date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223786/tv3eko-lsquozona-francarsquo-kolokan-da-aurkezleak-saioa-utzi-eta-gero.htm | Bizigiro | TV3eko ‘Zona Franca’ kolokan da, aurkezleak saioa utzi eta gero | Joel Diaz aurkezleak ez ezik, Magi Garcia umoristak ere laga du saioa. Egunotan ez dira saioa ematen ari. CUPek TV3eko zuzendariaren dimisioa eskatu du. | TV3eko ‘Zona Franca’ kolokan da, aurkezleak saioa utzi eta gero. Joel Diaz aurkezleak ez ezik, Magi Garcia umoristak ere laga du saioa. Egunotan ez dira saioa ematen ari. CUPek TV3eko zuzendariaren dimisioa eskatu du. | Manel Vidal kolaboratzailearen kaleratzearen ondotik, Joel Diaz Zona Franca programako aurkezleak TV3eko saioa uztea erabaki du. «Vidal kaleratzeko erabakia bidegabea eta onartezina da, mamian eta forman, bai hartu den moduan, bai jakinarazi den moduan», idatzi du Diazek sare sozialetan. TV3eko zuzendari Sigfrid Grasek hartu zuen Vidal kaleratzeko erabakia, saioa egiten duen Atomic Beat Media ekoiztetxearekin adostuta, programako platoan kolaboratzaileak egindako parte hartze baten eraginez. Hartan, Vidalek grafiko bat aurkeztu zuen, ezker-eskuin ideologia bereizteko ohiko ardatzarekin; gero, PSC alderdiko boto emaileak aipatu zituen, eta hurrengo grafikoan svastika handi baten tokian jarri zituen.
Vidalek gertatutakoaren inguruan idatzi zuen asteburuan Twitter sare sozialean. Gidoilariaren arabera, PSC ez da nazia, baina bai «eskuin muturrekoa». Iruditzen zaio egiten zuen satira politikoko atalarekin kezkatuta daudela Kataluniako Generalitatean, PSCko hiru ordezkari Kataluniako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioan sartu direlako. «Generalitatea kudeatzaile agentzia bat bilakatu dute», gaineratu zuen. Vidalen kaleratzearen ostean, programa ez du aurkezleak soilik utzi. Magi Garcia umorista eta gidoilariak ere bai. «Espero dut TV3ek saioko lantaldearen talentua aintzat hartzea, eta lanean jarraitzeko aukera izatea», idatzi du Garciak.
Kontua da egunotan Kataluniako katea ez dela programa ematen ari. TV3ek esan du sentitzen duela saioko aurkezleak utzi izana, eta iragarri du aztertu egingo duela programari eutsi ala ez. «Datozen egunetan ez da emango Zona Franca, baina TV3ek konpromisoa du ikusleria berriengana iritsi nahi duten edukiekin, eta batez ere ikus-entzule gazteengana iritsi nahi du, umore urratzailearekin eta lotsagabearekin».
CUP, Grasen dimisioa eske Ostiralean, CUP alderdiko ordezkaria izan zen Vidalen alde sutsuen egin zuena. Gaur, berriz, CUPek gogor jo du TV3eko zuzendaritzaren aurka, eta Sigfrid Gras zuzendariaren dimisioa eskatu du. «TV3 kudeaketa alderdikoia eta iluna egiten ari da». Alderdi antikapitalistaren arabera, Vidalen kaleratzea «mugarri bat» izan da. «Irizten diogu umorea zentsuratu dela eta botere abusu bat izan dela, PSC, ERC eta Junts alderdietako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioko ordezkariek bultzatua». CUPek exijitu du «bide alderdikoia gelditzeko», joera horrek disidentzia politikoaren, boterearen kritikaren eta satira politikoaren kontra egiten duelakoan.
Toni Soler TV3eko Està passant saioko aurkezleak, bestalde, «gehiegizkotzat» jo du Vidal kaleratu izana, eta «koherentetzat» jo du Diaz aurkezlearen erabakia. «Umorean ari garenontzat, atzerapauso bat da hau, eta besarkada bat bidali nahi diogu Zona Franca-ko lantaldeari», gaineratu du Solerrek bere programan. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223787/hilda-topatu-dute-loiun-galduriko-emakumea.htm | Gizartea | Hilda topatu dute Loiun galduriko emakumea | Igandetik ari ziren 78 urteko andrearen bila. | Hilda topatu dute Loiun galduriko emakumea. Igandetik ari ziren 78 urteko andrearen bila. | Igandean eman zuten abisua senideek. 78 urteko emakumea autobus batera igo zen Santurtzin (Bizkaia), eta Loiun (Bizkaia) jaitsi zen. Geroztik ez zegoen haren berririk, eta azken orduetan haren bila ibili dira larrialdi zerbitzuak.
Azkenean, herritar batek aurkitu du hilotza, Loiuko landa eremu batean.
Gorpua aztertzen ari dira, zergatik hil den argitzeko. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223788/epaitegiak-kolapsatuta-letraduen-grebaren-ondorioz.htm | Gizartea | Epaitegiak «kolapsatuta», letraduen grebaren ondorioz | Hego Euskal Herriko letraduek astea bete dute gaur greba mugagabean. Soldatak igotzeko eskatu diote Espainiako Justizia Ministerioari. | Epaitegiak «kolapsatuta», letraduen grebaren ondorioz. Hego Euskal Herriko letraduek astea bete dute gaur greba mugagabean. Soldatak igotzeko eskatu diote Espainiako Justizia Ministerioari. | Justizia administrazioko letraduen greba mugagabeak «kolapsatuta» dauzka Hego Euskal Herriko epaitegiak. Letraduek astea bete dute protestan, eta ohartarazi dute bulego judizialen funtzionamenduan atzerapen handiagoak gerta daitezkeela, lanuztea datozen egunotan ere luzatzen bada; zehazki, hilabete hasieran kudeatzen diren mantenu pentsioei, enbargoei, bermeei edota kalte ordainei lotuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 11 milioi euro blokeatuta gera daitezkeela kalkulatu dute deitzaileek; Nafarroan, ordainketak geldiarazi izanak milioi bat euro baino gehiago blokeatu du orain arte. Espainiako Justizia Ministerioari egotzi diote haien eskaerei ez entzutea.
Epaitegietan dokumentazio lanez arduratzen dira letraduak —garai bateko idazkari judizialak—; beraz, haien lanuzteek goitik behera eragiten dute egunerokoan: epaiketak, deklarazio hartzeak zein bestelako tramitazioak bertan behera geratzen ari dira egunotan, baita ezkontzak ere. Grebaren helburua da soldatak igotzea, lan baldintzak hobetzea eta «negoziazio kolektibo propioak» izatea; izan ere, letraduen elkarteen arabera, azken hamabost urteetan 600 funtzio gehiago ezarri dizkiete, baina lan horiek ez dute islarik izan sarietan.
Urtarrilaren 24an abiatu zuten greba, eta gaur, astea beteta, elkarretaratzeak egin dituzte Bilbon eta Iruñean, Justizia Jauregien aurrean. Adriana Obispo EAEko Justizia Administrazioaren Letraduen Batasun Progresistaren ordezkariak jakinarazi du 210 funtzionario daudela grebara deituta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta batez ere auzi zibiletan eragiten ari dela: joan den astean, gutxienez 200 epaiketa geratu ziren bertan behera. Haren arabera, Araban %70eko jarraipena izaten ari da lanuztea, Bizkaian %60koa, eta Gipuzkoan %30etik gorakoa. Atzo ere Obispok esan zuen epaitegiak «kolapsatuta» daudela.
«Bulego judizialak geldiarazita daude», berretsi dute gaur Iruñean. Nafarroan ere handia izaten ari da jarraipena, eta ministerioaren erantzunik ezean, datozen egunotan areagotzea espero dutea. Elkarretaratzean letraduek azaldu dutenez, «instrukzio epaitegi eta emakumeen aurkako indarkeriari buruzko auzitegi guztietan» babestu dute greba, eta gainontzekoetan sostengu handia lortu du gizarte eta merkataritza aretoetan batik bat. «Azken astean 200 epaiketa inguru geratu dira bertan behera, eta 500 pertsonari eragin die. 2.000 txosten baino geratu dira tramitatzeke». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223789/baina-noiz-dira-aurten-inauteriak.htm | Bizigiro | Baina noiz dira aurten inauteriak? | Goiztiarrenak hasita daude, eta azken Maskarada saioa apirilaren 22an egingo dute, Maulen. 'Dantzan.eus' webguneak 2023ko inauterien egutegia paratu du. | Baina noiz dira aurten inauteriak?. Goiztiarrenak hasita daude, eta azken Maskarada saioa apirilaren 22an egingo dute, Maulen. 'Dantzan.eus' webguneak 2023ko inauterien egutegia paratu du. | Zer da okerragoa, mozorrorik gabe agertzea inauteri betean dagoen herri batera, ala norbere mozorroak denen begiradak erakartzea, jaia aurreko egunean izan zelako? Halakorik ez gertatzeko, 2023ko mozorro jaien egutegia prestatu du Dantzan.eus webguneak, Euskal Herriko inauteri tradizionalak bilduta.
Maskaradak eta kaskarotak dagoeneko hasi dira, eta inauteriak goiz ospatzen dituzten hainbat lekutan ere egin dituzte jaiak, Leitzan kasurako (Nafarroa).
Ostegun gizena otsailaren 16an ospatuko da aurten, eta hilaren 21ean izango da inaute asteartea.
Eta ohartarazpen bat egin dute Dantzan.eus-ekoek: «erreferentzia moduan» erabiltzeko da egutegia, leku askotan inauteriak azken unean antolatzen dituztelako, eta aldaketak egon daitezkeelako. Beraz, mozorroturik joan aurretik, komeni da baieztatzea, inolako maskarak ezin duelako lekuz kanpo egotearen lotsa estali.
Hona ekarri dugu 2023ko inauterien egutegia:
Urtarrilaren 30a eta 31:
Ituren, Aurtitz eta Zubieta (Nafarroa): Mozorroak eta Joaldunak.
Otsailaren 2-3a:
Arantza (Nafarroa): Mozorro zuriak.
Otsailaren 4a:
Donostia: Kaldereroak.
Donibane Lohizune (Lapurdi): Hartzaren Eguna.
Anhauze (Nafarroa Beherea): Basaldunak eta Txilintxadunak.
Andoain (Gipuzkoa): Axerien puska biltzea.
Arizkun (Nafarroa): Gizakundea.
Beskoitze, Uztaritze, Itsasu (Lapurdi): kaskarotak.
Otsailaren 5a:
Donostia: Inude eta artzainak.
Mendikota (Zuberoa): Maskaradak.
Beskoitze, Donibane/Ziburu, Itsasu (Lapurdi): Kaskarotak.
Otsailaren 10a:
Ziburu: Sorgin gaua.
Igantzi (Nafarroa): puska biltzea ostirala.
Otsailaren 11:
Lizartza (Gipuzkoa): Puska biltzea eta inauteri dantzak.
Arano (Nafarroa): Zomorroak, puska biltzea eta zahagi dantza.
Oiartzun (Gipuzkoa): Ihote dantzak, intxixuak eta sorginak.
Eibar (Gipuzkoa): Koko marruak baserriz baserri eskean eta koko dantzak.
Ilarduia, Egino eta Andoin (Araba): Lastozko gizona.
Igantzi: Puska biltzea.
Iruñea: Kauterak.
Bera: Kaldereroak.
Kuartango: Porreroak.
Gamere: Maskaradak.
Beskoitze, Uztaritze, Itsasu: Kaskarotak.
Otsailaren 12a:
Lizartza: Puska biltzea eta inauteri dantzak.
Irun (Gipuzkoa): Inude eta artzainak.
Lekorne (Lapurdi): Baigurako libertimendua.
Uztaritze, Itsasu: Kaskarotak.
Otsailaren 16a:
Eskoriatza (Gipuzkoa): Urdelardero eguna.
Errenteria (Gipuzkoa): Azeri dantza.
Lezo (Gipuzkoa): Trapujaleen jaitsiera.
Bergara (Gipuzkoa): Sorgin-dantza.
Otsailaren 17a:
Agurain (Araba): Porreteroa eta Sorgina.
Segura (Gipuzkoa): Hartzaren esnaera.
Eibar: Kaldereroak.
Artea (Bizkaia): Kokomarroak.
Otsailaren 18a:
Bakaiku (Nafarroa): Kamarroak.
Gallarta (Bizkaia): Kalez kaleko eskea eta dantzak.
Olazti (Nafarroa): Zamarroak eta Neskak.
Galdakao (Bizkaia): Altsasuko inauteria.
Cintruenigo (Nafarroa): Zarramuskeroak.
Hernani (Gipuzkoa): Azeri dantza.
Donostia: Jardinzayen konpartsa.
Durango (Bizkaia): Surrandiak.
Oñati (Gipuzkoa): Oñatiko inauteria.
Agoitz (Nafarroa): Kaskaboboak eta Maskaritak.
Amezketa (Gipuzkoa): Talai dantzariak.
Irun (Gipuzkoa): puska biltzea.
Beasain (Gipuzkoa): dantza desfile herrikoia.
Añorga (Donostia, Gipuzkoa): Dibertimendua.
Beskoitze, Itsasu, Urruña: Kaskarotak.
Otsailaren 19a:
Bera (Nafarroa): Inude eta artzainak.
Zalduondo (Araba): Markitos.
Amezketa: Talai dantzariak.
Abaltzisketa (Gipuzkoa): Txantxoak.
Aretxabaleta (Gipuzkoa): Txino dantza.
Lesaka (Nafarroa): Goitarrak, Zakuzarrak.
Markina-Xemein (Bizkaia): Zahagi dantza eta Hartza.
Mundaka (Bizkaia): Atorrak.
Azpeitia (Gipuzkoa): Elegante Eguna.
Gernika (Bizkaia): Marrauen sokadantza.
Antzuola (Gipuzkoa): Sorgin dantza.
Donostia: Jardinzayen konpartsa.
Irun: puska biltzea.
Unanu (Nafarroa): Mamuxarro gazteak.
Donibane Garazi (Nafarroa Beherea): Libertimendua.
Iruñea: Iruinkokoa.
Ürrüstoi (Zuberoa): Maskaradak.
Beskoitze, Uztaritze: Kaskarotak.
Otsailaren 20a:
Lesaka: Fraindarrak arraultze eskean.
Bera: Zingar-arraultze eskea.
Goizueta (Nafarroa): Puska biltzea baserrietan.
Lantz (Nafarroa): Miel Otxin, Ziripot, Zaldiko, Txatxoak eta Ferratzaileak.
Burlata (Nafarroa): Martingala.
Otsailaren 21a:
Arizkun (Nafarroa): Sagar-dantza eta Hartza.
Lantz: Miel Otxin, Ziripot, Zaldiko, Txatxoak eta Ferratzaileak.
Goizueta: Zahagi dantza.
Lesaka: Fraindarrak arraultze-eskean.
Laudio (Araba): Lezeagako sorgina.
Unanu: Mamuxarroak.
Altsasu (Nafarroa): Momotxorroak.
Burlata: Martingala.
Agoitz: Kaskaboboak eta Maskaritak.
Lekeitio (Bizkaia): Estudiantina.
Eskoriatza: Kukumarroak.
Kanpezu (Araba): Toribio.
Errenteria: Sardinaren ehorzketa
Arbizu (Nafarroa): Txatamorroak, Aittun Handiya eta Amin Txikiya.
Erratzu (Nafarroa): Damak.
Otsailaren 25a:
Sanfuentes (Bizkaia): Kalez kaleko eskea eta dantzak.
Trapagaran (Bizkaia): Carrascoliendas.
Saratsu (Araba): Porreteroa.
Altzürükü (Zuberoa): Maskaradak.
Urruña: Kaskarotak.
Otsailaren 26a:
Donapaleu (Nafarroa Beherea): Libertimendua.
Martxoaren 4a:
Muskildi (Zuberoa): Maskaradak.
Martxoaren 11a:
Hazparne (Lapurdi): Libertimendua.
Idauze Mendi (Zuberoa): Maskaradak.
Martxoaren 12a:
Bunuze (Nafarroa Beherea): Oztibertimendua.
Martxoaren 19a:
Zalgize (Zuberoa): Maskaradak.
Martxoaren 26a:
Urdiñarbe (Zuberoa): Maskaradak.
Apirilaren 2a:
Larraine (Zuberoa): Maskaradak.
Apirilaren 9a:
Barkoxe (Zuberoa): Maskaradak.
Apirilaren 16a:
Sohüta (Zuberoa): Maskaradak.
Apirilaren 22a:
Maule-Lextarre: Maskaradak. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223790/hego-euskal-herriko-gutxieneko-soldata-1080-eurora-igo-da.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.080 eurora igo da | Espainiako Gobernuak %8 igo du, CCOOrekin eta UGTrekin bildu ondoren. Oso gertu dago adituek gomendatu zuten gehienezko kopurutik. | Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata 1.080 eurora igo da. Espainiako Gobernuak %8 igo du, CCOOrekin eta UGTrekin bildu ondoren. Oso gertu dago adituek gomendatu zuten gehienezko kopurutik. | Hego Euskal Herriko gutxieneko soldata gordina (SMI) 1.080 euroko hamalau ordainketakoa izango da aurten, 15.120 euro urtean. 1.000 euroan zegoen, eta Espainiako Gobernuak %8ko igoera zehaztu du, CCOO eta UGT sindikatuekin bildu ondoren. KPIaren igoera baino gehiagokoa da eguneratze hori, eta oso gertu dago adituek iradoki zuten gehienezko kopurutik. Hala ere, Ipar Euskal Herriko SMICa baino apalagoa da: 1.709 euroko hamabi ordainketa dira —1.465 euroko hamalau—.
Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eman du datua, Senatuan eginiko agerraldi batean: %8. «Agerikoa da erosahalmena jaitsi egin dela eta erantzukizunaren parte bat politikarena da, baina bestea enpresa handiena. Ahobizarrik gabe esan behar da hori», argudiatu du. Yolanda Diaz Espainiako presidenteorde eta Lan ministroak bilera batera deitu ditu gaur CCOO eta UGT sindikatuetako idazkari nagusiak, eta haren ondoren eman dute igoeraren berri. Goizetik, idazkari nagusiak Joaquin Perez Rey Espainiako Enplegu idazkariarekin bildu dira, baina ez dute akordiorik lortu. CEOE enpresarien elkarteko ordezkariek uko egin diote joateari.
Gobernuak sindikatu eta enpresarien oniritzia nahi zuen SMIa igotzeko, baina, teknikoki, ez du behar. Hala ere, igoera gertuago dago sindikatuek eskatzen zutenetik (1.100 euro), patronalen nahietatik baino (1.040 euro). Iazko abenduan, Gobernuak SMIaren igoerari buruzko txosten bat eskatu zion hainbat unibertsitate irakaslez eta abokatuz osaturiko aditu talde bati, eta haiek %4,6tik eta %8,2ra arteko igoera bat iradoki zioten.
CCOO sindikatuaren ikerketa baten arabera, SMIaren igoerak 74.500 langileri eragingo die Hego Euskal Herrian. Zehaztu behar da lanaldi osoan dauden langileei aplikatu beharreko gutxieneko ordaina dela, eta lanaldi partziala dutenei lanaldiaren iraupenaren arabera murrizten zaiela. Igoera honekin, kopurua handituko da, urteetan izozturik egon diren hainbat lan hitzarmenetako gutxieneko soldata hobetuko baitu. |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223791/sindikatu-medikoak-ezezkoa-eman-dio-osasunbidearen-eskaintzari-eta-eskaerak-gogortu-ditu.htm | Gizartea | Sindikatu Medikoak ezezkoa eman dio Osasunbidearen eskaintzari, eta eskaerak gogortu ditu | Sindikatu ultrakontserbadorea ez da azaldu Nafarroako Gobernuarekin zuen bilerara, eta esan du biharko greba deialdiari eutsiko diola «eskaintza zoragarri bat jaso ezean» | Sindikatu Medikoak ezezkoa eman dio Osasunbidearen eskaintzari, eta eskaerak gogortu ditu. Sindikatu ultrakontserbadorea ez da azaldu Nafarroako Gobernuarekin zuen bilerara, eta esan du biharko greba deialdiari eutsiko diola «eskaintza zoragarri bat jaso ezean» | Apurtu da soka. Nafarroako Sindikatu Medikoak atzera bota du Osasun Departamentuak atzo egin zion eskaintza eta koska bat gorago jarri du eskakizunen langa: esklusibotasun «erabatekoa» nahi du sendagileentzat —ez inkonpatibilitatea, gobernuak proposatu zion bezala—, sare publikoaren soldata osagarria kobratu eta, aldi berean, sare pribatuan jardun ahal izateko. Horrez gain, soldata igoera are handiagoa exijitu dute: hilean 500 eurokoa aurten, «eta 2024. urtean beste 500 euro igotzeko konpromiso parlamentarioa». Eskaera horiei men egin ezean, bihartik aurrerako greba mugagabe deialdiari eutsiko diote.
Ultimatum horrek, baina, gehiago du jarrera irmoa erakusteko beharretik, adostasunerako gonbidapenetik baino. Izan ere, uko egin dio negoziazio batzordearen azken bilerara agertzeari, «grebako batzordea osatzen duten bost kideetatik bik beste betebehar asistentzial batzuk zituztelako». Sindikatuko arduradunek ohar batean azaldu dute ez zutela Osasun Departamentuari «itsuskeriarik egiteko asmorik», eta, bilerara agertu ez diren arren, ez dituztela negoziazioak apurtutzat eman: «Gaur 00:00ak arte eskaintza zoragarri bat egiten badigute eta ez badiogu eragozpenik antzematen, bertan behera utziko dugu greba». Oraingoz, Osasunbideak eginiko eskaintza guztiei ezezkoa eman dio Nafarroako Medikuen Sindikatuak. Honakoak dira desadostasun puntu nagusiak:
Soldata igoera
Sendagileen soldata oinarriari buruzko puntuan, hilean 400 euroko igoera proposatu zuen Nafarroako Gobernuak. Hori aski ez dela iritzita, 1.000 euroko igoera planteatu du sindikatuak, datozen bi urteetarako: aurtengo soldatan aplikatu beharreko igoera —500 eurokoa— atzera eraginez aplikatu beharko luke Osasunbideak, urtarrilaren 1etik aurrera. Datorren urtean beste 500 euro gehituko dizkietela ziurtatzeko, ordea, «konpromiso parlamentario bat» exijitu du Sindikatu Medikoak.
Osasun Departamentuak mahai gainean jarritako beste soldata igoerei dagokionez —dietak eta Barruko Mediku Egoiliarren tutoretzak—, elkarte sindikalak grebaren negoziazio mahaitik atera nahi izan ditu, halakoak «beste egoera batzuetan» eztabaidatu daitezkeela argudiatuta.
Lan karga
Lehen Arretako mediku bakoitzak, gehienez, egunean 32 paziente artatzeko plana helarazi zion Nafarroako Gobernuak medikuen sindikatuko ordezkariei. Horren ordez, elkarteak planteatu du «agenda asistentzialak 300 minutukoa izan beharko lukeela» aurrerantzean ere: «Agenda horren barruan daude jarduera asistentzial ugari, bakoitzak ezarritako denbora batekin, eta ziurtatu behar dena da agenda horretan ezin dela zitaziorik ezarri medikuak berariaz baimentzen ez badu. Horrez gain, birdefinitu beharra dago zeintzuk diren jarduera presentzialak eta ez presentzialak, eta zeintzuk diren asistentzialak eta zeintzuk ez».
Esklusibotasuna
Nafarroako Sindikatu Medikoarentzat, marra gorria da. Atzora arte, Osasun Departamentua prest zen esklusibotasuna kentzeko, sindikatuak eskatzen zuen bezala, baina atzo, irizpidea aldatu zuen: esklusibotasuna kendu bai, baina sendagileen «inkonpatibilitate» klausulari eutsi zion bere azken proposamenean. Horren arabera, medikuek aukera izanen lukete lan orduetatik kanpo beste jarduera edo lan batzuetan aritzeko, baina ez mediku gisara. Horrek bertan behera utziko luke Sindikatu Medikoaren hasierako asmoa: Osasunbidean aritzeagatik jasotzen duten esklusibotasun osagarria kobratzen segitzea —soldataren %50 inguru—, baina askatasuna izatea klinika pribatuetan ere lan egiteko, hala nahi izanez gero. Sindikatuak gogor kritikatu du departamentuaren irizpide aldaketa: «Harritu egin gaitu inkonpatibilitatearen kontzeptu hau orain sartzea, negoziazioen puntu honetan, eta akordiorako aukerak urrundu ditu».
Puntu honi dagokionez, gainera, gobernuaren eskuduntzez haragoko konpromiso bat exijitu du Sindikatu Medikoak: «Lege erreforma bat eskatzen dugu, edozein langilek aukera izan dezan bere aisialdian nahi duen jarduera egiteko, horregatik zigorrik jaso gabe. Horretarako, bertan behera utzi behar dira 11/92 Foru Legearen 10.3 eta 10.6 artikuluak». Aldaketa hori ezin du gobernuak bere kabuz egin, eta aliantzak bilatu beharko lituzke Nafarroako Parlamentuan. Gaur-gaurkoz, aukera horren kontra azaldu dira Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra, hortaz, medikuen sindikatua zeharka eskatzen ari dena da PSNren eta Navarra Sumaren arteko akordio bat, hauteskundeen bezperan.
Gainerako sindikatuak, bazterrera
Nafarroako Sindikatu Medikoaren aldarrikapenen zerrendan, beste puntu bat ageri da: solaskide bakarra izan du Nafarroako Gobernuarekin, medikuei dagozkien kontuetan. Hala, bere aldarrikapenak ez ditu eztabaidatu nahi gainerako sindikatuak ordezkaritza duten foroetan: ez Osasun Departamentuko mahai sektorialean, ezta Funtzio Publikoko mahai orokorrean ere. «Akordio bat lortuko balitz, agiri honetan jasotako aldarrikapenak greba bukatzeko itun baten izaera izanen lukete, eta ez dira eztabaidatuak, moldatuak edo berretsiak izanen beste ezein negoziazio mahaitan; aitzitik, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu beharko dira sinatu eta berehala, eta greba ez da bertan behera geldituko, hor argitaratuak izan arte». |
2023-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/223792/2010eko-marka-hautsi-ondoren-otsailaren-7an-eta-11n-jarraituko-du-erreformaren-aurkako-protestak.htm | Ekonomia | 2010eko marka hautsi ondoren, otsailaren 7an eta 11n jarraituko du erreformaren aurkako protestak | Urtarrilaren 19an baino jende gehiago bildu da manifestazioetan. Erreforma Frantziako Asanbleara iritsi da, eta han ere gauzak zaildu zaizkio gobernuari. | 2010eko marka hautsi ondoren, otsailaren 7an eta 11n jarraituko du erreformaren aurkako protestak. Urtarrilaren 19an baino jende gehiago bildu da manifestazioetan. Erreforma Frantziako Asanbleara iritsi da, eta han ere gauzak zaildu zaizkio gobernuari. | Emmanuel Macron Frantziako presidentearen eta kalearen arteko lehia gogorrean bigarren arrakasta bat izan du kaleak. Bai sindikatuek baita gobernuak berak ere ziurtatu dute gaur jende gehiago irten dela protestara, urtarrilaren 19ko lehen egunean baino.
Kopuruetan, noski, ez da adostasunik. 2,8 milioi aipatu ditu CGT sindikatuak —2,1 milioi esan zuen aurrekoan—, eta 1,272 milioi gobernuak —1,12 milioi aurrekoan—.
Azken kopuru hori ontzat emanez gero, 1995az geroztik erreforma ekonomiko baten aurka bildutako jende kopururik handiena izango litzateke, 2010eko kopurua ozta-ozta gaindituta (1,25 milioi). Orain arteko emaitzekin pozik, CFDT, CGT eta beste sei sindikatu nagusiek otsailaren 7rako eta 11rako deitu dituzte erretretaren erreformaren aurkako hurrengo protestak.
250 hiri eta herritan izan dira protestak, eta, oro har, jendetsuagoak izan ziren. Grebarekin bat egindako langileen kopurua, ordea, pixka bat apaldu da. Parisko manifestazioan istilu gutxi batzuk izan dira.
Protesta indartsua onartuta ere, erreformaren geroa parlamentuan jokatuko dela ziurtatu du Elisabeth Borne lehen ministroak. Astelehenean iritsi zen Frantziako Asanbleara.
Fronte horretan ere, gauzak ez doaz uste bezain ongi Macronentzat eta Bornerentzat. Gobernua sostengatzen duten hiru alderdiek —Renaissance, Horizons eta Modem— ez dute gehiengo osorik, eta, horregatik, LR Errepublikanoak eskuineko alderdiaren babesa jasotzea izan da lehentasuna gobernuarentzat. Lortu zuen, bere lehen testuan zenbait aldaketa egin ondoren: 62 urtetik 65 urtera ez, 64 urtera atzeratu da erretretaren adina eta gutxieneko pentsioa ehun euro handituko diete Smic gutxieneko soldatan kotizatu dutenei.
Zalantzak eskuinean
Baina urtarrilaren 19ko protesta handiak eta inkesta gordinek erreformaren aldeko gehiengo hori zartatu dute. Errepublikanoen hamabosten bat diputatuk esan dute aurka bozkatuko dutela, eta macronisten artean ere zalantzak sortu dira. Kontuan hartuta ezkerreko Nupesek eta eskuin muturreko RN Batasun Nazionalak blokean emango dutela ezezkoa, desertzio gutxi batzuk soilik onar ditzake gobernuak: 289 boto behar ditu; 250 dituzte macronistek, eta 62 LRk.
Errepublikanoen buruzagitzak dio aldeko botoa emateko prest dagoela, baina gobernuari txeke zuririk eman gabe. «Macron presidentearen ardura izango da gibelera egiten badu kalearen aitzinean. Guk arduraz jokatzea hautatu dugu», esan du Le Monde egunkarian Olivier Marleix LRko talde parlamentariko buruak.
LRk aldaketa gehiago nahi ditu. Aukeren artean dago lan bizitza luzea dutenek 43 urtez eta ez 44 urtez kotizatu behar izatea pentsio osoa jasotzeko, eta gutxienez bi haur izan dituzten amek 66 urterekin jaso ahal izatea pentsio osoa —eta ez 67 urterekin—. Aldaketa horien alde agertu dira gehiengoko diputatu batzuk, baina oraingoz Finantza Ministerioak ezetz dio, 2.000 milioi euroren gastu gehigarri bat dakarrelako.
Beste eskaera bat da erreforma berraztertzeko aukera. Hau da, 2027an aztertzea erreformak zein ondorio izan duen eta orduan erabakitzea aurrera ala atzera egin behar den. Puntu horrek ere gobernuarekin ezezkoarekin egin du topo. «Berraztertzeko klausula hauteskunde presidentzialak dira», esan du Olivier Dussopt Lan ministroak.
49.3 artikulua, beste aukera
Zaila da aurreratzea nola bukatuko den zentroko eta eskuineko diputatuen arteko lehia. Baina gobernuak karta bat gordetzen du: 49.3 artikulua. Frantziako Konstituzioaren artikulu horrek ahalmena ematen dio legegai bat bozketarik gabe onartzeko, eta gero zentsura mozio bati erantzuteko. Legealdi honetan jada hamar aldiz erabili du Bornek tresna hori, eta halakorik ez zuen egin nahi neurri horretako erreforma batean. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223815/ahtaren-tunel-bat-lezetxiki-barruan-egin-dutela-salatu-dute.htm | Gizartea | AHTaren tunel bat Lezetxiki barruan egin dutela salatu dute | Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak topatu diren lekua da Arrasaten (Gipuzkoa) dagoen kobazulo hori. Arrasate inguruko espeleologia zaleen talde batek egin du salaketa. | AHTaren tunel bat Lezetxiki barruan egin dutela salatu dute. Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak topatu diren lekua da Arrasaten (Gipuzkoa) dagoen kobazulo hori. Arrasate inguruko espeleologia zaleen talde batek egin du salaketa. | «Bai, jaun-andreok, AHT abiadura handiko trenaren tunela Lezetxiki barruan egin dute, haitzuloa zulatuta». Horixe salatu du Lezetxikiren Lagunak Arrasateko (Gipuzkoa) eta inguruetako espeleologia zaleen taldeak. Hango kideak urtarrilaren 28an heldu ziren tunela egin duten lekuraino, eta orduan egin zizkioten argazkiak «izugarrikeriari, guztiz atsekabetuta».
Lezetxiki Udalatx mendiaren inguruan dagoen kobazulo bat da, eta han aurkitu dira, oraingoz, Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak. Besteak beste, Behe Paleolitoko Homo heidelbergensis espezieko emakume baten humeroa topatu zuten han. 2014an jakinarazi zutenez, humeroak gutxienez 164.000 urte zituen, eta Euskal Herrian aurkitutako giza hezurrik zaharrena zen. Jose Migel Barandiaranek eta Jesus Altunak aurkitu zuten, duela 50 urte.
Lezetxikiren Lagunak elkartekoek ohar baten bidez azaldu dute euren bertsioa: «Espeleologia zaleok, Arrasate eta inguruotakook, bi urte dela konturatu ginen Lezetxiki kobazulo barruko ohiko bide bat etenda zegoela. Barreneko galerietarako bidea berriki eroritako harri handiz zegoen estalita, guztiz. Garai hartan, AHTaren obrak zirela eta, ia egunero izaten ziren leherketak eta horiek sortutako dardarek eragindako lur-jausia izan zitekeela pentsatu genuen», hasi dira.
Aurtengo urtarrilaren hasieran, ordea, jabetu ziren barreneko galeria horietara sartu ahal izateko beste bide bat zegoela; duela astebete hasi ziren hura aztertzen, eta egin zuten lehen saiakera ere: «Etendako bidearen eta gainerako bideen gainaldetik igarotzen da guretzako ezezaguna zen pasabidea. Amaieran, 15 bat metroko jauzia du, azpitik datorren ohiko bidearekin batzen dena».
Jauzi horretara iristean heldu zen ezustekoa: «Kobazuloa ondo argiztatu eta inguruan genuena sinetsi ezinik gelditu ginen. Zer zen hura! Izugarrizko kareharri eta lur-jausia, azpiko galeria guztiz estaltzen zuena», azaldu dute espeleologia zaleek. Dena den, «astakeriarik beldurgarriena» harri askatzearen jatorriari erreparatu ziotenean ikusi zuten: «Goraxeago, 40 bat metro aurrerago, askatzearen sorburuan metalezko sarez eta xaflaz osatutako horma antzeman genuen. Hobeto aztertu ondoren, AHTaren tunelaren kanpo estaldura zela egiaztatu genuen».
Zati bat soilik
Lehen saiakera hartan saiatu ziren tuneleraino iristen, baina ez zuten material egokirik. Horregatik itzuli ziren hara urtarrilaren 28an, material egokiarekin, argazkiak ateratzera.
Gehitu dutenez, ordea, ikusi ahal izan dutena eragindako kaltearen zati bat baino ez da: «Ez dugu zalantzarik kaltea handiagoa izango dela, agerian ez badago ere. Jakinekoa baita AHTaren obrek kalte handiak eragin dituztela gure eskualdean: iturburuak agortu dituzte, errekak lohitu eta kutsatu, edota lur-jausien ondorioz errepideetan kalteak sortu», gehitu dute.
Amaitzeko, irmoki salatu dute «AHTaren lanek egindako enegarren triskantza»: «Onartezina da Lezetxiki modu horretan suntsitzea, Arrasateko eta Euskal Herriko ondare arkeologiko garrantzitsua dena eta guretzako kobazulorik kuttunena dena». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223816/lian-muralgilearen-ondarroako-artelana-munduko-hiru-onenen-artean.htm | Bizigiro | Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko hiru onenen artean | Bozketa egin dute 2022an munduan egin diren ehun muralik onenen artean, eta hirugarren postua lortu du Kataluniako artistaren lanak. Kamiñazpi auzoan dago. | Lian muralgilearen Ondarroako artelana, munduko hiru onenen artean. Bozketa egin dute 2022an munduan egin diren ehun muralik onenen artean, eta hirugarren postua lortu du Kataluniako artistaren lanak. Kamiñazpi auzoan dago. | 2022. urtean munduan egin diren muralik onenetan hirugarrena Euskal Herrian dago, Ondarroako Kamiñazpi auzoan (Bizkaia). Hala erabaki dute Street Art Cities atariaren erabiltzaileek: urtarrilaren hasieran iazko ehun muralik onenen zerrenda argitaratu zuten han, eta, orain, bozketa bidez, Ondarroakoa hirugarren onena dela ebatzi dute. Kataluniako Lian artistak egindakoa da murala, joan den udaberrian; esku batzuk ageri dira han, sare bat konpontzen.
Bozketaren irabazlea Herbehereetan dago, Tilburgen, eta bigarrena, berriz, Argentinan, Buenos Airesen.
Bozketa irabazi duen murala. Tilburgen dago, Herbehereetan. BERRIA
Lian muralgilearentzat ez da berria ehun onenen zerrendan sartzea. 2019an ere lortu zuen, Leitzako (Nafarroa) Atekabeltzen egindako muralarekin, eta, bozketa bukatuta, 45. postua eskuratu zuen. «Oso pozik hartu nuen albistea, eta mundu mailan 45. postua eskuratzea zoragarria izan zen, baina ez nuen sariaren fruituak ikusteko aukerarik izan, saria jaso eta hilabetera pandemia etorri baitzen». Hirugarren postua lortu du orain.
Artistak azaldu izan duenez, Ondarroako muralean sarea da batasunaren eta lanaren sinboloa, eta horregatik da koloreztatuta dagoen elementu bakarra. «Esku hiperrealistak emakume langile guztienak dira, babaz beteriko eskuak, umilak, baina trebeak». Gehitu izan duenez, mendeetan Ondarroako emakumeak herriko jarduera garrantzitsuenen arduradun izan dira, herri arrantzalea baita Ondarroa. Horregatik, hango emakume batek esan zion bazela garaia emakumezkoek egindako hainbat lan duintzekoa.
Bozketan bigarren postua eskuratu duen lana, Buenos Airesen. BERRIA |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223818/bbvak-inoiz-baino-diru-gehiago-irabazi-du-6420-milioi-euro.htm | Ekonomia | BBVAk inoiz baino diru gehiago irabazi du: 6.420 milioi euro | Mexikok eman dizkio irabazien bi heren. Mozkinen erdia bere akziodunei banatuko die. | BBVAk inoiz baino diru gehiago irabazi du: 6.420 milioi euro. Mexikok eman dizkio irabazien bi heren. Mozkinen erdia bere akziodunei banatuko die. | BBVAk eman die hasiera 2022ko emaitzen aurkezpenei, eta kopuru ikusgarri batekin egin du. Aurreko urtean 6.420 milioi euro irabazi ditu, 2021ean baino %38 gehiago.
Irabazien bi heren Mexikoko adarrak lortu ditu (4.182 milioi euro), baina Espainiako adarrak ere mozkin handiak eman dizkio, 1.678 milioi eurorenak (+%8,4). Turkian ere dirua irabazi du (509 milioi), baina aurreko urtean baino %31 gutxiago, hango egoera hiperrinflazionistaren ondorioz.
Inflazio handia kontrolatzeko EBZk eta beste banku zentralek interes tasen igoerak mesede handia egin die bankuen negozioari, eta hori ikus daiteke BBVAren emaitzetan ere. Interesen marjinak %30,4 egin du gora, eta 19.153 milioi euroren diru sarrerak eman dizkio. Bezeroei beren aurrezkiengatik ordaindutako interesak eta maileguak dituztenei kobratutako interesen arteko aldea da interesen marjina.
Bezeroei kobratutako komisioek ere gora egin dute, %12,3, hain zuzen ere.
Inflazio handiaren ondorioz, esplotazio gastuak ere asko hazi dira (+%12,9).
Mozkin historikoei etekin handia aterako diete BBVAren akziodunei. Bankuko zuzendaritzak erabaki du titulu bakoitzeko 43 zentimo ordainduko dituela: urrian ordaindutako hamabi zentimoei apirilean banatuko dituen beste 31 zentimo batuko zaizkie. 3.000 milioi banatuko ditu guztira, eta horren barruan izango dira 422 milioi bere akzioak erosteko.
BBVAk Bilbon du egoitza ofiziala, nahiz eta azken urteetan Madrildik zuzentzen duen negozioa.
Zerga berriaren aurkako helegitea
BBVAk hurrengo egunotan ordaindu beharko du lehen aldiz bankuen gaineko zerga berriari dagokion lehen zatia. Zehazki, Espainiako adarrak iaz egindako interesen eta komisioen marjinen %4,8 ordaindu beharko dituzte. Euskal Herrian egoitza duten bankuen artean, soilik BBVAk eta Kutxabankek pagatu beharko dute zerga hori, haien interesen eta komisioen marjinak 800 milioi eurotik gorakoak baitziren 2019. urtean. Laboral Kutxa, esaterako, 400 milioi euroren bueltan dabil bi atal horietan.
Espainiako Gobernuak argudiatu du tasa horrekin zergapetuko duela bankuek orain interes tasen igoera azkarrekin bilduko dituzten aparteko irabazien zati bat. Bankuek, ordea, «gaizki diseinatutako» zerga bat dela uste dute, eta auzitegietara jotzeko prestatzen ari dira. Haien ustez, Espainiako Konstituzioaren aurkakoa da, gauza berarengatik bi aldiz zergak ordaintzera behartzen dituelako: lortutako mozkinengatik (sozietate zerga) eta izandako diru sarrerengatik (zerga berria).
Hilaren 20a baino lehenago egin behar dute bankuek lehen ordainketa. Cinco Dias egunkariak kaleratu duenez, hori egin eta egun gutxira aurkeztuko dute helegitea, eta ordaindutako dirua itzultzeko ere eskatuko dute. Baliteke auzibideak bi eta bost urte artean irautea. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223819/europako-batasunean-saldutako-autoen-12-elektrikoak-izan-dira-2022an.htm | Ekonomia | Europako Batasunean saldutako autoen %12 elektrikoak izan dira 2022an | Milioi baten langa gainditu du auto elektrikoen salmentak, eta, 2021arekin alderatuta, %28 handitu da elektrikoen matrikulazioa. | Europako Batasunean saldutako autoen %12 elektrikoak izan dira 2022an. Milioi baten langa gainditu du auto elektrikoen salmentak, eta, 2021arekin alderatuta, %28 handitu da elektrikoen matrikulazioa. | Auto elektrikoak indarra hartzen jarraitzen du Europako Batasunean, eta 2022an milioi bat unitate baino gehiago saldu ziren lehenengoz. Zehazki, 1.123.778 auto elektriko saldu ziren, 2021ean baino %28 gehiago, ACEA Automobil Ekoizleen Europako Elkartearen datuen arabera. Hala, ibilgailu pertsonalen merkatuaren %12,1 dira orain auto elektrikoak, 2021ean baino hiru puntu gehiago. Autoen matrikulazioak, baina, %4,6 egin du behera; izan ere, 2021ean 9.700.095 auto matrikulatu ziren, eta 9.255.930, berriz, iaz.
Ibilgailu hibridoen eta hibrido entxufagarrien salmentek ere gora egin dute, baina ez elektrikoenak bezain beste. Entxufagarrien salmentak %1,2 handitu dira, eta milioi batetik gertu daude, 874.182 saldu baitziren iaz. Hibridoak, berriz, %8,6 gehiago saldu dira 2021ean baino: 2.089.653. Gasolina erregai duten autoak saltzen dira gehien oraindik (3.371.153 unitate), baina %12,8 urritu dira horien matrikulazioak. Gasolioa erabiltzen duten auto berriak (1.522.686), ordea, %19,7 gutxitu dira.
Alemania da oraindik ere auto gehien saltzen den herrialdea (2.651.357), eta iaz autoen salmenta handitu egin zen batasuneko potentzia bakarra da (+%1,1). Izan ere, Frantzian %7,8 apaldu da ibilgailu pertsonalen salmenta, eta %9,7 Italian. Espainian %5,4 gutxitu dira matrikulazio berriak, eta Polonian, %6 . Italia da auto elektrikoen salmenta jaitsi den Europako Batasuneko herrialde bakarra, eta ez da jaitsiera makala izan: 2021ean 67.284 saldu ziren, eta 2022an, 49.179 (-%26,9). Alemanian saldu ziren Europako Batasuneko auto elektrikoen ia erdiak: 1.123.778tik 471.394. Espainian (+%28,9) eta Frantzian (+%25,3) antzeko hazkundea izan du elektrikoen matrikulazioak.
Nahiz eta hazkundea izan, adierazgarria da oraindik Espainian elektrikoek duten kuota txikia, batasuneko gainontzeko potentziekin alderatuta batez ere. Espainian matrikulazio berri guztien %3,8 dira elektrikoak, 30.545. Alemanian %17,8 dira, eta Frantzian, %13,3. Suedian, adibidez, Espainian baino hiru aldiz auto elektriko gehiago saldu ziren iaz (95.035), nahiz eta Suediak ia bost aldiz biztanle gutxiago izan. Hala ere, Italian eta Polonian Espainiako kuotaren azpitik daude.
Gainontzekoetan ere gora
%40,1 handitu da auto elektrikoen matrikulazioa Erresuma Batuan, 267.203 unitate saldu baitziren 2022an. Norvegian ere %21,6 handitu zen elektrikoen salmenta, eta halako ibilgailuen kuotarik handiena duen herrialdea da, nabarmen. Izan ere, 2022an saldutako autoen ia %80 elektrikoak ziren. Islandian %33,3 ziren iaz saldutako auto elektrikoak. Suitzan ere %26,7 elektriko gehiago saldu ziren iaz 2021ean baino. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223820/zaintza-sistema-eraldatzeko-asmoz-borroka-dinamika-bati-ekingo-dio-mugimendu-feministak.htm | Gizartea | Zaintza sistema «eraldatzeko» asmoz, borroka dinamika bati ekingo dio mugimendu feministak | «Epe luzerako prozesu» bat proiektatu du, eta lehen mugarria martxoaren 8an ezarriko du Euskal Herriko mugimendu feministak. Zaintza «erantzukizun soziala» bilakatzea du xede mobilizazio dinamikak. | Zaintza sistema «eraldatzeko» asmoz, borroka dinamika bati ekingo dio mugimendu feministak. «Epe luzerako prozesu» bat proiektatu du, eta lehen mugarria martxoaren 8an ezarriko du Euskal Herriko mugimendu feministak. Zaintza «erantzukizun soziala» bilakatzea du xede mobilizazio dinamikak. | «Zaintza lanak ezinbestekoak dira bizitzeko. Ezin dute jarraitu ikusezin eta merkantilizaturik». Euskal Herriko mugimendu feministak hausnarketa hori egin du gaur goizean, Gasteizen, agerraldi batean. Denon bizitzak erdigunean lelopean egin du prentsaurrekoa; hain justu ere, goiburu bera izango du gaur egungo zaintza sistema «eraldatzeko» asmoz aktibatuko duen borroka dinamikak. Euskal Herriko mugimendu feministak indarrak batu nahi ditu zaintzaren sektorean lan baldintzak hobetzeko borrokan ari direnekin eta zerbitzu publikoen kalitatea defendatzen duten kolektiboekin. «Aliantzak bultzatu nahi ditugu herri mugimenduekin eta dena aldatzeko zaintza sistema irauli nahi duten guztiekin», azaldu dute. Horiek hala, «epe luzerako prozesu» bat proiektatu dute, eta lehen mugarria martxoaren 8an ezarri dute. Gaur egungo zaintza sistema «krisian» dagoela eta krisi horrek «aurpegi ugari» dituela ohartarazi dute mugimendu feministako kideek, eta egoeraren argazkia atera dute. Uste dute krisia etxeko langileen «esplotazioaren» ondorio zuzena dela, erakundeek eta familiek betetzen ez dituzten beharrak asetzen dituztelako, eta lan baldintza «negargarriak» direla-eta sektorea «desarautua» dagoelako, eta langile migratu asko egoera irregularrean daudelako. «Horri guztiari gehitu behar zaizkio lanaren prekarizazioa eta langabezia, pentsio apalak, etxebizitzaren, gasolinaren eta oinarrizko beharren garestitzea». Haien iritziz, horrek guztiak «sakondu» egiten du krisi soziala. Eta gogoratu dute ezen etxean, lantokian eta harremanetan langile klaseko emakumeek sostengatzen dutela oraindik ere zaintza. «Denboren eta baliabideen pobrezia pilatzen jarraitzen dugu. Lanaldi bakoitzarekin, zerbitzu publiko urri eta prekarioak ordeztuz, denera iritsi ezinik, eta bidean gure bizitzak immolatuz». Horregatik denagatik, «aktibatu» egin da berriro mugimendu feminista: «Zaintzak irauli nahi ditugu, dena aldatzeko». Horretarako, mobilizazio prozesu bat abiatuko dute. Uste baitute egungo krisia ez dela konponduko «azaleko soluzioekin», baizik proposamen eta neurri zehatzekin. Euskal Herriko mugimendu feministarentzat, zaintza «eskubide kolektibo» bat da, eta horren alde lan egingo du. Eskubide hori «mendekotasun egoeratik» harago doala azpimarratu dute gaur: «Zenbat, nola eta nor zaindu nahi dugun erabakitzeko gaitasunaz ari gara. Eta zaintzaren erantzukizunari pribilegiozko egoeren bidez ihes ez egitea bermatzeaz ari gara». Finean, zaintza «erantzukizun sozial» bilakatzea nahi dute, «ez negozio bat», eta, bide horretan, gizartea eraldatzeko neurriak bultzatu nahi dituzte. Mugimendu feministak dei egin die Euskal Herriko kide feminista guztiei herri eta auzoetan asanblada feministak aktiba ditzaten, prozesu horrekin bat egiteko. Euskal Herriko txoko guztietara iritsi nahi dute, eta, hartarako, material sorta bat jarri dute online eskuragarri. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223821/osasunbideko-sindikatuek-grebara-deituko-dute-sindikatu-medikotik-bereiz-sistema-publikoa-defendatzeko.htm | Gizartea | Osasunbideko sindikatuek grebara deituko dute, Sindikatu Medikotik bereiz, «sistema publikoa defendatzeko» | LAB, SAE, UGT, ELA, Afapna eta CCOO sindikatuek otsailaren 15etik aurrera eginen dute lanuztea | Osasunbideko sindikatuek grebara deituko dute, Sindikatu Medikotik bereiz, «sistema publikoa defendatzeko». LAB, SAE, UGT, ELA, Afapna eta CCOO sindikatuek otsailaren 15etik aurrera eginen dute lanuztea | Osasunbideko sindikatuek greba deialdia erregistratuko dute bihar. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuaren eta ordezkari sindikalen arteko negoziazio prozesua «galbidean» dela iritzita, «erantzun bateratua» emateko elkartu dira LAB, SAE, UGT, ELA, Afapna eta CCOO sindikatuak. Otsailaren 15etik aurrera eginen dute lanuztea, «aldarrikatzeko prozesu honetan hartzen diren neurrien helburua izan behar dela Nafarroako osasun sistema publikoa eta langile guztien eskubideak defendatzea».
Oharrean Nafarroako Sindikatu Medikoa propio aipatu ez duten arren, sindikatuak kexu dira aspalditik, uste baitute Nafarroako Gobernuak lehentasun osoa eman diola elkarte sindikal horri Osasunbideari lotutako eztabaida eta negoziazio prozesuetan. Sindikatu Medikoak, hain zuzen, ez du bat egin otsailaren 15eko greba deialdiarekin, eta gaur ekin dio bere kabuz antolatutako greba mugagabeari. Izan ere, helburu ezberdinak dituzte batzuek eta besteek. Sindikatu Medikoak hiru puntu nagusitan ardaztu ditu bere eskaerak: soldata igoera, lan kargaren arintzea eta sare publikoan eta pribatuan aritzeko askatasuna, esklusibotasun sariari uko egin gabe. Gehiengo sindikalaren deialdian, berriz, helburutzat jo dute «osasun arretaren kalitatea, lantaldearen eskubideak eta lan baldintzak hobetzea». Bihar erregistratuko dute otsailaren 15eko greba deialdia.
