date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224018/nafarroako-funtzio-publikoko-langileak-grebara-deitu-dituzte-sindikatuek-otsailaren-15erako.htm | Ekonomia | Nafarroako Funtzio Publikoko langileak grebara deitu dituzte sindikatuek otsailaren 15erako | ELA, LAB, UGT, CCOO eta Steilas sindikatuek grebara deitu dute langile publikoen lan baldintzak hobetzeko eta Nafarroako Gobernuarekin «benetako» negoziazioa egitea aldarrikatzeko. | Nafarroako Funtzio Publikoko langileak grebara deitu dituzte sindikatuek otsailaren 15erako. ELA, LAB, UGT, CCOO eta Steilas sindikatuek grebara deitu dute langile publikoen lan baldintzak hobetzeko eta Nafarroako Gobernuarekin «benetako» negoziazioa egitea aldarrikatzeko. | Azkenean eztanda egin du. Hala jakinarazi dute prentsaurrekoan CCOOko David Markelainek, LABeko Isabel Artiedak, Steilaseko Eider Larripak, ELAko Izai Bujandak eta UGTko Jesus Elizaldek. Ohar bateratu batean, sindikatuek sektore publikoaren pribatizazioa amaitzea exijitu dute: «Nafarroako Gobernuak benetako negoziazioa egin dezala nahi dugu, planteatutako aldarrikapen guztiei erantzuteko. Horretarako, sektore publiko osoaren grebarako deialdia egiten dugu otsailaren 15erako», adierazi du LABeko Isabel Artiedak.
Sindikatuek aurkeztutako aldarrikapen nagusiak hauek dira: sektore publikoko pribatizazioa amaitzea eta orain arte pribatizatu dena iraultzea; Nafarroako Gobernuak autogobernu eskumenak erabiltzea; enpleguaren egonkortasuna eta behin-behinekotasuna %8tik behera murriztea; arreta hobetzea, enplegua sortzea eta gazteak kontratatzea; eta, azkenik, prestakuntza eta dedikazioa sustatu eta ordaintzea, soldatak igotzea alegia. Aldarrikapen horiek negoziatzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari, baina Mahai Orokorraren bileran negoziatzeko dagoen borondaterik «eza» salatu dute: «Mahai Orokorraren bilerara otsailaren 17rako deitzeaz gain, gaiak sakonki lantzea ezinbestekoa da», esan du Artiedak. Negoziazioetan hesi batekin talka egiten dutela ere salatu du: «Ez dago dirurik ezertaz hitz egiteko».
Sindikatukoek aitortu dute grebaren deialdiaren atzean Osasunbidearen azken asteetako egoera dagoela: «Gai ekonomikoez gain, gauza oso serioak landu dituzte, eta osasun publikoaren pribatizazioa bultzatu dute, eta guretzat gaia guztiz garrantzitsua da». Hori kontuan hartuta, ELAko Izai Bujandak «ezinbestekotzat» jotzen du otsailaren 15eko greba: «Mobilizazio egun hau garrantzitsua da, eta ekarriko diren gaiak sindikatuei eta langile publikoei interesatzen zaizkienak dira».
Data esanguratsuak
Adierazi dutenez, otsailaren 13an idatzi bat erregistratuko dute Nafarroako Funtzio Publikoaren aurrean. Asteazkenean, greba egunean, elkarretaratzea eginen dute Nafarroako Jauregiaren aurrean, 11:30ean. Egun berean, 17:30ean, manifestazioa abiatuko da Iruñeko Geltokitik, eta Sarasate pasealekuan amaituko da. Horretaz gain, grebaren eguna baino lehen hiru batzar antolatu dira 11:00etan, hiriko hainbat tokitan: otsailaren 8an, Kondestablearen jauregian; 9an, Hezkuntza Sailean; eta 10ean, Larrabide estadioko erabilera anitzeko aretoan. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224019/ikuskatu-ostean-8760-kontratu-mugagabe-bihurtu-dira-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Ikuskatu ostean, 8.760 kontratu mugagabe bihurtu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Lan Ikuskaritzak 18.700 jarduketa baino gehiago egin ditu iaz, eta 7,5 milioi euro jarri ditu isunetan. Gutuna jaso ostean, langileen kontratuak erregularizatu ez dituzten enpresek ikuskariaren bisita jasoko dute 2023an. | Ikuskatu ostean, 8.760 kontratu mugagabe bihurtu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lan Ikuskaritzak 18.700 jarduketa baino gehiago egin ditu iaz, eta 7,5 milioi euro jarri ditu isunetan. Gutuna jaso ostean, langileen kontratuak erregularizatu ez dituzten enpresek ikuskariaren bisita jasoko dute 2023an. | Eusko Jaurlaritzako Lan ikuskaritzak 18.700 jarduketa baino gehiago egin ditu iaz, gehienak, segurtasunaren eta osasunaren arloan. Orotara, 1.487 arau hauste antzeman ditu, eta 7,5 milioi euro jarri ditu isunetan. Lan Ikuskaritzaren urteroko balantzea aurkeztu dute gaur Elena Perez Barredo Laneko sailburuordeak eta Iciar Gonzalez Lan Ikuskaritzako zuzendariordeak.
11.320 jarduketa egin dituzte segurtasunaren eta osasunaren arloan. Horietatik 568 kasutan ikusi dituzte arau hausteak. Lan harremanen esparruan, 5.568 jarduketa egin eta 574 arau hauste antzeman dituzte. «Datu hori nahiko deigarria da, normalean segurtasunaren eta osasunaren arloan antzematen baitira arau hauste gehien», adierazi du Gonzalek. Eta, gehitu duenez, enpleguan inoiz baino jarduketa gehiago egin dituzte: 1.854.
Lan istripuak hiru esparrutan banatzen dituzte. Istripu hilgarriak eta oso larriak «segituan» ikertzen dituzte: «Guardiako ikuskatzaile bat dago eguneko edozein ordutan, istripu horiek momentuan bertan ikertzeko». 2022an, hamazortzi zehazpen espediente zabaldu ditu ikuskaritzak, eta hamalau zuzenketa errekerimendu egin. Lan istripu larriak, berriz, ez dira zuzenean ikertzen. 87 zehapen espediente zabaldu eta 89 zuzenketa errekerimendu egin dituzte. Eta, istripu arinei dagokienez, 141 zigor espediente eta 129 errekerimendu egin. «Lan istripu hilgarriak, oso larriak eta larriak ikertzeko bokazioa du ikuskaritzak, baina arinak ikertzeko ez; hala ere, emaitzek istripu horiek ere ikertu behar direla azaleratzen dute», zehaztu du Gonzalezek.
Lan Ikuskaritzak hainbat ekintza plan egin ditu urtean zehar, segurtasunaren eta osasunaren arloan. Esaterako, udan, bero kolpearen aurka egiteko, 4.802 gutun bidali zituzten, prebentzio neurriekin: «Emaitzak nahiko onak izan ziren; enpresek interesa jarri zuten».
8.760 kontratu mugagabe
Lan Ikuskaritzak 25.948 kontratu berrikusi ditu 2022an. Horietatik, 14.559 kontratazio iruzurraren aurkako borrokaren barruan aztertu dituzte. Gainerakoak, 11.389 kontratu, ekintza planen esparruan. Berrikusitako kontratuetatik 8.760 mugagabe bihurtu dituzte enpresek.
Ikuskaritzak bi ekintza plan jarri ditu martxan 2022an. Ekintza planek bi fase dituzte. Lehenengo fasean, Espainiako Iruzurraren Kontrako Erremintak kontratu irregularrak izan ditzaketen enpresak identifikatzen ditu, algoritmoen bidez. Eta enpresa horiei gutun bat bidaltzen zaie. «Hilabete bat dute irregulartasunak zuzentzeko eta kontratu mugagabeak sortzeko», azaldu du Gonzalezek. Enpresek hori egiten ez badute, bigarren fasean ikuskariaren bisita jasoko dute.
Aldi baterako kontratazioaren aurkako ekintza plana bigarren fasean dago orain. Orotara, 4.844 gutun bidali ditu ikuskaritzak, 11.389 langileen kontratuei eragiten dietenak. Horietatik, enpresek 5.733 kontratu bihurtu dituzte mugagabe. «Aipatu behar dugu horietatik 494 aldizkako kontratu finkoak zirela», azpimarratu du Gonzalezek. Eta Perez Barredok zehaztu du kontratu mota hori ez dela ohikoena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bigarren fasean, ikuskaritzak 1.326 jarduketa dauzka irekita orain.
Bigarren ekintza plana kontratazio partzialaren aurkakoa da. Eta oraindik lehenengo fasean dago. «Ez da sekula planik egin kontratazio partzialaren aurka», nabarmendu du Gonzalezek. Irailaren 26an, 4.946 gutun bidali zituzten, 11.436 langileri eragiten dietenak. «Emaitzak lortu arte ez dugu bigarren fasea martxan jarriko». Gonzalezen arabera, talka planak «eraginkorragoak» dira. Izan ere, 3.027 kontratu ikuskaritzaren jardun arruntari esker bihurtu dituzte mugagabe, eta 5.733 ekintza planei esker. 2023an bi planen bigarren faseekin jarraitzea aurreikusten du Gonzalezek. Beste ekintza plan batzuk ere aurreikusten dituzte, baina ezin dute datarik zehaztu.
2023rako beste aurreikuspen bat egin du Gonzalezek: «Derrigorrezkoa da 50 langile baino gehiago dituzten enpresek berdintasun planak izatea; eta guk hori egiaztatzen jarraituko dugu». Izan ere, 2022an 194 jarduketa egin dituzte, eta sei arau hauste antzeman. Aurten, gainera, lan ikuskaritzaren lana indartu nahi dute. Perez Barredok gogoratu duenez, 2022ko ekainean, Lan Ikuskaritza Euskadin kalitatezko enplegua sortzearen zerbitzura izeneko plana aurkeztu zuten legebiltzarrean. «Plan horren helburuetako bat ikuskapen jardunaren gardentasuna handitzea da», adierazi du. Horrez gain, sindikatuen, enpresaburuen eta elkarteen parte hartzea sustatu nahi dute, elkarrizketa sozialeko mahaian sortutako ikuskaritzako aholku batzordearen bitartez. Ikuskaritzaren lana indartzeko, lanpostu gehiago sortuko dituzte. 2022aren amaieran 51 ikuskari plaza eta 20 ikuskatzaileorde zeuden, eta 2023an bi lan ikuskatzaileorde, eta laneko eta gizarte segurantzako zazpi ikuskatzaile lanpostu gehitzea aurreikusten dute. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224020/gasteizen-labanaz-izandako-erasoa-erabat-gaitzetsi-du-urtaranek-eta-halakoak-eragozteko-neurriak-proposatu.htm | Gizartea | Gasteizen labanaz izandako erasoa «erabat» gaitzetsi du Urtaranek, eta halakoak eragozteko neurriak proposatu | Labanak edo antzeko armak eramateagatik jarritako zigorrak gogortzeko eskatu du, eta diskoteketan metal detektagailuak erabiltzeko | Gasteizen labanaz izandako erasoa «erabat» gaitzetsi du Urtaranek, eta halakoak eragozteko neurriak proposatu. Labanak edo antzeko armak eramateagatik jarritako zigorrak gogortzeko eskatu du, eta diskoteketan metal detektagailuak erabiltzeko | Igandean Gasteizen labanaz eraso bat izan zela eta, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak proposamen bat egin du: arma horiek eramateagatik ezarritako zigorrak zorroztea, eta diskoteketako sarreretan metal detektagailuen erabilera baimentzea. Era berean, igandeko indarkeria ekintza «erabat» gaitzesten duela berretsi du, eta babesa agertu die hiru biktimei, «lehenbailehen eta ondo senda daitezen».
Urtaranek berak adierazi duenez, gertatutakoa ez da kasu bakan bat: «nahi baino maizago gertatzen diren egoerak» direla salatu du. Gasteizen edo Euskal Herrian ez ezik, Espainian ere ugaritzen ari dira labanaz egindako erasoak, eta, ondorioz, orain da, Urtaranen ustetan, neurriak hartzeko garaia. «Hausnartzeko sasoia da; administrazio eskudunek kontuan hartu behar dute zer neurri ezar daitezkeen».
Euskal Udalen Elkarteak aste honetan duen bileran landu beharreko gaia izan daitekeela esan du Gasteizko alkateak. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224021/israelek-bost-palestinar-hil-ditu.htm | Mundua | Israelek bost palestinar hil ditu | Zisjordaniako errefuxiatuen gune batean izan da erasoa, eta dozenaka zauritu ere eragin ditu. | Israelek bost palestinar hil ditu. Zisjordaniako errefuxiatuen gune batean izan da erasoa, eta dozenaka zauritu ere eragin ditu. | Israelgo armadak bost palestinar hil zituen igandean Zisjordanian, errefuxiatuen gune batean egindako erasoan. Palestinako Aginte Nazionalak eman du erasoaldiaren berri, eta jakinarazi hildakoek 21 eta 28 urte bitarte zituztela. Agintari palestinarren arabera, Israelen oldarraldiak dozenaka zauritu ere eragin ditu, eta horietako hiru Zisjordaniako ospitale batera eraman dituzte.
Israelgo armadak adierazi duenez, urtarrilaren 28an kokaleku judu bateko jatetxean egindako tiroketako egileen aurka egitea zuten helburu. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak esan du hildako bost palestinarrak saiatu zirela eraso hori egiten. Azaldu dutenez, bi gizon armatu jatetxera joan ziren, «eraso hilgarri bat egiteko asmoz», baina, akats bat egon zen; Jeriko hirira ihes egin zuten, eta kanpalekuan babes hartu. Ez zen inor hil erasoaldi hartan.
Israelgo armadak ez du zehaztu zenbat palestinar atxilotu dituen operazioan, baina Palestinako albiste agentzia ofizialaren arabera, zortzi izan dira.
Hamas mugimendu islamistak adierazi du Israelek hildako bost palestinarrak bere aldekoak direla, eta mendekurako deia egin du.
Giroa gaiztotu eta erasoak ugaritu egin dira azken asteetan. Israelgo segurtasun indarrek dagoeneko 41 palestinar hil dituzte aurten. Urtarrilaren 26an, Israelgo indarrek gutxienez hamar palestinar erail zituzten bi erasotan, tiroz. Hurrengo egunean, berriz, pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil zituen Jerusalem ekialde okupatuko sinagoga bati egindako erasoan. Sarekada horiei beste indarkeriazko gertakari batzuk ere gehitu behar zaizkie. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224022/hainbat-herrialdek-bidali-dute-laguntza-turkiara-siriara-eta-kurdistanera.htm | Mundua | Hainbat herrialdek bidali dute laguntza Turkiara, Siriara eta Kurdistanera | Tartean dira AEBak, EBko hainbat herrialde, Ukraina eta Errusia. Gutxienez Gasteizko bost suhiltzaile ere joango dira laguntzera. | Hainbat herrialdek bidali dute laguntza Turkiara, Siriara eta Kurdistanera. Tartean dira AEBak, EBko hainbat herrialde, Ukraina eta Errusia. Gutxienez Gasteizko bost suhiltzaile ere joango dira laguntzera. | Nazioarteko gobernuek azkar erantzun dute. Kurdistango Gaziantep hirian atzeman zuten astelehen gauean izandako lurrikara indartsuaren epizentroa; gutxienez 4.300 lagun hil ditu hark. Euskal Herrian 02:17 zirenean hasi da lurra dardarka Kurdistan, Turkia eta Siriako eremuetan, eta, eguerdian, beste lurrikara handi batek astindu du eskualdea. Gauekoa baino pixka bat ahulagoa izan da bigarrena.
Ankarak laguntza eskatu dio nazioarteari, eta goizean goizetik hasi dira hainbat herrialde laguntza eskaintzen; berehala bidali dituzte erreskate taldeak laguntzera. EB Europako Batasunak, zehazki, Frantzia, Grezia, Kroazia, Bulgaria, Txekia, Herbehereak, Polonia eta Errumaniako erreskate taldeak mobilizatu ditu. Espainiak, Alemaniak, Italiak eta abarrek ere helarazi dute laguntza. Herrialde horietako agintariek deitoratu egin dute gertatutakoa, eta behar den guztian laguntzeko asmoa erakutsi. Gaur gauean bilera egingo dute Bruselan, zer-nolako laguntza eman behar duten zehazteko, eta koordinatzeko.
Turkiako Gobernuaren arabera, 9.000 lagun inguru dabiltza jada erreskate lanetan, eta gehiago izango dira atzerriko laguntza heldu ahala.
Poloniako suhiltzaile batzuk, gaur, eremu kaltetura bidaiatu aurretik. Marian Zubrzycki / EFE
Euskal Herritik ere joango dira laguntzera. Espainiako suhiltzaile boluntario batzuekin batera, Gasteizko bost suhiltzaile joango dira lanera, Accion Norte GKEarekin. Ahalik eta azkarrena abiatuko dira hara, tramiteak amaitu eta non lan egingo duten jakin bezain pronto.
Europatik kanpo, AEB Amerikako Estatu Batuetako agintariek ere esan dute «ahal duten guztia» egingo dutela inguru kaltetuetan laguntzeko, eta lehen laguntzak abian direla jada. Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak ere elkartasuna adierazi dio Turkiari, eta eskerrak eman dizkie laguntza bidaltzen ari diren Aliantza Atlantikoko kideei.
Ukrainak eta Errusiak ere ez dute ez ikusiarena egin, ezta Palestinak, Israelek eta Armeniak ere. Guztiek iragarri dute erreskate lanetan lagunduko dutela. Gauza bere egin dute Indiak, Venezuelak, Aljeriak... |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224023/praktiketan-dauden-irakasleen-amatasun-baimenean-laquodiskriminaziorikraquo-ez-egoteko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Praktiketan dauden irakasleen amatasun baimenean «diskriminaziorik» ez egoteko eskatu diote Jaurlaritzari | EH Bilduk akordioa lortu du EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUrekin Eusko Legebiltzarrean: indarrean den araudia aldatzea galdegin diote Hezkuntza Sailari. | Praktiketan dauden irakasleen amatasun baimenean «diskriminaziorik» ez egoteko eskatu diote Jaurlaritzari. EH Bilduk akordioa lortu du EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUrekin Eusko Legebiltzarrean: indarrean den araudia aldatzea galdegin diote Hezkuntza Sailari. | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak indarrean duen agindu baten arabera, hezkuntzako lan eskaintza publiko bat gainditu ostean, irakasleen derrigorrezko praktikaldiak gutxienez hiru hilabete eta egun batekoa izan behar du, modu jarraituan, haurdun dauden emakumeen kasuan. Araudiak, baina, ez ditu kontuan hartzen haurdunaldian aurreikusi ezin diren egoerak, eta, beraz, erditze aurretik hartu litekeen bajari uko egitera behartzen ditu emakume asko; are, gaixotasun arrunt batengatik hartu ahalko luketen epealdi laburreko baimenari ere uko egiten diote andrazko askok. «Praktikak modu jarraituan egiteko obligazioaren ondorioz, hainbat emakumek baja hartzeari uko egiten diote; praktikan, diskriminazio argi bat pairatzen dute, amatasun baja hartzeko eskubidea urratua baitute», ohartarazi du Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak. Koalizioak egoera hori zuzentzeko eskatu dio gaur Hezkuntza Sailari, legez besteko proposamen batean. Zehazki, galdegin dio ezabatu dezala Hezkuntza Sailaren 2020ko otsailaren 18ko aginduan ageri den «jarraitukoa» hitza, termino horrek sortzen dituelako «diskriminazio egoerak». EH Bilduren eskaerarekin bat egin dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk, eta erdibideko zuzenketa batean adostu dute praktiketan dauden irakasleek amatasun baimena dela-eta pairatzen duten «diskriminazio egoera» amaitzeko. Hala, Hezkuntza Sailari eskatu diote etorkizunean irakasle izateko lan eskaintza publikoetara deitzen duenean, araudia alda dezala eta praktikak egiteko «malgutasuna» eman diezaiela lehiaketa oposizio fasea gainditu eta amatasunagatik baimen aldia baliatzen ari direnei edo beren osasunarekin zerikusia duten egoerak egiazta ditzaketenei. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224024/maite-mutuberria-ilustratzaileak-diseinatu-du-euskal-herriko-itzuliaren-aurtengo-kartela.htm | Kirola | Maite Mutuberria ilustratzaileak diseinatu du Euskal Herriko Itzuliaren aurtengo kartela | Azken lau aldietan bezala, Euskadi literatura sariaren irabazleak egin du Itzuliaren kartela; Mutuberriak 'Irrimola' lanarekin lortu zuen saria. | Maite Mutuberria ilustratzaileak diseinatu du Euskal Herriko Itzuliaren aurtengo kartela. Azken lau aldietan bezala, Euskadi literatura sariaren irabazleak egin du Itzuliaren kartela; Mutuberriak 'Irrimola' lanarekin lortu zuen saria. | Maite Mutuberria ilustratzaileak egin du Euskal Herriko 62. Itzuliaren kartela. Gaur egin dute aurkezpena, Bilboko Arte Ederren Museoan, eta kartelaren xehetasunak azaldu ditu egileak: «Bueltatu, biratu, irauli. Lehen begi kolpean, kartelak itzuli hitzaren adierarik nabarienak irudikatzen ditu. Aldi berean, txirrindulariek lasterketan egiten duten ahalegin itzela islatu nahi izan dut. Sisiforen harkaitza balitz bezala, txirrindulariek bizikleta gailurrera bultzatzen dute, berriz ere haranera jaisteko, itzulinguru etengabean». Azken lau aldietan bezala, Euskadi literatura sarien irabazleak egin du Itzuliaren kartela; Mutuberriak Irrimola lanarekin eskuratu zuen saria.
Diseinuari eutsiz, Itzuliaren koloreak erabili ditu ilustratzaileak, «ohiko berde, gorri eta zuriak biziagotuz, gure kaleetan lasterketa egunetan bizi den giro alaia iradokitzeko». Maillotaren hori deigarria gehitu die kolore horiei.
Kartela egiteko, Itzuliaren sorburura jo du; hots, XX. mendearen hasierako urteetan murgildu da, Itzulia sortu zen garaian. Orduko euskal pintoreen lanei arretaz erreparatu diela onartu du, tradizioa irudikatzeko zuten modu eta tonu estilizatuetatik «zerbait ikasi nahian».
Mutuberria kartelaren egilea Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua da, eta goi mailako teknikaria ilustrazioan. 30 liburu baino gehiago ilustratu ditu, tartean Barruko hotsak, Joemak eta polasak, Lilo eta Xomorropoemak. Lohia eleberri grafikoaren egilea ere bada, eta, besteak beste, Kirico, Lazarillo, Peru Abarka eta Etxepare sariak jaso ditu.
Aspaldiko ohitura da euskal artista ezagunek Itzuliaren kartela egitea. 36ko gerraren aurretik egiten zuten, eta 2019an berreskuratu zuten joera hori. Ordutik, Yolanda Mosquerak, Asisko Urmenetak, Miren Asiainek eta Javier de Isusik egin dituzte.
Aurtengo lasterketa Gasteizen hasiko da, apirilaren 3an, eta 8an amaitu, Eibarren (Gipuzkoa). Sei etapa izango dira. Berrikuntza moduan, ez da erlojupekorik izango, ezta Arrate santutegiko amaiera mitikorik ere.
Tourrekoa, Raisa Alabak
Frantziako Tourrari, berriz, Raisa Alaba ilustratzaile arabarrak jarri dio aurtengo irudia. Iragan urrian egin zuten aurkezpena, eta, egileak azaldu zuenez, «mugitzeko eta bizikletan ibiltzeko gogoa» islatu nahi izan du. Horretarako, lan koloretsu eta alai bat egin du. Euskal Irudigileak ilustratzaileen elkarte profesionalak antolatutako lehiaketa irabazi zuen Alabaren kartelak. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224025/salatu-dute-bilboko-portutik-ukrainara-gerra-materiala-bidaliko-dutela.htm | Gizartea | Salatu dute Bilboko portutik Ukrainara gerra materiala bidaliko dutela | Espainiako Gobernuak bidalitako azken tankeak bihar aterako dira Ukrainarako bidean. Gerrarik Ez plataformak elkarretaratzea egin du Santurtzin, armak bidaltzearen aurka. | Salatu dute Bilboko portutik Ukrainara gerra materiala bidaliko dutela. Espainiako Gobernuak bidalitako azken tankeak bihar aterako dira Ukrainarako bidean. Gerrarik Ez plataformak elkarretaratzea egin du Santurtzin, armak bidaltzearen aurka. | Joan den ostegunean heldu ziren Espainiako Gobernuko tankeak Bilboko portura, eta bihar aterako dira azkenak Ukrainarako bidean. Baltikoko porturen batera eramango dituzte, ontziz. «Gutxieneko defentsarik ez duen herrialdea babesteko» erabaki du Espainiak tankeak bidaltzea. Gerrarik Ez plataforma, ordea, armak bidaltzearen aurka agertu da, eta NATOren «politika espantsionistak» eta Errusiaren erasoak kondenatu ditu. Hainbat erakunde sozial eta sindikalak batzen ditu Gerrari Ez plataformak, eta gaur goizean elkarretaratze bat egin du Santurtziko (Bizkaia) Sardinera parkean. «Ukrainiako langileekin eta gerraren aurka dauden Errusiako emakume eta gizonekin egiten dugu bat», adierazi dute. Hala, bakea zabaltzeko eskatu dio elkarteak Espainiari. «Euskal Herriak ez du ahazten Gernika eta gerrak herritar zibilentzat dakarren sufrimendua: alde bateko eta besteko errefuxiatu eta desertoreei elkartasuna adierazten diegu». Gainera, Espainiako Gobernuari eskatu diote ahaleginak egin ditzala «berehalako su etena» lortzeko eta Europa erdialdean bakea sustatzeko. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224026/zaldibarko-amiltzearen-hirugarren-urteurrena-hizpide-kinka-podcastean.htm | Gizartea | Zaldibarko amiltzearen hirugarren urteurrena hizpide 'Kinka' podcastean | 'Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari' atala estreinatu berri du BERRIAren 'Kinka' podcastak. Atzo bete ziren hiru urte ezbeharra jazo zenetik; orain artekoak eta geratzen direnak bildu ditu bertan. | Zaldibarko amiltzearen hirugarren urteurrena hizpide 'Kinka' podcastean. 'Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari' atala estreinatu berri du BERRIAren 'Kinka' podcastak. Atzo bete ziren hiru urte ezbeharra jazo zenetik; orain artekoak eta geratzen direnak bildu ditu bertan. | «Hiru urte bete dira Zaldibarko zabortegia amildu zenetik. Hiru urte, amiltzearen hots ozen eta, aldi berean, isilpekoak lurrazalera ateratzen hasi zirenetik». Eta argira ateratzeko falta direnak oraindik. Zaldibarko (Bizkaia) ezbeharraren hirugarren urteurrenaren harira, BERRIAren Kinka podcastak atal berezi bat prestatu du: Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari (egin klik esteka horretan, podcasta entzuteko). Orain arte bizi izandakoak bildu ditu bertan, eta, aurrera begira, auziak duen bidea ere bai.
Lekukotza batzuen eta besteen artean, hiru ahots bildu ditu Kinka-k: Nahia Sololuzerena, Alberto Sololuze amiltzean hildako langilearen alabarena; Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetari eta editorearena; eta Imanol Magro BERRIAko kazetariarena. Duela bi urteko testigantzak dira lehen biak, ezinbestekoak nondik norako funtsezkoenak ulertzeko. Magro, berriz, oraindik instrukzio fasean den auzibideaz aritu da.
Kinka buletina: Harpidetu hemen
2020ko otsailaren 6an izan zen hondamendia, eta lurpean gelditu ziren harrapatuta zabortegiko bi langile: Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze. Omenaldia egin zieten atzo, istripuaren hirugarren urteurrenean, Zaldibar Argitu plataformak deituta. Ehun lagundik gora elkartu ziren, eta beste behin eskatu zuten gertatutakoa argitzeko.
Luizia gertatu eta sei hilabete geroago topatu zituzten Sololuzeren gorpuzkiak. Beltranen bilaketa lanak 2021eko maiatzean bertan behera utzi zituzten. Hilabete gutxi geroago itxi zen homizidioen auzia. Verterreko arduradunak eta Sololuzeren eta Beltranen familiak akordio batera heldu ziren. Akusatuek euren erantzukizuna onartu zuten, baita sei hilabeteko zigorra eta familia bakoitzarentzat kalte ordain ekonomikoa ere.
Zabortegiko amiltzea jazo eta egun gutxira, BERRIAk garraiolari baten lekukotza eraman zuen argitara. Irakurri, bai; entzun ez, ordea. Hiru urte geroago, haren hitzak entzun daitezke Kinka-n: «Kamioia zamaz bete, eta hara eramaten genuen zaborra, inolako birziklatze prozesurik egin gabe. Han denetik ikusi izan dut: material korrosiboen bidoiak, suharberak, amiantoa...».
Ingurumen kalteak, instrukzio fasean
Auzibide hori amaituta, ingurumen kalteena epaitzeko da oraindik; Imanol Magro horretaz mintzatu da Kinka podcastaren atalean. Bi urte pasatu dira hura hasi zenetik, 2021eko urtarrilean, eta instrukzio fasean da oraindik. Verterreko arduradunak eta Lurterreko bi aholkulari jada igaro dira epailearenetik —uko egin diote deklaratzeari—, eta datozen asteotan beste hainbatek gauza bera egingo dute.
Tartean, Jaurlaritzako hiru teknikari, ikertu moduan. Huraxe nabarmendu du Imanol Magrok Kinka podcastean: «Hondamendiaren eta Jaurlaritzaren balizko erantzukizun baten arteko lehen lotura da. […] Gero ikusi beharko da noraino iristen diren». Prebarikazio delitua egotzi diete hirurei. Biri, Zaldibarko zabortegiak 2011n jaso zuen ingurumen baimenaren harira; besteak 2017an bertan egindako ikuskaritzan parte hartu zuen. Otsailaren 28an dira epailearen aurrean deklaratzekoak. Ikusteko dago oraindik epaiketa bera noiz den hastekoa.
Gaurdaino egindako lan guztien artean, 30 milioi euroren langa gainditu du amiltzearen fakturak. 29 milioi inguru Jaurlaritzak; 3 milioi inguru Bizkaiko Foru Aldundiak. Epaileak erabakiko du noren esku geratuko den milioi horiek ordaintzea.
Verter Recycling 2002, bederen, «negozio oso errentagarria» zen hondamendiaren aurretik. BERRIAk haren kontuak argitaratu zituen iaz, ezbeharraren bigarren urteurrenaren harira. 2018an eta 2019an ia bikoiztu egin zituen aurreko sei urteetako irabazi garbiak.
Iaz ere, Espainiako Gobernuko Herri Lanetako Ministerioaren esperimentazio zentroak, Cedexek, peritu txosten bat prestatu zuen epailearen aginduz. Bertan, ondorioztatu zuten Zaldibarko zabortegiak itxita behar zuela. Hemen bildu zituen BERRIAk txosten horretan azaldutakoak. Hitz gutxitan: akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta pilatu ziren zabortegian. Europako Batzordearen arabera, berriz, Jaurlaritzak Europako legedia bete zuen.
Delitu zantzuak
Zaldibarko auziaren azkena joan den astean heldu zen: Krimen Gaietarako Ertzaintzaren Ingurumen Saileko ikertzaileen arabera, «kriminaltasun zantzuak» daude «ustez delitu izaera duten ekintzetan». Izan ere, Zaldibarko zabortegiko kudeatzaileek zegokien baino lur eremu zabalagoa erabili zuten, eta lurralde antolaketari buruzko arauak urratu. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224027/ehunka-familia-daude-hondakin-azpian-harrapatuta.htm | Mundua | «Ehunka familia daude hondakin azpian harrapatuta» | Goizaldean Kurdistango Gazintep hiritik hurbil gertatutako lurrikarak milaka lagun harrapatu ditu etxean lo. Seismoaren osteko orduetan kaosa izan da nagusi Turkian, Kurdistanen eta Sirian. | «Ehunka familia daude hondakin azpian harrapatuta». Goizaldean Kurdistango Gazintep hiritik hurbil gertatutako lurrikarak milaka lagun harrapatu ditu etxean lo. Seismoaren osteko orduetan kaosa izan da nagusi Turkian, Kurdistanen eta Sirian. | «Salbamendu lanak egiten ari dira lurrikara izan den eremuan; ez dakigu zenbat izango diren azkenean hildakoak eta zaurituak», esan zuen atzo Turkiako presidente Recep Tayyik Erdoganek, Ekialde Hurbilean giza hondamendia eragin duten bi lurrikarak gertatu eta ordu guxira. «Herrialde eta nazio gisa elkarrekin egonda, elkartasunez arituta, atzean utziko ditugu hondamendizko egun hauek».
Lurrikarak eragina izan duen leku askotan, larrialdiko telefonoak kolapsatu egin dira, eta hondakinen azpian harrapatuta geratu diren dozenaka lagun sare sozialen bitartez saiatu dira laguntza eskatzen, beren helbideak argitaratuz edo hurkoen galdea eginez. Agintariek herritarrei eskatu diete Internet ahalik eta gutxien erabiltzeko, larrialdi guneetan lineak kolapsatu ez daitezen. Halaber, galdegin dute ez erabiltzea ibilgailurik guztiz beharrezkoa ez bada; izan ere, familia ugari saiatu dira eremu kaltetuetatik ihes egiten, eta errepideak ez ezik larrialdi zerbitzuetarako irispidea ere blokeatu dute. Herrialdeko probintzia guztietatik joan dira erreskate taldeak, suhiltzaileak eta osasun langileak. «Herritarrei eskatzen diegu eman ditzatela odola, oinarrizko jakiak eta estalkiak. Batez ere horrexen beharra dago oraintxe. Oraingoz, herritarrak oso azkar eta ondo erantzuten ari dira», adierazi du Turkiako Ilargi Gorriko boluntarioetako batek, Zumruk. «Turkian behin eta berriz izaten dira lurrikarak. Dispositiboak oso azkar mobilizatzen dira, baina, egia esan, gaurkoa oso larria izan da. Nik gogoan dudala, herrialdean ez da hain lurrikara handirik gertatu orain arte», erantsi du.
Salbamendu lan zailari, lurrikararen erreplika atergabeak gehitu behar zaizkio sei gradutik gorako 70 erreplika baino gehiago izan dira, eta eguraldia ere bai: elur ekaitzak izan dira ia eskualde osoan. Siriako mugan, Hatayko eta Gaziantepeko bi aireportuetako pista apurtu egin da lurrikararen eraginez. Larrialdi talde asko, bestalde, lanean ari dira hiri askotarako sarbideak garbitzeko eta konpontzeko, lurrikaren eta elur ekaitzen ondorioz kolapsatuta geratu baitira. Gobernuak estatu larrialdi gorena ezarri du, eta nazioarteko laguntza eskatu.
Turkia hego-ekialdeko Gaziantep hiriko kaltetuetako batek, Ali Ziraatçik, bere eraikineko fatxada erori baino lehen lortu zuen handik irtetea. «Lurrikarak esnatu egin gintuen, eta kostatu zitzaigun erreakzionatzea, baina, hala ere, etxetik irtetea lortu genuen. Bigarren solairuan bizi gara. Ez zigun astirik eman gure gauzak hartzeko. Gure eraikinaren parte bat erori egin da, eta han dauzkagu gauza guztiak», azaldu du, telefonoz. «Ahaleginean gabiltza izeba bat aurkitzeko; beste hiri batean bizi da, eta, oraingoz, ez daukagu haren berririk», esan du, nahigabeturik. Lehen seismoaren epizentroa Gaziantepen izan zen, eta probintzia hartan izan du lurrikarak eraginik handienetakoa. Bi milioi biztanle baino gehiago ditu, eta 1,5 milioi iheslari siriar baino gehiago ere bizi dira han.
Kanpadenda inprobisatuak
Gaziantepen mendebaldean, Antakyan, bi ospitale amildu dira lurrikaren ondorioz. «Antakyako eraikin asko erori dira; hango bi erietxe guztiz suntsituta geratu dira, eta polizia etxe bat ere bai», jakinarazi du probintzia hartako gobernadoreak, Rahmi Doganek. «Eraikin askotatik, hondakinak besterik ez da geratu. Kanpadenda inprobisatuak jarri behar izan ditugu patioetan, eta erreskate unitateak han bildu. Aireportuarekin ere arazoak ditugu: oraingoz, ezin da hegazkinik lurreratu», gehitu du.
«Gobernuaren eraikinak ere hustu behar izan dituzte. Ez dago non salbu egon; jendea, oraingoz, kalean dago zain, lagundu diezaioten», esan du CNN Turk irrati kateak Malatyan, lurrikararen eraginpean izan diren beste hirietako batean.
Greziak, Ameriketako Estatu Batuek, Europako Batasunak eta Azerbaijanek berehala erantzun diote Ankarak nazioarteari egindako laguntza eskeari, babes zibileko taldeak bidaliz. Siria auzo herrira, berriz, laguntza gutxiago iritsi da, nahiz eta han gutxienez 430 lagun hil diren eta mila baino gehiago zauritu lurrikaretan, SANA Siriako Estatuko agentziak emandako datuen arabera. Bestalde, herrialde hartan oposizioaren kontrolpean diren eremuetan, kasko zurien erreskate zerbitzuek diotenez, beste 120 pertsona hil dira. Talde horrek «hondamenditzat»jo du lurrikararen eragina, eta jakinarazi du oso litekeena dela are jende gehiago hiltzea, «ehunka familia baitaude oraindik hondakinen azpian harrapatuta».
Herrialdearen iparraldeko azpiegiturak oso hondatuta daude, eta eraikin asko eraitsita geratu dira, lehendik ere hamar urtez gerrak eta nazioarteko bakartzeak eraginda.
Turkia munduko eremu sismikorik aktiboenetako batean dago: etengabe izaten dira lurrikarak hango zenbait eskualdetan. Gertatu berri den lurrikara azken urteetako handiena izan da, 1999an herrialdearen ipar-mendebaldean lurrikara batek 17.000 lagun hil ondoren. 2020an, berriz, koronabirusaren pandemia betean, 6,8 graduko lurrikara bat izan zen Turkia ekialdean, eta 40 pertsona hil ziren; urte hartan bertan, Egeoko Esmirna probintzian, 7 graduko lurrikara bat izan zen, eta 114 lagun hil ziren. |
2023-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/224028/foro-sozialak-azken-bilera-egin-du-eppk-ko-ordezkariekin.htm | Politika | Foro Sozialak azken bilera egin du EPPK-ko ordezkariekin | Honenbestez, bi aldeek bukatutzat eman dute 2017an irekitako elkarrizketa iraunkorreko etapa | Foro Sozialak azken bilera egin du EPPK-ko ordezkariekin. Honenbestez, bi aldeek bukatutzat eman dute 2017an irekitako elkarrizketa iraunkorreko etapa | Joan den urtarrilean, Foro Sozial Iraunkorrak iragarri zuen bukatutzat emango zuela hamar urteko ibilbidea, bere garaian proposatu zituen gomendioak beteta daudela edo betetzeko oinarriak badaudela iritzita. Geroztik, zenbait bilera egiten ari da Foroa eragile politiko, sozial eta erakundeekin, erabaki horren berri emateko, eta gaur EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren txanda izan da.
Foro Sozial Iraunkorreko koordinatzaile Agus Hernanek bilera egin du Ainhoa Mujika Goñi eta Jon Olarra Guridi EPPK-ko ordezkariekin, Zaballako espetxean (Araba). Foroak hartutako erabakiaren nondik norakoak azaltzeaz gain, bi aldeek bilera baliatu dute azken urteotan izandako harremanaren bilana egiteko, eta, honenbestez, bukatutzat eman dute 2017an irekitako elkarrizketa iraunkorreko etapa.
Izan ere, 2017ko azaroan EPPK-k bere gogoeta prozesuaren berri jakinarazi zion Foro Sozialari, eta geroztik bi eragileak zortzi aldiz elkartu dira. Lehenengo bilera 2018ko urtarrilean izan zen, Alboloteko espetxean (Espainia); han egin zituzten hurrengo lau bilerak ere. 2021eko maiatzean eta abenduan, berriz, Logroñoko espetxean (Espainia) batu ziren Foroaren eta EPPKren ordezkariak.
Bilera horiek ez dira beti baldintzarik egokienetan egin. Foro Sozialak gogorarazi du hasieran 40 minutuz baino ez eta kristalezko horma batek banatuta egiten zituztela bilerak, zailtasun handiekin, eta laugarrenean, 2018ko abenduan egindakoan, funtzionario bat bilerara sartu zela «kartzela zuzendaritzaren aginduz». Geroztik, baldintza horiek hobetu egin dira.
Bi aldeen adostasuna
Foro Sozial Iraunkorrak adierazi duenez, bi aldeak bat etorri dira egoeraren azterketaren hainbat puntutan. Adibidez, Foro Sozialak zein EPPK-k uste dute azken urteotan emandako aurrerapausoak «gehiengo sozial eta politikoarekin batera» egin direla, eta balioetsi egin dute ekarpen hori.
Foro Sozialak uste du presoen urruntzea amaitu eta denak Euskal Herriratu eta gero «finkatuta» egongo dela «presoen auziaren konponbiderako markoa», eta horren atalak izango direla «salbuespen politika osoa» indargabetzea, biktimen mina errespetatzea, gradu progresioen eta baldintzapeko askatasunen ohiko aplikazioa eta «presoen jarrera proaktiboa» gizarteratze prozesuetan.
Bi aldeek ontzat jo dute egindako bidea, eta «sortutako konfiantza eta lortutako aurrerapenak» nabarmendu dituzte. Etorkizuneko erronkak identifikatu dituzte, eta horretan ere adostasuna egon da: «salbuespenezko espetxe politika indargabetzea» beharrezkotzat jo dute, bereziki baimenen eta hirugarren graduen aplikazioan, eta zigorrak batzeari eta espetxean 40 urte osorik betetzeari dagokionez. Gainera, nabarmendu dute iheslarien eta deportatuen gaiak «konponbiderako agendatik kanpo» jarraitzen duela.
EPPK-ko ordezkariek adierazi diote Foro Sozialari ontzak jotzen dutela Foroak urte hauetan sortutako interlokuzioa eta lan esparrua, eta eskerrak eman dizkiete «egindako lan handiagatik, eta erakutsitako pazientziagatik eta diskrezioagatik».
Eusko Jaurlaritzarekin, Nafarroako Gobernuarekin, alderdi politikoekin eta beste zenbait eragilerekin ere biltzeko asmoa du Foro Sozial Iraunkorrak. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224055/oraingoz-8700dik-gora-dira-ekialde-hurbileko-seismoetan-hildakoak.htm | Mundua | Oraingoz 8.700dik gora dira Ekialde Hurbileko seismoetan hildakoak | Gau osoan lanean jarraitu dute erreskate taldeek, baina toki askotan laguntzaren zain daude oraindik. Ohartarazi dute biktima kopurua handitu egingo dela datozen orduetan. Milaka dira kaltetuak, eta 40.000tik gora zaurituak. Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du hamar probintziatan. | Oraingoz 8.700dik gora dira Ekialde Hurbileko seismoetan hildakoak. Gau osoan lanean jarraitu dute erreskate taldeek, baina toki askotan laguntzaren zain daude oraindik. Ohartarazi dute biktima kopurua handitu egingo dela datozen orduetan. Milaka dira kaltetuak, eta 40.000tik gora zaurituak. Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du hamar probintziatan. | Dagoeneko 8.700dik gora dira hildakoak Ekialde Hurbila astindu duten bi lurrikaren ondorioz; Turkiako Gobernuak emandako azken datuen arabera, 6.234 lagun zendu dira, eta Siria osoan, gutxienez 2.530. Zaurituak, berriz, 40.000 baino gehiago dira. Erreskate taldeek ez dute euren lana eten gauean. Orduak joan ahala, gero eta zailagoa izango da inor bizirik aurkitzea eroritako eraikinen hondakinen artean. Tenperatura hotzek ere zaildu egiten dituzte lanak, eta toki askotan laguntza heldu zain igaro dute gaua. Siria iparraldean, Baxar al-Assad presidentearen aurkako indarren menpeko eremuak dira horren adibide. Azpiegiturak suntsituta geratu dira inguru askotan, baita gerra hasiz geroztik giza laguntza banatzeko baliatzen zituzten bideak ere. Milaka iheslari bizi dira bertan. «Irudimena baliatu beste aukerarik ez dugu. Gure esku dagoen guztia egiten ari gara», azaldu dio Reuters berri agentziari El-Mostafa Benlamlihk, NBE Nazio Batuen Erakundeko giza laguntzarako koordinatzaileak.
Egoerak hala behartuta, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du lurrikarak hondatutako herrialdeko hamar probintziatan. Horrez gain, eskualde horiek hondamendi eremu ere izendatuko dituela iragarri du.
Ikusi gehiago: Mithat Sancar, HDPko presidentekidea: «Herrialdearen historiako lurrikararik okerrena izan da hau»
Ipar-mendebaldeko Administrazio Autonomoko kideek ere gaua lanean igaro dute. Hala ere, ohartarazi dute ehunka direla oraindik hondakin artean harrapatutakoak. «Segundo bakoitza erabakigarria da. Nazioarteko laguntza behar dugu, erreskaterako tresnak eta jendea. Berehalako erantzuna behar dugu hondamendi honi aurre egiteko», nabarmendu du Kasko Zurietako kide Raed al-Salehek. OME Osasunaren Mundu Erakundeko larrialdietako arduradun nagusi Adelheid Marschangen arabera, litekeena da seismoetan 23 milioi pertsona inguru kaltetuak izatea, tartean 1,4 milioi haur.
Sirian ez ezik, Turkian ere asko dira oraindik laguntzaren zain daudenak. «Hotsak entzuten ditugu hondakin artetik, baina ezin ditugu atera. 'Salba gaitzazue' esaten digute... Jainko maitea! Nola aterako ditugu? Ez da inor etorri laguntzera», dio, negarrez, Hatayko bizilagun batek. Eskualdeko aireportu nagusia, itxi egin zuten atzo. Turkian erietxeak ere kolapsatuta daude, ez daukate nahikoa baliabide zaurituak artatzeko. Bada, Turkiako presidenteorde Fuat Oktayren esanetan, hegazkinek atzo baino baldintza meteorologiko hobeak dituzte gaur lurrikarak gehien jo dituen eremuetatik gertu dauden hirietan lur hartzeko, hala nola Hatayn eta Adiyamanen.
