, oro har, Mendebaldea. Auzia mahai gainean dago, baina Mendebaldeak ez du jarrera bateraturik. Macronen arabera, hainbat aldagai hartu beharko lirateke kontuan borrokarako hegazkinak entregatzeko. | Kievek garbi planteatu zuen lehengo asteazkenean, behin Mendebaldeak Ukrainako armadari erasorako tankeak ematea adostu ondoren: «Gerra hegazkinak nahi ditugu». Hori eskatu zuen Oleksii Reznikov Defentsa ministroak. Duela hilabete batzuk egindako adierazpenetan mahai gainean ere ez zegoen eztabaida hori, baina azken asteetan plazaratutako mezuen arabera, aliatu batzuek zalantzak dituzte, ez dute esaten guztiz baztertuta dagoenik aukera hori. Auziaren inguruan ez dute jarrera bateraturik. Joe Biden AEBetako presidenteari galdetu zioten atzo gauean ea asmorik duten Ukrainari gerra hegazkinak entregatzeko, eta ezetz erantzun zuen. Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak ere baztertu zuen aukera hori atzo, eta gaur gauza bera egin du Erresuma Batuko Gobernuak, nahiz eta ñabardura batzuen artean. «Erresuma Batuko hegazkinak oso sofistikatuak dira, eta hilabeteak behar dira horiek gidatzen ikasteko. Beraz, uste dugu ez dela praktikoa horiek Ukrainara bidaltzea», nabarmendu du bozeramaile batek, hango hedabideek kaleratu dutenez. Hortaz, Mendebaldea, oro har, Ukrainara gerra hegazkinak bidaltzearen aurka agertu da.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ez dio bidalketa horri aterik ixten. Atzo Hagan (Herbehereak) esan zuenez, ez da ezer baztertu behar, baina nabarmendu zuen hainbat aldagai hartu beharko liratekeela kontuan; horietako bat da erabaki horrek gatazka ez areagotzea, eta beste bat, Eliseoko buruaren esanetan, hegazkinek Errusiako lurrak ez zapaltzea. Ondoan zuen Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroa, eta hark ere ez dio gerra hegazkinen aukerari muzin egiten. «Tabuak» alboratu behar direlakoan dago. Argitu zuen, hori bai, Ukrainak ez duela formalki eskaerarik egin.
Poloniak, baina, parez pare ireki dizkio ateak aukera horri. Mateusz Morawiecki lehen ministroak zehaztu du, dena den, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko estatu kideek «guztiz koordinatuta» hartu beharko luketela erabaki hori. Halere, Varsoviaren jarrera «seinale positiboa» dela azpimarratu du Andrii Yermak Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren kabineteburuak.
Dena den, Bidenek ezetz esanda ere, AEBek auziari buruz duten iritzia ez da guztiz bateratua, Ukrainako inbasioaren auziaren bueltan beste batzuetan gertatu moduan, hain zuzen. Izan ere, joan den ostiralean, Jon Finer Segurtasun Nazionalerako kontseilariordeak nabarmendu zuen ez dutela baztertzen «armamentu mota bakar bat ere» Ukraina armaz hornitzeko garaian. MSNBC AEBetako telebista kateak galdetu zion ea nola erantzungo dioten Ukrainaren eskaerari, eta esan zuen «sakonki» aztertuko dutela.
Eta horrekin guztiarekin lotuta, Mendebaldeko aliantza militarreko kide batek, Kroaziak, aliatuek tankeak bidaltzeko erabakia kritikatu du. AP berri agentziak jaso duenez, Zoran Milanovic Balkanetako herrialde hartako presidenteak atzo adierazi zuen «erokeria» dela pentsatzea «gerra arrunt batean» Errusiari irabazi ahalko zaiola. «Hara arma hilgarriak bidaltzearen aurka nago. Gerra luzatuko dute».