Osasunbidea: «Medikuen %9,27k babestu dute greba»
Nafarroako Osasun kontseilari Santos Indurainek jakinarazi du Sindikatu Medikoaren grebaren lehen egunean 2.193 sendagiletatik 203k babestu dutela lanuztea, guztien % 9,27k. Indurainek berretsi du Nafarroako Gobernuak «asmo handiko eskaintza» egin diela, «medikuen egoera hobetzeaz gain osasun zerbitzua indartuko duena, bereziki lehen mailako arreta». Bihar, beste bilera bat eginen dute greba batzordearekin, eta kontseilariak adierazi du «besoak zabalik» joanen dela bilera horretara, lanuzteak «ez baitio inori mesederik egiten». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223822/eh-bilduk-hauteskunde-kanpainaren-barruan-kokatu-du-eajren-eta-pse-eeren-zerga-erreformaren-iragarpena.htm | Ekonomia | EH Bilduk hauteskunde kanpainaren barruan kokatu du EAJren eta PSE-EEren zerga erreformaren iragarpena | Bi alderdien adierazpenak sinesgarritasunik ez duela esan du Unai Urruzunok, eta salatu du kontrako norabidean jardun dutela orain arte: eredu «erregresibo» baten alde. | EH Bilduk hauteskunde kanpainaren barruan kokatu du EAJren eta PSE-EEren zerga erreformaren iragarpena. Bi alderdien adierazpenak sinesgarritasunik ez duela esan du Unai Urruzunok, eta salatu du kontrako norabidean jardun dutela orain arte: eredu «erregresibo» baten alde. | EH Bilduren iritziz, hauteskunde kanpaina kutsua du zerga sistema aldatzeko EAJk eta PSE-EEk negoziazioak hasi dituztela iragarri izanak. Izan ere, Unai Urruzunoren bozeramailearen hitzetan, koalizio abertzaleak hainbatetan eskatu du gaia hizpidera ekartzeko eta eztabaida zabaltzeko, baina hala egin izan duten kasu guztietan «atea itxi» diote bi alderdiek.
EH Bildurentzat, zerga sistemaren erreformari buruzko eztabaida «beharrezkoa» da; are gehiago, ohartarazi du munduko gobernu gehienetan ireki dutela eztabaida hori; besteak beste, azken urteetako gertakari sozialek eta ekonomikoek desberdintasun sozialak «areagotu» egin dituztelako. Hori ikusirik Eusko Jaurlaritzak ez duela ezer egin salatu du Urruzunok: «Hemen ez da ezer entzun; hemen kilkerra entzun da. Eta uste dugu hori izan denean gobernu honen ekiteko modua atzoko iragarpenek ez dutela inolako sinesgarritasunik».
Zerga sistema «erregresiboa»
Urruzunoren hitzetan, urte hauetan «gutxi» egin da arlo fiskalean, eta, aldiz, «asko» izan da egin ez dena. Eta gaitzetsi du egin den apurrak zerga sistemaren eredu erregresibo baten joera indartu duela. «Momentu honetan, zerga sistema erabat erregresiboa da». Azken urteetako zerga bilketaren emaitzak dira horren adibide, haren iritziko. Izan ere, ohartarazi du kapitalari atxikitako zergak bilketa osoarekiko duen pisua «izugarri» jaitsi dela azken urteetan, eta lanaren errenta zergak sostengatzen duela sistema orain.
Urruzunok gogorarazi du zerga sistema PPk eta EAJk moldatu zutela azkenekoz, «Eusko Legebiltzarrean eta aurrekontu batzuen testuinguruan», eta, besteak beste, sozietate zerga jaistea adostu zutela. Eta oroitarazi du, halaber, foru ogasunek errenta zerga deflatatzea onartu zutela azken bi urteetan, izatez «neurri erregresiboa» denean. Bada, EAJren eta PSE-EEren jarduteko modua kritikatu du EH bilduk, eta salatu du zerga sistemaren inguruko eztabaidak «etxeko lanak egin gabe» harrapatu duela Jaurlaritza: «Badaukagu gobernu bat eztabaida estrategiko guztietara berandu eta gaizki iristen dena. Egunerokotasunean eta inprobisazioaren bizi den Jaurlaritza batez ari gara, eredu agortu batez».
Zerga sistemari buruzko eztabaida «saihetsezina» dela esan du Urruzunok, eta «behingoz» gaia hizpidera ekartzeko eskatu du, gainontzean arrakala soziala «gero eta larriagoa» izateko arriskua baitago. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223823/kilometroak-jaiak-euskaldunon-egunkaria-ren-itxiera-oroituko-du.htm | Gizartea | Kilometroak jaiak 'Euskaldunon Egunkaria'-ren itxiera oroituko du | Orereta ikastolak urte osorako antolatu duen egitarauaren berri eman dute. Giza kate bat ere egingo dute, euskara batuaren sortzaileak omentzeko. | Kilometroak jaiak 'Euskaldunon Egunkaria'-ren itxiera oroituko du. Orereta ikastolak urte osorako antolatu duen egitarauaren berri eman dute. Giza kate bat ere egingo dute, euskara batuaren sortzaileak omentzeko. | Eredu berriari jarraiki, aurten urte osoko festa izango da Kilometroak. Orereta ikastolak antolatuko du, eta gaur goizean aurkeztu dituzte egitarauaren mugarri nagusiak Errenterian (Gipuzkoa) bertan, zenbait eragiletako ordezkariak ondoan zituztela. Babes zabala jaso dute: bertan izan dira, besteak beste, BERRIAko eta Euskaldunon Egunkaria-ko ordezkariak, Seaskako zuzendari Hur Gorostiaga, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi Idurre Eskisabel eta Errenteriako Udaleko ordezkariak. Urriaren 1ean izango da Gipuzkoako ikastolen aldeko jai nagusia, baina aurretik bi mugarri izango ditu egitarauak: Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera oroitzeko, astebeterako ekitaldi sorta bat antolatu dute otsailaren 20tik 24ra, eta, euskara batuaren sortzaileak omentzeko, 8.000 laguneko giza katea egingo dute martxoaren 24an.
Itziar Navarro Orereta ikastolako lehendakariak nabarmendu duenez, hiru zutoinen bueltan ardaztu dute jaiaren egitaraua: eskertza, euskara eta euskal kultura egitasmoen erdi-erdian jartzea, eta komunitatea. Eskertzaren helburuari lotuta, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera izango dute gogoan. Izan ere, hogei urte beteko dira aurten Guardia Zibilak euskarazko egunkari bakarra itxi zuenetik, eta, Navarrok azaldu duenez, gertakari hura nahiz herriak eman zuen erantzuna ekarriko dute gogora.
Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendari ohi eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik aletu du urteurren horren harira antolatu duten egitaraua. Otsailaren 20an, Imanol Murua kazetariak Egunero behar genuen liburua aurkeztuko du. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren biharamunetik BERRIA sortu bitarte argitaratu zuten Egunero kazetaren xehetasunak jasotzen ditu Muruak liburu horretan. Ikastolako DBH2ko eta Batxilergoko ikasleek propio aztertu dute zer izan zen egunkaria ixtea, eta zortzi orrialdeko lan bat egin dute horren inguruan. Otsailaren 21ean, lan horren 5.000 ale banatuko dituzte, baita egun horretako BERRIAren beste horrenbeste ere. Hurrengo egunean, otsailaren 22an, Euskaldunon Egunkaria-ri buruzko Paperezko hegoak dokumentala emango dute Niessen auditorian. Otsailaren 23rako, berriz, kultur eskaintza bat prestatu dute: herriko hiru tabernatan, gaiaz «era artistiko batean» arituko dira zenbait artista. Azkenik, otsailaren 24an, Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizuna izango da Lekuona fabrikan. Maiak Kilometroak festaren zenbait gairi bereziki erreparatuko dio emanaldi horretan.
Baina Kilometroak festaren harira, ez dute Euskaldunon Egunkaria soilik omenduko: Milimetroak: Batasunaren bidea antolatu dute Euskaltzaindiarekin elkarlanean, eta euskara batua sortzeko lan egin zuten zenbait izango dituzte gogoan. Izan ere, Orereta ikastolak 60 urte beteko ditu aurten, eta euskara batuaren oinarriak jartzeko Baionan «urrats erabakigarriak» egin zituztenetik ere sei hamarkada beteko dira. Martxoaren 24a aukeratu dute omenaldia egiteko. 8.000 laguneko giza kate batekin lotuko dituzte Errenteriako Zumardia eta Donostiako Parte Zaharra. Arratsaldean, Euskaltzaindiako zuzendaritza Errenteriako udaletxean bilduko da, eta, gainera, ekitaldi instituzional bat ere egingo dute, «batasunaren bidean nabarmendutako» hamabost pertsonak omentzeko. Nekane Artola Kilometroak kultur elkartearen lehendakariak eman ditu omenaldia egitea erabaki izanaren arrazoiak: «Hezkuntza sistema baterako, euskal komunikazio esparru baterako, hitz batean, herri kohesiorako tresna ezinbestekoa dugu euskara batua». Orereta ikastolatik sortu den ideia hau Euskal Herriko ikastolen aldeko bost jaiekin elkarlanean antolatuko dute.
Ekitaldi sorta
Ekintza nagusiak Euskaldunon Egunkaria eta euskara batuaren sustatzaileak omentzeko antolatu badituzte ere, beste ekitaldi sorta bat ere atondu dute urriaren 1era bitarterako. Besteak beste, maiatzaren 6an, hamabi orduan oholtza bat eskainiko diete herriko sortzaileei; maiatzaren 19an eta 20an, Adaxka berriak ikuskizuna egingo dute; eta uztailean, kontzertu bat egingo dute Urmugaren barruan.
Erronka bat ere jarriko dute martxan: Euskararen errioa. Kilometro bat osatzeko adina euro bateko txanpon bildu nahi dituzte, eta, ahal dela, Guinness liburuan sartu nahi dute. Kilometroak jaiaren bidez lortzen duten dirua erabiliko dute Errenterian herriko eragileekin euskara eta euskal kultura bultzatzeko proiektu bat abian jartzeko, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako ikastolekin martxan duten Zubiak Eraikiz egitasmorako, eta ikastolako Añabitarte baserria eta inguruak biziberritzeko. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223824/mozal-legea-aldatzeko-txostenak-aurrera-egin-du-erck-bide-emanda.htm | Politika | 'Mozal legea' aldatzeko txostenak aurrera egin du, ERCk bide emanda | Espainiako Kongresuko Barne Batzordean eztabaidatuko dute gaiaz, baina orain arteko testuak aurrera egin du desadostasunak dauden lau puntuetan ados jarri gabe. | 'Mozal legea' aldatzeko txostenak aurrera egin du, ERCk bide emanda. Espainiako Kongresuko Barne Batzordean eztabaidatuko dute gaiaz, baina orain arteko testuak aurrera egin du desadostasunak dauden lau puntuetan ados jarri gabe. | Espainiako Kongresuan gaur zuen bilera Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko lantaldeak, eta batzarrean onartu egin dute bide ematea erreforma hori zehazten duen txostenari. Ezezkoan zeudenen artean ERC zegoen, eta, azkenean, talde katalan horren boto aldaketak ahalbidetu du txostenak aurrera egitea. Orain, Barne Batzordera helduko da gaia, eta asmoa da otsailean eramatea osoko bilkurara.
Aldeko hemeretzi boto jaso ditu dokumentuak: PSOE, Unidas Podemos, EAJ eta ERCrenak. Kontrakoak, berriz, hamazazpi: EH Bildu, PP, Vox, Ciudadanos eta Juntsenak.
Aurrera egin bai, baina orain arteko desadostasunak konpondu gabe onetsi dute txostena. Lau arlotan daude gobernua eta hura babestu ohi duten taldeak ados jarri ezinik: manifestariak sakabanatzeko materialaren erabileran; agintearen aurkako desobedientzian eta errespetuaren urraketan; eta mugetako kudeaketan eta migratzaileak mugan bertan kanporatzean.
Mikel Legarda EAJko diputatu eta lege proposamenaren egilearen esanetan, pauso «garrantzitsua» eman dute gaur, testuak aurrera egingo ez balu erreforma bertan behera geratuko litzatekeelako: «Prozesuan aurrera egiteko, hurrengo urratsa egiteko eta batzordera eramateko unea zen. Hauteskunde urte batean sartuko gara, eta gai honekin ezin gara hauteskundeetara iritsi; egiaren ordua da, erabakitzeko momentua».
EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituk nabarmendu du gatazka dagoen atal horietan ez dagoela adostasunik eta orain gaia batzordera eramateak ez duela «funtsaz ezer» esaten: «Testua dagoen bezala mantenduz gero, Mozal Lege light bat izaten jarraituko luke, eta EH Bilduk ez du babestuko». Iñarrituk uste du PSOEk Mozal Legearen zenbait punturi eutsi nahi diela, «segurtasun indarrek interpretazio maila zabala» izan dezaten: «Objektibotasuna eskatzen dugu, artikulu horiek ez daitezen erabili nahieran, arrazoirik gabe». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223825/irungo-berdintasun-planean-alarde-parekidea-aipatzea-ezinbestekoa-dela-esan-du-emakundek.htm | Gizartea | Irungo berdintasun planean alarde parekidea aipatzea «ezinbestekoa» dela esan du Emakundek | Irungo alkate Jose Antonio Santanok aldaketa proposamenak aintzat hartzen ez baditu «errespetu falta instituzionala» erakutsiko duela esan du Elkarrekin Podemos-IUk | Irungo berdintasun planean alarde parekidea aipatzea «ezinbestekoa» dela esan du Emakundek. Irungo alkate Jose Antonio Santanok aldaketa proposamenak aintzat hartzen ez baditu «errespetu falta instituzionala» erakutsiko duela esan du Elkarrekin Podemos-IUk | «Emakundek berak uste du ezinbestekoa dela alarde parekideak erantzuna izatea V. Berdintasun Planean», Irungo Udaleko Berdintasun ordezkari Miren Etxebestek egin du gaur jakinarazpena, IU-Elkarrekin Podemoseko taldekideen ondoan egin duen agerraldi batean. Orain arte Irunen ondu diren berdintasun planetan inoiz ez da aipatu alardearen gaia, baina hori aldatzearen alde ari dira eragile asko, eta Emakundek ere horren alde egin duela nabarmendu du gaur Etxebestek.
Abenduan egin zuen salaketa bati lotuta etorri da gaurkoa; orduan, Etxebestek esan zuen berdintasun plana ontzeko herritarrekin batera egin zen prozesuak eman zuen agiriaren ordezko bat egin zuela Jose Antonio Santano alkateak, eta bigarren testu horrek helburu bakar bat zuela: jatorrizkoan alardearen inguruan eginda zeuden aipamen guztiak kentzea. PPren eta EAJren babesarekin dokumentua «balorazio eta kontraste teknikorik gabe» onartu zuela salatu zuen Berdintasun ordezkariak, eta ezin onartuzkoa zela hori.
Alkatearen jokabide horren ondorioz, berdintasun planaren bi bertsio jaso zituen Emakundek. Gaur Miren Etxebestek azaldu duenez, Santanok bidalitakoa lehenetsi du Emakundek, baina adierazi du gomendatutako aldaketen artean «ezinbestekoa» dela alardea aipatzea.
Prozesuari babesa
«Esan dezakegu Emakundek arrazoia eman diola prozesu parte hartzaileari, bertan ordezkatuta dauden elkarte eta kolektiboei, Berdintasun Batzordean talde politikoak ordezkatzen dituztenei, eta planaren zirriborroa egin zuten teknikariei», azaldu dute gaur Elkarrekin Podemoseko-IUko ordezkariek agerraldirako atera duten oharrean. Miren Etxebestek esan du Emakundek egindako txosten «sakonean» aipatzen diren aldaketa proposamenak aintzat hartuko dituztela orain Berdintasun Batzordean, eta Santanok ondu zituen testura eramango dituztela egokitzapen horiek. Guztiak; baita alardeari buruzkoa ere.
Espero dute gero hori izatea alkateak udalbatzara daraman testua, han plana onartzeko. Beste era batera jokatzen badu, Emakundek esandakoei muzin egiten badie, «errespetu instituzional falta handia» erakutsiko duela esan du Etxebestek. «Orain planteatzen den galdera da zer pauso emango dituen Jose Antonio Santano alkateak eta babesa eman dioten alderdi politikoek». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223826/elak-zortzi-eguneko-greba-abiatu-du-bizkaiko-zahar-etxeetan.htm | Gizartea | ELAk zortzi eguneko greba abiatu du Bizkaiko zahar etxeetan | Bilbon manifestazioa eginez hasi dute lanuzte zikloa. Sindikatuak salatu du enpresek egoitzetako kuotak igo dituztela argudiatuz soldatak igotzea negoziatzen ari direla, baina ez dela hala. | ELAk zortzi eguneko greba abiatu du Bizkaiko zahar etxeetan. Bilbon manifestazioa eginez hasi dute lanuzte zikloa. Sindikatuak salatu du enpresek egoitzetako kuotak igo dituztela argudiatuz soldatak igotzea negoziatzen ari direla, baina ez dela hala. | Gaurtik datorren asteazkenera arte greban izango dira Bizkaiko zahar etxeetako langileak, ELAk deituta. Lanuztea gaur abiatu du sindikatuak, Bilbon manifestazioa eginez Eusko Jaurlaritzaren egoitzatik Bizkaiko Foru Aldundikora. Beharginek salatu dute negoziazioak etenda daudela, eta, gainera, egoitzetako prezioak igotzean «gezurretan» aritzea leporatu diete enpresei. «Gutun bidez, erabiltzaileei kuotak igoko dizkietela jakinarazi diete, esanez soldatak igoko dituztela negoziazioaren ondorioz, baina ez dago halakorik. %6,5-10 artean handituko dituzte kuotak, hilabeteko 300 euro inguru, baina langileen baldintzak ez dira hobetu. Horrelako argudioak erabiltzea oso mingarria da, gezurra baita», adierazi du Ainhoa Tirapu Eskuinaldeko arlo soziosanitarioko arduradunak.
Erosahalmena ez galtzea, gaixo dauden lankideak hasieratik ordezkatzea, ratioak handitzea, enpleguak egonkortzea, lanaldi osoak areagotzea eta kontziliaziorako neurriak jartzea eskatzen ari dira langileak, besteak beste. «Baina negoziatzera ere ez dira eseri», berretsi du Tirapuk. Izan ere, azken hilabeteetan 21 greba egun egin dituzten arren, ELAko ordezkariek urtebete daramate patronalen berri izan gabe.
Gogora ekarri du, halaber, zaintzaren sektorea «gero eta handiagoa» dela, eta «pribatizatu» izana gaitzetsi du: «Bizkaiko Diputazioak egiten duen gauza bakarra da denon dirua eman eta gero kudeaketarik eta ikuskaritzarik ez egin». Hortaz, inplikatzeko eskatu dio diputazioari: «Zerbitzuak publikoa izan behar luke, baina, gainera, ezin du sektore hau albo batera utzi, ardurarik ez balu bezala».
Grebaren erantzunari buruzko daturik ez du eman ELAk, baina Tirapuk salatu du langile askok zailtasunak dituztela lanuzteetan parte hartzeko, gutxieneko zerbitzuen ondorioz: «Oso altuak dira, batzuetan baita %80koak ere». Hala ere, aldundiak zein patronalak «mugitzea eta langileen eskaerak entzutea” espero dute: «Horretarako ari gara kalera ateratzen. Emakume hauek demostratu dute badakitela borrokatzen». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223827/ibilbide-luzeko-autobusak-doakoak-dira-jada-hego-euskal-herrian-ohiko-bidaiarientzat.htm | Gizartea | Ibilbide luzeko autobusak doakoak dira jada Hego Euskal Herrian ohiko bidaiarientzat | Bidaiariek fidantza bat ordaindu beharko dute, eta gutxieneko bidaia kopuru bat egiten dutenean itzuliko zaie dirua | Ibilbide luzeko autobusak doakoak dira jada Hego Euskal Herrian ohiko bidaiarientzat. Bidaiariek fidantza bat ordaindu beharko dute, eta gutxieneko bidaia kopuru bat egiten dutenean itzuliko zaie dirua | Hego Euskal Herritik irten edo pasatzen diren ibilbide luzeko autobusak doakoak izango dira gaurtik aurrera. Ibilbide luzeko lurreko garraioaren prezioetan dauden desberdintasunak «berdintzeko» dekretu bat onartu du Espainiako Gobernuak, eta, haren bidez, hemendik aurrera autobusak ere doakoak izango dira.
Izan ere, Renfeko aldiriko zein ibilbide ertaineko bidaiak doakoak dira duela hilabete batzuetatik, eta horiek erabiltzen duten antzerako sistema aplikatuko da autobusetan ere: 20 eta 65 euro bitarteko fidantza bat ordaindu beharko dute bidaiariek—20 eurokoa izango da fidantza 5 euro edo gutxiago balio duten txarteletan, eta 65, berriz, 25 euro edo gehiago balio dutenetan; tarteko prezioak ere egongo dira, txartelen balioaren arabera—, eta apirilera arte 12 bidaia edo gehiago egiten badituzte, bueltatu egingo diete diru hori.
Gutxienez abendura arte indarrean egongo da neurria, eta, fidantzak ordaindu eta bueltatzeko, hiru epetan banatu dute urtea: otsailaren 1etik apirilaren 30era, maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra, eta irailaren 1etik abenduaren 31ra. Epe horien hasieran ordaindu beharko da fidantza, eta maiatzetik abendura hamasei bidaia edo gehiago egin badira, amaieran bueltatuko da dirua.
Espainiako Gobernuaren emakidadun enpresetan aplikatuko da neurria, eta enpresa horietan ohiko bideak erabilita erosi ahalko dira txartelak. Bankuko txartela erabilita ordaintzen bada, erabilera epea bukatzean modu automatikoan itzuliko da dirua bidaiariaren kontu korrontera. Eskudiruarekin ordainduz gero, ordea, bidaiariak eskatu beharko du dirua bueltatzeko, epea bukatu eta bi hilabete igaro aurretik.
Baldintzak eta zigorrak
Epe bakoitzean txartel bat soilik erosi ahalko dute bidaiariek, eta beti ibilbide bera egiten duen autobuserako balioko du. Horrez gain, ezin izango da egun berean bidaia bat baino gehiago egin txartel horrekin, eta bidaia bertan behera uztekotan 24 ordu lehenago ezeztatu beharko da. Txartelak, gainera, pertsonalak izango dira, eta pertsona bakar batek baino ezingo du erabili bonu horietako bakoitza. Arau horietakoren bat hiru aldiz apurtuz gero, fidantza kenduko zaio bidaiariari.
Hauek dira Hego Euskal Herrian bonuak baliatu ahal izango diren autobus lineak:
Bizkaia:
Santander - Bilbo - La Manga del Mar Menor Bilbo - Castro Urdiales Santander - Bilbo - Bartzelona
Gipuzkoa:
Vigo - Irun - Bartzelona Santiago - Gijon - Irun - Bartzelona Irun - Algeciras Eibar - Iruñea Madril - Irun Sevilla - Salamanca - Irun Irun - Tuy
Nafarroa:
Madril - Iruñea Eibar - Iruñea Iruñea - Jaka |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223828/memoria-gara-k-migrazio-prozesuak-aztertuko-ditu-jardunaldi-batzuetan.htm | Gizartea | Memoria Gara-k migrazio prozesuak aztertuko ditu jardunaldi batzuetan | Migrazio fenomenoari buruzko «begirada globala» eskaini nahi dute, bizipen ezberdinen bitartez. Hilaren 7tik 9ra egingo dituzte jardunaldiak, Gasteizen. | Memoria Gara-k migrazio prozesuak aztertuko ditu jardunaldi batzuetan. Migrazio fenomenoari buruzko «begirada globala» eskaini nahi dute, bizipen ezberdinen bitartez. Hilaren 7tik 9ra egingo dituzte jardunaldiak, Gasteizen. | Memoria Gara elkarteak «atzoko eta gaurko migrazio prozesuak» aztertuko ditu hilaren 7an, 8an eta 9an egingo dituen jardunaldietan, Gasteizen. Iraganean emigratu zutenen eta gaur egun emigratzen dutenen arteko elkarrizketa bat proposatu nahi du elkarteak jardunaldietan. Juan Ibarrondo elkarteko kideak azaldu duenez, krisi global nahasiaren barruan, migrazio fenomenoari buruzko «begirada globala» eskaini nahi dute.
Horretarako, jardunaldietara gonbidatu dituzte Raul Zibechi Uruguaiko analista ospetsua, Javier Barbero EHUko irakasle eta aditua eta Amparo Las Heras idazle eta aktibista. Hiru adituek otsailaren 7ko mahai inguruan parte hartuko dute, Aldabe Gizarte Etxean. Hurrengo egunean eta toki berean, Gasteizko migranteen egoera aztertuko dute, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako memorian oinarrituta. Solaskideak hurrengoak izango dira: Rosabel Argote Zehar Errefuxiatuekin elkarteko kidea, Aritza Saez del Castillo historialaria, Tania Cañas abokatua eta Zuriñe Rodriguez kazetaria. Hilaren 8an emango diete amaiera jardunaldiei, kantaldi batekin. El Malik afrikar abeslariak, Jon Maia eta Paula Amilburu bertsolariek eta Gorka Etxebarria kantautoreak eskainiko dute ikuskizuna, Extremadurako Etxean –doan izango da–. Jardunaldiak testuinguruan jartzen, migrazio prozesuez mintzatu da Ibarrondo gaurko agerraldian. Azaldu du XX.mendearen bigarren erdialdean Espainiako hainbat tokitatik iritsi ziren pertsonek «diskriminazio bikoitza» pairatu zutela: jatorriagatik eta klaseagatik. «Jende horiei mespretxuz deitu zitzaien korearrak, eta sindikatu bakarreko eta gobernu diktatorialeko erregimen autoritario batek zaindutako lan esplotazioa jasan zuten», gogorarazi du. Hala ere, azpimarratu du zeregin oso inportantea izan zutela 1976ko martxoko borroketan. Gaur egun, ia 50 urte geroago, beste herrialde batzuetatik Gasteizera lan egitera eta bizitzera datozenak, orduan bezala, «berriz ere diskriminazioak» jasaten dituztela salatu du: «Diskriminazio horiek ezberdinak dira, baina mingarriak bezain bidegabeak dira etxebizitza eskuratzeari, beren bizitzak legeztatzeari, lan esplotazioari eta arrazakeriari dagokienez». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223829/osakidetzako-lepen-kudeaketa-negargarria-salatu-du-satsek.htm | Gizartea | Osakidetzako LEPen kudeaketa «negargarria» salatu du SATSEk | Protesta egin dute Gurutzetako ospitalean. Sindikatuak adierazi du «ezinegona» dela nagusi langileen artean. | Osakidetzako LEPen kudeaketa «negargarria» salatu du SATSEk. Protesta egin dute Gurutzetako ospitalean. Sindikatuak adierazi du «ezinegona» dela nagusi langileen artean. | SATSE sindikatuak deituta, Gurutzetako ospitalearen (Bizkaia) sarreran protesta egin dute erizainek eta fisioterapeutek, Osakidetzako LEP lan eskaintza publikoko prozesuen kudeaketa «negargarriaren» kontra. SATSEko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako idazkari nagusi Amaia Mayorrek adierazi du «nazkatuta» daudela Osakidetzaren erabakiez, eta gehitu du «ezinegona» eta erabakiekiko desadostasuna direla nagusi langileen artean.
Mayorrek azaldu duenez, Osakidetzak beste azterketa bat egitera behartu nahi ditu langileak, 2018-2019ko lan eskaintza publikoko emaitzen berri eman gabe. Izan ere, SATSEko idazkari nagusiak adierazi du ia mila langilek saihestu lezaketela azterketa azken lan eskaintza publikoa ebatziz gero. «Oraindik ebatzi gabe dago, eta ez dakigu plazarik badugun ala ez», azaldu du sindikatuak.
SATSEk salatu duenez, egoera horrek Osakidetzako langile gisa dituzten eskubideen eta haien bizitza pertsonalen «haustura» eragingo luke, azterketarako ikasi beharreko gai zerrendan azken urtean egindako aldaketak kontuan hartuta.
Sindikatuaren kritikak, ordea, haratago doaz. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik adierazi zuen LEP prozesua hitzartuta zegoela, baina adierazpen horien aurka egin du SATSEk. Langileekin «inposizio» bidez komunikatzea leporatu dio Osakidetzari, argudiatuta ez dutela inolako negoziazio prozesurik izan: «Ez da demokratikoa». Kontrara, sindikatuak adierazi du LEP prozesua aldebakarrez zehaztu duela Osakidetzak, eta sindikatuak ez duela parte hartu: «Ez dugu egin, batez ere, Osakidetzak ez digulako prozesuan parte hartzen utzi».
Sindikatuak 2017ko ekainean sinatu zuen enplegu akordio bat Osakidetzarekin, besteak beste bi LEP prozesu garatzeko. Helburua enplegua egonkortzea zela azaldu du sindikatuak, baina salatu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez duela urratsik egin legeak behartu duen arte: «Tamalgarria da». Halere, beste LEP bat eginda legea beteko ote duten zalantzan jarri dute; hau da, behin-behinekotasuna %8tik behera murriztuko ote den.
SATSE sindikatuak joan den ostiralean egin zuen egoera salatzeko lehen protesta, eta aste honetan jarraitu du haiekin. Gurutzetako ospitalean egindakoa izan da azkena. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223830/euskarazko-tesiak-saritu-dituzte-ehuk-eta-euskaltzaindiak.htm | Gizartea | Euskarazko tesiak saritu dituzte EHUk eta Euskaltzaindiak | VIII. Koldo Mitxelena saria jaso dute Iñigo Arrazolak, Eneko Iradierrek, Manu Araolazak, Maitane Basasorok eta Beñat Garaiok. | Euskarazko tesiak saritu dituzte EHUk eta Euskaltzaindiak. VIII. Koldo Mitxelena saria jaso dute Iñigo Arrazolak, Eneko Iradierrek, Manu Araolazak, Maitane Basasorok eta Beñat Garaiok. | VIII. Koldo Mitxelena sariak eman dizkiete gaur euskarazko tesirik onenen egileei Bilbon. 2020 eta 2022 artean, 86 tesi egin ziren euskaraz, eta 44 aurkeztu zituzten EHUk eta Euskaltzaindiak antolatutako sariketara. Bost sari eman dituzte, ezagutza arloen arabera: Iñigo Arrazolak jaso du Zientzien arlokoa; Eneko Iradierrek Ingeniaritza eta Arkitekturakoa; Manu Araolazak Osasun Zientzietakoa; Maitane Basasorok Gizarte eta Lege eremukoa; eta Beñat Garaiok Arte eta Giza Zientzietakoa.
Ikusi gehiago: Beñat Garaio Mendizabal, doktorea: «Ikasleen artean, euskararekiko jarrerak oso onak dira»
Saridunei esker ona adierazi die Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Zientifikotasunetik egindako esfortzua ez ezik, zuen konpromisoa ere azpimarratu behar da, euskara aukeratu duzuelako». Gogora ekarri du garai batean esaten zela euskaraz ezin zela zientziarik egin, eta orain bestelakoa dela errealitatea: «Hizkuntza ardatz inportantea da ezagutzaren transmisioan».
Ildo berean mintzatu da Eva Ferreira EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektorea: «Lehen arrotz zituen esparruetara zabaldu da gure hizkuntza». Euskara erabilera esparru «aurreratuetara» iritsi izana txalotu du: «Aurreratu hitza erabiltzen dugu, ez garrantzitsuagoak direlako, baizik eta esparru horietan hizkuntzak baliabide aberats eta konplexuagoak erabili behar dituelako». Nabarmendu du, gainera, euskarazko doktorego tesien %80tik gora EHUn egin direla: «Euskarazko ikerketa osasuntsu dago EHUn. Zientzia euskaraz ikasten eta irakasten da; are gehiago, zientzia euskaraz egiten da».
Hauek dira saritutako ikasleak eta tesiak:
- Iñigo Arrazola Maiztegi, Zientzien arloan: Argi-materia elkarrekintzen diseinua teknologia kuantikoetarako.
- Eneko Iradier Gil, Ingeniaritza eta Arkitekturaren arloan: Potentzia domeinuko NOMA 5G sareetarako eta haratago.
- Manu Arazolaza Lasa, Osasun Zientzien arloan: Morfinak DNAren metilazioan duen eragin epigenetikoaren azterketa, bigarren belaunaldiko sekuentziazio teknikak erabiliz.
- Maitane Basasoro Ziganda, Gizarte eta Lege Zientzien arloan: Ikasleen parte-hartzea eskola demokratikoak eraikitzeko giltzarri. Irakasleen begirada berritu batetik abiatutako Antzuola Herri Eskolako hezkuntza proiektua.
- Beñat Garaio Mendizabal, Artearen eta Giza Zientzien arloan: Euskara eleaniztasunean irakasten duten eskolak aztergai: D ereduko Gasteizko bi eskolaren indarguneak identifikatzen. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223831/baldintzapean-aske-geratu-da-jesus-mari-gomez-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske geratu da Jesus Mari Gomez euskal presoa | Gomezek 22 urte eta erdi egin ditu espetxean. 2021eko irailetik hirugarren graduan zegoen. | Baldintzapean aske geratu da Jesus Mari Gomez euskal presoa. Gomezek 22 urte eta erdi egin ditu espetxean. 2021eko irailetik hirugarren graduan zegoen. | Etxerat elkarteak jakinarazi du Jesus Mari Gomez Ezkerro euskal presoa baldintzapean aske geratu dela. Gomezek 65 urte ditu, eta horietatik 22 eta erdi egin ditu espetxean. 2019ko apirilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Gomez 2018ko azaroan lekualdatu zuten Teixeirotik (Galizia, 615 kilometrora) Villabonara (Asturias, Espainia, 385 kilometrora). 2021eko irailean, berriz, hirugarren gradua onartu zioten, eta Euskal Herriratu egin zuten. Ordutik, Iruñeko espetxean bete du zigorra. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223832/eraso-homofobo-bat-salatu-dute-barakaldon.htm | Gizartea | Eraso homofobo bat salatu dute Barakaldon | Barakaldoko Udalak jakinarazi du asteburuan izan zela erasoa. Elkarretaratze bat egingo dute bihar. | Eraso homofobo bat salatu dute Barakaldon. Barakaldoko Udalak jakinarazi du asteburuan izan zela erasoa. Elkarretaratze bat egingo dute bihar. | Barakaldoko Udalak (Bizkaia) salatu duenez, asteburuan eraso homofobo bat izan zen herrian. Udal Batzarrak erasoa gaitzetsi du, eta babesa adierazi dio biktimari. Azaldu dutenez, erasoen aurkako mahaia ere bildu da gaur, eta gertatutakoa salatzeko elkarretaratze batera deitu dute biharko: 18:00etan, Herriko plazan.
Barakaldoko Udalak adierazi du indarkeria matxista «giza eskubideen urraketa larri bat» dela, eta «emakumeen eta LGTBIQ kolektiboko pertsonen duintasunaren eta integritate fisiko eta moralaren kontra» egiten duela. Hala, indarkeria mota horren aurka lan egiteko konpromisoa adierazi du, besteak beste, berdintasunaren aldeko politika publikoen bidez. Era berean, jakinarazi du udalaren baliabideak biktimaren esku jarriko dituztela.
Udal taldeek herritarrei ere dei egin diete, biharko deitu duten mobilizazioan parte hartu dezaten. «Herritarrak animatzen ditugu indarkeria matxistaren aurka aktiboki parte hartzera, denen artean indarkeria matxistarik gabeko udalerri bat eraiki dezagun Barakaldon». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223833/euskal-emakume-zinemagileak-liburua-plazaratu-dute.htm | Kultura | 'Euskal emakume zinemagileak' liburua plazaratu dute | Euskal Herriko zinemagintzan «funtsezkoak» izan diren emakumezko zuzendariak ditu ardatz, eta Euskadiko Filmategiak eman du argitara. Maria Pilar Rodriguez ikertzaileak koordinatu du artikulu sorta. | 'Euskal emakume zinemagileak' liburua plazaratu dute. Euskal Herriko zinemagintzan «funtsezkoak» izan diren emakumezko zuzendariak ditu ardatz, eta Euskadiko Filmategiak eman du argitara. Maria Pilar Rodriguez ikertzaileak koordinatu du artikulu sorta. | Alde guztietan sumatu dute emakumeen urritasuna: zinemagileen artean, eta zinemagile horien lana aztertu duten ikerketetan. Aintzatespen bikoitza lortu nahi izan dute, beraz: Euskal Herriko zinemagintza emakumeek egindako lanen bidez aztertu, eta lan horietako bakoitzari buruzko ikerketa akademiko bat egin dute. Euskadiko Filmategiak bide horretan abiatu izan ditu zenbait proiektu azken urteetan, eta saiakera mardul bat kaleratu du orain —euskaraz eta gaztelaniaz—, auziari bere osotasunean heltzeko: Euskal emakume zinemagileak izena du liburuak, eta Maria Pilar Rodriguez Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak koordinatu du.
«Mikroskopiotik baino, teleskopiotik begiratuta egindako lan honetan, orain arteko gabeziak neurri batean arintzea zen helburua», azaldu du Joxean Fernandezek, Filmategiko zuzendariak. «Balio du joerak azpimarratzeko, gabeziak deitoratzeko eta, batez ere, talentuak egiaztatu eta ospatzeko». Bi haiekin batera aurkeztu dute lana Izaskun Arandia zinemagile eta (H)emen elkartearen sortzaileak, Isabel Herguera artista bisual eta azalaren egileak, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak.
Izan ere, emakumeek zineman izan duten toki faltaren ardura ikerketarena ere bada, neurri batean, Rodriguezen arabera: «Uste dut kritika eta azterketa akademikoak ere ez direla behar adina ahalegindu emakume zinemagile euskaldunak beren osotasunean ganoraz arakatzen», idatzi du sarreran. Haren hitzetan, teoria feministek erakusten dute horrek eragin bat duela: «Emakume zuzendari euskaldunek egindako filmen presentzia urriak ikusle euskaldunen irudi kolektiboak baldintzatu ditu, eta genero irudikapenaren inguruko apustu ausartagoak egitea eragotzi».
Liburuak hamahiru testu ditu, lau partetan banatuta. Lehen atalak Ikuspegi globalak du izena, eta hiru artikulu ditu, emakume zinemagileen ekoizpena aztertzen dutenak. Bigarrena Generoak, formatuak eta moldaketak da; dokumentalak, film laburrak, ekoizpen transnazionalak eta literatura lanen egokitzapenak landu dituzte. Hirugarrenak, Ekoizpena, distribuzioa eta harrera izenekoak, kritiketan, sarean eta emakumeen zinemaldietan sakondu du. Laugarrenean, Ana Diez, Helena Taberna eta Yannick Bellon zinemagileen lanaz hausnartu dute; azken urteetan, hirurei buruzko zikloak eta liburuak egin ditu Filmategiak.
Koordinatzailearen hitzetan, «obra transnazional» bat da liburua, eta Euskal Herriko zinemagintzaren «izaera transnazionalaren» isla da hori: «Lokaletik hartu, globalera iristeko asmoz». Parte hartzaile gehienak Euskal Herriko ikertzaileak dira (Carlos Roldan Larreta, Casilda de Miguel, Iratxe Fresneda, Nekane E. Zubiaur, Ainhoa Fernandez de Arroiabe, Iñaki Lazkano), literaturaren arlokoak ere bai (Maria Jose Olaziregi Alustiza, Luisa Etxenike), Espainiako batzuk ere badaude (Maria Marcos Ramos, Javier Sanchez Zapatero, Pilar Martinez-Vasseur) eta AEBetatik idatzi dute bik (Cristina Ortiz Ceberio, Annabel Martin).
Euskal Herrian emakumeak «oso berandu» hasi ziren film luzeak zuzentzen, Rodriguezek esan duenez. 1988an jarri du mugarria: Ana Diezen Ander eta Yul. Harekin batera, aitzindari garrantzitsutzat jo du Helena Tabernaren Yoyes (1999). Biak egileen «adorearen erakusgarri» dira, haren ustez, testuinguru politikoarengatik.
Liburuko testuetan, Roldan Larretak euskal zinemaren bi ardatz tematikoren inguruan aztertu ditu zenbait lan: politika eta unibertso femeninoaren esplorazioa. Eta De Miguelek emakumeen genealogia bat sortu du, hiru belaunaldikoa: 1965a baino lehen jaiotakoak (Diez, Taberna, Arantxa Lazkano, Aizpea Goenaga...), oztopo nabarmenez betetako sistema itxi batean sartu zirenak; 1965. eta 1979. urteen artean jaiotakoak (Fresneda, Mireia Gabilondo, Leire Apellaniz, Maider Oleaga...), telebistarekin hazi direnak, eta ikasteko aukera gehiago izan dutenak, Informazio Zientzien fakultateetan eta zinema eskoletan; eta 1980. eta 1999. urteen artean jaiotakoak (Lara Izagirre, Estibaliz Urresola, Maider Fernandez...), «feminismoa diskurtso instituzionalean txertatzen zihoan testuinguru batean hazi direnak».
Azaleko bi espazioak
Aztertu dituzte, gainera, ez-fikzioan emakumeek izan duten presentzia handia, ekoizpen transnazionalen eragina, Kimuak katalogoan izan diren filmak —eta horien esperimentaziorako eta berrikuntzarako joera—, eta azken urteetan zinemaldietan horrek guztiak izandako eragina.
Arandiak (H)emeni buruzko hausnarketa bat idatzi du, «memoria ariketa emozional bat». Elkartearen zazpi urteko lana nabarmendu du, eta aurreko erreferenteena ere bai. «Ispilurik ez badugu, zaila izango da. Nik 50 urte ditut, eta nire lehenengo film luzea egin dut, oraintxe estreinatuko dudana. Zergatik tardatu dut hainbeste? Ba, 20 urte nituenean ez nuelako erreferenterik».
Herguera irudigile eta animatzaileak «libre» lan egin du azalerako: «Modu akzidentalean ia, ea zerbaitek irudirik pizten zidan». Ate bat igaro duen emakume bat margotu zuen, eta esan zioten irudi horrek The Searchers (John Ford, 1956) filmeko eszena baten antza zuela. «Filmean, Fordek hasieratik ezartzen ditu bi espazio: barrukoa, babesa; eta kanpokoa, abentura. Amaieran, [John] Wayne atetik zeruertzera doanean, nabarmentzen du heroiak ezin duela atsedenik topatu. Badu lotura emakumeek zinema egiteko duten moduarekin». |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223834/nazioartean-bilatzen-ari-dira-donostian-lapurturiko-umea.htm | Gizartea | Nazioartean bilatzen ari dira Donostian «lapurturiko» umea | Foru aldundiaren tutoretzan ordu batzuk zeramatzala eraman zuten haurra. Ama biologikoak eraman zuela uste dute. | Nazioartean bilatzen ari dira Donostian «lapurturiko» umea. Foru aldundiaren tutoretzan ordu batzuk zeramatzala eraman zuten haurra. Ama biologikoak eraman zuela uste dute. | Gipuzkoako Aldundiak esan du tutoretzapean zuen hiru urteko haurra aurkitzeko agindua zabaldu dutela Schengen eremuan. Haren ama biologikoa eta umea eramaten ustez lagundu omen duen bikotekidea atzerrira joan direla uste du erakundeak.
Haurrak hiru urte dituela eta gurasoak magrebtarrak direla zabaldu dute hainbat hedabidek. Gipuzkoan «errorik ez dutela» adierazi du Gipuzkoako Aldundiko Gizarte Politiketarako diputatu Maite Peñak.
Azaldu duenez, joan zen ostiralean ebatzi zuten gizarte zerbitzuek haurra «babesgabe» zegoela. Baina egun eta erdi geroago, kalean heldu batek zainduta zegoela, «lapurtu» egin zuten. Peñak esan du baieztatuta dagoela ama biologikoak eta haren bikotekideak hartu zutela parte ekintza horretan. |
2023-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/223835/bruselak-estatu-laguntzen-araudia-leunduko-du-aebei-eta-txinari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | Bruselak estatu laguntzen araudia leunduko du, AEBei eta Txinari aurre egiteko | Energia trantsizioarekin loturiko egitasmoak «bizkortu» nahi ditu Batzordeak. Egun indarrean dauden funtsekin finantzatu nahi ditu laguntza publikoak. | Bruselak estatu laguntzen araudia leunduko du, AEBei eta Txinari aurre egiteko. Energia trantsizioarekin loturiko egitasmoak «bizkortu» nahi ditu Batzordeak. Egun indarrean dauden funtsekin finantzatu nahi ditu laguntza publikoak. | Europak ez du trantsizio energetikoaren lasterketa galdu nahi. Argi du zerbait egin behar duela energia berriztagarrietako eta horrekin loturiko beste alor batzuetako bere enpresak atzean gera ez daitezen, edo baldintza hobeak eskaintzen dizkieten beste herrialde batzuetara joan ez daitezen. Europako Batzordeak AEBek eta Txinak iragarri dituzten inbertsio handiei erantzun nahi die, eta horretarako plan bat prestatu du.
Bere proposamen nagusia estatu laguntzetarako araudia malgutzea da, diru publikoa «errazago eta bizkorrago» erabil ahal izateko klima aldaketaren aurkako borrokarekin bat egiten duten proiektuetan. AEBek han egingo diren makinak eta osagaiak lehenesteko iragarri dituzten diru laguntzek kezka handia sortu dute Bruselan, eta Batzordeak bere plan propioa egitera behartuta ikusi du bere burua. Asteazken honetan aurkeztu ditu gakoak, eta Batasuneko gobernuburuek hurrengo ostegunean eztabaidatuko dituzte. Asmoa da uda baino lehen martxan jartzea, baina akordioa ez da erraza izango.
AEBek bezala, estatu laguntzen bidetik jo du Bruselak. EBk, baina, araudi zorrotza du, laguntza horiek herrialdeen eta enpresen arteko lehia libreari kalte egiten diotelakoan. Hori momentu honetan oztopo bat dela uste du Batzordeak, eta prest agertu da salbuespen bat egiteko. «Europako lehiakortasuna ezin da estatuko laguntzetan oinarritu. Baina laguntzak beharrezkoak izan daitezke gure helburua lortzeko», adierazi du Margrethe Vestager Lehiaren komisarioak.
Ez litzateke Bruselak estatu laguntzen araudia leuntzen duen lehenengo aldia izango. Hala egin zuen Ukrainako gerra hasi zenean. Energiaren prezioen igoerari aurre egiteko diru laguntza publiko handiak baimendu zituen, eta horretaz baliatu dira gihar ekonomiko handiena duten estatuak beren enpresa energetikoak babesteko, Alemania eta Frantzia bereziki. Salbuespen hori urte amaieran amaituko da, eta Batzordearen asmoa litzateke epe hori gutxienez 2025era arte luzatzea, plan berriari bide emateko.
Finantzaketa, gakoa
Europako Batasunean eztabaida handien iturri izaten da estatu laguntzen gaia, gobernu guztiek ez dutelako gaitasun bera beren enpresak laguntzeko eta horrek desorekak sor ditzakeelako herrialdeen artean. Hori saihesteko, COVID-19aren pandemiarekin EBk Next Generation funtsa sortu zuen, eta orain antzera jokatu nahi du Batzordeak. «Europako merkatu bakarren zatiketa saihestu nahi dugu», adierazi du Ursula von der Leyen presidenteak.
Hala, proposatu du estatuek beren baliabide propioak erabili beharrean Europako Batasunak dagoeneko onartu dituen funtsetakoak egokitzea eta erabiltzea, horien bidez zerga salbuespenak eta «beste laguntza mota batzuk» finantzatu ditzaten. Bereziki RepowerEU trantsizio energetikoaren plan estrategikokoak erabili nahi ditu Batzordeak —guztira 225.000 milioi euro mailegutan— .
Diru kopuru hori, baina, motz geratuko litzateke AEBek eta Txinak iragarri dituzten laguntzen aurrean. «Daukagunarekin lan egin behar dugu», nabarmendu du Von der Leyenek, baina ez du baztertu «epe ertainean» beste funts bat sortzea. Hala ere, Batzordearen proposamenak ez du argi zehazten funts hori nola finantzatuko litzatekeen, eta egitasmoan EBko aurrekontuen bitartez egitea iradokitzen den arren, Alemaniak eta beste herrialde batzuek dagoeneko ohartarazi dute ez dutela halakorik babestuko.
Lehengai kritikoak
Eta zertan erabiliko da diru hori? Komunikabideen aurrean egindako aurkezpenean, Von der Leyenek sei inbertsio eremu zehaztu ditu: bateriak, eguzki panelak, turbina eolikoak, bero ponpak, karbonoa biltegiratzeko teknologiak, eta ekipo horiek ekoizteko beharrezkoak diren lehengai kritikoen merkatua.
Planak, halaber, 2030era begirako produkzio helburuak finkatu nahi ditu, eta arauak sinplifikatu nahi ditu, gobernuek baimenak azkarrago emateko. Horrez gain, teknologia jakin batzuetarako Europako estandarrak garatu nahi ditu, bertan ekoiztutakoak babesteko, lehiakorragoak izateko eta kanpokoak baldintzatzeko. «Gure zero emisio industria sortzeko eta babesteko esparru egokia izan behar dugu, azkarragoa, sinpleagoa eta aurreikusteko modukoa», esan du Von der Leyenek.
Teknologia horiek ekoizteko lehengaietan ere arreta berezia jarri du Batzordeak. Hirugarren herrialdeekiko mendekotasuna gutxitu nahi du, batez ere Txinarekiko. Hornidura kateetan egon daitezkeen arazoak saihesteko, merkatu hori dibertsifikatu nahi du, merkataritza akordio berriak sinatuz edo dituenak berretsiz, besteak beste, Australiarekin, Zeelanda Berriarekin, Indiarekin, Indonesiarekin, Txilerekin eta Mexikorekin. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223860/frantziako-senatuak-abortatzeko-eskubidea-konstituzioan-idaztearen-alde-bozkatu-du.htm | Gizartea | Frantziako Senatuak abortatzeko eskubidea Konstituzioan idaztearen alde bozkatu du | Atzo bozkatu zuen Senatuak. 166 boz alde izan zituen, eta 152 boz kontra. | Frantziako Senatuak abortatzeko eskubidea Konstituzioan idaztearen alde bozkatu du. Atzo bozkatu zuen Senatuak. 166 boz alde izan zituen, eta 152 boz kontra. | Emazteek abortatzeko duten eskubidea Konstituzioan idaztearen alde agertu zen atzo Frantziako Senatua. 166 boz alde izan zituen neurriak, eta 152 boz aurka.
Senatariek onartu testuak Frantziako Konstituzioko 34. artikulua osatuko luke. Hau da onartu zuzenketa: «Legediak ipintzen dituen baldintzetan emazteak haurdunaldia amaitzeko askatasuna du». Orain, Frantziako Asanblea Nazionalak berriz bozkatu beharko du.
Mathilde Panoten eskuetatik, Intsumisoak taldetik, iritsi zen proposamena. Azaroan jada lehen aldiz onartu zen Asanblea Nazionalean, baina ez zen guztiz berdin idatzia: «Legediak haurdunaldiaren geldialdi deliberatuaren eskubidearen egingarritasuna eta edozeinentzako eskuragarritasuna bermatzen du». Senatuak, berriz, ez zuen onartu formulazio harekin. Errepublikanoetako Philippe Bask berridatzi zuen atzo onartu zen zuzenketa. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223861/siemens-gamesari-galerak-bikoiztu-zaizkio-urritik-abendura-884-milioi-euroraino.htm | Ekonomia | Siemens Gamesari galerak bikoiztu zaizkio urritik abendura, 884 milioi euroraino | Taldearen arabera, instalatutako haize errotak berraztertzean atzemandako hutsegiteek eta inbertsio eta finantzaketa kostuen igoerak eragin dituzte emaitza txarrak. | Siemens Gamesari galerak bikoiztu zaizkio urritik abendura, 884 milioi euroraino. Taldearen arabera, instalatutako haize errotak berraztertzean atzemandako hutsegiteek eta inbertsio eta finantzaketa kostuen igoerak eragin dituzte emaitza txarrak. | Siemens Gamesak 404 milioi euro galdu zituen 2021eko urritik abendura, eta, CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordean aurkeztu berri dituen emaitzen arabera, iaz epe berean 884 milioi euro galdu zituen. Kontuan harturik taldearentzat urrian hasi eta irailean amaitzen dela kontabilitatea egituratzeko eta txostenak lantzeko urtea, oso gaizki hasi du finantza urtea, emaitzak are gehiago gorritu baitzaizkio lehen hiruhilekoan.