Ikusi gehiago: «Ehunka familia daude hondakin azpian harrapatuta»
Turkiako Sanliurfa hirira —hamabi milioi biztanle ditu— bai heldu da laguntza. Erreskate taldeek lanean egin dute gaua han. Omer El Cuneydek zain igaro du gaua, behera eroritako zazpi solairuko eraikin baten aldamenean: «Senideak ditut hondakin artean harrapatuta. Badakit bizirik daudela, baina ezin izan dituzte atera. Atzo gauerdira arte telefonoz aritu ginen, baina geroztik ez du erantzuten». Beste askok kalean egin dute gaua, baina etxera itzultzeko beldur direlako. Hain zuzen, Turkiako Gobernuak Sanliurfako herritarrei gomendatu die hiria uzteko «ahalik eta lasterren», beste seismo batek hildako gehiago ez eragiteko. Turkiako agintarien arabera, 8.000 lagun inguru erreskatatu dituzte eraikinen hondakinen artetik.
Siria ipar-mendebaldean, berriz, «denetarik» behar dute. Hala esan du Maram al-Xeijk, Siriako oposizioko bitarteko gobernuko Osasun ministroak. Ohartarazi duenez, herrialdeko ipar-mendebaldeko osasun sistema ez dago prest atzoko lurrikararen ondorioei aurre egiteko, eta ziurtatu du osasun baliabide «guztiak» behar dituztela. Azaldu duenez, oposizioaren menpe dauden Idlib eta Alepo probintzietako osasun sistema «gutxieneko zerbitzuan» zegoen lurrikarak astindu baino lehen. Beraz, «gabezia asko» dituzte hondamendi horri aurre egiteko. «Hemengo egoera benetan katastrofikoa da». Osasun ministroaren arabera, 1.280 hildako baino gehiago zenbatu dituzte; herrialde osoan, berriz, hildakoak 2.500dik gora dira, eta zaurituak, 4.600 baino gehiago.
Presoak ihesi
Espetxeak ere hondatu dituzte seismoek. Siria ipar-mendebaldeko Rajo hirian kartzelatik ihes egin dute hogei presok. Espetxe hartan EI Estatu Islamikoko 1.300 preso inguru daude. «Lurrikara izan eta gero, presoak mutinatu egin ziren, eta espetxearen kontrola beren gain hartu zuten. Uste dugu ihes egindakoak EIko kideak direla», azaldu dio zaindari batek Al Jazeera telebista kateari.
Bien bitartean, nazioarteko hainbat erakunde eta 30 herrialde baino gehiago hasiak dira laguntza bidaltzen; besteak beste, NBE, EB Europako Batasuna, NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundea, AEB Ameriketako Estatu Batuak, Txina, Erresuma Batua, Errusia, India, Japonia, Irak, Iran, Australia, Zeelanda Berria, Argentina, Grezia, Espainia, Ukraina, Qatar, Saudi Arabia eta Pakistan. Pakistandik, zehazki, erreskateetan arituak diren hainbat talde abiatu ziren atzo Turkiara. Hego Koreak ere erreskate taldeak eta botikak bidali ditu eremu kaltetuetara; orotara, 4,6 milioi euroko laguntza emango dio Ankarari. Alemaniak, berriz, Sirian lan egiten duten zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunderi emango die laguntza. Euskal Herritik ere gutxienez sei suhiltzaile abiatuko dira datozen orduetan Ekialde Hurbilera.
Gerra hotsek etenik ez
Turkian, Kurdistanen eta Siria iparraldean eraikinen hondakinen artean milaka pertsona bilatzen ari diren bitartean, gerra hotsek ez dute etenik. Turkiako Defentsa Nazionaleko Ministerioak gaur goizean adierazi du armadak YPG Herriaren Babes Unitateetako eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiko kideei suziriekin eraso egin diela. Aurrez, Ankararen arabera, YPGko eta PKK-ko miliziek suziriak jaurti dituzte Tal Rifaat hiritik gertu, Siria ipar-mendebaldetik. Turkiak baieztatu du bere armadak ez duela galerarik izan oldarraldi horietan, Al Jazeera hedabideak jasotakoaren arabera. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224056/gizon-bat-atxilotu-dute-bilbon-etxegabe-baten-txabolari-su-emateagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Bilbon etxegabe baten txabolari su emateagatik | Biktimak erredurak ditu esku batean eta oin batean. Igande gauean gertatu zen erasoa, Lezamako trenbide zaharraren inguruan, Uribarri auzoaren goialdean. | Gizon bat atxilotu dute Bilbon etxegabe baten txabolari su emateagatik. Biktimak erredurak ditu esku batean eta oin batean. Igande gauean gertatu zen erasoa, Lezamako trenbide zaharraren inguruan, Uribarri auzoaren goialdean. | Ertzaintzak 45 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, igande gauean egindako eraso baten erantzuletzat jota. Atxilotuak etxegabe bat lotan zegoen txabola bat erre zuen 23:30 aldera, Lezamako trenbide zaharraren inguruan, Uribarri auzoaren goialdean.
Txabolan lo zegoen gaztea zarata batzuen ondorioz esnatu zen, eta berehala jabetu zen gasolina usainaz; sutan zegoen txabolako atea. Ohetik atera eta ahalik eta azkarren saiatu zen handik irteten, eta esku batean eta oin batean erredurak ditu horren ondorioz. Atearen beste aldean ezagutzen ez zuen gizon bat zegoen, geroago Poliziak atxilotu duena. Etxegabeari gasolina botatzen jarraitu zuen hark, «hil zaitez!» oihukatzen zion bitartean.
Geroago, erasotzaileak berak deitu zion Ertzaintzari, aitortuz txabola batzuei su ematen saiatu zela, eta barruan lagun bat zegoela lotan. Laguntza eskatu zuen, berak ere beso batean erredurak zituela eta.
Hainbat patruila joan ziren esandako tokira, eta deia egin zuenak esandakoa egia zela baieztatu zuten. Biktimak kontatu zuen gertatutakoa, eta atxilotu egin zuten erasotzailea; hilketa saiakera egotzi diote. Bilboko bizilaguna da. Erasotzailea eta erasotua, biak, Basurtuko ospitalera eraman zituzten lehenbizi.
Etxolak sutan
Gaurkoa ez da Bilboko etxegabeen inguruan azkenaldian zabaldu den berri bakarra. Urtarrilaren 25ean, 70 bat urteko gizonezko bat hil zen Bolueta auzoan, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Gizona kartoi horien artean lo zegoen, sua piztu zenean.
Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak eta AZET etxebizitza sindikatuak deituta, etxegabearen «erailketa» gaitzetsi zuten dozenaka lagunek. Sistema kapitalista eta «nekropolitika instituzionala» jo zituzten erantzule, eta, batez ere, Bilboko Udala jarri zuten jopuntuan: «20.000 etxe daude hutsik hirian, baina jendea kalean lo egiten eta hiltzen uzten du udalak». «Pobreen aurkako gerra» amaitzea exijitu zieten erakundeei, eta, horretarako, etxebizitza duina edukitzeko eskubidea bermatzea.
Duela urtebete ere, 2022ko urtarrilaren 2an, beste etxegabe bat hil zen Bizkaiko hiriburuan: 40 urteko emakumezko bat, gaua Zabalgune plazan eman ostean.
Ikusi gehiago: Hotzaren zauriak espaloian |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224057/israelgo-armadak-adin-txikiko-palestinar-bat-hil-du-tiroz.htm | Mundua | Israelgo armadak adin txikiko palestinar bat hil du tiroz | Gazteak haien kontra tiro egin zuela adierazi dute armadaren iturriek. Urte hasieratik gutxienez 42 palestinar hil ditu Israelek. | Israelgo armadak adin txikiko palestinar bat hil du tiroz. Gazteak haien kontra tiro egin zuela adierazi dute armadaren iturriek. Urte hasieratik gutxienez 42 palestinar hil ditu Israelek. | Israelgo armadak 17 urteko adin txikiko bat hil du tiroz gaur goizaldean, Hamza Amjad al Ashqar, Zisjordaniako Nablus hiriaren inguruetan eginiko sarekada batean. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, gazteari aurpegian egin diote tiro. Urtea hasi denetik, dagoeneko 42 palestinar hil dituzte militar israeldarrek, tartean bederatzi adin txikiko.
Israelgo armadako iturriek baieztatu dute sarekadak egin dituztela Zisjordaniako hainbat hiritan, bederatzi susmagarri atxilotzeko helburuz. Nablus inguruko sarekadaren harira, adierazi dute hainbat pertsona armatuk harriak eta lehergaiak jaurti dituztela haien aurka. «Soldaduek tiro egin diote tiroka hasi zaien gizon armatu bati. Baieztatu dute inpaktua izan dela».
Zisjordaniako sarekadetan aurrez aurreko armatuak gertatu direla baieztatu du Israelgo armadak; besteak beste, Qalandiako errefuxiatu eremuan. «Han, identifikatu gabeko pertsonek harriak eta lehergaiak jaurti dituzte soldaduen aurka, eta soldaduek neurriak hartu behar izan dituzte protestak sakabanatzeko». Operazio horietan atxilotutakoak segurtasun indarren esku utzi dituzte, ikertzeko.
Astelehenean Zisjordaniako Jeriko hiriaren inguruetan «hainbat terrorista armatu» hil zituela ere jakinarazi du Israelgo armadak, urtarrilean hango jatetxe batean izan zen atentatuaren ustezko egileak atxilotzeko operazioan.
Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa eta tirabirak larritzen ari dira azken hilabeteotan, eta nazioartean ere alarma piztu da. Gatazkaren goraldi horren adierazle, urtarrilaren amaieran Israelgo armadak dozena bat palestinar hil zituen tiroz Jeningo errefuxiatu eremu batean eginiko sarekadan. Ondoren, zazpi israeldar hil zituen gizonezko batek Jerusalemetik gertuko sinagoga batean, 2011. urteaz geroztik israeldarren aurka izan den atentaturik odoltsuenean. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak «berehalako neurriak» iragarri zituen, eta, geroztik, tentsioak gora egin du. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224058/munduko-gizonik-indartsuenak-euskaldun-asko-harritu-ditu-beste-batzuk-ez.htm | Kirola | Munduko gizonik indartsuenak euskaldun asko harritu ditu, beste batzuk ez | 252 kiloko harria altxatu zuen Martins Licis letoniarrak igandean, harri jasotzaileen arteko trebakuntza saio azkarra egin ostean | Munduko gizonik indartsuenak euskaldun asko harritu ditu, beste batzuk ez. 252 kiloko harria altxatu zuen Martins Licis letoniarrak igandean, harri jasotzaileen arteko trebakuntza saio azkarra egin ostean | Martins Licis letoniar-estatubatuarrak 32 urte ditu. Nazioarteko indar lehiaketa nagusietan aritu da azken urteotan: munduko gizonik indartsuenaren lehia irabazi zuen zuen 2019. urtean, Rogue Invitational txapelketa 2021ean, eta Arnold Strongman txapelketa aurten. Hori ez da aski izan, ordea, bere burua konbentzitzeko, eta Euskal Herrian egon da azken asteotan, harriarekin ere munduko gizonik indartsuena ote den frogatu nahian.
Murgiltze ereduan aritu da Licis harriaren hizkuntza ikasten. Urtarrilaren hasieran, Joseba Ostolazaren Harri Eskolan egon zen, Aian (Gipuzkoa).
Han, 130 kiloko harria hartzen utzi zioten, hasteko. Ez dirudi gauza handia, kontuan hartuta Licisek 460 kiloko pisu barra altxatu zuela 2018ko World's Ultimate Strongman txapelketan, edo 19.000 kiloko kamioi bat arrastaka eraman zuela 2015eko Giants Live Viking Challenge lehian. Baina Licisek han ikusi zuen harria bestelako piztia dela altxatzerako orduan. Zilindrikoa, borobila eta karratua... Bakoitza altxatzeak teknika berezia behar duela ikusi zuen. Baina Ostolazak laster ondorioztatu zuen Licisek berehala ulertu zuela harria. «Indarra sobran» zuela nabarmendu zuten lekukoek, eta «polikiago» aritzeko aholkatu zion trebatzaileak.
Bost asteko trebakuntzaren ostean, igandean egin zuen lehenengo jendaurreko erakustaldia munduko gizonik indartsuena izendatutakoak. Igandean Abadiñon (Bizkaia) saioa egin zuten probalekuan. Urdax Magunazelaiarekin kartelburu zen Licis, eta ezin izan zuen poza ezkutatu, 252 kiloko harria altxatzea lortu zuenean.
Ikusleen txaloak irabazi zituen letoniarrak, baina epai zorrotzagoak topatu zituen sare sozialetan. Txetxu Urbieta kazetariak Twitterren jarritako bideoari erantzunez, Licisen altxaldia balekoa izan ote zen zalantzan jarri dute hainbat txiolarik. «Zalantzarik gabeko nuloa», idatzi du batek. «Hori ez da balekoa!! Harria eutsi diote!!», salatu du beste batek. Harria orekatzen laguntzeko ukitu diotela nabarmendu dute: «Non ikusi da hori???».
Kasu honetan zorrotzen kritikak kamutsak direla ohartarazi du beste txiolari batek, ordea. Izan ere, erakustaldia egin zuten Abadiñon, ez txapelketa. Horregatik ez zegoen epailerik. Agian, ez legoke soberan harriarekin bost aste trebatzen baino egin ez duen kanpotarrarekin egonarri apur bat edukitzea.
Licisek berak atzo Instagramen argitaratu zuenez, «primeran» ibili da Euskal Herrian, Strength Unknown erreportaje saiorako atal bat grabatzen. Beti eskertuko duela hemen egon izana. «Hoberenengandik ikasi, harri izugarriak altxatu, ohorezko txapel hau eraman, eta kultura eta herrialde eder hau ikusi izana neure bizitzako esperientzia izan da».
«Indarra burdinarekin neurtzen hasi aurretik, harriak zeuden». Licisekin Euskal Herrira etorri den Romark Weiss dokumentalgileak ere aipatu du harriaren tradizioa, Peru Harrira eginiko bisitaren irudiarekin. «Harria jasotzeko teknikan iraultza egin zuen Iñaki Perurena handiarekin ibiltzeko plazera eduki genuen».
Supergizakiak Euskal Herrian
Lehen ere, piztu izan dute herri kirolek nazioarteko indartsuen jakin-mina. 2008ko azaroan, Superhumans saioa grabatu zuen National Geographic kateak Elgoibarko plazan (Gipuzkoa), Craig eta Paul Pumphrey anaia estatubatuarrekin.
Euskal Herriko kirolariekin aritu ziren, trontzan, aizkoran, txingetan eta harriak jasotzen.
Halere, saioa hurrengo urtean eman zuten, eta albistea izan zen beste kontu batengatik: Elgoibarko plazan Euskal Herriarentzat autodeterminazioa eskatzen zuen pankarta zentsuratu baitzuen AEBetako kateak. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224059/gutxienez-hiru-migratzaile-hil-eta-hogeitik-gora-desagertu-dira-lesbostik-gertu.htm | Mundua | Gutxienez hiru migratzaile hil eta hogeitik gora desagertu dira Lesbostik gertu | Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte. Bizirik atera direnen esanetan, haien ontzia haitzen aurka jo ostean hondoratu da. | Gutxienez hiru migratzaile hil eta hogeitik gora desagertu dira Lesbostik gertu. Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte. Bizirik atera direnen esanetan, haien ontzia haitzen aurka jo ostean hondoratu da. | Greziako kostazainek kaleratutako oharraren arabera, 41 migratzaile zihoazen itsasontzi bat hondoratu egin da Lesbos uhartetik gertu, haitzak jo ondoren. Istripu horretan, gutxienez hiru pertsona hil dira, itota; hogei lagun baino gehiago, aldiz, desagertu egin dira. Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte, eta horietatik hamar ospitaleratu egin dituzte, hipotermia zantzuekin. Hondoa jo duen ontzia Turkiatik irten zen.
Helikoptero bat eta kostazainen bi txalupa motordun Egeo itsasoan desagertu diren migratzaileen bilaketan ari dira. Hori bai: agintarien arabera, baldintza meteorologiko txarrak dituzte, haize bolada bortitzen eta itsaso zakarraren eraginez.
Duela bi egun, beste lau haur eta emakumezko bat itota zendu ziren Leros uhartetik gertu, haien txalupa hondoratu ondotik.
Eta joan den ostiralean, Italiako kostazainek 42 pertsona erreskatatu zituzten Lanpedusatik gertu. Zortzi lagun hilik atera zituzten ontzitik, eta, erreskatatutako migratzaileen esanetan, hotzez hil ziren. Beste bi desagertutzat jo zituzten.
IOM Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, gutxienez 376 migratzaile hil ziren iaz Turkiako kostatik Lesboserako bidean: 2016tik hildako kopururik handiena. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224060/bihartik-aurrera-maskara-ez-da-beharrezkoa-izango-hegoaldeko-garraio-publikoan.htm | Gizartea | Bihartik aurrera maskara ez da beharrezkoa izango Hegoaldeko garraio publikoan | Optiketan, audiometria zentroetan eta ortopedietan ere nahitaezkoa izateari utziko dio. | Bihartik aurrera maskara ez da beharrezkoa izango Hegoaldeko garraio publikoan. Optiketan, audiometria zentroetan eta ortopedietan ere nahitaezkoa izateari utziko dio. | Izurria dela-eta ezarritako murrizketak duela urtebete utzi zituzten bertan behera Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, baina bada ordutik mantendu den neurri bat: maskararena. Bada, bihar bertan behera geratuko da garraio publikoan maskara derrigor janzteko agindua, Espainiako Gobernuak hala erabakita. Ministroen Kontseiluak gaur sinatuko du maskararen erabilera garraio publikoan ezeztatuko duen agindua, eta bihar sartuko da indarrean. Hala, aurrerantzean norberak erabaki ahalko du maskara jantzi ala ez. Optiketan, audiometria zentroetan eta ortopedietan ere ez da izango ezinbestekoa.
Beste hainbat tokitan derrigorrezkoa izaten segituko du, ordea; osasun zentroetan eta zentro soziosanitarioetan, hain zuzen. Horien artean daude farmaziak eta hortz klinikak.
Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak adierazi zuen egoera epidemiologikoa «oso egonkorra» dela, eta horregatik hartu zutela maskara garraio publikoan kentzeko erabakia. Urtarril erdialdean jakinarazi zuen laster helduko zela arintzea. Horiek horrela, azken asteetako datuei erreparatu ostean, debekua kentzeko urratsa egin dute. Dariasek esan zuenez, Gabonetan ere ez zen egon gorakada nabarmenik ospitaleratzeetan. Miren Basaras EHUko mikrobiologia irakasleak BERRIAn egindako elkarrizketan adierazi zuenez, osasun sistemaren gaineko presioa «apaldu» izanaren ondorio da erabakia. Hala ere, zuhurtziaz jokatzeko deia egin zuen. Haren arabera, komeni da pertsona zaurgarrienek babes neurriak indartzea eta maskara erabiltzen jarraitzea. Aipatu zuen maskararen erabilera egokian jarriko lukeela orain arreta.
Maskararen erabileraren derrigortasunak hainbat gorabehera izan ditu Hegoaldean. 2020ko uztailean arautu zuten erabilera derrigortzea toki itxietan nahiz kanpoan, izandako agerraldi eta kasuen hazkundeak tarteko. Urtebete geroago, bertan behera geratu zen kalean maskara nahitaez erabiltzeko agindua, eta iaz eman zuten hurrengo pausoa. Hain zuzen, apirilaren 20an kendu zuten barrualdeetan maskara janzteko beharra, garraio publikoan eta osasun zentroetan izan ezik. Ordutik, irmo mantendu da neurria, orain arte.
Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzaz geroztik ez da derrigorrezkoa garraio publikoan maskara jantzia izatea, «gomendatua» baizik. Osasun etxeetan soilik izan daiteke derrigorrezkoa, baldin eta zentro bakoitzeko arduradunak hala erabakitzen badu.
Hiru urte
Euskal Herriko egoera epidemiologikoa egonkorra dela jakinarazi dute, baina bada azken asteotan kezka eragin duen kontu bat: Txinako egoera. Herrialde horretan gora egin dute COVID-19aren kutsatzeek. Hala, urtarrilean leku itxietan eta garraio publikoan maskarak erabiltzeko gomendatu zien OME Osasunaren Mundu Erakundeak Europako herritarrei.
Duela ia hiru urte atzeman zituzten koronabirusaren lehen kasuak Euskal Herrian. Hain justu, 2020ko otsailaren 29an. Araban atzeman zuten kasu bat, eta Gipuzkoan bestea. Txagorritxuko ospitalean pilatu ziren kasu asko, justu gaitz horrentzat erreferentziazko zentroa izan behar zuen lekuan. Langileek kexuak eta protestak egin zituzten: babesteko materiala falta zutela salatu zuten. Ordurako, Txinan bazituzten 79.000 kutsatu eta 2.800 hildako inguru. Espainian 56 kasu ezagutzen ziren, eta Frantzian, 73. Europan, ordea, Italia zen okerren zegoen herrialdea garai hartan: bazituzten 29 hildako eta 1.128 kutsatu atzemanak. Azkar zabaldu zen gaitza herrialde guztietan; martxo bukaeran, ia 9.000 kutsatu atzemanak zituzten Euskal Herrian. Hiru urtean, gaitzak goitik behera zeharkatu ditu mundu osoko herritarren bizimoduak. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224061/honetaz-eta-hartaz-giro-intimoan.htm | Kultura | Honetaz eta hartaz, giro intimoan | Elkarrekin izandako bizipenak ardatz hartuta, askotariko gaiez solasean aritu dira Ruper Ordorika eta Joseba Sarrionandia ‘Huntaz eta hartaz’ emanaldian. Atzo hasi, eta ostegunera bitarte egingo dituzte saioak, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan. Amaitu dira sarrera guztiak. | Honetaz eta hartaz, giro intimoan. Elkarrekin izandako bizipenak ardatz hartuta, askotariko gaiez solasean aritu dira Ruper Ordorika eta Joseba Sarrionandia ‘Huntaz eta hartaz’ emanaldian. Atzo hasi, eta ostegunera bitarte egingo dituzte saioak, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan. Amaitu dira sarrera guztiak. | «Gogoan duzu? Guk geuk inauguratu genuen areto hau duela urte batzuk». Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoko taula gainera igo, eta oroitzapen horrekin abiatu du Huntaz eta hartaz emanaldia Ruper Ordorika musikariak. Aldamenean du Joseba Sarrionandia, eta musikaria lehenengoz ezagutu zuen aldia ekarri du gogora hark: «Nik gogoan dut lehenengoz abesten entzun nizun eguna. Andolin Eguzkitzak Jon Miranderen Orhoituz liburua argitaratu zuen, eta zu, gitarra hartu, eta Kattalin abesten hasi zinen». Kantu horren errepika abesten hasi da segidan Ordorika: «Ene maite, ene maite, ene maite Kattalin…». Eta publikoa ere berehala jarri du kantuan. Etxeko egongelan egongo balira bezala, ordu eta erdi inguruko saio intimoa osatu zuten atzo iluntzean bi artistek. Erdi kontzertu eta erdi solasaldi moduko formatua izan zuen, eta publikoa gustura egon zen bien arteko askotariko istorioak entzuten. Aspalditik daude sarrera guztiak bukatuta. Bide horren lehen urratsa izan zen atzokoa, eta datozen hiru egunetako emanaldiekin borobilduko dute ibilaldia.
«Nik, egia esan, pentsatzen nuen Joseba prosan arituko zela gehienbat», bota du bat-batean Ordorikak. Gitarra hartu, eta Sarrionandiaren poematik sortutako Alberto Caeiroren bisita kanta jotzen hasi da zuzenean. «Kantu honek ekartzen dit gogora gizarte normal bat izateko gogoa genuela. Gizarte gatazkatsu batean bizi ginen, eta nolabaiteko kontraesan bat da abestia. Paradoxa moduko bat», azaldu du Sarrionandiak. 1975. urte inguruan idatzi zuen kantua Sarrionandiak, eta Gabriel Aresti izan dute gogoan saioaren hasiera horretan. Harekin izandako hartu-emana eta hari jasotako oinordetza nabarmendu dute bi artistek: «Erreferente handi bat izan zen». Pott banda literatur taldeko kide izan ziren Ordorika eta Sarrionandia 1970eko hamarkadako azken txanpan, Bernardo Atxaga, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde eta Jon Juaristirekin batera. Argitaletxe bat sortzea zen abiapuntuko asmoa, baina Pott aldizkaria egin zuten azkenean: sei zenbaki guztira, 1978tik 1980ra bitartean.
1980an atxilotu zuten Sarrionandia, ETAko kidea izatea egotzita. «Bildotsa zen Sarri guretzat, ez genuen izenik esaten», oroitu du Ordorikak: «Behin, etxeko buzoira joan eta Sarriren koaderno bat aurkitu nuen, osorik eskuz idatzia. Poema hau zeukan barruan, besteak beste», kontatu du musikariak. Galtzetan gordetzeko koplak abestu du jarraian, eta, kantuaren amaieran, azalpena eman du Sarrionandiak: «Puerto de Santa Marian idatzita dago olerki hori, 1981eko uda aldera. Kartzela berezi bat zen, máxima seguridad deitzen zutena. Giroa itogarria zen, oso gogorra, eta, halako egoeran, kideen arteko harremana ere ez zen izan onuragarria». Idazketa zen harentzat ihes egiteko bidea, eta hitzetan aurkitu zuen nolabaiteko babesa.
Hurrengo abestiaren lehen doinuak entzutearekin batera, eten egin du bat-batean Sarrionandiak: «Kontatu dezaket anekdota bat?». Ordorikak erantzun baino lehen erantzun dio publikoak. Jose Mari Sagardui Moja Gatza-ren Zaldi berdea memoria liburuko hitzaurrea idatzi zuen idazleak, eta gertaera hori hartu du abiapuntutzat: «Orduan ulertu nuen koiu hitzak hartu esan nahi zuela». Barrez erantzun dio publikoak, eta Sarrionandiaren erbestealdia izan dute gerora hizpide.
1985ean Martuteneko espetxetik ihes egin ondoren, Ipar Euskal Herrian hartu zuen babes Sarrionandiak denbora batez. Hazparneko Elizaberri auzoan egon zen, eta, hain zuzen, bertan gurutzatzen dira Martin Larralde bertsolariaren eta Sarrionandiaren erbesteak. Kantu hori izan zen hurrengoa. Galdera bat dago erdigunean: «Itzuli izan balitz, zer?». Autorretratu bat da abestia. Bere buruaz ere mintzo baita Sarrionandia, Larraldez mintzo denean. Gizon bat hiltzeagatik eraman zuten preso Larralde, baina ezetz zioen berak; berak ez zuela inor hil. Epaitegiak errudun jo zuen, galeretara eraman zuten, eta etxetik urrun hil zen.
Hazparnetik Habanara
«Nahi duzu beste kantu bat?», galdetu dio Sarrionandiari musikariak. Buruarekin adostasun keinua egin dio, eta Lera zakurren balada abestiaren akordeak jotzen hasi da. «Lagun izoztua nobela ez dut esango gutxietsita dagoenik, baina bai iruditzen zait ez dela radarrean egon», aitortu dio musikariak. Isilik geratu da idazlea, eta honakoa gehitu du berehala: «Jo ezazu kantu alai bat». Barre egin du publikoak, baita Sarrionandiak berak ere. «Jo dezagun Habanako bat, beraz», erantzun dio musikariak. Hondartza galduan jo, eta honakoa aitortu du Sarrionandiak: «Dena da oso eklektikoa Karibean, nahaste-borrastea, eta jendea ere halakoxea da: ganorabako hutsa». Bugainbilen usaina testua errezitatu du Sarrionandiak, baina, aurrez, jakinaren gainean jarri du publikoa: «Bugainbila asko daude Habanan, baina, bai, arrazoi duzue: ez daukate usainik». Barrez lehertu da publikoa.
Tarte batez isilik egon ondoren, honakoa galdetu dio Ordorikari: «Zergatik egin zenuen Kubako disko hau?». «Zuengatik, nik uste», erantzun dio berehala. Kuban egindako birak harengan «eragin handia» izan zuela kontatu du musikariak: «Banuen gogoa han bizi izandakoaren lekukotasun bat uzteko, kantu bilakatzeko hango pasarte batzuk. Nire omenaldi xumea da». Haren ondotik etorri dira beste zenbait abesti. Tartean, Izen zaharrak.
Publikoa, gustura
«Ez dakit zer ordu den, amaitzen joan beharko dugu», esan du halako batean musikariak. «Goiz da oraindik, lasai», oihu egin du ikusle batek publikotik. Barre egin dute bi artistek, eta Sarrionandiaren errezital batekin eman diote amaiera saioari. Clarice Lispector idazle brasildarraren testu bat euskaratu du idazleak: Geure bortizkeria. Saio bakoitzerako testu jakin bat prestatu du, «bakoitzerako desberdina». Txalo zaparrada baten ondoren, amaiera eman diote: «Eskerrik asko gure arteko elkarrizketa entzuteagatik». Publikoa gehiago entzuteko gosez geratu dela dirudi, baina bozgorailuetako saxofoi doinuekin hasi dira pixkanaka euren eserlekuetatik altxatzen. Ostegunera bitarte, istorio gehiago entzuteko aukera izango dute ikus-entzuleek. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224062/zaldibarko-zabortegia-behin-betiko-zigilatzeko-eskatu-dio-eusko-jaurlaritzak-verter-recyclingi.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegia behin betiko zigilatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzak Verter Recyclingi | Arantxa Tapiak gogoan izan ditu Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran, zabortegia amildu zenetik hiru urte bete diren honetan. Justiziarekin elkarlanean aritzeko prest dago Jaurlaritza. | Zaldibarko zabortegia behin betiko zigilatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzak Verter Recyclingi. Arantxa Tapiak gogoan izan ditu Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran, zabortegia amildu zenetik hiru urte bete diren honetan. Justiziarekin elkarlanean aritzeko prest dago Jaurlaritza. | Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak Verter Recyclingi exijitu dio behin betiko zigilatu dezala duela hiru urte amildu zen Zaldibarko zabortegia, eta har ditzala itxi ondorengo kontrol eta jarraipen neurriak. Astelehenean hiru urte bete ziren Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) kraskatu eta amildu zenetik: hiru urte, beraz, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran hango langileak hil zirenetik eta ingurumenean eragin larriak eragin zituenetik. Sololuze, Beltran eta haien sendiak gogoan izan ditu Tapiak gobernu kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.p>
Ikusi gehiago: Podcasta: 'Zaldibar: hiru urte, hainbat zauri eta itzal ugari'
Adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzak «hasiera-hasieratik» lanak egin zituen desagertutako langileak bilatzeko, bai eta zabortegia egonkortzeko eta ingurumenaren gaineko kalteak prebenitzeko bitartekoak jarri ere. Nabarmendu du gaur egun Zaldibarko zabortegia «egonkortuta eta zigilatuta» dagoela, baina ohartarazi du behin betiko zigilatzea egin gabe dagoela, eta Verterri exijitu dio lan hori egiteko. Tapiak azaldu du Jaurlaritzak egindako ikuskapenetan egiaztatu ahal izan dutela eremuak «egonkorra» izaten jarraitzen duela, baina ez dela behin betiko zigilatze prozesurik hasi, eta, hargatik, itxi ondorengo kontrol eta jarraipen neurriak hartzeko ere galdegin dio enpresari. Jaurlaritzak Fiskaltzari jakinarazi dio enpresak egin gabe dituela zigilatze lanak.
Zaldibarren hondamendia eragin zuen zabortegiaren jabeek Verter Recycling enpresa likidatzeko bidea hartu zuten, eta Jaurlaritzak 28,7 milioi euro eskatzen dizkio enpresari, hondamendiaren ostean egin behar izan ziren lanengatik. Diru hori eskuratzeko, Eusko Jaurlaritzak erabaki du premiamendu bideari ekitea, diru horren zati handiena berreskuratu ahal izateko. Tapiak gaineratu du irekitako prozesu judizialak aurrera jarraitzen duela, eta Eusko Jaurlaritza prest dagoela justiziari laguntzeko. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224063/gipuzkoako-esportazioek-10000-milioi-euro-gaindituko-dituzte-aurten.htm | Ekonomia | Gipuzkoako esportazioek 10.000 milioi euro gaindituko dituzte aurten | 2023a «ziurgabetasun urtea» izango dela aurreikusten du Bazkundeak, baina Gipuzkoako enpresak prest daudela adierazi dute. | Gipuzkoako esportazioek 10.000 milioi euro gaindituko dituzte aurten. 2023a «ziurgabetasun urtea» izango dela aurreikusten du Bazkundeak, baina Gipuzkoako enpresak prest daudela adierazi dute. | Gipuzkoako enpresen esportazioak igoera betean daude 2020tik hona, eta 2023an 10.000 milioi euro baino gehiago izango direla iragarri du Gipuzkoako Bazkundeak. Iaz, zenbaki horretatik oso gertu ibili ziren esportazioak: 9.952 milioi euro, 2021ean baino %24 gehiago. Bazkundeak urtero egiten duen Koiuntura Ekonomikoaren Txosteneko emaitzak dira horiek, gaur Donostiako egoitzan aurkeztu dituztenak. Txostenaren arabera, baikortasunez hasi du Gipuzkoako enpresen gehiengoak 2023. urtea, baina aurrekoa baino zailagoa izango dela uste dute gehienek. Herrialdeko barne produktu gordina %1 eta %1,5 artean handituko dela uste dute —Adegik %0,5 eta %2 arteko hazkundea espero du—.
Gipuzkoako enpresen %18k uste dute beren negozioaren zifra handitu egingo dela aurten; %62k uste dute mantenduko dela, eta %20k, berriz, jaitsiera espero dute —iaz, enpresen %13k espero zuten beherakada—. Hala, 2023. urtea 2022.a baino okerragoa izango dela uste dute Gipuzkoako enpresariek. Bestalde, salgaiak esportatzen dituzten enpresen %39k uste dute esportazioak handituko direla, eta %44k mantentzea espero dute. %17 dira behera egingo dutela uste dutenak —%14 iaz—.
Inbertsioari dagokionez, enpresen %83k uste dute inbertsio maila mantenduko edo handituko dutela, eta %17k uste dute jaitsiko dela. Enpleguaren inguruko aurreikuspenak ere aldatu egin dira aurreko urtearekin alderatuta. 2022 hasieran, enpresen %9k zioten enplegatu gehiago izango zituztela urtean zehar, eta hori %18ra handitu da aurten. Hala ere, plantilla murriztuko zutela ziotenak %8 ziren iaz, eta %14 dira aurten.
Merkatariak dira ezkorrenak
Hala ere, ekonomiako sektore guztien aurreikuspenak ez dira berdinak, eta, beste leku askotan bezala, Gipuzkoan industriako eta eraikuntzako enpresak dira baikorrenak, eta merkatari txikiak eta zerbitzuetako enpresariak, berriz, ezkorrenak. Merkatari txikien %32k uste dute beren negozio bolumena jaitsi egingo dela aurten, eta beste hiru sektoreetan %18koa da adierazle hori. Bestalde, zerbitzuetako enpresen %15k uste dute pertsonala murriztu beharko dutela, eta merkatarietan, berriz, %12k uste dute hori. Industrian %6koa da adierazle hori, eta eraikuntzan, berriz, %1ekoa soilik.
Kezkak ere aldakorrak dira sektorearen arabera. Industrian, energiaren eta lehengaien prezioak dira kezka nagusia (enpresen %83ren kezka), baita lan kostuen igoera ere (%76). Eraikuntzako enpresarien %82 kezkatuta daude eskulan kualifikatuaren faltagatik, eta merkatari txikien eta zerbitzuetako enpresen buruhauste nagusia lan kostuen igoera da. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224064/mobilizazioa-iraunarazi-eta-gogortu-nahi-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Mobilizazioa iraunarazi eta gogortu nahi dute sindikatuek | Milaka pertsona elkartu dira Baionan erretreten erreformaren kontra. Larunbatekoa mobilizazio «erraldoia» izatea espero dute. | Mobilizazioa iraunarazi eta gogortu nahi dute sindikatuek. Milaka pertsona elkartu dira Baionan erretreten erreformaren kontra. Larunbatekoa mobilizazio «erraldoia» izatea espero dute. | Hilobi beltz bat, gainean inskripzio bat duela: «64 urte zituen». Sinbolo hori eskuetan egin dute manifestazioa milaka pertsonak Baionako karriketan, Frantziako Gobernuaren erretreteten erreforma proiektua salatzeko. Erretretaren adina 64 urtera gibelatu nahi duen errforma «injustu eta bortitza» bertan behera uzteko eskatu dute beste behin. «Ez dugu ezer laxatuko; Frantziako Gobernua ihesbiderik gabe dago», adierazi du Herve Larrouquert FO sindikatuko buruak intersindikalaren izenean.
Atzo hasi zuten lege proiektuaren eztabaida Frantziako Asanblean. Hala, Emmanuel Macron Frantziako presidentea babesten duten diputatuei mezua helarazi zien Argitxu Dufau LABeko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak: «Erraten ari dira nahitaez pasatuko dela erreforma hori. Guk erraten duguna da ezin dutela demokrazia horrela ukatu eta mehatxatu», adierazi zuen. «Badu zenbait aste karrikan garela; mobilizazio jendetsuak dira. Jendea enpresetan ere antolatzen ari da errateko ezetz, ez dugula onartuko erreforma. Frantziako Gobernuak gibel egin behar du. Guk ez dugu amore emanen, eta borrokan segituko dugu».
Manifestazioa pasatzeko orduan, 64 zenbakia marraturik «Erretreta erreforma honi ez» zioen pankarta handi bat zintzilikatu dute LABeko kideek Baionako herriko etxeko balkoitik. Izan ere, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak berriki jakinarazi du Rennaissance alderdiko kide egin dela, eta beharrezkotzat jo du erretreten erreforma egitea.
Patricia Glory CGTko buruaren hitzetan, «arazoa ez da Frantziako Asanblean konponduko, ez Matignonen ere; karrikan izanen da». Mobilizatzen segitzeko beharra azpimarratu du. Eta oraingoz haizea alde dutela uste du Larrouquertek: «Populazioaren atxikimendua lortu nahi dute, baina ez dute kausituko. Hamar langiletik bederatzi erreformaren kontra daude, eta biztanleen %60 ados dira herrialdea blokeatzearekin», oroitarazi du.
CFDTko buru Mercedes Gracietek ere uste du erreformaren kontrako oposizioa «handitzen» ari dela astez aste. «Biztanleria erreformaren kontra finkatu da, eta ez du gehiago nehork zalantzan ematen okerra dela eta beste soluzio batzuk lantzen ahal zirela». Larunbatean izanen da intersindikalaren ondoko protesta nagusia, lehen aldiz asteburuan. «Mobilizazio erraldoia» izanen dela espero dute.
Manifestazio nazionala
Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak ere parte hartu du Baionako mobilizazioan. «Neurri atzerakoiak dira mahai gainean daudenak, pentsio sistema ahultzera datozenak, eta garrantzitsua da horren aurka kalera ateratzea», erran du, langileei sostengua adierazita. Halaber, Espainiako Estatuan azken urteetan izandako erreformekin alderatu du Frantziako Gobernuak gauzatu nahi duena. «Sistema publikoa ahultzen dute, pribatuaren mesedetan».
Bihar goizean, mobilizazio nazionala eginen dute Hendaia eta Irun arteko mugan, 11:00etan. «Herri bat garela, hemen lan egiten dugula, hemen kotizatzen dugula eta hemen erabaki nahi dugula adierazteko». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224065/gasteizko-udal-haur-eskolak-doakoak-izango-dira-adin-tarte-guztietarako.htm | Gizartea | Gasteizko udal haur-eskolak doakoak izango dira adin tarte guztietarako | EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek erdietsi dute akordioa, eta 2023-2024ko ikasturtean jarriko dute indarrean. Jangela zerbitzuetan ere aldaketak izango dira | Gasteizko udal haur-eskolak doakoak izango dira adin tarte guztietarako. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek erdietsi dute akordioa, eta 2023-2024ko ikasturtean jarriko dute indarrean. Jangela zerbitzuetan ere aldaketak izango dira | Gasteizko Haurtzaro, Lourdes Lejarreta, Sansomendi, Zabalgana eta Zaramaga haur eskolak doakoak izango dira datorren ikasturtean, zerbitzu hori bost eta zortzi ordu bitarte erabiltzen duten umeentzat. Neurria baliagarria izango da adin tarte guztietarako, eta, gainera, Hezkuntza Zerbitzuak 0 eta 2 urte arteko haurrentzako 374 plaza eskainiko ditu. Apirilean zabalduko da izen ematea.
2023ko aurrekontuen inguruan lortutako hitzarmenari esker izan ahalko dira doakoak haur eskolak, bai eta udal haur-eskolen prezio publikoa arautzen duen ordenantza fiskala aldatzeari esker ere. Elkarrekin Podemosek, esaterako, 120.503 euroko zuzenketa egin du aurrekontuan. Hala, bat egingo dute udalaren eta patzuergoaren eskaintzek, datorren ikasturtean azken horiek ere doakoak izango baitira.
Gaur onartuko du Tokiko Gobernu Batzordeak neurria, eta bihar eztabaidatuko dute Ogasun Batzordean. Hileko osoko bilkurara joango da azkenik, eta, alegaziorik ez egotekotan, apirilaren amaieran sartuko da indarrean.
Sexu berdintasunerako politiken inpaktu balorazioan aldeko txostena jaso du neurriak, eta, Iñaki Gurtubai Ogasun zinegotziaren ustetan, arau onuragarria izango da familientzat. «Jaiotza tasa sustatzeko eta familiako, gizarteko eta laneko bizitza kontziliatzea bultzatzeko beste tresna bat da». Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak azaldu duenez, gainera, «neurri lagungarria izango da etxeko ekonomia tentsionatuak arintzeko».
Gurtubaik berak adieraz duenez, «Gasteiz aitzindaria izan zen haur hezkuntzako udal zerbitzua eskaintzeko garaian; oraingoan ere, zerbitzu horren sarbide unibertsalean erreferente bihurtu nahi dugu». Estibaliz Canto Hezkuntza eta Kultura zinegotziak, bere aldetik, eskerrak eman dizkio Elkarrekin Podemosi, Udal Haur Eskolen Sarean alde egindako «apustu irmoa» dela eta.
Plaza gehiago jangeletan
Haur eskolen doakotasunak ez die jangela zerbitzuei zuzenean eragingo, baina hitzarmenak jangeletako plazak gehitzeko aukera emango die: 490 plaza izan dira orain arte, eta 680 izango dira. Azaldu dutenez, «familia kontziliaziorako mesedegarria izateaz gain, erabilgarria izango da adingabeei uda garaian elikadura egokia eskaintzeko». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224066/natoren-eta-ebren-kontrako-manifestazioa-egingo-dute-bilbon.htm | Gizartea | NATOren eta EBren kontrako manifestazioa egingo dute Bilbon | Martxoaren 11n egingo dute, eta han «Euskal Herri antiinperialista» aldarrikatuko dute | NATOren eta EBren kontrako manifestazioa egingo dute Bilbon. Martxoaren 11n egingo dute, eta han «Euskal Herri antiinperialista» aldarrikatuko dute | Askapenak, NATOren eta Europako Batasunaren Kontrako Herri Plataformak eta Bardenas Ya taldeak manifestazioa egingo dute martxoaren 11n Bilbon, NATO eta EB ez, Euskal Herria antiinperialista goiburupean. Manifestazioa Plaza Eliptikotik abiatuko da 17:30ean, eta, horren bidez, «azken erasoaldi inperialista» salatu nahi dute.
Hego Euskal Herrian NATOri buruzko galdeketa egin zeneko urteurrenaren bezpera aukeratu dute deitzaileek manifestazioa egiteko. Izan ere, martxoaren 12an 37 urte beteko dira erreferenduma egin zenetik; Hego Euskal Herrian ezezkoa aise gailendu zen, botoen %60 baino gehiago lortuta. Manifestazioaren antolatzaileen ustez, NATO «erakunde militar hutsa» baino zerbait gehiago da: «NATO burgesiaren armada da, baina, horrez gain, kapitalaren politikei aurre egiten dien edozeinen aurka egiteko adar militarra ere bada».
Ikusi gehiago: Salatu dute Bilboko portutik Ukrainara gerra materiala bidaliko dutela
Ukrainan pizturiko gerra eta mundu osora hedatu den krisi egoera ikuspegi horretatik ikusten dute manifestazioa antolatu duten eragileek. Diotenez, sistema kapitalistan krisia ez da «salbuespena», sistemaren berezko ezaugarria baizik: «AEBen hegemonia ekonomiko, politiko eta militarra aldatzen ari da; Txina eta, neurri txikiagoan, Errusia beren eragin ekonomiko eta politikoa areagotzen ari dira munduan, eta horregatik ari dira potentzia atlantistak erasoaldia ekialderantz garatzen». Aukera baliatu dute Donbassko errepublikei «elkartasuna» adierazteko.
Manifestazioaren antolatzaileek kritikatu dituzte Espainiako azken aurrekontuak, «alderdi sozialdemokrata guztiek onartutakoak», horien bidez «NATOren mesedetara herri langileen baldintza materialak okertzea» babesten delakoan: «NATOri gaitasun gehiago eman zaizkio, eta burgesiaren interesak defendatzeko azpiegitura zibilak eskuratzeko eskubidea aitortu zaio».
«Burgesiaren aparatu politiko guztiak suntsitzeari» beharrezko deritzoten manifestazioaren eragileek, eta, horregatik, Espainiako eta Frantziako estatuen kontra ez ezik, NATOren eta Europako Batasunaren kontra ere jo dute: «Horregatik dei egiten dugu NATO buru duen azken erasoaldi inperialistari aurre egin eta Euskal Herri antiinperialistaren aktibazioa aldarrikatzeko». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224067/espainiako-berdintasun-ministerioak-berretsi-du-laquodesadostasun-politikoakraquo-dituela-psoeren-lege-proposamenarekin.htm | Gizartea | Espainiako Berdintasun Ministerioak berretsi du «desadostasun politikoak» dituela PSOEren lege proposamenarekin | Sexu askatasunari buruzko legea erreformatzeko prozesuan, inbestidurako blokeak «testu adostu bat» eskatu die PSOEri eta Unidas Podemosi. Eztabaida eragin dute Pilar Llop Justizia ministroaren hitzek: «Erraza da indarkeria frogatzea». | Espainiako Berdintasun Ministerioak berretsi du «desadostasun politikoak» dituela PSOEren lege proposamenarekin. Sexu askatasunari buruzko legea erreformatzeko prozesuan, inbestidurako blokeak «testu adostu bat» eskatu die PSOEri eta Unidas Podemosi. Eztabaida eragin dute Pilar Llop Justizia ministroaren hitzek: «Erraza da indarkeria frogatzea». | Soilik baietz da baietz legearen erreformaren inguruan «desadostasun politikoak» daude Espainiako Gobernuaren barruan, Angela Rodriguez Berdintasunerako estatu idazkariak aitortu duenez. Atzo, PSOEk bere kabuz erregistratu zuen Kongresuan sexu askatasunari buruzko araua aldatzeko lege proposamena, eta datorren asteartean Kongresuko Mahaira heltzea espero da —ezin izan dute gaurko bileran sartu—. Berdintasun Ministerioaren eta Unidas Podemosen oniritzirik ez du proposamenak, eta gaur are ageriago geratu da gobernu bazkideen arteko talka. Izan ere, zeresana eman dute testuaren defentsan Pilar Llop Justizia ministro sozialistak egindako adierazpenek: «Oso erraza da demostratzea indarkeria egon dela: zauri batekin froga daiteke; eta, orduan, biktimak ez du frogatu beharko onespenik eza».