Entrenamendu militarra
Bielorrusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Bielorrusiako armadak eta Errusiakoak «entrenamendu saio bat» hasi dutela, astebete iraungo duela, eta helburu izango duela irailean Errusian egitekoak diren maniobra militar bateratuak prestatzea. Ukrainaren mesfidantza gorabehera, Minskek eta Moskuk nabarmendu dute Bielorrusiako armada ez dela Ukrainako gatazkan parte hartzekoa.
Bestalde, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak gaur esan du Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak mezu bat bidali diola Egiptoko diplomaziaren bidez, eskatuz Errusiak atera ditzala tropak Ukrainako lurretatik.
120-140 tanke
Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebak gaur jakinarazi zuenez, Ukrainari, «lehen kolpean»,120-140 tanke entregatuko dizkio hamabi herrialdez osatutako Mendebaldeko koalizio batek. Erresuma Batuak eta Alemaniak adierazi dute azkeneko egunetan tankeak martxo bukaera inguruan direla Ukrainara iristekoak. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223780/mozal-legearen-erreforma-ez-blokeatzeko-eskatu-die-psoek-bazkideei.htm | Politika | 'Mozal legearen' erreforma ez blokeatzeko eskatu die PSOEk bazkideei | EAJko Aitor Estebanek uste du orain arte adostutako zuzenketak egun indarrean dagoen legea hobetzen dutela. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak, berriz, ohartarazi du Espainiako Gobernuak «hitzemandakoa» bete beharko duela koalizioaren babesa jaso nahi badu Herritarren Segurtasun Legearen erreformarako. | 'Mozal legearen' erreforma ez blokeatzeko eskatu die PSOEk bazkideei. EAJko Aitor Estebanek uste du orain arte adostutako zuzenketak egun indarrean dagoen legea hobetzen dutela. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak, berriz, ohartarazi du Espainiako Gobernuak «hitzemandakoa» bete beharko duela koalizioaren babesa jaso nahi badu Herritarren Segurtasun Legearen erreformarako. | Espainiako Kongresuan bihar batzartuko da Herritarren Segurtasunerako Legea aldatzeko lantaldea, eta eztabaidagai izango dute araua moldatzeko txostena onartzea. Horrela, txostena Barne Batzordera eramango lukete, eta otsailean helduko litzateke gaia osoko bilkurara.
Horren aurrean, PSOEko diputatu Patxi Lopezek gobernua sustengatu ohi duten alderdiei eskatu die ez dezatela legearen aldaketa blokeatu, orain arte lortutako adostasunek «zuzendu» egiten dituztelako indarrean dagoen legeak sortutako hainbat eragin: «Espero dugu Mozal legea atzean uzteko konpromisoa genuenok orain ez jartzea beste interes batzuk jada adostutako aldaketen aurretik; horiek ez lirateke aurrera aterako lege honen kontrako botoa emanez gero».
Siglarik aipatu gabe, Lopezek EH Bildu eta ERC jarri ditu jomugan, eta ohartarazi du ez PSOE eta ez Espainiako Gobernua ez direla «erantzule» izango egungo legeak indarrean jarraitzen badu. Non dauden desadostasunak? Manifestariak sakabanatzeko materialaren erabileran; agintearen aurkako desobedientzian eta errespetuaren urraketan; eta mugetako ukoan eta migratzaileak mugan bertan kanporatzean.
EAJ, konforme
EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Esteban ere kexu agertu da Espainiako Gobernuari babesa eman ohi dioten zenbait talderen jokabidearekin: «Egungo gehiengoekin eta lortu diren aurrerapausoekin Mozal legea aldarazten ez bada, argi geratuko da jarrera batzuen zurruntasuna». Izan ere, egindako «aurrerapausoei» zenbakia jarri die: «Guk aurkeztutako 46 aldaketatik 40 onartu dira, erdibidekoak lortu ditugu».