Txostenak agerian uzten duenez, instalatutako haize errotak berraztertzen dihardute, eta berrikuspen tekniko horretan hutsegiteak antzeman dira hainbat osagaitan. Ondorioz, Siemens Gamesak mantentze lanen kostuen aurreikuspena berritu du, eta hasieran kalkulatu baino diru gehiago bideratu behar izan dute hornidurara. Siemens Gamesaren arabera, horrek 472 milioi euroko eragina izan du ustiapenaren emaitza garbietan.
Hiruhileko horretan, 1.609 milioi euroko eskariak lortu ditu, aurreko urtean epe berean baino %35 gutxiago. Siemens Gamesaren arabera, merkataritza jarduera apal dago inflazioak eragina izan duelako erosleen zein taldearen beraren kostuetan, eta kontratuak berrikusteko negoziazioetan buru-belarri dihardutelako. Taldearen asmoa da kontratuek «irabazien eta arriskuaren arteko oreka» bat izatea, lehengaien eta garraio prezioen aldakortasuna aintzat hartzeko.
Orotara, azken hamabi hilabeteetan onartutako eskariak 10.735 milioi eurorenak dira.
Azken bi urteetan nazioarteko hornidura kateetan izandako logistika arazoei erantzuten die egoera horrek. Bere hornidura kateari dagokionez, Siemens Gamesak azaldu du bere hornitzaileekin sinatutako kontratuetan kostuen gorabeherei eta hornidura arazoei aurre egiteko babes neurri hobeak dituela. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223862/gksko-kide-bat-epaituko-dute-pauen.htm | Politika | GKSko kide bat epaituko dute Pauen | Asteartean eginen diote epaiketa, Paueko Dei Auzitegian. Margoketak egitea leporatzen diote. | GKSko kide bat epaituko dute Pauen. Asteartean eginen diote epaiketa, Paueko Dei Auzitegian. Margoketak egitea leporatzen diote. | Ipar Euskal Herriko Gazte Koordinakunde Sozialistako kide bat epaituko dute asteartean, Paueko Dei Auzitegian. 2021eko udaberrian Zuberoan margoketak egin izana leporatzen diote. Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa da gaztearen kontrako prozedura judiziala. Auzipetzea salatzeko, GKSk elkarretaratzea eginen du egun horretan, Baionako suprefeturaren aitzinean, 19:00etan, Lan politikoa egiteko baldintzak defendatu lelopean. Bestalde, elkartasun kutxa bat abiatu dute epaiketa gastuei buru egiteko.
Ez da GKSko kide horrek epaitegietara joan beharko duen aldi bakarra. Izan ere, 2016an Leioako (Bizkaia) campusean izandako istilu batzuen harira, beste epaiketa bat ere izanen du beste lau kiderekin batera. Orotara, 39 urte eta erdiko presondegi zigorra eskatzen dute auzipetuentzat. Auzi horren harira, atxilotu eta Martuteneko presondegian sartu zuten GKSko kidea joan den ekainean. Egun batzuetara aske gelditu zen. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223863/munduko-batez-besteko-gas-emisioak-halako-bi-isurtzen-da-euskal-herrian.htm | Gizartea | Munduko batez besteko gas emisioak halako bi isurtzen da Euskal Herrian | Gaindegiak '2022ko adierazle galeria nagusia' txostena osatu du, lan publikoaren eten baten ostean. Datu demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta ingurumen arlokoak landu ditu. | Munduko batez besteko gas emisioak halako bi isurtzen da Euskal Herrian. Gaindegiak '2022ko adierazle galeria nagusia' txostena osatu du, lan publikoaren eten baten ostean. Datu demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta ingurumen arlokoak landu ditu. | Biztanleko 8,8 tona CO2 isurtzen dira atmosferara urtean Euskal Herrian, munduko batezbestekoa halako bi ia. Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak emandako datua da. 2022ko adierazle galeria nagusia osatu du behategiak, 2021eko udan kanpora begirako lanak bertan behera utzi ostean argitaratutako lehen lana. Euskal Herri osoko datu sozioekonomikoen berri ematen duen behategi bakarrak lau ardatz jorratu ditu: demografia, ekonomia, gizartea eta ingurua.
Behategia 2004an eratu zen, «Euskal Herriaren nazio garapenari lagungarri zaizkion edukiak landu eta eskaintzeko». Nagusiki, datu demografikoak, ekonomikoak, gizarte arlokoak eta ingurumenarekin zerikusia dutenak jorratu ditu bere lanetan. Irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta laguntza ekonomikoa ezinbesteko izan du aurrera egiteko. 2021eko udan, baina, lan publikoa eten behar izan zuen, egoera ekonomikoak hala behartuta.
Gaindegia «hibernazio» egoera batean egon da urte pare batean, eta adierazleen galeriaren eguneraketarekin eman dio jarraipena aurrez egindako lanari. Txostenetik abiatuta, gogoeta guneak sortzea du orain helburu, gizartean eragiteko asmoz. Horretarako, egokitu egin da, bai egitura aldetik, bai «egitekoaren dimentsioari» dagokionez. Hala, behategiak lan publikoei ekingo die berriz, eta datorren asteartean aurkezpen ekitaldi sozial bat egingo dute arlo sozioekonomikoko zenbait eragilerekin.
Demografia
2022. adierazle galeria nagusian jorratutako lehen gaia demografia izan da. Gaindegiaren arabera, Euskal Herrian 3.188.691 lagun bizi dira egun. Azaldu dutenez, biztanle kopuruak behera egin du bigarren urtez jarraian. Bizkaia da biztanle gehien galdu duena: 10.500 lagun, 2020ko urtarriletik 2022ko urtarrilera bitarte. Kopuruak, berriz, gora egin du Lapurdin eta Nafarroa Beherean. Era berean, azaldu dute biztanleak hiriguneetan gutxitu direla nagusiki, eta landa eremuetako herritar kopuruak, berriz, gora egin duela. «Landa eremuaren hazkunde demografikoa handia izan da, esaterako, Arabako Mendialdean, Ibarretan eta Trebiñun».
Beherakadaren arrazoien artean aipatu dituzte jaiotza tasaren beheranzko joera —2021ean erregistratu zen 1941etik ezagutu den jaiotza kopuru txikiena— eta «osasun larrialdiaren eztandak ekarri zuen hilkortasun handia». Heriotza tasaren atzean egon daitezkeen bestelako faktoreak ere aipatu dituzte; besteak beste, zaintza sistemen krisia eta klima larrialdia.
Gaindegiaren arabera, euskal herritarren batez besteko adina 45 urte da. Adin tarteei erreparatuz gero, hiru euskal herritarretik bat «boomer-a» da —43 eta 64 urte artean ditu—, %13,7k dituzte 14 urte baino gutxiago, eta %22,4k 65 urtetik gora. Izan ere, 2000. urtean 516.800 lagunek zituzten 65 urte baino gehiago; 2021ean, berriz, 715.750 ziren. Gaindegiaren arabera, gainera, zahartze prozesu horrek «inoiz ez bezalako abiadura» hartuko du datozen urteetan. Hori moteldu dezakeen faktorea etorkinen ailegaera da, behategiaren esanetan.
Gizartea
Gizarte gaien artean, hezkuntza eta lana dira jorratutako gai nagusiak. Hezkuntzari dagokionez, Gaindegiak azaldu du 25-64 urte bitarteko herritarren erdiek baino gehiagok (%53,1) goi mailako formakuntza dutela, Europako Batasuneko batezbestekotik urrun (%33,4). Ehunekoak nabarmen egin du gora hamarkada hasieratik, batez ere emakumeen artean.
Lan munduan, COVID-19ak eragindako larrialdiaren aurreko egoerara itzuli zen jarduera tasa 2021ean; %73,3koa izan zen. Emakumeen eta, oro har, 55 urtetik gorakoen kasuan, 2010eko datuen parera ere iritsi zen; egoera bestelakoa da, ordea, gazteen artean. Era berean, lanaldi partzialek behera egin dute, azken hamarkadetako gorakadaren ostean. 2021ean lanaldi guztien %15 ziren; emakumeen artean, hamar puntu gehiago. Halere, ehuneko horrek ere behera egin du azken urteetan.
Pobrezia arriskuak gora egin du Euskal Herrian. 2021eko datuen arabera, herritarren %12 daude arriskuan; urtebete lehenago baino 50.000 herritar gehiago dira. «Ezbairik gabe, bizitzaren garestitzeak zerikusi handia izan du pobreziaren handitzean», baieztatu du Gaindegiak.
Ingurumena
Gaindegiaren arabera, Euskal Herrian 27.626 kilotona CO2 isuri ziren 2019an; biztanleko 8,8 tona. Kopuruak goranzko joera izan zuen 2014tik aurrera, baina 2020an behera egin zuela uste du Gaindegiak; besteak beste, pandemiak eragindako murrizketengatik.
Tenperaturei dagokienez, berriz, azken zortzi urteak izan dira erregistroak daudenetik beroenak. Horren eraginez, berotze sistemen beharrak behera egin du, eta hozte sistemenak gora. Era berean, txostenak azaltzen du uraren eskuragarritasunaren gaineko ziurgabetasuna handitu dezakeela egoerak.
Euskal Herrian, energia kontsumoa murriztu egin da pixkanaka; 2020an, %9,2. Energia jatorriari erreparatuz gero, ordea, berriztagarriak ez direnen mendekotasuna handia da oraindik: petroliotik eratorria da kontsumitzen den energiaren %43, gas naturaletatik %22, eta ikatzetik %2. Energia berriztagarriek, berriz, kontsumoaren %9 besterik ez dute osatzen.
Ukrainako gerrari ere erreparatu dio txostenak, energiaren inportazioetan izandako eragina jomugan jartzeko. Izan ere, Hego Euskal Herriko energia inportazioen %25 Errusiatik iritsi ziren 2021ean, eta, 2022ko urtarriletik abuztura bitartean, %7ra murriztu ziren. Leku hori AEBek hartu dute nagusiki.
Elikagaien kontsumoari ere erreparatu diote. Urteko 111 kilo fruta, 70 kilo barazki fresko, 51 kilo haragi, 28 kilo arrain eta 86 litro esne kontsumitzen ditu euskal herritar bakoitzak. Kontsumo ohitura horiei eusteko, herritar bakoitzeko 435 metro karratuko eremua beharko litzateke ekoizpen ez-intentsiboko eredu batean. Hau da, euskal herritarren elikadura behar horiek asetzeko Nafarroa Beherea osoa beharko litzateke.
Ekonomia
Arlo ekonomikoan, Gaindegiak ondorioztatu du Ukrainako gerrak pandemia osteko susperraldi ekonomikoa «zapuztu» duela. Izan ere, atzeraldi ekonomikoaren ostean, 2020an %9,2 egin zuen behera barne produktu gordinak; 2021ean, susperraldian zegoen Euskal Herria, behategiaren datuen arabera besteak beste BPG barne produktu gordina Europako Batasuneko batezbestekoaren gainetik baitzegoen, %6 gora eginda.
Egoera horretan, Euskal Herriak «lehiakortasuna galdu» duela ondorioztatu du Gaindegiak. Biztanleko BPGari erreparatu dio horretarako. 2020an, 31.600 eurokoa zen, EBkoa baino 1.700 euro handiagoa. 2010ean, ordea, bien arteko aldea 5.100 eurorena zen. Europako lurraldeen sailkapen bat eginda, 48. postutik 73.era jaitsi da Euskal Herria hamar urtean.
Beste aldaketa bat da lan sektoreetan balio erantsiari dagokiona. Herena baino gehiago zerbitzuen sektoreari zegokion 2021ean; 2011n baino 2,3 puntu gehiago, eta 2001ean baino 6,7 gehiago. Industriaren balioak, berriz, bost puntu egin du behera hogei urtean.
Inportazio eta esportazio datuak sare zabal baten erakusle dira. Euskal Herriak inportatu baino gehiago esportatzen du, batez ere ekipo ondasunetan, autogintzan eta erdi manufakturetan esportatzen denari esker. Horiek hartzen dute esportazioen %82,1. Nagusiki, Espainia, Alemania, Frantzia, Erresuma Batua, AEBak eta Txina dituzte helmuga. Inportazioen jatorrizko eremu nagusiak, berriz, Espainia eta Frantzia dira; haien atzetik daude Alemania, Italia eta Herbehereak. Nagusiki erdi manufakturak (%27,1), ekipo ondasunak (%23,4) eta produktu energetikoak (%17,5) inportatzen dira. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223864/israelek-224-palestinar-hil-zituen-iaz-tartean-53-adingabe.htm | Mundua | Israelek 224 palestinar hil zituen iaz, tartean 53 adingabe | Goizaldean, Israelgo armadak Gazako hainbat eremu bonbardatu ditu. Ez da zauriturik egon. | Israelek 224 palestinar hil zituen iaz, tartean 53 adingabe. Goizaldean, Israelgo armadak Gazako hainbat eremu bonbardatu ditu. Ez da zauriturik egon. | Palestinako Osasun Ministerioak zabaldutako datuen arabera, Israelek 224 palestinar hil zituen iaz, horietatik 53 adin txikikoak. Horrez gain, 10.500 izan ziren segurtasun indarren oldarraldietan zauritutako palestinarrak, eta horietatik %38k bala zauriak zituzten gerritik gora. Aurten, eskuin muturra gobernura heldu zenetik, gogortu egin dira palestinarren aurkako operazioak, eta soilik urtarrilean 35 pertsona hil zituzten, tartean zibilak.
Bestalde, Israelgo armadaren gerra hegazkinek Gazako hainbat eremu bonbardatu dituzte goizaldean. Israelgo Gobernuko iturrien esanetan, aurrez Palestinatik jaurtitako suziriei erantzutea izan da erasoaldiaren helburua. Hamasek «gai kimikoak» gordetzeko eta «misilak egiteko» erabiltzen dituzten biltegiak suntsitu dituztela zabaldu dute armadako iturriek. Ez da zauriturik egon.
Bonbardaketaren ondoren, suziri gehiago jaurti dituzte Gazatik Israel aldera. Palestina Askatzeko Fronte Demokratikoak bere gain hartu du suzirien jaurtiketa, eta esan du Israelgo espetxeetan preso dauden palestinarren eskubide urraketei emandako erantzuna izan dela. Israelgo Barne ministro Itamar Ben-Gvirrek sare sozialetan zabaldutako mezu batean erantzun dio talde armatuari, eta ohartarazi du jarraitu egingo duela preso palestinarren «baldintzak gogortzen».
Giza eskubideen aldeko erakundeek maiz kritikatu dute Israelen espetxe politika, batez ere preso administratiboen auzian; izan ere, akusazioen berri izan gabe espetxeratzen dituzte horiek, eta aukera dute zigorra sei hilabetean behin berritzeko. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223865/donostia-ospitaleko-auzia-laquoelkarrizketaren-bidetikraquo-konpontzeko-eskatu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko auzia «elkarrizketaren bidetik» konpontzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak | EAJren eta PSE-EEren testua onartu du ganberak. Oposizioak, berriz, salatu du Osasun Sailaren kudeaketa eredua dagoela auziaren erroan, eta galdegin du neurri oro partekatu dadila Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendaritza eta ordezkaritza organoekin. | Donostia ospitaleko auzia «elkarrizketaren bidetik» konpontzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren eta PSE-EEren testua onartu du ganberak. Oposizioak, berriz, salatu du Osasun Sailaren kudeaketa eredua dagoela auziaren erroan, eta galdegin du neurri oro partekatu dadila Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendaritza eta ordezkaritza organoekin. | Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan abendu hasieran piztutako krisia hizpide izan du gaur Eusko Legebiltzarrak, urteko lehen osoko bilkuran. PP+C’s eta EH Bildu taldeek eraman dute gaia bilkurara, eta oposizioko talde guztiak bat etorri dira Jaurlaritzaren Osasun Sailaren aurka egindako kritiketan. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat hitzartu dute, non Osakidetzaren gobernantza ereduari kritika zorrotzak egin dizkioten. Era berean, galdegin dute neurri oro partekatu dadila Donostialdeko ESIko zuzendaritza eta ordezkaritza organoekin. Alabaina, EAJren eta PSEren aurkako botoekin, ekinbidea atzera bota du Eusko Legebiltzarrak. Horren ordez, jeltzaleen eta sozialisten testu bat onetsi dute: Osakidetzako profesionalekin partaidetza metodologia bat garatzeko eskatu dute, eta berretsi «elkarrizketa» eta «gardentasuna» direla Donostialdeko ESIan sortutako gatazka konpontzeko tresnarik onenak.p>
Donostia ospitaleko langileen eta Osakidetzaren arteko gatazka konpondu gabe dagoela ohartarazi du Laura Garrido PP+C's-ko bozeramaileak, eta erroan dauden arazoei konponbidea eman gabe auzia itxi nahi izateko «arriskua» dagoela uste du. «Auzi honek erakusten du Osakidetzaren kudeaketa eredua ez dela egokia». Osakidetzako arazoen zerrendan bat gehiago da Donostialdeko ESIkoa, Garridoren aburuz: Osakidetzako lan eskaintza publikoan izandako iruzurrak, COVID-19aren aurkako txertaketan izandako irregulartasunak, Basurtu ospitaleko arazoak eta itxaron zerrendak aipatu ditu, besteak beste. «Osakidetza inoiz ez bezalako krisi batean murgilduta dago, autoritarismoz eta sektarismoz kudeatzen ari direlako», Garridok salatu duenez. Gaineratu du gobernantza eredu «bertikala» inposatu duela Osasun Sailak, eta horren ondorioak herritarrak nozitzen ari direla, zerbitzuaren kalitatea apaldu egin baita.
Ikusi gehiago: Osasun Bidasoa plataformak herritarren arta bermatzeko neurriak eskatu dizkio Jaurlaritzari
«Donostiako ESIaren egoera Osakidetzako egoeraren sintoma bat da», Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen iritziz. Esan du auziko alde guztiei entzunda lortuko dela konponbidea, eta hor kokatu du EAJk eta PSEk ateak itxi izana zuzendaritzako kide kargugabetuek legebiltzarrean agerraldia egiteari; «zentsura» zantzuak atzeman dizkio Uberak bi taldeen erabakiari. Gaineratu du Osakidetzak autokritika egin beharko lukeela Donostialdeko ESIaren krisiaz, eta, zehazki, gobernantza ereduaren inguruan. Premiazkotzat jo du Donostialdeko ESIko goi kargudunen aukeraketa zerbitzuburuekin adostea, eta azpimarratu Donostialdeko ESIarena «gatazken kateko beste katebegi bat» dela, «beste sute bat». Uberaren iritziz, «egiturazko neurriak» behar dira Osakidetzaren «antolamendu zaharkitua» amaiarazteko. «Guretzat ez da nahikoa izango negoziazioan zerbitzuburu bakoitzak nahi duen zerbait ematea; unea da mahai gainean dauden egiturazko arazoei konponbidea emateko. Ez dugu onartuko auzia ustel gainean ixtea». Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezen iritziz, krisiak azaleratu egin ditu Jaurlaritzaren osasun politiken gabeziak. «Ez da garrantzitsuena zerbitzuburuek protesta egin izana; garrantzitsuena da mahai gainean jarri dutela Osakidetzako kudeaketa txarrarekin duten ezinegona». Hernandezek azpimarratu du ezinegon hori aspalditik datorrela, osasun sistema hondatzen ari den seinale, eta Jaurlaritzak berandu baino lehen elkarrizketa abiatu behar duela.
Eusko Jaurlaritzako bazkideak
Donostialdeko ESIan egindako aldaketak «zilegiak» izan badira ere, «ezinegona» sortu dutela onartu du PSE-EEko Ekain Ricok, eta akordioaren bidea jorratzeko eskatu du. Elkarrizketa hasi izana txalotu du, eta profesionalen parte hartzea bermatzeko bideak indartzearen alde egin.
Luis Javier Telleriak (EAJ) pandemiaren ajeei egotzi die osasun sistemak gaur egun duen egoera. Donostialdeko ESIko zerbitzuburuen kargugabetzeak «normaltasunaren» barruan kokatu ditu jeltzaleak, erakunde guztietan ohikoak izaten direlako, baina uste du zerbitzuburu batzuengan konfiantza galtzen denean «logikoa» dela kargutik kentzea. Oposizioari «arduragabekeriaz» aritzea egotzi dio Telleriak, sakoneko hausnarketa egin gabe kritikak egiteagatik, eta «hauteskunde kanpainan» egotea aurpegiratu dio. Halaber, Donostialdeko ESIaren negoziazioak diskrezioz egiten uzteko eskatu du.p> |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223866/ela-garaile-hauteskundeetan-azken-urtean-indarra-galdu-arren.htm | Ekonomia | ELA garaile hauteskundeetan, azken urtean indarra galdu arren | Mitxel Lakuntzaren sindikatuak Hego Euskal Herriko ordezkaritzaren %36,08 dauka. Oso atzean ditu CCOO (%19,99) eta LAB (%18,95), baina LAB da 2018ko azken epealdi trinkotik ordezkaritza handitu duen bakarra. | ELA garaile hauteskundeetan, azken urtean indarra galdu arren. Mitxel Lakuntzaren sindikatuak Hego Euskal Herriko ordezkaritzaren %36,08 dauka. Oso atzean ditu CCOO (%19,99) eta LAB (%18,95), baina LAB da 2018ko azken epealdi trinkotik ordezkaritza handitu duen bakarra. | Aldaketa handirik ez du ekarri hauteskunde sindikalen epealdi trinkoak, hau da, hauteskunde sindikal gehien egiten den denborak. ELA da oraindik ere alde handiz lehen sindikatua Hego Euskal Herrian, 8.823 ordezkarirekin (%30,08), ordezkaritza pixka bat galdu duen arren lau urteko zikloan (-0,2) eta azken urtean ere (-0,25).
Bigarren lekuan CCOO dago, 4.888 ordezkarirekin (%19,99). Egonkor dago 2018 amaierarekin alderatuz gero, baina 0,23 puntu galdu ditu azken urtean.
Puntu portzentual batera dauka LAB, 4.633 ordezkarirekin (%18,94). Sindikatu abertzaleak 0,29 puntu galdu ditu azken urtean, baina hura da 2018arekin alderatuz gero gora egin duen bakarra (+0,60).
Badirudi UGTk lortu egin duela bere gainbehera geratzea: azken urtean ordezkaritza handitu du (+0,13), eta ia ez du galerarik 2018arekin alderatuta (-0.02).
LABek jakinarazi ditu emaitzak, eta nabarmendu du epealdi trinkoaren «lehen txanpa» baizik ez dela amaitu, hainbat hauteskunde atzeratu direlako. Maiatza bitartean bozak izango dituzte enpresa pribatu askotan eta administrazio publikoan. Azken horretan ordezkaritza handia du LABek, eta batzuetan lehen indarra ere bada. EAEko irakaskuntza publikoan martxoan egingo dituzte hauteskundeak, eta maiatzean, berriz, Nafarroako administrazio publikoan.
EAEn, LAB bigarren
Hego Euskal Herriko bi administrazio eremuen artean bada alderik —horien arabera dute sindikatuek lekua ordezkaritza organoetan—.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ELAk hurrengo bi sindikatuek batuta baino ordezkari gehiago ditu (%40,74), baina haren atzetik ez dago CCOO (%18,57), LAB baizik (%19,59).
CCOOk askotan aldarrikatu du bigarren posizioa berreskuratu nahi duela, baina kontrakoa ari da gertatzen, gutxika LAB aldea handitzen ari baitzaio: 87 ordezkariren aldea zegoen 2018an, eta 183 ziren 2022an. UGT da laugarren, baina nahiko urrun (%10,69).
Nafarroan, ordea, UGT bera da lehen indarra (%24,83), baina gertu ditu CCOO (%23,93) eta ELA (%23,10). Atzerago dago LAB (%17,16), baina tartea jaten ari dela azpimarratu du sindikatu abertzaleak: 2010an, UGTk hemezortzi punturen aldea ateratzen zion, baina, gaur egun, zortzi baino gutxiago dira.
LABen afiliazioa, gora
Hauteskunde sindikalen emaitzak ez ezik, bere afiliazioarenak ere eman ditu LABek. Igoera «ikusgarria» dela dio, azken lau urteetan %14 handitu duelako kideen kopurua. 2018an 41.889 zituen, eta 47.742 ziren abenduaren bukaeran. «LAB sindikatuak lan baldintza prekarioak dituzten sektoreengana gerturatzeko egiten ari den ahaleginaren emaitzetako bat da».
Sektore feminizatuak dira, hain zuzen ere, lan baldintza kaskarrenak dituztenetako gehienak. Horrek azaltzen du, LABen esanetan, bere afiliatuen %43,58 izatea emakumeak (%41,9 2018an). |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223867/peruko-bozak-urrira-aurreratzeko-lege-proiektua-aurkeztu-du-gobernuak.htm | Mundua | Peruko bozak urrira aurreratzeko lege proiektua aurkeztu du gobernuak | Hain zuzen, Kongresuak hauteskundeak abendura aurreratzeari ezezkoa eman ondoren heldu da gobernuaren erabakia. Proposamen horren arabera, Boluarteren agintaldia abenduaren 31n amaituko litzateke. | Peruko bozak urrira aurreratzeko lege proiektua aurkeztu du gobernuak. Hain zuzen, Kongresuak hauteskundeak abendura aurreratzeari ezezkoa eman ondoren heldu da gobernuaren erabakia. Proposamen horren arabera, Boluarteren agintaldia abenduaren 31n amaituko litzateke. | Peru zurrunbilo betean da. Latinoamerikako herrialde hori krisi politiko eta soziala gainditu ezinik dabil, besteak beste, iazko abenduaren 7an lehen protesta handiak piztu zirenetik Pedro Castillo presidente ohiaren atxiloketaren eraginez. Milaka manifestarik eskatu dute Dina Boluarte egungo estatuburuak kargua utz dezala eta hauteskundeak aurreratu eta aurten egin daitezela. Bada, atzo, Peruko Kongresuak ez zuen onartu hauteskundeak abendura aurreratzea. Bidegurutze horretatik ateratzeko helburuarekin eta Boluartek hala eskatuta, botere betearazleak konstituzioa erreformatzeko lege proiektu bat aurkeztu zuen ganberan atzo, azken orduan —Euskal Herrian goizaldean—; besteak beste, bozak urriaren 8ra aurreratzeko, gobernuaren agintaldia abenduaren 31n amaitzeko eta 2021eko hauteskundeetan hautatutako diputatuak ordezkatzeko.
Ikusi gehiago: Peruko Kongresuak ez du onartu hauteskundeak abendura aurreratzea
«Sentitzen dut Kongresuak hauteskundeak aurreratzeko beharrezko adostasuna lortu ez izana. Azken mezuan nazioari iragarri nion bezala, berehala aurkeztuko dugu agintariak 2023an demokratikoki aukeratu ahal izateko lege proiektua», baieztatu zuen presidentetzak zabaldutako mezu batean. Bide horretan, Boluartek lege proiektua berrikustea galdegin zion ganberari, «herrialdeak egindako premiazko eskaera aintzat hartuta». Horiek horrela, lehen ministro Alberto Otarolak iragarri du lege proiektua Kongresuko Mahaiaren esku dagoela jada, RPP irratiak jasotakoaren arabera.
Ministroen Kontseiluak onartutako proiektuak xedatzen duenez, presidenteak hauteskunde orokorretara deituko du urriaren bigarren iganderako, hurrengo estatuburua eta diputatuak aukeratzeko. Hori bai, beharrezkoa balitz, bozen bigarren itzulia abenduan egingo lukete. Proposamenak lau xedapen iragankor berezi jasotzen ditu: lehen xedapenaren arabera, Boluarteren agintaldia 2023ko abenduaren 31n amaituko litzateke, eta biltzarkideen jarduna abenduaren 29an.
Bigarren xedapen iragankorrak dioenez, berriz, 2023ko urrian hautatutako presidenteak abenduaren 31n hartuko luke agintari kargua, eta 2028ko uztailaren 28an amaituko luke agintaldia; hautatutako diputatuek abenduaren 29an ekingo liokete jardunari, 2028ko uztailaren 26ra arte.
Peruko Gobernuak konstituzioa erreformatzeko lege proiektua aurkeztu du, hain zuzen, Hernando Guerra Garcia Konstituzio Batzordeko presidente fujimoristak hauteskunde orokorrak 2023ra aurreratzeko aurkeztutako testua Kongresuak atzera bota eta ordu batzuetara. Kongresuko 54 ordezkarik bozkatu zuten hauteskundeak abenduan egiteko konstituzio erreformaren alde, baina 68k egin zuten kontra —beste bik abstentziora jo zuten—.
Bestalde, batzorde konstituziogile bat eratzeko —perutarren eskarietako bat da— bozketa egingo dute gaur arratsaldean, Kongresuan, ateak itxita. Peru Libre alderdiak —2021eko bozak irabazi zituen alderdiak— aurkeztu du proposamena, baina zaila dauka gainerakoekin adostasuna lortzea, haren asmoa gauzatzeko. Peruko Estatistika Institutuaren azken datuen arabera, Kongresuak herritarren %9ren atxikimendua dauka; Boluartek, berriz, %24rena. Halaber, perutarren %70 hauteskundeak aurreratzearen alde daude.
Peru krisi politiko sakon batean murgilduta dago, Castilloren kargutik kendu ondoren; izan ere, abenduaren 7an iragarri zuen parlamentua desegin eta salbuespenezko gobernu bat ezarriko zuela. Agintari ohiaren atxiloketaren ostean, protesta jendetsuak egiten ari dira herrialdeko hainbat eskualdetan, Boluarteren dimisioa, Kongresuaren desegitea eta presidentetzarako hauteskundeen premiazko deialdia eskatzeko. Peruko komunikabideen arabera, Poliziak 65 lagun inguru hil ditu, manifestarien eta estatuko indarren artean izandako istiluetan.
Ikusi gehiago: «Perun hil egiten gaituzte; diktadura zibiko-militar batean bizi gara»
Horrekin guztiarekin lotuta, Boluarte, Peruko Errepublikako historiako lehen presidente emakumea izateaz gain, XXI. mendearen hasieratik Latinoamerikako manifestazioetan giza galera gehien izan duten estatuburuetan bigarrena ere bada, Kolonbiako presidente ohi Ivan Duqueren atzetik —83 hildako izan zituen—. Hala dio Geopolitikaren Latinoamerikako Zentro Estrategikoak (Celag) kaleratutako txostenak. Argentinako presidente izandako Fernando de la Rua dago hirugarren lekuan; 2001ean, 39 hildakorekin.
Babesa Euskal Herritik
Peruko krisiak oihartzuna izan du nazioartean, eta, zenbait herrialdetan, atxikimendua helarazi diete perutarrei. Hain zuzen, Euskal Herriko perutar kolektiboak mobilizatzera deitu du iganderako Bilbon, Peruko Gobernuak herritarren aurka erabilitako «indar errepresiboa» eta giza eskubideen urraketak salatzeko. Manifestazioa Bizkaiko hiriburuko Arriaga plazan egingo dute, 12:00etan hasita. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223868/artolazabalek-otsailaren-14an-utziko-du-sailburu-postua.htm | Politika | Artolazabalek otsailaren 14an utziko du sailburu postua | EAJren Gasteizko alkategaia izango da Artolazabal, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu postua. Esan duenez, «oso gustuko» izango luke bere ordezkoa emakume arabar bat izatea. | Artolazabalek otsailaren 14an utziko du sailburu postua. EAJren Gasteizko alkategaia izango da Artolazabal, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu postua. Esan duenez, «oso gustuko» izango luke bere ordezkoa emakume arabar bat izatea. | Beatriz Artolazabalek otsailaren 14an utziko du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu postua. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetan EAJren Gasteizko alkategaia izango da, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du sailburu kargua. Nabarmendu du bere ordezkoaren berri Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak emango duela, baina «oso gustuko» izango lukeela emakume arabar bat ikustea Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila zuzentzen.
Artolazabalek Radio Euskadi irrati katean adierazi du sailburu berriak «gaitasuna, eskarmentua eta gobernuarekiko konpromisoa» izango dituela, eta «amaitu gabe dauden proiektuak» aurrera eraman beharko dituela. «Datozen urteetan ere gizarte politikek lehentasuna izango dute, familiak eta euskal gizartea ez baitira bolada ona pasatzen ari», esan du sailburuak.
Artolazabal sei urtez izan da sailburu Urkulluren gobernuan. 2016 eta 2020 bitartean, Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu izan zen, eta, 2020tik, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketakoa da. Eusko Jaurlaritzako lehen Berdintasun sailburua izatea «pozgarria» izan dela adierazi du, «emakume eta feminista moduan». Espetxe eskumenaren eskualdatzeari ere garrantzia eman dio, baina esan du «denbora» behar dela. Bestalde, azaldu du oraindik ere ez duela informazio zuzenik Arana klinika errefuxiatuentzako zentro bat bihurtzeko proiektuaren inguruan.
Alkategai
Maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan EAJren Gasteizko alkategaia izango da Artolazabal. Esana du Gasteizerako proiektu «kontinuista eta berritzaile» bat gidatuko duela, hirian «ilusioa eta konfiantza» sortzeko. Beste lau emakumerekin lehiatuko da Gasteizko alkatetza eskuratzeko: Maider Etxebarria (PSE-EE), Rocio Vitero (EH Bildu), Ainhoa Domaika (PP) eta Garbiñe Ruiz (Ahal Dugu). |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223869/iratxe-sorzabalen-kontrako-zigorra-berretsi-du-auzitegi-gorenak-torturak-ukatuta.htm | Politika | Iratxe Sorzabalen kontrako zigorra berretsi du Auzitegi Gorenak, torturak ukatuta | Euskal preso horrek pairatutako torturen berri eman izanak ez du «egiaztatzen» halakorik sufritu zuenik, Gorenaren arabera. | Iratxe Sorzabalen kontrako zigorra berretsi du Auzitegi Gorenak, torturak ukatuta. Euskal preso horrek pairatutako torturen berri eman izanak ez du «egiaztatzen» halakorik sufritu zuenik, Gorenaren arabera. | Auzitegi Gorenak berretsi egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak Iratxe Sorzabal euskal presoari jarritako 24 urteko zigorra, eta, hala, ez ditu sinesgarritzat jo 2001ean Guardia Zibilak atxilotu eta bost egunez inkomunikatuta izan ostean Sorzabalek egindako tortura salaketak.
Sorzabal Frantzian zen preso, eta 2022ko irailean Espainiaratu zuten, Auzitegi Nazionalak eskatuta, Frantziako justizia administrazioak ezarritako zigorra bete ostean. Espainiako Auzitegi Nazionalak 24 urte eta erdiko zigorra jarri zion iazko otsailean egindako epaiketan. ETAk Gijonen (Espainia) eginiko atentatu batean parte hartzea leporatu zioten. Presoak torturak salatu zituen epaiketan.
Abokatuek helegitea aurkeztu zuten Espainiako Auzitegi Gorenean, uste baitzuten hari ere Atristain doktrina aplikatu ahal zaiola. Xabier Atristainen kasuan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak haren eskubideak urratu zituela, ez baitzioten utzi konfiantzazko abokatua aukeratzen. Gorenaren arabera, ordea, ez da nahikoa torturak gobernuz kanpoko erakunde baten aurrean salatzea, eta horrek ez du «egiaztatzen» pairatu dituenik. Nahiz eta aitortu duen atxilotuak bere abokatuarekin komunikazioa izateko eskubidea oinarrizkoa dela, erantsi du komunikazio horri «muga» batzuk jar dakizkiokeela «terrorismo» kasuetan.
Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak eta Amnesty Internationalek egiaztatutzat jo zituzten Sorzabalen tortura salaketak, eta defentsak txosten horiek aurkeztu zituen Gorenean. Epaimahaiak Europako Kontseilua eta Amnesty International goraipatu ditu, baina horiek Sorzabalen torturei buruz eginiko txostenen inguruan esan du dokumentu horiek ezin direla «akritikoki onartu». |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223870/cebekek-enpresen-lehiakortasuna-handituko-duen-zerga-erreforma-bat-eskatu-du-berriz.htm | Ekonomia | Cebekek enpresen lehiakortasuna handituko duen zerga erreforma bat eskatu du berriz | Bizkaiko patronala «absentismo» handiaz kezkatuta dago, baina onartu du langileen zahartzeak eragina duela. | Cebekek enpresen lehiakortasuna handituko duen zerga erreforma bat eskatu du berriz. Bizkaiko patronala «absentismo» handiaz kezkatuta dago, baina onartu du langileen zahartzeak eragina duela. | Cebek Bizkaiko enpresarien elkartea «pozik» dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerga sistemaren erreformari ekingo zaiolako. Patronalaren ustez, maiatzeko udal eta foru hauteskundeen ondoren izango da, eta enpresen lehiakortasuna hobetuko duten neurriak iradokiko dizkiete erakunde publikoei. «Beti esan dugu fiskalitatea lanabes bikaina dela lehiakortasuna hobetzeko», onartu du Carolina Perez Toledo Cebekeko presidenteak.
Bizkaiko patronalak badaki zer aldaketa nahi dituen: «etxeko lanak eginak ditugu», zehaztu du. Baina oraindik ez ditu argitara atera. Alde horretatik erakundeak «laguntzeko» prest dagoela aurreratu du. Beti agertu izan dira sozietate zerga eta halakoak jaistearen alde. Gizarte politiken eta enpresen lehiakortasunaren arteko oreka bilatu behar dela nabarmendu du, eta horretarako «Ekonomia Ituna baliatu» behar dela. Irabazi handien inguruko zergaz galdetuta, erantzun du hura garatu arte ez duela iritzirik emango.
Ez da, baina, Cebeken ardura bakarra, ezta ere handiena. Urte hasierako inkestaren berri eman du gaur, eta bertan azaldu du bi direla kezka nagusiak: batetik, errentagarritasun jaitsiera, enpresen %48k ezin izan dutelako kostuen gorakada guztia eraman amaierako prezioetara; eta, bestetik, absentismoa: «EAEko maila %9,8 da; Espainian, esaterako %6,7», azaldu du Toledok. Alde horretatik, jakinarazi du gaia jorratzeko foro bat sortuko dela Elkarrizketa Sozialeko Mahaiaren barnean.
Zehaztu beharra dago Cebekentzat «absentismoa» direla, besteak beste, gaixotasun eta gurasotasun baimenak. Francisco Javier Azpiazu idazkari nagusiak kritikatu egin du lanera ez joateak gizartean duen «gaitzespen» urria, eta erantsi du horren arrazoiak aztertu beharko liratekeela. Sendagiriak medikuek ematen dituzte, eta Azpiazuk asko neurtu ditu hitzak haiek erantzuletzat jo aurretik: «Ez dugu erantzukizun eske hasi behar». Xehetasunak eskatuta, onartu du langileen batez besteko adina handitzeak eragina duela eta ikerketek diotela industriaren pisua zenbat eta handiagoa izan abstentismoa ere handitu egiten dela.
Inkestari erreparatuta, iazko urtea ona izan zela ondorioztatu daiteke, baina enpresek zuhurtziaz begiratzen diote 2023ari. Bizkaiko enpresen %67ek uste dute aurten langile kopuruari eutsiko diotela, eta %25ek handitu egingo dute. Eskari zorroari dagokionez, enpresen %45ek pandemia aurretik adina eskari dituzte egun, eta %19k gehiago. Aldiz, %28k bakarrik uste dute beren eskari zorroa ahula edo oso ahula dela.
Argazki orokorrago bat eskatuta, Bizkaiko enpresen %51ren iritziz, Bizkaiko ekonomiaren egoera hala moduzkoa da; %4ek uste dute txarra dela, eta %44ek ona. Duela bost hilabete, azken datu hori %34 zen; beraz, baikortasuna handitu egin da. Uste horrek bat egiten du errentagarritasun datuek izan dute bilakaerarekin, inkestaturiko enpresen %35en arabera haien marjinek hobera egin zutelako iazko hiruhilekoan. Sektorekako azterketa eginda, nabarmentzekoa da industria sektoreko enpresen %54ek erantzun dutela iaz errentagarritasun txikiagoa izan zutela. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223871/enplegua-galduz-hasi-da-urtea-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Enplegua galduz hasi da urtea Hego Euskal Herrian | Lanbidek eta Lansarek 2.495 langabe gehiago erregistratu dituzte, ia denak emakumeak. Gizarte Segurantzan afiliatutakoen kopuruak ere behera egin du: 12.237 gutxiago. | Enplegua galduz hasi da urtea Hego Euskal Herrian. Lanbidek eta Lansarek 2.495 langabe gehiago erregistratu dituzte, ia denak emakumeak. Gizarte Segurantzan afiliatutakoen kopuruak ere behera egin du: 12.237 gutxiago. | Lan merkatuak motel hasi du urtea Hego Euskal Herrian, eta iazko azken hiruhilekoan ekonomiak agertutako neke sintomak urteko lehen hilabeteko langabezia datuetan azaleratu dira: bigarren hilabetez jarraian, langabeziak gora egin du. Urtarrilean, 2.495 pertsona gehiago zenbatu dituzte Hego Euskal Herriko enplegu zerbitzu publikoek. Guztira, 144.903 lagun daude lanik gabe. Hilabete batetik bestera datuak okerrera egin arren, aurreko urtarrilean baino 3.858 pertsona gehiago daude oraindik ere lanean.
Urte hasierak txarrak izan ohi dira enpleguarentzat, Eguberriei begira sortzen diren lanpostu asko, bereziki merkataritzakoak eta ostalaritzakoak, deuseztatu egiten direlako, eta hala gertatu da aurten ere. 2.883 lanpostu galdu dira sektore horretan; beste guztietan, aldiz, sortu dira, igoerak apalak izan diren arren: industrian 341 langabe gutxiago daude; eraikuntzan, 96; eta nekazaritzan, 20. Normalean, zerbitzuen sektorean galera handiagoa izaten da urtarrilean, baina gogoratu behar da abenduan beste urte batzuetan baino lanpostu gutxiago sortu zirela alor horretan, 109 baino ez. Enplegu galerarik handiena zerbitzuen sektorean gertatu izanak emakumeei eragin die gehien. Langabe berrien %98,7 emakumeak dira.
Araba okerren
Lurralde guztietan handitu da langabezia, baina Araban bereziki: 863 pertsona gehiago daude. Bizkaian, 796k eman dute izena Lanbiden, eta Gipuzkoan, 448k. Nafarroako Lansarek 388 gehiago zenbatu ditu. Iazko urtarrileko datuekin alderatuta ere Arabak ditu emaitzarik okerrenak. Lurralde horretan soilik handitu da langabeen kopurua: 327 pertsona gehiago. Beste guztietan gutxitu egin da. Bizkaian, 2.388 lagunek aurkitu dute lana iaztik, eta Gipuzkoan, 978k. Nafarroan, halaber, 3.858 gehiago daude lanean.
Kontratazioak, behera
Inflazio handia izateak eta horri aurre egiteko banku zentralek interes tasak handitu izanak hoztu egin du ekonomia, eta lan merkatuan nabaritu da horren eragina. 79.669 lan kontratu egin dira urtarrilean, iazko urtarrilean baino %22,4 gutxiago. Azken hamar urteetako urtarrilik okerrena izan da.
Kontratu motari dagokionez, baina, inoizko kontratu mugagabe gehien egin den urtarrila izan da. Aurreko urteko hil berean egindakoen halako bi dira. Iaz indarrean sartu zen lan erreformaren eraginez izan da hori. Hala, egoera irauli egin da, eta gaur egun egindako lau kontratutatik bat da halakoa (%26).
Dena den, lan erreformaren aurka azaldu direnek zalantzan jartzen dute nolakoak diren benetan kontratu mugagabe horietako asko. ELA sindikatuak aste honetan aurkeztutako azterketa batean nabarmendu duenez, erdiak baizik ez dira jardunaldi osokoak, eta horietako askotan langileak bota egiten dituzte sei hilabeteko probaldia amaitu ondoren.
Afiliazioetan galera, baina eusten
Ekonomiaren geldotzeak Gizarte Segurantzako afiliazioetan ere izan du eragina. Abenduan baino 12.237 gutxiago daude. Hala ere, langabeziaren datuekin gertatzen den moduan, aurreko urteko urtarrilean baino 15.035 gehiago daude, eta Gizarte Segurantzan afiliatuen kopurua inoizko handienetakoa da oraindik ere: 1,28 milioi.
Beste urtarril batzuekin konparatuta, afiliatuen kopuruan egon den galera oso antzekoa izan da urte hasiera honetan. Ohikoa izan da 10.000 afiliatu ingururen galera egotea urtarrilean eta hurrengo hilabeteetan berreskuratzea. Orain, ikusteko dago zer bilakaera izango duen udaberrira bitartean, egoera ekonomikoaren susperraldia ez baita uda arte espero.
Baikor, baina adi
Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuak urtarrileko enplegu datuen analisi baikorra egin du. Azaldu du «normala» dela langabeziak urteko lehen hilabeteetan gora egitea, Eguberriei begira egiten diren kontratuak amaitzen direlako. Dena den, nabarmendu du lan merkatuak lurzoru sendoa duela, langabeen kopurua eta afiliatuena inoizko onenen artean daudelako. Gainera, kontratuen kalitatea hobetu egin dela azpimarratu du, mugagabe gehiago daudelako. Hori guztia Espainiako Gobernuak iaz onartutako lan erreformaren emaitza dela adierazi du.
Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako kontseilariak, berriz, langabeziaren balorazio «partzialki negatiboa» egin du, baina lan merkatua egonkor mantentzen dela azpimarratu du.
Antzera mintzatu dira CCOO eta UGT sindikatuak. Geldotze ekonomikoa «agerikoa» den arren, lan merkatua eusten ari zaiola azaldu dute, eta hori, hein handi batean, lan erreformagatik dela. Biek azpimarratu dute kontratuak «egonkorragoak» direla orain.
Oso bestelako analisia egin du ELAk. Adierazi du urtarrileko datuek «prekaritatearen errealitate gordina» erakusten dutela, eta kezkatuta agertu da datozen hilabeteetan enpleguak izan dezakeen bilakaerarekin. «Ziurgabetasun egoeran gaudela, aurreikuspen negatiboak ditugu, eta horrek, zalantzarik gabe, eragina izango du enpleguan».
LABek, berriz, salatu du egoera ez dela agintari politikoek dioten bezain ona. Azken urtean sortutako enpleguaren kalitatea ezbaian jarri du, eta gogorarazi du oraindik ere lau kontratutik hiru behin-behinekoak direla. «Probaldiko kaleratzeak neurrigabe igo dira, eta behin-behinekotasuna aldizkako finko gisa ezkutatzen ari dira. Enplegua sortu eta deuseztatu egiten da, sektore kalteberenen ezegonkortasuna agerian geratuta». Egoerak «neurri ausartak» eskatzen dituela nabarmendu du, «Euskal Herrian bertan erabaki eta beteko diren neurriak». |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223872/ebzk-3ra-igo-ditu-interesak-eta-martxoan-35era-iristeko-asmoa-du.htm | Ekonomia | EBZk %3ra igo ditu interesak, eta martxoan %3,5era iristeko asmoa du | Eurogunea atzeraldian ez sartzeak eta inflazioa jaisteak ez du banku zentrala iragarritako bidetik atera. Interes tasak mugatik «urrun» daudela esan du Lagardek | EBZk %3ra igo ditu interesak, eta martxoan %3,5era iristeko asmoa du. Eurogunea atzeraldian ez sartzeak eta inflazioa jaisteak ez du banku zentrala iragarritako bidetik atera. Interes tasak mugatik «urrun» daudela esan du Lagardek | Euroguneko azken datu ekonomikoak uste baino txukunagoak izan dira, baina horrek ez du Europako Banku Zentrala bere bidetik aterako. Energiaren eta Ukrainaren gerraren eskutik kontrolpetik ihes egin dion inflazioa jaistea du helburu, %2ra epe erdian, eta horretarako uztailean hasitako tratamendua —interes tasak igotzea— funtzionatzen ari dela uste duenez, pilula gehiago ematea erabaki du: beste puntu erdiz handitu ditu bere interes tasak, eta martxoaren 16ko bileran gauza bera egiteko «asmoa» duela aurreratu du. Hortik aurrera zer egingo duen? Datuek esango dute.
Gaurko erabakiarekin, interes tasa ofiziala %2,5etik %3ra pasatu da, eta maila horretan izango da hurrengo hilabete erdian. Kopuru hori ordaindu behar diote euroguneko bankuek EBZtik haren dirua hartu nahi badute. Aitzitik, sobran daukaten likidezia EBZn utzi nahi badute, %2,5 eman beharko diote, orain arte baino puntu erdi gehiago; gordailu tasa deritzo horri, eta adituek gero eta gehiago erreparatzen diote.
Gaurko bileran interes tasak puntu erdia handituko zuela gauza jakina zen, abendukoan modu oso garbian iradoki zuelako, eta martxokoa ere «telegrafiatuta» dagoela onartu du Christine Lagarde EBZko presidenteak. Adierazpen horrek talka egiten du bankuan «bileraz bilera» jokatuko duela dioen aldarrikapenarekin, baina Lagardek beren jokaera zuritu du: «Ez da %100 ziurra martxoan 0,5 puntu igoko ditugunik, baina hori egiteko asmo oso sendoa daukagu, eta uneotan ez dut ikusten bide hori ez jarraitzeko aukerarik».
«Oso urrun gaude»
EBZ noraino iritsiko den galderei zeharka erantzun die Lagardek: «Beharrezkoa dena egingo dugu %2ko inflazioa lortzeko. Oso urrun gaude oraindik». Ez da hori Mendebaldeko beste bi banku zentral nagusien iritzia; AEBetako Erreserba Federalak %4,75era handitu ditu interes tasak, eta Ingalaterrako Bankuak %4ra, baina biek iradoki dute goia jotzetik gertu daudela.
EBZn, berriz, interes tasak oraingoan eta hurrengoan 0,5 puntu igotzeko erabakiak «oso adostasun zabala» izan duela azaldu du Lagardek, baina pentsatzekoa da martxoan, inflazioak behera egiten jarraitzen badu, berriro piztuko dela belatzen eta usoen arteko lehia historikoa: inflazioa kosta ahala kosta ito behar dela diotenak dira belatzak, eta hazkunde ekonomikoa bera itotzeko arriskuari erreparatzen diotenak, berriz, usoak.
Alde horretatik, iragarpen beltzenak ez dira bete, euroguneko ekonomia ez zelako atzeraldian sartu 2022ko azken hiruhilekoan. Eurostatek asteartean kaleratutako datuen arabera, %0,1 hazi zen 2022ko hirugarren hiruhilekotik laugarrenera.
Inflazioa, behera
Aldi berean, inflazioak beherako bidea hartu du, energia merkatu egin delako azken hilabeteetan eta, Lagarderen esanetan, «diru politikak funtzionatzen duelako». Urrian %10,6ra iritsi zen eurogunean, euroa diru denetik inoiz ikusiko gabeko kopuru batera. Orduz geroztik, apaltzen ari da: abenduan %9,2ra jaitsi zen, eta urtarrilean uste baino beherago egin du, %8,5eraino.
Kopuru handia da oraindik ere, eta bi kopuru kezkagarri ditu atzean. Herritarrentzat, eta batez ere diru sarrera apalak dituztenentzat, elikagaiak duela urtebete baino %14 garestiago daude —%13,8, abenduan—. Bankari zentralentzat, berriz, kezkagarriagoa da azpiko inflazioarena (%5,2); elikagai freskoak eta energia alde batera uzten dituen indize horrek erakusten du zein neurriraino dagoen inflazioa ekonomiaren sustraietaraino sartuta. EBZren asmoa da interes tasak azpiko inflazioaren mailara heltzea, hartara jarduera ekonomikoa murrizteko neurrira iristeko—uneotan, maileguen interes erreala negatiboa da, inflazioaren azpitik daudelako—. «Maila murriztaile batera iritsi behar dugu», azpimarratu du Lagardek.