Ser katean egindako elkarrizketa batean, Llopek ukatu egin du proposamenak aurreko eredura itzultzea dakarrenik, mantendu egin dituztelako bai delituen bateratzea —ez dute berreskuratu sexu abusuen eta erasoen arteko bereizketa—, bai emakumeen onespenaren ideia. Hala ere, indarkeria, larderia edo biktimaren borondatearen baliogabetzea baldintza gisa jarri dituzte zigor tarte batzuetara sartzeko. Eta hor dago desadostasunaren muina: «doikuntza tekniko» horrek berekin dakar, hain justu, halakorik egon dela frogatu behar izatea. Halaxe onartu du Llop ministroak berak: «Indarkeria edo larderia dagoenean, ez da onespena frogatu behar. Baina iritzi publikoa nahasten ari dira, esaten dutenean indarkeria edo larderia sartuz gero biktimek frogen kalbarioa pasatu beharko dutela. Ez dago arazorik onespenarekin: oso erraza izango da [frogatzea ez dela onespenik izan], indarkeria edo larderiarik badago. [...] Oso erraza da demostratzea indarkeria egon dela: zauri batekin froga daiteke; eta, orduan, biktimak ez du frogatu beharko onespenik eza».
Hainbat erreakzio eragin dituzte adierazpen horiek gobernuko bazkideen artean. Ione Belarra Eskubide Sozialen ministroak Twitterren erantzun du: «Sexu eraso batean indarkeria egon dela frogatzea hain erraza bada, zergatik 2021eko 4.000 epaitan soilik 500 emakumek lortu zuten demostratzea?». Rodriguez estatu idazkariak berretsi du onespenaren eredua auzitan jartzen duela gobernuak proposatu duen aldaketak: «Zoritxarrez, Justizia ministroak oso argi esan du gaur: indarkeria frogatu badaiteke, ez da beharrezkoa onespena frogatzea; hor dago arazoa eta desadostasuna».
Onespena erdigunean
Zuzenean Llop aipatu gabe, auziaz mintzatu da Irene Montero Berdintasun ministroa ere: «Emakume guztiek jakin behar dute badakigula ez dela erraza indarkeria eta larderia frogatzea». PSOEren proposamenak aurreko Zigor Kodera bueltatzea dakarrela uste du: «Emakumeen eskubideetan atzera egitea ekar dezake». Eta berriz esan du onespenaren printzipioari «legearen erdigunean» eusteko lan egingo dutela.
Izan ere, onespenaren printzipioa izan da soilik baietz da baietz legearen ardatz nagusietako bat: testuaren arabera, sexu erasotzat hartzen dira «beste pertsona baten sexu askatasunaren aurka haren onespenik gabe egiten diren jardun guztiak»; erasoen definizioan bertan aipatzen da indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiltzea, baita biktimaren borondatea baliogabetzea ere. Printzipio horren gainean ezartzen dira zigorrak, kontuan hartuta erasoan sarketarik izan den ala ez, eta larrigarririk dagoen.
PSOEk proposatu duen erreforman, zigor tarteei mailaketa bat erantsiko diete, indarkeria edo larderia erabiltzen den edo biktimaren borondatea baliogabetzen den kasuetarako, eta azpimota horretako zigorrak handiagoak izango dira. Hortaz, adibidez, sarketarik gabeko sexu erasoetan, zigorra urtebete eta lau urte artekoa izango da —orain bezala—; baina indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea frogatzen bada, zigorra urtebete eta bost urte artekoa izango da; eta larrigarriekin, bost eta hamar urte arteko kondena ezarri ahalko da.
Oposizioa, akordio eske
Espainiako Kongresuan ordezkaritza duten alderdiak ere hasiak dira PSOEren proposamenaz iritzia ematen. EAJk atzo adierazi zuen adituekin aztertuko duela testua. EH Bilduko diputatu Bel Pozuetak, ordea, legearen muina babestera deitu du, eta zalantzak agertu ditu bortxaren eta larderiaren baldintzen inguruan: «Indarkeria frogatu egin behar bada onespenaren ideia eraginkorra izan dadin eta epaileek biktimak sinets ditzaten, aurreko eredura itzuliko gara». Marra gorri berak ezarri ditu ERCko Gabriel Rufianek: onespenaren printzipioa errespetatzea, «frogatzearen infernura» ez itzultzea eta Kongresuan eztabaidatuko den testuak Berdintasun Ministerioaren onespena edukitzea.
Izan ere, inbestidurako blokeak «testu adostu bat» galdegin die PSOEri eta Unidas Podemosi, «aukeratu beharraren tesiturara» ez iristeko. Bi aldeen arteko «borroka» eta «ikuskizuna» gaitzetsi dute Mas Paisek, Compromisek eta PDeCATek ere, eta «zarata murrizteko» eskatu diete gobernu kideei.
Alde horretatik, Pedro Sanchez gobernuburuak gaur adierazi du «solaskidetzaren» bidez konponduko dela auzia. Legea «ona» dela esan du, emakumeen babesean «aurrerapausoak» ekarri dituela, baina arazoak dituela: «Agerikoa da aplikazioan nahi gabeko ondorioak izan dituela, eta motz geratzen ari naiz». Erantsi du «egin beharrekoa» egingo dutela «arazoa konpontzeko, etorkizunean kondena murrizketa bat bera ere gerta ez dadin». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224068/pasaiako-sarraskian-hildakoen-senideek-auzia-gizarteratu-nahi-dute-egia-argitzen-laguntzeko.htm | Politika | Pasaiako sarraskian hildakoen senideek auzia gizarteratu nahi dute, egia argitzen laguntzeko | Harreman dinamika bat abiatuko dute martxoaren 28ra bitarte. Orduan egingo dute ustez segadan parte hartu zuten zazpi polizia identifikatzeko saioa. | Pasaiako sarraskian hildakoen senideek auzia gizarteratu nahi dute, egia argitzen laguntzeko. Harreman dinamika bat abiatuko dute martxoaren 28ra bitarte. Orduan egingo dute ustez segadan parte hartu zuten zazpi polizia identifikatzeko saioa. | «Berandu da, baina guretzat ez da beranduegi izango Pasaiako badian gertatu zena behar den bezala ikertu eta argitzen bada», adierazi du Pello Aizpuruk, Espainiako Poliziak 1984an hildako KAA Komando Autonomo Antikapitalistetako senideen izenean. Egia, justizia eta errekonozimendua eskatu dituzte senideek, eta azaldu dute gaia gizarteratzeko «harreman dinamika bat» abiatu dutela. Martxoaren 28ra bitarte, alderdi, sindikatu, gizarte eragile eta instituzioetako ordezkariekin harremanak sustatzea dute helburu, ordurako deitu baitu Donostiako Instrukzioko 2. Epaitegiak Joseba Merino, lau militanteen hiltzailetako batzuk identifika ditzakeen ikusteko.
Ikusi gehiago: Joseba Merino, Pasaiako segadako lekukoa: «Ez genuen espero, identifikazio saioa egitea beti ukatu baitigute»
Azpeitiko Udaletxean egindako agerraldian, Aizpuruk adierazi du familiek eta abokatuek egindako lanari esker ireki ahal izan dela berriz ere auzia, epaitegien urteetako borondate ezaren ostean. Urte askoan auziak izandako irregulartasunak eta poliziek prozesuan izandako «inpunitatea» kritikatu ditu, eta adierazi du jarraituko dutela «egia jakiteko behar den bezalako ikerketa bat egin dezaten eskatzen». Hura da, Aizpururen esanetan, justizia eta erreparazioa eskuratzeko lehen urratsa.
Aizpururen hitzetan, auzia ixtea «sinestezina» izan zen senideentzat. Auzibidea 2018an itxi zuten, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak akusazioaren azken helegitea atzera bota ostean. Irregulartasunak, ordea, ugari izan dira bidean. Aizpuruk gogoratu du gorpuak epailearen baimenik gabe mugitu zirela aztarnarik ez aurkitzeko, epaileak ez zuela balistikako frogarik eta identifikaziorik agindu, eta Poliziak ez zituela epaileak eskatutako argazki txostenak plazaratu. «Zabarkeria eta kontraesan» horiez gain, gertatutakoaren testigu zuzenak ere bazeuden; horietako bat Merino bera.
Senideen abokatu Santi Gonzalezek ere epaitegiek izandako «borondate eskasa» salatu du, eta kritikatu du ohikoak izan direla «estatuak estatua ikertzen duenean dauden arazoak». Halere, egoerak beste norabide bat hartu zuen duela urte eta erdi inguru. Merinok, segadatik bizirik atera zen KAAko militante bakarrak, ustez ekintza hartan parte hartu zuten zenbait polizia identifikatu zituen TVEren bideo batean. Afera epaileari jakinarazi zion abokatuak, eta hark berriz ireki zuen ikerketa.
Identifikatutako poliziak lekuko gisa deklaratzera deitzea erabaki zuen epaileak, baina senideen abokatuak helegitea jarri zuen Gipuzkoako Auzitegian, haiek ikertu gisa deklaratu zezaten. Auzitegiaren onespena izan zuen helegiteak, baina epaileak baldintza gisa jarri zuen lehenik haiek identifikatzea.
Hala, zazpi polizia deitu ditu identifikazio saio batera, Rosa Jimenok eta Merinok identifikatu ditzaketen zehazteko. Polizia horiek Gipuzkoako gobernadore militar Rafael Garridoren hilketa ikertu zuten taldeko kideak dira; ETAk hil zuen Garrido, 1986an.
Epaileak egindako urratsak auzia «behar den moduan» ikertzeko borondatea erakusten du, Gonzalezen esanetan. Halere, jakitun da identifikazioa ez dela erraza izango, ia 39 urte igaro baitira: «Ez dakigu horrek zer emango duen». Era berean, azaldu du askotariko trabak eta mugak daudela prozesuan: inoiz ez da operazioan parte hartu zutenen zerrendarik argitaratu, ez dago erregistrorik, argazkiak osatu gabe daude... Finean, Gonzalezek azaldu du espedientea «zulatuta» dagoela, eta hala dagoela horretarako «borondate politiko bat egon delako». Izan ere, gogoratu du Rafael Delas eta Dionisio Aizpuru fusilatu egin zituztela, poliziak zuten inpunitatearen jakitun zirelako: «Bazekiten ez zela ondo ikertuko».
Aiert Larrarte Azpeitiko Udalaren abokatuak —herri akusazioa da— gehitu du epaileak bi bide jorratu behar dituela ikerketaren une honetan. Batetik, delitu bat egin ote den zehaztea, jada baieztatu dagoena. Bestetik, delitua egileei egoztea. Hori da «zailtasun» nagusia. Horretarako, epaile eta abokatuez gain, beste instituzio batzuek ere urratsak egin ditzaketela azaldu du: «Zenbat polizia zeuden egun horretan? Ehun, 150, 200? Herri honetan inork ez daki bat bera ere nor zen?».
Horregatik, senideek egin bezala, abokatuek ere gaia gizarteratzearen premia adierazi dute, herritar, eragile eta instituzioek auzian eragiteko. «Ez dakigu noraino iritsiko den epaitegietan, baina badakigu profitatu behar dela aukera epaitegietatik kanpo ere», azaldu du Gonzalezek. Eta Larrartek gehitu: «Euskal Herrian egongo dira instantzia nahiko zeintzuk izan ziren badakitenak».
Azpeitiko alkate Nagore Alkortaren hitzetan, xedea egia jakiteko ikerketa abiatzea da, ondoren senideek justizia eta erreparazioa ere izan ditzaten. «Mekanismo guztiak abiatu behar ditugu».
Espainiako Poliziak 1984ko martxoaren 18an atxilotu zuen Rosa Jimeno eta, torturen ostean, KAAko kideekin hitzordu bat ezartzera behartu zuten, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) portuan. Martxoaren 22an ehundik gora poliziak parte hartu zuten haiei egindako segadan. Rafael Delas, Pedro Mari Isart, Jose Mari Izura eta Dionisio Aizpuru hil zituzten. Denera, 113 bala zulo antzeman zizkieten lau gorpuei. |
2023-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/224069/osasun-sistema-publikoa-langileen-eta-pazienteen-begietatik.htm | Gizartea | Osasun sistema publikoa, langileen eta pazienteen begietatik | Osasun sistema publikoa, langileen eta pazienteen begietatik. | «Osasun publikoak politikaren lehen lerroan egon behar du» Felix Zubia, mediku intentsibista
«Osasun sistema publikoak hamabost urterako plangintza behar du», adierazi du Felix Zubiak (Zarautz, Gipuzkoa, 1974). «Egoera honek ez du urtebeteko konponbiderik; norbaitek hori badio, gezurretan ari da». Gauzak aldatzeko baliabide gehiago izatea eta osasun publikoan diru gehiago jartzea ezinbestekoa dela uste du. Donostia Ospitaleko medikua da, zainketa intentsiboetako zerbitzuburua. Garrantzitsutzat dauka talde politikoen elkarlana, baina ezin dira bakarrik aritu: «Sindikatuetako eta langile erakundeetako kideen ahotsak ere kontuan hartu behar dira».
Zubiak proposatu duen epe luzerako planak, batetik, pazientea jarriko luke artaren erdigunean, eta, bestetik, lotura zuzena izango luke gizarte zerbitzuekin. «Osasun arazoek menpekotasuna sortzen dute askotan, eta menpekotasun horren erantzunak gizarte sisteman egon ohi dira maiz», nabarmendu du. Horretarako, pazienteei erantzun zabal bat emango dien zaintza sistema egokitua eratzea da haren nahia, osasun sistema publikoaren oinarria zein den ahaztu barik: «Lehen mailako arreta».
Aldi berean, egungo gizartearen beharrak betetzeko arreta eredua garatu behar dela uste du: gero eta zaharragoa den gizarte batek darkartzan premiei begira jardun behar da. «Ospitaleetako jarduera ere handitu egin beharko da, betiere pertsona bakoitzaren egoera eta adina kontuan hartuta». Adibide bat jarri du: «80 urte dituen pertsona bati minbizia diagnostikatzen diotenean, ebakuntza bat egitea edota kimioterapia oso gogorra ematea ez da beti komenigarria izaten». Gaixo bakoitzaren beharrak aztertu eta horren arabera jokatzearen aldekoa da Zubia.
Ildo horretan, gaixoekin aritzen diren profesionalen iritzia aintzat hartzeko eskatu du, eta parte hartzea sustatzen duen kultura sortzeko. «Bilerak ez daitezela izan espedienteak betetzeko zerbait, baizik benetako konponbideak aurkitzeko bidea». Ideologiak ideologia, ezinbestekoa iruditzen zaio pazienteekiko konpromisoa bermatzeko gizarte hitzarmena, eta gizarte osoak eratu beharko duen zerbait da. «Osasun publikoak politikaren lehen lerroan egon behar du, baina borroka politikotik kanpo».
«Bizitzaren medikalizazioari konponbidea eman behar zaio» Irene Tubia, famili medikua
Elizondoko osasun etxean egiten du lan Irune Tubia familia medikuak (Iruñea, 1985). Aldatzeko gauza ugari atzeman ditu gaur egungo osasun sisteman; horietako batzuk, «oso aspaldiko arazoak». Haren irudiko, COVID-19aren izurriak «erabateko haustura» eragin zuen osasungintzan: «Orain pixkanaka lehengora bueltatzen ari bagara ere, aurretik zeuden gabeziak indar handiagoz azaleratu dira». Sendagile eskasia da horietako bat: «Duela hogei urtetik ari zaizkigu horretaz ohartarazten: mediku asko erretiro adinera hurbiltzen ari zirela, eta beharrezkoa zela berritzea, baina arduradunek beste alde batera begiratu dute. Azkenean, heldu da denok espero genuena: ez dago profesional nahikorik».
Horri aurre egiteko, bide «zuzenena eta garestiena» aukeratuko luke Tubiak: «Mediku gehiago prestatu eta kontratatu, jada lanean direnei trebakuntza jarraitu hobea eskaini eta, ohiko lan deialdiez gainera, beste alor batzuetako profesionalak ere kontratatu; dietetikan, fisiologian... Egun, oso espezialista gutxi daude Osasunbidean alor horietan, eta halakoak kontratatzeak mesede eginen liguke familia medikuei, lan karga handia arinduko ligukeelako».
Etorkizuneko osasun sistema imajinatzeko tenorean, «gehiegizko burokraziari» ere konponbidea bilatuko lioke Tubiak: «Lehen arretan, denbora asko galtzen dugu garrantzi eskasa duten lanetan katramilatuta. Paper kontuetan, alegia. Denbora hori aprobetxatuko bagenu pazienteak ikusten, jendeak ez luke astebetez zain egon beharko familia medikua ikusi ahal izateko».
Azkenik, «bizitzaren medikalizazioaren arazoari» ere helduko lioke. «Urteak daramatzagu entzuten edozertarako jo behar dugula medikuarengana. Ez du zertan horrela izan. Ez da beharrezkoa 20 urteko batek anbula- torioan ordua eskatzea zintzurreko minarekin edo sukar pixka batekin esnatu delako». Halakoak gero eta maizago ikusten ditu: «Errua ez da jendearena, osasun langileok ere sustatu baitugu dependentzia hori». Proposatu du baliabideak jartzea «prebentzioan» eta «gizartearen formakuntzan», bizimodu osasuntsuago bat eta osasun sistema eraginkorrago bat lortzeko.
«Jendeak, ahal bada, ez du joan behar ospitalera; azken pausoa da» Pilar Lekuona, erizaina
«Osasun sistema publikoaren etorkizuna zein den? Lehen mailako arreta». Zalantzarik gabe erantzun du Pilar Lekuonak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1966), Gipuzkoako Erizainen Elkargoko presidenteak. Urteak daramatza erizain lanetan, baita erizainek egiten duten lana aldarrikatzen ere. «Unibertsitate ikasketak, masterrak eta doktore tesiak egiteko aukera dugu orain, eta gure lana medikuek egiten dutenaren osagarria da», argudiatu du. Horregatik uste du, hain zuzen ere, lehen mailako arreta erizainek ere kudeatu beharko luketen zerbait dela. «Hauxe da arta horretan jarduteko momentua; ez sendagileek egiten dutena egiteko, baizik eta prebentzio lanak arintzeko».
Izan ere, datozen hamarraldietan beharko den osasun sistema publikoa hobetzeko gakoa «prebentzioa» dela aldarrikatu du erizainak. «Jendeak, ahal bada, ez du ospitalera joan behar; azkeneko pausoa da hori, garestiena». Behar bezalako lehen mailako arreta izatea da horra ez iristeko neurririk onena, baita gizarte zerbitzuek eskaintzen dituzten etxez etxeko zerbitzuak hobetzea ere. «Osasun zentroetara doazen paziente askok ez dute osasun beharrik izaten, gizarte arazoak baizik». Ezinbestekoa da, beraz, zerbitzu bien artean behar bezalako «kohesioa».
«Diziplina anitzeko arreta» deritzo pertsona bat osasun etxera heltzearen atzean dauden aldagaiak aztertzeari, eta bestelako zentroetan ere kontuan hartzeko zerbait da, Lekuonaren ustez. «Zahar etxeetan, esaterako». Paziente bakoitzaren egoera eta errealitatea ikertzeko denbora izatea da halakoetan garrantzitsuena. «Erizainen lantalde guztiek beterik egon beharko lukete horretarako, eta baliabide gehiago ere behar lirateke».
Osasun sistema publikoaren inuguruan dituen nahiak utopiatik urrun daudela uste du Lekuonak, eta oinarrizko kontuak berritzea da, haren iritziz, garrantzitsuena: oinarri on batzuk jartzen hastea. Urteotan urratutako bide erratu asko pandemiak oraindik agerikoago utzi dituela uste du. Orain da gauzak aldatzen hasteko garaia: «Profesionalek lan egiteko gogoa dute, baina zaindu egin behar ditugu». Ematen den arta, bestela, ez da onak izango. «Guztion konpromisoa da».
«Gaixook ere asko daukagu emateko: parte hartu nahi dugu» Olatz Mercader, pazientea
Olatz Mercaderren (Zarautz, Gipuzkoa, 1976) gurasoak minbiziak jota hil ziren biak, duela hamar urte baino gehiago. 2020an diagnostikatu zioten berari ere gaixotasun bera, baina gurasoek jasotako arta eta berak jasotakoa nahiko desberdinak izan direla esan du. «Aldaketa nabariena da zita orduak ez direla batere koordinaturik egoten; esaten diguten gauza bakarra da deituko digutela». Minbizia duen gaixo batek, ordea, ez du telefono dei bat itxaroteko denborarik izaten, eta, beraz, egoera hori salatzeko elkartea sortu du Mercaderrek, Onkologikoko beste hainbat pazienterekin. «Ez badugu sistema publikoa defendatzen eta ez baditugu gaurko galerak konpontzen, osasun publikoa pikutara joateko arrisku larrian egongo da».
Etorkizunean Onkologikoko pazienteek behar bezalako arta jasotzea nahi dute, bai eta osasun publikoan paziente horiek guztiz integratuta egotea ere. «Hemendik hamabost urtera egoera ideal bat irudikatu beharko bagenu, minbizia sendatzea ez litzateke helburu bakarra izango», nabarmendu du. Bestelako xede batzuk ere bete beharko lituzke osasun sistemak: «Osasungarriak diren ohiturak eta kultura sustatzea, batetik, eta ikerketa publikoak egin ahal izateko baliabide gehiago bideratzea, bestetik».
Osakidetzako 2018ko eta 2023ko plan onkologikoek bat egiten dute haien eskaerekin, teorian behintzat. «Hainbat ate jo ditugu, eta zuzendariekin, arduradunekin eta alderdi politikoetako buruekin bildu gara. Arrazoia ematen digute, baina ez dute egoera aldatzeko bide eraginkorrik jorratzen», salatu du. Egoera horrek ezinegona sentiarazten die, nahi duten bakarra sistema publikoa sendotzea delako. «Gaur egun, gaixotasun onkologiko bat izatea ginkana bat da».
Mercaderrek amesten duen etorkizun horretan, pazienteen ezinbesteko partaidetza da beharrezkoa, haien bizipenak, esperientzia eta beharrak kontuan har daitezen. «Gaixook ere asko daukagu emateko. Askotan, entsegu klinikoetan parte hartzen dugu, eta parte hartu nahi dugu, tratamendu berriak garatzeko». Hala, osasun sistema publikoaren etorkizuna esfortzu kolektiboan dagoela azpimarratu du: «Eta horixe falta da, hain zuzen ere».
«Baliabide gehiago behar ditugu: ez dakit non dauden» Marga Saenz Herrero, psikiatra
«Osasun mentala gainerako gaitzetatik bereizita egoteak kalte egiten die emakumeei eta genero aniztasunari», salatu du Marga Saenz Herrerok (Kanariak, Espainia, 1968), Gurutzetako Ospitaleko (Bizkaia) mediku eta psikiatrak. Duela hamazazpi urte hasi zen Euskal Herrian mediku lanetan, aurrez Bartzelonako, Madrilgo eta New Yorkeko osasungintzan aritu ostean. Osakidetza atzerriko ereduetatik urrun dagoela uste du, buru osasunari dagokionez bereziki: «Osasun mental eta fisikoa banatzeak, hain zuzen, are gehiago estigmatizatzen ditu buruko gaixotasunak».
Genero ikuspuntua gehiago landu beharko litzatekeela uste du Saenzek, estigmatizazio horrek emakumeengan eragin handiagoa duelako, bereziki. Hala, osasun mentalean jarduten duten zentroak bereizita egotearen kontrakoa da. «Lehen mailako arretan eskaintzen den osasun mentaleko paziente gehienak emakumeak dira, baina desintoxikazio zentroetara joaten diren ia denak, esaterako, gizonak dira». Desoreka horrek zer pentsa eman behar lukeela uste du.
Osasun sistema publikoak pertsona bakoitzaren beharrak asetzeko gaitasuna izan behar duela uste du, eta horretara bideratu behar direla baliabideak. «Agian, bi umeren ama den eta haurdun dagoen emakume alkoholiko bat ez da psikologoarenera joango, haur txikiak non utzi ez duelako, edota haur horiek galtzeko beldur delako». Haurrak zaintzeko zerbitzua eskainiko baliote, seguruenera, egoera bestelakoa izango litzatekeela adierazi du.
Hala eta guztiz ere, etorkizunean Osakidetzan onbidean urratsak egin daitezkeela uste du; hori bai, lurralde historiko bakoitzak dituen baliabideak egonkortzen baldin badira. «Berdintasuna eta ekitatea ez dira kontzeptu bera». Genero aldagaiei, hain zuzen, arazo sozialak gehitzen zaizkie, eta horrek izugarrizko eragina du osasun sisteman. «Ez da gauza bera Barrualdeko erakunde sanitarioan lan egitea, edo Ezkerraldekoan. Lehenengoan, handiagoa da familia euskarria; bigarrenean, pobrezia handiagoa dago».
Baliabideetan gehiago inbertitzea da, Saenzen iritziz, gakoetako bat: «Giza baliabide eta baliabide material gehiago behar ditugu; ez dakit non dauden». | |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224070/errefuxiatu-palestinarren-hiru-kanpaleku-daude-lurrikarek-kalte-egindako-eremuan.htm | Mundua | Errefuxiatu palestinarren hiru kanpaleku daude lurrikarek kalte egindako eremuan | Orotara 62.000 palestinar bizi dira Siria iparraldeko kanpalekuetan. Oraingoz, 60 hildakoren berri eman dute. | Errefuxiatu palestinarren hiru kanpaleku daude lurrikarek kalte egindako eremuan. Orotara 62.000 palestinar bizi dira Siria iparraldeko kanpalekuetan. Oraingoz, 60 hildakoren berri eman dute. | UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoaren arabera, 438.000 errefuxiatu palestinar bizi dira Siria iparraldeko hamabi kanpalekuetan. Horietatik hiru lurrikarak kalte egindako eremuaren barruan daude: Latakiakoa eta Alepo kanpoaldean kokatutako Neirab eta Ein el-Tal. Orotara 62.000 errefuxiatu bizi dira horietan, eta erakundeak ohartarazi du horien %90 daudela laguntza beharrean, hau da, 57.000 inguru.
Oraingoz, 60 dira hildakoak, PAN Palestinako Aginte Nazionalak jakinarazi duenez. Baina nazioarteko erakundeko kideak kezkatuta daude bizirik irten direnen egoeraz. UNRWAko eledun Tamara Alrifaik azaldu duenez, 2,5 milioi euroko laguntza behar dute errefuxiatuen beharrizanei erantzuteko.
Alrifaik ohartarazi du hildakoen kopuruak gora egingo duela, laguntza berehala helarazi ezean. «Botikak, maindireak, mantak eta garbiketarako baliabideak behar ditugu». Gainera, errefuxiatuetako askoren etxeak ere suntsitu ditu seismoak. Latakian, esaterako, UNRWAren egoitzan igaro dute gaua 700 errefuxiatu inguruk. Beste hainbat tokitan eskolak bilakatu dituzte behin-behineko aterpe etxerik gabe geratu direnentzat, edo etxera itzultzeko beldur direnentzat.
Erakundeak azaldu duenez, oraingoz badituzte nahikoa botika zaurituak artatzeko, baina horiek bukatu ahala gehiago beharko dituzte. Horretaz gainera, indarkeria matxistaren aurkako neurriak hartu beharra ere nabarmendu dute. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224071/elak-ez-du-baztertu-bizkaiko-zahar-etxeetan-greba-mugagabera-jotzea.htm | Gizartea | ELAk ez du baztertu Bizkaiko zahar etxeetan greba mugagabera jotzea | Zazpigarren greba eguna dute gaur, eta karpa bat jarri dute Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, informazioa banatzeko. | ELAk ez du baztertu Bizkaiko zahar etxeetan greba mugagabera jotzea. Zazpigarren greba eguna dute gaur, eta karpa bat jarri dute Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, informazioa banatzeko. | Zortzi greba eguneko zikloan zazpigarren lanuztea dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako langileek, eta karpa bat jarri dute Bilbon, foru jauregiaren aurrean, euren borroka ikusgai jartzeko eta handik pasatzen diren herritarrei informazioa banatzeko. Ander Akarregi ELA sindikatuko ordezkariak gogora ekarri du beharginek bi urte eta erdi daramatela lan itunik gabe, «soldatak eta lan baldintzak izoztuta», baina patronalarekin ez direla bildu 2021eko urritik. Beraz, ez du baztertu greba mugagabera jotzera: «29 greba egun daramatzagu, eta mobilizazioak indartuko ditugu. Aurreko lan ituna lortzeko, 368 greba egun egin genituen; beraz, horretara itzuli behar badugu, itzuliko gara».
Akarregiren arabera, greba erantzun handia izaten ari da, gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» diren arren: «%90 ingurukoak dira, eta, zentro batzuetan, ohiko langile kopuruaren gainetik daude; horrek ez digu aukera handirik ematen jendea kalera ateratzeko: hainbat egoitzatan, pertsona bakar batek ere ezin du greba egin. Helburua da oztopoak jartzea, ez baitzaie gustatzen emakumeek euren eskubideak aldarrikatzea». Asteburuan zahar etxez etxe ibili dira, egoiliarren senideei informazioa ematen, eta atzo itxialdi bat egin zuten aldundiaren gizarte zerbitzuen egoitzan: «Ertzainek atera zituzten langileak».
ELAren ordezkariak gogora ekarri du azken egunotan enpresek egoitzetako tarifak %6-10 artean igo dituztela, argudiatuz lansarien igoerari aurre egin behar diotela, baina gezurra dela: «Langileek ez dute halako hobekuntzarik jaso; dena da enpresentzako etekin handiagoa». Langileen aldarrikapenak, baina, soldatez harago doazela erantsi du: «Zahar etxeetan beste eredu bat nahi dugu, kalitatearen aldekoa, eta ez negozioaren aldekoa». Izan ere, enpresak «diru publiko pila bat irabazten» ari dira, «prekarizatuz eta kalitatezko zerbitzua eman gabe». Bizkaian, 110 egoitza inguru daude, eta bi baino ez dira guztiz publikoak: «Tokien erdia baino gehiago aldundiak pagatzen ditu».
Hortaz, sindikatuak uste du aldundiak erantzukizuna duela lan gatazkan, baina beste albo batera begiratzea leporatu dio: «Diputazioak dio hau langileen eta enpresen arteko arazo bat dela, baina berak du zerbitzua bermatzeko ardura». Esku hartzeko eskatu dio berriz ere: «Pagatzen duenak exijitu behar du, baina kasu honetan diputazioak ez du exijitzen sektorea duintzeko». Izan ere, Akarregik gogora ekarri du COVID-19aren izurrian zehar azaleratutakoa: «Pandemiak agerian utzi du zer gabezia dagoen sektorean, baina agerian utzi du langileen gaitasuna ere, txandak bikoiztu baitzituzten, haien onena eman baitzuten. Funtsezkoak zirela esan zitzaien, baina orain albo batera utzi dituzte, bai diputazioak, bai patronalek». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224072/nafarroako-gobernua-laquoezin-sinetsitaraquo-dago-sindikatu-medikoak-orain-1000-euroko-soldata-igoera-eskatu-diolako.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernua «ezin sinetsita» dago, Sindikatu Medikoak orain 1.000 euroko soldata igoera eskatu diolako | Osasun Departamentua prest agertu da sindikatuarekin akordio bat lortzeko, «baina zentzuzko posizioetatik abiatuta». LAB, SAE, ELA, UGT eta CCOOrekin ere batzartu da gobernua, otsailaren 15eko grebaren aurretik, «jarrerak gerturatzeko» | Nafarroako Gobernua «ezin sinetsita» dago, Sindikatu Medikoak orain 1.000 euroko soldata igoera eskatu diolako. Osasun Departamentua prest agertu da sindikatuarekin akordio bat lortzeko, «baina zentzuzko posizioetatik abiatuta». LAB, SAE, ELA, UGT eta CCOOrekin ere batzartu da gobernua, otsailaren 15eko grebaren aurretik, «jarrerak gerturatzeko» | «Harrituta eta ezin sinetsita». Horrela atera da Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentua Sindikatu Medikoarekin eginiko azken bilkuratik. Elkarte sindikalak beste proposamen bat egin die Osasunbideko arduradunei, otsailaren 1ean hasitako greba mugagabea bertan behera uztearen truke: hilean 1.000 euroko soldata igoera, urtean 14 nominatan, eta igoera hori atzerako eraginez aplikatzea, 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera.
Hortaz, ados jartzeko posizioak malgutu beharrean, gogortu egin ditu Sindikatu Medikoak. Aurretik, hilean 500 euroko soldata igoera eskatu zuen 2023rako, eta beste horrenbestekoa 2024rako. «Osasunbidean bigarren greba astea hasi dugun honetan, Sindikatu Medikoaren greba batzordeak erabaki du bere hasierako eskakizuna bikoiztea. Argi dagoenez, eta behin baino gehiagotan adierazi ditugun arrazoiengatik, ezin dugu exijentzia hori onartu», azaldu du Osasun Departamentuak ohar batean.
Osasunbideko zuzendari nagusi Carlos Artundok ere «harriduraz» hartu du Sindikatu Medikoaren azken proposamena. «Ezin sinetsita gaude, orain, grebaren erdian, esan digutelako jada ez direla hilean 500 euro, hilean 1.000 euro baizik. Gure bide orrian jasota dago Nafarroako medikuen lan baldintzak eta soldatak hobetzea, noski; gure asmoa da hori egitea, eta akordio bat lortu nahi dugu, baina zentzuzko posizioetatik abiatuta, betiere».
Hala ere, aldeek ez dituzte negoziazioak amaitutzat eman, eta bilera gehiago eginen dituzte aste honetan. Nafarroako Gobernuak eutsi egin dio urtarrilaren 30eko aurreakordio zirriborroan proposatu zuen eskaintzari: alegia, hilean 400 euroko soldata igoera mediku guztientzat, guardiengatik ordaintzen den lansaria %10 handitzea eta lan karga murrizteko neurriak —besteak beste, Lehen Arretako mediku bakoitzak egunean 32 paziente artatzea, gehienez—. Horren gainean, «ñabardurak eta hobekuntzak» egiteko prest direla berretsi du Osasun Departamentuak, «argi utzita gure helburua pertsonak direla, pazienteak, eta zerbitzuaren hobekuntza».
Bilera intersindikalarekin
Bestalde, Osasun Departamentuak bilera egin du gaur otsailaren 15erako greba deialdia egina duten beste sindikatuekin: LAB, SAE, ELA, UGT eta CCOOrekin, alegia. Proposamenak idatziz helarazi dizkiete elkarri, eta hitzartu dute datorren astelehenean berriz elkartuko direla, eskaintzak eta proposamenak aztertzeko. Bilera bukatuta, Artundo zuzendariak esan du «jarrerak hurbiltzen» saiatuko direla datozen egunetan, «otsailaren 15eko greba eragozteko balioko duen akordio bat lortze aldera».
Artundok aitortu du, ordea, «oso denbora gutxi» dutela akordio bat lotzeko: «Ahaleginak eta bi eginen ditugu, baina badakigu gauden egoeran gaudela, 2023ko otsaila dela, hauteskundeetarako oso denbora gutxi falta dela, apirilaren 2an Nafarroako Parlamentuak jarduera etengo duela eta, hortaz, estu ibiliko garela». Hala ere, «negoziatzeko aukera baliatu» nahi dutela berretsi du Osasun Departamentuko zuzendari nagusiak, «medikuen soldatak ez ezik, gainerako langileei eragiten dieten auziak ere hobetzeko».
Osasunbideko sindikatuek otsailaren 15erako antolatutako grebari dagokionez, Artundok esan du «arrazoizkoa» dela eta denek partekatzen dutela «adostasunera iristeko nahia»: «Sendagileen kolektiboaren baldintzak hobetu behar direla esan dugun bezala, osasun arloko gainerako kolektiboen egoera ere hobetu beharra dago zenbait puntutan, horietako batzuk aspalditik, gainera. Hori da gure helburua». |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224073/ustelkeriaren-aurkako-bulego-bat-sortzea-baztertu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Politika | Ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzea baztertu du Eusko Jaurlaritzak | EH Bilduk dio gobernuak ez duela lehentasun gisa «ustelkeriaren aurka egitea». Jaurlaritzak uste du, ordea, ustelkeriaren aurka badela «egitura zabal bat» | Ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzea baztertu du Eusko Jaurlaritzak. EH Bilduk dio gobernuak ez duela lehentasun gisa «ustelkeriaren aurka egitea». Jaurlaritzak uste du, ordea, ustelkeriaren aurka badela «egitura zabal bat» | Ezusterik ez da izan EH Bilduk ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzeko egindako proposamena dela eta. Eusko Jaurlaritzak ezetz esan dio organo hori sortzeko lege proposamenari, aintzat hartzearen aurkako irizpidea adierazita. Gobernuak uste du administrazio publikoetan ustelkeriaren aurka «egitura juridiko eta instituzional zabala» badagoela, «gardentasunaren eta prebentzioaren aldeko borroka sustatzen dituena».
Ustelkeriaz hitz egin beharrak deserosotasun handia sortu dio azken asteetan EAJri, baina De Miguel auziak horretara behar du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria bera, eta onartu du haren alderdia ez dagoela «libre» ustelkeria auzietatik. Alabaina, gauza bat da begien bistakoa dena onartzea, eta bestea hauteskundeen atarian ustelkeriaren gaiari bozgorailuak jartzea.
Gauzak horrela, EH Bilduk hiru aldiz proposatu du jadanik Eusko Legebiltzarrean ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzea, legez, Nafarroako Parlamentuak iaz egin zuen bezala. «Urkulluren Gobernuaren ezezkoak agerian utzi du berriro ustelkeriaren aurka egitea ez dagoela bere lehentasunen artean; De Miguel auziak, adibidez, arlo horretan baliabide falta nabarmena dela argi erakutsi du», esan du koalizio abertzaleak, exekutiboaren ezetza jaso eta gero. Beste iritzi batekoa da gobernua. Bulego hori sortzeko beharrik ez dago, Jaurlaritzaren arabera: «Gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoan badago egitura juridiko eta instituzional bat indarrean eta aktibo, osotasuna sustatzeko, gardentasuna bultzatzeko eta euskal administrazio publikoetan ustelkeriari aurrea hartu eta aurre egiteko». Exekutiboak gogoratu du, gainera, «Legebiltzarreko talde berak ia ekimen bera» aurkeztu zuela 2020ko irailaren 15ean, «eta orduan ere atzera» bota zela.
«Herri duin» baten eskaera
EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronarentzat, ordea, «baliabide falta» dago ustelkeriari aurre egiteko. «Arlo horretan lan egiten duten instituzioek behin eta berriz salatzen dute ez dagoela mekanismo nahikorik praktika ustelak antzeman eta ikerzeko», esplikatu du. «Herri duin batean» bizitzeko «mekanismoak» behar direla dio, praktika okerrak galaraz daitezen.
Finean, «De Miguel gehiago» egongo ez direla «bermatzeko» proposamena egin du koalizio subiranistak. Estarronak gogoratu du EAJri bete-betean eragin dion auziaren epaiaren harira alderdi guztiek, «baita EAJk eta PSEk ere», adierazpenak egin dituztela ustelkeriaren aurka, «baina hitzetatik ekintzetara» pasatzeko neurri zehatzak proposatzen direnean, «argi» geratzen dela EAJk eta PSEk ez dutela «benetako konpromisoak hartzeko inolako borondaterik». EH Bilduko eledunaren ustez, praktika okerrak desagerrarazteko planteatzen den «edozein ekimen blokeatzen dute ia sistematikoki» EAJk eta PSE-EEk.
Jaurlaritzak, berriz, erantzun du EAEko administrazio publiko guztiek dituztela «ekonomia eta aurrekontuak fiskalizatzeko eta kontrolatzeko barne tresnak». Administrazio Orokorrak Kontrol Ekonomikoko Bulegoa duela gogoratu du, eta Toki Administrazioak, «gaikuntza nazionala duten funtzionarioak». Ustelkeriaren aurkako egituran sartu du, halaber, Herri Kontuen Euskal Epaitegia eta, «hala badagokio», Estatuko Kontuen Auzitegia.
Arartekoa eta Datuak Babesteko Euskal Bulegoa ere zerrenda berean sartu ditu; eta Langileen Erregistro Zerbitzua ere bai. Era berean, sektore publikoko «kargu publikodunen Etika eta Jokabide Kodea» ustelkeriari aurre egiteko egitura horretan dagoela ekarri du gogora, Etika Publikorako Batzordea bezala. Azkenik, «EAEko zigor arloko jurisdikzioa osatzen duten organo judizialak eta Euskadiko Fiskaltza» lotu ditu ustelkeriaren aurkako baliabideekin. |
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224074/frantziako-gobernuak-parlamentuko-debatea-mugatu-du.htm | Frantziako Gobernuak parlamentuko debatea mugatu du | Frantziako Gobernuak parlamentuko debatea mugatu du. | Denbora laburra egingo du erretretaren erreformak Frantziako Parlamentuan, Elisabeth Borneren gobernuak erabaki duelako konstituzioaren 47.1 artikulua erabiltzea eta Gizarte Segurantzaren aurrekontuaren erreforma gisa tramitatzea, eta ez lege proiektu gisa. Horrek esan nahi du 50 eguneko eztabaidaren ondoren gobernuak eskumena duela erreformaren puntuak dekretu bidez indarrean jartzeko.
Lehen epe bat hilaren 17koa da, orduan bukatu behar baitu azterketa Asanbleak, Senatura igaro aurretik. Nekez amaituko da ordurako eztabaida, batez ere kontuan hartuta oposizioak zuzenketa saldo baten bidez trabatu nahi duela gobernuaren asmoek aurrera egitea; Nupes ezkerreko koalizioak 17.800 zuzenketa aurkeztu ditu.
Horiei baino, LR Errepublikanoak eskuineko alderdiari begiratzen dio Borneren gobernuak, hura baita erreformaren alde bozkatzeko prest azaldu den bakarra. Aldaketa batzuk eginez gero, hala egingo duela agindu dio gobernuari eric Ciotti LRko buru berriak, baina gaur-gaurkoz ez da ziurra haren 62 diputatuetatik guztiek aldeko botoa emango dutela. Berez, ikusteko dago gobernuaren gehiengoko 249k dipitatuen baiezkoa.
Eskuina limurtzeko Bornek egindako azken keinua da lan bizitza luzea izateagatik 63 urterekin erretreta hartzeko aukera izango dutela 21 urte bete aurretik bost hiruhileko lan egiten dutenek ere —aurretik, lana 20 urterekin hasitakoentzat soilik zen—. 30.000 inguru lirateke urtero, eta 600 eta 1.000 milioi euroren kostua izango luke urtero. | ||
2023-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/224075/torturari-buruz-oraindik-asko-dagoela-ikertzeko-nabarmendu-du-kriminologiaren-euskal-institutuak.htm | Politika | Torturari buruz «oraindik asko» dagoela ikertzeko nabarmendu du Kriminologiaren Euskal Institutuak | Bere txostena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Laura Pego ikerlariaren arabera, kasu kopurua «garrantzitsua» da, eta azterlana oraindik «amaitu gabe» dago | Torturari buruz «oraindik asko» dagoela ikertzeko nabarmendu du Kriminologiaren Euskal Institutuak. Bere txostena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Laura Pego ikerlariaren arabera, kasu kopurua «garrantzitsua» da, eta azterlana oraindik «amaitu gabe» dago | Ez dute hemen geratu nahi. Urtarrilaren 9an, Kriminologiaren Euskal Institutuak torturari buruz egindako txostena aurkeztu zion Nafarroako Gobernuari; arratsaldean, berriz, haren emaitza nagusiak azaldu dituzte parlamentuan Laura Pego eta Jeanette Ruiz ikerlariek.
1979tik gaurdainoko garaian, Nafarroan 825 kasu identifikatu dituzte, eta, horri 1960tik 1978ra arteko garaikoak gehituz gero, 1.068 kasu bildu dituzte guztira. Pegok nabarmendu du salatutako kasu kopurua «garrantzitsua» dela: «Terrorismoaren aurkako borrokaren testuinguruan eta nagusiki inkomunikazio erregimeneko atxiloketan erabilia izan da tortura, eta hala iraun du ia gaurdaino, nahiz eta egia den azken urteetan kasu gutxiago daudela». Pegok aipatu du euren azterlana «amaitu gabea» dela. «Oraindik asko dago egiteko».
Agerraldian hainbat aldiz errepikatu dutenez, «oso denbora gutxi» izan dute. Sei hilabete besterik ez, «ekainetik azarora bitartean». Dena den, ez dute hutsetik abiatu behar izan: batetik, iragan legealdian 1960tik 1978ra arteko kasuak ikertzerakoan 1979tik aurrerako batzuk atera zirelako; bestetik, Eusko Jaurlaritzarentzat egindako lehen txostenean hainbat nafarren kasuak ere azaleratu ziren.
Helburua izan da bildutako tortura kasuak «zientifikoki» aztertzea. Hainbat ezagutza arlotako hamabost aditu aritu dira aztertzeko zeregin horretan. Sei hilabete horietan, 676 pertsonaren kasuak heldu zaizkio institutuari eta pertsona bakoitzeko karpeta bat ireki dute. Espediente bakoitzean, kasuekin erlazionatutako agiriak, adituen txostenak eta lekukotzak sartu dituzte.
Hainbat pertsonek kasu bat baino gehiago salatu zutenez, institutuak kalkulatu du aztertutako garaian 825 tortura kasu izan zirela. Dena den, Pegok zehaztu du zifra hori «estimazio bat» dela, denbora mugatu horretan 434 pertsonek salatutako 532 kasu egiaztatu dituztelako. Nabarmentzekoa da sei hilabete horietan audioan 13 elkarrizketa grabatu dituztela eta bideoz beste 93. Idatziz, berriz, 113 lekukotza bildu dituzte. Horietako batzuk giza eskubideen arloko elkarte batzuk pasa dizkiete, baina gehienak eurek egin dituzte: «Esfortzu handia egin dugu».