Estebanen hitzetan, helburua zen «segurtasunaren eta askatasunaren artean oreka» bat bilatzea, «orain legean ez dagoena», eta uste du hori lortu dela hainbat puntutuan: «Oreka hori lortu da, hobetu da. Ez da izango guztien gustura, baina politikak eta adostasunak honetara eramaten gaitu. Aurrera egiteko, ea hobea den daukagunarekin geratzea edo aldaketak egitea. Guk baietz uste dugu; orain beste alderdi politikoak busti beharko dira». Hortaz, uste du Herritarren Segurtasunerako Legearen erreformarentzat «kale edo bale» egiteko momentua iritsi dela, eta «harriturik» ikusten ari da Espainiako Gobernuaren alderdi bien arteko desadostasunak: «Konpon dezatela hori».
Legea erreformatzeko adostasuna duten edukiak ere zerrendatu ditu EAJko bozeramaileak: zigor arautegia, elkartzeko eta manifestatzeko eskubidearen ingurukoak, pertsonak identifikatzeko atxiloketen ingurukoak, polizien grabazioak... Akordio horiek egin dituzte, Estebanen esanetan, «segurtasun printzipioaren eta eskubideen eta askatasunen arteko orekan aurrera eginez».
EH Bilduk ezezkoa erreforma «light»bati
Bestalde, Naiz Irratiari emandako elkarrizketa batean finkatu du EH Bilduren Espainiako Kongresuko bozeramaileak zer jarrera duen bere taldeak mozal legearen erreformari dagokionez. «Argi eta garbi diogu: mozal legea indargabetzeko proposatu ditugun hiru zutabeak onartzen ez badira, ez dugu babestuko erreforma light hau. Gomazko pilotak debekatzeko eta desobedientziari eta errespetu faltei lotutako zigorrak aldatzeko eskatzen dugu».
Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko batzordearen bileraren harira, Espainiako Kongresuan, Aizpuruak mezu argia igorri dio Sanchezen gobernuari: «Mozal legearekin maximalistak garela esan digute, baina hitzemandakoa betetzea baino ez dugu eskatzen. Gu ez gara mugitu, ez dugu inor engainatu. PSOEk ez du legea indargabetu nahi, polizia sindikatuen presioengatik. Atzerapausoa litzateke». 'Soilik baietz da baietz' legea
Erreforma bat izan dezakeen beste lege bat soilik baietz da baietz legea da, PSOEk atzo iragarri eta gero Unidas Podemosen eta Berdintasun Ministerioaren oniritzirik gabe ere erreformaren saioari ekingo diola Kongresuan. «Legeari aldaketa txikiak egitekotan, ados egongo gara, betiere legearen muina ukitzen ez bada eta Berdintasun Ministerioaren oniritziarekin bada», esan du koalizio subiranistako kongresukideak.
Alegia, Irene Monteroren Berdintasun Ministerioak hartzen duen jarreraren araberakoa izan daitekeela EH Bilduren erantzuna Madrilen. «Legeari ez zaio denborarik eman erakusteko zertarako den gai. Berrikuspenetan soilik jarri da arreta, eskuin politiko, mediatiko eta judizialak politika feministak dituelako jomugan».
Aktualitatearen errepasoarekin jarraituz, Aizpurua SMI gutxieneko soldataren igoeraren inguruan ere aritu da, Espainiako Lan Ministerioa igoera hori gauzatzeko urratsak egiten hasi dela eta. «Gehiegitan eman zaio patronalari beto gaitasuna eta positiboa da oraingoan langileen mesederako neurriak oztopatzeko gaitasunik ez izatea», esplikatu du Aizpuruak, eta iragarri du gutxieneko soldataren igoera babestuko duela haren taldeak.