Euroaren eremuko gobernuei mezu bat igorri die EBZk: buka ditzatela lehenbailehen herritarrak eta enpresak energia garestitik babesteko neurriak, halakorik ez egiteak epe erdira inflazioa handituko duelako.
Euriborra, %3,5eko bidean
EBZk interes tasak handitzeak ondorio zuzena du herritarren eta enpresen artean, maileguak garestitzea baitakar. Indizerik ezagunena, Euriborra, %3,446ra iritsi da gaur. Horren ondorioz, tasa aldakorreko hipoteka mailegua orain berritu behar dutenek gehiago ordaindu beharko diote bankuari. Igoera berrehun eurotik gorakoa da hilero mailegu berria dutenentzat —indarraldiaren lehen urteetan interes handiagoak ordaintzen dira—, baina txikiagoa da hipotekaren zati bat dagoeneko itzuli dutenentzat —batez ere, maileguan hartutako dirua ordaintzen dute—. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223873/indar-gorriko-sei-kide-atxilotu-dituzte-irunean-borrokaldi-batean-parte-hartu-izana-egotzita.htm | Kirola | Indar Gorriko sei kide atxilotu dituzte Iruñean, borrokaldi batean parte hartu izana egotzita | Espainiako Poliziak 64 lagun atxilotu ditu guztira, azaroaren 27an Burgos eta Zaragoza taldeen arteko partidaren aurretik Burgosko El Plantio zelaiaren inguruan izandako borrokaldian parte hartzea leporatuta. Tartean daude Indar Gorriko sei jarraitzaile horiek. | Indar Gorriko sei kide atxilotu dituzte Iruñean, borrokaldi batean parte hartu izana egotzita. Espainiako Poliziak 64 lagun atxilotu ditu guztira, azaroaren 27an Burgos eta Zaragoza taldeen arteko partidaren aurretik Burgosko El Plantio zelaiaren inguruan izandako borrokaldian parte hartzea leporatuta. Tartean daude Indar Gorriko sei jarraitzaile horiek. | Espainiako Poliziak Osasunaren Indar Gorri jarraitzaile taldeko sei kide atxilotu ditu Iruñean, azaroaren 27an Burgosen ultra taldeen artean gertatutako borrokaldian parte hartu izana leporatuta. Borrokak Espainiako Bigarren Mailako Burgos eta Zaragoza taldeen arteko partida hasi baino ordu batzuk lehenago gertatu ziren, Burgosen Resaca Castellana eta Zaragozaren Ligallo ultra taldeen artean. Espainiako Poliziaren arabera, aipatutako talde horiez gain, Osasunaren Indar Gorriko jarraitzaileek, UD Logroñesen Viejo Fondo taldekoek eta Malagaren Frente Bokeron taldekoek ere hartu zuten parte borrokaldian.
Hori dela eta, atxiloketak Iruñean, Logroñon, Malagan, Madrilen, Burgosen eta Zaragozan gertatu dira.
Partida hasi baino ordu batzuk lehenago, muturreko 50 bat jarraitzaileren arteko borrokak izan ziren El Plantio futbol zelaiaren inguruetan. Azken urteotan, behin baino gehiagotan izan dituzte liskarrak Burgosen Resaca Castellana eta Zaragozaren Ligallo ultra talde horiek. Poliziaren arabera, aulkiak, mahaiak, botilak eta paperontziak erabili zituzten elkarren aurka egiteko, eta txikizio eta kalte ugari sortu zituzten kaleko altzarietan eta taberna bateko terrazan.
Poliziaren bi furgoneta joan ziren hara, ordena jartzeko eta partaideak identifikatzeko, baita zauritu bat artatzeko ere, Zaragoza taldearen jarraitzaileetako bat. Gerora, gertakariak ikertu ondoren, jakin zuten aurrez antolatuta zegoela borrokaldia. Halakoei draka esaten diete, eta muturreko jarraitzaileen arteko aliantzak eta etsaitasun harremanak izaten dira horien atzean.
Burgosko 2. Instrukzio Epaitegiak zuzendu du polizia operazioa —Capucha izendatu dute—, eta Espainiako Poliziaren Informazio Komisaria Nagusiak koordinatu du, azken hilabeteetan ultra taldeen arten izan diren liskarrak eta borrokak ikergai hartuta. Iruñea, Burgos, Logroño, Zaragoza, Malaga eta Madrilgo Informazio Bulegoek ere parte hartu dute operazioan. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223874/hiru-greba-eta-hamaika-mobilizazio-nafarroa-marea-zuri-baten-atarian.htm | Gizartea | Hiru greba eta hamaika mobilizazio: Nafarroa, marea zuri baten atarian | LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, batetik, eta Satsek, bestetik, lanuzteak antolatu dituzte datozen asteetarako. Sindikatu Medikoaren grebak bigarren eguna du gaur. | Hiru greba eta hamaika mobilizazio: Nafarroa, marea zuri baten atarian. LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, batetik, eta Satsek, bestetik, lanuzteak antolatu dituzte datozen asteetarako. Sindikatu Medikoaren grebak bigarren eguna du gaur. | Arazoari garaiz heldu ez, eta eskuetan lehertu zaio Nafarroako Gobernuari. Sindikatu Medikoaren grebak bigarren eguna du gaur, antolatzaileek ez baitute negoziazioetan urratsik antzeman —arratsaldean biltzekoak dira Osasunbideko arduradunekin berriz—. Su hori itzali aurretik, baina, beste bi piztu zaizkio Osasun Departamentuari: alde batetik, Osasunbideko gehiengo sindikalak —LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk— grebara deitu ditu osasungintzako langile guztiak, otsailaren 15erako. Satse erizaintza sindikatuak, berriz, mobilizazio estrategia propioa ondu du, eta iragarri du hainbat lanuzte eta protesta eginen dituela otsailaren 18tik aurrera.
Osasunbideko intersindikalaren deialditik kanpo gelditu da Afapna. Sindikatuen deialdian eta greba prestatzeko bileretan parte hartu zuen elkarte horrek, baina, gaurko agerraldian jakinarazi dutenez, «azken unean erabaki du atzera egitea eta greba bateratua ez babestea». Hala eta guztiz ere, deialdi horiek guztiak aintzat hartuta, baliteke azken hamar urteetako mobilizazio sortarik handiena izatea Nafarroako osasun sistema publikoak datozen asteetan.
«Pandemiaren ondorioz, agerian gelditu dira bai osasun sistemaren egiturazko defizitak, baita lantaldeak dituen arazo larriak ere», azaldu dute Osasunbideko sindikatuek gaur, otsailaren 15eko grebaren aurkezpenean. LABeko ordezkari Lander Peirok irakurri du idazkia euskaraz, eta UGTko Itziar Perezek, berriz, gaztelaniaz. Sindikatuon irudiko, «zinismo handiz» jokatu dute bai Espainiako Gobernuak eta bai Nafarroakoak. «Jendaurrean esaten dute zerbitzu publikoen alde daudela eta, aldi berean, langile publikoak pobretze bidean jartzen dituzte, haien lan baldintzak gero eta gehiago hondatuta. Bere buruari gobernu aurrerakoi deitzen badio ere, guztiz kontserbadorea izan da, legealdia bukatzen utzi baitu lantaldeko kolektibo profesionalen aldarrikapenei heldu gabe», esan du Peirok.
Nafarroako Gobernuak eta Sindikatu Medikoak orain arte izan duten aldebiko harremana ere kritikatu dute gainerako sindikatuek, horrek ohiko eztabaidaguneak urardotu dituelakoan: «Nafarroako Gobernuak negoziazio mahaiak debaluatu ditu, megafonia aparatu huts bat balira bezala erabiltzen baititu. Sindikatuok badakigu haien asmo bakarra dela itxurak egitea, alde bakarreko informazio hori negoziazio prozesu baten edo elkarrizketa sozialaren ondorioa dela aurkezteko, baina oso argi erakutsi dute ez dutela sinesten eztabaida bide horietan. Eta larriagoa dena: sindikatuekiko konfiantza giroari traizio egin diote». Zehazki, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek salatu dute Nafarroako Gobernuak legealdi osoa eman duela «sindikatuen eskakizunei ezetz esaten», baina men egin diela Sindikatu Medikoaren aldarrikapenei. «Esaten ziguten legez ezinezkoa zela soldatak igotzea, eta, orain, kolektibo profesional jakin batzuetarako igoerak proposatzen dituzte».
Oro har, Osasunbideko lantaldea «erabat desmotibatua, engainatua eta gutxietsia» sentitzen dela salatu dute, eta, egoerari buelta emateko, greba deialdia egin dute otsailaren 15erako. Berez, egun bateko greba izanen da, sindikatuek Osasun Departamentuarekin negoziatzeko esperantza baitute, baina ordurako aurrerapausorik sumatzen ez badute, ez dute baztertu greba mugagabe bihurtzea. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223875/hiru-pertsona-hil-dira-etxebizitza-eraikin-baten-aurkako-bonbardaketan-ukrainan.htm | Mundua | Hiru pertsona hil dira etxebizitza eraikin baten aurkako bonbardaketan Ukrainan | Kievek ohartarazi du Errusiak «erasoaldi handi bat» hasteko asmoa duela gerra hasieraren urteurrenean. Europako Batzordeko presidentearen bisita baliatuta, Zelenskik zigor gehiago eskatu ditu Moskuren aurka. | Hiru pertsona hil dira etxebizitza eraikin baten aurkako bonbardaketan Ukrainan. Kievek ohartarazi du Errusiak «erasoaldi handi bat» hasteko asmoa duela gerra hasieraren urteurrenean. Europako Batzordeko presidentearen bisita baliatuta, Zelenskik zigor gehiago eskatu ditu Moskuren aurka. | Kievek salatu duenez, Errusiak jaurtitako misil batek etxebizitza eraikin baten aurka jo du gaur goizean eta gutxienez hiru pertsona hil eta beste hogei zauritu dira leherketan. Bonbardaketak lau eraikini eragin dizkie kalteak, eta ez dute baztertzen hondakin artean biktima gehiago egotea. Kramatorsken izan da erasoa, Europako Batasuneko ordezkaritza bat Kievera heldu den egun berean. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik gertakaria baliatu du Errusiaren aurkako zigor gehiago eskatzeko eta salatu halako erasoak «eguneroko errealitatea» direla herrialdean.
Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyen da Bruselatik Kievera joandako ordezkarietako bat. Ukrainari elkartasuna adieraztea da bidaiaren helburu nagusia, baina baita EBn sartzeko prozesuaz hitz egitea ere —Ukrainak bi urteko epean bilakatu nahiko luke estatu kide—. Baina Bruselak adierazi du prozesua ez dela «esprint bat» izango, baizik eta «maratoi bat». Arma gehiagoren bidalketa eta diru laguntzak izango dituzte hizpide bi aldeek datozen orduetan. EBk jada 50.000 milioi euro jarri ditu Ukrainari laguntzeko.
Bestalde, Zelenskik ohartarazi du Errusia «erasoaldi handi bat» prestatzen ari dela gerra hasieraren urteurrenerako, otsailaren 24rako. Haren esanetan, borrokak gogortu egin dira ekialdeko frontean, Bakhmut hirian eta haren inguruetan zehazki, Donetsk eskualdean. Polizia iturrien arabera, 5.990 zibil daude oraindik hiri hartan, tartean 200 adingabe inguru —gerra hasi aurretik, 70.000 pertsona bizi ziren han—. Bakhmutek bost hilabete daramatza bonbapean, eta, tarte horretan, azpiegitura ia guztiak suntsitu dituzte. Errusiak hura eskuratuko balu, modua izango luke Ukrainak hornigaiak garraiatzeko erabiltzen duen bide nagusia mozteko, eta Kramatorsk eta Sloviansk hirietara iristeko.
Ukrainako ekonomia, hondoratuta
Denis Shmigal lehen ministroak nabarmendu du iazko otsailean hasitako gerrak hondoratu egin duela Ukrainako ekonomia. Haren esanetan, gerrak %26ko inflazioa eragin du, baita %30eko galerak ere. «Enpresa asko erabat suntsituta geratu dira: besteak beste, Azovstal altzairutegia. Baina lanean jarraitzen duten enpresek armadari lagundu nahi izan diote euren zergen bitartez», esan du Shmigalek. Bide beretik, ohartarazi du 600.000 eta 750.000 milioi euro artean beharko direla gerrak eragindako kalteak konpontzeko, baina zehaztu gastuak ezin duela «europarren edo estatubatuarren bizkar geratu», eta «erasotzaileari» dagokiola horiek ordaintzea. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223876/osasun-bidasoa-plataformak-herritarren-arta-bermatzeko-neurriak-eskatu-dizkio-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Osasun Bidasoa plataformak herritarren arta bermatzeko neurriak eskatu dizkio Jaurlaritzari | Eusko Legebiltzarrak ez ditu aintzat hartu plataformaren eskariak, EAJk eta PSEk aurka bozkatuta. | Osasun Bidasoa plataformak herritarren arta bermatzeko neurriak eskatu dizkio Jaurlaritzari. Eusko Legebiltzarrak ez ditu aintzat hartu plataformaren eskariak, EAJk eta PSEk aurka bozkatuta. | Bidasoaldeko eta Nafarroako Bortzirietako berrogei elkarte biltzen dituen Osasun Bidasoa herritarren plataformak bere aldarrikapenak eraman ditu gaur Eusko Legebiltzarrera. Kexu dira Bidasoko eskualdeko ospitalean eta Irungo (Gipuzkoa) anbulatorioetan leku arazo handiak direla «kalitatezko osasun arreta» emateko, eta osasun azpiegituren plan bat egitea nahi dute, bai espazio arazoak konpontzeko, bai herritarren arta bermatzeko. Plataformako kideek uste dute plan horrek barne hartu beharko lituzkeela Bidasoa ospitaleko bloke kirurgikoa berritzeko aurreikusitako obrak, Irungo hirugarren osasun zentroa Oinaurren eraikitzeko proiektua desblokeatzea, eta Irun erdialdeko eta Dunboako egungo osasun etxeak berritzea. Azken asteotan ozendu egin ditu plataformak aldarrikapen horiek, eta, gaur, Eusko Legebiltzarrean hizpide hartu dituzte, Elkarrekin Podemos-IUren eskutik. Talde horrek gogoratu du eskualdean gabeziak dituztela lehen arretan, eta ez dituztela aski osasun profesional. Ondorioz, Bidasoaldeko osasun etxeetan eta ospitalean «gainezka» eginda daude: Irun erdialdeko osasun etxeak 38.000 herritar artatu behar izaten ditu –Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan paziente gehien artatzen duen osasun zentroa da–. Itxaron zerrendak, gainera, oso handiak dituzte hainbat espezialitatetan. Elkarrekin Podemos-IUk Osasun Sailari eskatu dio egin dezala eskualderako osasun plan integral bat osasun langileen eta eragile sozialekin batera, arazoei aurre egiteko. EH Bildu eta PP+C’s-ren babesa jaso du proposamenak.
Ikusi gehiago: Donostia ospitaleko auzia «elkarrizketaren bidetik» konpontzeko eskatu du Eusko Legebiltzarrak
EAJk eta PSE-EEk ez dute ekinbidea babestu, ordea, eta asmo orokorrak jasotzen dituen testu bat onetsi dute. Hartan diote osasun arretaren erronka nagusiei erantzuteko Osasun Sailak eta Osakidetzak definitu beharko dituztela Irungo eta haren eskualdeko osasun zerbitzuen zorroa eta plan funtzionala. Horrez gain, Jaurlaritzari galdegin diote jarraitu dezala elkarrizketaren bidea jorratzen eskualdeko eragileekin, herritarrei kalitatezko arta eskaintzeko. Eztabaida amaitzean, Osasun Bidasoa plataformako kideak komunikabideen aurrean agertu dira, eta Manel Ferranek hitza hartu du haien izenean. PSE-EEk legebiltzarrean izandako jarrerarekin «etsituta» azaldu da. Azaldu du plataformak ez dituela babesten Bidasoko ospitaleko bloke kirurgikoa handitzeko eta berritzeko aurreikusi dituzten obrak, eta eskatu du ahalik eta lasterren ekiteko Oinaurre auzoan osasun zentro bat eraikitzeko proiektuari. «Bidasoa eta Bortziriak eskualdeetako herritarrok ezin dugu gehiago onartu osasun egoera hau, egunez egun okertzen ari baita leku faltagatik, osasun profesionalen urritasunagatik eta itxaron zerrenda onartezinengatik». |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223877/mantildeeru-eremu-mistoan-sartzeko-lege-proposamena-atzera-bota-dute-psnk-eta-navarra-sumak.htm | Gizartea | Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dute PSNk eta Navarra Sumak | Proposamena babestu duten lau taldeek ez dute ulertzen sozialistek nolatan baztertu duten Mañeruko Udalak aho batez onartutako eskaera, eta eskuinaren beldur izatea aurpegiratu diote. | Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dute PSNk eta Navarra Sumak. Proposamena babestu duten lau taldeek ez dute ulertzen sozialistek nolatan baztertu duten Mañeruko Udalak aho batez onartutako eskaera, eta eskuinaren beldur izatea aurpegiratu diote. | «PSNk ez du konplexurik, posizio argiak baizik. Arazoa da abertzaleekin desadostasunak ditugunean aurrerakoiak ez izatea eta hizkuntza eskubideak urratzea leporatzen digutela». PSNko Inma Juriok, zabar, Geroa Bairi eta EH Bilduri aurpegiratu die politikoki haien aurka egiteko baliatu izana Mañeru eremu mistoan sartzeko eskaera. «Pena handia ematen dit herritarren borondatearen eta udal autonomiaren argudioa erabiltzea. Aurpegia behar da, gero, hori esateko, herritarrak berdin zaizkizuenean. Eztabaida honek nazionalistei egiten die mesede»
Inma Jurioren hitzek Alderdi Sozialistaren deserosotasuna islatu dute. Izan ere, PSNk Navarra Sumarekin bat egin du, eta ezezkoa eman dio Mañeruko udalbatzak aho batez 400 biztanle inguruko udalerri hori eremu mistoan sartzeko egindako eskaerari. Zehazki, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak udalaren borondateari erantzun, eta Euskararen Legea aldatzeko lege proposamena aurkeztu dute. Eztabaida bakarrean bozkatu ostean, atzera bota da. Emaitzak ez du inor ezustean harrapatu.
Udalaren mozioa, berez, apirilean onartu zen, eta, hartan, hainbat argudio erabiltzen dituzte. Historikoki, adibidez, artzapezpikutzaren agiri batek egiaztatzen du Mañeru «herri erabat euskalduna» zela XVIII. mendean; 2008ko ikerketa soziolinguistiko baten arabera, herritarren bi herenak eremu mistoan sartzearen aldekoak ziren, eta, gazteen artean, ia %90; hezkuntza alorrean, Garesko ikastetxe publikoan diren Mañeruko ikasleen %64 D ereduan matrikulatua daude, eta, azken lau ikasturteetan, joera hori handitzen ari da. Hori guztia aintzat harturik, hautetsi guztiek uste dute errealitate horrek «legediaren babesa» behar duela eta hizkuntza eskubideak zabaltzeko eskaerak ez diola inori kalterik egiten.
Geroa Baiko Javi Arakamak gaineratu du Mañerun herritarren %10 euskaldunak direla eta beste %10 euskaraz moldatzen direla. Haren hitzetan, eremu mistoko beste herrien bilakaera antzekoa izan du, eta eremu ez-euskaldunekoen aldean bestelakoa. Halaber, azaldu du inguruko herriak eta eskualdeko ardatzak (Gares eta Lizarra) ere eremu mistoan daudela. Azkenik, gogoratu du PSNko Roberto Jimenezek 2010ean Barasoain, Galar eta Aranguren eremu mistoan sartzean baldintza gisa jarri zuela hango udalek eskatu izana. Hain zuzen, sozialistei aurpegiratu diete orduko argudioek orain baliorik ez izatea: «Eskuinak pozarren eta guk, aldiz, etsipenez, penaz eta haserre ikusten dugu arrazoirik gabeko obsesioa duela PSNk, eskuinari dion beldur endemikoaren ondorioz. Argudiorik ez denean, aitzakia merkeak baino ez dira geratzen».
Horren guztiaren harira, Inma Juriok erantzun du ez dela horrelako auzietarako garaia, hauteskundeak ate joka baitira. Erasora jo du, eta Geroa Bairi gogoratu dio 2017an gehiengoa zutenean ez zirela ausartu hori egitera, eta orain haiei botatzen dietela errua, «konplexuak» direla eta. Juriok mozioko argudioaren aurka egin du, eta adierazi euskaldunen eskubideak aitortzeak beharrak ezartzen dizkiela euskaraz ez dakitenei.
Tirabira dialektikoak ere sortu dira gobernuko bi bazkide nagusien artean. Arakamak onartu du Mañeruko Udalak mozioa udaberrian bidali ziela, baina ez zutela jaso. Hilabete batzuk geroago jabetu ziren okerraz, eta bide eman zioten eskaerari. Azaroan bidali zion Arakamak lehen mezu elektronikoa Juriori, eta hark aurpegiratu dio Geroa Bai luzamendutan ibili izana, legealdi amaieran gaia politikoki erabiltzeko asmoz. Arakamak irmo erantzun dio: «Ezin didazu leporatu gezurra esan izana, eta are gutxiago zurearen moduko sinesgarritasuna duen eledun batek. Ondo dakizu azken asteetan gaia hizpide izan dugula, eta zuen zalantzen jakitun izanik ere, esperoan egon garela».
EH Bilduko Bakartxo Ruizek PSNri galdetu dio ea noiz den halako aldaketa bat egiteko garai egokia: «Zein da arazoa Mañeruko herritarren nahiari eta udalak aho batez egindako eskaerari ezezkoa emateko? Zein da eskandalua? Zuena askatasuna da, eta borondatea. Udal honek borondatez eta askatasun osoz egin du eskaera, eta, hala ere, atea itxiko diozue. Ez omen da horretarako garaia. Zergatik ez?». Ruizek euskararen arloan «karramarroaren estrategia» izatea aurpegiratu dio PSNri, eta adierazi du aurreranzko urrats bati atzeranzko beste bik jarraitzen diotela.
Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarezek nabarmendu du ez duela ulertzen nolatan baztertzen ahal den Mañeruko Udalak aho batez onartutako eskaera. Gogora ekarri du eskualdeko beste herriak eremu mistoan direla eta Mañeru «uharte bat» bihurtuko dela.
Ezezkoaren aldean, Navarra Suma ere egon da, espero legez. Iñaki Iriarteren arabera, euskaldunak gutxiengoa dira Mañerun, eta haien eskubideen aitortza ezin da egin ez dakitenei beharrak ezarrita. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223878/haur-bat-auzi-medikuaren-azterketaren-zain-dago-sexu-erasoa-salatu-zuenetik-25-egunera.htm | Gizartea | Haur bat auzi medikuaren azterketaren zain dago sexu erasoa salatu zuenetik 25 egunera | 9 urteko haurrak urtarrilaren 9an salatu zuen erasoa, amaren laguntzaz, Ertzaintzan. Auzitegiak urtarrilaren 30era arte ez zuen agindu auzi medikuak haurrari azterketa egiteko. Egun hartan eman zuen agindua, baina oraindik ez du abisurik jaso. | Haur bat auzi medikuaren azterketaren zain dago sexu erasoa salatu zuenetik 25 egunera. 9 urteko haurrak urtarrilaren 9an salatu zuen erasoa, amaren laguntzaz, Ertzaintzan. Auzitegiak urtarrilaren 30era arte ez zuen agindu auzi medikuak haurrari azterketa egiteko. Egun hartan eman zuen agindua, baina oraindik ez du abisurik jaso. | Amaren laguntzaz, Ertzaintzaren egoitzara joan, eta familiako pertsona batek sexu erasoak egiten dizkiola salatu zuen 9 urteko ume batek, urtarrilaren 9an. Salaketaren arabera, Donostiako etxe batean gertatzen ziren eraso horiek, ama lanera joatean hori haurraren zaintzaz arduratzen zen orduetan. Erasoak azken bi urteetan gertatu zirela salatu zuten, eta azkena Urtezahar egunean gertatu zela. Salaketa jarri bezperara arte umeak ez zion amari ezer kontatu, erasotzaileak mehatxu egin ziolako.
Salaketa jartzearekin batera, erasotzailea atxilotzeko eskatu zuen haurraren abokatuak, eta baita haurrari azterketa mediko bat egiteko ere. Epaileak ez zuen halakorik erabaki. Baldintzapean aske dago erasotzailea, pasaportea kenduta, ihes egiteko debekuarekin, eta hamabostean behin auzitegira agertzeko agindua du. Urtarrilaren 10ean kaleratutako autoan, instrukzio epaileak ikerketarako hainbat eginbide ere agindu zituen, haien artean biktimari eta erasotzaileari deklarazioa hartzeko. Gainera, auzitegiko talde psikosozialari eskatu zion txosten bat egiteko erasoek haurrarengan izan dituen eragin psikologikoak eta salaketaren sinesgarritasuna aztertzeko. Orduan ez zuen eskatu auzitegi medikuek haurra ikus eta azter zezaten.
Haurraren abokatuak lau aldiz eskatu du azterketa hori egiteko, eta epaileak urtarrilaren 30ean ateratako autoan eman zuen agindu hori. Oraindik ere ez du azterketarako deirik jaso. Defentsak auzitegian aurkeztutako hainbat idatzitan salatu du azterketa hori atzeratzeak kalteak eragin ditzakeela salaketa egiaztatzeko orduan, denbora pasatu ahala, froga fisikoak ezabatu edo «sendatu« egin baitaitezke. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223879/martxoaren-9an-emango-dute-11-bakegileren-aurkako-deliberoa.htm | Politika | Martxoaren 9an emango dute 11 'bakegileren' aurkako deliberoa | Hamar auzipeturentzat 950 euroko isuna eskatu du fiskalak, gibelapenarekin. Uztailaren 23ko protestetan errepidea blokeatzea egotzita epaitu dituzte. | Martxoaren 9an emango dute 11 'bakegileren' aurkako deliberoa. Hamar auzipeturentzat 950 euroko isuna eskatu du fiskalak, gibelapenarekin. Uztailaren 23ko protestetan errepidea blokeatzea egotzita epaitu dituzte. | Epaileak martxoaren 9an emango du 11 bakegileren aurkako epaiketaren erabakia. Stephanie Veyssiere prokuradoreak 950 euroko isuna galdegin du hamar auzipeturentzat, gibelapenarekin, eta hamaikagarrenarentzat gibelapenik gabe, aurrekariak dituelako. Uztailaren 23an Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatu zuten ehunka herritarrek, eta horren harira epaitu dituzte Baionako Auzitegian; zehazki, egotzi diete uztailaren 23an, 13:45ean, Baiona eta Hendaia artean autobidera oinez sartzea, autobidean objektuak jartzea, zirkulazioa oztopatzea, eta manifestazio debekatu batean parte hartzea. Ekintzaileak errugabetzeko eskatu du defentsak.
Ekintza parte hartu izana onartu dute 11 auzipetuek, eta egindakoa justifikatu dute. «Ekintza egiten ez bagenuen murru baten parean aurkituko ginen euskal gatazkaren konponbideari begira», erran du Oihana Driolletek. Ana Iriartek erran du 2001ean sortu zenetik preso ezagutu dituela Esnal eta Parot. «Beste anitz bezala presoen gaiari buruz sentsibilizatua izan naiz». Horregatik parte hartu zuen ekintzan, Euskal Herriko gazteei «bake iraunkor batean» bizitzeko aukera emateko. Haritz Agirrek zehaztu du uztailaren 23koa aitzin beste ekintza andana egin zituztela, eta Parisek «entzungor» egin zuela. «Azken aukera zen baldintzapeko askatasuna lortzeko». 1990ean sortua da Agirre, Esnal eta Paroten atxilotze urtean. Haize Goñik «txikitatik» ezagutzen ditu bi presoak. «Ezin nintzen deus egin gabe gelditu». Ekintzaren zilegitasuna aldarrikatu du Unai Arkauzek«Dena entseatu dugu Esnal eta Parot askatzeko». Luxi Detxartek Frantziako Gobernua interpelatzeko beharra azpimarratu du. «Hemen gauden guziak gazte belaunaldikoak gara. Egoeraz kezkatuak ginelako parte hartu genuen ekintzan. Sustengatuak izan ginen». Bakoitzak bere hitzekin, azken urteetan gatazkaren konponbide prozesuan emandako urratsak azpimarratu dituzte. Bi aldeetako biktimen aitortza eta preso guzien etxeratzeko beharra azpimarratu du batek baino gehiagok.
Uztailaren 23ko desobedientzia ekintzaren ondotik iragaten den bigarren auzia da Baionako auzitegian iragan dena. 26 pertsona atxilotu zituzten egun hartan. Aireportuko aireratzen pistara sartu zirenek ez dute segida judizialik izan, eta Baiona eta Bordele (Okzitania) blokeatu zutenak abenduan epaitu zituzten Akizeko Auzitegian. 800 euro isuna eman diete bederatzi ekintzaileei, gibelapenarekin.
Akizen bezala, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria eta Daniel Olzomendi elkargoko turismo sailburuak deklaratu dute auzi saioan, lekuko gisa. Lehenak, 2011ko Aieteko konferentziatik gatazkaren konponbide prozesuan emandako urratsak esplikatu ditu, 2017ko armagabetze egunean azpimarra eginez. Frantziako eta Espainiako Estatuen parte hartze eskasa, eta terrorismoren aurkako Frantziako fiskaltzak azken urteetan izandako jarrera deitoratu ditu. Bigarrenak, uztailaren 23ko eguna antolatzeko hartu zituzten neurriak zehaztu ditu: Ipar Euskal Herriko eragile eta erakunde guziei jakinarazi zieten ‘bakegileek’ ekintza eginen zutela, eta elkarlanean aritu ziren etengabe.
«Interes orokorrekoa»
Azken urteetako urratsak oroitu, eta Esnal eta Paroten egoera esplikatu ditu Alain Larrea abokatuak. «Euskal Herrian zerbait badakigu: Frantziako Estatuan indar harremana baizik ez du ulertzen», adierazi du. «Uztailaren 23ko ekintzak ahalbidetu du bi preso hauek askatzea».
Gatazkaren konponbidean Bake Bideak eta Bakegileek azken urteetan egindako lana esplikatu du Amaia Rekartek: «Elkarrizketa espazio bat sortzen saiatu dira, gatazkaren ondorioei heltzeko». Gatazkaren konponbidea koadro politiko batean lantzen ahalko zela erran du, «ez da hala izan». Baldintzapeko askatasun eskaerak ukatzeko fiskaltzaren «printzipiozko jarrera» aipatuta, «karrika itsu» horren aitzinean Bakegileen ekintza «interes orokorrekoa» izan zela baieztatu du.
Uztailaren 23an manifestazio oro egitea debekatu zuen Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Hori legez kanpokoa dela alegatu du Maritxu Paulus Basurcok, eta akusazio hori bertan behera uzteko eskatu dio epaileari. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223880/hil-egingo-zaitut-oihukatu-zion-azagrako-erasotzaileak-bikotekideari-hura-jipoitu-aurretik.htm | Gizartea | «Hil egingo zaitut», oihukatu zion Azagrako erasotzaileak bikotekideari hura jipoitu aurretik | Emakumea hiltzat jo ondoren, Poliziarena joan zen erasotzailea 2021eko otsailean, bikotekidea hil zuela esanez. Gaur, Iruñean hasi den epaiketan deklaratu du «lasai» zeudela biak hizketan, bat-bateko haserrea izan zuen arte, baina biktimak gezurtatu egin du hori. 15 urteko zigorra kartzela eskatu dute akusatuarentzat. | «Hil egingo zaitut», oihukatu zion Azagrako erasotzaileak bikotekideari hura jipoitu aurretik. Emakumea hiltzat jo ondoren, Poliziarena joan zen erasotzailea 2021eko otsailean, bikotekidea hil zuela esanez. Gaur, Iruñean hasi den epaiketan deklaratu du «lasai» zeudela biak hizketan, bat-bateko haserrea izan zuen arte, baina biktimak gezurtatu egin du hori. 15 urteko zigorra kartzela eskatu dute akusatuarentzat. | Duela bi urte bikotekideak hilzorian utzitako Azagrako 55 urteko emakumeak haren erasotzailearen aurkako epaiketan deklaratu du «hilko zaitut, kokoterqino nago hainbeste hitzez» oihuarekin sartu zela gizona hura zegoen gelara, makila metaliko bat eskuetan zuela. Lasaitzeko erregutu ziola esan du emakumeak, sakelakoa lurrera bota zuela, une horretan lagun batekin ari zelako hizketan, baina berehala jaso zuela lehen kolpea, kolpe handia buruan. Konorterik gabe utzi zuen lehen kolpe horrek.
Modu horretan gezurtatu egin du akusatuaren aurreko deklarazioa. Gizonak esan du «lasai» zeudela gelan hizketan, haien harremana konpondu nahian, baina bat-bateko haserrea izan zuela bikotekideak, lagun bati esan omen ziolako telefonoz «gizon honek hil egingo nau» esaldia. Horrek bultzatu omen zuen erasoa egitera. Emakumea hiltzat jo ondoren, Lizarrara joan zen, Foru Poliziarena, bikotekidea hil zuela esanez.
Azagrako biktimak kontatu du «urte askoan» egon zela harreman hura eten nahian. Banatu egin nahi zuen. Baina erasoa iritsi zen, eta hiltzetik oso gertu egon zen jasotako jipoia dela eta. Ondorio fisiko eta neurologikoak pairatzen ditu jasotako kolpeengatik, eta zenbait ebakuntza egin behar izan dizkiote. Ahizpa batek eta Biktimen Bulegoko profesional batek babesturik deklaratu du epaiketan, eta ez du ikusi behar izan erasotzailea.
Nafarroako Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen Azagran (Nafarroa) 2021eko otsailaren 20ean, bikotekideari «bortizki» eraso egitea leporatuta, eta Lizarrako Lehen Auzialdiko eta 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak behin-behineko espetxe zigorra ezarri zion. Epaileak hilketa delitua, etxeko indarkeria, bortizkeria matxista, lesioak eta tratu txarrak egotzi dizkio erasotzaileari. 15 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223881/euskal-eskola-publikoaz-harro-k-kezka-adierazi-du-matrikulazio-prozesuko-aldaketen-inguruan.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaz Harro-k «kezka» adierazi du matrikulazio prozesuko aldaketen inguruan | Besteak beste, ohartarazi dute ikasle zaurgarriak banatzeak horiek estigmatizatzeko arriskua eragiten duela. «Egungo eredu duala blindatzea» egotzi diote Jaurlaritzari. | Euskal Eskola Publikoaz Harro-k «kezka» adierazi du matrikulazio prozesuko aldaketen inguruan. Besteak beste, ohartarazi dute ikasle zaurgarriak banatzeak horiek estigmatizatzeko arriskua eragiten duela. «Egungo eredu duala blindatzea» egotzi diote Jaurlaritzari. | Bi aste eskas barru hasiko da, otsailaren 13an, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2023-2024ko ikasturterako matrikula egiteko epea. Aldaketak izango dira prozesuan; Eusko Jaurlaritzaren esanetan, segregazioa murrizte aldera. Alabaina, mesfidati mintzatu da Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma gaur goizean Bilbon egin duen prentsaurrekoan. Dozena bat eragile baino gehiago biltzen dituen talde horrek bi norabidetan hitz egin du: batetik, «kezka» adierazi dute ikasleak onartzeko prozesu berriaz; bestetik, seme-alabak sare publikoan matrikulatzera animatu ditu gurasoak.
Aparteko beharrak dituzten ikasleentzat ikasgeletan leku kopuru bat derrigorrez gorde beharra: horixe da Eusko Jaurlaritzak aurtengo matrikulazio prozesuan egin dituen aldaketen artean nabarmenena. Topagunearen esanetan, neurri honek erakusten du Jaurlaritzak «azkenean» onartu duela «gizarte justiziako arazo bat» dagoela —segregazioa, alegia—. Baina: «Arazoaren kausari aurre egin beharrean, sintomari baino ez dio heltzen». Izan ere, Euskal Eskola Publikoaz Harro-ren irudiko, bi sareen arteko ikasleen banaketa «onartezina» ez da sintoma bat baino, eta horren atzean dagoen arrazoia «pribatu-itunduaren presentzia izugarria, ituntze maila ia erabatekoa, eta bere praktika txarren gaineko kontrol falta» da. Gainera, ikasle zaurgarriak itunpekora bideratuta, ziurtatu dute horiek diru gehiago jasoko dutela. Hortaz, taldeak beste konponbide bat proposatu du: «Kontua ez da mota bateko edo besteko ikasleak banatzea, horrek dakarren estigmatizazio arriskuarekin, egungo eredu duala blindatzen jarraituz, baizik eta eskola publikoen sare orekatu eta indartsu bat eraikitzea».
Halaber, eskola leku gehiegi eskaintzen direla uste dute, eta, azaldu dutenez, ikasleen onarpenari buruzko dekretuak bazekarren gehiegizko eskaintza saihesteko asmoa; hura garatzeko gerora atera zuten aginduak, ordea, ez. «Horrek zuzenean kalte egiten dio sare publikoari, eta murriztu egiten du, leku publikoak sortu beharrean itunpeko sareari nahi adina hazten utzi zaiolako».
Egungo egoeraren balorazioa egitearekin bat, gurasoak animatu dituzte seme-alabak sare publikoan matrikulatzera: «Apustu sendoa egiten dugu eskola publikoaren alde». Horretarako zenbait arrazoi eman dituzte: besteak beste, unibertsala izatea, euskalduna, askotarikoa eta inklusiboa.
Dozena bat eragilek baino gehiagok babestu dute Euskal Eskola Publikoaz Harro-ren dokumentua: Gasteizko, Oiongo, Bilboko, Santurtziko, Oarsoaldeako, Astigarragako, Donostialdeko eta Lasarte Oriako plataformek; Ordiziako euskal eskola publikoko komunitateak; Amurrioko hezkuntza publikoaren sareak; Debagoieneko Goieskolak; EHIGEk, Heizek; Ikasle Sindikatuak; Ikasle Abertzaleak taldeak; Ikamak; Ikasle Ekintzak; Gazte Komunistak; Steilasek; CCOO irakaskuntzak; eta ESK sindikatuak. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223882/madrilek-diskrezioa-eskatu-du-astelehenean-bilbotik-ukrainara-bidaliko-dituzten-ibilgailu-blindatuen-inguruan.htm | Gizartea | Madrilek «diskrezioa» eskatu du astelehenean Bilbotik Ukrainara bidaliko dituzten ibilgailu blindatuen inguruan | Armen bidalketa NATOko herrialdeekin «erabat koordinatuta» egingo da, Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak gaur esan duenez. | Madrilek «diskrezioa» eskatu du astelehenean Bilbotik Ukrainara bidaliko dituzten ibilgailu blindatuen inguruan. Armen bidalketa NATOko herrialdeekin «erabat koordinatuta» egingo da, Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak gaur esan duenez. | Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak ostiralean baieztatu zuen Espainiako Leopard tankeak bidaliko dituela aurki Ukrainara, Errusiaren inbasioari aurre egiteko. Geroztik, hainbat hedabidek zabaldu dute gerrarako 20 ibilgailu blindatu ontziratuko dituztela astelehenean bertan Bilboko portuan. «Gerra baterako materiala ematen ari gara», esan du Roblesek gaur, «eta gogo oneko edonork badaki oso diskretua eta zuhurra izan behar dela» horren inguruan ematen den informazioarekin, Espainiaren, NATOko herrialdeen eta Ukrainaren «segurtasuna jokoan» dagoelakoan.
Espainiako Aire Armadaren base batean egin ditu adierazpenok. Gaineratu duenez, gerra ibilgailuak bidaltzeko operazioa «erabat koordinaturik» egingo dute NATOko gainerako herrialdeekin.
Izan ere, bihar bertan bi bilera egingo dituzte bidalketa koordinatzeko. Alemaniak, Poloniak eta Ukrainak eskatu dute bilkura egiteko.
Roblesek ez du baieztatu nahi izan zenbat tanke eta bestelako zenbat ibilgailu blindatu bidaliko dituzten. Baina azken orduetan zabaldu da TOA M-113 motako ibilgailu blindatuak ontziratuko dituztela Bilbon.
Ibilgailu blindatu hori ez da berria, inondik inora. 2007. urtean ekoitzi zituzten azkenak. Aluminiozkoak dira, eta, horri esker, arinak dira, baina arma txikien balen kontra daude blindaturik. Soldaduak garraiatzeko pentsatuta daude. Bi gidariez gain, beste 11 pertsona garraia ditzakete. AEBek Vietnamgo gerran erabili zituzten, eta, geroztik, Panama eta Irak inbaditzeko, baita Kosovon Serbiaren aurka aritzeko ere; Afganistanen ere bai. Gaur, 80.000 unitate baino gehiago daude 50 herrialde baino gehiagotako armadetan.
Espainiak halako beste hogei bidali zituen Ukrainara irailean.
Kontraesanezko mezuak zabaldu ditu Roblesek: lehenik, bidalketak iragarri ditu, baina, gero, diskrezioa eskatu du. «Ezin dira datuak eman, baina Espainiak etengabe bidali du material humanitarioa eta defentsakoa». Gaineratu duenez, «ez dira gauza batzuk zabaldu behar, ezta banderarik jarri ere bidalitako materialarekin».
Gerra portua
Azken urteotan, Bilboko portua albiste izan da armen garraioan duen eginkizunarengatik. 2017an, esaterako, Ina Robles Bizkaiko Foru Aldundiko suhiltzailea ezaguna egin zen, uko egin ziolako portuan Saudi Arabiarako armak zamatzeko lanetan laguntzeari, herrialdeak Yemenen kontra eginiko bonbardaketen aurkako protesta gisa.
Bizkaiko Foru Aldundiak Robles zigortzeko prozedura abiatu zuen orduan ,«bere lana ez betetzeagatik», eta hiru eta sei urte artean lanik eta soldatarik gabe uzteko arriskuan egon zen. Azkenean, epaitegiek arrazoia eman zioten suhiltzaileak jarritako helegiteari, eta aldundiak zigor arina baino ezin izan zion ezarri.
Gero, Getxoko zinegotzi izan zen Elkarrekin-Podemos taldean, baina, 2020ko maiatzean, kargua utzi zuen, eta alderdiarekin zeukan lotura oro hautsi, Madrilgo Gobernuak Podemosen sostenguarekin jarraitu zuelako Saudi Arabiari armak saltzen.
Ukrainako gerraren beste aurpegi bat ikusi zen iazko martxoan Bilboko portuan. Nikolai Urvantsev ontziak Errusiako 172.000 metro kubiko gas deskargatu zituen han, nahiz eta Europako Batasunean askok eskatu herrialde horretako erregaiak inportatzeari uzteko, otsailean Ukraina inbaditzeagatik. Ordurako AEBek eta Erresuma Batuak debekatuta zeukaten Errusiako gasa, petrolioa eta ikatza inportatzea.
Greenpeace erakunde ekologistak protesta egin zuen orduan, Gasak gerra finantzatzen du eta Gerrarik ez lelopean.
Ekologistak Martxan, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Gerra Hemen Hasten Da eta Euskal Gune Ekosozialista taldeek ere protesta egin zuten Bilbon, Europako herrialdeen «hipokrisia» salatzeko; izan ere, Errusiako gasa jasotzen zuten, eta, aldi berean, Ukrainara armak bidaltzen ari ziren. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223883/gasteizko-arana-zentroaren-lizitazioa-onartu-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Gasteizko Arana zentroaren lizitazioa onartu du Espainiako Gobernuak | Espainiako Gobernuak erakundeen arteko elkarrizketari «muzin» egin diola adierazi du EAJk. | Gasteizko Arana zentroaren lizitazioa onartu du Espainiako Gobernuak. Espainiako Gobernuak erakundeen arteko elkarrizketari «muzin» egin diola adierazi du EAJk. | Gasteizko Arana klinika zenaren eraikina errefuxiatuentzako zentro handi bat bihurtzeko proiektuaren lizitazioa onartu du Espainiako Gobernuak. Migrazioen Estatu Idazkaritzak 982.010 euroan lizitatu ditu eraikuntza eta lana gauzatzeko proiektuak, eta 14,7 milioi euro inbertituko ditu eraikina berritzeko. Espainiako Gobernuak erakundeen arteko elkarrizketari «muzin» egin diola adierazi du EAJk, sare sozialen bidez. «Aldebakartasunaren eta Estatuko Aldizkari Ofizialaren alde» egin izana leporatu dio.
Izan ere, liskarra izan dute auzi horren inguruan EAJk eta PSE-EEk. Migrazio arloko eskumenak Espainiako Gobernuarenak dira, eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Justizia, Berdintasun eta Politika Sozialen sailburuak adierazi izan du prentsaren bidez izan zuela proiektuaren berri.
Errefuxiatuentzako zentroa 2024an irekitzea aurreikusi dute asilo eskatzaile, iheslari eta errefuxiatuentzat. Obrak uztailean hasiko dira, eta urtebete iraungo dute. Zentroak 350 pertsona hartzeko tokia izango du, eta 13.000 metro koadro. |
2023-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/223884/talidomida-merkaturatu-dute-hego-euskal-herrian-protokolo-zorrotzekin.htm | Gizartea | Talidomida merkaturatu dute Hego Euskal Herrian, protokolo zorrotzekin | Mieloma anizkoitza duten pazienteak tratatzeko erabiliko dute, besteak beste. | Talidomida merkaturatu dute Hego Euskal Herrian, protokolo zorrotzekin. Mieloma anizkoitza duten pazienteak tratatzeko erabiliko dute, besteak beste. | Talidomida botika Hego Euskal Herriko botiketan salgai dago, berriro ere. Urteak igaro ditu merkatutik kanpo, baina Espainiako Gobernuak erabaki du botika hori berriro ere merkaturatzea. Nabarmendu du segurtasun protokolo zorrotzak izango dituela, eta mieloma anizkoitza —odoleko minbizi mota bat— duten pazienteen tratamendurako erabiliko dute, besteak beste.
1950eko eta 1960ko hamarkadetan saldu ohi zuten talidomida. Emakume haurdunei ematen zitzaien sarritan, goragalea-eta arintzeko. Jakina da Europa osoan umetxo asko malformazioekin jaio zirela botika horren ondorioz. Ehunka kasu daude, eta salatu izan dute Espainiako administrazioak ez dituela inoiz aintzat hartu. Orain, mieloma anizkoitza tratatzeko errezetatuko dute sendagileek.
Hala ere, ospitaleetan erabiltzen jarraitu dute azken hamarkadetan, baina oso gutxitan. Medikuek botika inportatzeko eska zezaketen kasu berezietan. Gaurtik aurrera, errezetatu ahal izango dute, eta pazienteek aukera izango dute botiketan jasotzeko. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223885/lezetxikiko-hagin-bati-esker-baieztatu-dute-neandertalak-oso-berandu-arte-bizi-izan-zirela-inguruan.htm | Gizartea | Lezetxikiko hagin bati esker, baieztatu dute neandertalak oso berandu arte bizi izan zirela inguruan | Diego Lopez-Onaindia ikertzaileak adierazi du kezkatuta dagoela AHTren lanek kobazuloan eginiko kalteekin. Arrasateko Udalak azalpenak eskatu dizkio Lezetxikin eginiko kalteen «kausen eta erantzukizunen» inguruan. | Lezetxikiko hagin bati esker, baieztatu dute neandertalak oso berandu arte bizi izan zirela inguruan. Diego Lopez-Onaindia ikertzaileak adierazi du kezkatuta dagoela AHTren lanek kobazuloan eginiko kalteekin. Arrasateko Udalak azalpenak eskatu dizkio Lezetxikin eginiko kalteen «kausen eta erantzukizunen» inguruan. | Bazekiten neandartalak bizi izan zirela Arrasateko (Gipuzkoa) Lezetxiki kobazuloan, baina, orain arte, ez zekiten oso berandu arte iraun zutela Iberiar penintsularen iparraldean, gizaki modernoek ordezkatu aurretik. Ondorio hori atera duen ikerketa bat argitaratu berri du American Journal of Biological Anthropology aldizkariak. Bordeleko Unibertsitateko (Okzitania) Diego Lopez-Onaindiak zuzendu du ikerketa egin duen zientzialari taldea. Sare sozialetan adierazi duenez, kezkaturik dago AHTren lanek kobazuloan eragin duten kalteaz. «Ez dut ulertzen nola onartu daitekeen holakorik XXI. mendean gertatzea».
Lezetxiki 1927. urtean aurkitu zuten, eta Jose Migel Barandiaranek eta Jesus Altunak ikertu zuten 1956tik 1968ra arte. Arkeologoek hagin bat topatu zuten han 1963. urtean. Lurrazpiko zer geruzatan ikusita, ondorioztatu zuten neandertal batena zela.
Lopez-Onaindiak zuzenduriko ikerketan, berriz, hagina sakon aztertu dute, eta baieztatu dute neandertal heldu batena zela, eta Erdi Paleolitoaren eta Goi Paleolitoaren arteko mugan aurkitu zituztela. Ondorioztatu dute neandertal hura duela 57.000-32.000 urte bizi izan zela. Horrek esan nahi du «Ipar Iberiar penintsulako neandertal gazteenen artean» dagoela.
Gizakiaren nondik norakoak argitzeko Lezetxikik eman duen azken informazio baliotsua da. Lehen ere, zientziarako datu garrantzitsuak eman ditu Arrasateko harpe horrek. Lehen indusketetan, Behe Paleolitoko Homo heidelbergensis espezieko emakume baten humeroa topatu zuten. 2016. urtean, hezur hori zuzenean datatu zuten, eta gutxienez 164 mila urte dituela ondorioztatu zuten. Gaur egun Euskal Herrian dagoen giza aztarnarik zaharrena da.
Albiste izan da kobazuloa azken orduetan, salatu baitute AHTaren tunel batek han kalteak egin dituela. Ikerturiko aldetik gertuko galeria bat suntsitu du tunelak, espeleologo batzuek dokumentatu dutenez.
Lopez-Onaindia ikertzaileak esan du informazio gehiagoren zain dagoela, «kobazuloak zer-nolako kalteak izan dituen» jakiteko.
Udala, azalpen eske
Arrasateko Udalak azalpenak eskatu dizkio Lezetxikin eginiko kalteen «kausen eta erantzukizunen» inguruan. Azpiegitura eraikitzen ari den enpresa Espainiako Garraio Ministerioaren menpekoa da, eta udalak jakin nahi du tunela zulatu aurretik eremu horretan dagoen ondarearen inguruko txosten teknikorik egin ote duten, eta horren kopia ote duten.
Udalak gogoratu du Lezetxiki-Leibar ingurua «arkeologiaren aldetik babestu beharreko mendi gisa sailkatuta» dagoela, eta adierazi du kezkaturik dagoela «irudiek erakutsitako kalteengatik». Udala harriturik agertu da, AHTaren planoen arabera tunelak aztarnategitik «urrun egon beharko lukeelako, eta ez aldamenean». Horregatik, inguruko lanen plano «zehatzak» eskatu dizkiote Adifi.