Kasuen erdia, Polizia
Datu nagusiak urtarrilaren 9an ezagutarazi baziren ere, Pegok aurreratu du kasu gehienen atzean Espainiako Polizia (%50) eta Guardia Zibila (%45) izan zirela; Ertzaintzaren ardura izan zen kasuen %2 –gainerako %3 beste polizia batzuk edo biktimek identifikatu gabeko poliziak lirateke–. Pegoren arabera, datuok EAEko datuen «nahiko antzekoak» dira.
Hala, Hego Euskal Herrian institutuak egiaztatutako 4.832 kasuak aintzat hartuta, Guardia Zibila aztertutako tortura kasuen %43ren atzean zegoen, Espainiako Poliziaren beste %43ren atzean eta Ertzaintzari kasuen %7 egotzi zaizkio
Nafarroan aztertutako kasuen artean, hamahiruri aplikatu diete Estanbulgo Protokoloa. Jeanette Ruiz psikologoaren esanetan, torturatuen sinesgarritasuna neurtzeko dagoen «erremintarik baliagarriena» da. Ruizen arabera, hiru eta bost orduko elkarrizketak grabatu dituzte eta bertan biktimei eskatzen zaie bere esperientzia eta orduan sentitu zutena azaltzeko. Kontatu ahala, ahaztutako pasarteak etortzen zaizkie batzuei gogora.
Ruizen arabera, zenbaitek aipatu diete «inori inoiz kontatu gabekoa» esan dietela. Lekukotza horietan, erreakzio emozionalak, ahozko eta keinu bidezko komunikazioa, kontatzen denaren eta sentitzen denaren arteko koherentzia edo tortura jasan geroztik pertsonalitate aldaketak baloratzen dituzte adituek. Ruizek aipatu zuenez, Nafarroan protokoloa aplikatu zaien hamahiru lekukotzei «sinesgarritasun eta sendotasun handia» handia eman diete.
Ruizek espero du etorkizunean kasu gehiagori aplikatzea protokoloa. Emaitzari dagokionez, bere ustez ulergarria izan liteke herritar batzuei ulertezina egitea segurtasun indarrek halako praktikak erabili izana: «Zaila egiten zitzaigun ere pentsatzea Elizako kideak abusuen atzean egon zitezkeela. Babesteko daudela pentsatzen dugu, baina ez da beti horrela. 30 urte daramatzat jardun honetan, eta deitzen nautenean artatzea da nire zeregina. Tortura jasan duten gehienek esaten didate, aitortza soziala eta publikoa nahi dutela».
Pegok gogora ekarri du Europako Giza Eskubideen Auzitegiak hainbat aldiz zigortu duela Espainiako estatua, eta horien artean hainbat nafar izan zirela. Navarra Sumako Iñaki Iriartek galdetu dio ea Estrasburgoko Auzitegiak aintzat ez hartutako kasu kopuruei balioa ematen dieten ere. Pegok erantzun dio epai kopurua «handia» dela, eta ebazpen horiek tortura salaketak ez ikertzea egozten diotela estatuari: «Ez ikertzea larriagoa da, zigorgabetasunaren zikloa ixten baitu».
Sareak, «begi onez» Agerraldia amaituta, institutuko ikerlariak Nafarroako Torturatuen Sarearekin eta hainbat gizarte eragilerekin bildu dira. Amaieran, Jorge Txokarro sareko eledunak «begi onez» hartu du parlamentuak adituei ateak ireki eta torturaren errealitatea hizpide izatea. «Begi bistan geratzen da tortura ez dela errealitate isolatu bat izan, baizik eta sistematikoa izan dela. Ez da Guardia Zibilaren edo Poliziaren ardura izan, sistema oso batena baizik». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224096/nbaren-historian-puntu-gehien-sartu-dituen-jokalaria-bihurtu-da-lebron-james.htm | Kirola | NBAren historian puntu gehien sartu dituen jokalaria bihurtu da LeBron James | 39 puntu lortu ditu Oklahomaren aurkako partidan, eta Kareem Abdul-Jabbarren errekorra hautsi du: denera, 38.390 puntu saskiratu ditu denboraldi erregularrean. Abdul-Jabbarrek berak pasatu dio lekukoa. | NBAren historian puntu gehien sartu dituen jokalaria bihurtu da LeBron James. 39 puntu lortu ditu Oklahomaren aurkako partidan, eta Kareem Abdul-Jabbarren errekorra hautsi du: denera, 38.390 puntu saskiratu ditu denboraldi erregularrean. Abdul-Jabbarrek berak pasatu dio lekukoa. | Lortu du King James-ek: NBAren historian puntu gehien sartu dituen jokalaria bihurtu da. Azken asteetan errekorra noiz iritsiko zain zeuden zaleak; bart zuen benetako lehen aukera, eta ez du hutsik egin Los Angeles Lakerseko izarrak: 39 puntu sartu ditu Oklahoma City Thunderren aurkako partidan (37 falta zitzaizkion errekorra gainditzeko). Hirugarren laurdenaren amaieran, LeBron Jamesek 37. puntua sartu duenean, neurketa eten dute, mitoaren lorpena ospatzeko eta omenaldi txiki bat egiteko. «MVP!, MVP!» oihuen artean, Los Angelesko (AEBak) Staples Center estadioa betetzen ari ziren 19.000 zaleen txalo zaparrada jaso du.
Tartean zen orain arte errekorraren jabea zena ere: Kareem Abdul-Jabbar. Bere ibilbidean 38.387 puntu sartu zituen hark. Lakerseko eta Milwaukee Buckseko jokalari ospetsuak LeBron jaio zen urtean ezarri zuen errekorra, 1984an. 37 urte zituen orduan, eta ordura arte Wilt Chamberlainek zeukan marka hautsi zuen: 31.419 puntu. Bart, lekukoa balitz bezala, baloi bat eman dio Jamesi. Gauza bera egin zuen berarekin Chamberlainek duela 39 urte. Horren ostean hartu du hitza Jamesek, eta, nagusiki, bere ingurukoei eskerrak emateko baliatu du unea.
1. LeBron James: 38.390 2. Kareem Abdul-Jabbar: 38.387 3. Karl Malone: 36.928 4. Kobe Bryant: 33.643 5. Michael Jordan: 32.292 6. Dirk Nowitzki: 31.560 7. Wilt Chamberlain: 31.419 8. Shaquille O'Neal: 28.596 9. Carmelo Anthony: 28.289 10. Moses Malone: 27.409
Hala ere, fase erregularra eta kanporaketak kontuan hartuz gero, LeBronek bazeukan ligako saskiratzaile nagusiaren errekorra. NBAko sailkapen ofizialek, ordea, denboraldi erregularra bakarrik zenbatzen dute. Batezbestekoei erreparatuta, are ikusgarriagoak dira Jamesen zenbakiak: Abdul-Jabbarrek baino 150 partida gutxiago behar izan ditu zifra horretara heltzeko.
Denbora luzea darama NBAko izar nagusietako bat izaten. Lakerseko jokalaria 2003an aukeratu zuen Cleveland Cavaliersek NBAko draftean, eta hogei denboraldi daramatza saskibaloi ligarik ospetsueneko errekor guztiak hausten. Jamesen gau ahaztezinen zerrenda oso luzea da, eta lorpen ugari ditu. Lau aldiz irabazi du NBA; bi aldiz Miami Heatekin (2011-2012an eta 2012-2013an), behin Cleveland Cavaliersekin (2015-2016an) eta beste behin Los Angeles Lakersekin (2019-2020an); lau aldiz izan da NBAko finaletako jokalaririk baliotsuena; eta beste lau aldiz NBAko denboraldi erregularreko jokalaririk baliotsuena.
2006-2007 denboraldian lortu zuen lehen aldiz NBAko finaletara iristea, Cavaliersen historian lehendabizikoz, baina San Antonio Spursek irabazi zuen: 4-0. Clevelandeko taldean hiru sasoi gehiago egin zituen, zazpi guztira, eta saskiratze erregistroak hautsi zituen bertan. Baina kontratua amaitu ondoren agente aske bihurtu zen, eta Clevelandetik Miamira egin zuen saltoa. Dwyane Wadekin eta Chris Boshekin hirukote beldurgarria osatu zuen han.
2011-2012an, bere konferentziako bigarren postuan amaitu ondoren, Jamesek NBAko bere lehen eraztuna lortu zuen Kevin Duranten Oklahoma City Thunder 4-1 garaituta. Finaleko jokalari baliotsuena izendatu zuten lehen aldiz. Hurrengo denboraldian ere joko maila izugarria erakutsi zuten Miamikoek, eta bigarrenez jarraian irabazi zuten txapelketa. 2013-2014koan ere finalera iritsi ziren, baina ezin izan zuten hirugarren eraztuna jarraian irabazi. San Antonio Spurs gailendu zitzaien.
Kareem Abdul-Jabbar LeBron Jamesi baloia ematen, bart, Los Angelesen (AEBak). Allison Dinner / EFE
Miamin lau sasoi egin ondoren, LeBron Cavaliersera itzuli zen. Clevelandeko bigarren aroko lehen denboraldian beste final batera eraman zuen taldea, baina Golden State Warriors 4-2 gailendu zen. Bi final jarraian galdu zituen LeBronek, San Antonioren eta Warriorsen aurka, baina 2015-2016an hirugarren eraztuna irabazi zuen –Cavaliersek lehen aldiz irabazi zuen NBA–. 1-3 galduz joan ostean irauli zuten kanporaketa. Ondorengo bi sasoietan ere finalera iritsi zen Clevelandekin, baina biak galdu zituen Warriorsen aurka.
2018-2019koan Los Angelesera egin zuen, Lakersera. Lehenengo urtean ez ziren kanporaketetarako sailkatu ere egin, baina bigarren urtean eraztuna irabazi zuten —LeBronen laugarrena— Miami Heati irabazi ostean.
NBAn bakarrik ez, AEB Ameriketako Estatu Batuetako selekzioarekin ere hainbat garaipen eskuratu ditu askorentzat inoizko jokalari onena denak. Bi aldiz kolkoratu du urrezko domina Olinpiar Jokoetan —2008an Pekinen eta 2012an Londresen—, eta behin brontzezkoa —2004ean Atenasen—. Gainera, Munduko Txapelketa ere irabazi zuen 2006an Japonian.
Gaur egun 38 urte ditu Jamesek, eta 30 puntuko batezbestekoa dauka sasoi honetan. Los Angeles Lakers 13. postuan dago NBAko mendebaldeko ligan, eta kanporaketetarako sailkatzea da taldearen helburua. Atzo 130-133 galdu zuten Oklahomaren aurkako norgehiagoka.
Aita-semeen ametsa
LeBron Jamesek hainbat aldiz esan du bere ibilbidean geratzen zaion helburuetako bat bere seme Bronny Jamesekin batera edo haren aurka lehiatzea dela. Duela hilabete ESPN kateari emandako elkarrizketa batean esandakoaren arabera, NBAko draftean aukeratuko duten unea noiz iritsiko zain dago: «Pistara salto egin behar dut Bronnyrekin. Edo talde berarekin edo bere aurkako partida batean. Ezin hobea izango litzateke, zalantzarik gabe. Ni hemen nago, haren zain».
Bronny Jamesek 18 urte ditu, Sierra Canyonen jokatzen du gaur egun, eta Estatu Batuetako High Schooleko saskibaloiko Gold Coast mailan lehiatzen da. Senior denboraldia du aurtengoa; hau da, High Schooleko laugarren urtea. Hori amaitzean, NCAAra egingo du salto. NBAko egungo arauak mantenduz gero, Jamesek 2024ko Draftean parte har dezake, NCAAko lehenengo urtea amaitzean. Ordurako 40 urte izango ditu LeBronek, eta 20 Bronnyk. Esan izan duenez, oraindik ez du erretiratzeko asmorik. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224098/maria-schneider-eta-brad-mehldau-gasteizko-jazzaldian-izango-dira.htm | Kultura | Maria Schneider eta Brad Mehldau Gasteizko Jazzaldian izango dira | Uztailaren 3tik 8ra egingo den 46. jaialdirako baieztatu dituzten lehenengo bi artistak dira. | Maria Schneider eta Brad Mehldau Gasteizko Jazzaldian izango dira. Uztailaren 3tik 8ra egingo den 46. jaialdirako baieztatu dituzten lehenengo bi artistak dira. | Gasteizko Jazzaldia iristeko bost hilabete eskas falta direnean, antolatzaileek bertan parte hartuko duten lehenengo bi musikariak iragarri dituzte: Maria Schneider eta Brad Mehldau. Biak ala biak Mendizorrotza kiroldegiko agertokian ariko dira.
Uztailaren 5ean, asteazkenez, Maria Schneider konpositore, pianista eta orkestra zuzendariak (AEB, 1960) Data Lords bere azkeneko diskoa aurkeztuko du Oslo jazz Ensemble taldeak lagunduta. Lan horrekin, zeinak teknologia enpresa handien jarduna kritikatzen duen, bi Grammy sari eskuratu zituen musikariak.
Schneider 1980ko hamarkadaren erdialdean hasi zen musika munduan, eta orduz geroztik bakarkako lanak nahiz kolaborazioak uztartu ditu. Esaterako, David Bowieren azkeneko diskoan (Blackstar) parte hartu zuen. Orain dela hiru urte, Donostiako Jazzaldian izan zen Ensemble Denada taldearekin.
Brad Mehldau pianista (AEB, 1970), berriz, bere belaunaldiko jazz musikaririk ospetsuenetakoa bilakatu da, eta behin baino gehiagotan izan da Euskal Herrian. Gasteizko Jazzaldian, adibidez, Pat Metheny eta Joshua Redmanekin aritutakoa da. Aurten, Larry Granadier kontrabaxu jotzailea eta Jeff Ballard bateria jolea izango ditu oholtzako kide, uztailaren 6an. Jacob's Ladder (2021) du bere azkeneko lana. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224099/ahtaren-inposaketa-gaitzetsi-du-bizik.htm | Gizartea | AHTaren «inposaketa» gaitzetsi du Bizik | AHTaren proiektuak Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela salatu du. Irun, Baiona eta Bordeleko auzapezen deiarekin bat egin du | AHTaren «inposaketa» gaitzetsi du Bizik. AHTaren proiektuak Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela salatu du. Irun, Baiona eta Bordeleko auzapezen deiarekin bat egin du | Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseiluak Baionan duen egoitzatik bi pankarta handi zintzilikatu dituzte Biziko kideek AHT «proiektu klimatizida» salatzeko. Mugimendu altermundialistaren hitzetan, Euskal Hirigune Elkargoak eta Ipar Euskal Herriko gizartearen gehiengoak GPSO Hego Mendebaldeko trenbide Egitasmo Handiarekin bat egiten ez badu, proiektuan eztabaidan segitzen du. Hala, departamenduko kontseiluaren eta bereziki Jean Jacques Lasserre lehendakariaren aldeko iritzia gaitzetsi ditu, «hunkitua den lurralde oso baten iritziaren kontra» doazelako. «CD64, bortxarik ez! Euskal Herriak AHTari ez!» zioen Biziko hogei kideek zabaldu duten pankartak.
;
Biziko kideek oroitarazi dute 2021eko abenduan proiektuaren printzipioaren kontra bozkatu zutela Euskal Elkargoko hautetsien %80k. «Proiektu honen errefusaren adibide enblematikoa da», adierazi dute. Hala ere, salatu dute Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela abiadura handiko trenbide berriak, aurreikusiak diren geltoki berrietatik ordu bat baino gutxiagora diren herri guziek parte hartu beharko dutelako proiektuaren finantzaketan.
Joan den abenduan, gaur egun diren trenbideen modernizazioa lehenesteko eskatu zuten Irun (Gipuzkoa), Baiona eta Bordeleko (Okzitania) auzapezek, eta proiektuaren egingarritasuna aztertzeko ikerketa independente bat eskatu beharra dute aurki. Eragile baten baino gehiagoren iritziz, hori da trenbide sarea indartzeko aukera egokiena. Bizik ere bat egin du deiarekin, eta baieztatu du jadanik 120 hautetsi inguruk eman dutela horren aldeko atxikimendua.
Departamenduko kontseiluak ere auzapezen eskaerarekin bat egin zuen abenduan, baina urtarrilean Lasserrek adierazpen kritikoagoa izan zuela salatu du Bizik: “Irekitzen ez den herria bere burua kondenatzen duen herria da”, adierazi zuen.
Hitz horiei erantzun dien Antton Hariñordoki Biziren bozeramaileak: “Mundura irekitzeak ez du erran nahi miliarren gastatzea gero eta urrunago bai eta gero eta lasterrago joanez gutiengo batek bidaiatzeko parada ukan dezan», adierazi du. Lasserre lehendakariari Euskal Herriaren borondatea «errespetatzeko» eskatu diote. «Euskal Herri burujabe, jasangarri eta solidarioa eraikitzen duten proiektuei tokia uzteko garaia da». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224100/adifek-eta-gipuzkoako-aldundiak-txostenak-egin-zituzten-galeria-kaltetuaren-inguruan.htm | Politika | Adifek eta Gipuzkoako Aldundiak txostenak egin zituzten galeria kaltetuaren inguruan | Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezek ziurtatu du Lezetxikiko aztarnategiak ez duela «inolako katerik» izan AHTaren tunela dela eta. | Adifek eta Gipuzkoako Aldundiak txostenak egin zituzten galeria kaltetuaren inguruan. Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezek ziurtatu du Lezetxikiko aztarnategiak ez duela «inolako katerik» izan AHTaren tunela dela eta. | EH Bilduko Espainiako kongresukide Iñaki Ruiz de Pinedoren galdera bati erantzunez, Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezek jakinarazi du Lezetxikiko galeria baten barruan egindako tunelak ez duela «inolako kalterik» eragin aztarnategi garrantzitsuan. Ministroak esan du «300 metro baino gehiagora» dagoen galeria bat dela tunelak gurutzatu duena, eta Adifeko eta aldundiko teknikariek «arauzkoak diren txostenak» egin zituztela tunelak hondatutako galeriaren inguruan.
Haren arabera, tokiak «ez du interesik» aztarnategi gisa. «Ingurumen eraginaren arauetan ezarritakoa betez egiten ditugu obra guztiak, eta horrela egin dugu orain ere: ondasun kulturala eta arkeologikoa babesteko jarraipen zorrotza egin dugu», esan du Sanchezek, Espainiako Kongresuan.
Ministroak azaldu duenez, AHTaren ibilbidea eraikitzeko hondeatze lanetan, Lezetxiki inguruan sailkaturik ez zegoen galeria bat aurkitu zuten, «babesik gabekoa eta aztarnategia hartzen duen sistema karstikoaren mutur batean dagoena». Hori ikusita, Adifek eta Gipuzkoako Foru Aldundiak tunela hartu duen galeriaren inguruko «ikerketa sakona egitea» erabaki zuten, «espeleologia eta arkeologia taldeekin».
Sanchezek ziurtatu du teknikari horien txostenetan jaso dela tunelak gurutzatu duen «kobazuloaren egoera orokorra ona» dela, eta ez dela aurkitu han «arrasto arkeologikorik edo paleontologikorik». Ministroak gaineratu du galeria hori «ingurune naturalaren parte» dela eta ez dagoela babesturik. Horregatik, «exekuzio lanek aurrera egin zuten, proiektuari jarraikiz»; «eta berriro diot: aztarnategi arkeologikoari ez dio eragin». Era batera edo bestera, Sanchezek garbi utzi du AHTan «inbertitzen» jarraituko duela Espainiako Gobernuak, «beharrezkoa baita».
Ezkutuan gorde
EH Bilduko kongresukide Ruiz de Pinedok esan dio ministroari egoera hori guztia isildua izan dela, administrazioek «ezkutuan» eutsi diotela, eta agerian geratu dela espeleologo batzuek atera dutelako argitara. «Kautelazko arauek ez dute balio izan kasu honetan», esan dio ministroari; «ez ziren lanak gelditu, ez zen jakinarazi gertatutakoa, eta, orain, gertatutakoaren garrantzia gutxiesten ari zarete».
Ruiz de Pinedok galeriak jasotako kalteei buruzko «txosten tekniko zorrotza» eskatu dio ministroari, «Arrasateko Udalak eskatu duen moduan». Jazotakoa argitu behar dela errepikatu du koalizio abertzaleko ordezkariak, «ardurak» mugatzeko. Kongresukideak uste du AHTaren obrak suntsitzen ari direla «eremu karstikoak, akuiferoak eta balio arkeologiko handiko kobak», eta hori guztia «iluntasun handi baten barruan» gertatzen ari dela.
Ruiz de Pinedok aitortu du suntsitutakoak ez duela atzera-bueltarik, baina eraiki ez diren AHTaren ibilbideko beste hainbat zati «berraztertzeko» eskatu dio Garraio ministroari, «suntsiketa gehiago egon ez dadin». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224101/dagoeneko-15000tik-gora-dira-ekialde-hurbileko-lurrikaretan-hildakoak.htm | Mundua | Dagoeneko 15.000tik gora dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan hildakoak | Askok autoetan eta kalean lo egin dute, etxera itzultzeko beldur. Milaka dira kaltetuak, eta lurrikarak are gehiago okertu du Siria iparraldeko eta Kurdistango egoera. Erreskate taldeak hondamendi eremuetara iritsi ezinik dabiltza. | Dagoeneko 15.000tik gora dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan hildakoak. Askok autoetan eta kalean lo egin dute, etxera itzultzeko beldur. Milaka dira kaltetuak, eta lurrikarak are gehiago okertu du Siria iparraldeko eta Kurdistango egoera. Erreskate taldeak hondamendi eremuetara iritsi ezinik dabiltza. | Bigarren gau hotza igaro dute Turkiako, Kurdistango eta Siriako herritarrek, herenegun bi seismo bortitzek Ekialde Hurbila gogor astindu zutenetik. Egoerak gainezka eginda, erreskate taldeak gauez eta egunez ari dira euren lana egiten, jo eta ke, erlojuaren aurka. Orduak joan ahala, gero eta zailagoa izango da inor bizirik aurkitzea eroritako eraikinen hondakinen artean. Dagoeneko 15.000tik gora dira hildakoak; horietatik 10.000 baino gehiago, Turkian. Siria osoan, berriz, 3.000 lagun baino gehiago zendu dira. Zaurituak 58.000tik gora dira bi herrialdeetan. Seismoak jazo zirenetik 50 ordu baino gehiago igaro diren honetan, badira hondakinetatik bizirik ateratzea lortu dutenak ere; haurrak, gazteak zein helduak. Herritar askok autoetan edota kalean egin dute lo, eraikin gehiago eraistearen beldur.
Lurrikarak are gehiago okertu du Kurdistango eta Siria iparraldeko egoera, azken eremu horretan gerran baitaude duela hamabi urtetik. «Jendeak ez daki nora joan ere», esan dio Siriako MEHAD laguntza humanitarioko koordinatzaile Oussama al-Husseinek Al-Jazeera telebista kateari, Idliben. Seismoak suntsitutako eremu askotan izan da Al-Hussein, hala nola Sarmadan eta Jinderisen. «Eraikinen hondakinen azpian dauden herritarren ahotsa entzun dut. Egoera tamalgarria da», nabarmendu du.
Bien bitartean, tokiko erreskate taldeak, GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta Kasko Zuriak «guztia» ari dira egiten zibilak erreskatatzeko. Al-Husseinek ohartarazi du Siria ipar-mendebaldean «eskasia handia» dagoela, «zentzu guztietan»: sendagaiak, aterpetxeak, ospitaleak... «Jendea izututa eta etsita dago». Reuters berri agentziaren arabera, gorpuak ospitale kanpoan pilatzen ari dira.
Egoerak hala behartuta, Siria iparraldean lan egiten ari diren gobernuz kanpoko hainbat erakundek laguntza eskatu diote nazioarteari, egoera «jasangaitza» dela eta. Bada, Txinak iragarri du lau milioi euro pasako laguntza bidaliko diola Siriari. Aurrez, Asiako erraldoiak 5,5 milioi euroko laguntza eman dio Turkiari. Al-Assad gobernuaren kontrolpean dauden eremuetan, lurrikarak gutxienez ia 300.000 desplazatu eragin ditu, herrialde horretako Sana albiste agentziak jakinarazi duenez. Horrez gain, 180 kanpaleku ezarri dituzte; aldiz, presidentearen aurkako indarren menpeko eremuetako daturik ez dute eman.
Nazioartearen laguntza ere hasia da heltzen kaltetutako eremuetara. Europako 23 herrialde agertu dira laguntzeko prest, tartean EB Europako Batasuneko hogei estatu kide. Erreskateetan arituak diren 1.600 lagun eta medikuak ere bidaliko dituzte Turkiara, Kurdistanera eta Siriara. Horrez gain, Brusela aztertzen hasia da kanpadendak, botikak eta bestelako larrialdiko laguntza nola bidali. Turkiak bezala, Siriak ere laguntza eskatua dio Europari.
Laguntza behar handia dute Kurdistan iparraldean ere; gutxienez 3.000 lagun hil eta 20.000 zauritu dira lurrikaren ondorioz. Datuen eguneraketari gertutik erreparatzen ari zaio, besteak beste, Alemaniako kurdu elkarteak batzen dituen erakundea (KON-MED). Engin Sever erakunde horretako presidentekideak adierazi duenez, «Kurdistan eta bertan bizi diren herritarrak, hondamendi naturalen aurka jarduteaz gain, gerraren, errepresio politikoaren eta krisi ekonomikoaren aurka ere borrokan ari dira». Horiek horrela, kurduei laguntzeko eskaera egin du: «Erbesteratuok erantzukizun handia dugu. Mobilizatu egin behar dugu, eta gure jendearen ondoan egon». Euskal Kurdu Elkarteak ere antzeko mezua kaleratu du sare sozialetan, eta eskatu du lurrikarak eragindako hondamendi humanitariorako laguntza Kurdistango Ilargi Gorria GKEari bidaltzeko, Turkiako Gobernuak kurduen inguruan duen jarrera «diskriminatzaileagatik».
Pazientzia amaitzen ari zaie
Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek larrialdi egoera ezarri zuen atzo lurrikarak kalte egindako hamar probintziatan, eta eskualde horiek hondamendi eremu ere izendatu zituen. Al-Jazeerako berriemailearen esanetan, Kahramanmaras, Hatay, Iskenderun eta Malatya (Kurdistan) hirietako egoera «beldurgarria da oso». Eta, kazetari turkiarren arabera, «herritarrak jota daude». Pazientzia ere amaitzen ari zaie askori; izan ere, hondakinen azpian harrapatuta dauden zenbait herritarren ahotsak entzuten dituzte, baina ezin diete lagundu, erreskate taldeak ez direlako leku horietara bertaratu.
Antakya hirira ere ez da laguntzarik heldu: «Non daude kanpalekuak? Non daude elikagaiez betetako kamioiak? Eta erreskate taldeak?», esan dio 64 urteko andre batek Reuters agentziari. Ameriketako Estatu Batuetako Associated Press berri agentziak, berriz, erreskatean parte hartu duen kazetari ohi Ozel Pikalekin hitz egin du, eta hark esan du biktima asko hotzez hil direla, atzo gauean sei gradu zero azpitik izan zituztelako. «Jendea bizirik erreskatatzeko itxaropenik ez dugu».
Bien bitartean, Erdogan Kahramanmarasen bertan izan da gaur goizean, hondamendiaren epizentroan, eta aitortu du arazo batzuk izan zituztela antolaketan, lurrikararen lehen egunean. Hori bai: Turkiako herriari «pazientzia» izateko eta «bat egiteko» eskatu dio. Era berean, ohartarazi du herritarrek agintarien aginduei soilik erantzun behar dietela, eta ez dietela jaramonik egin behar «probokatzaileei», milaka pertsona kexu baitira baliabiderik ezaz eta gobernuaren erantzunaren geldotasunaz.
Oposizioa kritiko Erdoganekin
Turkiako oposizioko alderdiek kritikatu egin dute gobernuak lurrikaren ostean egindako kudeaketa. CHP alderdi sozialdemokratako buru Kemal Kilicdarogluk hitzeman du ez dela Erdoganen alde lerratuko. Nabarmendu du CHPk ez dituela onartuko oposizioak kontrolatutako udalerriei laguntza emateko ezarritako oztopo burokratikoak, eta bere alderdiko alkateei eskatu die beren kabuz jarduteko. «Oztopo burokratikoak jartzen badizkizuete, entzungor egin».
CHPren arabera, alderdi horrek kontrolatutako barruti batzuetan, Erdoganen AKP alderdia laguntzen banaketan esku hartzen ari da, argudiatuta udalek ez dutela horretan eskuduntzarik, estatuak baizik. Kilicdarogluk gogor mintzatu da presidentearen aurka: «Utzidazue argi eta garbi esaten: Prozesu honen erantzule nagusia Erdogan da. Gobernuak hogei urte daramatza lurrikarei erantzuteko protokolorik egin gabe». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224102/enpresen-laquokonplizeraquo-izatea-egotzi-diote-novaltiako-eta-vulcanizados-zuloagako-grebalariek-lan-ikuskaritzari.htm | Ekonomia | Enpresen «konplize» izatea egotzi diote Novaltiako eta Vulcanizados Zuloagako grebalariek Lan Ikuskaritzari | Ikuskaritzaren egoitzaren atarian elkarretaratzea egin dute grebalariek. Greba eskubidea «etengabe» urratzen zaiela gogorarazi dute. | Enpresen «konplize» izatea egotzi diote Novaltiako eta Vulcanizados Zuloagako grebalariek Lan Ikuskaritzari. Ikuskaritzaren egoitzaren atarian elkarretaratzea egin dute grebalariek. Greba eskubidea «etengabe» urratzen zaiela gogorarazi dute. | Novaltia eta Vulcanizados Zuloaga enpresetako langileek elkarretaratzea egin dute gaur goizean, Lan Ikuskaritzaren Bilboko egoitzaren atarian. Enpresa biek grebalarien greba eskubidea «etengabe» urratzen dutela adierazi dute, eta jarrera horrekiko Lan Ikuskaritza «konplize» dela gehitu dute. Novaltiako (Zaratamo, Bizkaia) langileek 1.297 egun daramatzate greban, eta Vulcanizados Zuloagakoek (Zaratamo, Bizkaia), berriz, 587.
ELA sindikatuaren arabera, epaitegiek ere Lan Ikuskaritzaren praxi txarra aitortu dute Novaltiaren kasuan. Bestalde, ELAk dio Vulcanizados Zuloagako langile batzordeak joan den udan premiazko salaketa bat jarri zuela enpresaren aurka, eta inspektoreak oraindik ez dira enpresara joan salatutako gertakariak egiaztatzera; salaketa jarri zutenetik hona, ikuskaritzak ez du txostenik argitaratu. Gertakari horiek direla-eta salatu du sindikatuak ikuskaritzaren «konplizitatea», eta langileei «bizkarra ematea» ere egotzi diote. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224103/hiru-urte-barru-berriztagarriak-izango-dira-munduko-argindar-iturri-nagusia.htm | Ekonomia | Hiru urte barru berriztagarriak izango dira munduko argindar iturri nagusia | Ikatza gaindituko dute, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera. Datozen hiru urteetako eskariaren igoera ere energia berriztagarriekin eta nuklearrarekin aseko da ia erabat. | Hiru urte barru berriztagarriak izango dira munduko argindar iturri nagusia. Ikatza gaindituko dute, IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera. Datozen hiru urteetako eskariaren igoera ere energia berriztagarriekin eta nuklearrarekin aseko da ia erabat. | Energia berriztagarriak dira etorkizuna; epe motzera, bederen. Hori uzten du agerian IEA Nazioarteko Energia Agentziak argindarraren ekoizpenari buruz argitaratu duen azken txostenak: haren arabera, 2025. urtearen amaierarako iturri berriztagarriak izango dira argindarra sortzeko bide nagusia munduan. Gaur egun ikatza da lehena zerrenda horretan, baina IEAk aurreikusi duenez, zertxobait egingo du behera haren erabilerak, eta nabarmen gora berriztagarrienak. Nuklearra da goranzko joera duen beste argindar iturria, eta bere horretan mantenduko da gasa.
Hori dela eta, ia erabat, energia berriztagarrien eta nuklearraren bidez erantzungo zaio datozen hiru urteetan izango den eskariaren igoerari. Argindar iturri garbiak ari dira pixkanaka erregai fosilen lekua hartzen; horrek esan nahi du CO2 isuriak mantendu edo jaitsi egingo direla, munduan argindar gehiago ekoiztuko den arren.
Eskaria, berpizten
Dena den, eskariaren igoera ez da oso handia izan aurten: Ukrainako gerrak eta munduko hainbat lekutako ezohiko gertakari klimatikoek baldintzatuta, %2 soilik igo da, pandemia aurreko urteetan baino gutxiago. Batez beste %2,4 igo zen orduan.
IEAren aurreikuspenen arabera, ordea, eskaria gogotik igotzen hasiko da aurten: %9 hiru urtetan. Munduko eskariari EB Europako Batasunak duenaren neurriko beste eskari bat gehitzearen parekoa da hori. Nagusiki Txinan, Indian eta Asiako hego-ekialdean gertatuko da igoera, eta argindarraren %70 kontsumituko da eskualde horietan. Aipagarria da Txinaren kasua: munduko argindar eskariaren heren bat herrialde horrena izango da hiru urte barru; %5ekoa zen 1990. urtean, eta %25ekoa, 2015.ean. Motelago, baina EBko eta AEB Amerikako Estatu Batuetako argindar eskariak ere etengabe gora egiten jarraituko du.
Iturriak
Eta zeri esker lortuko da hazkunde horri erantzutea? Iturri berriztagarriei esker gehienbat, eta, neurri txikiagoan, energia nuklearrari esker. Bi horien artean aseko dute datozen hiru urteetan izango den hazkundearen %90. Datuetan: gaur egun sortzen dena baino 2.493 terawatt-ordu gehiago ekoitziko dira 2025ean, eta, IEAren arabera, energia berriztagarriei esker lortutakoak izango dira horietatik 2.450.
Hainbat herrialde hasiak dira energia nuklearra ere berpizten; tartean, Txina, India, Japonia, Hego Korea eta Frantzia. Hori dela eta, energia garbiek erregai fosilen lekua hartuko dute pixkanaka argindar sorkuntzan, eskariaren igoera asetzeko adina baino gehiago haziko baita haien ekoizpena.
Hazkunde ikusgarri horri esker gaindituko dute berriztagarriek ikatza. Gaur egun, munduan, 10.325 terawatt-ordu ekoizten dira ikatzari esker, eta hiru urte barru, gutxi gorabehera, bere horretan mantenduko da kopuru hori, IEAren txostenak dioenez. Iturri berriztagarriei esker, berriz, 8.349 terawatt-ordu ekoizten dira orain, eta 10.799 izango dira 2025. urtean. Munduan ekoitziko den argindarraren %35 da. Ikatzaren bidez ekoitziko da elektrizitatearen %33, gasaren bidez %21, eta energia nuklearraren bidez, %10. Eboluzioaren ideia bat egiteko: 1990 eta 2010 bitartean argindarraren %20 ekoizten zen berriztagarrien bidez.
Kutsadura
Hazkundeari energia garbien bidez erantzungo zaionez, argindarraren sektoreak orain beste karbono dioxido sortuko du datozen urteetan. Edo gutxiago, berriztagarriek eta nuklearrak erregai fosilen lekua hartzen badute.
Azpimarratzekoa da, ordea, iaz sekula baino gehiago kutsatu zuela argindarraren sorrerak. 2021. urtean %6 handitu ziren emisioak, eta 2022an, %1,3. Beraz, datozen urteetan maximo historikoetan mantenduko dira emisioak. IEAk dioenez, erronka da 2025. urtetik aurrera joera hori beheranzkoa izatea. Horretarako gakoak bi dira agentziaren iritziz: «Bezeroen eskariaren malgutasuna» areagotzea, eta biltegiratzeko gaitasuna handitzea. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224104/biden-laquotxinak-gure-subiranotasuna-urratzen-badu-geure-burua-babestuko-duguraquo.htm | Mundua | Biden: «Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu» | Estatuaren egoerari buruzko agerraldia egin du AEBetako estatuburuak. Besteak beste, Ukrainako gerraz eta droga trafikoaz aritu da. | Biden: «Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu». Estatuaren egoerari buruzko agerraldia egin du AEBetako estatuburuak. Besteak beste, Ukrainako gerraz eta droga trafikoaz aritu da. | Azken asteetan zeresan handia eman du Txinak ustez espioitzarako bidalitako globoak —joan den asteburuan eraitsi zuen AEBetako Gobernuak—, eta hori bera baliatu du AEBetako presidente Joe Bidenek Estatuaren egoerari buruzko agerraldian Pekini oharra luzatzeko: «Badut konpromisoa Txinarekin elkarlanean aritzeko, AEBen eta mundu osoaren interesen alde egiteko bada, baina ez zaitezte erratu, argi utzi genuen joan den astean: Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu». Hala ere, buruzagi demokratak zehaztu du bi herrialdeen artekoa «norgehiagoka bat» dela, eta ez «gatazka bat».
Lehiaketa hori irabazteko lasterketan, AEBak «indartsuago egiteko» inbertituko duela iragarri du Bidenek, berrikuntzaren eta etorkizunean «erabakigarria» izango den industriaren alde egingo duela. Alde horretatik, armada «puntako teknologiarekin» hornitzea defendatu zuen, hura inork AEBen aurka egiteko baliatu ez dezan.
Etxeko auzietan ekonomia, droga trafikoa eta immigrazioa izan ditu hizpide estatuburuak. Auzi horiek ixteko, oinarrizkotzat jo du bi alderdi nagusien arteko elkarlana, eta hala helarazi die oposizioko kideei ere —iaztik, errepublikanoek gehiengoa dute Kongresuko behe ganberan—: «Ez du zentzurik borrokatze hutsagatik borrokatzeak, gatazkak pizte hutsagatik gatazkak elikatzeak eta boterearen jabe izate hutsagatik botereari eusteak. Lan bat amaitzeko mandatua dugu. Aurreko Kongresuan elkarlanean aritu ahal izan baginen, ez dago arrazoirik orain ere gauza bera ez egiteko». Hala, eskatu zien errepublikanoei babes zezatela aberatsenei zergak igotzeko eta ahulenei laguntzeko bere lege proposamena.
Demokratek nahi duten batasunik ez zen islatu, ordea, Kongresuan. Buruzagi demokratak fentanilo trafikoa geldiarazteko beharra aipatu zuenean, oposizioak «muga da!» eta «zure ardura da!» oihukatuz erantzun zion —fentaniloaren kontsumoa nabarmen handitu da AEBetan, eta 70.000 hildako baino gehiago eragiten ditu urtero—. «Ekoizpena, salmenta eta trafikoa geldiarazteko ahalegin handiagoa egin behar dugu. Makina gehiago jarri behar ditugu mugan drogak aurkitzeko», esan du Bidenek.
Ukrainari ere egin dio keinua buruzagi demokratak, esanez herrialdea babesten jarraituko dutela «behar den denboran». Gogora ekarri du AEBak izan zirela Ukrainari babesa ematen lehenengoetarikoak duela urtebete Errusiak erasoaldia hasi zuenean: «Egin dugu. AEBek hobekien egiten dutena egin dugu, zuzendu».
Etxe Zuriaren nazioarteko politiken zutabeetako bat bilakatu da Ukraina azken hilabeteetan. Orain arte, 27.500 milioi euro bideratu ditu Washingtonek Kievi laguntzera. Ukrainako presidente Volodimir Zelenski bera joan den abenduan izan zen AEBetan.
Hitzaldi luzeena
Bidenek 73 minutuko agerraldia egin du, orain arte AEBetako Kongresuan egindako luzeena. 80 urteko buruzagiaren osasuna kezka iturri izan da haren agintaldiaren hasieratik, besteak beste jendaurrean hainbatetan nahastu izan delako. Hala gertatu da aldi honetan ere. Hitzaldiaren hasieran, okertu egin da hainbat aldiz, baita esaldiak aldatu ere. Baina, aurrera egin ahala, gero eta erosoago aritu da, batez ere errepublikanoei erantzuteko garaian.
Alderdi Errepublikanoak, berriz, gogor erantzun zion estatuburuaren hitzaldiari. «Muturreko ezkerraren menpe» egotea egotzi zion Arkansasko gobernadore Sarah Sandersek: «Bidenen administrazioa interesatuagoa dago politikoki zuzenak diren ameskerietan, estatubatuarrek egunero bizi duten errealitate gogorrean baino».
Donald Trump presidente zela gobernuko bozeramaile izandakoak leporatu zion gobernuari herritarrei «itolarria» eragitea erregaiaren prezio garestiaren pean, eta «arrazakeria bultzatzea».
Sandersek ez ezik, Trumpek berak ere erantzun zion Bideni, eta leporatu herrialdea «hirugarren mundu gerrara» daramala. 2024rako presidentetzarako bozetarako hautagaitza lortzeko kanpaina betean dabil buruzagi errepublikanoa, eta babesak lortzeko baliatu du estatuaren egoerari buruzko hitzaldia ere. «Albiste ona da irauli egingo ditugula Joe Bidenek sortu dituen krisi, hondamendi eta zoritxar guztiak. Gure herrialdea handi egiteko itzuli nahi dut AEBetako presidentetzara, eta hondamendi hau geldiarazteko», adierazi du presidente ohiak. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224105/askabide-klinikak-eskatu-du-abortuaren-kontrako-protestak-ez-daitezela-guneetatik-hurbil-egin.htm | Gizartea | Askabide klinikak eskatu du abortuaren kontrako protestak ez daitezela guneetatik hurbil egin | 40 Días por la Vida abortuaren aurkako elkarteak iragarri du protestak eginen dituztela otsailaren 22tik aurrera. | Askabide klinikak eskatu du abortuaren kontrako protestak ez daitezela guneetatik hurbil egin. 40 Días por la Vida abortuaren aurkako elkarteak iragarri du protestak eginen dituztela otsailaren 22tik aurrera. | Eusko Legebiltzarrean egon dira gaur Askabide klinikako hiru bozeramaile. Adierazi dute legeak erraten duela klinikatik distantzia jakin batera egin behar direla abortuaren kontrako protestak, eta hori Gasteiz eta Donostian dituzten guneetan ez dela bermatzen. Hortaz, eskatu dute legea betetzen dela ziurtatzeko: «Ganbera honek du legitimitatea emakumeen intimitatearen alde egiteko». Izan ere, klinika pribatua den arren, Osakidetzak bideratzen ditu bertara emakumeak; beraz, hein batean, zerbitzu publikoa ematen dute.
Bozeramaileek erran dute, 40 Días por la Vida elkarteak (40 egun bizitzarengatik) bi aldiz egiten dituela protestak urtean, 40 egunekoa bakoitza. Bigarren protestaldiaren hasiera otsailaren 22rako iragarri dute. Hala ere, nabarmendu dute zenbait mezu aurkitu dituztela sareetan, eta bertan iradokitzen dela protestak egunero egiten hasiko direla.
Adierazi dute ez direla eskubideen talka batez mintzatzen ari, asmoa ez dela inoren adierazpen askatasuna murriztea: «Pertsona horien asmoa ez da iritzia ematea: helburu jakin batekin egiten dute». Gehitu dute, gainera, protesta egiten dutenek ongi dakitela nola egin, oso zaila baita frogatzea zer kalte egiten dituen norbaitek isilpean errezatzen duenean. Eta horregatik dela garrantzitsua ekintza horiek klinikatik distantzia jakin batera egitea, legeak arautzen duen bezala. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224106/nafarroako-gobernuak-baztertu-egin-du-bere-langileei-soldata-gehiago-igotzea.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak baztertu egin du bere langileei soldata gehiago igotzea | «Baliabideak mugatuak dira», argudiatu du Javier Ramirez Funtzio Publikoko kontseilariak. Soldatak inflaziora parekatzea da hilaren 15eko grebaren eskakizunetako bat. | Nafarroako Gobernuak baztertu egin du bere langileei soldata gehiago igotzea. «Baliabideak mugatuak dira», argudiatu du Javier Ramirez Funtzio Publikoko kontseilariak. Soldatak inflaziora parekatzea da hilaren 15eko grebaren eskakizunetako bat. | Langile publikoen ordezkariekin elkarrizketatzeko prest dagoela ziurtatu du Nafarroako Gobernuak, baina dagoeneko ezezko batekin erantzun die haien eskaera nagusietako bati: ez du soldatak gehiago handitzeko «asmorik».
Soldatak dira, hain zuzen ere, hilaren 15erako Nafarroako sektore publikoko bost sindikatu nagusiek antolatutako grebaren arrazoietako bat. ELA, LAB, UGT, CCOO eta Steilas sindikatuek beste eskaera batzuk ere plazaratu dituzte: gobernuak autogobernu eskumenak erabiltzea; enpleguaren egonkortasuna eta behin-behinekotasuna %8tik behera murriztea; arreta hobetzea, enplegua sortzea eta gazteak kontratatzea.
Javier Remirez lehendakariorde eta Funtzio Publikoko kontseilariak baliabide eskasia argudiatu du sindikatuen eskaria atzera botatzeko. «Sentiberak gara langile publikoen eskaerekiko, baita haien lan baldintzak hobetzeari buruz ere; langile publikoen baldintzak hobetzea zerbitzu publikoak hobetzea da, baina baliabideak mugatuak dira, eta Nafarroako aurrekontu orokorrek zehazten dituzte».
Remirezek nabarmendu du urtarrilaren 1ean %2,5 handitu zituela bere langileen soldatak. Prezioak, ordea, horren gainetik handitzen ari dira, eta erosteko ahalmena galtzen ari dira Nafarroako administrazioko 29.000 langileak. Zehazki, Nafarroak %6,4ko inflazioarekin bukatu zuen 2022. urtea.
2022an ere, soldatak inflazioaren azpitik handitu ziren: 2022ko urtarrilean, Nafarroako Gobernuak ordainsaria %2 igo zuen, eta azaroan beste %1,5 onartu zuen, atzerako eraginez, prezioen igoera ikusita.