Gai ekonomikoekin jarraituta, pentsioen erreforma ere hizpide izan du koalizioaren Kongresuko bozeramaileak. Garbi azaldu du EH Bilduri ez zaiola «bidezkoa» iruditzen pentsioak kalkulatzeko epea 25 urtetik 30era zabaltzea. «Ez dugu onartuko, gutxieneko pentsioei batez ere kalte egiten dielako. Norekin onartu nahi du gobernuak pentsioen erreforma? Ez dugu atzerapausorik onartuko». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223781/eajk-eta-pse-eek-elkarrizketak-hasi-dituzte-zerga-erreforma-baterako.htm | Ekonomia | EAJk eta PSE-EEk elkarrizketak hasi dituzte zerga erreforma baterako | Helburua zerga sistemaren «progresibitatea handitzea» dela adierazi dute. Baina ez dute iragarri zer aldaketa aztertuko duten zehazki. ELAk eskatu du enpresa handiei zergak igotzea. | EAJk eta PSE-EEk elkarrizketak hasi dituzte zerga erreforma baterako. Helburua zerga sistemaren «progresibitatea handitzea» dela adierazi dute. Baina ez dute iragarri zer aldaketa aztertuko duten zehazki. ELAk eskatu du enpresa handiei zergak igotzea. | Eusko Jaurlaritza osatzen duten bi alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, iragarri dute hartu-emanak abiatu dituztela zerga sistemaren aldaketa bat adosteko. Ohar bateratu bat argitaratu dute alderdiek, eta bertan adierazi dute «progresibitatea handitzea» dela helburua, «euskal gizarteak aurre egin beharko dien erronkei erantzuteko».
Bi alderdien esanetan, 2013an adostutako erreforma eta 2018an onartutako doikuntzak hartuko dituzte abiapuntu gisa. Izan ere, haien esanetan, aldaketa horiek lagundu egin diete Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunei unean uneko gastuei erantzuteko diru sarrera nahikoa eskuratzen, eta betiere «progresibitate zentzuzko baten barruan». Baina azken urteetako gertakariek, pandemiak eta Ukrainako gerrak kasurako, ezohiko gastuak eragin dizkiete, eta, beraz, uste dute ezinbestekoa dela sistema berrikustea orain.
EAJk eta PSE-EEk azpimarratu dute fiskalitatea dela etorkizunari erantzuteko tresnarik egokiena, baina ez dute zehaztu zer aldaketa egitea aztertuko duten. Dena den, gogorarazi dute premiazkoa dela Espainiako Gobernuak proposatutako aberastasun handien gaineko zerga onestea.
Hain justu, iazko urtearen amaieran, Itun Ekonomikoaren Batzorde Mistoaren azken bileran adostu zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru ogasunen esku uztea fortuna handien zergaren bilketa. «Elkartasun zerga» deiturikoak, baina, ez dira martxan jarri oraindik, Espainiako Kongresuak onartu behar baitu Itun Ekonomikoaren Legean aldaketa egitea.
Aspaldiko eskakizuna Maiatzeko udal eta foru hauteskundetarako hilabete gutxi falta direla egin dute iragarpena EAJk eta PSE-EEk, alderdiak kanpainaurrean sartuta daudela. Baina zerga sistema erreformatzea aspaldiko eskakizuna da. Oposizioak behin eta birritan eskatu baitie Eusko Jaurlaritzari eta foru aldundiei sistema berrikusteko eta aldatzeko.
EH Bilduk, esaterako, fiskalitatearen gaia mahai gainean jartzea galdegin zion Jaurlaritzari aurrekontuen negoziazioan, eta «norabide aldaketa» errotzeko eskatu. Elkarrekin Podemos-IUk ere zerga sistemaren inguruan «marra gorririk gabe» negoziatzeko eskatu zion. Aldiz, PP+CSk kontrako norabidean egin zituen proposamenak, «arintze fiskal bat» eskatuta.
Bestalde, ELAk bi alderdien asmoei erantzun die prentsa ohar baten bidez. Sindikatuak gogorarazi du «denbora luzea» daramatela fiskalitatearen premiazko erreforma eskatzen, eta, orain arte, «entzungor» egitea leporatu diete erakundeei. EAJk eta PSE-EEk abian jarri nahi duten zerga erreformaren inguruan, eskatu dute enpresen irabazien gaineko zerga %25ean kokatzea eta errenta handientzako zerga tasak igotzea.
Prentsa oharrean, azpimarratu dute enpresek gero eta mozkin handiagoak lortzen dituztela, baina langile klasea «pobretzen» ari dela. Horiek hala, sindikatuak iritzi dio «inoiz baino beharrezkoagoa» dela fiskalitatearen gaiari heltzea; aberastasuna «modu justuan» banatzeko.