Eusko Jaurlaritzak babes bereziko kultur ondasun izendatu zuen Lezetxikiko aztarnategia iazko ekainean. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223907/pasaiako-sarraskiko-poliziak-identifikatzeko-saio-bat-egingo-dute.htm | Politika | Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egingo dute | Komando Autonomoetako lau kide hil zituzten polizia operazio horretan, eta idenfikazio proba batera deitu du epaileak lekuko bakarra: Joseba Merino. Martxoaren 28an du ordua, Donostiako epaitegietan. | Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egingo dute. Komando Autonomoetako lau kide hil zituzten polizia operazio horretan, eta idenfikazio proba batera deitu du epaileak lekuko bakarra: Joseba Merino. Martxoaren 28an du ordua, Donostiako epaitegietan. | Pasaiako sarraskiaren iraganak orainaldira itzultzeko aukera bat izango du, hiltzaileek urte askoan saihestu duten orainaldi judizialera esan nahi baita. Donostiako Instrukzioko 2. Epaitegiak Joseba Merino deitu du aurrez aurreko identifikazio proba batera, Pasai Donibanen (Gipuzkoa) hildako Komando Autonomo Antikapitalistetako lau militanteen hiltzaileren bat identifika dezakeen ikusteko. Merino da sarraski horretatik bizirik atera zen militante bakarra, 1984ko martxoaren 22an. Beste lau komando kideek 113 tiro jaso zituzten Polizia operazio horretan.
Ikusi gehiago: Joseba Merino, Pasaiako segadako lekukoa: «Ez genuen espero, identifikazio saioa egitea beti ukatu baitigute»
Pasaiako sarraskian parte hartutako zenbait polizia identifikatu ditu Merinok, hedabideetan zabaldu diren bideo eta argazkietan, eta martxoaren 28rako deitu du epaileak identifikazio probara. Hala, bide judizial berri bat zabaldu dute Pasaiako segada eta fusilamenduei dagokienez. Auziak ia 40 urteko ibilbidea egin du epaitegietan, baina ikerketak oztopo gehiegi izan du aurrera egiteko, eta hura ixteko saio ugari egon dira, gainera. Horregatik, Merino bera «ezustean» harrapatu du epailearen deiak, abisu hori iritsi delako Pasaiako Polizia operazioan parte hartutakoak identifikatzeko egon diren traba askoren ondoren.
Modu batera edo bestera, Gipuzkoako Probintzia Epaitegiak auzia zabaldu du berriro, eta egin beharrekotzat jo du sarraskiaren lekuko bakarrak bideoetan ikusitako ustezko errudunak identifikatzea eta polizia horiei deklarazioa hartzea identifikazio probak emaitzak balitu.
Gerra zikinaren itzala
Pasaiako sarraskiaren testuinguru historikora jo behar da Komando Autonomoetako lau kideen hilketaren zergatiak aurkitzeko. Izan ere, Felipe Gonzalezen (PSOE) agintaldi luzearen hasieran izandako gerra zikinarekin loturiko gertakari nagusietako bat da. Sarraskia gertatu baino urtebete lehenago eratu zuten GAL, 1983an. Bada, 1984ko martxoaren 22ko bezperetan, Rosa Jimeno oriotarra bahitu zuen Espainiako Poliziak, hura ere Komando Autonomoetako kidea, eta, torturapean, behartu egin zuten hildako militanteekin Pasaiako badian hitzordua egitera.
Taldea itsasoz iritsi zen Pasai Donibanera Lapurditik, gaueko 22:00ak baino minutu batzuk geroago, eta tiroka hartu zituen Poliziak. Lurrera zetozen bost lagunetatik lau hil zituzten: Pedro Mari Isart eta Dionisio Aizpuru azpeitiarrak, eta Rafael Delas eta Jose Maria Izura irundarrak. Joseba Merino bosgarren taldekidea izan zen bizirik atera zen bakarra. Hamazazpi urte egin zituen espetxean, hilabete bat lehenago Enrique Casas PSEko kidearen hilketarekin zerikusia zuelakoan.
Joseba Merinok maiz azaldu duenez, Poliziak ez zituen lau kideak segadaren lehen kolpean hil. Aizpuru eta Delas atxilotu egin zituzten, Merinorekin batera. Azken hori taldetik banatu zuten, Merinok berak kontatzen duenez, eta beste biak han bertan hil zituzten. «Hil egin behar duzue», esan zieten, alboan zegoen lekukoaren arabera, «eta tiro egin zuten».
Gau hartan tiro egin zuen agente bat identifikaturik duela esan dio BERRIAri Joseba Merinok, argazkietan eta bideotan ezagutu duela zibil jantzita. Zer arma zeraman ere gogoan du: «Eskopeta bat».
Casas eta «mendekua»
Estatu terrorismoaren ekintza gisa sailkatu dute askok badiako sarraskia. Lau militanteen hilketa gertatu baino hilabete bat lehenago Enrique Casas Gipuzkoako PSEko idazkari nagusi eta senatariaren aurkako atentatua egin zuten; 1984ko otsailaren 23an hil zuen talde batek Casas. Hamabi urte geroago, Ricardo Garcia Danborenea Bizkaiko PSEko idazkari nagusi ohiak GALen sorrerarekin nahastu zuen Casas epailearen aurrean. Danborenea bera zazpi urteko kartzela zigorra jaso zuen GAL auziagatik.
Bada, Casasen hilketak lurrikara politiko handia eragin zuen, eta historialari batzuek, Komando Autonomoetako kide ohiek bezala, «mendeku» ekintza batekin lotzen dute Pasaiako badian gertatu zena. Orain, berriz, justiziak zabaldu duen bide berriak argi gehiago eman diezaioke gertakari ilun horri, hilketan parte hartze zuzena izan zuten batzuen identifikazioa lortzeko aukera bat baita.
Gauzak horrela, Joseba Merino identifikazio proba duen egunerako elkarretaratze batera deitu dute, Donostiako Justizia Jauregiaren aurrean. Martxoaren 28rako da ordua, 09:00etan, baina baliteke agendak aldaketaren bat izatea, prokuradoreen greba dela eta. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223908/itsasoko-lan-gogorra-gogoko-duten-gazteak-topatzea-da-erronka.htm | Ekonomia | «Itsasoko lan gogorra gogoko duten gazteak topatzea da erronka» | Ondarroako Antiguako Ama itsas arrantzako eskolak egoitza berria du. Erdi mailako gradu berri bat eskaintzeko aukera eman die horrek, eta simulatzaileak erabiltzen hasi dira, Bittor San Millanek azaldu duenez. | «Itsasoko lan gogorra gogoko duten gazteak topatzea da erronka». Ondarroako Antiguako Ama itsas arrantzako eskolak egoitza berria du. Erdi mailako gradu berri bat eskaintzeko aukera eman die horrek, eta simulatzaileak erabiltzen hasi dira, Bittor San Millanek azaldu duenez. | Astelehenean inauguratu zuten Ondarroan Antiguako Ama itsas arrantzako eskolako egoitza berria, lehen Txomin Agirre ikastola egondako tokian, hain zuzen —biak Bilboko Elizbarrutiaren ikastetxeak dira—. Irailean egin zuten egoitza aldaketa, ikasturtea hastean, eta ordutik da Bittor San Millan (Portugalete, 1964) eskolako zuzendaria. “Orain arteko ildoei eutsiko diet, oso lan ona egin baita, eta, ahal den neurrian, hobetzen ahaleginduko naiz”.
Jaiotzen jaitsierak eragindako matrikulazio beherakadaren ondorioz zarratu zuen elizbarrutiak Txomin Agirre ikastola, 2019an. Zuek zelan zaudete?
Gaur egun, 130 bat ikasle ditugu. Lau gradu eskaintzen ditugu, bi erdi mailakoak eta bi goi mailakoak. Itsasertzeko Nabigazioa eta Arrantza erdi mailako gradua eskaintzen hasi garenetik, gora egin dute matrikulazioek, eskaintza handitu baitugu. Baina, bestela, berdintsu eusten dio. Gure eskaintza baino handiagoa da jasotzen dugun eskaera kopurua.
Zelakoak dira zuen ikasleak?
Lea-Artibaitik etortzen dira: Ondarroatik eta Lekeitiotik. Bermeotik ere bai. Gipuzkoatik ere etortzen dira hainbat. Euskal Herritik kanpo, Balear uharteetatik eta baita Galizian hasi eta Kantauri aldeko erkidego guztietatik ere.
Euskal Herritik kanpoko leku horietan ez dago eskolarik?
Egon badaude, baina gu erreferente bat gara arrantza munduan.
Hetel EAEko Lanbide Heziketako ikastetxeen elkarteak —Antiguako Ama kide da— martitzenean esan zuen: ikasleen %80k lana topatzen dute ikasketak bukatu eta sei hilabete igaro baino lehen. Zuenean ere bai?
Gurean ere bai. Hemen ikasten dutenak itsasora edo lehorrera joan daitezke lanera. Itsasora joaten direnak offshore itsasontzietara joan daitezke, arrantzontzietara, portuetako atoiontzietara, aisialdirako itsasontzietara… Ez da bakarrik arrantza, nahiz eta gure eremuan indar handia daukan. Makina arloan, hemendik ateratzen diren profesionalek denetarik ikasi dutenez, mantentze lanetarako asko eskatzen dituzte lehorrean; beraz, itsasontzietan makinista aritu daitezke, edo lehorrean mantentze lanetan. Ez dut esango gure ikasleen artean langabeziarik ez dagoenik, baina hemendik irteten direnek oso erraz eta arin topatzen dute lana.
Portuan gizonak eta andreak ibiltzen dira, baina, oro har, definituta dago zeintzuk diren batzuen eta besteen egitekoak. Zuenean zer gertatzen da?
Lanbide hau oso maskulinizatuta dago. Goi mailako zikloetan, bietan, emakume bana dugu. Zaila da, baina noizean behin etortzen dira emakumeak eskolara.
Lau graduez gain, hezkuntza ez-arautuari dagokion prestakuntza ere eskaintzen duzue, ezta?
Arratsaldeetan, ziurtagiri profesionalak lortzeko ikastaroak eskaintzen ditugu. Gure sektorean beharrezkoak dira: itsasora joateko, titulazio akademikoaz gain, beste ikastaro berezi batzuk ere eskatzen dituzte, eta haiek barik ezin zara itsasoratu. Horrez gain, beste ikastaro batzuk ere eskaintzen ditugu; esaterako, mediku zaintza aurreratuarena.
Ethazi metodologia erabiltzen hasiko zaretela iragarri duzue. Zer da? Eta zer ekarriko du?
Lanbide Heziketan duela hainbat urte ezarritako metodologia bat da. Guk aurten ezarriko dugu, eta erronkei lotutako ekintzetan datza. Hau da, ikasleari erronka bat planteatzen zaio, eta hura gainditzeko bideak bilatu behar ditu. Ikasleak lanean parte hartzea bultzatzen da, modu aktiboan.
Zuenean alde praktikoa oso garrantzitsua izango da, ezta?
Alde teorikoa oinarrizkoa da, baina berehala hasten gara alde praktikoa lantzen. Hemen baditugu makinak: tornuak, fresatzeko makinak, soldagailuak, hozkailu industrialak, benetako motorrak… Oso praktikoa da. Beste eremu batzuetan, simulagailuak erabiltzen ditugu. Tresna berriak dira guretzat. Badaukagu nabigazio eta arrantza simulagailu bat, eta baita makina arlokoa ere. Esaterako, zubiari dagokion simulatzailean, badirudi benetako itsasontzi bateko zubian zaudela. Arlo pedagogikoan, ezinbesteko baliabideak dira guretzat.
Arestian esan duzu arrantzak oraindik indarra duela, baina Bizkaian, oro har, gero eta ahulago dago sektorea. Ondarroan bertan, berbarako, baxura desagertzeko zorian dago. Zer eragin izango du zuenean?
Azken urteetan gertatzen ari den fenomeno bat da. Zer egin dezakegu guk egoerari buelta emateko? Hemendik profesional berriak atera, eta flota horri eutsi. Zelan? Oso formakuntza ona duten eta lan honetarako gogoa duten profesionalak sortuz.
Itsasoa gogorra da, eta, ondorioz, gazte askorentzat ez da bereziki erakargarria.
Gogorra da, bai, baina beste lan asko ere bai. Itsasoa ez da edonorentzat, baina, agian, ez da edonorentzat eguna mahai baten aurrean eserita igarotzea ere. Horregatik aurkitu behar ditugu itsasoa gustatzen zaien gazteak; itsasoko lan gogorretan ibiltzea gustuko dutenak eta horretarako prest daudenak topatzea da erronka.
Gazte horiek bilatzera joan beharko duzue, beraz.
Orain arte, berez etorri izan dira. Askotan, itsasoan ibilitakoak dituzte familian, eta ondo ezagutzen dute itsasoko gizonen eta andreen bizitza. Baina, orain, gure erronka da gazteak halako ikasketetara erakartzea, gero itsasontzietan edo armadoreek behar dituzten lantaldeak osatzeko: patroi lanean, makinista, eta abar.
Sektorea asko aldatu da azken urteetan. Eskola ere bai?
Bai, baina gure erroei eutsi diegu; batez ere, ikasleenganako hurbiltasuna, laguntza… Gure irakasleek esperientzia handia dute: saiatzen gara itsasoan ibilitako esperientziadun jendea ekartzen gurean irakasle izateko. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223909/pasio-baten-fruituak.htm | Kultura | Pasio baten fruituak | Urteetan jasotako eta gordetako bertso grabazioak transkribatzea erabaki zuen Xabier Unanuek duela ia hogei urte. 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatu, eta Zestoako liburutegiari utzi dio. | Pasio baten fruituak. Urteetan jasotako eta gordetako bertso grabazioak transkribatzea erabaki zuen Xabier Unanuek duela ia hogei urte. 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatu, eta Zestoako liburutegiari utzi dio. | Izenaren jabe den bizikleta estatiko bat erdian; lan mahaia ezkerreko paretaren kontra; karpetak, liburuak, agiriak han eta hemen, lurretik hazten diren dorretxoetan, apaletan; kasetez eta bideo zintaz betetako kaxak; pareten kolorea ezin antzeman, kartelez eta posterrez josita. Xabier Unanueren (Zestoa, 1943) etxeko ganbaran pausoa emateko justuko tokia dago, baina harribitxiak topa daitezke nonahi. Esaterako, 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatua dauka.
Udalgintzan zaildutako gizona da: bi aldiz izan zen Zestoako alkate —1979tik 1983rako eta 1995etik 1999rako agintaldietan—, eta beste bederatziz zinegotzi. “Herri hau ondo ezagutzeko moduan”, dio. Hala ere, eta “saltsa guztietan sartutakoa” dela dioen arren, bizitzan “bereziki, hiru pasio” izan ditu: zinema, pilota eta bertsolaritza. Pasioari lana, ahalegina eta konpromisoa gehitu dizkio hiru arloetan; zinemari eta bertsolaritzari, bereziki.
Uztapideren itzala
Hain justu, azken horri lotuta, ekarpen aberatsa egin berri dio Unanuek Zestoa jaioterriko udal liburutegiari: hark transkribatutako 42.000 bertso eta beste hainbat dokumentuk osatutako bilduma utzi du dohaintzan, herritarrek eskura izan dezaten.
1976tik 2000ra arte Zestoan antolatutako 50 jaialditan kantatutako bertsoak, Zestoatik kanpoko ehundik gora saiotakoak, Manuel Olaizola Uztapide-ren 2.760 bertso, Fernando Aire Etxart Xalbador-en 1.588, Inazio Eizmendi Manterola Basarri-ren 2.730, Zestoan 1992tik 2016ra ia urte denetan santa eskean kantatutako koplak —10.000 bat—… Horiek guztiak eta gehiago dauzka transkribatuta, lehendabizi eskuz eta gero ordenagailuan. Digitalizatuta utzi du bilduma liburutegian, USB giltza batean; baina jatorrizko euskarri fisikoak ganbaran dauzka oraindik.
Ez luzerako, ordea: Bertsozale Elkartearen Xenpelar dokumentazio zentrora eramango ditu laster kaseteak —laurehun bat—, bostehun grabazio ordurekin baino gehiagorekin, han digitalizatu ditzaten. Unanuek transkribatutako bertsoen zati bat zentro horretan dago jada, azkenean osatu duen bildumaren zati bat.
Gaztetatik gozatu izan du Unanuek bertsolaritzarekin eta bertso munduarekin. Oroitzapenetan arakatzen hasita, gogora ekarri du lasalletarren San Jose eskolan San Jose egunean —martxoaren 19an— ospatzen zen festara urtero joaten ziren bertsolari handiekin sortu zitzaion lilura; hango irakasle Ignacio Iturriozen ekimenez, ikasle gazteak santa eskean irteten hasi zirenekoa; Zestoan ikastola martxan jarri zutenean hura sostengatzeko egiten zituzten jaialdiak; Basarri, Joxe Agirre, Imanol Lazkano, Joxe Lizaso, Eusebio Eizmendi Txapel, Jon Azpillaga, Jose Luis Gorrotxategi… eta, nola ez, Uztapide: “Uztapide santa eskean ezagutu nuen nik, 15 urte nituela. Uztapidek hiru txapel atera zituenerako, guk 18-19 urte bagenituen. Uztapide zerbait bazen. Uztapide zera zen guretzat…Uztapide!”.
Pentsatu eta egin
“Grabazioak gordetzen nituen bitartean, inoiz ez nuen pentsatu bilduma osatuko nuenik”, aitortu du Unanuek. “Baina 2004an aurretiko erretiroa hartu nuen, 60 urterekin, eta etxean gordeta neukan material guztia behar bezala sailkatzen eta txukuntzen hasi nintzen. Pila bat nuen”. Orduan hasi zen, “denbora-pasa”, gordeta zeuzkan bertso grabazioak transkribatzen ere. “Baina, bertsoak transkribatzen hasi nintzenean ere, artean ez neukan buruan bilduma osatzearena. Duela bizpahiru urte, santa eskeko kopla denak inguratu nituenean, neure buruari esan nion 80 urte bete aurretik horiek denak transkribatzen bukatu eta liburutegian utzi behar nituela”, azaldu du. Pentsatu eta egin. Zuzen eta garaiz bete du bere buruari jarritako erronka: atzo, Kandelario egunean, bete zituen Unanuek 80 urte.
Bertsolaritzako transkripzio eta bilduma lanak “itxita” utzi ditu zestoarrak; horretan jarraitzeko asmorik ez duela esan du, garbi, nahiz eta dohaintzaren berri izan ondoren jaso dituen bertso zahar gehiago. Hala ere, eta zer den zehaztu gabe, “entretenimendu berria” baduela gehitu du, irribarrez. “Badaukat denbora zertan pasatu”. Ikusteko dago entretenimendu berriak fruiturik emango duen. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/223910/euskoa-hamar-urte-garatzen.htm | Ekonomia | Euskoa, hamar urte garatzen | Hamar urtean anitz garatu da lekuko moneta, beste batzuk sortzeko eredu izateraino. Billeteari birtuala gehitu, eta erabiltzaile anitzez gehiago dira, profesionalak barne. | Euskoa, hamar urte garatzen. Hamar urtean anitz garatu da lekuko moneta, beste batzuk sortzeko eredu izateraino. Billeteari birtuala gehitu, eta erabiltzaile anitzez gehiago dira, profesionalak barne. | Europako lekuko dibisa edo moneta guztien artean, euskoa da azkarrena, hiru milioi euroz goitiko balioaren heinarekin. Hamar urte bete berri ditu, eta bere arrakastaren ondorioa Europan ere neurtzen ahal da, joan diren bi urteetan beste 39 lekuko moneta sortu baitira euskoa adibidetzat harturik.
Europan ez da izan lehena kronologikoki. Horregatik, Euskal Moneta elkarteak ez du erraten lehen moneta denik euskoa; azkarrena, bai, Iban Carricano komunikazio arduradunak argitu duenez: “Sarerik handiena da, eta hori bi ezaugarrirekin definitzen da. Batetik, zirkulazioan diren unitate kopuruarekin, eta azken zenbaketan 3,5 milioi eusko ziren. Hor aitzinean gaude, eta diferentzia anitzekin. Bestetik, sarea ere neurtzen da; 1.300 profesional ditugu, eta horrek ere lekuko lehen moneta gisa sailkatzen gaitu”.
Bistakoa izan daiteke, baina beste lekuko dibisak baino haboro garatu bada ere, “euroaren erabilpenetik oraino urrun” daudela zehaztu du Carricanok. Halere, 2013ko urtarrilaren 31n lehen billeteak zirkulatzen hasi zirenetik, jauzi batzuk egin ditu euskoak urtez urte; gaur egun, partikularren sarea bezala, profesionalena ere anitz garatu da.
Billeteekin hasi, eta, gainera, birtualera ere jauzi egin zuen euskoak 2017an; kartarekin lehenik, baina bere arrakasta ez da izan 2020az geroztik telefonoarekin pagatzeko ahala eskaintzen duen aplikazioaren heinekoa, Carricanok dioenez: “Arrunt praktikoa da telefonoarekin pagatzea, erabiltzaileentzat eta saltzaileentzat ere bai. Agerikoa da datuetan: 550.000 bat eusko dira billeteetan zirkulazioan, eta birtualean etengabeko hazkuntza da, hiru bat milioi eusko dira”. Halere, ez dituzte paperezko sosak baztertu nahi; batetik, eusko billetea “ikonikoa” delako, eta, bestetik, erabiltzaile batzuek ez dutelako birtualera pasatu nahi.
Balioak ekonomiara
Hastapenetik dirua baino zerbait gehiago partekatzea proposatzen du Euskal Moneta elkarteak: balio batzuekin bat egitea, preseski. Horiek zer gisaz garatu diren galdeturik, Carricanok, euskaratik hasirik, aipatu du “lekuko monetaren bidez, 340 profesionalek afixatze elebiduna” ezarri dutela. “Beste hirurehun batek haien eskuetan dituzte itzulpenak, baina ez dute oraino plantan ezarri. Eta engaiatuak diren beste hirurehun bat badira”. Adibide garbi bat da, haren ustez, balioak nola gauzatzen diren ikusteko.
Lurralde mailako elkartasuna ere aipatu du komunikazio arduradunak, urtez urte errepikatzen den argazki bat oroitarazirik: Euskal Moneta elkarteak sos zama bat ematen die hainbat elkarteri. Euskoaren erabiltzaile bakoitzak elkarte bat babesten ahal du, eta elkarte batek 30 babesle dituelarik, bere babesleen urteko hartu-emanen %3 bereganatzen ditu. “Aurten, gisa horrez, hirurogei bat elkarteri 60.000 euskotik goiti banatu dizkiegu: izan kultura, irakaskuntza, ingurugiroa… Lurraldeko elkartasun mekanismo arrunt konkretua da euskoa moneta erabiltzearen bidez”.
Neurtzen zailagoa dira hastapenetik euskoaren bidelagun diren beste balio batzuk; hala nola, finantza espekulazioa txikitzea. Neurtzen zaila da ingurumenean lekuko dibisak ukan dezakeen eragina ere, nahiz eta, Carricanoren ustez, berez joan: “Lekuko monetak zirkuitu laburrak aktibatzen ditu, eta, ondorioz, trantsizio energetikoa aitzinarazten du”. Elkarteak lekuko hornitzaile batekin aritzea galdetzen die, gainera, partaide dituen profesionalei, hurbileko hartu-eman ekonomikoak ahal bezainbat indartu nahiz.
Izan partikularra ala profesionala, kide bilakatzeko balio horiekin eta beste batzuekin bat egitea galdetzen denez, erabiltze batzuen profila argia da. Carricanok baieztatu du, ñabardurak badiren arren. “Aski harrigarria da ikustea zenbat jende desberdin lotzen den euskoari: batzuk euskarari atxikiak dira, besteak lurralde ekonomiari… Azkenean, badira AMAP sareak, ikastolak, baina beste komertzio desberdinak ere bai; hala nola, Bereziartua eraikuntzako materialen saltoki sarea”. Azken adibide horren berdintsua da Collectivite Services, profesionalak bulego materialetan hornitzen dituen enpresa; eskala handiko komertzioa egiten dutenez gero, euskoaren zirkulazioan hartu-emanen kopurua handitzen dute halako enpresek. Gainera, “diotenez, bezero berri batzuk ukan dituzte euskoa onartzen hasi direnetik”, gehitu du elkarteko langileak.
Irakaspenak
Euskoak bidea ireki die beste lurralde batzuetako dibisa berriei. 39 sortu dira azken bi urteetan, Baionan hartu irakaspenetatik. Bretainian edo Biarnon, besteak beste, hala abiatu ziren. Baionan kokatzen da, justuki, lekuko dibisak sortzen laguntzeko sortu zen Lekuko Moneten Institutua, Euskal Monetaren egoitzan.
Baina euskoa bera ere garapen bidean da oraino; Ipar Euskal Herrian ez da berdin erabilia gune guztietan, Carricanok zehaztu duenez: “Biztanleriarekin aski proportzionala da. Profesional anitz baditugu enpresa anitz diren guneetan. Beste guneetan dinamizazio lana egiten dugu, baina enpresa eta biztanleen dentsitatearen araberakoa da euskoaren erabilpena”.
Enpresa mundutik jin daiteke euskoaren ondoko urratsa, garapen xede bat ikertzen ari baitira: barter edo enpresen arteko transakzioak lekuko monetan nola egin gogoetatzen ari dira ekonomia ikerlari desberdinak. “Euskal Herri osoko eskalan egitea ikertzen ari gara, eta horrek ekar lezake lehen harri bat euskoa Hego Euskal Herrira pasatzeko”, aitzinatu du Carricanok.
Aurtengo Eusko Egunean, dena den, hamargarren urtemuga ospatuko dute, Ezpeletan, apirilaren 15ean. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/223911/hizkuntzak-duen-zama.htm | Gizartea | Hizkuntzak duen zama | Nafarroako Gobernuak ‘Migrazioak eta kultur aniztasuna’ izenburuko komunikazio gida aurkeztu du, hedabideei migratzaileen inguruan hitz egiteko gomendioak eskaintzeko. | Hizkuntzak duen zama. Nafarroako Gobernuak ‘Migrazioak eta kultur aniztasuna’ izenburuko komunikazio gida aurkeztu du, hedabideei migratzaileen inguruan hitz egiteko gomendioak eskaintzeko. | Hizkuntzak bere konnotazio inplizituak ditu: ez da gauza bera hitz bat erabiltzea edo bestea. Konnotazio horiek agerian uzten dituzten hitzak kazetaritzan murgiltzen dira, nahigabe edo nahita, eta hortik, gizartean. Konnotazio negatiboak dituzten terminoek migratzaileengan eragiten dute bereziki, eta, hori saihesteko asmoz, Nafarroako Gobernuak Migrazioak eta kultur aniztasuna komunikazio gida aurkeztu du.
Gidak hedabideentzat eta gizarte erakundeentzat gomendio eta jardunbide egokiak biltzen ditu. Hedabideek migrazioaren inguruan erabiltzen zuten hizkuntza ikusita, Patrizia Ruiz de Irizar Migrazio Politiketako foru zuzendaria bere taldekideekin batera 2018an lanean hasi zen. «Migratzaileei buruz hitz egiten duten berrien %50ek baino gehiagok ez dute pertsonez hitz egiten. Ez dute pertsona hitza erabiltzen», esan du Ruiz de Irizarrek. Gomendioak idazteko prozesuan hamabi gizarte erakundek parte hartu dute, Nafarroako SOS Arrazakeriak barne. Pertsonak «haiek» eta «gu» artean bereizteko joera kritikatu du Bea Villahizan Nafarroako SOS Arrazakeria erakundeko kideak: «Gizartean sakonean sartu den diskurtsoa da. Eskubide berak izan beharko luketen pertsonen gizatasuna desagertzen da, eta hori oso larria da».
«Magrebtar familia duen nafarra» edo «jatorri kolonbiarra duen euskalduna» dira hedabideetan ohikoak diren esaldiak, gizartea bitan banatuz: pertsona migratzaileak eta «hemengoak». Gida sortzeko helburu nagusietako bat bereizkeria hori amaitzea da, Ruiz de Irizarren arabera: «Albisteetan azpimarratzen da pertsona bat migratzailea dela, haren jatorrizko herrialdea aipatuz. Hala ere, beti migratzaile hitza erabiltzen dute, eta ez pertsona. Migratzaileak, alde batetik, eta pertsonak, bestetik».
Migratzaileak baztertzeko erabiltzen den beste metodo bat beldurraren diskurtsoa zabaltzea da, hark dioenez. Izua sortzeko asmoz, inbasio, uholde eta olatu handia bezalako terminoak erabiltzen dira, eta, hala, migratzaileak gehiago baztertzen. Migrazio Politiketako zuzendariaren arabera, aurreiritzi arrazistek elikatutako albiste faltsuek zuzeneko ondorioak dituzte migratzaileen bizitzan: «Beldurraren diskurtsoa transmititzen da, kriminalak balira bezala. Hesi hori eraistea ezinbestekoa da».
Nafarroako SOS Arrazakeria erakundean jada adituak dira hizkuntza zuzentzeko prozesuan, eta ohikoa da haientzat hedabideekin harremanetan jartzea migrazioaren inguruan erabilitako hizkuntza zuzentzeko helburuarekin. «Diskurtso belikoaren ondorioz, pertsona migratzaileak etsai ikusezin bihurtzen dira; aurpegirik gabe, duintasunik gabe», esan du Villahizanek.
Hitzak tentuz hautatzeak eguneroko zeregina izan behar duela diote, eta ahal den heinean mintzamolde neutroa erabiltzea gomendatzen du gidak, hedabideetan ohiko bihurtu diren espresioak saihestuta. «Ahotsik gabekoei ahotsa ematea» da baztertu beharreko esaldietako bat. Hedabideek askotan migratzaileen inguruan hitz egiten dute, baina protagonistak aintzat hartu gabe. «Haien gainean bai, baina haiek gabe», zehaztu dute gidan.
Haiekin hitz egin gabeko berriak irakurtzea ohikoa dela salatu du Ruiz de Irizarrek, komunikabideek askotan ez dutelako migratzaileen ahotsak kontuan hartzen: «Euren bizitzaren eta gertakarien protagonista izan behar dute. Baina oso ohikoa den paternalismoak irabazten du askotan; batzuetan, paternalismoz mozorrotutako arrazakeria da».
Migratzaileak «ahotsik gabeko pertsonak» ez direla azpimarratu du Villahizanek, baizik eta bozgorailutik baztertu izan dituztenak. «Pertsona guztiek ahotsa dute, eta pertsona migratzaileei ahotsa kentzen dion egiturari begiratu behar zaio». Migratzaileak ez daude mikrofonoez inguratuta, beraz. Mikrofono horien atzean dauden kazetarien artean pertsona migratzaile gutxi daudela esan du Ruiz de Irizarrek, eta horrek eragin zuzena duela kazetaritzan erabiltzen den hizkuntzan: «Erredakzioetan eta administrazioetan askotariko ahotsak falta dira». Kazetari migratzaileak errealitate plurala sortzeko «ezinbestekoak» direla adierazi du hark. Hala ere, errepresentazioaren egitura estrukturala seinalatu du Villahizanek, esan baitu klaseak, generoak eta, batez ere, arrazak baldintzatzen duela mikrofonoa eskuratzeko aukera.
Hiztegia moldatzen
Bien bitartean, gorroto diskurtsoa borrokatu eta ordezkatu behar dela esan du Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiketako zuzendariak, mingarria izan daitekeen hiztegia guztiz baztertuz: «Komunikabideek eta, batik bat, administraziook migrazioaz zabaldu behar dugun mezua positiboa izan behar da beti». Gidaren arabera, erakundeek eta eragileek aliantzak sortu behar dituzte diskurtso mota horietan kaltetua sentitzen den sektorearekin. Borroka horretan instituzioen parte hartzearen falta sumatu du Villahizanek, batzuetan ez dituztelakoan egoera arrazistak salatzen: «Arazoaren oinarriei garrantzia eman behar zaie, eta horretarako erakunde arduratsuak behar ditugu, arrazakeriaren kausak zehazteko eta gorroto diskurtsoa baztertzeko gai direnak».Baina gizartean barneratuak dauden esamoldeak aldatzeko prozesua luzea da, eta aurten aurkeztutako gida pauso «txiki» bat dela dio Ruiz de Irizarrek; bien bitartean, gidak erredakzioetan leku bat aurkitzea espero du: «Komunikabideetako kazetariak gida irakurtzera eta erabiltzera animatzen ditut, hedabideen hizkuntza moldatzeko». |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/223913/aukera-berberak-izateko-eskubidea.htm | Gizartea | Aukera berberak izateko eskubidea | Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta hamarretik biri ongizatea falta zaie. Halako zaurgarritasun egoerei erantzun eta umeei aukera berriak eskaintzeko, zenbait egitasmo dituzte, Bizkaiko Foru Aldundiak ez ezik, Save The Childrenek eta Gurutze Gorriak. | Aukera berberak izateko eskubidea. Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta hamarretik biri ongizatea falta zaie. Halako zaurgarritasun egoerei erantzun eta umeei aukera berriak eskaintzeko, zenbait egitasmo dituzte, Bizkaiko Foru Aldundiak ez ezik, Save The Childrenek eta Gurutze Gorriak. | Gobernuz kanpoko erakundeek eta instituzioek hamaika aldiz erabiltzen duten terminoa da zaurgarritasuna; batez ere, adingabeez hitz egitean. Baina zer esan nahi du, zehazki? Eragile askoren arabera, zaila da ulertzen eta definitzen. Iker Fernandez Perez bost urtean ibili da adingabeen gizarte bazterketaren inguruko gaietan lanean, gizarte hezitzaile bezala, eta, haren ustez, gizarteak zaurgarritasunaz duen ideia ez dago “guztiz lotuta errealitatearekin”: “Zaurgarritasunari buruz pentsatzerakoan, muturreko pobrezia datorkigu burura; etxegabeetan pentsatzen dugu. Baina errealitatea oso ezberdina da, aldaera asko dituelako. Dituzten beharrizanak ase ezin dituzten pertsonak dira”. Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta bik ez dute ongizaterik.
Victor Gutierrez Bizkaiko Gurutze Gorriaren presidentea eta Charo Arranz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendaria ados daude terminoak askotariko egoerak hartzen dituela barnean. Are gehiago, Gutierrezen ustez, “adingabe orok” du zaurgarritasun puntu bat: “Adingabeek ezin dute lanik egin. Askotan, haien iritzia ez da kontuan hartzen; isilik geratu behar dute egoera askotan, eta zenbait eskubide ez zaizkie bermatzen”. Horregatik, haurren zaurgarritasunari aurre egiteko, uste du “adin bereko jendeak dituen aukera berberak ez izatea” dela kontuan hartu beharko litzatekeen definizioa. Hori egunerokora eramanez, “etxean hotza pasatzea edota haragia eta arraina astean hiru aldiz ezin jatea” dela dio Gutierrezek.
Arranzek, bestalde, definizio jakin bat erabili baino nahiago du adibide eta ezaugarri batzuekin lan egin. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendariaren iritziz, egoera zaurgarrian edo gizarte bazterketan erortzeko arriskuan dauden familiak dira, besteak beste, argindarra ordaintzearen edo janaria erostearen artean erabaki behar dutenak; seme-alabei zinemarako sarrera bat ordaintzeko aukerarik ez dutenak; ikasketekin laguntzeko adina baliabide ez dituztenak; eta, “muturreko kasuetan”, etxegabetzeko arriskuan dauden familiak.
Gaian adituek ere adingabeen zaurgarritasuna mugatzeko zailtasunak dituztenez, zaila da jakitea Bizkaian zenbat haur dauden egoera horretan. Erakunde eta elkarte bakoitzak bere datuak ditu. Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera, iazko abenduaren 31n foru Haurtzaro Zerbitzuak 2.589 espediente zituen, eta horietatik 308 harrera familietan zeuden. GKEen txostenen eta egunerokoan egiten duten lanaren arabera, ostera, “askoz ume gehiago” bizi dira halako egoera “latzetan”.
Gutierrezek dioenez, Bizkaiko familien %25 gizarte bazterketa jasateko arriskuan daude. Save The Childrenen datuek antzeko emaitzak dauzkate: ongizate falta bost haurretik batek pairatzen du. Harago doaz, baina, Arranzen taldeko ikerketak; diote Euskal Autonomia Erkidegoko —GKEaren ikerketek eremu hori hartzen dute— adingabeen %13,7, pobre bizi direla; “eta Bizkaiko egoera ez da aldentzen datu horretatik”. Gurutze Gorrian “ezinezkoa” dute jakitea zenbat adingaberi laguntzen dieten; dena dela, Gutierrezek nabarmendu du 8.000-10.000 ume inguru izan daitezkeela.
“Ilararen amaiera”
Definizio beste arrazoi ditu adingabeen zaurgarritasunak. Halako egoeren ondorioz, adingabeak “atzean gelditzen dira”, Gutierrezek dioenez, eta, askotan, “familia eta eremu jakin batean jaio izana” da arrazoi bakarra: “Bizkaian hori argi ikusten dugu gure eragin esparruarengatik: ekintza gehiago ditugu Ezkerraldean Eskuinaldean baino. Horrek argiki adierazten du jaiolekuak nola eragiten duen norberaren egoeran”. Hori baieztatu arren, azpimarratu du pobreziak ez duela “profil jakinik”; uste du gehituz doazen ezaugarriak direla. “Hamaika arrazoi daude ilararen bukaeran amaitzeko, eta, bertara heltzen zarenean, oso zaila da irtetea”.
Gutierrezek azaldu duenez, arrazoi horien artean daude, esaterako, emakumea izatea, seme-alabak izatea, migratzailea izatea edota ama soilik izatea umeen arduradun. Ezaugarri horiek guztiak metatuz doaz, eta egoera gero eta zaurgarriagoa bilakatzen da. Arranzek dio pobrezia seme-alabak dituzten familietan metatzen dela; hortaz, jaiotzen direnetik daude bazterketatik pauso bat gertuago.
Ilararen bukaeran daudenean agertzen dira “saiatzearen eta meritokraziaren diskurtsoak”, Gutierrezen iritziz. Baina, Bizkaiko Gurutze Gorriko presidenteak gaineratu duenez, ez da “saiatu” ez direlako, “baizik eta bizitzan hamaika traba” izan dituztelako. Eragozpen horien eraginez, etorkizunean bizi kalitate okerragoa izaten dute, pobrezia eta zaurgarritasuna “hereditarioak” direlako, Arranzek dioen moduan.
Gutierrezek dio halako egoera zaurgarrien ondorioak direla, besteak beste, osasun arazoak, bizi kalitate txarra eta bizi itxaropen laburra: “Halako egoeretan hazitako adingabeek probabilitate handia dute eskuz lan egin behar duten lanpostu batean jarduteko gerora, gorputzari asko eskatuz eta txandaka lan eginez. Bizi urteak kentzen dizkie horrek”. “Ezinezkoa” zaie osasun publikotik at dagoen ezer eskuratzea; hori dela eta, buruko osasuna “alde batera” uztera behartuta egoten dira. Baina arazoa ez dago soilik buruko osasunean. Arranzek azpimarratu duenez, betaurrekoak lortzeko “zailtasun handiak” dituzte familiek askotan, ezin dituztelako ordaindu.
Hezkuntzarekin askatuz
Iker Fernandez Gizarte Hezitzaileak dio adingabe horiek “estigma bat” dutela, “maldan gora” jartzen zaiela bizitza. Hori saihesteko eta pobreziaren zirkulutik ateratzeko bide bakarra hezkuntza dela esan du Arranzek. Hori dela eta, bultzatzen dituzten ekintza guztietatik bat azpimarratu du: CRIA haurtzaroko eta nerabezarorako baliabideen zentroa —gaztelerazko sigletatik—. 6 eta 14 urte bitarteko adingabeekin egiten dute lan. 2019an sortu zen, eta orduan 47 ikasle zituen bakarrik. Haurrak astean hiru aldiz bertaratzen dira, bizpahiru orduz, ikasketekin lagundu diezaieten. Horrez gain, klasetik kanpoko irteerak dituzte.
Antzeko proiektua du Gurutze Gorriak Bizkaian: hezkuntza bikaintasuna sustatzeko ekinaldia. Horietako bat Bilboko Abando auzoan dago. Marina Fernandez psikologoa da arduraduna. Dioenez, ekinaldia garrantzitsua da trabak deuseztatzeko: “Estigmatizazioa, batzuetan, irakasleengandik dator. Ulertu behar dute umeak ez direla arazo bat haientzat, erronka bat baizik”. Eurenean, eskolako lanak egiteaz gain, beste hamaika gai lantzen dituzte: “Euskaraz hitz egiten dugu, kulturartekotasuna sustatu, eta feminismoa, arrazakeria eta halako gai sozialak aztertzen ditugu”. Askaria ere ematen diete haurrei, eskolako bazkariarekin batera gutxienez bi otordu izan ditzaten.
Bi erakundeen ekintzek, halaber, bestelako esparruetan eragiten dute; politikoan, esaterako. Gutierrezek eta Arranzek onartzen duten arren aldundiak gauza asko ondo egiten dituela, beste batzuk hobetzeko daudela diote. Gutierrezek gogorarazi die adingabe horiek haien ardura direla, “biztanle guztien ongizatea bermatu behar baitute”.
Eskatzearen tabuak
“Oso problematikoa da norbaitek zu laguntzeak gehiago baztertzen zaituenean”, dio Gurutze Gorriko Bizkaiko presidenteak. Haren esanetan, oso erraza da haur bat “seinalatzea” Gurutze Gorrira doalako: “Jada konplexua den bizitza bat konplexuago bihurtuko da”. Tabu horiek apurtze aldera, ikastetxeekin hasi ziren elkarlanean: “Hasieran, gizarte zerbitzuek adierazten ziguten zer haur lagundu, baina soslai bakarreko umeez bete zitzaizkigun gelak. Ghettifikazio hori murrizteko, ikastetxeekin lanean hasi ginen soslai hartatik kanpo zeuden haurrak gerturatzeko”. Horrela, elkarrekin nahastu dituzte, eta, horri esker, “zaurgarriak diren umeak babestu” dituzte.
Seinalatuta sentitzeak eragiten duen lotsak “zaildu” egiten du laguntza eskatzea. Hori nabaritu du, behintzat, Charo Arranzek. Are gehiago, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Save The Childreneko zuzendariak dioenez, jendeari orokorrean “oso gogorra” egiten zaio laguntza eskatzea: “Jendeak oso gaizki pasatzen du laguntza eskatu behar duenean. Oso gogorra da onartzea txirotasun edo bazterketa egoera batean zaudela”.
Estigma hori gehienetan familiek beraiek dutela dio Arranzek. Izan ere, gizarteak “azkar sentitzen du enpatia umeekin”, eta ez ditu “bereziki” estigmatizatzen. Ezberdina da, halere, nerabe migratzaileen kasua: “Argi ikusten da errefuxiatuekin nola jokatu den. Afrika iparraldetik edo Venezuelatik datozenei trabak jartzen dizkiegu, baina ukrainarrak besoak zabalik hartu ditugu. Ez dut esaten azken horiek laguntzarik behar ez dutenik, baina lazturan ere zortea eduki behar duzu jaioterrian”. Arranzek espero du estigmatizazioa bukatzea, ez soilik “gizarteak hobera egin duelako”, baizik eta baita Save The Children Gurutze Gorria eta tankera horretako erakundeak “beharrezkoak ez diren eguna” heldu delako ere. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223914/familien-harrera-sarea-larrialdiei-erantzun-aukerak-sortzeko.htm | Familien Harrera Sarea, larrialdiei erantzun aukerak sortzeko | Familien Harrera Sarea, larrialdiei erantzun aukerak sortzeko. | Haurren zaurgarritasunak hamaika aurpegi ditu, denak izen eta abizenekin. Batzuk jaio eta berehala heltzen dira amildegi ertzera. Kasu horiei erantzuteko, Bizkaiko Foru Aldundiak Harrera Sarea sortu zuen 1997an. Ordutik, 2.000 ume baino gehiago igaro dira sarea osatzen duten familietatik. Gaur egun, 308 adingabe daude sarean. Familiak lau esparrutan daude banatuta, eskaintzen duten zerbitzuaren arabera: larrialdikoak, aldi baterakoak, iraunkorrak eta espezializatuak.
Larrialdiko harreran, zaurgarrien dauden haurrekin lan egiteaz arduratzen dira. Gehienetan, jaioberriak edo hilabete gutxiko haurrak izaten dira; guraso biologikoek zaindu ezin dituztelako amaitzen dute aldundiaren eskuetan. Halako “egoera latzetan” agertzen dira Pili Urruzuno Eluk (Ondarroa, 1966) eta Carlos Fraile Garciak (Gasteiz, 1963) osatutakoa bezalako familiak. Oro har, haurrok ez dute hilabete batzuk baino gehiago irauten familiekin. Urruzunok eta Frailek argi dute larrialdiko harrera familien helburua beraiekin dauden bitartean “umeak ondo daudela ziurtatzea” dela.
Orain dela sei urte hasi ziren Urruzuno eta Fraile Ondarroako beren etxean harrera sareko haurrei “bizi berri bat” eskaintzen. Lau ume pasatu dira jadanik ordutik. Gutxi falta zaie laugarrenari “agur” esateko; hilabete batzuk barru beste larrialdi eskaera bati erantzuteko prest egongo dira.
Biek diotenez, bikote egin zirenean “nagusiegiak” ziren seme-alabak izateko: “Umeak gustuko ditugu, baina, gure adina kontuan hartuta, uste dugu ez dagoela orekatuta. Haiek 15 urte dituztenean gu oso nagusiak izango gara”. Urruzunok dio, hala ere, “maitatzeko” gogoa eta indarra zutela. Horregatik erabaki zuten harrera sarean sartzea, batzuetan “gogorra” dela onartu duten arren.
Familiekin hobeto
Haurrak oso egoera “eskasetan” heltzen dira larrialdi familietara. Urruzunok azaldu duenez, askotan abstinentzia sindromearekin jaiotzen dira, eta zenbaitek ospitalean igaro behar dituzte aurreneko hilabeteak, morfinarekin. Ondarroako familiak ohartarazi du horrelako egoerak jaio orduko izateak eragin negatibo handia izan dezakeela adingabearengan, eta, hori dela eta, “nahitaezkoa” ikusten dute umeoi “zaintza berezia” ematea. “Beharrizan handiak dituzte, eta zentro batean ezinezkoa da horiei momentu oro erantzutea”.
Urruzunok argi du zentroetan ondo zaintzen dituztela, baina ezberdintasun handiak nabaritzen ditu: “Zentroetan beste bat dira, eskolan bezala. Hamaika daude bertan, eta, zaintzaileek ondo dauzkaten arren, harremana ez da hain pertsonala”. Familia batekin egoteak etorkizunari begira “segurtasun handiagoa” ematen diela uste du. Fraile harago doa, uste baitu, “familia batekin egon ezean, zailagoa” dela “aurrera ateratzea; traba gehiago sortzen dira”. Fraileren ustez, “aukerak” sortzeko baliagarriak dira harrera familiak.
Aukera horiek, Urruzunoren iritziz, “besteekiko konfiantza izatea” ahalbidetzen dute, adibidez: “Txikitatik jendearekin lotura estuak sortzea oso garrantzitsua da; bestela, etorkizunean jenderengan konfiantza izatea zaila da oso”.
Zaurgarritasuna gertu
Halako egoera “latzak” gizartearentzat “ikusezinak” direla azaldu du Urruzunok: “Zaurgarritasuna kanpoan bilatzen dugu, eta, askotan, uste dugun baino gertuago dago”. Ondarroko bizilagunak dioenez, antzina berak ere begiak itxita zeuzkan, baina telebistan jakin zuenean Gipuzkoan harrera familiak behar zirela, Bizkaian egoera nolakoa zen aztertzen hasi zen. Laster konturatu zen bazegoela boluntarioen beharra; “batez ere, larrialdiko harreretarako”.
Itsutasun hori erakundeetaraino heltzen dela adierazi du Frailek. Izan ere, bestelako harrera edo adopzioetan ez bezala, larrialdiko harreran dauden familiek ez dute baimenik jasotzen lanean haurrak zaintzeko: “Adopzio edo harrera iraunkorreko familiek legez bermatuta daukate lan baimena, baina gu alde batera utzi gaituzte”. Frailek azpimarratu du jaioberri batek “24 orduko zaintza” behar duela, eta baimenik gabe “oso zaila” dela hori ziurtatzea.
Esparru batzuk hobetzeko dauden arren, beste hainbat gauzatan “ondo” jokatzen dela diote. Behar izanez gero, umeek eta harrera familiek laguntza psikologikoa izateko aukera dute. Hasierako ikastaro bat egiten dute familiek, eta, ondoren, psikologoek erabakitzen dute sarearen parte izateko gai diren. Urruzunok dio ikastaro horietan inguruko errealitatea erakusten dietela. “Ez genekien benetan harrera sarean sartzea nahi zuten”, gogoratu du. Urtean zehar bestelako ikastaroak egiten dituzte, eta aldundiak diru laguntzak ematen ditu umeen beharrizanak bermatuta daudela ziurtatzeko.
Informazio gehiago nahi izanez gero, jo webgune honetara: Bizkaia.eus/familia-harrera | ||
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223915/kostazainek-42-pertsona-erreskatatu-dituzte-lampedusatik-gertu.htm | Mundua | Kostazainek 42 pertsona erreskatatu dituzte Lampedusatik gertu | Zortzi lagun hilik atera dituzte ontzitik. Erreskatatutako migratzaileen esanetan, hotzez hil ziren. Beste bi desagertutzat jo dituzte. | Kostazainek 42 pertsona erreskatatu dituzte Lampedusatik gertu. Zortzi lagun hilik atera dituzte ontzitik. Erreskatatutako migratzaileen esanetan, hotzez hil ziren. Beste bi desagertutzat jo dituzte. | Italiako kostazainek noraezean topatu dute itsasontzia, Lampedusako kostaldetik gertu. 50 pertsona zihoazen barruan, eta 42 erreskatatu dituzte bizirik; beste zortzi hilik topatu dituzte. Ontzian zihoazenen arabera, hotzez hil dira. Lekukoen esanetan, hildakoetako batek, hilzorian zela, uretara bota zuen lau hilabeteko bere haurra; gizon batek itsasora jauzi egin zuen hura erreskatatzeko asmoz, baina biak ito ziren. Desagertutzat eman dituzte.
Bizirik erreskatatu dituztenak Lampedusara eraman dituzte, Contrada Imbriacolako migratzaileentzako gunera. Han azaldu dute joan den larunbatean irten zirela Tunisiako Sfax portutik. Agrigentoko fiskaltzak ikerketa bat zabaldu du ontzian zihoazenen aurka, «legez kanpoko migrazioagatik» eta heriotzagatik. Datozen orduetan igaroko dira epailearen aurretik.
Tunisiako arrantzontzi batek eman zuen lehen abisua, atzo goizean. Maltako uretan zegoen une hartan migratzaileen ontzia, baina herrialde hark arratsaldean eman egin zuen laguntza eskaria, eta orduan irten ziren Italiako kostazainak erreskate lanetara. Ordu batzuk lehenago, beste bi ontzitan zihoazen 75 pertsona erreskatatu zituzten. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/223916/betidanik-eduki-izan-dut-umorea-presente-zoriontsu-egiten-nau.htm | Kultura | «Betidanik eduki izan dut umorea presente; zoriontsu egiten nau» | Aktore lanetan hasi zen Nerea Garmendia, baina interpretazio munduko beste adar batzuetara egin du jauzi: aurkezle, bakarrizketalari... «Guztietan gozatzen dut». Era batera edo bestera, ikusleen irribarrea du xede. | «Betidanik eduki izan dut umorea presente; zoriontsu egiten nau». Aktore lanetan hasi zen Nerea Garmendia, baina interpretazio munduko beste adar batzuetara egin du jauzi: aurkezle, bakarrizketalari... «Guztietan gozatzen dut». Era batera edo bestera, ikusleen irribarrea du xede. | Nerea Garmendia (Beasain, 1979) Joxe Felipe Auzmendi herrikidearen bitartez hasi zen telebista munduan, 1998an: ETB1eko Easy Peasy programan. Nerabea zen orduan, baina argi zuen interpretazio lanetara bideratu nahi zuela bere ibilbide profesionala. 25 urte eman ditu mundu horretan, bizitza erdia baino gehiago. Ilusiorik ez duela galdu esan du, halere.
25 urte pasatu dira telebistan lanean hasi zinenetik. Azkar pasatu al zaizu denbora?
Oso azkar. Baina atzera begiratzean jabetzen naiz zenbat esperientzia bizi izan ditudan eta zenbat ikasi dudan. Amortizatu dut denbora.