Remirezek nabarmendu du legealdian %12 handitu dituztela langile publikoen soldatak, eta 2019an osagarri bat eman zietela aldi baterako 9.000 langile publikoei. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224107/ep-iuk-eta-jaurlaritzak-akordioa-lortu-dute-memoria-demokratikoaren-legearen-inguruan.htm | Gizartea | EP-IUk eta Jaurlaritzak akordioa lortu dute memoria demokratikoaren legearen inguruan | Biktimen errolda bat sortuko da, erreparazio «osoa» bermatuko zaie biktimei, eta memoriaren aurkako sinboloak kentzeko plan bat onduko du Gogora-k, besteak beste. | EP-IUk eta Jaurlaritzak akordioa lortu dute memoria demokratikoaren legearen inguruan. Biktimen errolda bat sortuko da, erreparazio «osoa» bermatuko zaie biktimei, eta memoriaren aurkako sinboloak kentzeko plan bat onduko du Gogora-k, besteak beste. | EAEko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Lege proiektuaren inguruan akordioa lortu dute Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk eta PSE-EEk. Miren Gorrotxategi eta Jon Hernandez legebiltzarkideek eman dute akordioaren berri gaur goizean: azaldu dutenez, Jaurlaritzarekin erdietsitako akordioari esker, jatorrizko testua «hobetzea» lortu eta memoria historiko «justuagoa» eta «hobea» bermatuko dute. EP-IUk lege proiektuari aurkeztutako zuzenketa nagusiak txertatuta geratuko dira testuan. Jon Hernandezek azpimarratu du ezinbestekoa zela Jaurlaritzaren lege egitasmoa «hobetzea», eta helburu horrekin aurkeztu zituela EP-IUk 60 zuzenketa baino gehiago. 1936ko estatu kolpearen eta ondorengo diktadura frankistaren biktimen «egia, memoria, justizia eta erreparazioa» lortzea izan da taldearen helburua. Lege egitasmoa tramitazio fasean dago oraindik Eusko Legebiltzarrean. Lantaldea eratuko dute aurki, eta han taldeen zuzenketak eztabaidatuko dituzte. Hernandezek azaldu du Elkarrekin Podemos-IUren baiezko botoa izango duela egitasmoak bilkuran bozkatzen dutenean, baina espero dutela tramitazio fasean hobekuntza gehiago jasotzea proiektuak. Erreparazio «moralaz» harago Akordioari esker legean aurrerapausoak lortu dituztela azaldu du Hernandezek. Erreparazioari dagokionez, akordioak jasotzen du biktimei erreparazio «osoa» aitortuko zaiela, jatorrizko testuan biktimen erreparazio «morala» baino ez baita aipatzen. Alde horretatik, biktimei kalte ordainak emango zaizkie, nahiz eta oraindik ez dituzten zenbatekoak zehaztu. Kalte ordain horiek ez dira egongo Jaurlaritzaren aurrekontuaren menpe, akordioan jaso dutenez. «Gobernua derrigortua egongo da kalte ordainak ordaintzera, aurrekontua gorabehera», zehaztu du Hernandezek. Horrekin batera, biktima gisa izendatzeko kasuistika zabalduko dute, eta, hildakoak ez ezik, biktimatzat joko dira diktaduraren hasierako gerrillari antifrankistak eta boluntario internazionalistak ere. Biktimen errolda bat sortuko dute, halaber. Errolda horretan hildakoak ez ezik, gerratik eta diktaduratik bizirik irten ziren errepresaliatuak ere aintzat hartuko dituzte. Justizian, nazioarteko araudiari so Justizia arloan, berriz, hainbat aldaketa egingo dizkiote jatorrizko testuari. Batetik, nazioarteko araudiari jarraikiz, frankismoaren krimenak preskribaezinak izateko bidea jasoko da, eta, baliogabetuta dauden frankismoko zigorren kasuan, erreparazio juridikoa bermatzeko neurriak abiatuko dira. Halaber, legeak jasoko du administrazio publikoak behartuta egongo direla nazioarteko justiziarekin kolaboratzeko; adibidez, Argentinako kereilaren kasuan.
Memoria atalean ere hainbat aldaketa adostu dituzte. Legeari emakumeei buruzko artikulu bat gehituko diote, emakume izate hutsagatik errepresioa pairatu zutenentzako berariazko politikak jasotzeko. Memoriaren aurkako sinboloen eta elementuen kategoriak zabaltzeko proposamena ere jasoko du legeak: hala, frankistei ohore egiteko altxaturiko eraikin arkitektoniko eta eskultorikoak aintzat hartuko dira; elkarte memorialistekin elkarlanean egingo da hori. Gainera, Gogora institutuak sinbologia frankista desagertzeko plan bat ondu beharko du.
Azkenik, egiari dagokionez, hainbat aldaketa jasoko ditu legeak. Besteak beste, giza eskubideetan, 1936ko gerran eta diktadura frankistan aditua den talde zientifiko bat sortuko da, eta haren egitekoa izango da gerran eta frankismoan izandako giza eskubideen urraketen txosten bat egitea. Horrekin batera, 1936ko gerraren lekukotzen artxibo bat sortuko dute, eta udal bulegoak sortuko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aholkularitza eta dibulgazioa egiteko. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224108/nafarroako-gobernuaren-abisua-sindikatuei-ez-dugu-asmorik-soldatak-gehiago-igotzeko.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuaren abisua sindikatuei: «Ez dugu asmorik soldatak gehiago igotzeko» | Remirez lehendakariordea, Sindikatu Medikoaren grebaz: «Ahalegin guztiak egin ditugu; orain, esan behar dute gure eskaintza onartzen duten ala ez» | Nafarroako Gobernuaren abisua sindikatuei: «Ez dugu asmorik soldatak gehiago igotzeko». Remirez lehendakariordea, Sindikatu Medikoaren grebaz: «Ahalegin guztiak egin ditugu; orain, esan behar dute gure eskaintza onartzen duten ala ez» | Atea apur bat ireki zuten Sindikatu Medikoaren eskaeretara hurbiltzeko, baina berehala itxi dute: Nafarroako Gobernuak ez du asmorik langile publikoei soldata igotzeko, dagoeneko hitzartua dagoen %2,5eko igoeraz gaindi. «Egin beharreko ahalegin guztiak egin ditugu», azaldu du Javier Remirez lehendakariordeak, gobernu bilkuraren ostean eginiko agerraldian.
Abisua bikoitza da: alde batetik, otsailaren 1etik greban den Sindikatu Medikoari mintzatu zaio Remirez, argi uzteko gobernuak ez duela eginen medikuen soldatari buruzko proposamen gehiago, mahai gainean den eskaintzaz harago [hilean 400 euroko igoera soldata oinarrian eta %10 gehiago guardia bakoitzeko]. Bestalde, administrazio publikoko sindikatuentzat ere bada ohartarazpena, otsailaren 15erako deitua duten grebaren harira: «Aurrekontuetan jasoa zegoen langile publikoen soldata %2,5 igotzea, eta horrek 60 milioi euroko inbertsioa dakar. Hori aintzat hartuta, gobernuak ez du asmorik soldatak are gehiago igotzeko».
Remirezek nabarmendu du urtarrilaren 1ean %2,5 handitu zituela bere langileen soldatak. Prezioak, ordea, horren gainetik handitzen ari dira, eta erosteko ahalmena galtzen ari dira Nafarroako administrazioko 29.000 langileak. Zehazki, Nafarroak %6,4ko inflazioarekin bukatu zuen 2022. urtea.
2022an ere, soldatak inflazioaren azpitik handitu ziren: 2022ko urtarrilean, Nafarroako Gobernuak ordainsaria %2 igo zuen, eta azaroan beste %1,5 onartu zuen, atzerako eraginez, prezioen igoera ikusita. Nafarroako Gobernua «diru publikoen zaindari eta begirale nagusia» dela gaineratu du lehendakariordeak. Prest azaldu da, hala ere, «adostasunerako bidean» negoziatzen segitzeko, elkarte sindikal guztiekin. «Ulertzen ditugu langile publikoen kezkak eta ezinegonak, baina eskura ditugun baliabideak mugatuak dira».
Mahai orokorra, otsailaren 17an
Nafarroako Sindikatu Medikoak deituta, Osasunbideko medikuek astebete daramate greban —Osasun Departamentuak emaniko datuen arabera, lanuzteen erantzuna %9,4koa izan zen lehen egunean, eta %6 ingurukoa hurrengoetan—. Sindikatu horrek hiru eskaera nagusi egin ditu orain arte: soldata hilean 1.000 euro igotzea —negoziazioen hasieran eskatzen zuen halako bi—; medikuen esklusibotasuna kentzea, sare publikoan nahiz pribatuan nahieran jarduteko —baina esklusibotasunagatik jasotzen duten diru sariari uko egin gabe—; eta gobernuaren solaskide bakarra izatea medikuei eragiten dieten auzietan, akordioak mahai sektorialaren eta mahai orokorraren galbahetik pasatu gabe.
Azken eskaera horri aipamena egin dio Remirezek, eta gogorarazi du Nafarroako Gobernuak «errespetu osoa» diela administrazioko ordezkaritza organoei eta, beraz, edozein sindikaturekin hitzartutako neurriak Osasunbideko mahai sektorialera eta Funtzio Publikoko mahai orokorrera eramanen dituztela, han eztabaidatuak eta berretsiak izan daitezen. Hain zuzen, otsailaren 17an bilduko da mahai orokorrak, eta bilera horretan izanen dira bai gobernua, bai sindikatu nagusiak: LAB, CCOO, ELA, UGT eta Afapna.
Sindikatu Medikoaren beste eskakizunei buruz, lehendakariordeak esan du Nafarroako Gobernuak egin dituela egin beharreko urratsak, eta, beraz, greba batzordeari dagokiola orain eskaintza hori onartu ala ez: «Ahalegin guztiak egin ditugu, eta ez gara gehiago mugituko. Orain, Sindikatu Medikoari dagokio zirt edo zart egitea: gure eskaintza onartzea edo atzera botatzea». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224109/belateko-tunel-berriaren-lanak-lizitatu-ditu-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Belateko tunel berriaren lanak lizitatu ditu Nafarroako Gobernuak | 95 milioi euroko kostua izango dute lanek. Txibiteren arabera, «lekurik arazotsuenetako baten konponbidearen hasiera» da. | Belateko tunel berriaren lanak lizitatu ditu Nafarroako Gobernuak. 95 milioi euroko kostua izango dute lanek. Txibiteren arabera, «lekurik arazotsuenetako baten konponbidearen hasiera» da. | «Bideko segurtasuna hobetzeko mugarri bat da». Horrela aurkeztu du Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Belateko tunel berriaren proiektua. 95 milioi euroko kostua izango dute lizitatutako lanek, eta iragarri dute 45 hilabeteren buruan amaitzea aurreikusi dutela. N-121-A errepidean kokatuko da tunela; Nafarroa iparraldeko herriak Iruñearekin lotzen dituen errepide nagusia da.
Belateko eta Almandozko tunelak bikoizteko proiektuaren lehen adjudikazioa da gaur iragarritakoa; faseka egingo dituzte lanak, eta 2028. urte hasierarako amaitzea da asmoa. Almandozko tunelaren lanak 2024. urtearen erdialdean adjudikatuko dituzte, eta 28 hilabete iraungo dutela espero dute; bi tunelen arteko tartea eraikitzeko lanak, berriz, 2025ean emango dituzte, eta 20 hilabete iraungo dute; eta, azkenik, gaur egun eginak dauden tunelak egokitzeko lanak 2026 amaieran edo 2027 hasieran adjudikatuko dituzte, eta urtebete beharko dute egiteko.
Prentsaurreko batean iragarri du hori Txibitek; harekin izan dira Jose Luis Arasti, Nafarroako Gobernuko ordezkaria; Bernardo Ziriza, Lurralde Kohesiorako kontseilaria; eta Pedro Lopez, Obra Publikoetako eta Azpiegituretarako zuzendaria.
Lehendakariak azaldu duenez, Nafarroak azken urteetan errepideetan egin duen obrarik «garrantzitsuena eta konplexuena» da, eta modua emango du Baztango eta Bidasoako 22.000 bizilagunekin duten «zor historikoa ixteko». Izan ere, argi esan du hura dela Nafarroako errepide sareak duen «leku arazotsuenetakoa»: 2010etik 2019ra, 31 lagun zendu ziren bide horretan. Lehen fasearen aurrekontua 95 milioi eurokoa da, eta horrela banakatu du Txibitek: 35 milioi hondeaketa lanetarako, 16 sostengatzerako, 10 estalduretarako, eta 7 segurtasun instalazioetarako, besteak beste. Tunel berria 2.885 metroko luze izango da, gaur egungoa bezala, gutxi gorabehera.
Berritu beharra
Nafarroako Gobernuak 2019. urtean erabaki zuen Belateko eta Almandozko tunelak bikoiztea, oraingo tunelek ez baitituzte betetzen EB Europako Batasunak ezartzen dituen gutxieneko segurtasun legeak. Lanek denera 180 milioi euroko kostua izango dutela aurreikusten da.
Behobia Iruñearekin lotzen duen errepide nagusia da N-121-A, baina azken urteetan izandako istripuek agerian utzi dituzte bidearen segurtasun arazoak. Egunean 11.000 ibilgailutik gora pasatzen dira errepide horretatik, eta haietatik 2.800 inguru dira astunak.
Errepidearen inguruko herrietako alkateek deituta, protestak ere egin izan dituzte Belateko eta Almandozko tunelen segurtasun falta hori salatzeko. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224110/labek-pentsio-sistema-propioa-aldarrikatu-du.htm | Ekonomia | LABek pentsio sistema propioa aldarrikatu du | Manifestazioa egin du Hendaia eta Irun artean. Euskal Herriko alderdi politikoak deitu ditu Madrilen eta Parisen murrizketa gehiago ez onartzera. Frantziako sindikatu nagusiek beste mobilizazio egun bat antolatu dute hilaren 16rako. | LABek pentsio sistema propioa aldarrikatu du. Manifestazioa egin du Hendaia eta Irun artean. Euskal Herriko alderdi politikoak deitu ditu Madrilen eta Parisen murrizketa gehiago ez onartzera. Frantziako sindikatu nagusiek beste mobilizazio egun bat antolatu dute hilaren 16rako. | Pentsio sistemetan Frantziako eta Espainiako gobernuek egin asmo dituzten erreformak salatu ditu LABek, eta sistema propioa aldarrikatu du, Hendaian (Lapurdi) abiatu eta Irunen (Gipuzkoa) amaitu den mobilizazio batean.
Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak «Euskal Herriko alderdi politikoak» deitu ditu Madrilen eta Parisen «murrizketa gehiago ez onartzera». «Eztabaidaren muina azken hamarkadetako murrizketen lehengoratzeak izan beharko luke, eta ez murrizketa berriek».
Horrekin batera, eskatu die pentsioei buruzko erabakiak Euskal Herrian hartu ahal izateko urratsak egiteko, «Euskal Gizarte Segurantza sortzeko bidean». Haren ustez, gizarte segurantza kudeatzeko transferentzia gauzatzea pauso bat izango litzateke bide horretan. Horrekin batera, nabarmendu du Hego Euskal Herriko erakundeek aukera badutela gutxieneko pentsioak 1.260 euroraino igotzeko, osagarrien bidez.
Ipar Euskal Herriko bozeramaile Argitxu Dufauk, berriz, Macronen gobernuaren erreformaren aurka egiten ari diren borroka azpimarratu du. Salatu du egitasmo horren oinarrian pentsioak «indibidualizatzeko eta pribatizatzeko» asmoa dagoela.p>
Deialdi berria hilaren 16rako
Bestalde, Frantziako sindikatu nagusiek beste mobilizazio egun bat antolatu dute erretreten erreformaren aurka. Otsailaren 16an aterako dira kalera, eta lanuzteak egingo dituzte sektore jakin batzuetan. Hain justu, hurrengo egunean amaituko du Asanbleak egitasmoaren azterketa, Senatura bidali aurretik. Datorren ostegunekoa bosgarren protesta eguna izango dute. Larunbat honetarako ere antolatu dituzte mobilizazioak. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224111/goeren-bidez-are-gehiago-erraztu-nahi-dugu-herritarrak-ikerketa-eta-berrikuntzaren-mundura-hurbil-daitezen.htm | albisteak | «GOEren bidez, are gehiago erraztu nahi dugu herritarrak ikerketa eta berrikuntzaren mundura hurbil daitezen» | Begoña Rodriguez • BCC Innovationeko zuzendaria | «GOEren bidez, are gehiago erraztu nahi dugu herritarrak ikerketa eta berrikuntzaren mundura hurbil daitezen». Begoña Rodriguez • BCC Innovationeko zuzendaria | 2018an bere ateak zabaldu zituenetik, BCC Innovationek, Basque Culinary Centerren zentro teknologikoak, gastronomiaren etorkizuneko eskaera eta erronka handiei erantzuteko lan egiten du.
Balio katearen eraldaketan laguntzeko misio argiarekin, BCC Innovationek, Basque Culinary Centerren zentro teknologikoak, ikerketa, berrikuntza eta ezagutzaren transferentziaren alde egiten du, gastronomia arloan munduko erreferentzia bat izateko.
Nori transferitzen zaio BCC Innovationen sortzen den ezagutza?
Gure hartzaileak batez ere enpresak dira, nola elikadura eta gastronomia industriakoak hala oinarri teknologikoa dutenak. Horientzat ikertu eta ezagutza garatzen dugu. Herritarrak eta gizartea bere osotasunean ere badira aurrerapen horien onuradunak.
Zeintzuk dira BCC Innovation zentro teknologikoaren ikerketa ardatz nagusiak?
Gure lan-lerro nagusiek erantzuten diete elikaduraren eta gastronomiaren sektorean ditugun erronka handiei. Aurre egin behar diogun erronka nagusietako bat da elikadura osasungarria eta iraunkorra garatzea gero eta handiagoa den biztanleriarentzat, eta horrek asko tenkatzen du gaur egungo elikadura-sistema. Halaber, gaur egungo klima aldaketaren ondorioz sortuko diren baldintzak kontuan izanik, egoera horretan gure elikadura nolakoa izango den aurreikusi nahi dugu, eta horri ere erantzuna eman. Lan egiten ari garen beste alderdi baten helburua da kontsumitzailea ulertzea, zer jatea atsegin dugun eta zein emozio mota sorrarazten digun jakiteko. Dieta bat oso osasungarria izan arren, azkenean gustuko ez badugu, umeekin sarritan gertatzen den bezala, oso zaila baita egunerokoan txertatzea. Azken batean, gastronomia gozamena da. Horregatik, janari osasungarriak eta iraunkorrak garatu behar dira, baina oso gozoak izan daitezen ere lortu behar da. Azkenik, digitalizazioa ere oso arlo garrantzitsua da. Helburu bat bere horretan izan baino gehiago, tresna bat da gastronomiak oro har dituen erronkei erantzuteko.
Gaur egun, zein proiektutan ari zarete lanean?
Gaur egun, guztira 70 proiektutan ari gara lanean, eta horietako bederatzi Europakoak dira. Horietako batean, Mediterraneo inguruko beste lau herrirekin ari gara: Portugal, Italia, Libano eta Egipto. Programa horren helburua da haur-gizentasuna gutxitzea heziketa, jarduera fisikoa eta dieta mediterraneoan oinarritutako gastronomia osasungarri eta iraunkorraren bidez. Proiektuan batez ere aztertu dira haurrek ikastetxeetan dituzten heziketa-ohiturak, errezeta horiek berriz ere formulatzeko osasungarriagoak izan daitezen. Nazioarteko beste proiektu batean Nazio Batuekin ari gara. Hiru kontinentetako hiru herrirekin lankidetzan dihardugu lurraldearen garapenean laguntzeko asmoarekin, ikuspuntu ekonomiko eta sozialetik. Euskadin egiten ari garena kontuan izaten dute gure elikaduraren eta gastronomiaren balio katea nazioartan erreferentzia delako. Haien lehengai bikainak aintzat har daitezen laguntzen diegu, pauta batzuk ematen balio erantsi handiko eta balio gastronomiko handiagoko produktutan eralda ditzaten, munduko gainerako herrialdeetan merkaturatu ahal ditzaten.
Zein izango da GOEren rola, eta nola egingo du bat BCC Innovationekin?
GOE Gastronomy Open Ecosystem, Basque Culinary Centerren etorkizuneko estrategia berria, gastronomiaren inguruan gizarteak aurre egin beharko dien erronkei aurre egiteko tresna bat da. Berrikuntza eta sorkuntza elkarlanean burutzeko espazio berri bat da, aukera paregabea zentro teknologikoarentzat, baina baita Basque Culinary Centerren Zientzia Gastronomikoen Fakultatearentzat berarentzat ere, talentu berriaren prestakuntzan aritzen baitira. Horrela, GOE euskal elikaduraren eta gastronomiaren ekosistema guztiaren eragilea izango da, ekosistema berritzaile sendoagoa eraikiko du eta, aldi berean, hiriaren zutabeak indartuko ditu nazioarteko gastronomia arloko erreferentzia gisa.
Espazio berri horretan zeintzuk izango dira aurre egin beharreko erronkak?
Elikadura iraunkorra eta osasungarria, klima aldaketak berak planteatzen dituen erronkak, balio katearen beraren iraunkortasuna, elikaduraren bidezko gaixotasunen prebentzioa eta iragarpenaren hobekuntza gaixotasunak jadanik agertu direnean, edo gero eta zahartuagoa dagoen biztanleria elikatzeko erronka, Euskadin areagotzen ari den arazoa. Horiek izango dira gure lan esparruetako batzuk. Plant-based eta antzeko beste esparru batzuetan ere ari beharko gara, gero eta gehiago hazten ari den gizarte honi erantzuteko eta barazkien munduan oinarrituta elikatu nahi duen biztanleriaren zatia elikatzeko. Erronka horiei guztiei aurre egingo diegu ekosistema honetan, eta modu zabalagoan lankidetzan aritu ahalko gara guk bezala erronka horiei aurre egiten dieten erakundeekin.
Zein izango da herritarren rola?
GOEk interakzio handiagoa ahalbidetuko digu, jariakorragoa, sisteman lan egiten dugun eragile desberdinen artean. Zentro teknologikoak, unibertsitateak, enpresak, start-up-ak, tokian tokiko administrazioak... Baina, batez ere, are gehiago erraztuko da herritarrak ikerketa eta berrikuntzaren mundura hurbil daitezen, horrela elkarrekin irtenbideak eraiki ditzagun. GOEn interakzio hori errazago gauzatuko da. Pertsonak benetako protagonistak izan daitezen nahi dugu, etorkizuneko elikaduran parte har dezaten prozesu berritzailearen hasieratik bertatik.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: innovation.bculinary.com. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224112/fiskaltzak-zazpi-urteko-espetxe-zigorra-eskatu-du-alonsotegiko-alkate-ohi-aitor-santiestebanentzat.htm | Politika | Fiskaltzak zazpi urteko espetxe zigorra eskatu du Alonsotegiko alkate ohi Aitor Santiestebanentzat | Prebarikazioa egitea, dirua bidegabe erabiltzea, dokumentuak faltsutzea eta diru laguntzetan iruzur egitea egozten dizkio fiskaltza Santiestebani. | Fiskaltzak zazpi urteko espetxe zigorra eskatu du Alonsotegiko alkate ohi Aitor Santiestebanentzat. Prebarikazioa egitea, dirua bidegabe erabiltzea, dokumentuak faltsutzea eta diru laguntzetan iruzur egitea egozten dizkio fiskaltza Santiestebani. | Fiskaltzak zazpi urteko espetxe zigorrak eskatu ditu Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohi Aitor Santiestebanentzat (2007-2011) eta beste bost lagunentzat. Prebarikazioa egitea, diru laguntzetan iruzur egitea, dirua bidegabe erabiltzea eta dokumentuak faltsutzea egozten die. Haren arabera, Santiestebanek obra batzuk egokitu zizkien Laneder eta Pabisa enpresei, eta diru laguntzak eskatu zituen horiek gauzatzeko; lanak, ordea, ez ziren inoiz egin. Orain, epaitegiaren esku dago ahozko epaiketa abiatzeko egutegia zehaztea.
Fiskaltzak uste du Espainiako Gobernuak eta Bizkaiko Foru Aldundiak diru laguntzetan emandako bi milioi euro baino gehiago bereganatu zituztela: 53.000 euro Alonsotegiko Udaletik, 1,7 milioi euro Bizkaiko Aldunditik eta beste 461.000 euro Espainiako Gobernutik. Zehazki, futbol zelaiko erreforma, Loibe inguruetako lanak eta Artibako bidekoak egokitu zizkien EAJko alkateak Laneder eta Pabisa eraikuntza enpresei eta Arkideak arkitektura estudioari, lehiaketa publikorik egin eta udal idazkariaren oniritzirik izan gabe. Fiskaltzaren esanetan, akusatuek udalerrian zenbait lan egingo zituzten «itxura» egin zuen, eta «errealitatearekin bat egiten ez zuten» memoriak, aktak, ziurtagiriak eta fakturak egin zituzten hori estaltzeko.
Pabisa eta Laneder enpresa horietako kide ziren akusatuetako lau: Roberto Fernandez, Saul Fonseca, Javier Bediaga eta Eduardo Ibarra. Seigarren akusatua, berriz, Alberto Zulueta Arkideak enpresako arkitektoa eta Alonsotegiko Udalaren aholkularia zen. Guztiei —eta hil zen beste lagun bati— egozten die elkarlanean aritzea, «legez kontrako irabazi ekonomikoak» bereganatzeko. Bakoitzarentzat zazpi urteko espetxe zigorra eskatu du, baita berenganatutako dirua denen artean erakundeei itzultzea ere.
Udaleko kontuen inguruko gardentasunik eza tarteko, EH Bilduk salaketa bat aurkeztu zuen, eta, hartatik, zenbait ustelkeria kasu abiatu dira. Izan ere, Alonsotegiko Udalarekin lotutako ustelkeria kasuetako bat da hau. Santiesteban Eraikiz auzian ere ageri da, Gabino Martinez de Arenaza alkate ohiarekin batera (1999-2007). Bestalde, Jose Luis Erezuma (2011-2015) alkate ohiaren aurkako prozesu bat ere abian zen. Hura, ordea, otsailaren amaieran hil zen. Hirurak ere EAJkoak ziren. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224113/obus-bat-aurkitu-dute-donostiako-zubi-batean-hura-eraisten-ari-zirenean.htm | Gizartea | Obus bat aurkitu dute Donostiako zubi batean, hura eraisten ari zirenean | Ertzaintzak esan du litekeena dela 1936ko gerrakoa izatea, baina ez duela pizgailurik eta, ondorioz, ez duela lehertzeko arriskurik. | Obus bat aurkitu dute Donostiako zubi batean, hura eraisten ari zirenean. Ertzaintzak esan du litekeena dela 1936ko gerrakoa izatea, baina ez duela pizgailurik eta, ondorioz, ez duela lehertzeko arriskurik. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Donostiako Astiñene zubia eraisteko lanetan obus bat aurkitu dute. Zubiaren hondakinen artean aurkitu dute langileek, eguerdi aldean. Bonbaz ohartarazita, lehergaiak indargabetzeko unitate bateko ertzainek jaso dute, eta polizia etxera eraman dute, aztertzeko.
Segurtasun Sailak esan du litekeena dela 1936ko gerrako lehergai bat izatea, baina, gaineratu dutenez, pizgailurik ez duenez, ez du lehertzeko arriskurik. Ertzaintzak azaldu du ohikoa dela 1936ko gerrako lehergailak aurkitzea. Batzuk, gainera, 80 urteren ondoren ere arriskutsuak izan daitezke. Horregatik, Ertzaintzak gogorarazi du lehergai bat aurkituz gero ez dela ukitu behar, eta 112 larrialdietarako telefono zenbakira deitu behar dela. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224114/donostia-ospitaleko-langileak-osakidetzak-emandako-erantzuna-aztertzen-ari-dira.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko langileak Osakidetzak emandako erantzuna aztertzen ari dira | Abenduaren hasieran zerbitzuburuek abiatutako protestari atxikita egin ziren eskarien inguruan, «idatziz eta sinatuta» eskatu zituzten langileek konpromisoak, eta jasotako bermeak aski sendoak diren aztertzen ari dira orain | Donostia ospitaleko langileak Osakidetzak emandako erantzuna aztertzen ari dira. Abenduaren hasieran zerbitzuburuek abiatutako protestari atxikita egin ziren eskarien inguruan, «idatziz eta sinatuta» eskatu zituzten langileek konpromisoak, eta jasotako bermeak aski sendoak diren aztertzen ari dira orain | BERRIAk baieztatu ahal izan du Donostia ospitalean abenduaren hasieratik protestan ari diren langileak aztertzen ari direla egin dituzten eskeen harira Osakidetzako buruek emandako erantzuna. Hainbat dokumentu trukatu dituzte bi aldeek igaro egunotan.
Urtarrilaren 23an langileen ordezkariek azaldu zuten zuzendaritzarekin zituzten harremanetan aurrerapausoak onartuta ere ez zituztela etengo protestak. Eta mobilizatuta jarraitu dute: aste honetan bertan egin dute azken protesta. Astelehen goizean, igaro asteotan ohikoa bihurtu den irudia berritu dute: elkarretaratze bat egin dute erietxeko atarian.
Langileak batzar batean elkartuta ari dira protestotan; hainbat arlotako profesionalak batu dira batzar horretan, baina protestaren hasieratik aparteko oihartzuna hartu dute erietxeko zerbitzuburuek egindako eskariek, eta aparteko bereizgarria horixe izan du gatazka honek.
Langileek urtarrilaren 23an esan zutenez, krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten hilaren 18an Osakidetzako zuzendaritzako buruekin egindako bileran. Batzarrean batuta, ordea, langileek erabaki zuten mobilizazioekin jarraitzea. Langileen ordezkariek orduan esan zuten Osakidetzarekin hitzartutako aurreakordioak betetzeko bermeak jartzen direla egiaztatu nahi dutela. Alegia, bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» nahi zituztela nabarmendu zuten. «Aurrez aurreko konpromisoa adierazi ziguten, baina horren akta nahi dugu, sinatua, bilera hartan onartu ziren aurrerapausoak gauzatuko direla ziurtatzeko», azaldu zuen medikuen ordezkari Felix Zubiak.
Hain justu ere, eskari horri erantzunez jaso dituzte orain hainbat proposamen, eta horien inguruan zer egin erabakitzen ari dira.
Abenduaren hasieratik Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.
Abenduaren 28an agerraldi bat egin zuten langileen ordezkariek beren eskariak bost puntu nagusitan jasotzeko, eta horietan oinarrituta ari dira orain Osakidetzako ordezkariekin elkarrizketetan. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224115/hondakin-industrialei-aurre-egiteko-tratamendu-egokirik-ez-edukitzea-egotzi-die-elak-erakundeei.htm | Gizartea | Hondakin industrialei aurre egiteko «tratamendu egokirik» ez edukitzea egotzi die ELAk erakundeei | Sindikatuak proposatu du, besteak beste, industriaren ekoizpen eredua «dibertsifikatzea» eta material berriztagarrietan, birziklagarrietan eta energia berriztagarrietan oinarritutako jarduerak bultzatzea. | Hondakin industrialei aurre egiteko «tratamendu egokirik» ez edukitzea egotzi die ELAk erakundeei. Sindikatuak proposatu du, besteak beste, industriaren ekoizpen eredua «dibertsifikatzea» eta material berriztagarrietan, birziklagarrietan eta energia berriztagarrietan oinarritutako jarduerak bultzatzea. | Hego Euskal Herriko hondakin industrialen egoera aztertu du ELAk, eta ondorio nagusia da, «urtez urte handitzen doazen hondakinak izanagatik ere», erakundeek ez dutela horiei aurre egiteko «tratamendu egokirik; ekonomia zirkularrean oinarritu beharrean, erraustegien alde egiten ari dira edo zabortegietan pilatzen dituzte, Zaldibarko kasuak agerian utzi duenez».
Hondakin industrialen garrantziaz ohartarazi du sindikatuak, horiek hiri hondakinak baino «askoz kopuru handiagoan» sortzen direla argudiatuta. Datuak eman dituzte: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019an, hondakin industrialak 6.674.779 tona izan ziren, eta hiri hondakinak, 1.142.223 tona. Nafarroan 2021ean 829.987 tona izan ziren hondakin industrialak, eta hiri hondakinak, 284.106 tona. Kopuru horiek, gainera, «etengabe» hazten ari direla nabarmendu dute, «Euskal Herrian sektore horrek duen pisuaren ondorioz».
Hondakin industrialak «zabortegietan ezkutatu edo erraustu» beharrean, ELAk uste du Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua «kudeaketa jasangarria aurrera eramateko politikak egiten» hasi behar direla.
Horri lotuta, sindikatuak proposatu du hondakin industrialen birziklapena «areagotzeko tratamendu iraunkorretan oinarritutako birziklapen plantetan» inbertitzea; industriaren ekoizpen eredua «dibertsifikatzea», ekonomia ez dadin oinarritu «hondakin gehien sortzen duten sektoreetan»; material berriztagarrietan, birziklagarrietan eta energia berriztagarrietan oinarritutako jarduerak bultzatzea; eta industria sektore «iraunkorrak» garatzea. |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224116/gasteizko-familia-baten-etxegabetzea-gerarazteko-exijitu-dute.htm | Gizartea | Gasteizko familia baten etxegabetzea gerarazteko exijitu dute | Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak agerraldia egin du, «segurtasun osoz» berehalako etxegabetze agindua jasoko duen familia baten egoera salatzeko. «Beti bezala, administrazioak ez du aukerarik eskaini», gehitu du. | Gasteizko familia baten etxegabetzea gerarazteko exijitu dute. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak agerraldia egin du, «segurtasun osoz» berehalako etxegabetze agindua jasoko duen familia baten egoera salatzeko. «Beti bezala, administrazioak ez du aukerarik eskaini», gehitu du. | Duela hilabete batzuk, azaroan, Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak etxegabetze arriskuan zen familia baten egoeraren berri eman zuen. Denborak aurrera egin ahala, egoerak berdin jarraitzen du: «Beti bezala, administrazioak ez du aukerarik eskaini». Hiriburuko Espainia plazan agerraldia egin du sindikatuak gaur, etxegabetzearen berri emateko. Familiak berak egin du ahaleginik: hasieran, ez zuen nahi bere kasua ezagutzerik, «ondorio errepresiboen beldur». Kale gorrian amaitzeko eguna hurbildu ahala, gizarte zerbitzuetara jotzea erabaki zuen, Etxebizitza Sindikatuarekin batera, bere egoeraren berri emateko eta irtenbidea bilatzeko.
Alde Zaharreko etxebizitza batean bizi da etxegabetze arriskuan den familia. Hipoteka betearazteko prozesuaren ostean, etxebizitza Blackstone putre funtsaren eskuetan geratu zen; urteak eman zituen hutsik eta baldintza txarretan, sindikatuak adierazi duenez. «Orduan, beste alternatibarik ez zuten zenbait pertsonak okupatu eta eraberritu zuten». Jabearen eta familiaren arteko negoziazioak ere hasi zituzten 2021 amaiera aldera, emaitzarik gabe. «Eroskeria» egiten ere saiatu zen jabea. «Hainbat mehatxuren ostean», bide judizialaren azken fasean da auzia, eta, sindikatuak gaur azaldu duenez, berehalako etxegabetze agindua izango da emaitza , «segurtasun osoz».
Horiek horrela, Etxebizitza Sindikatuak hau galdegin die Gasteizko Udalari eta putre funtsari: etxegabetzea «berehala eta baldintzarik gabe» etetea; familia erregularizatzeko negoziazioak hastea alde guztien artean; eta «benetako eta kalitatezko» bizitoki bat bermatzea familia hari.
Kasu hori ez ezik, okupatutako etxebizitzen egoera ere xehatu du sindikatuak. Salatu dute 28 etxebizitza direla husteko arriskuan, eta ez udalak ez putre funtsek ez dutela «zalantza ere egiten» familiak botatzeko. «Horrela, [etxebizitza] horiekin negozioa egiteko». |
2023-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/224117/eukene-larrartek-zilarrezko-domina-lortu-du-europako-txapelketetan.htm | Kirola | Eukene Larrartek zilarrezko domina lortu du Europako Txapelketetan | Scratch proban izan da. Soilik Maria Martins portugaldarra izan du aurretik. Nazioartean lortu duen lehen garaipen garrantzitsua da. Datozen egunetan Madison eta Ommniun probetan lehiatuko da. | Eukene Larrartek zilarrezko domina lortu du Europako Txapelketetan. Scratch proban izan da. Soilik Maria Martins portugaldarra izan du aurretik. Nazioartean lortu duen lehen garaipen garrantzitsua da. Datozen egunetan Madison eta Ommniun probetan lehiatuko da. | Eukene Larrartek zilarra kolkoratu du Suitzako Grenchen herrian jokatzen ari diren pistako txirrindularitzako Europako Txapelketetan, scratch modalitatean. Soilik Maria Martins portugaldarra izan du aurretik tolosarrak. Hirugarren izan da, berriz, Daria Pikulik poloniarra. Larrarte Martinsekin batera joan da ihes eginda, baina azken itzulietan ez du indarrik izan haren erritmoari jarraitzeko. Eta ezin izan die haren erasoei erantzun. Azkenean, bigarren tokian ailegatu da. Balentria handia da Larrartek egin duena, nazioartean eskuratzen duen lehen domina baita. Martins, gainera, proba irabazteko hautagai nagusietako bat zen, 2019ko eta 2020ko Europako Txapelketetan brontzea eskuratu baitzuen scratchean. Munduko Txapelketetan ere baditu dominak, hirugarren izan baitzen scratchean 2020an, eta iaz, berriz, postu horretan amaitu zuen Ommnium proba.
Kontuan izan behar da, gainera, proba honen aurretik Larrarte jazarpen proban lehiatu dela Tania Calvo euskal herritarrarekin eta Laura Rodriguez eta Isabel Ferrerasekin batera. Espainiako marka ezarri dute lau txirrindulariek: 4.28.54ko denborarekin. Gainera, oraindik ez da amaitu haren jarduna Europako Txapelketetan. Izan ere, ostiralean Ommniun proban hartuko du parte, eta larunbatean, Madisonen. Larrartek 24 urte ditu, Tolosakoa da, eta egun Bizkaia Durangon korritzen du. Horrenbestez, pistan ez ezik, errepidean ere lehiatzen da. Iaz, adibidez, Giroa korritu zuen Agurtzane Elorriagak zuzentzen duen taldearekin.
Ekain Jimenez eta Beñat Garaiar pistako txirrindulariak ere lehian izan dira gaur. Jimenezek zortzigarren amaitu du abiadurako proba, Alejandro Martinez eta Pepe Morenorekin batera. Garaiar, berriz, bederatzigarren izan da abiadurako proban. Joan Martin eta Fran Benassarrekin aritu da. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224137/emakume-eta-neska-zientzialarien-nazioarteko-eguna-ospatuko-dute-larunbatean.htm | Gizartea | Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna ospatuko dute larunbatean | Dozenaka ekintza antolatu dituzte, hala nola tailerrak, mahai inguruak, erakusketak, jolasak eta bisitak. «Zientzia bada nesken kontua» mezua zabaldu nahi dute. | Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna ospatuko dute larunbatean. Dozenaka ekintza antolatu dituzte, hala nola tailerrak, mahai inguruak, erakusketak, jolasak eta bisitak. «Zientzia bada nesken kontua» mezua zabaldu nahi dute. | Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna da otsailaren 11, larunbata. Zientziarena sektore maskulinizatua izan da mendeetan, eta emakumeek egindako aurkikuntza asko gizonen izenekin erregistratu eta ezagutu izan dira historian. Bada, emakumeen lana ikusarazteko, aitortzeko, parte hartzea sustatzeko eta erreferenteak sortzeko sortu zuten eguna; ezkutuan edo bigarren mailan geratu ohi den andreen lana nabarmentzeko, hain zuzen. Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2015. urtean ezarri zuen nazioarteko egun gisa. 2016an ospatu zen aurrenekoz, eta urtebete beranduago, 2017an, sortu zuten Euskal Herrian Emakumeak Zientzian egitasmoa. Helburu jakin bat du: «Zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea eta neskek zientziako ikasketak hauta ditzaten sustatzea». Xede horrekin, hainbat elkartek jarduera programa mamitsu bat osatu dute.
Antolatzaileen arabera, otsailaren 8tik 17ra bitarte egingo dituzte jarduerak, eta 50 ekintza baino gehiago biltzen dituen programa «zabal bat» diseinatu dute. «Zientzia bada nesken kontua» mezua lau haizeetara zabaltzeko asmoz, era askotako ikerketa eremuak lantzeko hautua egin dute. «Adin eta genero guztietako jendeari» zuzenduta dago programa, eta ekimenetan parte hartzeko deia egin dute. Gipuzkoan eta Bizkaian egingo dira nagusiki. Programazio osoa eta izena emateko aukera ikusgai daude Emakumeak Zientzian proiektuaren webgunean.
Ikusi gehiago: Mari Luz Guenaga: «Informatikan urtero-urtero jaisten ari da emakume kopurua»
Hala, eskainiko dituzten ekintzen artean daude, besteak beste, esperimentu tailerrak, mahai inguruak, jolasak, erakusketak, bisitak, filmen proiekzioak eta emanaldiak. Asteazkenean eman zioten hasiera egitasmoari, Donostian, erakunde eta ikerketa zentroetan lan egiten duten emakumezko zientzialari eta teknologoei egindako omenaldi batekin. Horrez gain, Ana Beloki, Marta Pascual eta Marina Kalashnikova zientzialariekin solasaldia izan zuten, Alaia Martin bertsotan aritu zen haien testigantzak jasotzen, eta Janus Lester artistak proiektuarentzat sortutako ereserkia aurkeztu zuten.
Emakumeak Zientzian ekimenaren hasiera ekitaldia Donostian, asteazkenean. Emakumeak Zientzian
Hurrengo egunetako ekintza sortaren artean, berriz, Eureka zientzia museoan emakume zientzialarien lanarekin eta aurkikuntzekin lotutako hainbat esperimentu egingo dituzte; Emakume zientzialariak atzo eta gaur izeneko hitzaldiak egingo dituzte Donostiako Viktoria Eugenia antzokian eta Bilboko Bidebarrieta liburutegian; bisita gidatuak egingo dituzte Biodonostia, Achucarro, CIC Biomagune eta Polymat ikerketa zentroetara, baita horietan tailer eta esperimentuak ere; ginkanak izango dira Bilbon eta Donostian; ibilbide arrakastatsua izan duten emakume zientzialarien inguruko hainbat hitzaldi egingo dituzte; eta mahai inguruak izango dira, Ezagutu neurozientzilari hauek besteak beste.
Erakusketak ere jarriko dituzte; esaterako, Mundua aldatu zuten emakumeak erakusketa egongo da ikusgai Donostian, Intxaurrondoko kultur etxean, otsailaren 8tik 28ra. «Zientziaz eta teknologiaz baliatuz gizadiarentzat helburu handiak lortu dituzten emakume zientifiko eta teknologoen erakusketa» izango da.
Era berean, Euskadiko Filmategiak antolatutako Zinema eta zientzia zikloaren barruan, proiekzio bereziak programatu dituzte Gasteizen, Donostian, Bilbon eta Iruñean. Aukeratutako pelikula bi aldiz Nobel Saria irabazi duen Marie Curie zientzialariaren bizitzan oinarritutako Madame Curie klasikoa da. Jatorrizko bertsioan emango dute, euskarazko azpitituluekin, eta Nerea Zabala fisikariak eta Elisa Jimenez kimikariak egingo dituzte aurkezle eta moderatzaile lanak.
Emakumeak Zientzian proiektuko antolakuntzaren arabera, emakumeen eta gizonen arteko erantzunkidetasuna ezinbestekoa da pertsona guztientzat sarbide eta garapen profesional «berdinzalea bultzatzeko». Hala, ekintzetan parte hartzeko deia egin dute.
Erakundeen laguntza
24 euskal erakunderekin elkarlanean antolatu dute 2023ko Emakumeak Zientzian egitasmoa; iaz baino zazpi erakunde gehiagok hartu dute parte. Zehazki, erakunde hauek eman diote bultzada proiektuari: Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU); Achucarro; CIC Biomagune; CIC Nanogune; Deustuko Unibertsitatea; Polymat; BC3 Klima Aldaketa Ikergai; BCAM Basque Center for Applied Mathematics; BCBL Basque Center on Cognition, Brain and Language; Biodonostia; Ceit; Cidetec; DIPC Donostia International Physics Center; Elhuyar; Eureka zientzia museoa; Biofisika Bizkaia fundazioa; Ikerlan; Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala; Euskadiko Parke Teknologikoa; Tecnalia; Tecnun; EHUko Informatika Fakultatea; Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola; eta Kimika Fakultatea.
Beste egitasmoak
Emakumeak Zientzian programaz gain, beste hainbat egitasmo ere egingo dituzte. Elhuyarrek, esaterako, Otsailaren 11 erakusleihoak egitasmoa egingo du. Bilbo, Abanto-Zierbena, Barakaldo, Mungia, Elgoibar, Deba, Beasain eta Donostiako 218 saltokik hartuko dute parte, eta emakume ikertzaileen irudiak jarriko dituzte erakusleihoetan. Gainera, irudi horietan oinarrituta, hamabi emakumeren inguruko erakusketak izango dira ikusgai Eureka zientzia museoan eta Barakaldoko Clara Campoamor zentro zibikoan.
Iruñeko Planetarioak ere hainbat ekintza antolatu ditu. Saio bereziak egingo dituzte, eta horietan arreta berezia eskainiko diete diziplina zientifiko eta teknologiko ezberdinetan egon diren emakumeei, baita gaur egun lanean ari direnei ere. Emakume zientzialariei eskainitako erakusketa ere jarriko dute.
CIC Energigune zentroak, berriz, azoka zientifiko bat antolatu du Gasteizen. Hainbat tailer egingo dituzte; asmoa da emakumeek zientzian duten jardunaren inguruan informatzea eta inguruko zientzialariak ezagutaraztea.
Bestalde, Donostiako Cristina Enea fundazioak iragarri duenez, ibilbide profesionala zientziari lotua duten hainbat emakumeren errealitatea erakutsiko du bideo sorta baten bidez. Besteak beste, Ana Galarraga zientzia dibulgatzailearen eta Iraide Artetxe itsas biologoaren ahotsak bildu ditu.
Bi neska mikroskopio batetik begira, EHUko zientzia astearen barruan, Bizkaia aretoan. Oskar Matxin Edesa / Foku
Arrakala
Genero arrakala dago zientziaren esparruan, eta emakumeak gutxiago aritzen dira arlo horretan. Izan ere, gutxiago ikusarazten eta aitortzen da emakume zientzialarien jarduna; hortaz, urriagoak dira dituzten aukerak.
NBEren arabera, zientzialarien %33,3 dira emakumeak gaur egun, nahiz eta eginkizun garrantzitsua izan. Oraindik ere genero arrakala handia dago zientzia ikasketak aukeratzeko garaian. «Azken urteetan goi mailako ikasketetan emakumeen parte hartzea asko handitu den arren, oraindik ez daude behar bezala ordezkatuta esparru horietan», dio NBEk.
Unescok ere datu berak ematen ditu: egindako azken ikerketaren arabera, egun, hiru ikertzailetik bakarra da emakumezkoa. Halaber, zientzia, teknologia, ingeniaritza eta matematika ikasketetan graduatutakoen %35 pasatxo baino ez dira emakumezkoak.