Sindikatuaren arabera, azken urteetako kapital errenten bilketak behera egin du. Jaitsiera horren erantzuletzat jo dituzte, besteak beste, soldataz kanpoko errentetako iruzur fiskala eta enpresa handiek ordaindu beharreko zergak murriztu izana.
Kontuak kontu, EAJk eta PSE-EEk esan dute prozesua hasi baino ez dutela egin. Baina azpimarratu dute «lanak» elkarrekin egingo dituztela oraingoz, beste alderdiekin partekatu gabe. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223782/zortzi-erakusketa-hartuko-ditu-aurten-bilboko-azkuna-zentroak.htm | Kultura | Zortzi erakusketa hartuko ditu aurten Bilboko Azkuna zentroak | Erakusketez gainera, beste 200 jarduera baino gehiago programatu dituzte. | Zortzi erakusketa hartuko ditu aurten Bilboko Azkuna zentroak. Erakusketez gainera, beste 200 jarduera baino gehiago programatu dituzte. | «Errekor urtea izan da 2022a: markak hautsi ditugu kuantitatiboki eta kualitatiboki». Pozik agertu da Fernando Perez Bilboko Azkuna zentroko zuzendaria gaur goizean Bilbon egindako agerraldian. Aretoak azken urtean izan duen hazkundea nabarmendu du: 2019ko bisitari kopurua berreskuratu dute. Aurten ere bide beretik jarraitzeko asmoa dutela aurreratu du zuzendariak, eta, horretarako, 200 jardueratik gora eta zortzi erakusketa programatu ditu zentroak 2023rako.
Erakusketa Aretoan egingo dituzte erakusketa horietako bi. Lehenengoa Somewhere From Here to Heaven izango da, eta apirilaren 16ra arte egongo da ikusgai. Bruce Baillie zinemagilearen ibilbidean oinarritutako ikus-entzunezko erakusketa bat da, eta haren lana testuinguruan jartzeko baliabideak ematen ditu. Ekainean, berriz, Decrecer aurkeztuko dute. Bene Bergado eskultorearen erakusketa proiektu bat izango da, eta Juan Luis Moraza arituko da komisario lanetan. Egungo gizartean erregai fosilek eragindako ekoizpenaren eta kontsumoaren hazkunde mugagabea kontuan harturik, kantitate horiek murriztu beharraz dihardu erakusketak.
Haren ondotik erakutsiko dute, besteak beste, The Artwork As a Living System (1992-2022). Christa Sommerer eta Laurent Mignonneau artisten atzera begirakoa izango da. Mediateka Galeriak, berriz, Zientzia frikzioa erakusketa hartuko du, Maria Ptqk-k komisario duela.
Halaber, aurtengo proiektuen artean egongo dira, beste behin, Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdia –martxoaren 28tik apirilaren 1era–, eta Prototipoak Forma Artistiko Berrien Nazioarteko Topaketa, maiatzaren 30etik aurrera. Era berean, Azkuna zentroak nazioarteko bi sinposio ere antolatu ditu: Uhina gogoan proiektua eta Komisariotzaren Nazioarteko Sinposioa erakusketaren entsegua.
Arte eszenikoei dagokienez, indar handia hartuko dute aurtengo programazioan. EszenAZ arte eszenikoen denboraldia martxoan abiatuko da, eta hamabi ikuskizun erakutsiko dituzte jaialdian. Bestalde, zinemaren zentroa ere bada Azkuna zentroa. Urtero legez, Zinemaldiko filmetako batzuk proiektatuko dira zentroan, eta esperimentazioa izango da ardatz nagusia.
Guztira, 100 artistak eta sortzailek baino gehiagok osatuko dute Azkuna zentroko komunitate artistikoa.