Nolatan hasi zinen aktore lanetan? Eta nola gogoratzen dituzu hasierako urte haiek?
Film edo telesail bat ikustean, zeinek ez du zera pentsatu: “Zenbat gustatuko litzaidakeen pertsonaia hori interpretatzea!”. Pentsatu, denok pentsatu izan dugu, baina serio horretara jartzea beste gauza bat da. Nik argi nuen aktore izan nahi nuela, eta hala esan nien etxean. Amak serio hartu ninduen; aitak, ez. Aitak uste zuen beroaldi bat zela, probatu eta gero kenduko zitzaidala tontakeria hori burutik. Baina asko iraun dit tontakeriak.
Beste planik bazenuen?
Oso objektiboa naiz, errealista. Denbora tarte bat eman nion neure buruari, eta argi nuen epea amaitzean ezer lortzen ez banuen beste zerbait probatuko nuela; administrazio arloa, adibidez. Asko gustatzen zait, eta, gainera, enpresa bat zuten gurasoek. Hori zen nire beste plana: gurasoen enpresari jarraipena ematea.
Telebistaren munduan aritu izan zara nagusiki. Telebistak zer du berezitik?
Aktore lanetan hasi nintzen, baina beste aukera batzuk ere landu izan ditut bidean. Telesail asko daude orain, eta lanerako aukera gehiago dago, baina, hasi nintzenean, ez zegoen hainbeste. Casting batean ez bazintuzten hartzen, hurrengo aukerara arte itxaron behar izaten zen, eta hilabeteak pasatu zitezkeen. Interpretazioaren beste alor batzuk jorratzen hasi nintzen orduan: aurkezle gisa, bakarrizketalari… Guztietan gozatzen dut; hiru adarrek balio izan didate ikasteko.
Orain, zer aholku emango zenioke Nerea hasiberriari?
Ezezko asko jasoko dituela esango nioke, baina beti bezain positibo jarraitzeko; ametsak bete arte borrokan jarraitzeko, baiezkoak ere iristen direlako.
Zineman ere egin izan duzu lanen bat edo beste. Non aritzen zara gusturago?
Musikazale bati rocka, folka edo fandangoa, zer duen gustukoago galdetzearen parekoa da hori. Bere xarma du bakoitzak. Zergatik aukeratu bat, denak eduki baditzaket?
Oso ezberdina da telebistarako edo zinemarako lan egitea?
Telebistaren erritmoa azkarragoa da. Zineman denbora gehiago dago prestatzeko, eta antzerkia egun berean hasi eta bukatzen da. Hazteko balio du denak, eta, azken batean, batuketa horretatik atera da egungo Nerea.
Batean edo bestean, ia beti umoreari lotuta egin izan duzu lan. Lotu egiten du jendeari barre eginarazteak?
Oso polita da jendeari irribarre bat ateratzea. Sare sozialak, adibidez, asko erabiltzen ditut umorea egiteko. Jende askok esaten dit, pandemia garaian bereziki, Instagramera sartzen zela zer jartzen nuen ikusteko. Sare sozialak erabiltzeko arrazoia aldatu dit horrek.
Itxialdian egin zitekeen umorea, hortaz.
Pandemia latza izan zen niretzat, eta umorea izan zen terapiarik onena. Nahiz eta egun txarra eduki, umorezko edukia banatzen saiatzen nintzen, niretzat ona zelako eta jendeari gustatzen zitzaiolako. Ikusi dut jendeari on egiten diola umoreak, eta hori motibazio bat da aurrera egiteko.
Edozein gai da aproposa umorea egiteko?
Ditudan akatsez hitz egiten dut nire bakarrizketetan. Denok dugu zerbait, baina estigma eta lotsa asko daude tartean. Bakarrizketekin lortzen dut horiek guztiak normalizatzea. Pozik egiten ditut.
Bakarrizketekin ere bidea egiten ari zara pixkanaka, ezta?
Izango dira hamar urte ETBrako bakarrizketa bat egin nuela, baina dena idatzita eman zidaten, eta interpretatu bakarrik egin nuen nik. Hori bai, asko gustatu zitzaidan esperientzia. Ordurako, gainera, asko miresten nituen komikoak: zaila da jendeari barre eginaraztea, bakarrik zaudenean eta publikoa zaila denean, bereziki. Probatu egin nahi nuela erabaki nuen, gainditze ariketa gisa. Duela lau edo bost urte hasi nintzen serio bakarrizketekin. Egia esan, sekulako errespetuarekin hasi nintzen, eta ordu mordoa eman nuen. Baina jendearen aurrean jarri nintzenean, jabetu nintzen asko gustatzen zaidala alor hori. Adrenalina kolpe handia da.
Orain zuk idazten dituzu zure bakarrizketak, ezta?
Egunerokoan, bizitzari gehiago begiratzen diot orain, eta horretan oinarritzen naiz bakarrizketak idazteko. Ez dut esan nahi denbora guztian bakarrizketetan pentsatzen ari naizenik, baina begiak irekita edukitzen ditut egunero gertatzen zaidana eta baliagarria izan daitekeena apuntatzeko. Ederra da, bakarrizketak nire proiektuak direlako: nik idazten ditut, nik erabakitzen dut zer esan eta zer ez, noiz esan, non eta noiz lan egin…
Zer da zailagoa: bakarrizketak idaztea ala gidoiak ikastea?
Bere metodoa dauka bakoitzak. Bakarrizketak edo gidoiak ikastean, ez ditut ozen errepikatzen, txoritxo baten moduan. Grabatu egiten ditut, beste teknika batzuk erabiltzen ditut… Oso ondo pasatzen dut aurrena idazten eta gero entseatzen.
Erraz idazten duzu? Etorri handikoa zara?
Betidanik eduki izan dut umorea presente. Neure burua ez dut behartzen, berezkoa dut. Zoriontsu egiten nau umoreak.
Sorkuntzaren munduan, merezi duen aitortza du umoreak?
Badirudi komedia erraza dela egiteko, eta beste genero batzuk baino meritu txikiagoa duela. Susmoa dut meritu handiagoa ematen zaiela telesail dramatiko bat egiteari edo pertsonaia sufritu bat antzezteari, umorea egiteari baino. Baina ez da hala. Bi gauzak egin izan ditut nik, eta niretzat zailagoa da barre eginaraztea, negar eginaraztea baino.
Emakumeentzat are zailagoa da umorea egitea?
Orain arte gizonak izan dira ia komiko guztiak, baina joera aldatzen hasi zen duela hamar edo hamabost bat urte; emakume asko gara orain. Jada ez daukagu aldarrikatu beharrik emakumeak izan arren umoristak garela. Normalizatuago dago dena. Eskerrak aurrerapausoa eman dugun.
Lan egiteko garai onak al dira?
Orain bakarrizketekin nabil buru-belarri, han eta hemen. Aktore lanetan, berriz, El Hogar filma estreinatuko dugu laster. Umorezko lana da hori ere, nola ez! Oso proiektu berezia da: zuri-beltzean, zinema mutua… Erronka handia izan da; bereziki, aktore lana egiteko. Telebistan, berriz, ETB2ko Akelarre saioan hasi naiz kolaboratzaile gisa. Oso gustura nabil, sekulako lantaldea dagoelako. Valeria Ros da aurkezlea, umorea lantzen duen beste emakume bat; eta ETB1erako telesail bat ere bidean dut, Jon Plazaolarekin. Oso gustura nago etxean lan egin ahal izateagatik.
Madrilen bizi zara. Beasainen hutsunea nabaritzen duzu?
Lanagatik bizi naiz Madrilen. Bestela, ahal dudan guztietan itzultzen naiz Beasainera, etxera. Aurreko asteburuan, bakarrizketa saio bat izan nuen Lazkaon, eta Beasainen egin nuen lo, familia eta lagunak bisitatzeko. Beharrezkoa dut.
Beste proiektu bat ere baduzu: Campermendia. Kultura eta karabanarekin egiteko moduko turismoa uztartzen duzu. Nolatan sortu zitzaizun ideia?
Itxialdia amaitu zenean eta kalera irteten hasi ginenean, artean itxita zeuden herrialdeetako mugak. Ezin ginen joan munduko beste muturreraino. Muga horri esker, ordura arte ezagutzen ez nituen leku asko ezagutu nituen. Gipuzkoarra izanik, Bizkaia ia ez nuen ezagutzen. Gaztelugatxera inoiz joan gabea nintzen, pentsa! Gure lurraldea ez nuela ezagutzen jabetu nintzen. Neure buruari galdetu nion hain lurralde polita edukita zergatik joaten garen beti New Yorkera, Parisera edo Tokiora. Sekulako turismo aberatsa dugu hemen alboan, baina ez dugu behar beste ezagutzen. Karabana bat erosi eta etxeko turismoa sustatzen hasi nintzen. Has gaitezen gure planak bertan egiten, urrutira joan gabe.
Errepideak eta bidaiatzeak inspiratzeko balio izaten dizu?
Ez askorik, egia esan. Bidaiatzen dudanean, ez dut asko idazten. Bat-batean etortzen zaizkit ideiak, txisteak… Apuntatu egiten ditut denak, eta mordoxka bat ditudanean, orduan bai, orduan patxadaz idazten dut. Batzuetan, gidatzen edo bidaiatzen ari naizela bururatzen zaizkit ideiak; ez naiz ni joaten ideia horien bila.
Modaren munduan ere egin zenuen sartu-irten bat…
Bizitza nola ikusten nuen adierazi nahi nuen oihalen eta jantzien bidez. Asko erabiltzen nituen motibatzeko esaldiak, umore kutsukoak… nire izaerarekin bat datozenak. Gustatzen zitzaidan, baina utzi egin behar izan nuen. Horrek ere denbora eskatzen du, eta denera ezin nintzen heldu. |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/223917/lehenago-detektatzea-helburu.htm | Gizartea | Lehenago detektatzea helburu | Datozen hilabeteotan aurkeztuko ditu Eusko Jaurlaritzak gaitasun handiko ikasleak detektatzeko hartuko dituen neurriak. Aupatuz elkarteak uste du «aurrerapauso bat» ekar dezakeela, baldin eta lan hori egin behar dutenek beharrezko prestakuntza» badute. | Lehenago detektatzea helburu. Datozen hilabeteotan aurkeztuko ditu Eusko Jaurlaritzak gaitasun handiko ikasleak detektatzeko hartuko dituen neurriak. Aupatuz elkarteak uste du «aurrerapauso bat» ekar dezakeela, baldin eta lan hori egin behar dutenek beharrezko prestakuntza» badute. | Adimen handiko ikasleei hezkuntza arreta emateko Eusko Jaurlaritzaren 2019-2022ko planak badu berrikuntza nagusi bat: ikastetxe guztiek baheketa bat egiteko obligazioa izango dutela, gaitasun handiak hautemateko. Pandemiak atzeratu egin du kontua, baina egitasmo horren nondik norakoak datozen hilabeteotan aurkeztekoa da Eusko Jaurlaritza. Aupatuz Adimen Gaitasun Handiko Haurren Euskal Elkartearen iritziz, neurriak “aurrerapauso handia” ekar dezake detekzioan eta haur horiei ematen zaien arretan, “betiere bermatzen bada proba horiek egingo dituzten irakasleek eta Berritzeguneko aholkulariek prestakuntza zorrotza, kalitatezkoa eta behar adinakoa jaso dutela”.
Gaur egun, ikasleen %0,25i detektatzen dizkiete gaitasun handiak, baina, Aupatuz-eko kideen esanetan, jakinekoa da eragina %3 eta %5 artekoa dela. Arriskua dago ikasle horien ehuneko handi batek eskolako etapa era negatiboan bizitzeko eta sisteman porrot egiteko. Aupatuz-eko kideek kontatu dute ikasle haietako asko ez direla ulertuak sentitzen eskolan, eta guztiz desmotibatuta amaitzen dutela. Beste batzuek ez dituzte garatzen ikasketa ohiturak, eta beren gaitasunen oso azpitik dagoen errendimendu batekin iristen dira goiko ikasturteetara.
Askotariko ezaugarriak dituzte gaitasun handiko ikasleek, eta gaitasunak berak ere askotarikoak dira. Jaurlaritzaren planean ageri diren datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %4,8 goiz helduriko ikasleak dira, %37,3k talentu motaren bat dute, eta erdiek baino gehiagok (ia %58k), supergaitasunak. “Desberdintasun horiek garrantzitsuak dira hezkuntza neurriak hartzerakoan, haurraren interesak kontuan hartu behar baitira”. Adibidez, Aupatuz-ekoek esan dute posible dela literatura talentua duen ikasle batek erritmo normala izatea matematikan eta egokitzapena behar izatea euskaran. Supergaitasunak dituen ikasle batek, berriz, ikastaro bat aurrerago joateko beharra izan dezake.
Malgutasun eske
Oro har, gaitasun handiko ikasleek curriculumean malgutasun handiagoa behar dutela diote Aupatuz-eko kideek. “Ikasteko eta arrazoitzeko duten modua ez dator bat ikaskuntza mekanikoarekin, ezta gehiegizko errepikapenekin ere. Horrek deskonexiora eramaten ditu, beren munduan egotera, nahiz eta gero errendimendua ona izan”.
Lehen Hezkuntzan emaitza onak izan ohi dituzte, baina, askotan, egoera aldatu egiten da DBHn eta Batxilergoan hasten direnean. “Autoikaskuntza, sormena, pentsamendu kritikoa, ikerketa eta esplorazioa sustatu behar dira; hau da, haien jakin-min intelektuala suspertu, ahalmenaren garapena ahalik eta gehien bultzatzeko”.
Jaurlaritzaren planak jasotzen duenez, irakasleen hasierako prestakuntzaren eta etengabeko prestakuntzaren premia dago. Irudipen hori bera du Aupatuz-ek ere. “2019ra arte ez da inolako protokolorik egon. Horrek egundoko aldeak eragin ditu ikastetxe batzuen eta besteen artean. Oraindik ere irakasle askok ez dakite gaitasun handiko ikasleentzako plan bat eta protokolo bat daudela ere”. Detekzio gutxiago izan ohi dira sare publikoko ikastetxeetan gainerakoetan baino. “Detekzio sistematikoarekin alde horiek desagertzea espero dugu”.
Elkarteak onartu du gaitasun handiko ikasleen aniztasunaren eraginez zaildu egiten dela arreta egokia ematea. “Esku hartzeak, ikasle bakoitzaren ezaugarri kognitiboetara ez ezik, ezaugarri sozial eta emozionaletara ere egokitu behar du”. Eta gogoratu du administrazio publikoen ardura dela ikastetxeei baliabideak ematea ikasle horiei erantzun egokia emateko.
Datorren ikasturtetik aurrera, beste aldaketa bat ere izango da: ikasle zaurgarrientzako gordetako plazak beteko dituzte gaitasun handiak dituzten ikasleek. “A priori” neurri hori ere begi onez ikusi arren, zaurgarria kontzeptua ez zaio oso egokia iruditzen Aupatuz-i. “Ikasleen ehuneko handi bat guztiz integratuta dago, eta zaurgarritzat hartzeak mitoak suspertzea eragin dezake”. Horrez gain, ohartarazi du familien artean ere detekzioa “arbuiatzeko” joera sor daitekeela.
Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzaren planean ageri denez, gaitasun handiak izateko susmoa egon arren, familia batzuek ez dute inolako jarduketarik egin nahi izaten beren seme-alabekin. Aupatuz elkarteari ez zaio egokia iruditzen erabaki hori. “Barre egingo dioten beldur betaurrekoak behar dituen ume bati betaurrekoak ukatzea bezala da hori”. Nabarmendu du garrantzitsuena izaten dela haurrak berak jakitea beste era batera ikasten duela, “bere indargune eta ahuleziekin”, eta batzuetan sentituko duela ez dutela ulertzen. “Sentipen hori ezinbestean izango du; beraz, hobe du horren berri izatea, eta ez bere burua zigortzen aritzea besteak bezalakoa ez izateagatik”.
Nesken egoera, zailagoa
Jaurlaritzaren txostenean ageri denez, “oso kontuan hartzekoa” da kultura estereotipoek, genero rolek eta beste aldagai jakin batzuek zaildu egiten dutela gaitasun handiko neskak detektatzea, beren ahalmenak ezkutatzeko joera izaten baitute. Gaitasun handiak hautematen zaizkien hamarretik zazpi mutilak izan ohi dira. “Neskek ingurunearekin mimetizatzeko joera handiagoa dute. Batzuek bizitza bikoitza daramate: modu batekoak dira ikasgelan, eta beste modu batekoak handik kanpo”. Egoera horrek somatizazioak ere ekartzen ditu, eta ikasle horien artean ohikoak dira tripako mina, buruko mina…
Elkarteko kideen arabera, jende batek pentsatu ohi du eskoletan errendimendu hobea izaten dutela neskek, baina zehaztu dute gaitasun handiak ez direla horrekin nahastu behar. “Aparteko arrazoiketez, sormen handiko ideiez, ohikoak ez diren gustuez eta abar ari gara. Hori guztia asko zigortzen zaie neskei”. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223918/ana-lodeiro-ahaldundu-egin-behar-dira-umeak.htm | Ana Lodeiro: «Ahaldundu egin behar dira umeak» | Ana Lodeiro: «Ahaldundu egin behar dira umeak». | Bi seme ditu Ana Lodeirok, 16 urtekoa bata eta 8 urtekoa bestea, gaitasun handikoak biak. Gaiaz ezer ez zekiela harrapatu zuen zaharrenaren diagnosiak. Harekin egindako bideari esker, bigarrenarekin egoera nola “gidatu” badakiela dio. Argi du: batetik, umeei “tresnak” eman behar zaizkie ulertzeko zergatik funtzionatzen duten funtzionatzen duten bezala, eta, bestetik, esplikatu behar zaie nola bizi gaitasun handiak “baliotzat” edukiz. “Ahaldundu egin behar dira, eta autoestimu handia eman”.
Lodeirok esan du sentsibilitate handiko haurrak izan ohi direla gaitasun handiak dituztenak. “Nolabait esateko, benetan duten baino adin handiagoa dute mentalki, baina sentimentalki gehiago kostatzen zaie sentsazioen olatu handi hori kudeatzea”. Ohikoa da, adibide baterako, haur horiek beldurra izatea iluntasunari edo jasangaitzak egitea soinuak; edo kotoizko arropak jantzi nahi ez izatea, duten sentsibilitateagatik azkura egiten dielako; edo janariaren testura batzuk gustuko ez izatea. “Ulertu behar izan dugu umeak ez zuela hori egiten gu izorratzeagatik, arrazoi zientifikoak daudela horren atzean”.
Oso txikitatik hasi zitzaien semea harridura eragiten zieten galderak egiten. Oso hiztuna eta jakin-min handikoa zen. Heriotzari lotutako gauzek, berriz, kezka izugarria eragiten zioten. “Baina guk orduan ez genuen umerik inguru hurbilean”. Elgoibarren bizi dira, eta, eskolan, lagun talde txiki batekin ibili ohi zen. “Bospasei ziren futbolzaleak ez zirenak, eta horiek elkarrekin gehiago ibiltzen ziren. Une batean, ordea, txantxekin-eta hasi ziren, eta min egiten zion horrek semeari”.
Lodeirok kontatu duenez, jazartzen hasi zitzaizkion orduan. Alabaina, irakasleak amari esan zion ikaskideek ez zutela gaizki tratatzen. Anaia ere jaio berria zen. Panorama horretan, sufritzen ikusten zuten, baina noraezean sentitzen zirela esan du Lodeirok. “Nik lan egiten dudan enpresako prebentzio arduradunak aipatu zidan gaitasun handiak izateko aukera. Nire erantzuna izan zen: ‘Zer?'”.
Eibarko psikologo bat gomendatu zion hark. Proba batzuk egin zizkion psikologoak umeari, eta orduan jakin zuten gaitasun handiak zituela. “Eta ulertzen hasi ginen haurrarekin bizitako gauza asko”. Aupatuz elkartearen berri ere eman zien psikologoak. “Niretzat sekulako laguntza izan da elkartea”.
Pedagogoarekin hizketan
Behin semeak gaitasun handiak zituela jakinda, ikastetxeko pedagogoarengana jo zuten. Jazartzen zitzaizkion ikasleen gurasoekin ere hitz egin zuen eskolak, eta haurrak ere konturatu ziren min egiten ziotela, eta baretu zen egoera. “Bera ere ahaldunduz joan da. Badaki sentsibilitate handiagoa duela, eta tresna gehiago ditu egoerei aurre egiteko”.
Eskolan ez du maila aurreratzerik nahi izan. Gaitasun handiak dituzten ikasleekin, batik bat sozializazioaren gaia landu behar dela uste du. “Lan gehiago ematea ez da kontua; jar ditzatela zailtasun handiagoa dituztenekin, lagundu ahal izateko, eta ahalduntzeko”. Halere, beharrezkotzat jo du ikasteko ohiturak barneratzea. “Dena oso erraza denez haientzat, ez bazara txikitatik hasten lantzen, benetan ikastea tokatzen zaienean deskonektatu egiten dira, eta porrot egitea ohikoa da”.
Gaur egun, dioenez, semearen eta 16 urteko beste gazte baten bizimodua ez dira guztiz ezberdinak. “Hori bai, intentsitate handiko umeak dira. Beren ideiekin ere oso zorrotzak dira. Gure semeari musika klasikoa, planetak eta halakoak gustatzen zaizkio; agian, ez da ondo egokitzen toki guztietara, baina ikasi du non nahi duen hegan egin eta non ez”.
Seme txikiak ere “portaera oso antzekoak” dituela azaldu du, nahiz eta jakin-mina ez doan bide beretik. Bestelako ezberdintasun batzuk ere igarri ditu. “Minaren aldetik, gogorragoa da txikia, errazago jasaten du; aldiz, pixka bat ozenago hitz egiten badiozu, bere onetik ateratzen da”. Urteotan gaitasun handiei buruz asko ikasi duela dio Lodeirok, eta beste patxada batekin ari da bizitzen bere umeen egoera. “Bidea aurkituz joatea da kontua”. | ||
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/223919/hilobi-batean-lo-egin-beharra.htm | Gizartea | «Hilobi» batean lo egin beharra | Barakaldoko gazte migratzaile etxegabe batzuek euren egoera islatu dute argazki erakusketa batean: ‘Ikusezina argiztatu’. Bizitza «oso gogorra» dute: zubien azpian egin behar dute lo, 40 zentimetro garai diren lekuetan, arratoiekin batera; eta trabak dituzte garbitzeko eta jateko. | «Hilobi» batean lo egin beharra. Barakaldoko gazte migratzaile etxegabe batzuek euren egoera islatu dute argazki erakusketa batean: ‘Ikusezina argiztatu’. Bizitza «oso gogorra» dute: zubien azpian egin behar dute lo, 40 zentimetro garai diren lekuetan, arratoiekin batera; eta trabak dituzte garbitzeko eta jateko. | Enkoadraketa nahiko itxia eta argi gutxi duen argazki bat da, baina, hala ere, aise uzten du agerian erakutsi nahi duena. Lau hanka pare ikusten dira, eta gorputz estali bat irudiaren ertz batean, denak elkarrengandik oso gertu. Etzanda daude hiru lagunak, eta haietako bat da argazkilaria; etzanda daude, hain justu, ezin direlako beste moduren batean egon, sabaia baitago haiengandik oso-oso gertu. Ikusezina argiztatu erakusketan bildutako argazkietako bat da: Barakaldoko gazte migratzaile etxegabe batzuek ondu dute bilduma, egunerokoan ateratako dozena bat irudirekin, nola bizi diren erakusteko asmoz. Agharas Bizkaiko amazigen elkartearen Barakaldoko egoitzan egongo da ikusgai gaur —19:00etatik 20:00etara—, eta aurrerantzean herriko beste toki batzuetara lekualdatuko dute.
Joan den ostiralean aurkeztu zuten: etxegabeetako batzuk ekitaldian egon ziren, euren egoeraren inguruko galderak eta kezkak erantzuteko prest, eta dozenaka lagun bildu ziren elkartearen egoitzan, haien berbei adi. Aiman marokoar gazteak espazio txiki haren xehetasunak eman zituen, esaterako: lekuak 40 zentimetroko garaiera du, zehazki, eta, berez, udalerriko Mercadona saltokitik gertu dauden zubietako baten beheko aldea da; baina bada “etxea”, era berean, han bizi baitira Aiman bera eta beste bi gazte migratzaile.
Irudiez eta aurrez aurreko azalpenez gain, gazte etxegabeek euren lekukotzak bildu eta argazkien azpian erantsi dituzte, testu laburretan. Eta, ezinbestean, bizipenetako batzuk bizilekuari lotuta daude. Hala, zubi azpia “hilobi bat” dela adierazi dute testuetako batean, eta xeheagoa da beste bat. “Zubian sartzeko eta irteteko zailtasunak ditut, leku oso altua delako; gainera, ibaitik hain gertu dagoenez, erraza da estropezu egitea eta uretara erortzea”.
Aimanek lo egiten du han gau gehienetan, eta ikasi ere bai hainbatetan, nahiz eta leku iluna den, eta linterna bakarra baino ez duten argiztatzeko. “Gure bizitza oso gogorra da”, nabarmendu du. 25 urte ditu, eta Barakaldora heldu zenetik ari da kalean lo egiten: lau hilabete inguru, guztira. Poloniara joan zen bisa batekin, ikasteko; hilabete bat egin zuen han, eta Marokora itzuli zen, baina alde egin zuen ostera ere: “Marokon ama daukat bizitzen, bakarrik; hango egoera hobetu nahi nuen”.
Zubipea, nahitaez
Era berean, bizitza hobe baten bila egin zuen alde Yusefek: Marokotik Turkiara joan zen aurrena, hegazkinez; baina Turkiatik Barakaldorako bidaia, berriz, oinez egin zuen nagusiki, eta tarteka kamioien azpialdean, besteak beste. “Ez genuen dirurik”. Sei hilabete behar izan zituen Barakaldora iristeko, eta bost herrialde zeharkatu zituen, guztira; 22 urte ditu, eta hark ere lau hilabete daramatza udalerrian. “Gazte asko gaude kalean bizitzen Barakaldon. Arazo asko ditugu dutxatzeko eta arropa garbitzeko, eta lo egiteko”. Zubi azpian egiten du lo, eta esan du arratoi mordo bat egoten dela. Horiek horrela, gazteek euren objektuak eta janari urria plastikozko poltsetan sartu eta eskegi egiten dituzte, erakusketako irudietako batean jaso dutenez, arratoietatik aparte gera daitezen.
Nolanahi ere, aterpeetara jotzea ez da konponbidea, Munirren berbei erreparatuta —30 urte ditu, eta lau hilabete daramatza herrian—: zazpi egunez soilik gera daitezke lotan haietan, baina gero beste hiru hilabetez egon behar dute zain, eta beste zazpi egunez egokitzen zaie ohea; urtarrilean eta otsailean, hilabetekoa da itxaroteko denbora, Yusefen arabera. “Baina orain kalean hotz handia egiten du”. Azken aste hotz hauetan ere zubi azpian egin du lo, kale gorrian; zubipeak ez du atertzen ez hotzetik, ezta prezipitazioetatik ere, eta ugariak izan dira azken egunetan. “Ur asko sartzen da, eta gauzak blaitzen zaizkigu”.
Higienerako, halaber, luzea da itxaronaldia. “Aterpean, hogei egun egon behar duzu zain dutxatzeko eta arropa garbitzeko. Bi mutil dutxatzen dira egunean. Batzuetan, meskitan dutxatzen gara”, Yusefen esanetan. Eta, beste askotan, kaleko iturri publikoez baliatzen dira garbitzeko; alegia, ur hotza besterik ez dute eskura. Jatea ere buruhaustea da gazte horientzat. Egunero bazkaltzen dute, jantoki batean; astean hirutan —astelehenetan, asteazkenetan eta ostiraletan—, Agharas elkarteak afaria ematen die, eta gainerako gauetan, Aimanek tea hartzen du zubi azpian, bertakoekin batera.
Eta, hala ere, aukera gutxi dituzte handik mugitzeko. Orduko zubitik hainbat aldiz ospa egin izan du Aimanek, etxegabe gehiago etorri eta jende gehiegi pilatu delako leku ñimiño horietan, baina alternatiba beste zubi bat da beti; agian, aurrekoa baino are txikiagoa eta deserosoagoa. Beste argazki batean, zubipeak zabalagoa dirudi, kanpadenda bat erraz sartzen da, baina, edonola ere, belar lehor eta erdi ustelez eta hondakinez inguratuta dago zorroa. Alabaina, zubipeetan ez diete jazartzen, normalean; hirigunean, ordea, bestelakoa da harrera, nabarmendu duenez. “Zubietan inoiz ez dut arazorik izan Poliziarekin; inork ez gaitu molestatzen. Ahalegindu naizenean etxeen aurrean lo egiten, aldiz, arazoak izan ditut, bai Poliziarekin, baita bizilagunekin ere”.
Asmoak eta aukerak
Baliabide mugatuak dituzte beren egoera aldatzeko. Munirrek azaldu duenez, “Agharas elkarteak kudeatu egiten du, baina ez dago ezer”. Bitartean, lana bilatzen ari da. Jomuga bera du Aimanek, eta laster ikasketak hastea du burutan: Batxilergoa dauka, baita lizentziatura bat ere aleman hizkuntzan, polonieraz badaki, eta goi gradu bat egiteko asmoa du ezagutzok aprobetxatuta, lan merkatura sartzeko. Barakaldoko aurkezpenean egon ziren beste etxegabeetako batzuek ere curriculum mardula dute: batek, esaterako, master bat Zientzia Politikoetan.
Orain, ordea, gaztelania ikasten ari dira denak. Egunean hiru hitz bereganatzen dituela esan du Yusefek, lotsati, baina harridura keinua egin dio beste gazte etxegabe batek, hura ere Yusef izenekoa, ez baitzaio marka makala iruditzen; 21 urte ditu, eta sei aste inguru baino ez daramatza Barakaldon. Harekin batera dago beste heldu berri bat: Amar, 22 urtekoa —orain dela lau aste iritsi zen udalerrira—. Aimanek ere gaztelania ikastea du aurreneko jomuga: “Kurtso batean ari naiz, eta liburuak liburutegitik hartzen ditut. Behin, arratoi batek liburuetako bat jan zuen, eta gero arazoak izan nituen itzultzera joan nintzenean”.
Liburutegietara jotzen dute, era berean, edo Agharas elkarteko egoitzara, sakelakoa kargatzeko, eta wifira konektatzeko. Aiman: “Bateria arazo handia izaten da. Eta telefonoa garrantzitsua da gure senideekin hitz egin ahal izateko”. Bitartean, errutinaz bete du bizitza. “Agharasekoekin ekintzak egiten ditugu, batzuetan mendi buelta egiten dugu, edo ortuan lagundu; eta antzerkia egiten dut egoitzan. Laster antzezlan bat aurkeztuko dugu”. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223920/urkulluk-uste-du-euskararen-aurkako-epaiek-ez-dutela-zalantzan-jartzen-hizkuntz-politika.htm | Gizartea | Urkulluk uste du euskararen aurkako epaiek ez dutela zalantzan jartzen hizkuntz politika | Urteko lehen kontrol saioa egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean. Osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana babestu du lehendakariak. | Urkulluk uste du euskararen aurkako epaiek ez dutela zalantzan jartzen hizkuntz politika. Urteko lehen kontrol saioa egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean. Osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana babestu du lehendakariak. | Eusko Legebiltzarrak urteko lehen kontrol saioa egin du gaur. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk zenbait gairen inguruko erantzunak eman behar izan ditu; besteak beste, euskararen erabileraren aurkako azken epaien, Osakidetzako langileen esklusibotasunaren eta De Miguel auziaren inguruan mintzatu da.
EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek adierazi du auzitegiek azken asteetan eman dituzten ebazpenak «oztopo» eta «eraso» direla euskararen erabilera normalizatzeko bidean: «Errealitate bat da atzerapausoek eta euskararen aurkako erasoek ez dutela etenik». Hala, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio euskara gai zentral gisa tratatzeko, eta jarrera proaktiboa eskatu dio gai horretan. Eskatu dio euskalgintzarekin dituen harremanak indartzeko horretarako, eta euskara erdigunean jarriko duen herri akordio bat proposatu dio lehendakariari. Izan ere, Iriarteren esanetan, «erronka handiak» ditu euskarak, eta horiek aukera moduan jorratu behar dira, zenbait eragilek eta auzitegik jar ditzaketen «galgen» aurrean.
Urkulluren esanetan, Irunen (Gipuzkoa), Laudion (Araba), Barakaldon (Bizkaia) eta Gasteizen judizializatu diren auziak tokiko erakundeen esparrura mugatzen dira, eta lanpostu publiko jakin batzuk ondo zehaztu diren ebaztera mugatzen dira: «Horietako bakar batek ere ez du zalantzan jarri hizkuntza normalizazioaren prozesua». Halere, azaldu du euskararekin zerikusia duen gai orok «kezkatzen» duela Jaurlaritza, eta lan egiten ari dela euskara biziberritzeko prozesuaren aldeko «hizkuntza politiko progresiboa eta tokian tokiko ezaugarrietara egokitua» aplikatzeko. Hala, azaldu du berme juridikoak areagotuko dituztela, eta gaiari arreta berezia jarri diotela tramitazio bidean den dekretu berri batean, zeinak herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautuko duen.
Esklusibotasuna
Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaile Miren Gorrotxategiren esanetan, «bizirik» dago osasun publikoko medikuen esklusibotasunaren inguruko eztabaida, eta horren adibide da Nafarroako kasua. EP-IUk urtarrilean aurkeztu zuen esklusibotasuna bermatzeko proposamena. Hartan, proposatu zuen beste modu batera arautzea Osakidetzako zerbitzuburuen bateraezintasuna, zerbitzu publikoen eta pribatuen arteko «interes gatazkak» sortu daitezkeelakoan. Hala, eledunak Urkulluri eskatu dio Jaurlaritzaren jarrera argitu dezala, EAJko eta gobernuko zenbait kidek erantzun kontrajarriak eman dituztelakoan.
Lehendakariaren ustez, ordea, eztabaida ez dago mahai gainean. Haren ustez, esklusibotasuna ezartzeak «lehia gogor bat» eta «kostu handiago bat» eragingo lituzke, langileak falta direlako. Hala, osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana defendatu du, esanez «normalizatuta» eta araututa dagoela bien bizikidetza: «Biak aurrez aurre jartzeak ez dio inori mesede egingo». Urkulluren hitzetan, Osasun Sailaren aurrekontuaren %5 bideratzen da sistema pribatuak ematen dituen zerbitzu horietara: «Gure eredua nagusiki publikoa da».
'De Miguel auzia'
De Miguel auziaren ingurukoak ere erantzun behar izan ditu Urkulluk. Lehendakariak azaldu du bera izan zela Alfredo de Miguelen aurkako neurriak hartzen lehena, EAJren Buru Batzarreko presidente zela, eta EAJk ez duela zerikusirik auziarekin: «Hamahiru urteko ikerketaren ostean, ez dago EAJren kontrako ezer». Era berean, azaldu du alderdi edo gobernu batek ezin duela bermatu «legezkotasunaren aurkako jarduerarik» ez gertatzea, baina gehitu du Jaurlaritzak prebentzio neurriak hartu dituela.
PP-Ciudadanoseko eledun Carlos Iturgaizek galdetu dio gaiaz, eta De Miguel babestu izana leporatu dio Urkulluri: «Zure alderdiak beso zabalik hartu zuen». Hazi fundazioan izandako ardurak ere kritikatu ditu, eta EAJri leporatu dio ustelkeria «saritzea». Epsilon, Alonsotegi, Osakidetzako LEPak eta abar aipatu ditu. PPren ustelkeria kasuei erreferentzia eginda, Urkulluk alderaketak egitea «saihestu» du, Iturgaiz «ataka batean» ez jartzeagatik.p> |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223921/aebek-txinako-ustezko-globo-espioi-bat-atzeman-dute-beren-aire-eremuan.htm | Mundua | AEBek Txinako ustezko globo espioi bat atzeman dute beren aire eremuan | Txinak «ez espekulatzeko» eskatu du, baina gertakariak korapilatu egin dezake igandetik aurrera Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Txinara egitekoa den bi eguneko bisita. | AEBek Txinako ustezko globo espioi bat atzeman dute beren aire eremuan. Txinak «ez espekulatzeko» eskatu du, baina gertakariak korapilatu egin dezake igandetik aurrera Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Txinara egitekoa den bi eguneko bisita. | Pentagonoak iragarri du Txinako ustezko globo aerostatiko bat atzeman dutela Montana gainean hegan, baina ez duela «arrisku militar edo fisikorik» hango biztanleentzat. Pat Ryder Pentagonoko bozeramaileak zehaztu du uneotan AEBak globoaren mugimenduak «aztertzen» ari direla, eta berehalako neurriak hartu dituztela Txinak ez dezan «informazio delikaturik bildu». Ryderrek berak adierazi du aurreko urteetan ere detektatu izan dituztela horrelako gailuak.
Hasieran, globoa lurrera botatzea aztertu zuten AEBek, baina baztertu egin zuten azkenean, puskak erortzea arriskutsua izan zitekeelako han bizi direnentzat, Mark Milley Estatu Nagusi Bateratuko buruaren arabera.
Globoa, itxuraz, Alaskatik sartu zen AEBetan, eta hainbat «leku sentikorren» gainetik igaro zen. Izan ere, Montanan, biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako batean, armamentu nuklearreko hainbat gune daude. Nolanahi ere, Pentagonoko buruzagi militarren arabera, «ez dirudi globoak teknologia bereziki aurreratua duenik, ezta Pekinek beste bide batzuetatik —sateliteen bidez, esaterako— lortu ezin duen informazioa lortzeko gaitasunik duenik ere».
Akusazio horiek entzunda, «espekulaziorik ez egiteko» eskatu du Txinak: «Gertakariak argitzen diren arte, zalapartak ez du lagunduko gai hau modu egokian konpontzen», adierazi du Mao Ning Atzerri gaietako ministroak. Maok jakinarazi duenez, ustezko globo espioiari buruzko informazioa egiaztatzen ari da Pekin, baina ohartarazi du Txinak ez duela «inolako asmorik inongo estatu burujaberen lurraldea edo aireko eremua urratzeko».
Gertakariak, ordea, nahastu egin du bi herrialdeen arteko giroa, noiz eta Antony Blinken AEBetako Estatu idazkaria Txinara egitekoa den bi eguneko bisitaren atarian. 2018. urteaz geroztik, AEBetako Atzerri gaietako buruzagi batek herrialde hartara egiten duen lehen bisita da Blinkenena. Donald Trumpen garaian, Txinaren produktuei ezarritako muga zergen ondorioz, bi herrialdeen arteko tirabirak areagotu egin ziren, eta harremanak onbideratzeko ahalegintzat hartu da Blinken bisita. Ikusteko dago globo espioiaren gertakariak zenbateraino eragiten duen hartu-eman diplomatiko horretan. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223922/gipuzkoako-foru-aldundiak-dio-ahtak-ez-duela-inolako-kalterik-eragin-lezetxikin.htm | Gizartea | Gipuzkoako Foru Aldundiak dio AHTak ez duela «inolako kalterik eragin» Lezetxikin | Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela. | Gipuzkoako Foru Aldundiak dio AHTak ez duela «inolako kalterik eragin» Lezetxikin. Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela. | «AHTren lanek ez dute inolako kalterik eragin aztarnategi arkeologikoan. Erabat eta garaiz berrikusi genuen; indusketak utzi ziren bezala dago dena», erran du Mertxe Urteaga arkeologoak Lezetxikiko gaiari buruz. Gipuzkoako Foru Aldundiko ondare zerbitzuetan egiten du lan Urteagak, eta atzo Lezetxikira (Arrasate,Gipuzkoa) egin zuen bisita. Azaldu du kaltetua izan den galeria «urrun» dagoela aztarnategitik; ez daki zer distantziatara dagoen zehazki, baina, Eusko Jaurlaritzaren arabera, 140 metro ingurura daude kaltetutako galeria eta aztarnategia.
Lezetxikiren Lagunak Arrasate eta inguruetako espeleologiazaleen taldeko zenbait kidek joan den asteazkenean salatu zuten gertatutakoa. Han egondako espeleologo batek BERRIAri adierazi zionez, «ikusitakoa baino kalte handiagoa» egonen da.
Ikusi gehiago: Lezetxikiko hagin bati esker, baieztatu dute neandertalak oso berandu arte bizi izan zirela inguruan
Gertatutakoaren ondorioz, zenbait eragile sozialek salaketak egin dituzte. Gaur, adibidez, Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela. «Lezetxiki Babes Bereziko Kultur Ondasun izendatu zuen Eusko Jaurlaritzak, bertako galeria batzuetan aztarnategi arkeologiko eta paleontologikoak zeudelako, eta, beraz, AHTren lanek ez zuketen inoiz kaltetu behar izan». Gehitu dute «oraindik inbertsio handiak behar dituen obra erraldoia gelditzeko garaia» dela, «ingurumenak, biodibertsitateak, lurraldeak eta ekonomiak eskertuko» dutelako.
EH Bilduk, berriz, aldundiari galdegin dio zer azterketa egin dituzten baieztatzeko AHTa egiteko lanek koban kalterik egin ez dutela. Izan ere, gertatutakoa zabaldu bezain laster, Gipuzkoako Foru Aldundiak ohar bat kaleratu zuen. EH Bilduren aburuz, baina, hori ez da nahikoa, eta Mari Jose Telleria Kultura diputatuak «azalpen zehatzak» eman behar ditu, koban kalteak egon diren ala ez ziurtatzen duten ikerketen «emaitzen zehaztasunak eman ditzan». |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223923/betetzeko-dago-oraindik-ere-espainiako-ikus-entzunezkoen-legea.htm | Gizartea | Betetzeko dago oraindik ere Espainiako Ikus-entzunezkoen Legea | Onartu zenetik aldaketak izan dira katalogoetan eta programazioetan, baina, Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, oztopoak daude hizkuntza gutxituen presentzia biderkatzeko bidean. Plataformek «urratsak» egitea galdegin du. | Betetzeko dago oraindik ere Espainiako Ikus-entzunezkoen Legea. Onartu zenetik aldaketak izan dira katalogoetan eta programazioetan, baina, Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, oztopoak daude hizkuntza gutxituen presentzia biderkatzeko bidean. Plataformek «urratsak» egitea galdegin du. | Sei hilabete igaro dira uztailean Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege Orokorra indarrean sartu zenetik. Maiatzean onartu zuten. Legeak honako hauek betetetzera behartzen ditu telebistak eta plataformak, besteak beste: hizkuntza koofizialetan kuotak ezartzea, eta diru sarreren ehuneko bat hizkuntza horietan egindako lanetarako erabiltzea. Dena dela, bai legea onartu aurretik, bai onartu ostean eragileek haren gabeziak ekarri zituzten hizpidera: kuota «testimonialak», «nahiko anekdotikoak» zirela; legearen helburuak benetan lortzeko «galduriko aukera» zela... Funtsean, hizkuntza gutxituak «ikusezin» bihurtzen zituela Ikus-entzunezkoen Legeak.
Berez, legeak eragiten dien plataformek-eta urte hau dute aldaketa horiek guztiak egiteko; 11 hilabete, hizkuntzen arteko berdintasuna lortzeko. Aurrera begira baino, atzerabegirakoa egin du Euskalgintzaren Kontseiluak, beste hainbat eragilerekin batera —Pantailak Euskaraz eta Hekimen elkartea—.
Plataforma batzuk hasi dira euskarara bikoiztutako eta azpidatziriko eduki gero eta gehiago gehitzen, baina ohartarazi du atal batzuk ez direla betetzen ari, legea lege izan arren. Hura onartu aurreko fase guztietan egin zituzten proposamenak hizkuntza gutxituen aldeko eragileek, nahiz eta azkenean «betebehar txiki batzuk» ezarri zizkien erakundeei eta plataformei. Hori bermatzeko gai ere ez da legea, «ezarritakoak ez betetzeko zirrikitu ugari zabalik» utzi baitzituzten testua osatzean.
Horiek horrela, Kontseiluak eta beste eragileek eskatu dute «legea betetzeko urratsak egin ditzatela, euskarak duen presentzia biderkatzeko». Zehazki, Espainiako Gobernuari, RTVEri, Eusko Jaurlaritzari eta EITBri —baita streaming plataformei ere—.
Oraindik ere bete gabe dauden atal horiek zerrendatu ditu Kontseiluak. Lehena: «RTVEk haurrei zuzenduriko kateetan eta hauen katalogoetan edukiak [...] autonomia erkidegoetako hizkuntza ofizialetara [...] bikoiztuta eskainiko dituela bermatuko du»; baita publiko orokorrari zuzendurikoak ere. Bigarrena: baldintza batzuen pean, streaming plataformek «hizkuntza ofizialetara jadanik bikoiztuta edo azpidatzita dauden hizkuntza bertsioak txertatu beharko dituzte». Hirugarrena: plataforma horiek «hizkuntza ofizialetan ekoiztutako, bikoiztutako edo azpititulatutako ikus-entzunezko edukiak nabarmendu beharko dituzte». Atal horiez gain, desgaitasunak dituztenen irisgarritasuna bermatzeko artikuluak, edukiak euren hizkuntza ofizialean bermatzeko, ez dira betetzen ari, Kontseiluaren arabera.
«Eskubideen urraketa betikotu»
Ez da ezer berririk urte erdiko hausnarketan: legea onartu zutenean ere, hizkuntza gutxituen aldeko hainbat talde Espainiako Diputatuen Kongresu parean bildu ziren. Aurretik, testua osatu bitartean egin zuten presio lana «erabakigarritzat» jo zuten. Emaitza, ordea, «oso eskasa»; legeak «eskubideen urraketa betikotu» zuela salatu zuten maiatzean Euskalgintzaren Kontseiluak, A Mesak, Plataforma per la Llenguak eta Iniciativa pol Astunianuk.
2022 amaiera aldera ere, Euskaraldiaren harira, Pantailak Euskaraz taldeak agerian utzi zuen streaming plataformetan euskarak zuen gabezia: haren arabera, streaming plataformetako 26.000 edukitatik %0,1 ere ez daude hizkuntza horretan. Honako erreportaje hau ondu zuen gaiaren inguruan BERRIAk orduan: Euskara, pantailetan lauso. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223924/alemaniak-leopard-1-tankeak-bidaliko-ditu-ukrainara.htm | Mundua | Alemaniak Leopard 1 tankeak bidaliko ditu Ukrainara | ‘Süddeutsche Zeitung’-en arabera, Berlinek 88 tanke emango dizkio Kievi. EBko zenbait goi kargudun Ukrainako hiriburuan dira, Zelenskirekin batera. | Alemaniak Leopard 1 tankeak bidaliko ditu Ukrainara. ‘Süddeutsche Zeitung’-en arabera, Berlinek 88 tanke emango dizkio Kievi. EBko zenbait goi kargudun Ukrainako hiriburuan dira, Zelenskirekin batera. | Aste hasieran, Alemaniako kantziler Olaf Scholzek baztertu egin zuen gerrako hegazkinak Ukrainara bidaltzeko aukera, Mendebaldeak Ukrainako armadari tankeak ematea adostu ondoren; AEBek 31 Abrams entregatu dizkiote Kievi, eta Alemaniak, berriz, hamalau Leopard 2. Bada, hegazkinen ordez, Berlinek tanke gehiago bidaliko ditu gerra frontera; oraingo honetan, Leopard 1 tankeak. Hala baieztatu du gaur herrialde horretako eledun Steffen Hebestreitek, Süddeutsche Zeitung egunkariak albistea aurreratu ondotik.
Berlinek Kievera bidaliko dituen Leopard 1 tankeak fabrikatzaileen egoitzetan daude; besteak beste, Rheinmetallen eta Flensburger Fahrzeugbau Gesellschaften, eta, Alemaniako bozeramailearen esanetan, tanke horiek «egokitu» eta «berrikusi» egin behar dituzte Ukrainara eraman aurretik. Tankeak entregatzeko prest noiz egongo diren itaunduta, Alemaniako armadaren bozeramaile batek esan du ekoizleek erantzun behar diotela galdera horri.
Süddeutsche Zeitung-ek jakinarazi zuenez, Alemaniako Gobernuak Rheinmetall arma ekoizlearen asmoak onartu zituen, Leopard modelo zaharrenetatik 88 tanke Ukrainari saltzeko, ehun milioi euro baino gehiagoko kostuarekin. Halaber, kazeta horren arabera, «arazoak» dituzte Leopard 1 tankeari dagozkion 105 milimetroko munizioak lortzeko.
Tankeekin lotuta, bestalde, Norvegiak gaur baieztatu du 54 Leopard 2 erosiko dizkiola Alemaniari, gerora beste hemezortzi gehiago erosteko asmoarekin, Jonas Gahr Store lehen ministroak iragarri duenez.
Bien bitartean, EB Europako Batasuneko zenbait goi kargudun goi bilera egiten ari dira Kieven, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batera. Batzar horretan daude, besteak beste, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen, Europar Kontseiluko buru Charles Michel eta talde komunitarioko beste hamabost komisario.
AEBetako Associated Press berri agentziaren arabera, gisa horretako goi bilera 2021eko urrian egin zuten Kieven azkenekoz, Errusiak Ukraina inbaditu baino hilabete batzuk lehenago. Ordutik, EBk 50.000 milioi euroko laguntza eman dio, eta datozen asteetan Errusiaren aurkako hamargarren zigor sorta onartzeko asmoa du.
Bada, klubeko diplomaziaburu Josep Borrellek Twitter bidez adierazi du EBk beste 25 milioi euroko babes humanitarioa bidaliko diola Kievi; energia ekipamenduari dagokionez, berriz, 35 milioi LED bonbilla, 2.400 sorgailu eta herrialdeko eraikin publikoetan jarriko dituzten eguzki planen finantzaketa.
Gerra frontean, Errusiako armadak Kharkiv eskualdeko Barvinkove herria bonbardatu du gaur goizaldean, eta gutxienez bi pertsona hil eta beste bat larri zauritu ziren, eskualde horretako gobernadore Oleh Syniehubovek salatu duenez, The Kyiv Independent egunkariak jasotakoaren arabera.
Eta Errusiak iazko urrian anexionatutako Zaporizhia probintzian, pertsona bat hil da, bonba auto bat lehertu ostean. Hala jaso du TASS Errusiako berri agentziak.
Krimeako agintariek —Errusiak 2014an anexionatu zuen—, berriz, iragarri dute Ukrainako politikari eta enpresarien bostehun bat jabetza «nazionalizatu» egin dituztela. Vladimir Konstantinov Krimeako Parlamentuko presidenteak zehaztu du, gainera, terrorismoaren aurkako batzordeak lanean jarraituko duela «Kieveko erregimenaren konplizeen ondasunak identifikatzeko». Krimeako Gobernuaren webgune batean kaleratutako dokumentu baten arabera, zerrenda horretan daude, besteak beste, Arseni Jatsenyuk Ukrainako lehen ministro ohia, eta Igor Kolomoiski, Rinat Akhmetov eta Serhi Taruta enpresariak. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223925/lehengaien-eta-energiaren-prezio-handiak-dira-gipuzkoako-enpresen-kezka-nagusi.htm | Ekonomia | Lehengaien eta energiaren prezio handiak dira Gipuzkoako enpresen kezka nagusi | 2023an Gipuzkoako ekonomia %0,5 eta %2 artean handituko dela aurreikusten du Adegik. Enpleguaren inguruko datuak pandemiaren aurrekoak baino hobeak direla gehitu dute. | Lehengaien eta energiaren prezio handiak dira Gipuzkoako enpresen kezka nagusi. 2023an Gipuzkoako ekonomia %0,5 eta %2 artean handituko dela aurreikusten du Adegik. Enpleguaren inguruko datuak pandemiaren aurrekoak baino hobeak direla gehitu dute. | Pandemiak eta Ukrainako gerrak baldintzatutako urteen eraginez, produkzio kostuak handitu izana da Gipuzkoako enpresarien kezka nagusia, Adegi Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak egindako inkesta baten arabera. Lehen lekuan, lehengaien eta energiaren prezio handiak jarri dituzte, baina diote bigarren buruhausterik handiena «lan kostu handiak eta soldata igoerak» direla. Horien ostean, langile kualifikatuak kontratatzeko zailtasuna eta salmenten errentagarritasunaren jaitsiera daude.