Era beran, Nature Human Behaviour aldizkariak atera berri duen azterketa baten arabera, aldizkari zientifikoetako editoreen %14 baino ez dira emakumezkoak.
Iaz lau emakume zientzialarirekin hitz egin zuen BERRIAk Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna zela eta. Elkarrizketan nabarmendu zuten oraindik asko falta dela berdintasuna erdiesteko, eta lan handia dagoela aurretik. Argi dute: egun bakarra ez da nahikoa. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224138/egoiliarren-formakuntzaren-eskuduntza-eskatzeko-proposamena-atzera-bota-dute-eusko-legebiltzarrean.htm | Gizartea | Egoiliarren formakuntzaren eskuduntza eskatzeko proposamena atzera bota dute Eusko Legebiltzarrean | EH Bilduk eraman du eskea, legez besteko baten bidez, baina gainerako talde politikoek ez dute begi onez hartu, eta kontrako botoa eman dute. | Egoiliarren formakuntzaren eskuduntza eskatzeko proposamena atzera bota dute Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduk eraman du eskea, legez besteko baten bidez, baina gainerako talde politikoek ez dute begi onez hartu, eta kontrako botoa eman dute. | Osasun arloan profesional aritzeko trebatzen ari diren egoiliarren prestakuntzaren eskuduntza Madrili eskatzeko eskabidea eraman du gaur Eusko Legebiltzarrera EH Bilduk, legez besteko proposamen baten bidez. Rebeka Ubera legebiltzarkideak egin du eskearen defentsa. «Osasun espezialitate guztietako formakuntza» autonomia erkidegoan bertan egin ahal izateak berebiziko garrantzia duela esan du: «Bestela, oso mugatuta gaude». Osasun sistema «ahultzen» ari dela gogoratu du, eta ezin dela Madrilen hartzen diren erabakiak «administratzen» bakarrik aritu: «Ezin dugu orain arte bezala jarraitu».
Osoko bilkuran aztertu dute proposamena, baina gainerako talde politikoek ez dute alde egin; beraz, ez da onartu.
EH Bilduk aurkeztu duen testuaren arabera, osasun sistema publikoan «arazo» da egun profesionalen falta. Bertako gizarteak dituen beharretara egokituta jardun ahal izateko, «formakuntza eskuduntzak» ezinbestekoak direla esan dute, eta horregatik horiek eskatzeko urratsa egin behar dela. Gizartearen beharrak eta osasun sistema bera azkar aldatzen ari direla nabarmendu dute, eta «formakuntza eredua» atzean geratzeko arriskua dagoela bestela.
Legez bestekoan jaso dute eskabide hau aurrera eramateko bidea izan daitekeela amiantoaren biktimen konpentsaziorako funtsa lortzeko erabili zen bera.
Babesik ez
Ez du testuak aldekorik lortu. Egungo trebakuntza eredua egokia dela defendatu du PPko ordezkari Luis Gordillo Perezek; EH Bilduk aurkeztu duen proposamenari «sakontasuna» falta zaiola argudiatu du Elkarrekin Podemoseko eledun Jon Hernandezek; legez bestekoa bera «premisa faltsu batean» oinarrituta ondu dela esan du PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok; «soseguz eta tentuz» landu beharreko gaia dela nabarmendu EAJren izenean Elena Letek.
«Lankldetzarako» eta «sukalde lanerako» asmoa berrituta amaitu du eztabaida Uberak. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224139/aebek-nord-stream-hodia-laquonola-leherraraziraquo-zuten-kontatu-du-hango-kazetari-batek.htm | Mundua | AEBek Nord Stream hodia «nola leherrarazi» zuten kontatu du hango kazetari batek | Seymour Hersh Pulitzer saridunak idatzi duenez, AEBetako itsas armadako urpekariek jarri zituzten bonbak NATOren maniobra batzuetan, eta Norvegiaren laguntzarekin zartatu zituzten. | AEBek Nord Stream hodia «nola leherrarazi» zuten kontatu du hango kazetari batek. Seymour Hersh Pulitzer saridunak idatzi duenez, AEBetako itsas armadako urpekariek jarri zituzten bonbak NATOren maniobra batzuetan, eta Norvegiaren laguntzarekin zartatu zituzten. | Joan zen irailaren 26an bi leherketa handi gertatu ziren Errusiatik Europako mendebaldera gasa eramateko eraikitako Nord Stream gasbidean. Berehala ondorioztatu zuten sabotaje ekintza izan zela, eta horren atzean egotea elkarri egotzi zioten Ukrainako gerran parte hartzen ari diren indarrek. Orain, Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak erasoa agindu eta planeatu zuela xehetasun handiz kontatu du Seymour Hersh Pulitzer saridunak. Ikusteko dago zer eragin izango duen haren ikerketak, Washingtonez gain NATO eta Norvegia ere nahastu baititu.
Nola suntsitu zuen Amerikak Nord Stream gasbidea izenburupean, erreportaje luzea argitaratu zuen atzo Hershek bere blogean.
Horretan kontatu duenez, iazko ekainean, AEBetako itsas armadako urpekariek lehergailuak jarri zituzten Nord Stream gasbidean, Itsaso Baltikoan, Danimarkatik gertu, NATOren BALTOPS 22 maniobrez baliatuta. Kazetariaren arabera, ordurako Joe Biden AEBetako presidenteak bederatzi hilabete baino gehiago zeraman bere aholkulari militarrekin eztabaidatzen nola suntsitu Errusiako gas merkea Europara heltzeko bidea, hau da, Errusiak iazko otsailean Ukraina inbaditu baino dezente lehenago. «Denbora horretan, gehienetan, kontua ez zen misioa egin edo ez», idatzi du kazetariak, «baizik eta nola egin, erantzulearen eskua agerian utzi gabe».
Azaldu duenez, erabaki zuten itsas armadako kideek bakarrik hartzea parte misioan, horiek ez baitiote azalpenik eman behar AEBetako Parlamentuari.
Bidenen gobernuak mehatxu gisa ikusten zuen gasbidea, besteak beste Moskuri aukera ematen ziolako Alemaniaren eta, beraz, Europako Batasunaren gaineko eragina handitzeko. Horrez gain, Errusiako gas merkeak galarazten zien AEBei bere gasa saltzea Europari, askoz garestiagoa delako. Alemaniako eta Europako industriarentzat ezinbestekoa zen gas merkea, aurrerantzean ere munduan lehiakor izateko.
Hershen arabera, gasbidea suntsitzeko erabakia 2021. urteko amaieran eta 2022koaren hasieran hartu zuen Bidenen taldeak. Izan ere, Etxe Zurian larrituta zeuden, Nord Stream 1 hodiaren arrakastaren ostean Errusiak eta Alemaniak Nord Stream 2 bidea eraikitzen amaitua zutelako 2021eko irailean.
Erasoa planeatzeko taldean egon zen berriemaile batek emaniko informazioari esker osatu du ikerketa, Hershek azaldu duenez. Haren arabera, CIAk proposatu zuen urpekariak erabiltzea bonbak jartzeko. Operazioak sekretua izan behar zuela argudiatu zuen espioitza agentziak, bestela «gerra ekintza bat» izango bailitzateke. Halere, AEBak Nord Stream suntsitzeko zerbait prestatzen ari zirela sekretu ozen bihurtu zen otsailaren 7an. Etxe Zurian eginiko prentsaurreko batean, Bidenek argi eta garbi ohartarazi zuen: «Errusiak inbaditzen badu... ez da Nord Stream 2rik egongo. Itzaliko dugu». Agerraldi horretan, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra zegoen Bidenen aldamenean. Pentsaurrekoan, harrituta galdetu zioten Bideni nola itzaliko zuten gasbidea, hura Alemaniaren kontrolpean egonik. «Ahalko dugu, agintzen dizut», erantzun zuen Bidenek. Isiltasun une ezeroso baten ostean, Scholzek Errusiaren aurkako zigor ekonomikoetara bideratu zuen arreta.
Norvegiaren laguntza
Kazetariaren arabera, Bidenek erasoa iragarri izanak zaildu egin zien AEBei operazioa gauzatzea, ezingo zituztelako eurek zuzenean zartarazi lehergailuak agerian geratu gabe. Horregatik, Etxe Zuriak konplize bat bilatu zuen: Norvegia. Izan ere, Jens Stoltenberg norvegiarra da NATOren burua; Norvegiako lehen ministro izan zen zortzi urtez, 2005etik 2013ra, eta «antikomunista amorratua» da.
Operazioak, gainera, bazuen pizgarri ekonomiko bat Norvegiarentzat: Errusiako gasa moztuta, herrialdeak Europari gas gehiago saltzeko aukera izango zuen. Gas asko ateratzen du Norvegiak Ipar itsasoan.
Hershen berriemailearen arabera, norvegiarrek esan zieten estatubatuarrei zein zen lekurik egokiena lehergailuak jartzeko: Baltikoan, Danimarkaren Bornholm uhartetik milia gutxira, han itsasoa ez baita batere sakona, eta itsas laster gutxi baitaude. Horrek erraztu egingo zukeen urpekarien lana.
NATOren maniobren mozorropean, urpekariek C4 leherkariz osaturiko bonbak jarri zituzten lau gas hodietan, porlanez estalita. Aktibatu eta 48 ordura lehertzeko programatuta zeuden, botoia sakatuko zuenari urrun egoteko aukera emate aldera.
Azkenean, irailaren 26an, Norvegiako Itsas Armadako P8 hegazkin batek sonar buia bat jaurti zuen, eta horrek aktibatu zituen lehergailu indartsuak.
Erasoen ostean, jende askok erabili zuen cui prodest? (nori egiten dio mesede?) printzipioa erantzulea seinalatzeko. Askok galdetu zuten zer dela-eta suntsituko zuen bada Errusiak bere azpiegitura, kontuan hartuta horrenbeste diru kostatu zitzaiola eta mozkin handiak ematen dizkiola. Baina Hershek nabarmendu du AEBetako egunkari nagusiek jendea nahasteko ariketa bat egin zutela. The New York Times-ek «misterioa» hitza eta «teoria konplikatuak» esamoldea erabili zituela gogoratu du.
Salaketa baieztatzen bada, zinismo hitzari ordezko indartsuago bat bilatu beharko zaio, Europako hainbat agintariren portaera deskribatzeko. Izan ere, duela hilabete eskas, urtarrilaren 11n, Europako Batasunak eta NATOk iragarri zuten martxan jarri zutela erasoak gertatzen direnean Europako «oinarrizko azpiegiturak babesteko» ekinbide bateratu bat. Nord Stream gasbideen aurka egindako sabotajeen gisakoei «erantzutea» du helburu bi instituzioen arteko lankidetzak, esan zutenez. Bruselan, egitasmoa aurkezten, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea egon zen, eta, haren aldamenean, berriemailearen arabera Nord Stream lehertzeko operazioan ezinbestekoa izan zen Stoltenberg bera.
Pulitzer sariduna
Seymour Hersh 1937. urtean jaio zen, familia judu batean, Chicagon (AEB). 1969. urtean nabarmendu zen, AEBetako militarrek Vietnamgo May Lain eginiko sarraskiaren berri emateagatik. Ehunka herritar hil zituzten orduan. Horregatik eman zioten Pulitzer saria 1970. urtean.
Gero ere, ezkutuko hainbat istorio eman ditu argitara; esaterako, Menu operazioa, zeinaren bitartez AEBek Kanbodia sekretupean bonbardatu zuten 1969-1970 artean. 2004. urtean, AEBetako armadak Irakeko Abu Ghraibeko espetxean presoei emaniko tratuaren berri eman zuen.
Sariez gain, kritikak ere jaso ditu: AEBetako administrazio barruko iturri anonimo asko erabiltzea egotzi izan diote.
Etxe Zuriak goitik behera ukatu du Hershek zabaldutakoa; «guztiz faltsua eta erabateko asmakizuna» dela esan du Adrienne Watson eledunak. CIAk eta Estatu Departamentuak ere gauza bera esan dute. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224140/gipuzkoako-aldundia-akordioari-laquobetoa-jartzenraquo-ari-dela-salatu-dute-garbitzaileek.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundia akordioari «betoa jartzen» ari dela salatu dute garbitzaileek | «Erosteko ahalmena ez galtzeko», soldatak KPIa adina handitzea eskatzen dute. Uztailean akordio bat lortu zuten enpresekin, baina azken orduan atzera egin zuten horiek. | Gipuzkoako Aldundia akordioari «betoa jartzen» ari dela salatu dute garbitzaileek. «Erosteko ahalmena ez galtzeko», soldatak KPIa adina handitzea eskatzen dute. Uztailean akordio bat lortu zuten enpresekin, baina azken orduan atzera egin zuten horiek. | Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzetako garbitzaileak protestara itzuli dira gaur, hitzarmena berritzeko negoziazioak «izoztuta» daudela salatzeko. Ane Alberdi ELAko ordezkariaren arabera, joan den uztailean akordio bat lortu zuten langileak Eulen eta Gizatzen enpresa azpikontratatuekin, soldata KPIaren igoeraren arabera handitzeko, baina azken orduan ezetz esan zuten enpresek. Egoera hori ikusirik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jarrera «konplizea» dela salatu dute, eta arrazoitu akordioari «betoa jartzen» ari direla. ELA, LAB, ESK, CCOO eta UGT sindikatuek ordezkatzen dituzte langileak, eta elkarrekin argitaratutako ohar batean adierazi dute 21 bileraren ostean bi enpresen jarrera berdina dela.
Soldataren igoera da akordioa zapuzten ari dena, Alberdiren adierazpenen arabera. Izan ere, enpresaren proposamena da urtero soldata igoera finko apal bat egitea, eta lizitazioa berritu behar denean, 2026. edo 2027. urtean, berrikuspena egitea. Hor dago gakoa: izan ere, enpresak proposatu du berrikuspen horretan KPIa gehienez %2 konpentsatzea. Kontrara, ELAk eta langileek eskatzen dute KPI guztia konpentsatzea berrikuspen horretan, erosteko ahalmenik ez galtzeko.
Bi aldeen proposamenak hala, Aldundiaren jarrera salatzeko protesta egin dute gaur garbitzaileek. Izan ere, Alberdik adierazi du sindikatuari eta langileei gauza bat eta enpresari beste bat esaten diela Markel Olanoren gobernuak. Agente neutrala dela esaten die langileei, eta sindikatuen eta enpresen artean lortutako akordioa errespetatuko dutela. Kontrara, enpresei adierazten die gehienez %2 konpentsatu behar dela soldaten igoeran. Alberdiren ustez, horren atzean aurrekontuak daude; izan ere, langileei soldata KPIaren igoeraren adina handitzen bazaie, aurrekontua handitu beharko diote garbikuntzari hurrengo lizitazioan. «Aldundia ez da negoziazio honen parte, eta hala esaten dute adierazpen guztietan. Hori dela eta, ez dugu ulertzen zergatik jartzen dion beto bat akordioari», dio Alberdik.
56 greba egun
Iaz guztira 56 greba egun egin zituzten Gipuzkoako Foru Aldundiko eraikinetako garbitzaileek, hitzarmena berritzeko blokeoari irtenbidea bilatzeko, hain zuzen ere. Alberdik esan moduan, uztailean azkenean soldata KPIaren igoeraren adina igotzeko akordioa lortu zuten, baina enpresa biek atzera egin zuten azkenean. Abenduaren 28an izan zuten azken bilera langileek Aldundiarekin, eta berdin jarraitzen dutela dio Alberdik: «Guri esaten digute lortutako akordioa errespetatuko dutela, baina gero haiek dira enpresen konpentsazioari muga jarri behar zaiola esaten diotenak».
Hori dela eta, protestak egiten jarraituko dute langileek, eta martxotik aurrera astero egingo dituzte mobilizazioak. Egoerak berdin jarraitzen badu, Aste Santuaren ostean «erabakiren bat» hartu beharko dutela gehitu du Alberdik. 120 langile inguru arduratzen dira Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzak garbitzeaz: besteak beste, Foru Jauregia, Ogasunaren egoitza nagusia, Txara II eta Egogain zahar etxeak, eta Koldo Mitxelena kulturunea. Eulen eta Gizatzen enpresak ditu azpikontratatuak Aldundiak lan horiek egiteko. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224141/makina-erremintaren-fakturazioa-97-handitu-zen-iaz.htm | Ekonomia | Makina-erremintaren fakturazioa %9,7 handitu zen iaz | Italiako merkatua eta autogintzaren susperraldia dira datu onen eragile nagusietako bi. Aurtengo aurreikuspenak apalagoak dira, %5 ingurukoak. | Makina-erremintaren fakturazioa %9,7 handitu zen iaz. Italiako merkatua eta autogintzaren susperraldia dira datu onen eragile nagusietako bi. Aurtengo aurreikuspenak apalagoak dira, %5 ingurukoak. | Makina-erremintaren sektorearen fakturazioa %9,7 handitu zen iaz. Negozio bolumena 1.723 milioi eurokoa izan zen, 2021ean baino 202 milioi euro handiagoa, hain zuzen. Esportazioei esker lortu da igoera, %9,9 igo baitziren. Alde horretatik, Italian lortutako «salmenta kopuru izugarria» nabarmendu du AFM sektoreko enpresen elkarteak; izan ere, 2021ean erosketen %8,5 egin zituzten, eta iaz, berriz, %14,2. Are gehiago, iaz Italia izan zen makina-erremintaren arloko enpresen bezerorik onena, Alemaniaren aurretik. Aurtengora begira, dena den, sektorea zuhurragoa da, uste baitute inflazioa kontrolatzeko arrazoien ondorioz merkatua moteldu egingo dela, eta gutxi gorabehera %5eko handituko dela.
«Iazkoa urte oso konplexua izan zen. Urtea lan karga ederrarekin hasi genuen, baina lehenagotik pairatzen ari ginen prezio gehikuntzek eskakizunen egitura kostuak astindu zituzten. Dena den, urtea jarduera egokiarekin amaitu dugu». Jose Perez Berdude AFM klusterreko presidenteak horrela laburbildu du iazko urtea. Zalantzen artean baikortasuna ageri da, urtea ona izan zelako sektorearentzat, eta, orban bat aurkitzearren, barne merkatuan —AFMk Hego Euskal Herria eta Espainia elkartzen ditu— eginiko salmenten jaitsiera litzateke: -%9,6.
Barne merkatu hori, baina, AFMren salmenten herenak baino gutxiago dira, eta esportazioak %9,9 igo ziren iaz. Esan bezala, Italiako eskarien handitzea izan zen daturik nabarmenena, baina Alemania —%9,7tik %12,9ra— eta Txinako merkatuek ere bilakaera positiboa izan zuten, besteak beste. Sektoreka, autogintza «suspertu» egin zela ondorioztatu du AFMk, «indarrez tira egiten ari zaielako deformazio azpisektoreko gure fabrikatzaileei». Azpisektore hori bigarren handiena da, eta %8,64 handitu zen iaz.
Berdudek esan du urtea egoki amaitu zela, eta, horregatik, aurtengo aurreikuspenak «baikor samarrak» dira, batez ere enpresek eskari zorro «interesgarriak» dituztelako. Argazki orokorra, baina, zuhurragoa da; hala uste du behintzat Xabier Ortueta AFMko zuzendari nagusiak. «Inflazioa kontrolatzeko neurriak ekonomia hoztuko dute, eta litekeena da eskaerek behera egitea». Datuak eskatzen hasita, %5eko hazkundea iragarri du aurtengo. Fakturazioa, baina, ez da kontuan hartu beharreko datu bakarra, errentagarritasunari ere erreparatu behar zaio, eta hori izango da aurten «zaindu beharreko» alderdia. «Gudu handia izango da bidean ditugun eskariak garaiz eta modu eraginkorrean ekoiztea», onartu du AFMk. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224142/haziren-txosten-batek-dio-de-miguel-kaleratu-zitekeela-gorenaren-zain-egon-gabe.htm | Politika | Haziren txosten batek dio De Miguel kaleratu zitekeela Gorenaren zain egon gabe | Eusko Jaurlaritzaren fundazioko kudeatzailearen txosten batek ohartarazi zuen bazegoela modua Arabako EAJko bigarrena izan zena kaleratzeko, haren zigorra berretsi arte itxaron gabe. Eusko Legebiltzarrera igorri dute agiri hori. | Haziren txosten batek dio De Miguel kaleratu zitekeela Gorenaren zain egon gabe. Eusko Jaurlaritzaren fundazioko kudeatzailearen txosten batek ohartarazi zuen bazegoela modua Arabako EAJko bigarrena izan zena kaleratzeko, haren zigorra berretsi arte itxaron gabe. Eusko Legebiltzarrera igorri dute agiri hori. | Hazik ezin zuela Alfredo de Miguel kaleratu Espainiako Auzitegi Gorenak haren zigorra berretsi arte. Horixe izan da Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren azalpena De Miguel zegokion lanpostuan uzteko, eta, are, hark mailaz igotzeko izan duen aukera azaltzeko. Bada, Hazi fundazioko kudeatzailearen txosten batek gezurtatu egin du gobernuaren argudio hori. Eusko Legebiltzarrera igorri duten agiri horretan, kudeatzaileak jaso zuen 2021eko hondarrean, bazela bide bat De Miguel kaleratzeko, haren aurkako epaia zela eta. Fundazioaren zigor kodean zuen oinarria kaleratze posible horrek, baina Jaurlaritzak ez zuen bide hori aktibatu.
Azken urteetan, De Miguelek bere lanpostuari eutsi zion, eta mailaz igo zen, gainera. Haren soldata 39.000 eurotik 57.000 eurora igo zen, eta,EAEko erakundeen ordezkari gisa aritu zen ekitaldiren batean. 2010eko martxoan atxilotu zuten EAJko bigarren agintaria zena Araban, eta berehala kargugabetu zuen EAJk. Hazin zuen lanpostuari eutsi egin zion, ordea, 2019ko haren aurkako lehen epaia gertatuta ere. Jaurlaritzak azaldu zuen ezin zuela kaleratu Espainiako Auzitegi Gorenaren epai hori berretsi arte.
«Falta oso larria»
2023ko urtarrilaren 10ean gertatu da hori, aurreko hilean, eta, ordu arte, De Miguelek Hazin jarraitu du, nahiz eta hamabi urteko espetxe zigorra jasotzen zuen epaiak. Oraindik ez dakite noiz sartuko den kartzelara. Edonola ere, Hazik txosten juridiko bat egina zuen, kaleratze batek izan zezakeen bide judiziala aztertzeko.
Haziko buruak azpimarratu zuen fundazioaren lan itunean jasotzen dela «urraketa oso larri» gisa kondenatua izatea lapurretagatik, beste hainbat delituen artean, baita haiek enpresatik kanpo eginda ere, espetxe zigorra sei urtetik gorakoa bada. Eta ez duela zertan epai egonkorra izan. De Miguelen epaiak bi baldintza horiek betetzen zituen, eta, beraz, kaleratzea aktiba zitekeen, lan itunak jasotakoari jarraikiz.
Haziko kudeatzailearen txostenak islatzen du, dena den, kaleratze horrek, urraketa oso larria egiteagatik, bide judizial bat zabalduko zuela, seguruenera, eta kaleratzea baliogabetzeko arriskua ere eragingo zuela etorkizuneko epaietan. Edonola ere, sei urteko espetxe zigorra baino handiagoa izanda, fundazioaren barne zigorren aukeren artean, «arrazoizkotzat» jotzen du kaleratzearen alde egitea.
EH Bilduren salaketa
«Urte hauetan guztietan, Eusko Jaurlaritzak beti esan du De Miguel bere lanpostuan utzi baizik ezin zuela egin, ezin zuela neurririk hartu, esaterako kaleratu, zigorra egonkor izan arte», esan du Josu Estarrona EH Bilduko legebiltzarkideak. Estarronaren arabera, «Urkullu jaunak, Zupiria jaunak, Tapia andereak, gobernu osoak oposizioko ordezkariei bakarrik ez, euskal herritar guztiei esan die gezurra, gizarte osoari».
Koalizio abertzaleko ordezkariak erantsi du Jaurlaritza «harrotasunez» aritzen dela «ustezko eredugarritasunaz» ustelkeria aipatzen denean, baina «bakarrik» hori dela: «ustezkoa». Estarronak gogoratu du Gasteizko gobernuak aste honetan bertan «blokeatu» duela «berriro» EH Bilduk ustelkeriaren bulego bat sortzeko eginiko lege proposamena.
«Urkulluri exijitu behar zaion gutxienekoa da azalpen bat euskal gizarte osoarentzat», segitu du Estarronak: «Azaldu behar du zergatik egin dion uko De Miguelen aurka egiteari, bere gobernuak egindako txosten juridiko baten irizpidea alboratuz; azaldu behar du zergatik ez diguten aurreztu guztioi De Miguelen soldata pagatzen jarraitu behar izatearen lotsa». |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224143/martiarena-eta-torregarai-harpa-jotzen-ibiliko-dira-podcast-batean.htm | Bizigiro | Martiarena eta Torregarai ‘Harpa jotzen’ ibiliko dira podcast batean | EITBk astelehenean estreinatuko du umorezko podcasta. Zortzi atal izango dira, eta bakoitzean gonbidatu batekin gai jakin baten inguruan mintzatuko dira. | Martiarena eta Torregarai ‘Harpa jotzen’ ibiliko dira podcast batean. EITBk astelehenean estreinatuko du umorezko podcasta. Zortzi atal izango dira, eta bakoitzean gonbidatu batekin gai jakin baten inguruan mintzatuko dira. | Podcast bat baino, pozkasta egiten hasi dira Mirari Martiarena eta Idoia Torregarai umoristak. Harpa jotzen izena jarri diote egitasmoari, eta, astelehenetik aurrera, bi astean behin sareratuko dute, EITB Podkast atarian eta ohiko audio plataformetan. Zortzi atal grabatu dituzte, Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzaz. Soinu teknikaria, berriz, Iñigo Etxarri da. Podcastak bi zati izango ditu: lehenengoan, gai jakin baten inguruko solasaldia egingo dute bi gidariek. Besteak beste, honako gai hauek landuko dituzte umorezko tonuan: barrea, kuadrilla, sexua, lo egitea, mendia eta euskara. Bigarren zatian, gai horren inguruko elkarrizketa «xelebrea» egingo diote gonbidatu bati.
Asteleheneko estreinaldian, lehen gonbidatua Bea Egizabal aktore eta bakarrizketaria izango da. Hauek izango dira hurrengo elkarrizketatuak: Lorea Agirre Jakin-eko zuzendaria, Jon Plazaola aktorea, Manu Etxezortu Euskadi Irratiko esataria, Iñigo Antsorregi ETBko Biba zuek! saioko gidoilaria, Aitziber Garmendia aktorea, Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzailea eta Joxe Rojas Tokikomeko IKT eta komunikazio zuzendaria.
Podcastaren aurkezpena Donostian egin dute, gaur, EITBren Miramongo estudioetan. «Elkarrizketatuei harrera gure estiloan egingo diegu: harpa jotzen», iragarri du Torregaraik. Martiarenaren arabera, «biktimak eta konplizeak» izango dira podcasteko gonbidatuak. «Ezagutzen gaituzte».
Ordu erdi inguru iraungo du atal bakoitzak. «Erraz entzutekoak dira», esan du Martiarenak. «Gainera, beste podcast batzuei ziria sartuko diegu».
Torregaraik nabarmendu du solaserako gaiak ez direla denak kontu mardulak izango: «Gauza txikiekin gozatu nahi dugu». Bestetik, umoristak azaldu du sare sozialetan atalek zabalpena izatea nahi dutela. Horretarako, #Harpajotzen traola sustatuko dute.
Podcastaren irudian, harpa bat ageri da. Horrekin atera dituzte argazkiak bi umoristek. Podcastaren irudia edo logoa, berriz, Unai Gaztelumendi marrazkilari eta bertsolariak sortu du.
«Umore faltan» Aurkezpenean, EITB Podkasteko koordinatzaile Ainhoa Etxebestek eta EITBko Audio eta Digitaleko zuzendari Maite Goñik ere parte hartu dute. Etxebestek azaldu du ari direla EITB Podkast edukiz betetzen: «Baina Euskal Herrian umorez urri samar ez ote gabiltzan iruditzen zaigu, eta edukietan horren falta sumatzen genuen». Goñik, era berean, Euskal Herria «umore faltan» ez ote dagoen esan du: «Martiarena eta Torregarairen proposamena jaso genuenean, horren bila genbiltzan. Umorearen haria indartu nahi dugu», nabarmendu du Goñik. «Gainera, Martiarena eta Torregarai oso ezagunak dira euskararen ingurunean, han eta hemen bakarrizketak eta aurkezpenak egiten baitituzte. Barre egin nahi dugu haiekin». |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224144/laguntza-humanitarioa-iritsi-da-siria-ipar-mendebaldera-lurrikara-gertatu-eta-lau-egunera.htm | Mundua | Laguntza humanitarioa iritsi da Siria ipar-mendebaldera, lurrikara gertatu eta lau egunera | Turkiatik Siria iparralderako pasabide bakarra dago zabalik. Damaskok ohartarazi du bere eskuetatik igaro behar duela laguntza orok, «terroristengana edo talde armatuengana» irits ez dadin; horrek, ordea, kanpoan uzten ditu oposizioak kudeatutako eremuak. Azken datuen arabera, 20.000tik gora dira hildakoak. | Laguntza humanitarioa iritsi da Siria ipar-mendebaldera, lurrikara gertatu eta lau egunera. Turkiatik Siria iparralderako pasabide bakarra dago zabalik. Damaskok ohartarazi du bere eskuetatik igaro behar duela laguntza orok, «terroristengana edo talde armatuengana» irits ez dadin; horrek, ordea, kanpoan uzten ditu oposizioak kudeatutako eremuak. Azken datuen arabera, 20.000tik gora dira hildakoak. | Siriako gerrak guztia zipriztintzen du, baita lurrikara osteko laguntza humanitarioaren banaketa ere. Bi lurrikara handiak gertatu eta lau egunera heldu da Siria ipar-mendebaldera laguntza humanitariorako lehen konboia. Tarte horretan, Ipar-Mendebaldeko Administrazio Autonomoa bakarrik aritu da seismoek eragindako hondamena kudeatzen eta erreskate lanak antolatzen, milaka errefuxiatu eta iheslari bizi diren eremuan. Siriako presidente Baxar al-Assadek gogorarazi du bere eskuetatik igaro behar duela nazioarteko laguntza orok «terroristengana edo talde armatuengana» irits ez dadin, hau da, oposizioak kontrolatutako eskualdeetara.
Bien bitartean, Siria iparraldeko erietxeak kolapsatuta daude. Hiri askotan, boluntarioak dira zaurituak artatzen ari direnak. Lehendik ere osasun sistema ahula zuen eskualde horrek, eta kolera kasuak ere agertzen hasiak ziren. Lurrikarak okerragotu egin du egoera. «Hondamena da, hitzaren zentzu guztietan. Zaurituak beren burua artatzen ari dira, medikurik eta erizainik ez dagoelako», esan dio Abu Muhammad Sakhurrek CNNri; boluntario lanetan aritu da Sakhur azken egunetan.
Ikusi gehiago: Lurrikaren biktimei laguntzeko elikagai bilketa egingo du Zaporeak-ek, larunbatean
Gerra hasiz geroztik ez da azpiegiturarik berritu Siria iparraldean. Milaka lagunek hamar urte baino gehiago daramatzate behin-behineko kanpalekuetan bizitzen, giza laguntzaren menpe eta iturriko urik gabe. «98 kanpalekutan egiten dugu lan ura banatzen, ez dagoelako behar bezalako hoditeriarik», azaldu du Kieran Barnesek, gobernuz kanpoko Mercy Corps erakundeko kideak.
Gobernuak kontrolatutako eremuetara lehenago iritsi da laguntza. Besteak beste, Irakek, Errusiak, Txinak eta Saudi Arabiak bidali dituzte botikak eta elikagaiak. Damaskorentzat, baina, ez da nahikoa. Zigorrak kentzeko eskatzen du Siriako Gobernuak; izan ere, gerra hasi eta gutxira hainbat bahimendu ezarri zizkion Mendebaldeak Al-Assaden herrialdeari. Txinak babestu egin du Damaskoren eskaria, eta AEBei leporatu die «obsesio geopolitikoen arabera» jokatzea.
Hildakoak, gehiago
Bien bitartean, hondakin artean bila ari dira oraindik erreskate taldeak, nahiz eta 72 orduren buruan jendea bizirik ateratzeko aukera oso txikia izan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogan seismoak hondatutako eremuetan izan zen atzo, eta gauza bera egin du gaur ere. Gaziantepen (Kurdistan) izan da goizean, eta han kritikak entzun behar izan ditu. Oposizioak eta alderdi kurduek leporatzen diote laguntza gobernuaren gertuko alderdiek kudeatutako udaletarako lehenetsi izana, eta besteak bazter utzi izana.
Seismoak eragindako biktimen zenbaketa ere aurrera doa, eta dagoeneko 20.000tik gora hil dira, gehienak Kurdistanen. Oraindik ere jendea bizirik ateratzen ari dira hondakin artetik, nahiz eta gero eta gutxiago izan. Gaur bertan 8 urteko haur bat erreskatatu ahal izan dute Diyarbakirren. Kahramanmarasen (Kurdistan) dozenaka eraikin erori dira; tartean, hotel oso bat. Erori zenean barruan 60 bat pertsona zeudela uste da. Ez dute inor aurkitu. Tentsio egoerak ere sortu ditu horrek; izan ere, badira ordu batzuk gorpuak besterik ateratzen ez dutela. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224145/ikusle-lekuko-edo-argazkilari.htm | Kirola | Ikusle, lekuko edo argazkilari? | LeBron Jamesen errekorraren saskiratzeak argi utzi du teknologiak nola aldatu duen gertakari garrantzitsuak ikusteko modua, lekukotza jaso nahian ikusleak argazkilari bihurtzen baitira. | Ikusle, lekuko edo argazkilari?. LeBron Jamesen errekorraren saskiratzeak argi utzi du teknologiak nola aldatu duen gertakari garrantzitsuak ikusteko modua, lekukotza jaso nahian ikusleak argazkilari bihurtzen baitira. | Azken orduetan, munduari buelta eman dio LeBron James Los Angeles Lakerseko jokalariaren atzo goizaldeko azken-aurreko saskiratzeak. NBAren historian puntu gehien sartu duen jokalaria bihurtu zen Oklahomaren aurkako partidan, eta azken-aurreko horri beste saskiratze bat gehituta, 38.390 puntuan du orain errekorra. Ordura arte, Kareem Abdul-Jabbarrek zeukan marka hori, 38.387 puntu sartuak baitzituen. 1984. urtean lortu zuen, Lebron James jaio zen urtean.
Saskiratzeak ez ezik, beste gauza batek ere bereganatu du askoren arreta, ordea: harmailetan daudenen jokabideak. Izan ere, Jamesek 38.388. puntua eman zion saskiratzea jaurti zuenean, harmailetan zeuden ia gehienek sakelako telefono bati begira bizi izan zuten NBAko gertaera historiko hori; edo sakelako bat eskuetan zutela, bederen. Harmailaren irteeran dauden langile batzuk eta lehen lerroan eserita dagoen gizon bat dira salbuespenik agerikoenak, eta horrek zeresana eman du sare sozialetan.
Ikusle izan, eta lekuko izan nahian argazkilari izatea. Ukaezina da sakelakoekin aldatu egin dela ikusteko modua. Nola NBAko partida batean, hala Euskal Herrian partida batean Txoriak txori kantatzen dutenean. Baita haur emankizun batean ere. Gertakari hori norberak etorkizunerako gordetzea izan daiteke helburua. Edo sare sozialetan jarri eta jarraitzaileengandik erantzun bat jaso nahi izatea. Edozein modutan, beste garai batzuekin alderatuta, aldea handia da. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224146/ez-da-sagardoa-zu-zara-eraso-matxista-eta-homofoboen-aurkako-kanpaina-aurkeztu-dute-hernanin.htm | Gizartea | 'Ez da sagardoa. Zu zara': eraso matxista eta homofoboen aurkako kanpaina aurkeztu dute Hernanin | Txotx garaian bisitari anitz biltzen dira Hernanira, eta gehienetan «ohiko bihurtu diren jarrera onartezin batzuk» izaten direla | 'Ez da sagardoa. Zu zara': eraso matxista eta homofoboen aurkako kanpaina aurkeztu dute Hernanin. Txotx garaian bisitari anitz biltzen dira Hernanira, eta gehienetan «ohiko bihurtu diren jarrera onartezin batzuk» izaten direla | «Zoritxarrez, sagardoaren aitzakian, sexu erasoak, eraso arrazistak eta bizilagunen atsedena oztopatzen duten jarrerak izaten dira maiz Hernanin», adierazi zuen Xabier Lertxundi Hernaniko (Gipuzkoa) alkateak joan den asteartean. Ez da sagardoa. Zu zara lelopean kanpaina bat abiatu dute, gisa horietako erasoen eta jarreren inguruan sentsibilizatzeko.
Izan ere, txotx garaia iristen denean, bisitari anitz biltzen dira herrira, eta gehienetan «ohiko bihurtu diren jarrera onartezin batzuk» izaten direla erran zuen Lertxundik. «Ozen esan nahi dugu horiek ez dutela lekurik Hernanin, eta ez daukatela sagardoaren kulturarekin zerikusirik. Hernaniarrok sagardoaren kultura babesten dugula baina jarrera horiek arbuiatzen ditugula adierazteko mezua zabaldu nahi dugu».
Sagardotegi garaia hasten denean, neurri bereziak hartzen ditu udalak. Horietako bat da kanpaina. Ostalariek, adibidez, prestakuntza jaso dute protokolo bat martxan jarri dezaten edozein eraso izanez gero. Horrez gain, Indarkeria Sexistarik Gabeko Gunea izanen da otsailaren 25etik aurrera, Nafar kalean. Erasoen biktimak eta erasoak ikusi eta horien berri eman nahi dutenak artatzeko zerbitzua da. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224147/abortuaren-2010eko-legea-onetsi-du-espainiako-auzitegi-konstituzionalak.htm | Gizartea | Abortuaren 2010eko legea onetsi du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak | Zazpi magistratuk babestu dute araua, eta lauk eman dute kontrako botoa. | Abortuaren 2010eko legea onetsi du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Zazpi magistratuk babestu dute araua, eta lauk eman dute kontrako botoa. | PPk helegitea jarri zuen abortuaren 2010eko legearen aurka, eta helegite hori aztertzeko saioa zuen gaur Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Zazpi magistratuk eman dute legearen aldeko eta PPren helegitearen aurkako botoa, eta lauk eman dute kontrako iritzia. PPren helegiteak abortatzeko epeak jarri zituen jomugan, besteak beste, baina auzitegiaren ebazpenak ontzat eman du atal hori. Enrique Arnaldo bloke kontserbadoreko magistratua zen ebazpena idaztekoa, baina epaileen gehiengoak erabaki du lan hori Inmaculada Montalban ildo progresistakoak egitea.
2010eko legeak epe sistema bat du funtsean, haurdunaldiaren asteen araberakoa. Hala, 14. astetik 22.era bitartean, amaren bizia edo osasuna —fisikoa, psikikoa zein soziala— arriskuan badaude soilik aborta daiteke, betiere mediku baten eta espezialista baten aldeko txostenarekin. 22. astetik aurrera, berriz, ez bi egoeratan eten daiteke haurdunaldia: fetuak gaixotasun larri eta sendaezina balu, edo jaiotzean heriotza eragingo dion arazoren bat balu.
Espainiako Gorteek iazko maiatzean onartu zuten abortua arautzeko beste lege bat. Horren arabera, legea onartzen denetik, 16 eta 17 urteko emakumeek ez dute gurasoen baimenik behar haurdunaldia eteteko. Arauak kendu egin du ordura arte indarrean egon zen beste baldintza bat: abortatu ahal izateko hiru egunez «gogoeta» egin beharra.
Epeena ez ezik, adingabeen auzia ere eztabaidagai izan zen 2010eko testuari dagokionez. 16 urtetik aurrerakoek gurasoen baimenik gabe abortatzeko modua eman zuen legeak; hori bai, adingabeen gurasoei jakinarazita abortuaren berri, ezinbestean. Hori ere onetsi du orain Auzitegi Konstituzionalak. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224148/etxeratze-agindua-ezarri-dute-txile-hegoaldean-suteengatik.htm | Mundua | Etxeratze agindua ezarri dute Txile hegoaldean, suteengatik | Maule, Biobio, Ñuble eta Araucania dira kalte gehien izan dituzten eskualdeak. 309.000 hektarea erre dira astebetean. Haizea eta bero handia espero dituzte datozen egunetarako. | Etxeratze agindua ezarri dute Txile hegoaldean, suteengatik. Maule, Biobio, Ñuble eta Araucania dira kalte gehien izan dituzten eskualdeak. 309.000 hektarea erre dira astebetean. Haizea eta bero handia espero dituzte datozen egunetarako. | Egoera larria da Txile hegoaldean. Suteengatik alerta gorrian daude gutxienez lau eskualde: Maule, Biobio, Ñuble eta Araucania. Astebetean, 309.000 hektarea erre dira, 24 pertsona hil, eta 2.180 zauritu. 1.180 etxe erre dira, eta 5.560 pertsona geratu dira kalean. Bart gauean gobernuak iragarri du etxeratze agindua ezarriko duela Biobion, Ñublen eta Araucanian, «herritarren segurtasuna bermatzeko. Datozen orduetan zehaztuko dituzte neurriaren nondik norakoak, eskualdeetako agintariekin hitz egin ostean.
Txilek 5.600 brigadista eta suhiltzaile boluntario mobilizatu ditu suteen aurka egiteko, baina nazioarteko laguntza ere jaso du; Mexikoko, Kolonbiako eta Espainiako gobernuena, besteak beste. Orotara 311 sute daude piztuta, eta datozen orduetarako 30 kilometro orduko haize boladak eta bero handia espero dituzte, 37 gradutik gora. «Orain arteko egunik zailenak izango dira. Hainbat eskualdetan alertan daude bero handiagatik, eta jada ahalegin handia egiten ari gara suteak kontrolpean hartu ahal izateko», esan zuen atzo Txileko Barne ministro Carolina Tohak.
Gobernuak jakinarazi duenez, gutxienez hamazazpi pertsona atxilotu dituzte suteekin zerikusia izateagatik. Iturri ofizialen arabera, ia kasu guztietan nahita piztu dira, edo utzikeriaren ondorioz.
Ura lortzeko arazoak
Beroa ez ezik, suak itzaltzeko ura lortzea ere arazo bilakatu da azken orduetan. Espainiatik laguntzera joandako hegazkin pilotu batek salatu zuen atzo ez ziotela utzi igerileku bateko ura hartzen suak itzaltzeko. Ondorioz, Gabriel Boric presidenteak ohartarazi du indarrez hartuko dutela ura «beharrezkoa bada». Biobio eskualdera egindako laugarren bisitan, estatuburuak «errespetua» eskatu zuen lanean ari diren boluntarioentzat.
Boricek iragarri duenez, Brasilek ere laguntza bidaliko du datozen orduetan, eta AEBekin eta Portugalekin ere elkarrizketak hasiak dituzte. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224149/garcia-danboreneari-pentsio-gehigarria-kentzeko-eskatu-die-eusko-legebiltzarrak-espainiako-gorteei.htm | Politika | Garcia Danboreneari pentsio gehigarria kentzeko eskatu die Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gorteei | EH Bilduk soilik babestu du Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako legez besteko proposamena. Gainerakoek adierazi dute gaia Kongresuan eta Senatuan jorratu behar dela. | Garcia Danboreneari pentsio gehigarria kentzeko eskatu die Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gorteei. EH Bilduk soilik babestu du Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako legez besteko proposamena. Gainerakoek adierazi dute gaia Kongresuan eta Senatuan jorratu behar dela. | Ricardo Garcia Danboreneak diputatu ohi gisa jasotzen duen diru sariaren kontra egin du Eusko Legebiltzarrak, eta Espainiako Gorteetako Mahaiari eskatu dio hori eteteko. EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren aldeko botoekin (25) egin du. EAJ (31) abstenitu egin da, eta PSE-EEk, PPk eta Voxek (17) aurka bozkatu dute. PSE-EEren Bizkaiko idazkari nagusi izandakoa 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketagatik. Halere, hilabetean 2.063,75 euro jasotzen ditu Madrilgo gorteetatik, Espainiako Kongresuko diputatu izan zelako 1982tik 1989ra.
Elkarrekin Podemos-IU talde parlamentarioak aurkeztu du legez besteko proposamena, salatzeko «estatu terrorista batek» pentsio gehigarria kobratzen duela. Miren Gorrotxategi eledunak azaldu duenez, legez besteko proposamenaren helburua ez da Madrilgo gorteen araudia aldatzea, ezta inoren eskubideak urratzea ere, biktimak «umiliatzen» dituen erabaki baten aurka egitea baizik. Uste du Garcia Danborenean pentsio gehigarria GALeko kideek izan duten «inpunitate jasanezinaren» adibide bat gehiago dela: «Gizarte demokratiko batek eta zuzenbide estatu batek izan behar dutenaren kontra doaz injustizia eta min gehigarri hauek».
2006ko Pentsio Parlamentarioen eta Bestelako Prestazio Ekonomikoen Araudiaren arabera —2011n indargabetu zen—, Espainiako gorteetan pentsio bat jasotzeko zazpi urte egin behar zituzten diputatu edo senatari. Halere, bada salbuespen bat. Baldintza hori bete ez duten diputatu eta senatari erretiratuek laguntza bat jasotzeko aukera dute hala eskatzen badute. Kongresuko eta Senatuko mahaikideen hiru bostenek babestu behar zuten erabakia, eta «arrazoitua» izan behar zuen, araudi beraren arabera.
Mahaiko kideek hartu beharreko erabaki bat zen heinean, «erabaki politiko bat» izan zela azaldu du Gorrotxategik, hura hartzeko parametro etiko eta demokratikoak zalantzan jarrita. Izan ere, gogoratu du Garcia Danboreneak diputatu lana eta «ekintzailetza kriminala» bateratu zituela urte haietan, eta ez dela egindakoaz inoiz damutu.
EH Bildu izan da proposamena babestu duen alderdi bakarra. Josu Estarrona parlamentariak ohartarazi du Garcia Danborenearenaren pareko kasuak «giza eskubideak urratu zituztenen indarkeriaren apologia» direla, eta, era berean, biktimen duintasunaren aurkako «eraso larriak» ere bai. «Agian, egindako zerbitzuengatik izango da; edo hura ez probokatzeagatik, ez dezan dena agerian utzi», adierazi du, pentsioa emateko arrazoiak hizpide hartuta.