Nazioartera begira
Aurtengo programazioarekin batera, apustu sendo bat egingo du Azkuna zentroak: nazioartera egingo du jauzi. Horretarako, Europako zenbait proiekturekin sareak ehuntzen ari dira jada: arte eszenikoen ekoizpenaren inguruko ACuTe Culture Testbeds for Performing Art and New Techology proiekturen lau egoitza kudeatuko ditu Azkuna zentroak. Eta, aldi berean, Anberes, Bordele, Oporto eta Rotterdamekin sinergia berriak sortzeko, Harbours for Arts & Culture proiektua jarri dute abian.
Publiko berria
Joan den urteari dagokionez, balantzea positiboa izan da: bi milioi bisitari baino gehiago izan ditu zentroak guztira. Ahots bat Erausorentzat. Trans garai baterako epilogoa erakusketarik ikusi da gehien; 27.000 bisitari izan ditu. Horrez gainera, ikusleria berria erakartzea ere lortu du aretoak, formatu berriei esker. Besteak beste, arrakastatsuak izan dira zentroaren online programazioa eta AZ Irratiko podcastak. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223783/atzeraldiaren-mamua-urrundu-du-nazioarteko-diru-funtsak.htm | Ekonomia | Atzeraldiaren mamua urrundu du Nazioarteko Diru Funtsak | Uste du munduko ekonomia «inflexio puntu batean» dagoela. Interes tasak igotzen jarraitzea defendatu du, azpiko inflazioak beheranzko joera argia agertu arte. | Atzeraldiaren mamua urrundu du Nazioarteko Diru Funtsak. Uste du munduko ekonomia «inflexio puntu batean» dagoela. Interes tasak igotzen jarraitzea defendatu du, azpiko inflazioak beheranzko joera argia agertu arte. | Munduko ekonomia errekuperazio sintomak erakusten ari dela nabarmendu du NDF Nazioarteko Diru Funtsak. Urrian egindako hazkunde aurreikuspenak hobetu ditu 2023rako. Zehazki, bi hamarren igo ditu, %2,9raino. NDFk astearte honetan kaleratu dituen datuek bat egiten dute beste erakunde eta gobernu batzuek azken asteetan eginikoekin. Atzeraldiaren mamua urruntzen ari da.
Lau arrazoi eman ditu horretarako. Lehenengoa izan da ekonomiak 2022an izan duen bilakaera uste baino hobea izan dela. Eta lau gertakari azpimarratu ditu: lan merkatua indartsu agertu dela, etxeko kontsumoari eta enpresen inbertsioei eutsi egin zaiela, eta herrialde gehienak «espero baino hobeto» egokitu direla energia krisira.
Bigarren arrazoia da, eta arrazoi nagusia NDFren arabera, inflazioa hobetzen hasi dela. Eta nabarmendu du banku zentralen interes tasen igoeren ondorio dela hori. Gainera, uste du inflazioak goia jo duela. Hirugarrenik, zero COVID politika amaitu ondoren Txinako ekonomia berriro irekitzea aipatu du. Eta horri dolarraren ahultzea gehitu dio. Hala ere, 2023ko datua ez da ospatzeko modukoa, NDFren arabera. Izan ere, 2023rako aurreikusitako hazkundea 2022koa baino ahulagoa dela azpimarratu du, eta okerrera egiteko arriskuek bizirik jarraitzen dutela ohartarazi du.
«Lurreratze leuna»
NDFk oraindik arazo larritzat jotzen du herrialde askoren azpiko inflazio handia. Baina uste du komeni dela banku zentralek interes tasak igotzen jarraitzea azpiko inflazioak beheranzko joera argia agertu arte —EBZ ostegunean bilduko da, eta oso litekeena da erabaki hori hartzea—. «[Interes tasak] goizegi apaltzeak orain arte lortutako lorpen guztiak deuseztatuko lituzke», azpimarratu du NDFk.
Erakundeko analisten arabera, «lurreratze leunaren» hipotesia nagusitzen ari da; hau da, banku zentralak inflazioa kontrolatzeko gai izatea, atzeraldirik eragin gabe. Geldialdi ekonomikoak saihetsezina dirudien arren, nabarmendu du krisi energetikoaren aurkako erresistentzia handia dela, negu leunari eta gobernuen estimulu fiskal sendoei esker.