Bestalde, Gipuzkoako ekonomiak 2023an izango duen hazkundearen aurreikuspena ere egin du Adegik. Haien kalkuluen arabera, herrialdeko barne produktu gordina %0,5 eta %2 artean handituko da aurten, eta 2.000 eta 2.500 enplegu artean sortuko direla uste dute. Hazkunde «apala» egongo dela uste du Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak: «Hazkundea bai, baina hazkunde apalagoa». 2022an ekonomiak izan duen hauspoaren azpitik dago aurtengo aurreikuspena, %4 handitu baitzen BPGa iaz. Hein handi batean, ulergarria da aurten hazkundea jaistea, 2020. eta 2021. urteak oso zailak izan baitziren, pandemiaren ondorioz izandako geldialdiagatik, eta 2022an urte horietan galdutako zati handi bat errekuperatu zen.
Oro har, Gipuzkoako enpresen konfiantzak «pixka bat» gora egin duela adierazi du Aierzak. Hori dela eta, enpresen erdiak baino gehiagok diote euren merkatua normaltasun egoeran dagoela, eta %34k diote berraktibazioa ikusten dutela.
2022ko azken hiruhilekoan %5,8 handitu zen enpresen fakturazioa, urte bereko hirugarren hiruhilekoarekin alderatuta. Igoera hori bi faktore nagusirengatik gertatu dela iritzi du Adegik: lehenik, metalaren industriak kanpoko merkatuan izan duen «erreboteari esker», eta, bigarrenik, prezioen igoerari esker.
Enpresarien kezken artean, lan kostuen igoera bai, baina langileen erosteko ahalmenaren galera agertu ere ez da egiten. Horri buruz, Aierzak dio enpresari guztiak daudela kezkatuta inflazioarekin, baita orokorrean produkzio gastu igoerarekin ere. Industrian soldatak KPIaren arabera igo direla gogorarazi du Aierzak, eta iritzi dio enpresek «esfortzu handia» egin dutela langileen erosteko ahalmenari eusteko.
2020ko kopuruetara gerturatzen
Patxi Sasigain Adegiko Lehiakortasun eta Berrikuntza arduradunak adierazi du egun jada pandemiaren aurreko datuetara iritsi dela Gipuzkoa enpleguan. Arlo horretan, egoera pandemiaren aurretik baino %1,3 hobeto dagoela dio Sasigainek. Hala ere, adierazi du oraindik ez dela lortu pandemiaren aurreko BPGa berreskuratzea, baina dio 2023rako aurreikuspen baikorrena (+%2) betetzen bada 2020 hasierako datuetara iritsiko dela. Hala ere, aurreikuspen ezkorrena (%0,5) betetzen bada, «nekez» lortuko da 2020 hasierako BPGa, Sasigainen hitzetan.
Metaleko hitzarmena
Bizkaiko metalgintzako hitzarmena berritzeko akordioaren ostean, Gipuzkoaren txanda da orain. Sindikatuak hasi dira euren proposamenak egiten, eta negoziazioen garaia dator datozen asteetan. Negoziazioak hasi besterik ez direla egin adierazi du Aierzak, horregatik ez du oraindik baloraziorik egin nahi. Hala ere, azken negoziazioetan bezala, akordioa «gatazkarik gabe» lortzea espero du: «Negoziazio prozesu bat hasten dugun bakoitzean, akordio bat lortzeko jarrerarekin hasten dugu, eta, nola ez, modu ordenatu eta gatazkarik gabeko batean. Enpresentzat eta bertako pertsonentzat akordiorik onena lortzen saiatuko gara». |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223926/paco-rabanne-diseinatzaile-pasaitarra-hil-da.htm | Bizigiro | Paco Rabanne diseinatzaile pasaitarra hil da | Bretainiako etxean zendu da, 88 urterekin. Frankismoak erbesteraturikoen errefuxiatu kanpalekuetatik pasa zen, eta modaren inperio bat sortu zuen. | Paco Rabanne diseinatzaile pasaitarra hil da. Bretainiako etxean zendu da, 88 urterekin. Frankismoak erbesteraturikoen errefuxiatu kanpalekuetatik pasa zen, eta modaren inperio bat sortu zuen. | Paco Rabanne —Francisco Rabanera Cuervo jaiotzez— 88 urterekin hil da, Bretainiako Porsall herrian zuen etxean.
Pasaian jaio zen (Gipuzkoa), 1934. urtean, eta beste milaka euskal herritar bezala Okzitaniako hegoaldeko kontzentrazio eremuetatik pasa zen, haurtxo bat besterik ez zela.
Izan ere, haren aita militarra zen, eta Errepublikaren alde egin zuen. Frankistek fusilatu egin zuten 1939, eta amak ihes egin behar izan zuen haurrarekin. Port-Vendres et Argeles-sur-Mer eremuetan sartu zituzten Frantziako agintariek. Baina, gero, Bretainian hartu zuten babes, Bresten. Gero Parisera joan ziren, han bizitzera.
Beste batzuei baino errazagoa izan zitzaien, amak harremanak baitzituen Euskal Herriko moda munduko beste erbesteratu batzuekin, Cristobal Balentziagaren jostun burua izan baitzen.
Beraz, larre egokian hazi zen, modan sartzeko.
Arkitektura ikasi zuen Parisen, baina, ordurako ari zen diseinuaren munduan. Ikasten zuen bitartean, poltsak eta oinetakoak diseinatzen irabazten zituen sosak. Haren biografoek adierazi dutenez, ikasketak amaitu baino lehen milaka diseinu egina zituen.
Franck Rabanne izan zen haren lehen ezizen artistikoa. 25 urte zituela, 1959an, lehen soineko bilduma plazaratu zuen goitizen horrekin. Bere markaren hasiera izan zen.
Balentziagaren eragina igartzen zen horietan, lerro geometriko sinplekoak baitziren.
Edonola ere, osagaiak egiten hasi zen modaren industrian lekua hartzen. Balentziagarentzat, Pierre Cardin, Givenchy eta halako izen handientzat egiten zituen. Bere izenarekin hitz jokoa eginez, pacotilles deiturikoak sortu zituen: betaurrekoak, belarritakoak eta bestelakoak.
Beraz, oinarri sendo bat modan eraikin handi bat altxatzeko, arkitektoaren irudimena zuelako, artisauaren eskua, eta jostunaren begia.
Horrek ekarri zion ospea 1960ko hamarkadan. Izan ere, orduko futurismo eta psikodelia joerekin bat, soinekoak metalezko piezekin eta plastikoarekin hornitzen hasi zen. Ordura arte inor gutxi ausartua zen halakoak egiten modaren industriaren barruan, eta halako esperimentuak Bauhaus eskolaren laborategietara mugatu ziren. Garaiko optimismoa, iraultzarako grina eta espazio teknologien distira sartu zituen koktelean.
Horren lekuko da Jane Fondarentzat egin zituen soineko bitxiak, Barbarella zientzia fikziozko filmerako.
Negoziotarako usaimen ona zuen sortzaileak, eta nabarmen utzi zuen 1969 urtean, Puig konpainia katalanarekin lehenengo lurrina sortu zuenean: Calandre. Ziurrenik bera ere harritu egin zen horrek izan zuen arrakastarekin, eta geroztik horretan sartu zen buru-sudur. 1973an gizonentzako Paco Rabanne lurrina plazaratu zuen, eta klasiko bihurtu zen, edonon, batez ere Gabonen inguruko telebistan. Beste dozena erdi bat lurrin plazaratuko zituen hurrengo urteetan. Edonola ere, aspaldi da Puig konpainia Paco Rabanne markaren jabe, beste hainbatena bezala, Nina Ricci, Carolina Herrera, Jean Paul Gaultier, eta Dries Van Noten kasu.
Konpainia sendoa eraiki ostean, 2000ko hamarkadan utzi zion goi mailako joskintza deiturikoa sortzeari, baina erosi-eta-jantzi modari eutsi zion.
Xelebrekeriak
Rabanne gaztean irudimena eta etorkizuna amesteko doainak nabarmenak baziren ere, xelebrekeriaren bidean jarri zuten sortzailea, adinak aurrera egin ahala.
Hainbat iragarpen deigarri egin zituen telebistan eginiko elkarrizketetan. Besteak beste, aurreneko bizitzak izan zituela adierazi zuen, Jesu Kristorekin ibili zela horietako batean, eta, beste batean, Frantziako Louis XV.aren gorteko prostituta bat izan zela. Tutankamon Egiptoko faraoiaren hilketa ere bere gain hartu zuen. Jokaldi azkarra, alajaina, bazekielako ordurako krimena, ziurrenera, preskribituta egongo zela. Hori guztia kontatzeko liburu bat idatzi eta argitaratu zuen, eta serio demonio azaldu zuen France 2 kateko saio batean 1999. urtean. Saio hartan bertan adierazi zuen Juan Carlos Borboikoa «errege bikaina» zela eta «estimu handitan» zuela.
Askok egotzi izan diote munduaren amaiera iragarri izana, milurtekoaren aldaketarekin. Baina telebista saio horretan berak ukatu egin zuen halakorik esan izana. Argitu zuenez, berak iragarritakoa bestelakoa zen: urte hartako abuztuaren 11ko eklipsearen unean Mir espazio estazioa Parisen gainera erortzea litekeena zela, eta milaka hildako eragitea.
Noski, ez zen halakorik gertatu, eta, geroztik, Rabannek profeziak bakarrik esoterismoaren inguruko saioetan eta aldizkarietan zabaldu ahal izan zituen.
Pasaian, museoa zor
Rabannen jaioterrian ere Guggenheim efektu moduko bat bilatu izan zuten 2000eko hamarkadan. Herrerako gune industriala eraitsi, eta han eraikin esanguratsu bat egiteko planak ibili ziren mahai-gainean. Horietako bat Rabannen eskutik. Diseinatzaileari eskainiriko museo bat eraikitzeko egitasmoa lantzen hasi zen Pasaiako udala, eta jostunak berak horrekin «erabateko konpromisoa» zuela adierazi zuen.
2011ko maiatzean onarturiko planean, Rabanne Gunea eraikiko zuten, «eraikin ikoniko» batean. Diseinu eskola bat aterpetuko zuen horrek, baina ez bakarrik modaren ingurukoa, baizik eta bestelako artisau langintzak, bitxigintza, beira, zeramika... 2012. urtean, orduko alkate Amaia Agirregabiriarekin bildu zen horretaz hitz egiteko.
Bi hamarkada pasa dira geroztik, eta oraindik ez da gauzatu.
2017an, Pasaia Rabanne, imajinarioaren arrazoiak erakusketa zabaldu zuten herrian. Sortzailearen eta herriaren eboluzioa paraleloan erakutsi nahi izan zituzten, hainbat artistaren lanen bitartez.
Euskal Herriarekiko lotura ez zuen ahaztu Rabannek. 1994. urtean, Alakiketan dantza ikuskizuna taularatu zuen Argia dantza taldeak Parisen. Ikusleen artean, Rabanne zegoen. Antzokiaren sarreran Euskal Herritik joandako ikusle batek galdetu zion zergatik joan ote zen hura ikustera, eta Rabannek erantzun zion: «Nik txikitan Pasaian egiten nuena orain nola egiten duten ikustera etorri naiz, txikitan euskal dantzan egiten banituen nire herrian». |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223927/emari-erreferenteak-diren-emakumeen-inguruan-ikasteko-jokoa.htm | Bizigiro | Emari: erreferenteak diren emakumeen inguruan ikasteko jokoa | Egunero, emakume baten izena asmatu behar dute erabiltzaileek, eta horretarako bost arrasto izanen dituzte. | Emari: erreferenteak diren emakumeen inguruan ikasteko jokoa. Egunero, emakume baten izena asmatu behar dute erabiltzaileek, eta horretarako bost arrasto izanen dituzte. | Erreferentea den zientzialari, mediku edo idazle baten izena galdetzean, maiz gizonezkoak soilik aipatu ohi dira. Hori ez da gertatzen ez dagoelako arlo horietan buru-belarri lanean aritu den emakumerik, baizik eta gehienetan ezezagunak direlako. Arazo horri irtenbide bat eman nahian, Kalaka enpresak Emari jokoa kaleratu berri du.
Edozein gailutan instalatu daiteke aplikazioa, eta honela funtzionatzen du: egunero, emakume erreferente baten izena asmatu behar dute erabiltzaileek, eta horretarako bost arrasto izanen dituzte. Laguntza horiek askotarikoak izan daitezke: emakumearen bizitzari edo ogibideari buruzko datuetatik hasi, eta haren argazki bateraino. Erantzuteko denbora mugatua dago: 90 segundo.
Emakundek eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiek babestutako proiektua da. Gainera, Emariak proiektuaren barruan garatu da jokoa. 2018an, Emariak izeneko liburua sortu zuen Kalakak: erreferenteak diren hamar emakumeren eta bi kolektibo feministaren biografiak eta ilustrazioak txertatu zituzten bertan. Bi urte geroago, Emariak karta jokoa egin zuten: 39 emakume biltzen zituen, hamahiru arlotakoak.
Euskarazko joko gehiago
Emari bezala, badira euskarazko bertze zenbait joko: Egunean Behin, WorldlEH, Wikitribia eta Berbaxerka. Azken hori BERRIAren webgunean dago eskura joan den urtearen erdialdetik: hemen jokatu daiteke. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223928/euskal-liburu-asko-zentsuratu-zituzten-franco-hil-ostean-ere.htm | Gizartea | Euskal liburu asko zentsuratu zituzten Franco hil ostean ere | Torrealdairen lanari «jarraipena» emanez, MHLI taldeak 1975. eta 1983. urteen arteko zentsurari buruzko liburu bat ondu du. Zentsoreen obsesioa «separatismoa» zela nabarmendu du Ana Gandara ikertzaileak. | Euskal liburu asko zentsuratu zituzten Franco hil ostean ere. Torrealdairen lanari «jarraipena» emanez, MHLI taldeak 1975. eta 1983. urteen arteko zentsurari buruzko liburu bat ondu du. Zentsoreen obsesioa «separatismoa» zela nabarmendu du Ana Gandara ikertzaileak. | Francisco Franco Espainiako diktadorea 1975. urtean hil zen, baina Espainiako Gobernuak euskal liburuei ezartzen zien zentsura ez zen harekin hil. Euskal Herriko Unibertsitateko MHLI Memoria Historikoa Literatura Iberiarretan ikerketa taldeak Euskal liburuaren frankismo osteko zentsura (1975-1983) liburua ondu du, eta 1975. eta 1983. urteen arteko zentsura espedienteen —500 baino gehiagoren— «hustuketa sistematikoa» egin dute. «Orain arte egin gabe zegoen», nabarmendu du liburuaren editore eta MHLIko ikertzaile Ana Gandarak gaur, Gipuzkoako Foru Aldundian egindako aurkezpenean.
Ikerlariek ondorioztatu dute 1975. eta 1983. urteen artean zentsoreek, frankismoan bezala, «separatismoarekin» zutela obsesioa. «Ez hainbertze erlijioarekin eta moralarekin», azaldu du Gandarak. Horrek ez zion soilik helduen literaturari eragiten; beste genero bati ere garrantzi berezia eman zioten. «Haur eta gazte literatura jo zuten begiz, bereziki etorkizuneko belaunaldiak irakurketa horietatik elikatuko zirelako», adierazi zuen Mari Jose Olaziregi MHLI taldeko zuzendari eta katedradunak.
«Franco hil ondotik, zentsura aparatuak legedian izan zuen bai presentzia, eta baita eskumena ere 1983ra arte. Ikusi eta landu dute zenbateraino gaztelerazko lanak ziren erreferente», azaldu du Gandarak. Gainera, adierazi du zentsoreek «rol sortzailea» izan zutela, egiten zituzten itzulpenengatik, besteak beste. «Talde lanean» egin dute liburua —hamabost ikertzaile inguruk hartu dute parte—, eta Alcala de Henaresko (Espainia) artxiboa izan dute lantoki, hor baitaude zentsura espediente gehienak.
Olaziregik gogoan izan ditu Joan Mari Torrealdairekin artxibo horretan izandako «txutxumutxuak» eta elkarlana. Izan ere, ikerketaren egileek Torrealdai izan dute «erreferente», eta haren lanari «jarraipena» eman nahi izan diote. «Torrealdai omendu nahi genuen: bera gabe ezingo genukeen lan hau egin», adierazi du Gandarak. Torrealdaik doktore tesia eta beste hainbat ikerketa egin zituen frankismo garaian euskal liburuek jasandako zentsuraz; horren adibideetako bat da 2000. urtean argitaratutako Artaziak. Euskal liburuak eta Francoren zentsura (1936-1983) liburua.
«Joan Marik nolabaiteko hautapen bat egin zuen bere ikerlanean, eta guk goitik behera hustu ditugu urte horiek. Topatu dugun guztia aztertu dugu», azaldu zuen Olaziregik. «Torrealdairi eskainita dago liburua, eta katea ez da eten», gehitu du.
Transmisioa helburu
Transmisioari eman diote garrantzia ikertzaileek. Haiek ikertutakoa bildu dute gaur aurkeztutako liburuan, baina sarean ere baliabide ugari jarri dituzte eskura. Haien webgunean —mhli.net du izena— Euskal Edizioaren Hiztegia daukate, euskal edizioaren munduari buruzko informazioarekin. MHLIko kideek euskal ediziogintzako hainbat pertsonari egindako elkarrizketak ere eskura daude; esaterako, Idoia Estornes Auñamendi argitaletxeko zuzendari izandakoari, Luzien Etxezaharreta Maiatz argitaletxeko koordinatzaileari eta Arantxa Urretabizkaia idazleari egindakoak.
Joan Mari Torrealdairen Txokoa ere badu webguneak, eta harekin lotutako informazio ugari dago bilduta hor. Liburua osatzeko erabilitako zentsura espedienteak ere irakurgai daude. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223929/beste-sei-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste sei preso Euskal Herriratuko dituzte | Gainera, beste euskal preso bat lekualdatuko dute Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako kartzelaren batera. | Beste sei preso Euskal Herriratuko dituzte. Gainera, beste euskal preso bat lekualdatuko dute Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako kartzelaren batera. | Espainiako Espetxe Erakundeak erabaki du beste sei euskal preso Euskal Herriko kartzeletara gerturatzea: Lola Lopez, Jon Kepa Preciado, Jon Mirena San Pedro, Mikel Sansebastian, Aitor Cotano eta Oskar Barreras. Gainera, Luis Mariñelarena ere lekualdatu dute, Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako presondegiren batera. Lola Lopez eta Oskar Barreras Logroñon daude, San Pedro eta Preciado Dueñasen eta Sansebastian Sorian.
Orain, Eusko Jaurlaritzak erabakiko du preso horietako bakoitza zein kartzelatara eramaten duten. Mugimendu horiek gauzatzean, zazpi preso faltako dira Espainiako espetxeetatik Euskal Herrikoetara ekartzeko. |
2023-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/223930/sanceten-hiru-gol-eta-athleticek-hiru-puntu.htm | Kirola | Sanceten hiru gol, eta Athleticek hiru puntu | Nafarrak hat trick bat egin du Cadizen aurka, eta Athleticek amaiera jarri dio Ligako bolada txarrari. Yeray-k egin du zuri-gorrien beste gola, eta Escalantek Cadizena. | Sanceten hiru gol, eta Athleticek hiru puntu. Nafarrak hat trick bat egin du Cadizen aurka, eta Athleticek amaiera jarri dio Ligako bolada txarrari. Yeray-k egin du zuri-gorrien beste gola, eta Escalantek Cadizena. | Partida ederra ikusi dute San Mamesera joan diren zaleek, eta Munduko Kopaz geroztik lehen aldiz bildu ditu hiru puntuak Athleticek. 4-1 gailendu dira zuri-gorriak etxean Cadizen aurka, nahiz eta emaitzak erakusten duena baino zailtasun gehiago izan duten aurkaria menderatzeko. Oihan Sancetek hiru gol sartu ditu beste behin –iaz beste hat trick bat egin zuen Osasunaren aurka–, eta Yerayk egin du zuri-gorrien beste gola. Gonzalo Escalante, Alaveseko eta Eibarreko jokalari ohiak egin du andaluziarren gola. Aurkariek euren partidak jokatu bitartean, 29 punturekin zazpigarren postuan kokatu da Athletic, Txapeldunen Ligako postuetatik lau puntura.
Partida ederra ikusteko aukera izan zuten San Mamesera hurbildu ziren zaleek. hasiera-hasieratik jo eta jo aritu dira bi taldeak, eta zenbait aukera izan dituzte bi taldeek lehen hamar minutuetan. Hamargarrenean, ordea, Athletic izan da gola egin duena. Azkar ateratako alboko sake baten ostean egindako erdiraketan Sanceti iritsi zaio baloia area barruan, eta nafarrak punpalasterrean egindako erremate batekin sareetara bidali du baloia: 1-0 10.minutuan.
Zaleak pozez zoratzen zeuden golaren ostean, eta bigarrena egiteko aukera ere izan dute bizkaitarrek. Hala ere, Cadizek berdintzeko gola lortu du 25.minutuan. Beren areatik atera dute jokatuta baloia, eta ezker hegalean Brian Ocampok jokaldi ikusgarria egin du Escalanteri gola oparitzeko: 1-1.
Bazirudien bolada txarrean murgilduta jarraitzera kondenatuta zegoela Athletic, baina Sancetek lehenbizi eta Yerayk ondoren, 3-1 jarri dituzte zuri-gorriak aurretik atsedenaldia baino lehen. Sancetek taldeak ondo egindako presio bat baliatu du haren bigarren gola egiteko, eta Yerayk, aldiz, buruz bidali du baloia sareetara, Iker Muniainek maisuki ateratako falta jaurtiketa bat probestuz.
Atsedenalditik bueltan, ordea, gaueko albiste txar bakarra iritsi da. Bigarren zatiko ordu laurdena bete gabe zegoela bigarren txartel horia ikusi du Yuri Berchichek, eta Athletic hamar jokalarirekin gelditu da zelaian. Okerrik ezean, atzelari zarauztarra ez da datorren astean Mestallan izango.
Markagailuan zegoen aldea ikusita, eta jokalari bat gehiago zeukala aprobetxatuz, aurrerapausoa eman dute andaluziarrek, eta Unai Simonen atera arriskua eraman dute, nahiz eta gola urruti izan duten. Aurrera joateko beharrak atzean zuloak uztera behartu ditu bisitariak, eta kontraeraso batean laugarrena egin du Athleticek. Raul Garciak zelai erdian jaso du baloia, eta buelta erdia emanda aurrera bidali du baloia, Sancet zegoen tokira. Nafarrak ez du barkatu, eta laugarren gola egin du etxekoentzak.
Laugarren golaren ostean festa piztu da San Mamesen, eta zelaian berriz baretu egin da jokoa. Cadizek ez du arriskurik sortu, eta Ernesto Valverdek minutu gutxi jokatzeko aukera dutenak zelairatu ditu, zaleen gozamenerako. Gauzak horrela, zazpigarren postuan egingo du lo Athleticek. Bihar Osasunaren txanda izango da. Bartzelonan arituko dira, Espanyolen aurka (14:00). Realak, berriz, igandean jokatuko du Anoetan, Valladoliden aurka. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223959/aebek-txinaren-bigarren-globo-bat-atzeman-dute-latinoamerikan.htm | Mundua | AEBek Txinaren bigarren globo bat atzeman dute Latinoamerikan | Pentagonoak Montanan atzeman zuen atzo ustezko lehen globo espioia; gaurko ordu txikietan, beste bat, Latinoamerikan. Ez du zehaztu non. Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Txinara egitekoa zen bidaia bertan behera utzi du. | AEBek Txinaren bigarren globo bat atzeman dute Latinoamerikan. Pentagonoak Montanan atzeman zuen atzo ustezko lehen globo espioia; gaurko ordu txikietan, beste bat, Latinoamerikan. Ez du zehaztu non. Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Txinara egitekoa zen bidaia bertan behera utzi du. | Zeruari so daude AEBetan. Atzo, Pentagonoak jakinarazi zuen Txinako ustezko globo espioi bat atzeman zutela Montana estatuan. Gaur, ordu txikietan, Latinoamerikan zeharkatzen ari den beste baten berri eman du Pentagonoko bozeramaile Patrick Ryderrek —ez du zehaztu zein herrialdetan den globoa—. Aurkikuntza berriaren aurretik ja, «AEBetako subiranotasunaren eta nazioarteko legearen urraketa argi» gisa jo zuen Txinaren jokabidea.
Txinak argi utzi nahi izan du lehen unetik ez dela espioitza saiakerarik izan bere partetik. «Txina herrialde arduratsua da eta beti errespetatu du nazioarteko zuzenbidea. Ez dugu oinarririk gabeko espekulaziorik onartuko», adierazi du Wang Yi herrialdeko Kanpo Harremanetako bulegoko zuzendariak. Horiek horrela, globoak «ikerketa zientifikorako» darabiltzatela jakinarazi du Txinak, besteak beste, «meteorologia kontuetarako».
Gainera, globoak AEBetan amaitu izana nahigabekoa dela zehaztu dute: «Mendebaldeko haizeek eragin ondoren, eta [globoa] kontrolatzeko gaitasun mugatuarekin, programatutako ibilbidetik larriki desbideratu zen».
Bi herrialdeen arteko gaizki ulertuak saihestearren, Ryderrek eta Yik elkarrekin hitz egin zuten atzo. Horrek ez zuen saihestu, ordea, Pentagonoko bozeramaileak Txinara egitekoa zen bidaia bertan behera utzi izana. Izan zuten elkarrizketan, hara joateko asmoa berretsi zion Yiri, «ahalik eta lasterren, baldintzek ahalbidetzen dutenean». 2018. urteaz geroztik, AEBetako Atzerri gaietako buruzagi batek herrialde hartara egiten duen lehen bisita litzateke Blinkenena.
Txinak, bere aldetik, zehaztu du ez zuela baieztatu Blinkenen Pekinerako inongo bisitarik. «Aldeetako batek ere ez du inoiz iragarri bisita bat egongo zenik».
Montanatik ekialderantz
AEBetan atzo atzeman zuten globoa «leku sentikorren» gainetik igaro zen—biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako bat da Montana, armamentu nuklearreko hainbat gune daude—. Dena dela, globoak ez zuen «arrisku militar edo fisikorik», Defentsa Departamentuaren arabera. Haatik, herrialdeko Indar Armatuetako buruzagi militarrak, Mark Milleyk, gomendatu zuen globoa ez eraistea, ez baitzuen arrisku militar edo fisikorik hango biztanleentzat. Bai ohartarazi zuen «berehala» hasi zirela lanean informazio konfidentziala babesteko. Halere, haren arabera, «ez dirudi globoak teknologia bereziki aurreratua duenik, ezta Pekinek beste bide batzuetatik —sateliteen bidez, esaterako— lortu ezin duen informazioa lortzeko gaitasunik duenik ere».
Globoaren mugimenduak «gertutik» aztertzen ari dira orain, eta baieztatu dute ekialderantz doala. Itxuraz, Alaskatik sartu zen, herrialdearen ipar-mendebaldetik. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223960/dozenaka-lagun-irunean-esklusibotasunaren-alde-eta-osasunaren-pribatizazioaren-kontra.htm | Gizartea | Dozenaka lagun Iruñean, «esklusibotasunaren alde eta osasunaren pribatizazioaren kontra» | Nafarroako Osasun Plataformak deituta, Osasunbidearen egoitzaren aurrean elkartu dira dozenaka pertsona, «osasun publikoa parasitatu nahi dutela» salatzeko | Dozenaka lagun Iruñean, «esklusibotasunaren alde eta osasunaren pribatizazioaren kontra». Nafarroako Osasun Plataformak deituta, Osasunbidearen egoitzaren aurrean elkartu dira dozenaka pertsona, «osasun publikoa parasitatu nahi dutela» salatzeko | «Zirt edo zart egin behar dugu, eta erabaki: herritarren eskubideen eta osasun unibertsalaren alde gaude, ala negozio pribatuen alde?». 200 bat pertsonak osasun sistema publikoaren aldeko elkarretaratzea egin dute gaur Iruñean, Nafarroako Osasun Plataformak deituta. Zehazki, kritikatu egin dute Nafarroako Gobernuaren eta Sindikatu Medikoaren arteko negoziazioetan mahai gainean jarri dela medikuen esklusibotasuna kentzea. Plataformako kideen esanetan, «osasunaren pribatizaziora daraman bidea» da hori: «Herritarrak kezkatuta gaude, Nafarroako Gobernuak interes korporatiboei men egin nahi dielako, horrek ez baititu konponduko osasun sistema publikoak dituen arazo ugariak. Esklusibotasuna kentzea beste bide bat da osasun sistema publikoa pribatizatzeko, hondatzeko eta, baliabide publikoak espoliatuz, etikoak ez diren praktika irregularrak orokortzeko», azaldu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuko kide eta plataformako ordezkari den Iñaki Moreno Sueskunek. Zehazki, sendagileak sare publikoan eta pribatuan nahieran aritzearen ondorioak, luzera, «oso kaltegarriak» izanen liratekeela gaineratu du: «Horrek ekarriko luke herritarrek eskubideak galtzea eta, neurri hori aplikatu duten autonomia erkidegoetan ikusten ari garen bezala, sistema publikoaren kalitatea okertzea. Ondorioetako batzuk dira itxaron zerrendak handitzea eta osasun unibertsalerako sarbidean dauden desorekak eta gizarte arrakalak handitzea».
Nafarroako Osasun Plataformak «zalantzan» jarri du administrazio publikoek izurri garaian txalotutako lankidetza publiko-pribatua: «Osasun Departamentuak sinetsarazi nahi digu, harreman horretan, bi aldeek jasotzen dituztela onurak; gure iritzian, ordea, sistema publikoa parasitatzea da, negozio pribatuei mesede egiteko».
Morenok azaldu du sistema publikoaren gainbehera ez dela oraingoa, eta kritika gogorra egin dio orain Sindikatu Medikoaren aldarrikapenen alde azaldu den UPNri: «Zenbait gobernuk ezarritako murrizketen eragina sumatzen ari gara oraindik. Gobernu horiek bidea itxi zieten profesional berriei, erretiro adinean ziren langileen ordezkatzea zailduz, aurrekontu publikoak blokeatu zituzten eta gure lanbideak prekarizatu. Hortaz, konponbidea ez da etorriko politika horiek sustatu zituztenen aldetik».
Sare publikoa indartze aldera, zenbait neurri proposatu ditu plataformako ordezkariak: «Lantaldea egonkortu behar da, paziente bakoitzak mediku edo erizain bera ikus dezan artatzen duten bakoitzean; lan baldintza duinak behar dira osasun arloko langileek ez dezaten alde egin; eta horrek guztiak eskatzen du osasun sistemaren eta, bereziki, lehen mailako arretaren aurrekontua handitzea, kalitatezko arta presentziala bermatzeko».
Morenok eredutzat jo ditu azken asteetan Nafarroako hainbat herritan egin dituzten protestak, osasun sistema publikoaren alde. «Sakana, Bortziriak, Baztan... Hainbat eskualde hasiak dira mobilizatzen, eta eredu hori hedatuko da pixkanaka». |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223961/herrigintza-aro-berri-bat-pizteko-oinarria-jarri-du-sortuk-burlatan.htm | Politika | «Herrigintza aro berri bat pizteko oinarria» jarri du Sortuk Burlatan | Plaza Hutsa bete dute 350 lagunek baino gehiagok, herrigintzaren eta estrategia independentistaren arteko lotura sakontzeko helburuarekin. | «Herrigintza aro berri bat pizteko oinarria» jarri du Sortuk Burlatan. Plaza Hutsa bete dute 350 lagunek baino gehiagok, herrigintzaren eta estrategia independentistaren arteko lotura sakontzeko helburuarekin. | Plaza Hutsa bete dute 350 lagunek baino gehiagok, gaur, Burlatan (Nafarroa). Hiru urteko etenaldiaren ostean egin du Sortuk Plaza Hutsa herrigintzaren topalekua. «Herrigintza aro berri bat hauspotzeko konpromisoa hartu genuen duela urtebete V. kongresuan, eta horri ekiteko abiapuntua marraztu dugu», adierazi du alderdi independentistak ohar baten bidez. Estrategia independentistaren eta herrigintzaren arteko loturetan sakondu dute Plaza Hutsean, Sortuk nabarmendu duenez.
«Euskal Herrian ehun sozial eta parte hartze politiko izugarria dago.Uste dugu herri honetan dugun altxor handienetako bat dela hori, eta horretan sakonduko dugu, Euskal Herriak merezi duen nazio bulkada komunitario erraldoi hori martxan jarri ahal izateko eta egungo erronkei erantzun ahal izateko», adierazi du Lur Albizu Etxetxipia Nafarroako Sortuko koordinatzaileak.
Ikusi gehiago: «Gure erronka da nola lotu nazio proiektua oraingo borrokekin»
Euskal Herriko hainbat herritako denetariko egitasmoetan jarduten duten pertsonak elkartu dira Burlatan, eta sei tailer egin dituzte «Euskal Herriaren eraikuntzan estrategikoak diren eremuetako egoerak, aukerak eta erronkak» aztertzeko.
Hezkuntzari buruzko tailerrean, Finlandiako eta Reggio nell'Emiliako (Italia) hezkuntza sistemak aztertu dituzte. Migrazioari buruzkoan, berriz, haren eta «euskal nazio egitasmoaren» arteko harremanaz aritu dira. «Migrazioen aurrean ezker abertzalearen posizio historikoa aztertu eta gaurko errealitateari atxikiz, gure estrategia eguneratu eta zehazteko lehen urratsa egin dugu», nabarmendu du Sortuk.
Tailer feministan zaintza eskubidea unibertsalizatzeaz hausnartu dute, eta pobreziaren eta bazterketa sozialaren inguruko tailerrean horri aurre egiteko «ezinbestekoak» diren politika publikoez jardun dute. Klima larrialdiari ere heldu diote, «Euskal Herriko begiradatik». Euskarari buruz egin duten hausnarketan, «auzi linguistikoa politizatzearen eta problematizatzearen garrantzia» ondorioztatu dute Burlatan bildutakoek.
Plaza Hutsean «ereindakoa» jarraipena izatekoa da. Sei alor horien inguruko sareak martxan jartzeko asmoa adierazi du Sortuk, «ezker abertzaleko ehunka herrigile iraunkorki saretu eta dagoeneko herrigintzan egiten ari garen lana biderkatzeko asmoz». |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223962/osasunak-puntu-gazi-gozoa-lortu-du-espanyolen-zelaian.htm | Kirola | Osasunak puntu gazi-gozoa lortu du Espanyolen zelaian | Aurrea hartu du atsedenaren aurretik, baina itzali egin da gero, eta ezin izan du berdinketa saihestu. Bi taldeak hamar jokalarirekin aritu dira bigarren zatian | Osasunak puntu gazi-gozoa lortu du Espanyolen zelaian. Aurrea hartu du atsedenaren aurretik, baina itzali egin da gero, eta ezin izan du berdinketa saihestu. Bi taldeak hamar jokalarirekin aritu dira bigarren zatian | Kopako ajea nozitzen ari da Osasuna. Lehiakor jarraitzen du, baina txinparta puntu bat falta zaio puntu gehiago bildu ahal izateko. Gaur, bakarra bildu du Espanyolen zelaian, markagailuan aurretik jarri eta neurketaren zatirik handienean baloiaren jabe izan den arren. Zalantzati itzuli da aldageletatik, eta banako gola jaso ondoren berpiztu izanagatik, berdinketarekin konformatu behar izan du. Nafarrek bi puntu batu dituzte bakarrik azken hiru partidetan; hots, lausotzen ari zaie Europako postuen ametsa.
Arrapaladan ekin dio neurketari Espanyolek. Joseluren azken orduko hutsuneak ez du uzkurtu, eta aukera ona izan du hasi orduko, korner batean, Braithwaiteren bidez. Bakar-bakarrik zegoen danimarkarra, baina erdira errematatu du. Estualdiak ez du askorik iraun Osasunarentzat, baloia mantenduz etxekoen abaila apaltzea lortu baitu. Hori gutxi ez, eta lehen gola egitear izan da 8. minutuan: sukalderaino sartu da Abde, David Garciaren pase sakona jasota, baina marokoarraren jaurtiketa hankarekin gelditu du Alvaro Fernandez atezainak. Hasiera frenetikoa izan du norgehiagokak.
Zelai-erdian jokalariak pilatu eta ezker hegaletik jokoa sakontzen saiatu dira gorritxoak. Itzaletan zegoen hegal hori, baina aukerarik argienak bertatik abiatuta sortu dituzte bi taldeek. Aleix Vidalek erdiraketa arriskutsua egin du 19. minutuan, eta David Garciak atetik gertu moztu du. Ondorengo kornerrean, Puadoren burukada zutoinera joan da.
Nafarrak ere mehatxari aritu dira aireko jokoan, Ante Budimirren garaiera baliatuz. Kroaziarra setati ibili da area barruan, eta talka gogorrak izan ditu atzelariekin. Buruz erdira errematatu du lehenik, eta atsedenaren atarian markagailuan aurretik jarri du Nafarroako taldea. Korner baten ondorengo jokaldian iritsi da gola: Chimyk talka egin du arean aurkari batekin, eta aldaratzean bizi eta fin ibili da Budimir. Hanka luzatu, eta oinaren kanpoko aldearekin egin du errematea. Bigarren gola du ligan; Espanyoli berari egin zion bestea, Sadarren.
Bukaera zalapartatsua izan du lehen zatiak, luzapenean bigarren txartel horia erakutsi baitie Gil Manzanok Abderi eta Pierre-Gabrieli. Buruz buru aritu dira lehen zati osoan zehar, eta jokaldi baten osteko ika-mika zorrozki zigortu du epaileak. Jokalariekin hitz eginez konpon zitekeen egoera.
Hori horrela, bi taldeak jokalari bat gutxiagorekin aritu dira atsedenetik bueltan. Egoerak Espanyoli egiten zion mesede; partida ahalik eta irekiena izatea komeni zitzaion, banako gola sartu ahal izateko. Gainera, Diego Martinez teknikariak sendotu egin du etxekoen zelai-erdia, Osasunari baloia kentzeko intentzioz. Hala gertatu da, eta Jagoba Arrasateren mutilek galdu egin dute neurketaren kontrola. Sufritzen hasi dira beren zelaian, Aitorrek esku miragarri bat atera behar izan du, eta azkenean, ezin izan dute berdinketa ekidin. 59. minutuan iritsi da, nafarrek gaizki defendatu eta Braitwhaitek oin puntarekin sareratu duen erdiraketa batean.
Larri zebilen Osasuna, eta hala jarraituz gero, Iruñera punturik gabe itzultzeko arriskuan zegoen. Alabaina, suspertu egin zuten Arrasateren aldaketek. Atsedenean Torro kentzeak ez dio onik egin taldeari, baina Ruben Garciak eta Pablo Ibañezek indartu egin dute zelai-erdia. Hartara, baloiaren jabe bihurtu da berriro Osasuna, eta Espanyolen zelaian jokatu du minutu luzez. Darderrek distiratsu segitu du, baina etxekoak ez zaizkio gehiago hurbildu Aitor Fernandezi.
Iruindarrek garaipenaren bila jo dute, baina argitasuna eta fintasuna falta izan zaie aurkariaren azken lerroak gainditzeko orduan. Atera jaurtiketa bakar bat ere ez dute egin bigarren zati osoan. Garaitzeko gola urrun izan dute, eta ondorioz, ezin izan dira Europako postuetara gerturatu. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223963/gregorio-eskudero-70-urteko-presoa-euskal-herriratzeko-eskatu-dute-orion.htm | Politika | Gregorio Eskudero 70 urteko presoa Euskal Herriratzeko eskatu dute Orion | Eskuderori hirugarren gradua ezartzeko ere eskatu du Sarek. Orain, Dueñaseko (Espainia) kartzelan dago preso, lehen graduan. | Gregorio Eskudero 70 urteko presoa Euskal Herriratzeko eskatu dute Orion. Eskuderori hirugarren gradua ezartzeko ere eskatu du Sarek. Orain, Dueñaseko (Espainia) kartzelan dago preso, lehen graduan. | Sarek deituta, dozenaka lagunek manifestazio bat egin dute Orion (Gipuzkoa), Gregorio Eskudero preso oriotarra Euskal Herriratzeko eskatzeko. 70 urteko presoak bi hamarkada egin ditu kartzelan, eta bederatzi urte barru amaituko da bere zigorra. Orain, Dueñaseko (Espainia) kartzelan dago preso, lehen graduan.
«Euskal Herriko kartzela batean egoteaz gain hirugarren graduan izateko eskubidea dauka eta beraz bere etxeratze prozesua oztopatua dauka hasieratik. Noiz arte luzatu behar dute hau? Noiz arte jarraituko beharko dugu errepidean 40 minutuko bisitak izateko?», adierazi du Inaxio Oiartzabal Sareko bozeramaileak.
Urrunketa politika amaitzeko eskatu du Oiartzabalek, baina «pauso handiak» egin direla ere esan du. Nabarmendu du «ia euskal preso guztiak» Euskal Herriko espetxeetan daudela.
Atzo, hain zuzen, beste sei euskal preso Euskal Herriko kartzeletara gerturatzea erabaki zuen Espainiako Espetxe Erakundeak. Lola Lopez, Jon Kepa Preciado, Jon Mirena San Pedro, Mikel Sansebastian, Aitor Cotano eta Oskar Barreras dira preso horiek. Gainera, Luis Mariñelarena ere lekualdatu dute, Iruñetik Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako presondegiren batera. Lola Lopez eta Oskar Barreras Logroñon daude, San Pedro eta Preciado Dueñasen eta Sansebastian Sorian. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223964/migratzaileentzako-egia-justizia-eta-erreparazioa-eskatu-dituzte-bidasoan.htm | Gizartea | Migratzaileentzako «egia, justizia eta erreparazioa» eskatu dituzte Bidasoan | Izen-abizenez gogoratu dituzte Bidasoa gurutzatzen hildako migranteak. «Zenbakiak ez, pertsonak» direla azpimarratu dute. | Migratzaileentzako «egia, justizia eta erreparazioa» eskatu dituzte Bidasoan. Izen-abizenez gogoratu dituzte Bidasoa gurutzatzen hildako migranteak. «Zenbakiak ez, pertsonak» direla azpimarratu dute. | Bidasoko mugan azken bi urteotan hil diren migratzaileak gogoratzeko ekitaldi-omenaldia egin diete Gipuzkoa eta Lapurdi lotzen duen Behobiako zubian. Pausutik atera dira dozena pertsona lelo argigarria zeraman pankarta baten atzetik: «Euskal Herria, harrera herria». Behobiatik atera direnekin elkartu dira zubiaren erdian, errepidearen errei bat moztuz, eta han azaldu dituzte, euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez migranteen dramak mundu osoan uzten dituen zenbaki izugarriak.
Harrera Sareak, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Bidasoa Etorkinekin taldeen ordezkariek jakinarazi dute 46.622 direla 2014tik mundu zabaleko mugetan hildako migranteak. Horietatik erdiak inguru Mediterraneoan desagertzen dira, eta guztien hiru laurden Europan, Afrikan eta bien arteko Mediterraneoan. «Bizitzak irensten dituzte eta identitateak ezabatzen dituzte egunero mugek», esplikatu dute.
«Zuen arrazismoa, gure hildakoak» leloko pankartarekin abiatu dira zubira Hegoaldekoak, eta denak bat zirela Bidasoaren gainean, migranteen aldeko taldeetako ordezkariek auziari neurria emateko jardunarekin segitu dute: «Migrazioaren biktimentzako eta haien familientzako egia, justizia eta erreparazioa eskatzeko baliatu nahi dugu egun hau, Tarajaleko sarraskia izan zenetik zazpi urte bete direlako. Gutxienez, hamalau pertsona hil ziren hondartza horretan, eta Europako injustiziaren eta lotsaren sinbolo bilakatu da. Antolatzaileek ozen salatu dute «zigorrik gabe» geratzen direla «bizitza errugabeak akabatzen dituzten krimenak». Estatuek osatutako Europak demokrazia hitza «hustu» egin duela ere erantsi dute. Bilbon ere Tarajal, ez dugu ahantzi manifestua irakurri zuten manifestazio batean, sarraski horren urteurrenean.
Hamar hildako bi urtean
Bidasoa ibaia gurutzatu nahian itota hil zen lehen migrantearen kasuak, Tessfit eritrearrarenak, 2021eko apirilean, asaldatu egin zituen migrazioaren auzia Euskal Herritik urrun zegoela uste zuten asko. Ordutik, beste bederatzi pertsona geratu dira bidean aurre egin ezinik, migrazioaren aurkako politikek heriotzara bultzatu dituztelako: sei Bidasoan itota, eta beste hiru trenak harrapatuta, Ziburun (Lapurdi).
Kamerun, Eritrea, Senegal eta Afrikako beste herrialdeetatik zetozen hildakoen izen-abizenak gogoratu dituzte zubi gaineko omenaldian, «ez direlako zenbakiak, pertsonak baizik». Banan-bana joan dira haien izenak ahoskatzen, eta izenak zeramatzaten kartelak jartzen, zubian. «Izenik gabe» esaten zuen kartel bat ere egon da presente, itotako migrante bat identifikatu gabe lurperatu behar izan zutelako orain hilabete batzuk.
Kultur arloko zenbait aurpegi ezagun egon dira migranteen aldeko ekitaldian, esaterako Joxemari Karrere ipuin kontalaria eta Fermin Muguruza musikaria. «Bidasoa bizitza da, ez heriotza», esan du Muguruzak; «Irungoak garenontzat izugarria da ikustea zer gertatzen ari den Bidasoko mugan». Lastargi batzuk piztu eta minutu bateko isilunearekin amaitu da omenaldi xumea baina sakona. Bitartean, kaioak ibaiaren alde batetik bestera ibili dira, libre. |
2023-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/223965/aebek-txinak-ustez-espioitzarako-erabili-duen-globoetako-bat-eraitsi-dute.htm | Mundua | AEBek Txinak ustez espioitzarako erabili duen globoetako bat eraitsi dute | Baloiak bost egun pasatu ditu herrialdeko aire eremuan, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. | AEBek Txinak ustez espioitzarako erabili duen globoetako bat eraitsi dute. Baloiak bost egun pasatu ditu herrialdeko aire eremuan, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. | AEB Ameriketako Estatu Batuetako armadak herrialdeko aire eremuan zegoen Txinaren globoa eraitsi du, Ozeano Atlantikora bidean zela, hango hedabideen eta Reuters albiste agentziaren arabera. Pentagonoak iragan asteartean detektatu zuen lehen aldiz objektu hori, eta, bi potentzien arteko beste krisi diplomatiko bat eragin ondoren, Joe Biden AEBetako presidenteak gaur erabaki du globo hori botatzeko agindua ematea. Defentsa Departamentuak asteon argudiatu du Pekinek espioitzarako erabili duela baloi hori; Txinako Gobernuak, aldiz, defendatu du «ikerketa zientifikoa» zuela helburu —besteak beste, «meteorologia kontuetarako»—.
AEBetako ipar-mendebaldean dagoen Montana estatuan atzeman zuten globoa lehen aldiz. «Leku delikatuen» gainetik pasatu zen; hain justu, Montana biztanleria dentsitate txikiena duten estatuetako bat da, eta armamentu nuklearreko hainbat gune daude han, esaterako. Hori bai, baloiak ez zuen «arrisku militar edo fisikorik», AEBetako Defentsa Departamentuak azaldurikoaren arabera. Halere, Pentagonoak esan zuen objektu horren mugimenduak «gertutik» aztertzen ari zirela.
Egunek aurrera egin ahala, baloia botatzeko aukera hizpidera ekarri zuten. AEBetako hedabideek azaldu dutenez, Biden bere aholkulariekin aukera horretaz eztabaidatzen aritu da egunotan, eta azkenean, globoa botatzea erabaki dute, nahiz eta, hasiera batean, hori ez egitea adostu zuten.
Etxe Zuriak operazioaz ezer jakinarazi ez duen arren, gaurko ohartarazpen batzuek iradoki dute baloia eraisteko operazioa antolatuta zegoela. Batetik, FAA Abiazioaren Administrazio Federalak Ipar Carolina eta Hego Carolina estatuetako hiru aireporturi agindu baitie «aktibitateak gelditzeko»; eta, bigarrenik, Hego Carolinan herritarrei eskatu baitiete globoari tiro ez egiteko.
Sare sozialetan partekaturiko bideoetan eta mezuetan ikusten eta irakurtzen denez, estatu horretako Myrtle hondartzaren gainean zegoenean bota dute baloia; hegazkin bat hurbildu da, eta lekukoek CNN telebista kateari azaldutakoaren arabera, «misil batek edo horren antzeko zerbaitek» eraitsi du objektua.
Krisi diplomatiko horren ondorioz, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak atzeratu egin zuen bihar Pekinera egitekoa zuen bi eguneko bisita, eta adierazi zuen, atzo, «unea egokia» denean joango dela hiri horretara.
AEBetako aire eremuan zegoen globoa bota aurretik, Pentagonoak jakinarazi du ustez Txinarena den beste baloi bat atzeman duela Latinoamerikan; halere, ez du zehaztu zein herrialderen aire eremuan aurkitu zuten. Costa Ricako La Nación egunkariak argitaratu du herrialde horren aire eremuan zebilela.
«Lasaitasun» eskaria
Txinako Gobernuak ez du, oraingoz, ezer adierazi bere globoetako bat eraistearen inguruan. Aldiz, gertakari horren aurretik, herrialde horretako Atzerri Ministerioak jakinarazi du, ohar baten bidez, «lasaitasuna mantentzeko» eta «epai okerrak saihesteko» eskatu diola AEBetako Gobernuari.
Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendaria Blinkenekin mintzatu da gaurko ordu txikietan, eta AEBetako Estatu idazkariari esan dio «ezinbestekoa» dela «garaiz komunikatzea» eta «desadostasunak kontrolatzea». |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/224001/bi-lagun-hil-dira-eta-beste-bat-larri-zauritu-ribaforadan-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Bi lagun hil dira eta beste bat larri zauritu Ribaforadan izandako auto istripu batean | Zuhaitz baten eta geldirik zegoen kamioi baten aurka jo du ibilgailuak. 07:00ak pasa berritan gertatu da ezbeharra. | Bi lagun hil dira eta beste bat larri zauritu Ribaforadan izandako auto istripu batean. Zuhaitz baten eta geldirik zegoen kamioi baten aurka jo du ibilgailuak. 07:00ak pasa berritan gertatu da ezbeharra. | Auto istripu larria gertatu da gaur goizean Ribaforadan (Nafarroa): auto batek zuhaitz baten eta geldirik zegoen kamioi baten aurka jo du A-68 errepidean. 07:13etan gertatu da hori. Gidaria eta 49 urteko emakume bat hil dira; emakumea Iruñeko bizilaguna zen. Oraingoz, ez dute xehetasunik eman gidariari buruz. Emakumea atzeko eskuineko eserlekuan zihoan. Larri zaurituta eritxeratu duten 29 urteko gizona ere atzean zegoen, beste aldean; Alesbesko (Nafarroa) bizilaguna da.
Ikerketa abiatu duten gertatutakoa argitzeko, baina, lehen susmoen arabera, baimendutakoa baino abiadura handiagoan zihoan autoa. Anbulantziak, suhiltzaileak eta Foruzaingoko patruilak bertaratu dira. |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/224002/gizon-bat-hil-da-durangoko-tren-geltokian-trenbidera-erorita.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Durangoko tren geltokian, trenbidera erorita | Nasatik erori da 54 urteko gizona, eta buruan hartu duen kolpearen ondorioz hil da. | Gizon bat hil da Durangoko tren geltokian, trenbidera erorita. Nasatik erori da 54 urteko gizona, eta buruan hartu duen kolpearen ondorioz hil da. | Gizon bat hil da gaur Durangoko (Bizkaia) tren geltokian, trenbidera erorita. Nasatik erori eta buruan hartu duen kolpearen ondorioz hil da, Ertzaintzak jakinarazi duenez. 03:50ean gertatu da istripua.