Estarronak salatu du Garcia Danboreneak egindakoak justifikatu izan dituela behin eta berriz, eta gogoratu du Santi Brouard HASIko buruaren hilketarekin ere lotu zutela PSE-EEko kide ohia, nahiz eta epaileek ebatzi auzia preskribatuta zegoela. Erakunde publikoek GALen biktimekin izandako jarrera ere kritikatu du EH Bilduko kideak, «isiltasuna» nagusitu delako: «Instituzioek, estatu terrorismoa estaltzeaz gain, hori praktikatu dituenak saritu ditu».
Gainerako alderdiek legez besteko proposamena Eusko Legebiltzarrean aurkeztu izana kritikatu diote Elkarrekin Podemos-IUri, afera Madrilgo ganberen eskumenekoa delako. EAJko legebiltzarkide Iñigo Iturratek adierazi du eztabaida parlamentu hartan planteatzea ez dela «oso ulergarria». Azaldu du EAJk ez duela ontzat jotzen Garcia Danboreneak pentsioa jasotzeko erabakia, ez diolako mesederik egiten elkarbizitzari eta biktimen errekonozimenduari. Halere, gehitu du pertsonek eskubideak dituztela, eta Kongresuko eta Senatuko mahaiei dagokiela halako erabakien inguruan eztabaidatzea: «Ez da gure eskumenekoa».
PSE-EEko kide Miren Gallastegik kritika gogorragoa egin dio Gorrotxategiri. Leporatu dio Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak egindako azken adierazpenei eman nahi zioten erantzun bat izan dela proposamena. Era berean, azaldu du Garcia Danborenearen «oinarrizko eskubidea» zela pentsioa jasotzea, eta PSE-EEko kide ohiaren «heriotza zigor zibila» nahi izatea txarretsi dio.
PSE-EEko, PP+Ciudadanoseko eta Voxeko ordezkariek bi «neurgailu» izatea leporatu diote Elkarrekin Podemos-IUri, ez dutelako ETArekin lotura izateagatik zigortutakoek pentsioak izatearen kontra egin. Era berean, PP+Ciudadanoseko Luis Gordillok salatu du Garcia Danboreneak jasotako indultuari eman nahi zaion «mendeku» bat dela pentsioa ezabatu nahi izatea.
2.063 euro
Garcia Danborenea 1998an zigortu zuten, Segundo Mareyren bahiketan izandako parte hartzeagatik. 65 egun egin zituen behin-behineko espetxealdian, epaiketaren aurretik. Gerora, zazpi urteko zigorra ezarri zitzaion arren, Espainiako Gobernuak indultua eman zion. Kongresuak eta Senatuak onartutako legedia baliatu zuen PSE-EEko kide ohiak gehiengo pentsiora iristeko osagarria eskuratzeko, eta, egun, 2.063,75 euro kobratzen ditu ganbera haietatik. Gaur egun, 39 dira halako laguntzaren bat jasotzen duten parlamentari ohiak, eta, horien artean, Garcia Danborenea da diru gehien jasotzen dutenen artean bigarrena.
Unidas Podemosek iazko azaroan aurkeztu zuen gaiaren inguruko lehen eskaera, Kongresuko eta Senatuko mahaietan. Eskatu zuen «parametro demokratikoak» erabil zitezela pentsio osagarriak ezartzeko. Halere, EH Bilduk eta EAJk urratsik ez egin izana leporatu diote. Estarronak konpromisoa eskatu die prozesu hark bidea egin dezan. Iturratek, berriz, azaldu du Gorteetako Mahaia ez dela bildu eskaera hori egin zenetik: «Inork ez du mahai bateratuaren bilerarik eskatu». |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224150/emantzipaziorako-laguntza-ekonomikoak-eskainiko-dizkie-gazteei-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Emantzipaziorako laguntza ekonomikoak eskainiko dizkie gazteei Eusko Jaurlaritzak | Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategiaren ardatza da neurria, baina oraindik ez dakite laguntza ekonomikoak zenbatekoak izango diren. Gazteen bizi baldintzekin zerikusia duten beste bederatzi lehentasun ere ezarri dituzte. | Emantzipaziorako laguntza ekonomikoak eskainiko dizkie gazteei Eusko Jaurlaritzak. Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategiaren ardatza da neurria, baina oraindik ez dakite laguntza ekonomikoak zenbatekoak izango diren. Gazteen bizi baldintzekin zerikusia duten beste bederatzi lehentasun ere ezarri dituzte. | Gaur aurkeztu ditu Eusko Jaurlaritzak gazteriaren arloan eta legegintzaldiaren amaierara arte bete beharreko helburuak. Hamar dira guztira, eta 2022ko ekainaren 21ean onartu zuten Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategia osatzen dute. Gazteen emantzipazioa da xede nagusia, baina, Jonan Fernandez Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkariak adierazi duenez, hirutan banatu dute programa. «Bat, gazteen emantzipazioa; bi, haientzako zerbitzuak; hiru, gobernantza eta gazte politiken plangintza».
Gazteak lehenago emantzipa daitezen, laguntza ekonomikoak emango dizkiete 25 eta 29 urte artekoei, eta 25 eta 34 urte bitartekoek eskuragarri izango dute etxebizitza proiektuetarako maileguen programa bat. Neurriak, baina, ez dira abian jarriko 2024ra arte. 2023ko irailetik aurrera, berriz, GAZ (Gazte ibilbideak Abiarazteko Zerbitzua) emantzipaziorako eta mugikortasunerako online aholkularitza zerbitzua eskainiko diete gazteei, «betiere aurrez aurreko arreta bultzatuta».
Oraindik ez dakite laguntzak noiz eta nola jarriko diren martxan, ezta horiek eskatzeko gazteek zer baldintza bete beharko duten ere. «Otsailaren amaieran erabakiko dugu», esan du Fernandezek. Hala eta guztiz ere, gazteen bizi autonomia bermatu nahi dutela ziurtatu du. «Gizarte osoaren eta etorkizunaren oreka demografikoaren eta sozioekonomikoaren ikuspegitik, ezinbestekoa da gazteek beren bizitza eta familia proiektuak autonomia eta bideragarritasun nahikoarekin garatu ahal izatea».
Zerbitzuak eta gazte politikak
Zerbitzuak dira, hain zuzen, Eusko Jaurlaritzak garatutako programaren beste ardatza. Miren Saratxaga Gazteria zuzendariaren arabera, «lehentasunezko helburua da gazteei laguntzeko zerbitzuak indartzea eta parte hartzeko eredu berriak bultzatzea». Hala, aurtengo martxorako, V. Gazte Plana berrituko dute, hiru ataletan oinarrituta: «emantzipazioa (bizitzea), garapena (gozatzea) eta eragina (eraldatzea)». Lehenengoak enplegu eta etxebizitza kontuekin du zerikusia; bigarrenak, aisialdiarekin, eta hirugarrenak, berriz, gazteen gizarte kezkekin.
Gazte Txartelari dagokionez ere izango dira aldaketak: digital bihurtuko dute, eta zerbitzu berriak eskainiko ditu. «Helburua da txartel fisikoak desagertzea», esan du Saratxagak. Berez dituen abantailez gain, Europako 38 herrialdetako abantailak ere izango ditu txartel berrituak. Bestalde, gazteek parte hartzeko bide berriak ere landuko ditu Eusko Jaurlaritzak, EGKrekin eta Gazteen Euskal Behatokiarekin batera.
Gizarte politika publikoei dagokienez, «gazteriaren arloko gobernantza eta plangintza organoak berritzeko prozesu oso garrantzitsu bat gauzatzen ari da». Hala, Euskal Gazteriaren arloko Erakunde Arteko Koordinazio Organoa eta Sail Arteko Batzordea eratuko dituzte, eta gazteriaren arloko 2030erako Euskal Estrategia prestatu eta onartuko dute. Amaitzeko, Aisialdi Hezigarria Koordinatzeko Mahaian, aisialdiko hezkuntza sustatzeko estrategia abiaraziko dute, sektore publikoarekin lankidetzan. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224151/3000-euro-ordaintzera-zigortu-dute-gksko-kide-bat.htm | Politika | 3.000 euro ordaintzera zigortu dute GKSko kide bat | Zuberoan margoketak egin izana leporatuta epaitu zuten atzo, Paueko auzitegian | 3.000 euro ordaintzera zigortu dute GKSko kide bat. Zuberoan margoketak egin izana leporatuta epaitu zuten atzo, Paueko auzitegian | Ipar Euskal Herriko GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako gazte bat 3.000 euroko isuna ordaintzera zigortu du Paueko auzitegiak. Asteartean epaitu zuten, 2021eko udaberrian Zuberoan margoketak egin izana leporatuta. Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa izan da gaztearen kontrako prozedura judiziala.
Epaitegiak erruduntzat jo du gaztea. 300 euroko isunaz gain, 2.700 euroko kalte ordainak ordaindu beharko ditu. Zigorra salatu eta gastuei aurre egiteko elkartasun kutxa abiatu du GKSk. «Militantzia politikoa galaraztea xede duten zigorren aitzinean, eskubide politikoen defentsan sakontzea dagokigu». Asteartean, elkarretaratzea egin zuten epaiketa salatzeko, Baionako suprefetura aitzinean. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224152/mikel-barrios-baldintzapean-aske-utzi-dute-eskumuturreko-telematikorik-gabe.htm | Politika | Mikel Barrios baldintzapean aske utzi dute, eskumuturreko telematikorik gabe | 2017an txilotu zuten Barrios. Urtebete egin zuen espetxean, eta, kontrol judizialpean aske geratu ostean, 2020ko ekainean espetxeratu zuten berriro. Hilabete gutxira geratu zen aske kontrol judizialpean; 2020ko urritik zeraman zigorra etxetik betetzen. | Mikel Barrios baldintzapean aske utzi dute, eskumuturreko telematikorik gabe. 2017an txilotu zuten Barrios. Urtebete egin zuen espetxean, eta, kontrol judizialpean aske geratu ostean, 2020ko ekainean espetxeratu zuten berriro. Hilabete gutxira geratu zen aske kontrol judizialpean; 2020ko urritik zeraman zigorra etxetik betetzen. | Baldintzapean aske da Mikel Barrios euskal presoa, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, eta ez du eskumuturreko telematikorik eraman beharko. 2020ko urritik etxean ari zen betetzen bost urteko zigorra, eskumuturreko telematikoarekin.
Preso iruindarra 2017an atxilotu zuten, Berlinen, ETAko kide izatea leporatuta. Euroagindu baten bidez frantziaratu ostean, Osnyko espetxean gelditu zen preso; urtebete igaro zuen bertan. 2018ko urrian kontrol judizialpean aske utzi zuten, haren aurkako epaiketa iragan bitartean.
Bost urteko zigorra ezarri zioten 2020ko ekainean, eta Mont-de-Marsango espetxean sartu zuten. Lannemezangoan ere izan zen. Erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuten, eta, Parisko Dei Auzitegiaren erantzunaren esperoan, urrian libre utzi zuten berriz kontrol judizialpean, eskumuturreko telematikoarekin. Bost urteko zigorra berretsi zuen auzitegiak 2021eko urtarrilean, helegiterako bide posiblerik gabe. Orain, Barriosek bete beharreko neurriak amaitutzat eman dituzte, eta baldintzapean erabat aske da. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224153/errefuxiatuen-auzian-arreta-eskubideetan-jartzeko-eskatu-du-zehar-elkarteak.htm | Gizartea | Errefuxiatuen auzian arreta eskubideetan jartzeko eskatu du Zehar elkarteak | Babesa galdegiten dutenek eskaera bideratzeko topatzen dituzten oztopoak salatu ditu. | Errefuxiatuen auzian arreta eskubideetan jartzeko eskatu du Zehar elkarteak. Babesa galdegiten dutenek eskaera bideratzeko topatzen dituzten oztopoak salatu ditu. | Duela pare bat aste, polemika piztu zen EAJren eta PSE-EEren artean Espainiako Gobernuak Gasteizko Arana klinikan egin nahi duen harrera zentroaren harira. Orain, Zehar Errefuxiatuekin gobernuz kanpoko erakundea plazara agertu da, eta, polemika hori dela eta, argi azaldu nahi izan du errefuxiatuen inguruko eztabaidan «haien eskubideak betetzeari» eman behar zaiola garrantzia, eta «errefuxiatuak diskurtso politikoetan ez erabiltzeko» eskatu du.
Polemikan sakondu nahi izan ez duten arren, Arantza Chacon Zehar erakundeko zuzendariak esan du Espainiako Gobernuak harrera gune horrekin bultzatu nahi duen eredua ez zaiela «egokiena» iruditzen: «Gu gizabanakotik abiatzen gara gure lana egiteko garaian. Denbora luzea daramagu horretan, eta pentsatzen dugu horrelako zentro handiak egitea ez dela harrera egiteko modurik onena, balitekeelako norbanakoa lausotuta geratzea».
Edonola ere, Zeharreko arduradunek beste nonbait jarri nahi izan dute arreta. Errefuxiatuek bidean topatzen dituzten zailtasunak nabarmendu ditu Javier Galparsorok, elkarteko presidenteak. Esan duenez, babesa eskatzeko lehenengo urratsa polizia etxean ordua eskatzea da, eta hori, gaur egun, Internet bidez baino ezin da egin: «Gaur bertan, bost aldiz saiatu naiz webgunean eskaera egiten, eta ezinezkoa izan da. Bilbon bizi den familia batek esan didanez, 11 aldiz saiatu dira, eta, orain arte, ez dute lortu».
Ez da arazo teknikoa
Babesa eskatzen dutenek hilabeteko epea dute eskaera bideratzeko, baina, elkarteko kideek esan dutenez, gaur egun «ia ezinezkoa» da epe horretan egitea. Baina Galparsorok nabarmendu du arazoa ez dela teknikoa, eta borondate faltarekin duela zerikusia: «Ukrainako kasuak erakusten du nahi izanez gero egin daitekeela. Ukrainako gerrak kalte egindakoentzat, aldi baterako babesa lortzeko prozedura berezi bat aktibatu da, eta hango errefuxiatuek egun batetik bestera lortzen dute agiria».
Maiatzean izango dira udal eta foru hauteskundeak, eta, horren harira, alderdi politiko guztiekin biltzeko asmotan da Zehar; zenbait eskaera egingo dizkie. Batez ere, bi dira eskaera nagusiak: udalerriek eta diputazioek «bizikidetza gune seguru eta bazterketarik gabekoak» sustatzea, eta diskurtso politikoek immigrazioa eta asilo eskaera ez diskriminatzea, «haustura sozialik izan ez dadin». |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224154/ekialde-hurbileko-lurrikaren-biktimei-laguntzeko-elikagai-bilketa-egingo-du-zaporeak-ek-larunbatean.htm | Gizartea | Ekialde Hurbileko lurrikaren biktimei laguntzeko elikagai bilketa egingo du Zaporeak-ek larunbatean | Euskal Herri osoan egingo dute bilketa. Gasteizen eta Donostian 09:00etatik 15:00etara izango da, eta Iruñean, 10:00etatik 14:00etara. | Ekialde Hurbileko lurrikaren biktimei laguntzeko elikagai bilketa egingo du Zaporeak-ek larunbatean. Euskal Herri osoan egingo dute bilketa. Gasteizen eta Donostian 09:00etatik 15:00etara izango da, eta Iruñean, 10:00etatik 14:00etara. | Zaporeak erakundeak Sirian bizi diren eta lurrikararen biktima izan diren errefuxiatuentzako elikagai bilketa egingo du larunbatean Euskal Herrian. Gasteizen, Marianitas ikastetxean egingo dute, eta Donostian, San Martin Azokan, 9:00etatik 15:00etara; Iruñean, La Morean eta Matesan aparkalekuan izango da, 10:00etatik 14:00etara. Bilbon, Deustuko Unibertsitatean egingo dute janari bilketa, eta otsailaren 10etik 20ra luzatuko da. Euskal Herriko beste hiri eta herri batzuetan ere egingo dute, hala nola Sestaon (Bizkaia), Markina-Xemeinen (Bizkaia), Oñatin (Gipuzkoa) eta Eibarren (Gipuzkoa).
Bilduko dituzten elikagaiei dagokienez, elikagarriak diren jakiak bidali nahi dizkiete bereziki. Hala, bost motatakoak izango dira: txerri haragirik gabeko lekale kontserbak, arrain kontserbak, arroza, pasta eta esnea. Turkiako mugatik gertu dauden Siriako errefuxiatu guneetara helarazi nahi dituzte elikagaiak, lurrikara alde batera utzita gerrak suntsitu duen lurraldea ere badelako. Errefuxiatuen gune horietan bizi direnetako batzuk, hain zuzen, Greziako Kios uharteetan egondakoak dira.
GBGEko boluntarioak
Galdakaoko (Bizkaia) GBGE taldeak lurrikararen biktimentzako elikagaiak, arropa eta oinetakoak biltzeko kanpaina hasi du gaur. Galdakaoko Santi Brouard plazako lokaletan jarri du dohaintzak jasotzeko gunea, eta, gainera, hori guztia Turkiara eta Siriara bidaltzeko dirua lortzeko bi kontu ireki ditu. Galkorrak ez diren jakiak, haurtxoentzako elikagaiak eta arropa, eta eskuzapiak eskatu dituzte bereziki. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224155/ordainpeko-kontuetan-karaktere-muga-4000ra-zabaldu-du-twitterrek.htm | Bizigiro | Ordainpeko kontuetan karaktere muga 4.000ra zabaldu du Twitterrek | Lehenengo 280 karaktereak erakutsiko dira, eta botoi bat egongo da jarraian, norbaitek mezua irakurtzen segitu nahiko balu: gehiago erakutsi. Erabiltzaileen %0,2k baino ez dute ordainpeko bertsioa. | Ordainpeko kontuetan karaktere muga 4.000ra zabaldu du Twitterrek. Lehenengo 280 karaktereak erakutsiko dira, eta botoi bat egongo da jarraian, norbaitek mezua irakurtzen segitu nahiko balu: gehiago erakutsi. Erabiltzaileen %0,2k baino ez dute ordainpeko bertsioa. | Karaktere muga arazo eta eztabaidagai izan ohi da Twitterreko erabiltzaileentzat. Zenbat aldiz arazo bera: txio batean iruzkin bat idatzi, eta esan beharreko denak ez sartzea. Berezkoa du karaktere muga, eta horixe da, hain zuzen, haren esentzia: esan nahi den hori ahalik eta laburrena kontatzea. Hainbatek eskatu izan dute, baina, karaktere muga lausotzeko, eta Elon Musk Twitterreko jabe berriak erabaki bat hartu du bide horretan: ordainpeko kontuetan muga 280tik 4.000ra zabaltzea. Hain zuzen, abenduan iragarri zuen urrats hori egingo zuela, erabiltzaile bati emandako erantzun baten bidez, baina xehetasun gehiago eman gabe.
Twitterreko kontu ofizialean eman dute erabakiaren berri: «280 karaktere baino gehiago behar dituzu? Badakigu zuetako askok baietz... Eta hari on bat maite dugun arren, batzuetan dena txio batean sartzea nahi izaten dugu. Beraz, txio luzeagoak sartuko ditugu».
Agerikoa da, baina, erabakiaren atzean dagoen tranpa. Izan ere, txio luzeak idazteko aukera ez da guztientzat eskuragarri egongo. Plataformak Twitter Blue zerbitzuaren harpidedunentzat soilik ezarri du funtzionaltasun hori; hots, ordainpeko kontuentzat.
Txioa ikusteko orduan, lehenengo 280 karaktereak erakutsiko dira, eta botoi bat egongo da jarraian, norbaitek mezua irakurtzen segitu nahiko balu: gehiago erakutsi. Esan bezala, ordainpeko kontuek soilik izango dute txio luzeak argitaratzeko aukera, baina erabiltzaile guztiek irakurri, iruzkindu, aipatu edo birtxiokatu ahalko dute mezua.
Bi hilabete igaro dira ordainpeko zerbitzuaren bertsioa kaleratu zutenetik hona, eta erabiltzaileen zati txiki bat baino ez da egin horren jabe: %0,2a. Txosten batzuen arabera, munduan 290.000 lagun inguruk dute bertsio hori.
Ez da Twitterrek karaktere muga handitzen duen lehen aldia. Gaur egungo 280ko muga 2017an sartu zen indarrean, eta bikoiztu egin zuen aurrekoa; 140 karakterekoa zen.
Kinka larrian
Elon Musk milioidunak urrian erosi zuen Twitter konpainia, 44.000 milioi euroren truke. Hartaz geroztik, Teslaren fundatzailea sarritan izan da eztabaidagai eta albiste. Ordainpeko erabilera ezartzearen aukerarekin hasi zen, gero erabiltzaile batzuek hainbat enpresaren Twitter kontu ofizialak erostea lortu zuten, ondoren iritsi zen kaleratzeen zaparrada, eta, azkenik, ehunka langilek dimisioa eman zuten, gelditzen zirenei lan baldintzak asko gogortuko zizkiela iradoki ondoren. Bulegoak itxi behar izan zituen horren ondorioz. Batzuk sare sozialari agur esaten ere hasi ziren. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224156/2024ko-olinpiar-jokoetako-kirolen-piktogramak-aurkeztu-dituzte.htm | Kirola | 2024ko Olinpiar Jokoetako kirolen piktogramak aurkeztu dituzte | 62 piktogramak osatuko dute Jokoen iruditeria. Hiru elementu uztartzen dira bakoitzean: kirola ordezkatzen duen elementu bat, kirola egiten den lekua, eta simetria. | 2024ko Olinpiar Jokoetako kirolen piktogramak aurkeztu dituzte. 62 piktogramak osatuko dute Jokoen iruditeria. Hiru elementu uztartzen dira bakoitzean: kirola ordezkatzen duen elementu bat, kirola egiten den lekua, eta simetria. | Pare bat urte geratzen dira, baina Parisko 2024ko Olinpiar Jokoak hasi dira motorrak berotzen. Ezaguna da jada Jokoen irudia —Marianne Frantziaren irudi alegorikoa, su olinpikoa eta urrezko domina uztartzen ditu—. Orain, ordea, beste batzuen txanda da. Parisen izango diren kirolak irudikatzen dituzten piktogramak aurkeztu ditu ekitaldiaren batzorde antolatzaileak. 62 irudi dira denera.
Piktograma bakoitza «ohorezko intsignia» bat da, antolatzaileen arabera. Hiru elementu uztartzen dira bakoitzean: kirola ordezkatzen duen elementu bat, kirola egiten den lekua, eta simetria.
62 dira irudiak, baina 70 kirolak. Izan ere, Olinpiar Jokoetako eta Paralinpiar Jokoetako zortzina kirolek piktograma berak erabiliko dituzte.
2024ko Paralinpiar Jokoetako kirolen piktogramak. Paris2024
Duela 50 urte baino gehiago hasi ziren piktogramak erabiltzen Jokoetan; 1964ko Tokiokoetan, zehazki. Horien helburua zen kirolak identifikatzeko beste modu bat eskaintzea, hizkuntzaren mugak gainditzeko. Eta, ordutik hona, lau urtean behin herrialde bakoitzak bere diseinuak egin ditu.
Hona hemen 2024ko Olinpiar Jokoetako piktogramen aurkezpen bideoa:
Jokoetako argi zuzia, Marseillatik
2024ko uztailaren 26an ekingo diete Parisko Olinpiar Jokoei. Egun hartan helduko da su olinpikoa, milaka kilometroko ibilbidearen ostean. Ohitura den bezala, Olinpian piztuko dute argi zuzia, Grezian, eta Atenasko Panathinaiko estadioraino eramango dute lehendabizi. Handik, Parisko batzorde antolatzaileak hartuko du lekukoa. Hamar eguneko zeharbidea egingo du suak Mediterraneoan zehar, Atenastik Frantziara. Belem belaontzia arduratuko da sua Mediterraneotik Frantziara eramateaz —hiru mastadun Europako ontzirik zaharrenetakoa da—.
Lehen helmuga, Marseilla hiria. Ez da kasualitatea: Antzinako Greziako kolonia bat izan zen hiri hura. Baina badira «hainbat arrazoi», Toni Estanguet Parisko Jokoetako presidenteak azaldu duen gisan: «Gakoetako bat izan da kirolak hirian eta jendearen bihotzean betetzen duen lekua, baita urte askoan [Jokoekin] izan duen konpromisoa ere». Horiek horrela, argi zuziaren etorrera ospatzeko hainbat ekitaldi antolatu dituzte; 800 atletak parte hartuko dute horietan, eta hamarna bela proba eta futbol partida egingo dituzte.
Marseillatik Pariserainoko ibilbidea zehazteko dago oraindik; datorren urteko maiatzean iragarriko dute. Batzorde antolatzailearen asmoa, berez, su olinpikoa Frantziako departamendu guztietatik igarotzea zen. Dena dela, hainbat departamenduk erabaki dute suari harrerarik ez egitea, horrek dakarren kostuagatik. 180.000 euro inguru kostatuko litzateke departamendu bakoitzetik igarotzea —hasieran, 80.000 euro ziren—. Ondorioz, argi zuzia ez da hauetatik igaroko, Le Monde-ren arabera: Vienne Garaia, Loira Atlantikoa, Indre eta Loira, Cotes-d’Armor, Orne, Vosgeak eta Lot eta Garona. Estanguet Jokoen presidenteak zehaztu du helburua ez dela dirua lortzea. Are gehiago: sua garraiatzearen kostua «askoz handiagoak da» departamenduei eskatzen zaien ekarpena baino. |
2023-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/224157/animalien-aurkako-tratu-txarrak-gogorrago-zigortzea-onetsi-du-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | Animalien aurkako tratu txarrak gogorrago zigortzea onetsi du Espainiako Kongresuak | Animaliak babesteko legea onartu du Espainiako Kongresuak, besteak beste PSOE, Unidas Podemos eta EH Bilduren babesarekin. EAJk kontra bozkatu du, eskumenak urratzen dituela iritzita. Espainiako Senatuan jarraituko du tramitazioak. | Animalien aurkako tratu txarrak gogorrago zigortzea onetsi du Espainiako Kongresuak. Animaliak babesteko legea onartu du Espainiako Kongresuak, besteak beste PSOE, Unidas Podemos eta EH Bilduren babesarekin. EAJk kontra bozkatu du, eskumenak urratzen dituela iritzita. Espainiako Senatuan jarraituko du tramitazioak. | Espainiako Kongresuak animaliak babesteko lege proiektua onartu du, besteak beste PSOE, Unidas Podemos eta EH Bilduren babesarekin. Zehazki, legegaiak aldeko 174 boto jaso ditu, eta kontrako 167. Gainera, horrekin batera eta animaliei egindako tratu txarrak gogorrago zigortzeko, Zigor Kodea erreformatzearen alde egin du Kongresuak, aldeko 178 botorekin. Orain senatuan jarraituko dute eztabaidarekin.
Ehiza txakurren babesa izan da lege proiektuaren tramitazioan azaleratutako gatazketako bat. Izan ere, PSOEk, PPk eta Voxek adostutako zuzenketa batek legearen babesetik kanpo uzten ditu ehiza txakurrak. Ione Belarra Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak azaldu du ahal izan duten bezain urrun iritsi direla eta animalia guztien babesaren alde lan egiten jarraituko dutela. Juantxo Lopez Uralde Podemoseko diputatuak ere nabarmendu du animaliak babesteko eta horien eskubideak aitortzeko lege «oso garrantzitsua» dela.
Besteak beste, EH Bilduren babesarekin egin du aurrera legeak. «Animaliak babestea eta tratu duin bat bermatzea behar bat da», esan du Iñaki Ruiz de Pinedo diputatuak. Aitortu du pausoa «motz» geratu dela, baina erantsi legeak aurrerapauso bat emango duela animalien babesean.
Eskumen talka
Espainiako Kongresuaren onarpenak, ordea, zalantza bat zabaldu du: nola eragingo duen Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak arlo horretan aurrez onartutako legeetan, eta, beraz, zeinek duen arlo horri dagokion eskumena. Eusko Legebiltzarrak iazko uztailean onartu zuen etxeko animaliak babesteko legea, EAJren, EH Bilduren, PSE-EEren eta PPren botoekin, eta Elkarrekin Podemos-IUren eta Voxen abstentzioekin. Horren arabera, 100.000 eurorainoko isunak jar daitezke animaliei tratu txarrak emateagatik. Nafarroako Parlamentuak 2019an onartu zuen arlo horretako arau bat.
Beraz, zein arau nagusituko da: Eusko Legebiltzarrekoa eta Nafarroako Parlamentukoa, edo Espainiako Gorteetakoa? Kongresuko eztabaidan, Joseba Agirretxea EAJko diputatuak salatu du Espainiako legeak euskal instituzioek emandako arauak urratuko dituela eta Espainiako Gobernua ez dela gai izan azaltzeko zein eskumen tituluren arabera arautu duen animalien babesa.
Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomiko, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailak Efe berri agentziari azaldu dioenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean egongo den legea Eusko Legebiltzarrekoa da, baina Espainiako legearen tramitazioa amaitu arte itxaron beharko da ikusteko legearen zein esparru diren bete beharrekoak. Hala ere, Jaurlaritzak nabarmendu du euskal legeak ehiza txakurrak babesten dituela, salbuespen batzuekin.
Podemosek, ordea, ez du talkarik antzematen bi legeen artean. Alderdiko iturriek BERRIAri adierazi diotenez, Espainiako legeak gutxieneko batzuk ezarriko ditu, bete beharrekoak, baina, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak onartutako arauek babes handiagoa ematen duten ataletan, horiek nagusituko dira. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224158/burt-bacharach-hil-da-xx-mendeko-pop-konpositore-laudatuenetakoa.htm | Kultura | Burt Bacharach hil da, XX. mendeko pop konpositore laudatuenetakoa | 1960ko eta 1970eko hamarkadetako kantu oso ezagunak egin zituen; besteak beste, Raindrops Keep Falling on My Head eta I Say a Little Prayer | Burt Bacharach hil da, XX. mendeko pop konpositore laudatuenetakoa. 1960ko eta 1970eko hamarkadetako kantu oso ezagunak egin zituen; besteak beste, Raindrops Keep Falling on My Head eta I Say a Little Prayer | Publiko orokorrarentzat haren izena oso ezaguna ez zen arren, Burt Bacharach konpositorearen kantuek XX. mendeko bigarren zatiko soinu banda osatzen lagundu zuten. Batik bat 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, Hal David letragilearekin batera egindako kantuek izugarrizko oihartzuna izan zuten, eta, sari ugariz gain, salmenta handiak ere lortu zituzten. Ez hori bakarrik: hark idatzitako kantu asko eta asko herri musika anglosaxoiaren klasiko bihurtu baitira denborarekin: Raindrops Keep Falling on My Head, I Say a Litte Prayer, Baby, It's You, The Look of Love, Walk On By... Bacharach herenegun hil zen, Los Angeleseko bere etxean (AEB). 95 urte betetzear zen, eta ez zen denbora asko musika mundutik erretiratua zela.
Burt Bacharachek (AEB, 1928-2023) pop kantuak idazteko modu bat asmatu zuen 60ko hamarkadan. Melodia klasikoak sortzen zituen, baina jazzari eta bossa novari ere irekia zegoen, eta orkestra konponketen bitartez dotorezia berezia ematen zien kantuei, baita malenkoniaren eta alaitasunaren artean mugitzen zen ukitu berezi bat ere. Eta oso konpositore gutxik lortu dutena lortu zuen. Bere kantuak beste artista batzuek abesten eta interpretatzen bazituzten ere, guztiek zigilu bat zuten.
Sei Grammy sari eskuratu zituen, eta Oscarretan ere laudatu zuten haren lana. Esaterako, Robert Redford eta Paul Newman protagonista zituen Butch Cassidy and the Sundance Kid filmeko musikagatik bi sari irabazi zituen, soinu banda onenarena eta kantu onenarena (Raindrops Keep Falling on My Head).
Bacharachek 1957an lortu zuen bere lehenengo kantu arrakastatsua —Marty Robbinsek abestutako The Story of My Life—, baina hurrengo hamarkadan eta Davidekin lanean hasita aurkitu zuen bere bidea. Gainera, garai hartan Dionne Warwickekin egin zuen topo, eta kantaria bilakatu zen konpositorearen kantuentzako ahots ezinbestekoa. Amaiezina da urte haietan egin zituzten kantu bikainen zerrenda: Do You Know The Way to San Jose, Message to Michael, I'll Never Fall in Love Again, Walk on By, Alfie, Anyone Who Had a Heart... I Say A Little Prayer ezaguna ere abestu zuen Warwickek, nahiz eta gerora Aretha Franklinen bertsioa izan den ospe handia lortu duena.
Baina ez ziren Warwick eta Franklin Bacharach/David bikotearen kantuak interpretatu zituzten kantari bakarrak. Stan Getz jazz musikariak disko oso bat eskaini zion (What The World Needs Now: Stan Getz Plays The Burt Bacharach Songbook), baina beste askok jo zuten bikotearen kantutegira: The Shirelles, Sandy Shaw, The Carpenters, Dusty Springfield, Tom Jones... The Beatlesek ere grabatu zuen Baby It's You kantuaren bertsio bat.
Musikari laudatua eta miretsia izan zen, eta 1990eko hamarkadaren amaieran Elvis Costellorekin Painted From Memory diskoa argitaratu zuen (1998). |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224180/paperik-gabeko-migratzaileen-kanporatzeak-azkartzea-adostu-du-europako-batasunak.htm | Mundua | Paperik gabeko migratzaileen kanporatzeak azkartzea adostu du Europako Batasunak | Batasunaren kanpo mugak indartuko dituzte estatu kideek. Hesien eraikuntza finantzatzeko eskatu dute hainbat herrialdek, besteak beste Austriak eta Greziak. | Paperik gabeko migratzaileen kanporatzeak azkartzea adostu du Europako Batasunak. Batasunaren kanpo mugak indartuko dituzte estatu kideek. Hesien eraikuntza finantzatzeko eskatu dute hainbat herrialdek, besteak beste Austriak eta Greziak. | Bi urte eta erdi daramatza Europako Batasunak Migrazio eta Asilorako Europako Akordio bat itxi nahian, baina blokeatuta dago oraindik ere. Aldiz, ados jarri dira paperik gabeko migratzaileen kanporatzeak azkartzean. Europar Kontseiluaren bi eguneko bilera baliatu dute zenbait estatu kidek gainontzekoak estu hartzeko.
Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek bart aurreratu zuen «lanean» jarraituko dutela migraziorako ituna adosteko, baina bien bitartean badaudela zenbait neurri «berehala» indarrean jar daitezkeenak, eta horietako bat litzateke kanporatzeak azkartzearena —gaur egun, kanporatze aginduen %21 betetzen dira—.
«Migrazio fluxua kontrolatu eta kudeatzeko neurri sorta bat lantzea adostu dugu», azaldu du Europar Kontseiluko buruak, Charles Michelek. Neurri horietan, nagusia da Bruselak konpromisoa hartzen duela Batasuneko mugetan dauden herrialdeekin «elkarlanean» aritzeko, «mugak sendotu eta horiek zaintzeko azpiegiturak indartzeko».
Hitzartutako testuak eskatzen dio Batzordeari finantza ditzala EBren «kanpo mugen kontrolerako» estatu kideek hartzen dituzten «neurriak», baita muga horiek kudeatzeko proba pilotuak eta migratzaileek EBra sartzeko baliatzen dituzten herrialdeetako mugetako segurtasuna hobetzeko neurriak ere. Horrez gain, galdegiten dio Bruselari «berehala» eman dezala modua ekonomikoki estatu kideek euren mugetako segurtasuna hobetu ahal izateko, lurreko eta aireko zaintza neurriak indartuz. Dena den, Von der Leyenek zehaztu zuen neurri horiek guztiek «inbertsio nazionalak» ere beharko dituztela.
Burdin hesi gehiago
Austria eta Grezia izan dira akordioa bultzatu duten herrialdeetako bi. Bruselak hormigoizko nahiz burdinezko hesi gehiagoren eraikuntza finantzatzea eskatzen zuten Atenasek eta Vienak, baita ekialdeko zenbait estatu kidek ere. Hala, lortutakoarekin pozik agertu zen Austriako kantziler Karl Nehammer: «Batzordeak konpromisoa hartu du Bulgaria eta Errumaniako proiektu pilotuak babesteko».
Die Welt egunkariak zabaldutako Europako Batzordearen txostenaren arabera, Austria izan da azken urtean migratzaile gehien jaso dituzten herrialdeetan laugarrena; horietatik %40 Bulgariatik sartu dira hara. Horregatik jarri dio Vienak betoa Bulgaria eta Errumania Schengen eremuan sartzeko proposamenari. Arrazoi beragatik, Vienak 2.000 milioi euroko laguntza eskatu dio Bruselari Bulgariarentzat, hark Turkiarekin duen mugan hesi bat eraiki dezan.
Hesiak eraikitzera ez ezik, bisak mugatzera ere bultzatu nahi ditu Bruselak kideak, «hirugarren herrialde seguruen zerrenda» osatzearekin batera —Bangladesh, Turkia eta Tunisia dira «herrialde seguru» horietatik hiru—.
Migrazioarena gai labainkorra izan da Europako Batasunarentzat 2015etik hona —milioi bat iheslaritik gora heldu ziren ordu hartan Siriako gerratik ihesi—. Geroztik, asilo politika bateratuak adostu ezinik aritu dira estatu kideak. Aldiz, inork ez du oztoporik jarri ateak giltzaz ixteko orduan. 2022an, 2.000 kilometro hesi zeuden eraikita Espainiatik eta Greziatik hasi eta Poloniaraino; 2014an, berriz, 300 kilometro soilik ziren.
«Europaren erronka da, eta Europaren erantzuna behar du», dio dokumentuak. Von der Leyen bera ez da Batzordeak hesiak finantzatzearen aldekoa, baina estatu kideek argudiatzen dute Bruselak bestelako zaintzak finantzatzen baditu herrialdeek euren aurrekontuaren zati bat baliatu dezaketela hesiak eraikitzeko.
Europako Batasunaren arabera, siriarrak, tunisiarrak eta afganiarrak dira iaz kontinentera heldutako asilo eskatzaile gehienak, eta horietatik soilik herenek lortuko dute geratzeko baimena. Horiei gehitu behar zaizkie iazko otsailetik Ukrainiatik ihesi heldutakoak. EBko kanpo mugetan dauden hainbat herrialdeak ohartarazi zuten batzarra hasi aurretik egungo asilo sistema «apurtuta» dagoela. «Benetako ahaleginik gabe, legez kanpoko migrazioak jarraitu egingo du, eta arazoa okerragotuko da datozen urteetan», dio estatu kideei bidalitako idatziak. Sinatzaileen artean daude Malta, Danimarka, Lituania eta Estonia.
Giza eskubideen aldeko erakundeek behin baino gehiagotan salatu dute Europaren migrazio politikak «legez kanpokoak eta gizagabeak» direla, baita migratzaileen aurkako jarrerek eskuin-muturra sustatzeko balio dutela ere. Horrez gain, salatu dute gaur-gaurkoz asilo eskatzaileek sei hilabete eta hiru urte artean itxaron behar dutela erantzun bat jasotzeko. Ondorioz, askok beste herrialde batera jotzen dute lehen eskariaren erantzuna jaso baino lehen. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224181/osakidetzako-oposizioetan-egiten-ari-diren-laquolardaskeriaraquo-salatu-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako oposizioetan egiten ari diren «lardaskeria» salatu dute | Arloko sindikatu guztiek deituta, mobilizazioak egiten ari dira gaur behin-behineko langileak Donostian, Gasteizen eta Bilbon | Osakidetzako oposizioetan egiten ari diren «lardaskeria» salatu dute. Arloko sindikatu guztiek deituta, mobilizazioak egiten ari dira gaur behin-behineko langileak Donostian, Gasteizen eta Bilbon | Goiztiarrenak Bilboko eta Donostiako protestak izan dira. 08:15ean ehunka langile elkartu dira Basurtuko erietxearen aurrean, eta Donostiakoaren atarian; protestak egin dituzte. Gasteizen, Santiago erietxean, 11:00etan dute mobilizazioa. Arloko sindikatu guztiek bat egin dute deialdian, eta xede nagusia izan dute Osakidetzak martxan dituen LEP lan eskaintza publikoetan dagoen «kaosa» salatzea. Aldarrien artean, maizen errepikatu duten hitza «lardaskeria» izan da, kudeaketa oso «txarra» dela argudiatuta. Erizain, erizain laguntzaile, jagole, mediku... Osakidetzako kategoria guztietako langileak elkartu dira protestetan.
Donostiako mobilizazioan adierazpenak egiten aritu diren langileetako bat Maitena Larrañaga erizaina izan da, SATSE sindikatuko ordezkaria. «Gaur arrazoi bakar batengatik gaude hemen: Osakidetza LEPen kudeaketa penagarria egiten ari da». Horra haserrearen motiboetako bat: «Lehengo urtean lan eskaintza publiko bat izan genuen, milaka langilek lanpostu bat aterako dugu hor, baina, Osakidetza oposizio hori ebazteko gai ez denez, ez dugu jakingo, eta orain beste oposizio bat antolatu du, eta behartuta gaude, nahiz eta lanpostu bat izan aurrekoan, berriro aurkeztera». Uste dute ez dela aintzakotzat hartzen azterketa horien guztien atzean dagoen «sufrimendua», eta onartezina iruditzen zaie Osakidetzak berak aurreko deialdia «ebatzi» ez duelako milaka langile egoera horretara bultzatzea.
Ikusi gehiago: Astelehenean ez dute elkarretaratzerik egingo Donostia ospitalearen aurrean
Aterabiderik gabeko kalezulo batean sentitzen dira behin-behineko langileak. Izan ere, behartuta daude oposizio guztietara aurkeztera, baina guztiz bidegabea iruditzen zaie etsaminak prestatzen jardun beharra aurreko LEPa oraindik «ebatzi» gabe dagoenean. Osakidetzak horren harira eman dituen argibideekin ere suminduta daude: «Esaten ari dira ez direla operatiboak aurreko oposizioak ebazteko; ez daukatela gaitasun operatiborik horretarako. Alegia, gu behartzen gaituzte gure bizitzak hankaz gora jartzera, hurrengo oposiziorako prestatzera, berriz ikasten jartzera, eta beraiek ezin dute ebatzi aurreko oposizioa?». Guztiz «erreta» daude langileak egoera horrekin, eta hortik mobilizaziook: «Mesedez, pandemia bat pasatu dugu, eman dugu eman genezakeen guztia. Jendea zaindu, langileak zaindu. Ez dut uste hain zaila denik oposizio bat ondo bukatu eta hurrengoa hastea».
Badituzte kexurako beste motibo batzuk ere. «Orain deitu duten deialdi honetako oinarriak guztiz baztertzaileak iruditzen zaizkigu. Esaterako, soilik formakuntzako azken hamar urteak hartzen dituzte kontuan». salatu du Larrañagak. «Eta kontuan izan behar dugu pandemia bat bizi izan dugula: igaro bi urteotan, langileok ez dugu astirik izan formatzeko». Era berean, uste dute oinarri horiekin ez direla aintzat hartzen haurrak izan ostean lanean edo formakuntzan etenak egin behar izan dituzten langileen egoerak. «Guk, erizainok, adibidez, karrera egiten dugunetik formakuntza bat jasotzen dugu, eta gero beti jarraitzen dugu formatzen». Prozesu oso hori aintzat hartuko duen oposizio eredu bat nahi dute.
Protesta gehiago
Protestekin jarraitzeko asmoa dute. «Hurrengo asteazkenean Gasteizera joango gara, eta jarraitu egingo dugu, jendea oso haserre baitago», azaldu du Larrañagak. Gaurko mobilizazioetan entzun ahal izan diren aldarriak horren erakusgarri izan dira: Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren dimisioa eskatu dute, Osakidetzako buruzagien jokatzeko era «lardatsa» kritikatu dute, eta enplegu publikoa babesteko eskatu dute. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224182/estela-dominguez-sopela-womens-team-taldeko-txirrindularia-hil-da-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Kirola | Estela Dominguez Sopela Women's Team taldeko txirrindularia hil da, kamioi batek harrapatuta | Kamioi batek harrapatu du, N-620 errepidean, Salamanca (Espainia) parean. | Estela Dominguez Sopela Women's Team taldeko txirrindularia hil da, kamioi batek harrapatuta. Kamioi batek harrapatu du, N-620 errepidean, Salamanca (Espainia) parean. | Estela Dominguez, Sopela Women's Team txirrindularitza taldeko ziklista espainiarra, atzo arratsaldean zendu zen. Larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, N-620 errepidean –Salamanca (Espainia) parean– bizikletan zihoala kamioi batek harrapatu zuen. 19 urte zituen. Larrialdi zerbitzuak ezbeharraren lekura bertaratu ziren arren, heriotza baieztatzea soilik lortu zuten.
Txirrindularitza taldeak gertatutakoa gaitzetsi du sare sozialen bidez, eta familiari elkartasun osoa adierazi diote. Espainiako Txirrindularitza Federazioak ere adierazpenak egin ditu: «Biziki sentitzen dugu Estela Dominguezen heriotza. Gure doluminik zintzoenak senideei, hurbilekoei eta taldekideei. Espainiako txirrindularitza guztia doluz dago. Mesedez, beti errespetatu txirrindularia errepidean. Bizikleta bakoitzean bizitza bat doa».
Iscarkoa (Espainia) zen jaiotzez Dominguez, baina urteak zeramatzan Bizkaiko taldeetan korritzen. Emaitza oso onak lortu zituen errepidean, ziklo-krosean eta pistan, eta horri esker fitxatu zuen Sopelak iaz, profesionalen maila nagusian aritzeko. Denboraldi honetan ziklo-krosean nabarmentzen ari zen: zazpigarren postuan sailkatu zen Espainiako Txapelketan, eta, horri esker, Espainiako Federazioak Benidormen (Herrialde Katalanak) jokatu zen Munduko Koparako hautatu zuen. Aurki hasi behar zuen errepidean lehiatzen. Sopelak jakinarazia zion jada zein lasterketetan ariko zen.