Beste arrisku batzuen artean, Ukrainako gerraren bilakaera eta COVID-19aren aurkako Txinako politikak nabarmendu ditu. Txinaren kasuan, NDFk dio «herritarren immunitate txikiak eta ospitaleen gaitasun eskasak» zeharkako ondorioak izan ditzaketela munduko gainerako herrialdeetako ekonomietan; beste beste, hornidura kate globalean sor daitezkeen arazoengatik. Horrekin batera, herrialde batzuen zorpetze handia azpimarratu du.
Era berean, NDFk ohartarazi du Ukrainako gerrak eta Errusiari jarritako nazioarteko zigorrek krisiaren aurreko tentsio geopolitikoak indartu ditzaketela; besteak beste, Estatu Batuen eta Txinaren arteko lehia komertzialarekin loturikoak.
Erresuma Batua, salbuespena
Ziurgabetasuna handia izan arren, aurreikuspenak ez dira urrikoak bezain ilunak. NDFren arabera, baliteke munduko ekonomia «inflexio puntu batean» egotea; uste du hazkundeak jada hondoa jo duela eta inflazioa kontrako norabidea hartzen hasi dela.
Euroguneari dagokionez, nazioarteko erakundeak uste du %0,7 bakarrik haziko dela 2023an, baina urrian aurreikusi baino bi hamarren gehiago da hori; 2024an, halaber, hazten jarraituko luke, %1,6, baina udazkenean iragarri baino bi hamarren gutxiago da hori —Hego Euskal Herrirako, aurten %1,3ko hazkundea aurreikusi du Laboral Kutxak—.
Aurreikuspenik txarrenak Erresuma Batuarentzat eman ditu. NDFren arabera, atzeraldiaren mamua ezin uxatuta dabil Rishi Sunaken gobernua. 2023rako, hazkunde aurreikuspen negatiboak eman ditu (-%0,6), eta urritik 0,9 puntu okertu ditu.
Gorabidean diren merkatuetako ekonomietan, erakundeak uste du moteltzeak hondoa jo zuela 2022an, eta 2023rako panorama hobea dela. Hori, neurri handi batean, Txinako ekonomia berriz irekitzearen emaitza litzateke. Aurten %5,2 haztea aurreikusten du, urrian kalkulatu baino zortzi hamarren gehiago. India %6,2 haziko litzateke.
AEBentzat, berriz, %1,4ko igoera aurreikusi du 2023rako, aurreikusi baino lau hamarren gehiago. 2024rako moteldu egin du hazkundea, %1eraino, bi hamarren gutxiago. Latinoamerikako bi ekonomia nagusietan —Brasil eta Mexiko—, 2023rako aurreikuspenak ere hobetu ditu: bi hamarren Brasilentzat, % 1,2raino, eta puntu erdi Mexikorentzat, % 1,7raino. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223784/eusko-jaurlaritzak-finantzaketa-etengo-die-ikasleak-sexuaren-arabera-banatzen-dituzten-ikastetxeei.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak finantzaketa etengo die ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei | Jokin Bildarratzek esan du «ahalik eta modu adostuenean» egin nahi dutela prozesua, eta ikastetxeekin harremanetan direla. Eusko Jaurlaritzak halako sei ikastetxe ditu itundurik. | Eusko Jaurlaritzak finantzaketa etengo die ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei. Jokin Bildarratzek esan du «ahalik eta modu adostuenean» egin nahi dutela prozesua, eta ikastetxeekin harremanetan direla. Eusko Jaurlaritzak halako sei ikastetxe ditu itundurik. | «Neurri hori aplikatzera goaz». Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak hitz horiek erabili ditu gaur, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian, ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei finantzaketa etengo zaiela iragartzeko. Atzo, Nafarroako Gobernuak bide beretik doan erabaki bat hartu zuen: irailetik aurrera, Nafarroako Gobernuak ez ditu diru publikoarekin finantzatuko batxilergoko ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxe pribatuak. Orain arte ezin zitzaien ikastetxe horiei diru laguntza kendu, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren sententzia bat tartean zegoelako, baina Bildarratzek azaldu du hori bertan behera utzi duela LOMLOE Espainiako hezkuntza legeak, bai eta itun berriekin Jaurlaritzak onartutako aginduak ere. Beraz, ikasleak sexuka bereizten dituzten ikastetxeei datorren ikasturtetik aurrera finantzaketa eteten hasiko da Jaurlaritza. «Ezin da egon finantzaketarik ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeentzat. Eta guk hori aplikatuko dugu». Eusko Jaurlaritzak halako sei ikastetxe ditu itundurik: lau Bizkaian daude —Arangoya Bilbon, Ayalde eta Munabe Loiun, eta Gaztelueta Leioan—, eta bi Gipuzkoan —Eskibel Donostian, eta Erain Irunen—. Neskek soilik ikas dezakete Arangoyan, Ayalden eta Eskibelen, eta mutilak soilik hartzen dituzte Munabek, Gazteluetak eta Erainek. Ikastetxe horietan ez dira ikasleak sexuka banatzen Haur Hezkuntzan, baina bai Lehen Hezkuntzatik aurrera. Alde horretatik, eta neurri hori zer etapatan aplikatuko den zehaztu ez duen arren, azaldu du Jaurlaritzak dagoeneko jakinarazi diela ikastetxe horiei Jaurlaritzak «ezin duela onartu eta ez duela itunik egingo generoaren arabera bereizten duten ikastetxeekin». Ikastetxe horiekin harremanetan da Hezkuntza Saila, «ahalik eta modu adostuenean» egiteko prozesu hori guztia, Bildarratzek azaldu duenez. Prozesua «berme juridikoekin» eta «curriculumaren garapenean eta hezkuntza integralean ahalik eta eragin txikienarekin» ezartzeko modua adosten saiatuko da Jaurlaritza.
Hezkuntza sailburuak azpimarratu du Jaurlaritzak ez duela «ulertzen» sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeek finantzaketa jasotzea: «Uler dezakegu familia batzuek banaketa egon behar dela uste izatea, baina ulergaitza da administrazio publiko batek horrelako sistema bat aplikatzen duten ikastetxeak finantzatu behar izatea». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223785/langile-bat-hil-da-donostian-eraikin-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Donostian, eraikin batetik erorita | Eraberritzen ari diren etxe bateko barruko patiora jausi da, oso goitik | Langile bat hil da Donostian, eraikin batetik erorita. Eraberritzen ari diren etxe bateko barruko patiora jausi da, oso goitik | Gipuzkoako hiriburuko Bilbo plaza ondoan eraberritzen ari diren etxe batetik erorita, gizon bat hil zen atzo, telekomunikazio lanetan zebilela.
Ezbeharra Prim kaleko 12. zenbakiko eraikinaren barruan izan zen. Patiora erori zen langilea, baina zer gertatu zen ikertzen ari dira oraindik. Suhiltzaileek eman zuten haren heriotzaren berri, eta 32 urte zituen.
ELAren arabera, dagoeneko bost dira aurten lan istripuen ondorioz Hego Euskal Herrian hil diren langileak. Horietako bi Gipuzkoan hil dira. Horiek hala, eraikuntza sektoreko langileek pairatzen dituzten lan baldintza «kaskarrak» salatu zituen ELA sindikatuak atzo, argitaratutako prentsa oharrean.
Azpimarratu zuten lan istripuak ez direla «fenomeno naturalak», baizik eta enpresaren «etekin ekonomikoak» langilearen lan eta bizi baldintzen aurretik jartzearen ondorioa. Adierazi zuten ezen, enpresen «betegabetzeak behar bezala» kontrolatzeko, Osalanen eta lan ikuskaritzen langile taldeak bikoiztu behar lituzketela, «kolapsatuta» daudelako. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.