Larrialdi zerbitzuak saiatu dira gizona bere onera ekartzen, baina ez dute lortu. Ezbehar hori dela eta, Euskotrenen Bilbo-Donostia lineako zerbitzua etenda egon da 07:00ak arte. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224003/alberto-sololuze-eta-joaquin-beltran-omendu-dituzte-eta-gertatutakoa-argitzeko-eskatu.htm | Gizartea | Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte, eta gertatutakoa argitzeko eskatu | Gaur beteko dira hiru urte Zaldibarko luizitik. Han hildako bi beharginei omenaldia egin die Zaldibar Argitu plataformak. | Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte, eta gertatutakoa argitzeko eskatu. Gaur beteko dira hiru urte Zaldibarko luizitik. Han hildako bi beharginei omenaldia egin die Zaldibar Argitu plataformak. | Gaur bete dira hiru urte Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) kraskatu eta amildu zenetik. Hiru urte, beraz, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran hango langileak hil zirenetik. Ordutik zeresan handia eman du aferak, baina jada auzi bakarra geratzen da epaitegietan: ingurumenaren aurkako delituarena. Horrekin lotuta, Eusko Jaurlaritzako hiru ingurumen teknikarik ikertu gisa deklaratu beharko dute otsailaren 28an Durangoko (Bizkaia) epaitegian.
Bezperan, Zaldibar Argitu plataformak deituta, Sololuzeri eta Beltrani omenaldia egin diete Zaldibarko Eitzaga auzoan, eta beste behin eskatu dute gertatutakoa argitzeko. Besteak beste, Sololuzeren gorpuzkirik ez da agertu.
Ehun lagunetik gora elkartu dira egin duten ekitaldi xumean. Plataformako kide Josune Lazkanok hitzaldia eman du, eta lore eskaintza ere egin diete bi biktimei. Lazkanok azpimarratu du eragotzi zitekeela duela hiru urte gertatu zena, eta kritiko azaldu da agintariekin: «Gure arduradun politikoen kudeaketa eredu iluna agerian geratu da: kontrol eta gardentasun falta, erantzunik eta erantzukizunik eza, prepotentzia», adierazi du.
Itxita behar zuen
Iaz, bigarren urteurrenean, adibidez, jakin zen Zaldibarko zabortegiak itxita behar zuela ondorioztatu zutela perituek. Azaldu zutenez, proiektu teknikoetan mamitzen hasi zenetik amildu zen arte, akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta pilatu ziren zabortegian.
Europa Batzordeak, ordea, babestu egin du Eusko Jaurlaritza: Europako Batzordeak bi aldiz adierazi du Jaurlaritzak legedia bete duela Zaldibarko zabortegiko luiziaren aurretik eta gero. |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/224004/altuna-eta-tolosa-bigarren-postuan-sendo.htm | Kirola | Altuna eta Tolosa, bigarren postuan sendo | Garaipen argia lortu dute Laso-Imazen aurka. 4-21 aurretik izan dira. | Altuna eta Tolosa, bigarren postuan sendo. Garaipen argia lortu dute Laso-Imazen aurka. 4-21 aurretik izan dira. | Garai gozoan dira Jokin Altuna eta Xabi Tolosa. Gaur, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, parez pare ziren Binakako Txapelketako bigarren eta hirugarren sailkatuak, eta argi geratu da zein dagoen indartsuen: sekulako egurra eman diete Altunak eta Tolosak Lasori eta Imazi. 4-21 aurretik izan dira; amaieran, 8-22. Ikusmina sortu du partidak, eta ikusle andana elkartu da frontoian.
Aurrean ikusgarri aritu da Altuna, eta atzean sendotasun ikusgarria erakutsi du Tolosak: ez du ia pilota bat bera ere galdu. Gorriak, erabat kontrakoa: ezinean aritu da Laso, eta ez du neurketa ona egin Imazek. Eskuin eskuan arazoren bat du Oiartzungoak.
Hiru jardunaldi falta dira finalerdietako ligaxkaren aurretik, eta Altuna-Tolosak, bigarren postuan, zortzi puntu dituzte jada. Sei dituzte hirugarren sailkatuek, Laso-Imazek.
Elordi-Zabaleta, sailkatuta
Gainontzean, Aitor Elordi eta Jose Javier Zabaleta sailkatu dira inor baino lehenago finalerdietako ligaxkarako. Atzo egin zuten urrats erabakigarria, Idiazabalen (Gipuzkoa), Jon Ander Peñari eta Iosu Eskirozi nagusitasun handiz irabazita: 22-11.
Bigarren izateko ia lehiatik kanpo daude Peio Etxeberria eta Rezusta, Peña II.a eta Jon Mariezkurrena, eta Mikel Urrutikoetxea eta Jon Ander Albisu; bost garaipen dituzte hiru bikote horiek. Ezin dira ere lasaitu, bi garaipenera baitituzte azken-aurrekoak: Joseba Ezkurdia eta Julen Martija. Nafarroako bikoteak arnasa pixka bat hartu du jardunaldi honetan, herenegun Urrutikoetxeari eta Albisuri 22-16 irabazita. Kinka larrian daude 2020ko txapeldunak, ia behartuta baitaude falta zaizkien hiru norgehiagokak irabaztera. Baina askoz okerrago zeuden jardunaldi hau hasi aurretik. |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/224005/realak-valladoliden-aurka-galdu-du-anoetan.htm | Kirola | Realak Valladoliden aurka galdu du Anoetan | Urriaren 30etik ligan galdu gabe ziren txuri-urdinak. Gol aukera onenak etxekoenak izan dira, baina Cyle Larinen golak erabaki du neurketa. | Realak Valladoliden aurka galdu du Anoetan. Urriaren 30etik ligan galdu gabe ziren txuri-urdinak. Gol aukera onenak etxekoenak izan dira, baina Cyle Larinen golak erabaki du neurketa. | Realak ia ahaztua zuen galtzea zer zen. Joan den astean, ordea, Espainiako Kopatik kanpo geratu ziren txuri-urdinak Bartzelonan galduta, eta gaur ligan zeramaten bolada bikaina eten da. Anoetatik hiru puntuak poltsikoan dituela irten da Valladolid, mailari eusteko lehian dabilen taldea. Jokalari asko falta zitzaizkien etxekoei, baina hori ez da aitzakia izan: aukera onenak Realak izan ditu.
Valladolidek, ordea, jakin du bere partida jokatzen, eta izan duen bakarra baliatu du. Ezohiko hamaikakoa atera du Imanol Alguacilek, lesioek behartuta: atzean Barrenetxea zelairatu du eskuin hegalean, eta zelai erdian Zubimendik, Illarrak, Marinek eta Navarrok jokatu dute. Aurrean, Kubo eta Sorloth. Aulkian utzi ditu oraindik erritmoa falta zaion Oiartzabal, eta denboraldi hasieran bezain fin ez dabilen Brais Mendez.
Lehen zatian ausart zelairatu dira bisitariak: goian presionatu dute, eta baloia jokatuta ateratzeko zailtasunak izan ditu Realak. Hegaletan, berriz, arriskua sortu dute Darwin Machisek eta, batez ere, Gonzalo Platak. Dena den, Realak izan du lehen zatiko aukerarik argiena. Zubimendik berreskuratu du baloia, Marini pasa dio, hark Sorlothi, eta norvegiarrak zutoinera bidali du jaurtiketa. Gola oihukatzen ari ziren jada zale txuri-urdinak. Askoz gehiago ez du egin Realak; geldikako jokaldietan Illarrak errematatu ditu pare bat baloi, buruz.
Aldaketak
Egoerak baldintzatuta, atsedenaldian aldaketak egin ditu Alguacilek. Aihen sartu da txartel horia zuen Ricoren ordez, eta zelai erdian Brais Barrenetxearen ordez. Defentsara bidali du Zubimendi, eta eskuin hegalera denerako balio duen Zubeldia. Orduan jokatu ditu minuturik onenak Realak.
Bigarren zatiko lehen hogei minutuetan arriskuarekin heldu da Valladoliden area ingurura, gehienbat Take Kuboren bidez. Ez da nekatzen japoniarra. Area ertzetik egin ditu bi erremate on, baina are hobeak izan dira Masip atezainaren erantzunak. Sorloth ere saiatu da area kanpotik, baina haren jaurtiketa zutoinetik gertu joan da kanpora.
Orduan aldatu dira kontuak. Jokoa gelditzen saiatu da Valladolid: denbora galdu, lurrera bota... eta lortu du bere helburua. Erritmoa eten dio Realari, eta, arrisku gehiegirik ez zuen erdiraketa batean, Zubimendik baino gorago egin du salto ligara iritsi berria den Cyle Larin kanadarrak. Sorbaldarekin errematatu du, baina sareetara bidali du baloia. Hotz utzi du Anoeta golak.
Azken minutuetan, erasoko jokalariak sartu ditu Realak, baina bihotzarekin gehiago jokatu du buruarekin baino, eta ez du asmatu Valladoliden harresia gainditzen.
Aukera ederra zen gaurkoa sailkapen nagusian aurrerapauso bat emateko (galdu egin dute Real Madrilek, Betisek eta Vila-Realek, eta berdindu Atletico Madrilek), baina horretarako lanean jarraitu beharko dute donostiarrek.
Reala: Remiro; Barrenetxea (Mendez, 45'), Zubeldia, Le Normand, Rico (Aihen, 45'); Zubimendi, Illarra (Olasagasti, 73'), Marin (Carlos Fernandez, 86'), Navarro (Oiartzabal, 62'); Kubo eta Sorloth.
Valladolid: Masip; Luis Perez, Hongla (El Yamiq, 84'), Javi Sanchez, Olaza; Monchu, Kike Perez (Aguado, 67'), Plata (Rosa, 84'), Oscar Plano (Ivan Sanchez, 59'), Machis; Sergio Leon (Larin, 59'). |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224006/dagoeneko-gutxienez-4300-pertsona-hil-dira-ekialde-hurbila-astindu-duten-lurrikaren-eraginez.htm | Mundua | Dagoeneko gutxienez 4.300 pertsona hil dira, Ekialde Hurbila astindu duten lurrikaren eraginez | Astelehen gaueko dardarak 7,8ko indarra izan zuen, eta bigarrenak 7,5ekoa. Turkia, Siria eta Kurdistan astindu ditu lurrikarak. Ankararen arabera, 3.700 eraikin amildu dira haien kontrolpeko eremuetan. | Dagoeneko gutxienez 4.300 pertsona hil dira, Ekialde Hurbila astindu duten lurrikaren eraginez. Astelehen gaueko dardarak 7,8ko indarra izan zuen, eta bigarrenak 7,5ekoa. Turkia, Siria eta Kurdistan astindu ditu lurrikarak. Ankararen arabera, 3.700 eraikin amildu dira haien kontrolpeko eremuetan. | Kurdistango Gaziantep (Antep) hirian atzeman zuten astelehen gaueko lurrikararen epizentroa. Euskal Herrian 02:17 zirela hasi da lurra dardarka Kurdistan, Turkia eta Siriako eremuetan. Eguerdian, gainera, beste lurrikara handi batek astindu zuen eskualdea. Kurdistango Kahramanmaras (Maras) hiritik gertu egon zen epizentroa, eta 7,5eko indarra izan zuen, hau da, gauekoa baino pixka bat ahulagoa izan zen. Oraindik, biktimen bila ari dira hondakinen azpian, baina litekeena da milaka izatea. Azken datu ofizialen arabera, lurrikarak gutxienez 4.300 pertsona hil ditu hondamendiak. Litekeena da datozen orduetan biktima kopuruak gora egiten jarraitzea.
Bestalde, gutxienez 13.300 pertsona zauritu direla adierazi du Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak. Gaineratu duenez, 3.700 eraikin amildu dira. Siriako agintarien arabera, zaurituak 1.089 dira. Ankarak ohartarazi du oinarrizko laguntza humanitarioa behar dutela lurrikarak kaltetutako eremuetan: janaria, kanpin dendak, mantak, berogailu elektrikoak... Nazioarteko dozenaka herrialdek iragarri dute laguntza bidaltzeko asmoa, baina, hura ondo kudeatu ahal izateko, Siriako muga zabaltzeko eskatu diote Damaskori.
Pasabideak ireki arren, baina, badira zenbait herrialde Siriako presidente Baxar al-Assadetaz fidatzen ez direnak, besteak beste, hamabi urteko gerrak sortutako ezinikusien ondorioz. AEBak dira horietako bat. Etxe Zuriak iragarri du Siriara laguntza bidaltzeko «konpromisoa» duen arren, ez duela egingo Damaskoren bitartez, ez baitu legitimotzat jotzen. «Baditugu aliatuak herrialde hartan giza laguntza banatzeko gaitasuna dutenak eta haien bitartez egingo dugu lan», aurreratu du AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaileak, Ned Pricek.
Datozen orduetarako espero den eguraldiak, gainera, zaildu egingo ditu hondakinen artean harrapaturik geratu direnak erreskatatzeko lanak. Iragarpenen arabera, euri asko egingo du lehenengo lurrikararen epizentroaren inguruko eskualdean, eta hotza: 3-4 gradu egingo ditu gehienez, eta zero azpitik gauean. Elur apur bat ere espero dute, metro bat artekoa eremu menditsuetan. Horrez gain, ohartarazi dute erietxeak erabat kolapsatuta daudela.
Lehenengo lurrikararen epizentrotik 100 kilometro ingurura dago Kahramanmaras. Turkiako agintariek esan dute ez dela izan lurrikara nagusi baten ostean gertatzen diren astindu horietako bat, baizik eta beste seismo bat, independentea. Lehenengoko astinduak gutxienez 70 pertsona hil ditu Kahramanmarasen, eta ez dago argi bigarrenak zer-nolako kalteak eragin dituen.
Diyarbakir hiria (Amed) da hondamendi eremuko hiririk handiena, eta, besteak beste, merkataritza gune handi bat amildu da han. «Ipar Kurdistan eta Turkiako hainbat eremu erabat suntsituta geratu dira. Ameden, epizentrotik 300 kilometrora, hainbat eraikin erori dira. Jendea ateratzen ari gara hondakin artetik», jakinarazi du idatzi batean Kurdistango Kongresu Nazionaleko Kontseilu Exekutiboak, eta ohartarazi du giza hondamena are handiagoa izan dela Siria iparraldetik ihesi joandakoen artean.
Izan ere, eraikin ugari erori dira astinduaren eraginez, dozenaka hiritan. Lerro hauek idazteko orduan, lanean jarraitzen zuten erreskate taldeek. Negu betean daude lurrikarak izan diren eremuetan, eta hondakin artean harrapatutako jendea ateratzea jarri dute agintariek lehentasuntzat. «Muturreko tenperaturak ditugu, eta jende asko kalean dago zain, giza laguntza noiz iritsiko. Horrez gain, ez dugu ahaztu behar Siria iparraldean lehendik ere milaka lagun bizi direla oihalezko dendetan», nabarmendu du Turkiako presidenteorde Fuat Oktayk. Turkiako adituen kalkuluen arabera, lurrikarak 7,8ko indarra izan du.
Eskualde horretan sarri gertatzen dira lurrikara handiak. Baina gogoratzen diren hondamendirik larrienetan azkena 1999ko abuztuaren 17an gertatu zen. Gaur gauekoa baino ahulagoa izan bazen ere (7,6), Izmiteko lurrikara deiturikoak 17.000-18.000 pertsona hil zituen, datu ofizialen arabera.
Erdoganek esan duenez, Turkiak 1939. urtetik pairaturiko «hondamendirik handiena» izan da gaueko lurrikara.
Europako Batasunak «elkartasuna» adierazi die biktimei, eta laguntzeko prest dagoela gaineratu. «Europaren sostengua bidean dago, eta prest gaude laguntzen jarraitzeko ahal dugun moduan», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak.
Bizirik atera direnentzat ere gogorra izango da, asko lasterka batean atera direlako gauean etxetik, jantzi egokirik gabe. Gaur eguerdian izandako lurrikarak, gainera, izua zabaldu du, eta askok beldur handiegia dute etxera arropa bila itzultzeko.
Prestatu gabeko eraikinak
Lurrikarak ohikoak dira Ekialde Hurbilean, eta hondamendi handiak eragiten dituzte gertatzen direnean. Horren atzean dauden arrazoietako bat da eraikinak ez daudela prestatuak halako seismoei aurre egiteko, nahiz eta herrialde horiek plaka tektonikoen gainean egon. Lurrikarei Aurre Egiteko Estrategia Planak berak nabarmentzen du 1950eko hamarraldian migrazio handiak izan zirela hirietara, horrek azkar eraikitzea ekarri zuela, eta, hala, «hiriak ahuldu» egin zirela.
1999ko seismoaren ondoren, Turkiako Gobernuak egitasmo bati ekin zion, eraikuntzen segurtasuna gainbegiratzeko. Adituen arabera, ordea, oso gutxi dira segurtasun bermeak betetzen dituzten eraikinak. Gaurko lurrikararen ondorioz eroritako eraikinen artean daude, esaterako, Hatay eta Iskenderumgo erietxeak. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224007/inoiz-sari-gehien-irabazitako-artista-bilakatu-da-beyonce.htm | Kultura | Inoiz sari gehien irabazitako artista bilakatu da Beyonce | Los Angelesen banatu dituzte bart musikaren sariak. Harry Styles abeslariak urteko diskoaren saria eraman du | Inoiz sari gehien irabazitako artista bilakatu da Beyonce. Los Angelesen banatu dituzte bart musikaren sariak. Harry Styles abeslariak urteko diskoaren saria eraman du | «Saiatzen ari naiz gehiegi ez hunkitzen», adierazi du bart Beyonce abeslariak, Los Angelesen (AEB) Grammy sariak banatzeko ekitaldian. Ohituta dago musikaria halako sariak jasotzen, baina aurtengoak badu esanahi berezia: 32. saria da, eta, horren bidez, Beyonce da historian Grammy gehien jaso dituen artista.
Iaz argitaraturiko Renaissance diskoarengatik eman diote azken saria Beyonceri. Musikariak esan duenez, LGTBQ komunitatearekin izan duen loturak eta familian GIB birusak eragin duen minak bultzatu dute disko horretako musika sortzera. Osaba homosexual bat hil zion hiesak artistari.
Azken bi hamarkada pasatxotan, George Solti orkestra zuzendaria izan da Grammy gehien zituen musikaria (31).
Lau sari jaso ditu Beyoncek ekitaldian, eta berandu heldu da horiek jasotzera, trafikoarekin arazoak izan dituelako.
Edonola ere, gaua ez da erabat borobila izan artista estatubatuarrarentzat. Aurten ere, ihes egin dio urteko diskorik onenari emaniko sariak.
Harry Stylesek irabazi du hori, Harry's House diskoarengatik. Apal mintzatu da artista ingelesa saria jasotzean. «Halako gauetan, bistan da garrantzitsua dela guretzat gogoratzea ez dagoela 'hoberena' esaterik musikan». |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224008/ezintasun-iraunkor-absolutua-aitortu-diote-covid-19-iraunkorra-duen-langile-bati.htm | Ekonomia | Ezintasun iraunkor absolutua aitortu diote COVID-19 iraunkorra duen langile bati | ELAren aldeko epaia eman du Bilboko Lan Arloko Epaitegiak. Osasun zentro bateko zeladorea da langilea. | Ezintasun iraunkor absolutua aitortu diote COVID-19 iraunkorra duen langile bati. ELAren aldeko epaia eman du Bilboko Lan Arloko Epaitegiak. Osasun zentro bateko zeladorea da langilea. | Bilboko Lan Arloko Epaitegiak ezintasun iraunkor absolutua aitortu dio osasun zentroko langile bati. ELAk pozez hartu du aldeko epaia, baina prentsa oharrean gogoratu du «langile askori» eragiten diela COVID-19 iraunkorraren gaixotasunak.
Langilea zeladorea da osasun zentro batean. 2020ko martxoan COVID-19ak eragindako infekzio bat izan zuen. Ordutik, COVID-19 iraunkorra du.
Patologia horrek neke kronikoa, zorabioak, ezegonkortasuna, insomnioa, laino mentala eta takikardiak eragiten dizkio langileari, baita narriadura kognitiboa ere. Horrek zuzenean eragiten die arretari eta lan memoriari.
Bestalde, zeladoreak ezkerreko hemiparesia ere badu. Herrenka ibiltzen da, eta orientazio eta indar galera orokorrak ditu.
Horiek hala, epaiak bide ematen dio Bidelagun fundazioari —ELAren lan osasuneko fundazioari— langilearen enpresari kalte ordainak eskatzeko. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224009/ukrainako-defentsa-ministroak-ukatu-egin-du-beste-ministerio-batera-joatea-eskaini-diotela.htm | Mundua | Ukrainako Defentsa ministroak ukatu egin du beste ministerio batera joatea eskaini diotela | Reznikovek esan du karguari uko egingo diola, Zelenskik hala eskatuz gero. Ministerio barruko ustelkeria kasuak azaleratu dira azkeneko asteotan. | Ukrainako Defentsa ministroak ukatu egin du beste ministerio batera joatea eskaini diotela. Reznikovek esan du karguari uko egingo diola, Zelenskik hala eskatuz gero. Ministerio barruko ustelkeria kasuak azaleratu dira azkeneko asteotan. | Ukrainako Defentsa Ministerioaren jardunean gertatutako ustelkeria kasuen berri eman zuten herrialdeko hedabideek urtarril amaieran, eta, horren ondorioz, zenbait goi kargudun kanporatu zituen Volodimir Zelenski presidenteak. Oleksii Reznikov Defentsa ministroa ere kargugabetua izateko zorian da, hango komunikabideek kaleratu dutenez. Reznikovek atzo nabarmendu zuen karguari uko egingo diola Zelenskik hala eskatuz gero. «Funtzionario bakar bat ere ez dago karguan betirako». Hori bai, ukatu egin du Industria Estrategikoen Ministerioko burua izatea eskaini diotela.
Izan ere, hori jakinarazi zuen atzo, azken orduan, David Arakhamiak, Zelenskiren alderdiaren talde parlamentarioaren liderrak. Iragarri zuen, aldi berean, Kirilo Budanov Ukrainako inteligentzia militarraren buruzagiak beteko duela Reznikoven hutsunea. Baina Defentsa ministroak adierazi du, The Kyiv Independent egunkariak jaso duenez, ez duela herrialdeko presidentearekin horri buruz hitz egin. Nabarmendu du, bide batez, ez duela «eskarmenturik» kargu horretarako. Nazioartean Reznikov da Ukrainako goi kargudun ezagunenetako bat.
Ministerio barruko ustelkeria kasuak azaleratu dira, hain zuzen, Zelenskik ustelkeriaren aurkako kanpaina bat ezarri duenean, jakinik instituzioetan ustelkeria praktikarik ez egotea dela EB Europako Batasunak talde komunitarioan sartzeko estatu hautagaiei jartzen dien baldintzetako bat.
Azken asteetan kaleratutako informazioen arabera, Ukrainako Defentsa Ministerioak kalitate txarreko produktuak erosten zituen—elikagaiak eta ekipamendu militarra, esaterako— frontera bidaltzeko, baina horien prezioa bi eta hiru aldiz puztuz. Argitaratu denez, Viatxeslav Xapovalov ministrordeak bazuen horren berri. Kaleratu egin zuten.
Grossirekin bilera
Errusiako Gobernuak jakinarazi du IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusi Rafael Grossi Moskura joango dela asteon. Zaporizhiako (Ukraina) zentral nuklearraren inguruan segurtasun eremu bat sortzea negoziatzen ari dira aurreko udatik Kremlin, NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia eta Ukrainako Gobernua. Europako zentral nuklear handiena da, eta Errusiaren kontrolpean dago inbasioaren hasieratik. Leherketak gertatu izan dira haren bueltan, eta Moskuk eta Kievek elkarri egozten diote horien ardura. IAEAk adierazi du, hain zuzen, urtarril amaieran leherketak izan zirela.
Bestalde, Errusiako agintariek jakinarazi dute drone bat lehertu dela gaur Kalugan, Moskutik 200 bat kilometrora. Hango gobernadore Vladislav Xapxak Telegramen esan duenez, ez du ez biktimarik, ez kalterik eragin. Urrian ere beste drone bat erorarazi zuten aireko defentsa sistemek Kalugako aorodromoan, eta hango gobernadoreak esan zuen, orduan, «ziurrenik» mugatik jaurti zutela. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224010/nafarroako-probintzia-auzitegiak-ez-du-arinduko-iruneko-talde-bortxaketako-espetxeratuetako-baten-zigorra.htm | Gizartea | Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du arinduko Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra | Hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela dio Auzitegiak. | Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du arinduko Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra. Hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela dio Auzitegiak. | Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra arinduko, argudiatuz hamabost urteko zigorra «sexu askatasunaren aurkako delituen arauketa berriaren arabera ere ezarri» daitekeela.
Izan ere, 2016ko Iruñeko talde bortxaketan parte hartu zuen gizon bat hamabost urteko espetxe zigorra betetzen ari da. Joan den azaroan, baina, haren abokatu Agustin Martinezek helegite bat aurkeztu zuen soilik baietz da baietz legearen interpretazio jakin bat kontutan hartuz, eta bere bezeroaren zigorra arintzeko eskatu zuen: hamahiru urte eta bederatzi hilabetera. Fiskaltza eta biktimaren abokatua Martinezek eskatutako berrikuspena egitearen kontra agertu ziren.
Ikusi gehiago: Iruñeko talde bortxaketako espetxeratu baten zigorra arintzeko eskatuko dute
Ebazpenean, Nafarroako Probintzia Auzitegiak Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzia ekarri du gogora. Han, azaltzen da hamabost urteko zigorra «akusatuen inguruabar pertsonalen eta egitatearen larritasunaren araberakoa» dela: «Egitateak oso larriak dira, eta horien ondorengo akusatuen jarrerak, epaian deskribatzen denak, areagotu egiten du erruduntasuna, edo haien jokabidearen antijuridikotasuna, eta horrek justifikatzen du legez aurreikusitako gutxienekoa baino zigor handiagoa ezartzea, nahiz eta oso hurbil egon». |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224011/labek-hezkuntzako-lan-baldintzen-inguruko-akordio-orokor-bat-eskatu-du.htm | Gizartea | LABek hezkuntzako lan baldintzen inguruko akordio orokor bat eskatu du | Sindikatuak eskatu du, besteak beste, hezkuntza publikoko lanpostu guztiak mantentzea eta itunpekorako sarbidea «gardena» izatea. Hezkuntza Sailari ohartarazi dio sindikatuen arteko mahaia bildu ezean grebara deituko duela. | LABek hezkuntzako lan baldintzen inguruko akordio orokor bat eskatu du. Sindikatuak eskatu du, besteak beste, hezkuntza publikoko lanpostu guztiak mantentzea eta itunpekorako sarbidea «gardena» izatea. Hezkuntza Sailari ohartarazi dio sindikatuen arteko mahaia bildu ezean grebara deituko duela. | LAB sindikatuak askatu beharreko bi korapilo nagusi ikusten ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzan: batetik, Hezkuntza Lege berria; bestetik, hezkuntzako langileen lan baldintzak. Sindikatuak dituen eskaeren berri emateko, Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak eta Irati Tobar irakaskuntzako idazkariak prentsaurrekoa eman dute gaur goizean. Eusko Jaurlaritzari egin diote eskari nagusia: lan baldintzen inguruko oinarrizko akordioa bideratzea galdegin diote.
Izan ere, sindikatuaren irudiko, ezinbestekoa da lan baldintzen arloan hurrengo urteetarako oinarriak negoziatzea, eta, azaldu duenez, bide hori urratzeko, iazko apirilean bide orri bat mahaigaineratu zuten adostu beharreko edukien eta prozeduren inguruan, eta irailean lan baldintzen inguruko xedapen gehigarriak aurkeztu zituen. Alabaina, LABen irudiko, orain arte ez dute aukerarik eduki Eusko Jaurlaritzarekin gaiok negoziatzeko eta adosteko. Aranburuk azaldu du «blokeo» horren aurka grebara eta mobilizazioetara joan behar izan dutela. Eta emaitzak ikusten hasi dira: «Greben eta mobilizazioen indarraz baliatu eta azken asteetan Hezkuntza Sailarekin izan dituen elkarrizketak aintzat hartuta, akordioa bideratzeko aukerak ikusten ditu LABek». Baina ituna ez dute izenpetua oraindik, eta, hori lortze aldera, Jaurlaritzari eskatu diote datozen asteetan sindikatuen arteko mahaira deitzeko. «Horrela egin ezean, greba eta mobilizazio berrien aldeko hautua egingo luke LABek».
Tobarrek xehatu ditu sindikatuaren iritziz akordio horrek jaso beharko lituzkeen oinarriak. Batetik, langile publikoei dagokienez, nahi dute kolektibo guztietan lanpostuak mantentzea eta Haurreskolak partzuergoa doako bihurtzearen ondorioz sortuko diren beharrei erantzuteko lanpostuak sortzea. Gainera, eskatu dute jantoki ereduaren inguruko azterketa egiteko, «langileen kudeaketa publikorako aukera aztertuz», baita «kategoria bera duten eta lan eta funtzio berdinak dituzten» langileen soldatak parekatzea ere. Halaber, langile guziak euskalduntzea ere baldintzen artean sartu dute. Bestetik, itunpeko sareko langileak daude. Horientzat sarbidea «gardena» izatea nahi dute, «meritu, gaitasun eta berdintasun printzipioetan oinarrituta», baita langileen soldaten parekatzea eta lan baldintzak homologatzea ere. Gainera, ikastetxeren bat publiko bihurtuz gero, langileak subrogatzeko akordioa jasotzea nahi dute. Azkenik, azpikontratatutako langileei erreparatu diete. Hauxe eskaera: «Lehentasunez garbitzaile, jantokiko hezitzaile eta autobusetako langileak lehengoratu edo langile publiko bilakatzea aztertzea. Eta, hori egin ezean, lehentasunez parekatzeko eta homologatzeko azterketa egitea».
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak erantzun dio sindikatuari. Nabarmendu du elkarrizketarako borondatea dela sailaren ezaugarri nagusietako bat, eta sindikatu guztiekin hitz egiten jarraitzeko prest agertu da, ikusteko noiz bildu daitekeen sindikatuen arteko mahaia: «Gonbit hori egiten bazaigu, guk hartuko dugu eta garatuko dugu. Horrek esan nahi du orain arte bezala jarraituko dugula lanean sindikatuekin, era diskretu baten, eta, alde horretatik, sindikatuekin landuta daukagunean deituko dugu sindikatuen arteko mahai hori biltzera».
Legeari beha
Hezkuntzan pil-pilean dagoen gaiari ere heldu dio sindikatuak: Hezkuntza Legeaz mintzatu da, hain zuzen. Aranburuk esan duenez, Hezkuntza Legearen aurreproiektuan «zuzendu beharreko hainbat gai» ikusten dituzte, eta horretarako proposamen zehatzak aurkeztu dituzte. Orain, horiek nola islatuko zain daude: «Ikusteko dago testu berriak zein neurritan jasoko dituen ekarpenok, eta horren araberako balorazioa egingo du LABek». |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224012/erabakitzeko-eskubidearen-inguruko-eztabaida-sustatzeko-eskatu-du-gure-esku-k-eusko-legebiltzarrean.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidearen inguruko eztabaida sustatzeko eskatu du Gure Esku-k Eusko Legebiltzarrean | Herritarren parte hartzea bermatuko duen eztabaida bati ekiteko eskatu die elkarteak talde parlamentarioei. | Erabakitzeko eskubidearen inguruko eztabaida sustatzeko eskatu du Gure Esku-k Eusko Legebiltzarrean. Herritarren parte hartzea bermatuko duen eztabaida bati ekiteko eskatu die elkarteak talde parlamentarioei. | Gure Esku-ko eledun Josu Etxaburuk hartu du hitza Eusko Legebiltzarreko Erakunde, Gobernantza Publiko eta Segurtasun Batzordean, eta konpromisoak eskatu ditu «etorkizun politikoaren inguruko eztabaida» bati ekin diezaioten talde parlamentarioek. «Herri erronka» gisa definitu du afera, eta «etorkizunaren lema hartzeko» garaia dela aldarrikatu: «Libreki erabakitzea posible egingo duen prozesua abian jartzea behar du herri honek».
Gure Esku-k 2020ko martxotik 2021eko abendura bitarte egindako sinadura bilketaren ostean iritsi da agerraldia. Pandemia betean, elkarteak 21.389 sinadura bildu zituen, estatus politikoa erreferendum bidez erabakitzeko eskubidearen eta Eusko Legebiltzarrak eztabaida prozesu bat hastearen alde. Hitzetatik ekintzetara igarotzeko eskatu die Etxaburuk legebiltzarkideei, «milaka herritarren izenean».
Azaldu duenez, eztabaida «garden eta irekia» izan behar da, eta herritarren parte hartzea bermatu behar du. Era berean, helburutzat eduki behar du «eraikiko den erabakitzeko prozesua» herritarren parte hartzean oinarritzea, eta horretarako tresnak aurreikustea. Gainera, eskatu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren borondatea berresteko galdeketa bat ere txertatzeko. «Gure Esku-k erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko urratsak nahi ditu».
Eztabaida zentratzeko bi galdera ere jarri ditu Gure Esku-k mahai gainean. Batetik, Etxaburuk galdetu du ea euskal herritarrek duten erabakitzeko ahalmenak balio ote duen «egungo eta etorkizuneko erronkei behar bezala erantzuteko». Besteak beste, Usansolo (Bizkaia) herri bilakatzeko prozesuak dituen oztopoak, klima larrialdiari aurre egiteko gaitasun falta eta euskararen aurkako ebazpen judizialak aipatu ditu. Izan ere, Etxaburuk azaldu du errealitatea «tematia» dela, eta jokoan dagoena «eguneroko bizitza hobetzeko ahalmena» dela.
Bigarren galderak lurralde arteko harremanei egin die erreferentzia: «Euskal herritarrok gustura al gaude geure artean eta euskal lurraldeen artean ditugun harremanekin?». Horrekin batera adierazi du ea ez ote litzatekeen onuragarriago izango harreman horiek sendotu eta «beste maila batera» igarotzea. «Etorkizunaren jabe izan nahi badugu, premiazkoa da gogoeta zintzo baten ondoren neurriak zehaztea eta hartzea», gehitu du.
Beraz, xedea da herritarrek «menpekotasunik gabe» hautatzea Euskal Herriaren etorkizun politikoa eta gainerako lurraldeekiko harremanak, eta horretarako beharrezko tresnak eskura izatea. Bide horretan, Gure Esku-k beharrezkotzat jo du erakundeen, eragileen eta herritarren arteko elkarlana, eta Etxaburuk gehitu du hark hiru oinarridun «zoru komun bat» izan behar duela: bizikidetza demokratikoa, erabakiaren kultura eta adostasunaren kultura. Elkartea, gainera, prest dago «jarrera aktibo eta proaktibo» bati eusteko, eta horretarako adostasunak josten jarraitzeko.
Etxaburuk azaldu du erabakitzeko eskubidea «adostasun esparru bat» dela euskal gizartean, eta hala izan beharko litzatekeela jardun politiko-instituzionalean lanean ari direnen artean ere. Haren hitzetan, estatus politikoaren inguruko eztabaida «behin eta berriro» atzeratu da, eta «zezenari adarretatik heltzeko» garaia da jada. Gainera, azaldu du ez dela hutsetik abiatu behar. Besteak beste, Eusko Legebiltzarrak 1990ean eta 2014an onartutako legez besteko proposamenak aipatu ditu. Bi kasuetan, gehiengo parlamentarioak autodeterminazio eskubidearen alde egin zuen.
Eskaerak aztertzea
EAJko parlamentari Jon Andoni Atutxak adierazi du jeltzaleek aztertuko dituztela Gure Esku-ren eskaerak, eta aferaren inguruan lan egiteko prest daudela. EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek, berriz, eskakizunak aintzat hartzeko eskatu die gainerako legebiltzarkideei ere, eta herritarrak era ordenatuan entzutea ezinbestekotzat jo du: «Autodeterminazio eskubidean sinesten dugu, eta erabakitzeko eskubideak demokratizatu egiten du eskubide hori».
Elkarrekin Podemos-IUko kide Iñigo Martinezek azaldu du koalizioarentzat garrantzitsua dela estatus berriaren inguruko eztabaidari ekitea, baina «borondate politikoa falta» dela hari heltzeko.
Kontrara, Voxeko Amaia Martinezek eta PP+Ciudadanoseko Luis Gordillok erabakitzeko eskubidearen kontzeptuaren aurka egin dute, eta salatu dute Gure Esku-k aurkeztutako planteamenduak legez kanpo daudela. Antzera aritu da PSE-EEko Miren Gallastegi legebiltzarkidea ere. Haren ustez, elkartearen helburuak ez dira «euskal herritarren interesekoak». |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224013/ilunioni-prestazioen-30eko-errekargua-jartzeko-eskatu-du-bizkaiko-lan-ikuskaritzak.htm | Ekonomia | Ilunioni prestazioen %30eko errekargua jartzeko eskatu du Bizkaiko Lan Ikuskaritzak | Iazko maiatzean enpresako langile batek izandako istripu baten harira aurkeztu dute eskaera. Halaber, Gizarte Segurantzari eskatu diote Ilunioni 2.451 euroko isuna jartzeko. | Ilunioni prestazioen %30eko errekargua jartzeko eskatu du Bizkaiko Lan Ikuskaritzak. Iazko maiatzean enpresako langile batek izandako istripu baten harira aurkeztu dute eskaera. Halaber, Gizarte Segurantzari eskatu diote Ilunioni 2.451 euroko isuna jartzeko. | Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak Ilunion enpresari prestazioen %30eko errekargua eska diezaiola galdegin du Bizkaiko Lan Ikuskaritzak. Izan ere, enpresa horretako segurtasun langile batek lan istripua izan zuen iazko maiatzean, eta gaixoaldian dago ordutik.
Babcock Wilcox multinazionalak Barakaldon zuen instalazio batean izan zen ezbeharra. Langilea eskaileratik behera erori zen, gaueko lanaldian zegoela. Bizkaiko Lan Ikuskaritzaren arabera, Ilunionek ez zituen prebentzio neurriak bete, eta salatu du ez zegoela «nahikoa argirik» istripua gertatu zen eremuan.
Horiek hala, araua hausteko akta aurkeztu dute Ilunionen aurka, eta Gizarte Segurantzari eskatu diote 2.451 euroko isuna jar diezaiola enpresari.
Istripuaren ostean zenbait neurri hartu zituen Ilunionek, baina, CCOOko lan osasuneko arduradun Alfonso Riosen arabera, «berandu iritsi dira». Bada, Riosek eskatu du arriskuen ebaluazioa egiteko garaian «arreta handiagoa» jartzeko eta prebentzio neurri «hobeak» hartzeko, lan istripurik izan ez dadin. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224014/psoek-bere-kabuz-erregistratu-du-sexu-askatasunari-buruzko-legea-aldatzeko-proposamena.htm | Gizartea | PSOEk bere kabuz erregistratu du sexu askatasunari buruzko legea aldatzeko proposamena | Patxi Lopez bozeramailearen arabera, helburua da «lege on» baten «nahi gabeko ondorioak zuzentzea». Zigor tarteak moldatu dituzte, «jokabide batzuen larritasuna» jasotzeko. | PSOEk bere kabuz erregistratu du sexu askatasunari buruzko legea aldatzeko proposamena. Patxi Lopez bozeramailearen arabera, helburua da «lege on» baten «nahi gabeko ondorioak zuzentzea». Zigor tarteak moldatu dituzte, «jokabide batzuen larritasuna» jasotzeko. | Soilik baietz da baietz legea aldatzeko prozesuan, bere kabuz arituko da PSOE, Unidas Podemoseko gobernu bazkideen eta Berdintasun Ministerioaren adostasunik gabe. Asteburuan negoziatzen ibili ostean, akordiorik ez dute lortu, eta sozialistek gaur erregistratu dute Espainiako Kongresuan sexu indarkeriari buruzko araua aldatzeko lege proposamena. Aurreko Zigor Kodean jasotako zigor tarteak berreskuratu nahi ditu PSOEk: batetik, ez du berreskuratuko abusu delitua, eta ez du ezabatuko emakumeen onespenaren ideia; bestetik, zigorren tarteak zabaltzea eta igotzea proposatu du.
Indarrean den legearen arabera, sexu erasotzat hartzen dira «beste pertsona baten sexu askatasunaren aurka haren onespenik gabe egiten diren jardun guztiak»; indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiliz egiten direnak, baita biktimaren borondatea baliogabetuta dagoenean ere, denak dira eraso, Soilik baietz da baietz legearen testuaren arabera. Printzipio horren gainean ezartzen dira zigorrak, kontuan hartuta erasoan sarketarik izan den ala ez: sarketarik gabeko erasoek urtebete eta lau urte arteko zigorra jasoko dute, eta bi eta zortzi urte artekoak, larrigarririk badago; sarketarik bada, lau eta hamabi urte arteko zigorra jarri ahalko da, eta zazpi eta hamabi urte artekoa, larrigarririk bada.
Ikusi gehiago: Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du arinduko Iruñeko talde bortxaketako espetxeratuetako baten zigorra
PSOEk proposatu duen erreforman, zigor tarte horiei mailaketa bat erantsiko diete, indarkeria edo larderia erabiltzen den edo biktimaren borondatea baliogabetzen den kasuetarako: asmoa da «zigor markoa egokitzea, arauak adieraz dezan jokabide batzuk larriagoak direla», gaur Kongresuan erregistratutako testuak dioenez. Hortaz, sarketarik gabeko erasoetan, zigorra urtebete eta lau urte artekoa izango da, orain bezala; baina halako eraso batean indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea baldin badago, zigorra urtebete eta bost urte artekoa izango da —aurreko Zigor Kodeak jasotzen zuen bezala—. Erasoan sarketa badago, zigorra lau eta hamabi urte artekoa izango da, orain bezala; baina indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea baldin badago, sei eta hamabi urte arteko zigorrak ezarri ahalko dira.
Patxi Lopez PSOEren bozeramailearen arabera, Kongresuan aurkeztu duten testuaren helburua da «lege on» baten «nahi gabeko ondorioak zuzentzea», eta zigor murrizketek eragin duten «alarma soziala» desagerraraztea. Berdintasun Ministerioak, ordea, deitoratu egin du PSOEk bere kabuz aurkeztu izana lege proposamena: «ulertezintzat» jo du akordiorako aukerak «haustea», eta PPren «proposamen bera aurkeztea». Horren inguruan, Lopezek adierazi du ez dutela inorekin negoziatu gobernu koaliziotik kanpo, «eta are gutxiago eskuinarekin».
Lege proposamena «urgentziaz» tramitatu nahi du PSOEk, eta horrek epeak laburtuko lituzke: testua hiru asteren barnean atera daiteke Kongresutik Senatura. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224015/zumarragan-eta-azpeitian-osakidetzako-haurren-osasun-mentaleko-zerbitzua-desegitea-salatu-du-elak.htm | Gizartea | Zumarragan eta Azpeitian Osakidetzako haurren osasun mentaleko zerbitzua «desegitea» salatu du ELAk | Sindikatuak azalarazi duenez, urtarrilaren 31tik daramate Zumarragan eta Azpeitian (Gipuzkoa) haurren arreta psikologikorako zerbitzurik gabe | Zumarragan eta Azpeitian Osakidetzako haurren osasun mentaleko zerbitzua «desegitea» salatu du ELAk. Sindikatuak azalarazi duenez, urtarrilaren 31tik daramate Zumarragan eta Azpeitian (Gipuzkoa) haurren arreta psikologikorako zerbitzurik gabe | Haurren osasun mentaleko zerbitzuaren prekarizazioa «Osakidetzaren desegitearen, langileen prekarietatearen eta herritarrek pairatzen dituzten ondorioen beste adibide bat» dela salatu du ELA sindikatuak. Egoera horrek, gainera, osasun mentaleko arreta publikoa jasotzea galarazten die Zumarragako eta Azpeitiako haurrei.
Irailaren 30ean hasi zen gatazka, eskualde horretako haur psikologoaren kontratua bertan behera utzi zutenean. Gipuzkoako Osasun Mentaleko Sarearen Zuzendaritzak, profesionalen faltan, hilean zortzi egunean arreta eskaintzen zuen haur psikiatra bidaltzea erabaki zuen orduan. «Urtarrilaren 31n amaitu zen kontratu hori, eta orain Zumarragako eta Azpeitiko Osasun Mentaleko Zentroek ez dute haurrentzako arreta zerbitzurik», ohartarazi du sindikatuak.
Sindikatuaren ustetan, langileen lan baldintzak hobetzean dago gakoa: «Profesionalak egon badaude, baina ez dago langile horiek erakartzen dituen lan baldintza onik». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224016/mendiko-eskiaren-festa-bueltan-da-izaban.htm | Kirola | Mendiko eskiaren festa bueltan da Izaban | Bandres-Karolo oroimenezkoa egingo da asteburu honetan Erronkariko mendietan, hiru urteko hutsunearen ondoren | Mendiko eskiaren festa bueltan da Izaban. Bandres-Karolo oroimenezkoa egingo da asteburu honetan Erronkariko mendietan, hiru urteko hutsunearen ondoren | Mendiko eskian Euskal Herrian den topaketa nagusia, Bandres-Karolo oroimenezkoa, bueltan da: asteburu honetan, otsailak 11-12, jokatuko da, proba Belagua inguruko mendietan, hiru urteko hutsunearen ondoren. COVID-19aren pandemia eta elur falta tarteko, azken hiru urteotan ezin izan da egin proba. Aurten, ordea, elurra bai eta COVIDaren mugarik ez, mendiko eskiaren proba nagusia Erronkarira itzuliko da. Izen emateak aspaldi osatuta eta itxita daude, eta, beraz, osagai guztiak ditu aurtengoak bete-beteko festa izateko.
Ohikoa denez, bi proba jokatuko dira asteburuan. Batetik, lineako lasterketa, eta, bestetik, kronoigoera. Bietan lortutako sailkapenaren baturatik aterako da oroimenezkoaren irabazlea. Azken aldian, 2019koan, Igone Campos zumarragarra eta Ivan Cuesta kantabriarra izan ziren txapeldun. Zer egunetan jokatuko den lineakoa eta zer egunetan kronoigoera, eguraldiaren araberakoa izaten da. Bi egunetarako eguraldi iragarpenak onak balira, larunbatean lineako lasterketa jokatuko litzateke, eta igandean kronoigoera, baina hori, asteburua gerturatu ahala, eguraldi iragarpen zehatzen arabera erabakiko du antolakuntzak.
Bandres-Karolo oroimenezkoak, gainera, hainbat txapelketa hartuko ditu. Batetik, lineako proba Euskal Herriko Mendiko Eskiko Koparen egutegiko proba denez, Koparako puntuagarria izango da, eta, aldi berean, Nafarroako Txapelketa ere bai. Kronoigoera, berriz, modalitate horretako Euskal Herriko Txapelketa izango da.
‘Into the ice’ proiekzioa, bertso-poteoa...
Mendiko jardunaren ondoren, arratsaldean festak Izabako zineman eta kaleetan jarraituko du. Antolatzaileek urtero aitortza egiten diote mendiko eskiatzaile bati edo kirol honen hedapenean lan handia egin duen norbaiti. Aurten, Jumere aita-semeek jasoko dute Bandres-Karolo saria. Hutsik egin gabe, Wilfrid semea urtero-urtero izan da Bandres-Karolo oroimenezkoan, eta hainbatetan proba irabazi du gainera; eta aurten ere partaideen artean izango da. Aita, berriz, iraupen eskiko eskiatzaile handia izandakoa, semearen ondoan izaten da beti, laguntzen.
Zineman bertan, Eñaut Izagirre glaziologoak Into the Ice proiekzioa emango du. Darwin mendikatera eginiko bidaia azaltzen du ikus-entzunezkoak. Hego Amerikako muturrean dagoen ia esploratu gabeko mendikatea da Darwin, urrunekoa eta basatia. 2022ko martxoan eta apirilean, zazpi lagunek nabigatu, eskalatu eta esploratu zuten beste inork zapaldu gabeko lurralde hori. Helburua: bertako glaziarrak klima aldaketari nola erantzuten ari diren ikertzea, eta Roncagli eta Cerro Sara mendien lehen igoera egitea.
Ikus-entzunezkoaren ondoren, bertso-poteoa izango da, Aitor Sarriegi eta Imanol Uria bertsolariekin. Kirolaren ondotik, beraz, lagunartea eta festa giroa nagusituko dira Izabako kale eta tabernetan.
EGITARAUA Ostirala, otsailak 10 17:30etatik aurrera. Dortsal banaketa eta ibilbideari buruzko bilera informatiboa Izabako Hotelean.
Larunbata, otsailak 11 9:00. Probaren irteera. 12:00. Antolakuntzak eskainitako luntxa. 17:00. Proiekzioa Izabako zineman: INTO THE ICE, Eñaut Izagirreren eskutik. 18:00. Bertso-poteoa, Aitor Sarriegi eta Imanol Uria bertsolariekin. 19:30. Bilera informatiboa hurrengo eguneko ibilbidea azaltzeko.
Igandea, otsailak 12 9:00. Probaren irteera. 13:00. “Artzain-migak” frontoian. 14:00. Sari banaketa ekitaldia. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224017/luhusoko-auziko-instrukzio-aldia-amaitutzat-jo-dute.htm | Politika | Luhusoko auziko instrukzio aldia amaitutzat jo dute | Fiskalak hilabeteko epea du orain auziari buruzko eskaera aurkezteko. | Luhusoko auziko instrukzio aldia amaitutzat jo dute. Fiskalak hilabeteko epea du orain auziari buruzko eskaera aurkezteko. | 2016ko abenduan ETAren armategiaren parte bat Luhusoko Errekarte baserrian (Lapurdi) erabilerarik kanpo uzten saiatzeagatik, Jean Noel Etxeberri Txetx Biziko koordinatzailea, Beatrice Molle-Haran kazetaria, Stephane Etxegarai Etxe musikari eta bideogilea, Mixel Berhokoirigoin laboraria eta Mixel Bergouignan enpresaria auzipetu zituzten —Bergouignan 2017ko maiatzean hil zen, eta Berhokoirigoin, 2021eko maiatzean—. Orain, instrukzio aldia amaitutzat eman du epaileak, eta fiskalak hilabeteko epea du eskaera egiteko: auzia artxibatutzat jotzea, epaiketa Auzitegi Korrekzionalean egin dadila eskatzea edo auzia Parisen epaitu dadila galdegitea, iritzita auzipetuak atentatu bat prestatzen ari zirela.
2016ko abenduaren 16an eginiko polizia operazio batean atxilotu zituzten Luhusokoak, ETAren armategiaren %15 indargabetzera zihoazela. Gizarte zibileko esparru askotako pertsona ezagunak izanik, polizia operazio hark aurkako erreakzio handia eragin zuen Ipar Euskal Herrian. Guziak askatu zituzten ondoren, baldintzapean. Epaileak debekatu egin zien Frantziako Errepublikaren mugetatik irtetea, euren artean elkartzea eta komunikatzea, eta armak eta lehergaiak garraiatzea, baina lehen debekua 2018ko martxoan kendu zien, eta bigarrena eta hirugarrena, berriz, urte hartako uztailean.
2011ko urrian jarduera armatua behin betiko uzteko erabakia jakinarazi zuenetik, ETAk eginak zituen armagabetzeko saioak, baina 2016ko abendukoak azkartu zuen prozesua. Luhusokoak atxilotu zituzten gau berean argitaratutako gutunetan ikusi zen ETAk gizarte zibilari emana ziola desarmatzeko ardura politikoa eta teknikoa. Handik lau hilabetera heldu zen armagabetzea, 2017ko apirilean, Luhusoko ekintzaileen eta Frantziako Estatuaren artean hitz egin eta adostuta. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.