Haren aita, halaber, txirrindulari izan zen: Juan Carlos Dominguez. Hainbat urtez lehiatu zen goi mailan, eta etapa bat irabazi zuen 2002ko Italiako Giroan. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224183/donibane-garazin-saihesbide-eske.htm | Gizartea | Donibane Garazin, saihesbide eske | Aspaldikoa da Donibane Garaziko saihesbide xedea, sekula gauzatzen ez dena. Azaroaren 17an, departamenduak gidaritza batzorde bat plantan ezarri zuen 2024. urte hastapenerako proposamen bat plazaratzeko. Bide Berria herritar taldeak batzordetik kanpo gelditu izana salatu du. | Donibane Garazin, saihesbide eske. Aspaldikoa da Donibane Garaziko saihesbide xedea, sekula gauzatzen ez dena. Azaroaren 17an, departamenduak gidaritza batzorde bat plantan ezarri zuen 2024. urte hastapenerako proposamen bat plazaratzeko. Bide Berria herritar taldeak batzordetik kanpo gelditu izana salatu du. | Ez da sinplea erratea Donibane Garaziko saihesbidea egiteko xedeak zenbat episodio ukan dituen orotara, baina historia luzea du. Donibane Garazi zeharkatzen duen departamendu mailako bidean trafiko handia bada aspalditik, eta erdigunea saihestea beharrezkoa dela erraten da aspalditik; hala jakinarazi izan dute herritarrek, eta hautetsiek ere bai. Joan den azaroaren 17an, episodio berri bat ireki zen saihesbide xede bat ikertuko duen gidaritza batzorde baten sorrerarekin.
Departamenduaren bidea izanik, Kontseilu Nagusiak du batzordea osatu, beste hautetsiekin: departamenduko ordezkariez gain, Euskal Elkargoko Mugikortasunaren Sindikatuko kideak eta Donibane Garaziko eta inguruetako zortzi auzapez bilduko dira saihesbide proposamen bat egiteko. Bide Berria Garaziko taldeak jakinarazi du batzorde horretan parte hartu nahi lukeela, baina gutun ireki batean salatu dute Annick Trounday Euskal Mendiko hautetsiak ez diela “ihardetsi” berekin biltzeko egin dioten eskakizunari.
Saihesbide baten beharra
Gaur egungo auzapez Laurent Intxauspek, hautagai zelarik, jakinarazi zuen Donibane Garaziko saihesbidearen gaia berriz ere hartuko zuela hizpide. Intxauspek beste auzapez anitzen segida hartu du gai horretan. Herriko etxearen deliberoetan miatuz, 1953koa da atzeman daitekeen lehen bozka saihesbide baten inguruan. Azkena, joan den ekainekoa; hain justu, Intxauspek zuzendu zuen lehen kontseilukoa. “Lehen deliberoa izan da, eta aho batez hartua, saihesbidearen alde”, dio auzapezak.
Egunean 12.000 ibilgailu dira Donibane Garaziko erdigunea neguan zeharkatzen dutenak; udan, bikoiztu egiten da zenbakia, eta horien %5 ibilgailu pisuak dira: kamioiak edo traktoreak. Auzapeza saihesbidearen alde izatearen lehen arrazoia, dioenez, segurtasunarena da: “Auzapez naizenetik, bost istripu izan dira. Xantza ukan dugu, ez baita kalte humanorik gertatu, baina, ikusirik zenbat herritar eta ikasle ibiltzen diren bide horren bazterrean, arazo handi bat gerta daiteke egun batez”, abisatu du.
Bide Berria taldeko kide Xavier Goenaga taxi gidaria da, eta ikusten du nola oren jakin batzuetan trafikoa saturatzen den; bereziki, ibilgailu “pisuak” desbideratzea ezinbestekoa zaio: “Kamioiak, traktoreak…; ez da horien lekua halako herri txiki batean. Horiendako, eta zenbait autorendako ere bai, behar litzateke beste bide bat. Batzuek ez dute Donibanetik absolutuki pasatu behar, gainera”, argitu du.
Trafikoaren datuak ezagutzen badira ere, departamenduak plantan ezarri duen batzordeak ikerketa berri bat eginen du, kantitatea neurtzeaz harago joanen dena, Intxauspek argitu duenez: “Ikerketan ikusiko da trafiko horren zein partek zeharkatzen duen Donibane Garazi eta zein parte herrira jiten den”. Saihesbide bat egiten balitz ere, auzapezak argi du ez direla ibilgailuak oro bere herri erdigunetik baztertuko; 2013an jadanik ikerketa bat egin zuen departamenduak, eta, garaiko estimazioen arabera, ibilgailuen %35 desbideratuko lituzke bide horrek.
Garaztarrak biltzen dituen Bide Berria taldean badakite saihesbideak ez duela herri barneko trafikoa arrunt aldatuko, eta, ondorioz, oinezkoentzat ere badituzte ideiak, Goenagaren erranetan: “Egiten ahal lituzkete zubixka batzuk oinezkoendako, pasabide batzuk, ez ibiltzeko trafiko horren erdian”. Intxauspek, alta, segurtatu du berantenik 2025. urtean gauzatuko dela Baionako bidea eta herriko etxeko plazaren arteko obra gotor bat: “Bide bazterra berritua izanen da. Ondotik, bigarren parte bat izanen da herriko etxeko plazatik Izpurako sarbideraino”, ziurtatu du. Bidearen kudeaketa Departamenduaren eskumena bada ere, bide bazterrak herriaren esku dira.
Herritarrak, batzordetik at
Azken hamarkadetan ezin izan da saihesbidea gauzatu, baina oraingoan “gauzak mugitzen ari dira”, Intxausperen ustez. Iazko azaroan plantan ezarri zen gidaritza batzordean, haatik, hautetsiak bakarrik izatea salatu du Bide Berria taldeak. Urtarrilean gutun ireki batean zioen departamenduko ordezkariak ez diela “bere bulegoko atea ireki”. Alta, Goenagari iduri zaio herritarrek baluketela lekua batzorde horretan: “Nahi ditugu erabiltzaileak ordezkatu, haien arrangurak, zailtasunak, beharrak eta itxaropenak helarazi”.
Pentsatua den bezala, gidaritza batzordeak bilkura desberdinak egin behar lituzke urtean zehar, hautetsi eta zerbitzu teknikoen artean, proposamen batera heltzeko 2024 hastapenean. Herritarren parte hartzea bigarren fase baterako utzi du Intxauspek: “Inkesta publiko bat izanen denean parte hartuko dute”, dio, baina gehitu du “delibero bat parte hartze herritarrarekin” hartuko dela, ez beste gisaz. Aurten garatuko den ikerketaren baitan, halere, auzapezak zehaztu du garraiolari eta bidearekin zerikusia duten profesional batzuen iritzia bilduko duela batzordeak: “Garraiolariak bezala, lizeoetako zuzendariak eta Izpurako Luro fundazioa kontsultatuak izanen dira. Ez dira herritar soilak, baina ez hautetsiak ere”.
Bilkuretan parte hartzeko nahia berretsi du Goenagak, “jakiteko nola pasatzen diren bilkura horiek, eta berdin proposamen batzuk egiteko” ere. Troundayrekin bildu nahi eta ezina salatu du taxi gidariak, Bide Berriak gutun irekian ironiaz egin bezala. Donibane Garaziko Herriko Etxearekin ere harremanak mugatuak direla zehaztu du. Auzapezak “ez du segidarik ematen”, haren erranetan.
Zailtasun handia du proiektuak, dena den, eta denek argi dute Donibane Garaziko trafikoa arindu beharra argi bada ere, inguruko herriek bide berri bat hartzea ez dela aisa izanen. Bide Berriko kideak, adibidez, auzapez batzuekin harremanetan sartu dira, baina “lehenik urrunekoengana joanez, eta saihesbidea begi onez ikusten dute”, esan du Goenagak; besterik da, berriz, haren iritziz, Izpurako eta Uharte Garaziko auzapezek ez dutela gauza bera erranen, saihesbidea haien herrietatik iraganen litzatekeelako, segurrenik.
Intxauspek ere badaki zailtasun nagusia hori dela: “Hautsi-mautsi bat atzeman beharko da; ez da erraza izanen. Bidearen truk kalte ordainak izan daitezkeela erran du Jean-Jacques Lasserre departamenduko presidenteak. Saihesbidea hartzearen truk izan daiteke zerbitzugune bat, komertzio berriak, oinezko ibilbide berezi bat”, zehaztu du, adostasun batera heltzeko duen esperantza azpimarratuz.
Annick Trounday Departamenduko Euskal Mendia eskualdeko ordezkariak berriki France Bleu irratian egin adierazpenetan zehaztu du ez direla “zailtasunak oro herri bakar batean kontzentratu, iraganeko ibilbide proposamenetan egin izan den bezala”. Haren ustez, xedean aitzinatu arau “kalapitak” izanen direla gauza segurra da, baina kontsentsu batera heltzeko itxaropenez mintzatu da.
2014an egin zen Donibane Garaziko saihesbidea gauzatzeko azken saiakera, departamenduko lekuko ordezkaria Frantxoa Maitia zelarik. Orduan ere, gidaritza batzorde baten ikerketa egin zuten, ibilbide desberdinak proposatu, eta bakarra hobetsi zuen Maitiak. “Geroztik ez zen deus gertatzen ari” proiektu horren inguruan, Laurent Intxauspek oroitarazi duenez. Alta, auzapeza arranguratua da bideko trafikoaren datuen bilakaerarekin: “2013an 11.000 ibilgailu zenbatu ziren. Zazpi urtez, trafikoa handitu da, eta ez dugu herri bizirik gaur egun, Departamenduko bide bat baita herria zeharkatzen duena”.
Horrekin bat egiten du Xavier Goenaga Bide Berriko kideak: “Behar lukete zerbait pentsatu, bai, orain! Interes orokorrean eta ondoko belaunaldietan pentsatuz, behar lukete zerbait egin. Ez dakit gelditu ahal garen halako bide eta zirkulazioarekin herri txiki batean”. Interneten eta paperean, erdi-erdi, saihesbidearen aldeko mila izenpedura bilduak ditu Bide Berriak. Beraz, saihesbidearen gidaritza batzordetik kanpo izanik ere, herritarrek sustatzen dute proiektua.
Datua 12.000 IBILGAILU EGUN BAKOITZEKO
Donibane Garaziko erdigunea 12.000 ibilgailuk zeharkatzen dute egunero. Udan, halako bik. Horien %5 ibilgailu pisuak dira: traktoreak eta kamioiak. Gidaritza batzordeak abiatu duen ikerketan argituko da horietarik zenbatek soilik herria zeharkatzen duten. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224184/gure-sarea-egina-dugu-amikuzeko-lurralde-honetan.htm | Bizigiro | «Gure sarea egina dugu Amikuzeko lurralde honetan» | Bost urte bete ditu aurten Amikuzeko Irratiak, Euskal Irratietako gazteenak. Herriko eragileek eta Irulegiko Irratiak sustatu zuten, eta badu orain bere lekua Donapaleutik hedatzen dituen uhinekin. | «Gure sarea egina dugu Amikuzeko lurralde honetan». Bost urte bete ditu aurten Amikuzeko Irratiak, Euskal Irratietako gazteenak. Herriko eragileek eta Irulegiko Irratiak sustatu zuten, eta badu orain bere lekua Donapaleutik hedatzen dituen uhinekin. | Euskal Irratiei eta Irulegiko Irratiari hertsiki lotua bada ere, Amikuzeko Irratiak badu bere bizia, Donapaleuko estudiotik lekuko berriak lantzen baitira egunez egun. Duela bost urte sortu zelarik, Artzen Letona (Sohüta, 1986) izan zen hango lehen langilea; gaur egun, Irulegiko Irratia eta Amikuzeko Irratiaren koordinatzaile da. Duela urte bat, berriz, Letonaren lekuan hasi zen Eztitxu Berho (Domintxaine, 1992); egun oroz zuzenean ari da Donapaleutik, eta egun oroz lantzen du Amikuzeko aktualitatea ere.
Euskal Irratien federazioko irrati gazteena da, eta bosgarren urtebetetzearen ospakizunek ekitaldi anitz ekarriko dituzte Amikuzera. Urtarrileko azken ostiralean hasi ziren, etxez etxe diru bilketa egiteko kanpainari hasiera emanez zuzeneko saio bereziarekin, Donapaleuko merkatutik. Otsailaren 11rako kantaldia antolatu dute Saint Louis antzokian, lehenik Claudine Arhantzet eta Maika Etxekoparrekin eta ondotik Erramun Martikorenarekin. Berantago, antzerki bat eta besta egun bat ere antolatuko dituzte, langile eta laguntzaileekin.
Hastapenetik bada zuberotar bat Amikuzeko irratian.
ARTZEN LETONA: Xiberoko Botza utzi nuen beste irrati batean aritzeko, Zuberoa utziz. Amikuzeko Irratiaren proiektua hasi zelarik, dena egitekoa zen: lurralde bat ez nuena ezagutzen; enetako Amikuze zen zeharkatzen nuen lurralde bat. Lanari esker ikasi dut badela santibate, badela libertimendua…; badela kultura aberats bat. Ene burua aurkeztu nuelarik, Irulegiko Irratia baitzen eramaile, Xiberoko Botzatik ezagutzen ninduten, eta hartua izan nintzen. Lehenago Kattalin Indaburu zen Amikuzeko erreferente, eta badira hogei bat urte entseatzen zirela Amikuzen zerbait sortzen. Irulegiko Irratiko ekipoan ohartu ziren estudio bat behar zela hemen, eta zuzenekoak proposatu. Zuzenekoak diren ber, hemen egotera bortxatuak gara.
Hastapenean, herritar eta hautetsiak sustatzaile ziren.
LETONA: Irulegiko Irratiko langile eta administratzaileek lan handi bat eraman zuten hemen zerbait zutik ezartzeko, baina hautetsien eta herritarren artean. Eskakizuna hemendik horra zen. Berriki egin dugu bost urteen ospatzeko etxez etxe kanpainaren abiatzea, eta gomitatu genituen euskalgintzako eragileen artean AEK-ko Bixente Claveriek erraten zuen tresna interesgarria dela, hurbiltasunak gauzak errazten dituelako. Ikastolan ere tresna gisa baliatzen dute. Egun oroz bada kronika bat eta aktualitate gai bat Amikuzeri lotua.
EZTITXU BERHO: Eskola elebidunak ere etorri dira irratia bisitatzera, eta, ikusirik euskaraz lan egin daitekeela, zerbait pizten zaie. Beharbada, gogo edo zentzu handiagoa ematen die euskara ikasteko.
Elkarrizketak egitera joaten zarelarik, jendeek badakite zein hedabiderentzat ari zaren? Bost urtez irratiak hartu duen lekuaren adierazgarri izan daiteke…
BERHO: Konturatu naiz orain, gehienetan, informazioa errezibitzen dudala. Sare bat sortu da, eta ene agenda fite betetzen da ni informazioaren xerka joan gabe. Urtero sarea handitzen doa. Amikuzeko elkarte edo instituzio guztiek ezagutzen gaituzte.
LETONA: Gure sarea egina dugu. Donapaleuko kontseiluan lehengo herriko etxearekin, ez ginen onartuak; orain, bai, eta Elkargoaren poloan ere bai. Gainera, ohartzen dira euskarazko hedabide bat garela, zeren eta frantximantekin ere galderak beti euskaraz ere egiten ditugu.
BERHO: Hori arrunt normaltasunean sartu da; beharbada, beste urrats bat da euskararentzat.
Mikroa termometro ona da euskararen erabilpena neurtzeko.
BERHO: Ez gaude oraino Garazi aldean, baina euskaldunak badira. Xerkatu behar dira batzuetan. Kanpokoek uste dute Amikuze biziki frantsestua dela, eta horregatik zaila da erantzutea; hori uste dutenentzat, bai, euskaldunak badira.
LETONA: Nik sorpresa ona ukan nuen hona jitean, pentsatzen nuelako euskara aldetik egoera okerragoa zela. Zuberoaren berdintsua da, Amikuzen geroz eta gehiago dira kanpotik jinak, transmisioan huts bat izan da…, baina ostiraletan merkatuan euskara entzuten da. Adinekoak euskaraz ari dira, baina belaunaldi hutsune bat izan da, eta ikusten ditugu gazteak entseatzen. Amikuzen eskola haboroxeak elebidunean dira, eta euskara sartua da sektore gehienetan.
BERHO: Egiten ahal genuke irratia osoki euskaraz, baina mamia hobesten dugu, eta gai batzuetan elkarrizketak frantsesez dira, informazio zehatzagoak ukaiteko.
Zein da lotura Amikuzeko Irratia, Irulegiko Irratiaren eta Euskal Irratien artean?
BERHO: Nik, langile gisa, ez dut lotura zuzenik. Lekuko animazioan ari naiz, eta batzuetan ene gaiak landuak dira Euskal Irratietan.
LETONA: Amikuzeko Irratian ez gara teknikoki autonomoak; beste irratiek ez dituzte gure uhinak zuzenean hartzen ahal. Hastapenean, kantu eskaintzak hemendik egin izan nituen, baina orain soilik modu zenbakizko moduan egin daiteke irratien arteko lotura.
Nolako oihartzunak dituzue entzuleen partetik?
BERHO: Ezagunek, hemen ari naizenetik, erraten didate irratian entzuten nautela. Egia da irratian ari garenean ez dakigula nor ari den entzuten, baina karrikan ohartzen gara jendeak entzuten gaituela, eta uste baino gehiago dira, gainera.
LETONA: Erranen nuke jende bat hasi dela berriz Irulegiko Irratia eta Euskal Irratiak behatzen. Euskaldun batzuek galdua zuten usaia hori, eta hurbiltasun horrekin berriz lotu dira. Gure sarea egina dugu Amikuzeko lurralde honetan, eta ez gara arrotz.
Programazio ala langile kopuru aldetik, handitzeko xederik bai?
LETONA: Xedea eta gogoa hor dira handitzeko, baina betikoa: ahalak… Ez gaude momentu hoberenetan hedabideetan, baina gogoetak badira dozenaka. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224185/zorroztu-egingo-dituzte-arma-zuriak-eramateagatik-jarritako-isunak.htm | Gizartea | Zorroztu egingo dituzte arma zuriak eramateagatik jarritako isunak | Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek atzo hitzartu zuten 50.000 biztanletik gorako udalerrietan isun horiek gogortzea. Debekatutako arma bat eramateagatik 1.500 euroko zigorra ezarriko dute. Gasteizko Udalak ikerketa soziologiko bat egingo du gaueko aisialdian arma zuriak zergatik eramaten diren aztertzeko. | Zorroztu egingo dituzte arma zuriak eramateagatik jarritako isunak. Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek atzo hitzartu zuten 50.000 biztanletik gorako udalerrietan isun horiek gogortzea. Debekatutako arma bat eramateagatik 1.500 euroko zigorra ezarriko dute. Gasteizko Udalak ikerketa soziologiko bat egingo du gaueko aisialdian arma zuriak zergatik eramaten diren aztertzeko. | Azken asteotan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zenbait tokitan gaueko aisialdiko lokaletan arma zuriekin izandako erasoek sortutako oihartzun mediatikoaren ondotik, gogortu egingo dituzte debekatutako arma zuriak eramateagatik egun jartzen diren isunak. Batzarra egin zuten atzo Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek gaia aztertzeko, eta han adostu zuten 50.000 biztanletik gorako udalerrietan isunak zorroztea. Hortaz, Bilbon, Donostian, Gasteizen, Barakaldon, Getxon eta Irunen sartuko da indarrean erabakia. Aurrerantzean, beraz, debekatutako arma bat eramateagatik ezarritako isuna 1.500 eurokoa izango da (900 eurokoa da orain), eta araututako arma zuri bat baimendu gabeko leku edo egoera batean eramateagatik 1.000 euroko isuna jarriko da (602 eurokoa da orain). Astungarriak ezarriko dira, gainera, kasu hauetan: armak eramaten badira establezimendu publikoetan, aisialdiko lokaletan eta jende asko biltzen den lekuetan; arma daraman pertsona edari alkoholdunen edo drogen eraginpean baldin badago edo «indarkeria» erabiltzen badu; arma eskuan hartzen badu; armarekin mehatxu egiten badu; edo arma «axolagabekeriaz» erabiltzen badu. Kasu horietan guztietan, isuna %100 igoko da. Adibidez, pertsona bati diskoteka batean edo inguruan araututako labana bat atzematen badiote, 2.000 euroko isuna jarriko diote. Baina, horrez gain, edari alkoholdunen eraginpean badago, isuna 3.000 eurokoa izango da, eta arma eskuan baldin badu, 4.000 eurokoa. Adingabeei dagokienez, arma zuririk ezin dutenez eraman, arau hauste larritzat joko da, eta zigorra gogortuko da kasu horietan ere. Hala, gaur egun 100 eta 600 euro artekoa bada isuna, aurrerantzean 300 eta 600 euro artekoa izango da.
Delituak %19 igo dira Eusko Jaurlaritzak eta Eudelek atzo egindako batzarrean, mahai gainean izan zituzten Ertzaintzak eta udaltzainek azken egunotan konfiskatutako arma zuriei eta objektu arriskutsuei buruzko datuak. Behin-behineko datuen arabera, 2022an Ertzaintzak 440 salaketa jarri zituen baimendu gabeko egoeratan arma zuriak eramateagatik. Udaltzaingoak, berriz, urte osoan 528 salaketa jarri zituen arrazoi beragatik. Orotara, beraz, 968 salaketa jarri ziren iaz, 2019an baino %19 gehiago. Urtarrilean soilik, Ertzaintzak 100 pertsonaren aurkako salaketak jarri zituen arma zuriak eramateagatik edo erakusteagatik.
Ikerketa soziologikoa
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak gaur iragarri du Gasteizko Udalak ikerketa soziologiko bat egingo duela aztertzeko pertsona batzuek zergatik eramaten dituzten arma zuriak gaueko aisialdian. Haren ustez, aurreko asteburuan hiriko diskoteka batean izan zen labankadaren moduko gertaerak hainbat ikuspegitatik jorratu behar dira: polizia ikuspegitik, arlo judizialetik, sozialetik, eta soziologikotik, besteak beste. Azterketa soziologikoa gazteen artean egingo dute, jakiteko zergatik hartzen dituzten armak gaueko aisialdiaz gozatzera ateratzen direnean. «Helburua da prebentzio lan horrek zantzu batzuk ematea arazo hori lehenbailehen eten ahal izateko». Gaineratu du eraso horiek «ezohikoak» direla, baina, hala eta guztiz ere, ezinbestekoa dela «irmo» jokatzea, eta «zero tolerantzia» behar dela horien harira. «Bakar bat ere ez dugu onartuko», adierazi du.
Horrekin batera, eskerrak eman dizkie instituzioei, poliziei eta epaileei, aisialdiko jardueretan arma zuriak eramateagatik edo erakusteagatik ezartzen diren zigorrak gogortzeko eskaerei erantzuteko garaian egindako lanagatik.
Izan ere, arma zuriak eramateagatik ezarritako zigorrak zorroztearekin batera, bestelako kontrol neurriak ezartzea aztertzen ari da Segurtasun saila. Josu Erkoreka sailburuak asteon iragarri duenez, gobernua aztertzen ari da segurtasun pribatua izateko betebeharra diskoteka guztiei ezartzea. Gaur egun, 700 lagun baino gehiagoko edukiera dutenak daude behartuta. Justizia alorrean ere neurriak hartzeko prest daude hainbat epaitegi. Aner Uriarte Bilboko epaile dekanoak herenegun jakinarazi zuen Bilboko epaitegiek epaiketa azkarrak egingo dituztela arma zuriekin egindako erasoetan, Poliziak eskatzen duen kasuetan eta legeak aukera ematen duenean. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224186/astelehenean-ez-dute-elkarretaratzerik-egingo-donostia-ospitalearen-aurrean.htm | Gizartea | Astelehenean ez dute elkarretaratzerik egingo Donostia ospitalearen aurrean | Osakidetzatik jasotako erantzunak aztertzen aritu dira asteon, eta langileen batzarra eginez hasi nahi dute heldu den astea | Astelehenean ez dute elkarretaratzerik egingo Donostia ospitalearen aurrean. Osakidetzatik jasotako erantzunak aztertzen aritu dira asteon, eta langileen batzarra eginez hasi nahi dute heldu den astea | Asteon jakin da Donostia ospitalean abenduaren hasieratik protestan ari diren langileak aztertzen ari direla egin dituzten eskeen harira Osakidetzako buruek emandako erantzuna. Bi aldeek hainbat dokumentu trukatu dituzte egunotan, eta horren gaineko gogoetan aritu dira langileen ordezkariak. Atzo ilunabarrean jakinarazi zuten heldu den astelehenean ez dutela elkarretaratzerik egingo erietxe atarian; langileen batzarra elkartuko da, Osakidetzatik jasotako erantzunak aztertzeko eta hemendik aurrera zer egin erabakitzeko.
Urtarrilaren 23an, langileen ordezkariek azaldu zuten ez zituztela etengo protestak nahiz eta aurrerapausoak izan ziren zuzendaritzarekin zituzten harremanetan. Eta mobilizatuta jarraitu dute: aste honetan bertan egin dute azken protesta. Astelehen goizean, igaro asteotan ohikoa bihurtu den irudia berritu dute: elkarretaratze bat egin dute erietxeko atariko eskaileretan.
Langileak batzar batean elkartuta ari dira protestotan; hainbat arlotako profesionalak batu dira batzar horretan, baina, protestaren hasieratik, aparteko oihartzuna hartu dute erietxeko zerbitzuburuek egindako eskariek, eta gatazka honek horixe izan du aparteko bereizgarria. Erietxeetan erabaki ahalmen handia duten profesionalak izaten dira zerbitzuburuak, eta haiek kalean protestan ikusteak harridura eta kezka piztu du sektore askotan. Hizpide izan dituzten aldarrien artean askotan egon da kudeaketa eredua aldatzeko eskea: egun «bertikala» dela salatu dute.
Langileek urtarrilaren 23an esan zutenez, krisia konponbidean jartzeko oinarriak adostu zituzten hilaren 18an Osakidetzako zuzendaritzako buruekin egindako bileran. Batzarrean batuta, ordea, langileek erabaki zuten mobilizazioekin jarraitzea. Langileen ordezkariek orduan esan zutenez, egiaztatu nahi dute bermeak jartzen direla Osakidetzarekin hitzartutako akordiorako oinarriak betetzeko. Alegia, nabarmendu zuten bileran «ahoz» adierazitako konpromisoak «idatziz eta sinatuta» jaso nahi zituztela. «Aurrez aurreko konpromisoa adierazi ziguten, baina horren akta nahi dugu, sinatua, bilera hartan onartu ziren aurrerapausoak gauzatuko direla ziurtatzeko», azaldu zuen Felix Zubia medikuen ordezkariak.
Abendutik
Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea, haiei babesa emateko. Kargutik kendutakoak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.
Abenduaren 28an bost eske zehatz jaso zituzten langileek Osakidetzarekin negoziatzeko, eta orain horien gaineko akordioa lortu nahi dute. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224187/pkk-k-alde-bakarreko-menia-iragarri-du-lurrikarek-astindutako-eremuetan.htm | Mundua | PKK-k alde bakarreko menia iragarri du lurrikarek astindutako eremuetan | Taldeak zehaztu du su etena «Kurdistango herriaren mina arindu eta zauriak sendatu arte» egongo dela indarrean. Dagoeneko 21.300dik gora hil dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan. | PKK-k alde bakarreko menia iragarri du lurrikarek astindutako eremuetan. Taldeak zehaztu du su etena «Kurdistango herriaren mina arindu eta zauriak sendatu arte» egongo dela indarrean. Dagoeneko 21.300dik gora hil dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan. | Bi lurrikara bortitzek Turkia, Kurdistan eta Siria iparraldea astindu eta bost egunera heldu da PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren oharra: alde bakarreko su etena iragarri du seismoek hondatutako eremuetan. «Ekintza militarrak gelditzeko eskaera egiten diegu gure indar guztiei, Turkiako Estatua gure aurka etorri eta eraso egiten ez badigu, bederen», esan du Cemil Bayik PKK-ko buruzagietako batek. Zehaztu duenez, su etena «Kurdistango herriaren mina arindu eta zauriak sendatu arte» egongo da indarrean, data finkorik eman gabe, Firat albiste agentzia kurduak jasotakoaren arabera. Dagoeneko 21.300 pertsonatik gora hil dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan, gehienak Kurdistanen.
Ikusi gehiago: Lurrikaratik lau egunera iritsi da lehen giza laguntza Siria iparraldera
Erakunde kurduak kaleratutako oharraren arabera, Bayik, KCK Komunitate Kurduen Batasunako presidentekideak, ohartarazi du Ankararen jarrera «funtsezkoa» izango dela PKKren erabakian. Hain zuzen, Turkiako armadak areagotu egin ditu azken hilabeteotan PKKren aurkako operazioak —erakunde terroristatzat jotzen du—, gehienbat Kurdistango lurretan, gobernuaren eta erakundearen arteko su etena 2015eko uztailean hautsi zenetik.
Bayiken esanetan, lurrikarek «hondamendi handia» eragin dute, eta herritarrak egoera «oso larrian» daude. Hori bai, salatu du jendeak «askoz gehiago» sufritzen duela «Turkiako Estatu inbaditzaile eta hiltzaileak egindako politiken ondorioz». Dena dela, PKK-k doluminak eman dizkie biktimen senideei eta, milaka pertsona hondakinen azpian daudela gogorarazi du. «Neguan gaude. Euria eta hotza egiten du. Lehenbailehen erreskatatzen ez badituzte, hotzez hilko dira. Nazioarteak baliabideak bidali behar dizkigute. Erakunde demokratikoek mobilizatu egin behar dute gure herria salbatzeko», azpimarratu du.
PKK-ko goi kargudunak azaldu duenez, «zoritxarrez, lurrikarak nonahi gertatzen dira. Baina garrantzitsuena da herrialde askok neurriak hartzen dituztela kalte eta galera gutxiago jasateko». Japonia jarri du adibidetzat: «Han ez dira hainbeste eraikin erortzen, ezta hainbeste pertsona hil ere. Seriotasunez lan egiten dute». Haren arabera, Ankarak neurri zorrotzak hartu izan balitu, lurrikarek ez zuten halako triskantza handirik eragingo. Bide horretan, kritikatu egin du Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea buru duen gobernuaren kudeaketa, «utzikeriaz» aritzeagatik.
Kurduen aurkako «garbiketa»
Bayikek gogorarazi du Erdoganen AKP Justizia eta Garapena Alderdiak hogei urte daramatzala agintean. «Lurrikaren aurkako neurriak ezartzeko zerga jarri zuen indarrean, baina inork ez daki zertarako erabili duen. Ez da herritarren alde lanean ari», adierazi du. Erdoganen jarrera gaitzesteaz gain, PKK-ko kideak salatu du Turkiako Estatuak bere baliabidek erabili dituela Kurdistango herri kurdua «garbitzeko». «AKPren politikaren ondorioz, ustelkeria azaleratu da, eta aberatsak gero eta aberatsagoa izateak herritar asko txiroagoa izatea eragin du.
Bestalde, erakunde kurduak kritikatu egin du Erdoganek lurrikarek hondatutako hamar probintziatan ezarritako hiru hilabeteko larrialdi egoera, eskualde horietan milaka kurdu bizi baitira. «Neurri horren helburua da lurrikararen ondorioak estaltzea eta herritarren mina isilaraztea».
Bigarren giza laguntza, Siria ipar-mendebaldera
Bien bitartean, erreskate taldeek etenik gabe jarraitzen dute suntsitutako eraikinen hondakinen artean dauden herritarrak ateratzen. Hori bai: orduak aurrera joan ahala, gero eta gutxiago erreskatatzen dituzte bizirik. Iragan astelehenean bi lurrikarak Ekialde Hurbila astindu zutenetik, 21.300dik gora lagun zendu dira; Turkian, 17.674, herrialdeko gobernuaren arabera; Siria osoan, 3.377, Kasko Zurien arabera. Horietako gehienak, ordea, Kurdistango eremuan hil dira.
Milioika herritar daude kalean, noraezean, hotzez. GKE gobernuz kanpoko erakundeek eta NBE Nazio Batuen Erakundeak zailtasun handiak dituzte kaltetuetako eremuetara laguntza humanitarioa bidaltzeko; besteak beste, Kurdistanera eta Siria iparraldera, Baxar al-Assad Siriako presidentearen aurkako indarren menpeko eremuetara. Al-Assad, hain zuzen, Alepoko ospitale batean izan da gaur goizean, SANA Siriako berri agentziak jakinarazi duenez; presidenteak lehen bidaia egin du lurrikarak jazo zirenetik, eta hondamendi eremu izendatu ditu herrialdeko lau probintzia. Eta Alepon bertan, MEP Munduko Elikadura Programak janari beroa eman die 5.000 siriarri.
Bestalde, Nazioarteko Migrazio Erakundeak jakinarazi du giza laguntzaren bigarren konboia heldu dela Siria ipar-mendebaldera, Idlib hirira; besteak beste, arropa, berogailuak eta kanpalekuak bidali dizkiete 15.000 bat pertsonari. Ekialde Hurbileko MEPeko zuzendari Corinne Fleischerrek esan du erakundea gai izan dela laguntza «ia berehala» emateko, suntsitutako eremuetan erreserba humanitarioak baitzituzten gordeta. Oraingoz, elikagai beroak banatu dituzte 43.000 errefuxiaturentzat. MEPek aurreikusi du Siria ipar-ekialdeko 1,4 milioi laguni eman beharko diela janaria. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224188/nahikoa-dutela-errateko-garaia.htm | Gizartea | Nahikoa dutela errateko garaia | Eva Ugal eta Samara Jimenez ama-alabek elkarretaratze batean IrunÌÂeko denda batean jasandako eraso arrazista salatu dute. «Lapurtzat hartu gaituzte ijitoak garelako». Dendako arduradunen eta polizien tratua kritikatu dute. Ijitoen aurkako jarrerak «normalizatzeari» uzteko eskatu dute. | Nahikoa dutela errateko garaia. Eva Ugal eta Samara Jimenez ama-alabek elkarretaratze batean IrunÌÂeko denda batean jasandako eraso arrazista salatu dute. «Lapurtzat hartu gaituzte ijitoak garelako». Dendako arduradunen eta polizien tratua kritikatu dute. Ijitoen aurkako jarrerak «normalizatzeari» uzteko eskatu dute. | "Nahikoa da. Ezin dugu horrelako erasoak onartzen jarraitu”, Ijito herriaren banderari eutsi, eta Iruñeko Orreaga etorbideko seigarrenean dagoen Druni dendaren aurrean jarri dira Eva Ugal eta Samara Jimenez ama-alabak. Ez dira bakarrik; jaso dute zenbait elkarteren —SOS Arrazakeria, Ijitoen Idazkaritza fundazioa, Ijito elkarteen Gaz Kalo federazioa eta La Majari elkartea— eta herritarren babesa. Urtarrilaren 3an denda horretan jasandako eraso arrazista jendaurrean salatzeko urratsa egin dute bi emakumeek.
Elkarretaratze bat antolatu dute —joan den ostiralean egin zuten—, gizarteari mezu garbi bat helarazi nahi diotelako: “Ijitoen kontrako jarrerak normalizatu ditugu, baina hori egiteari utzi behar diogu. Ezin dugu horrelako jarrerarik onartu”, berretsi du Eva Ugalek.
SOS Arrazakeria erakundeko kideek nabarmendu dute dendetan sufritzen duten jazarpena dela ijitoen aurkako erasorik “ohikoena”. Gehienek, baina, ez dute salatzen. “Dendan sartu bezain pronto, ijito gisa identifikatzen dituzte, eta haien kontrako jazarpena hasten da”, kontatu du SOS Arrazakeriako kide Flavia Navarretek. Urtarrilean, hain zuzen, gisa horretako hiru erasoren berri jaso dute bulegoan.
Eraso gehienetan “patroi bera” errepikatzen dela azaldu du Navarretek: “Gertutik zaintzen dituzte; lapurreta egozten diete, alarmak jo gabe edo kamerak begiratu gabe; eta Poliziari deitzen diote”. Ijitoek sufritzen dituzte gisa horretako erasoak gehienbat, baina afrikar jatorrikoei eta pertsona arrazializatuei ere “jazartzen” zaizkiela salatu du Navarretek. “Ikertu beharko litzateke ezaugarri jakin batzuk dituztenei segika ibiltzeko agindurik ote duten dendetan”.
Emakumeen aurka
Nafarroako ijito elkarteen Gaz Kalo federazioko ordezkari Ricardo Hernandezek zehaztu du emakume ijitoek bereziki sufritzen dituztela eraso arrazistak dendetan. Uste du, baina, gauzak aldatzen hasi direla. “Emakumeak hasi dira nahikoa dutela erraten, eta neska gazteak mezu hori jasotzen ari dira: ez dituztela haien kontrako erasoak normalizatu behar, alegia”.
Urtarrilaren 3an sentitu zuen “lotsa” oroitu du Ugalek, Druni dendaren aurrean egindako elkarretaratzean. “Lapurtzat hartu gintuzten; Poliziak karrikan miatu gintuen, jende pilaren aurrean”. Lotsa baino sakonagoa da, hala ere, sufritutako bidegabekeriak eragindako mina. “Suminduta nengoen, ezintasunak amorratuta”.
Urtarrilaren 3ko 19:30 aldera sartu ziren Ugal eta Jimenez Orreaga etorbideko Druni dendan. Kolonia bat erosi nahi zuten. “Kolonia bat eskatu genuen, baina ez zitzaigun gustatu, eta hura utzi, eta bertze bat hartu genuen, erosteko”. Dendako langile batek lehendabiziko kolonia non zegoen galdetu zien, orduan. Utzi zutela erantzun zioten. “Orduan, langile batek bertze bati erran zion kamerak begiratu beharko zituztela”, aipatu du Ugalek. Ordaintzeko mahaira ailegatu zirenean, ikusi zuten dendan lau udaltzain zeudela. “Ez genuen pentsatu guregatik deitu zituztela, baina ordaindu eta dendatik atera bezain pronto, guregana etorri ziren. Poltsetan genuen guztia ateratzeko agindu ziguten. Aurretik egindako erosketen tiketak ere begiratu zituzten, banan-banan”.
“Poltsikoan nuen nire ezpainetako margoa; udaltzain batek linterna batekin begiratu zuen, berria ote zen ikusteko. Nirea zela erran nion, behin eta berriz, baina nire hitza zalantzan jartzen zuen”, gaineratu du Samara Jimenezek.
Alabaren hitzek hunkitu dute Eva Ugal. “Alaba eraman zuten lehendabizi miatzera; ilea ere begiratu ziguten”. Ugalek gogoratu du jasaten ari ziren erasoa bidegabea zela aurpegiratu ziela udaltzainei; eraso arrazista bat zela. “Baieztatu zutenean ez genuela deus lapurtu, lasai egonen ote ginen galdetu ziguten; alde eginen zutela zalapartarik sortzen ez bagenuen. Bakar batek eskatu zigun barkamena”.
Ugalek ezin izan zuen erreklamazioa jarri erasoa sufritu zuten egun berean. “Dar-dar batean nintzen. Orria etxera eraman nahi izan nuen, baina ez zidaten utzi”. Elkarretaratzearen eguna baliatu du Ugalek erreklamazio hori egiteko. Protestan parte hartu dutenak dendan sartu dira ama-alabekin, babesa ematera, baina Espainiako Poliziak aterarazi ditu. Elkarretaratzea hasi denetik egon da polizien furgoneta Orreaga etorbideko izkina batean. Dendako arduradunak eskatu die jendea kanporatu dezatela. Druniko arduradunak, baina, ez du inolako azalpenik eman nahi izan ijitoek salatutako erasoari buruz. “Ez dakigu ongi zer gertatu den. Dena ongi aztertu arte, ezin dugu deus erran”, azaldu du. Ugalek nabarmendu du ez dutela baztertu auzitara jotzeko aukera.
Poliziaren rola
Ijitoek dendetan sufritzen dituzten erasoetan Poliziak betetzen duen rola nabarmendu dute SOS Arrazakeriak eta Gaz Kalo federazioak. Abuztuan gertatu zena oroitu dute: familia bereko zenbait emakume ijitok eraso arrazista bat sufritu zuten Iruñeko Karlos III.aren etorbideko Primor dendan, eta elkarretaratze bat egin zuten, salatzeko. Kontatu zuten segurtasun arduraduna segika izan zutela dendan; dendariek deitu zutelako agertu zirela udaltzainak; eta dendatik kanpo, alarmak jo ez arren, miatu egin zituztela.
“Zenbaitetan, dendarien eta polizien erasoa sufritzen dugu”, erran du Gaz Kaloko Ricardo Hernandezek. Txalotu egin du salaketa publikoa egin nahi izan dutenen jarrera, eta garbi du abuztuko erasoaren berri emateko egindako elkarretaratzeak bultzatu duela, nolabait, Ugalek eta Jimenezek egin duten urratsa.
SOS Arrazakeria erakundeko Flavia Navarretek ere garbi du erasoak jendaurrean salatzeak laguntzen duela “erasoak betikotzen dituzten dinamikak” apurtzen. Ijitoek nahikoa dutela erran dute. Salatzen segituko dutela.
Elkarrizketa
«Salaketa publikoa beharrezkoa da egoera ikusgai jartzeko»
Iruñeko Alde Zaharreko La Majari ijito elkarteko kidea da Yolanda Amador (Iruñea, 1966). Ijitoek euren aurkako zenbait eraso “normalizatu” dituztela azaldu du, eta badela dinamika hori apurtzeko garaia.
Ijitoen aurkako bertze eraso bat salatu dute. Anitz dira salatzen ez direnak?
Anitzek uste baino anitzez ere ohikoagoak dira gisa horretako erasoak. Kontua da normalizatu egin dugula, baina ez genituzke horrelako gertaerak normaltzat hartu behar.
Inportantea da salatzea?
Bai, garbi uzteko ez dugula zertan horrelako erasoak jasan. Ezin ditugu ohikotzat jo.
Irailean, abuztuan gertatutako eraso bat salatzeko elkarretaratzea izan zen, Iruñean; orain, bertze bat. Gauzak aldatzen ari dira?
Baietz uste dut. Eta horrek pozten nau. Ez da bidezkoa denda batean sartu, eta langileak gure atzetik ibiltzea denbora guztian. Hori ezin dugu onartu. Bada garaia barneratu dugun arrazakeria mota hori agerian uzteko.
Zuen elkartera jotzen du jendeak halako erasoak salatzera?
Bai. Urtea hasi zenetik, bi salaketa jaso ditugu. Jende gutxik salatzen du, oraindik; gainera, salaketa jartzen denean, gehienetan auzia artxibatu egiten dute. Ondorioz, jendeak nahiago du bide horretan ez sartu. Kontrakoa egin beharko genuke, nire ustez.
Gehiago salatu?
Bai; auzitegietara salaketa gehiago ailegatzen badira, arazo hau kontuan hartzen hasiko dira, akaso. Elkarteko erabiltzaileei salatzeko eskatzen diegu.
Salaketa publikoa ere behar da?
Hori hagitz inportantea da, eta beharrezkoa, herritarren aurrean egoera hau guztia ikusgai jartzeko.
Jendaurrean salatutako bi kasuetan, Poliziak esku hartu zuen. Alarmak jo ez arren, ijitoak identifikatu eta miatu zituzten.
Poliziak ere ijito izateagatik egiten du ijitoen kontra. Hor ere bada lan handia egiteko. Halakoetan, dendarien bertsioa ontzat ematen dute, galdetu gabe. Hori aldatu behar dugu. |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224189/zerbitzua-hondatzen-eta-orain-arteko-lana-suntsitzen-ari-dira.htm | Gizartea | «Zerbitzua hondatzen eta orain arteko lana suntsitzen ari dira» | Kattalingorrik kudeatu du Kattalingune, Nafarroako Gobernuak iaz zerbitzua esleitzeko lehiaketa antolatu zuen arte. Kattalingorri ez zen aurkeztu, Arraitz Koch langile ohiaren hitzetan, «baldintzak» salatzeko. | «Zerbitzua hondatzen eta orain arteko lana suntsitzen ari dira». Kattalingorrik kudeatu du Kattalingune, Nafarroako Gobernuak iaz zerbitzua esleitzeko lehiaketa antolatu zuen arte. Kattalingorri ez zen aurkeztu, Arraitz Koch langile ohiaren hitzetan, «baldintzak» salatzeko. | Lau urte eta erdiz aritu da Arraitz Koch (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 1968) Kattalingunen lanean, Iruñean. Komunikazio teknikaria izan da LGTBI kolektiboa artatzeko zerbitzuan, baina Nafarroako Gobernuak egindako murrizketek karrikan utzi dute, lantaldeko bi sexologorekin batera. Zerbitzua “suntsitzen” ari direla salatu du Kochek: “Alde bateko erabaki politiko bat izan da”.
Noiz jaso zenuten Nafarroako Gobernuak egin nahi zituen murrizketen berri?
Abenduan jaso genuen zerbitzuak aurrerantzean izanen dituen baldintzen berri. Nafarroako Gobernuak erabaki zuen lehiaketa publikoa egitea, eta gu horrekin ados gaude. Arazoa ez da hori. Ezarri dituzten baldintzak dira arazoa. Egoera, halere, lehenago hasi zen okertzen.
Noiz?
Pandemia hasi zenean. Lan guztia online egin behar genuen, eta Nafarroako Gobernuko Komunikazio Zuzendaritza Nagusitik debekatu egin ziguten webgunea eta sare sozialak erabiltzea.
Zergatik?
Oraindik ere ez dakigu. Guretzat, webgunea oso garrantzitsua zen sentsibilizazio lana egiteko; galera handia izan zen, sare sozialen bidez heltzen baikinen gazteengana. Nire lankide sexologoek testu pedagogikoak jartzen zituzten webgunean, eta sare sozialen bidez zabaltzen genituen. Kolektiboa ikusgarri bilakatzeko eta gure baliabideen berri emateko erabiltzen genituen.
Nola baldintzatu du erabaki horrek zuen lana?
Hasi ginen lan hori egiten bestelako euskarriak baliatuz: posta elektronikoaren bidez, Whatsapp eta Telegram aplikazioen bidez. Nafarroako LGBTI agenda osatu genuen, kolektiboen eta erakundeen ekinaldien berri emateko. Orain, hori ez dago, komunikazio teknikaria kaleratu baitute.
Zu, alegia.
Ni, eta bi sexologo.
Zazpi langileetatik hiru kaleratu dituzte. Zer ondorio izan du erabaki horrek zerbitzuan?
Kattalingune sortu baino lehen, duela 25 urte inguru, Kattalingorrik hartu zuen bere gain LGTBI kolektiboa artatzeko ardura. Lan boluntario bat egin zuen, besterik ez zegoelako. 2016an, diru laguntza bati esker, Kattalingune zerbitzua jarri zuen martxan Nafarroako Gobernuak, eta Kattalingorrik kudeatu zuen. Laguntza hori handituz joan zen, eta, horri esker, garatu eta hazi egin zen Kattalinguneko lantaldea, bai eta eskaintzen zuen zerbitzua ere. Orain, hori guztia kolokan da.
Iruñean hasi, baina zenbait herritan da orain zerbitzua: Tutera, Irurtzun, Lizarra eta Tafallan. Hori galduko da?
Landa eremuari bereziki eragin dio gobernuak hartutako erabakiak, zerbitzua berriz ere zentralizatu egin duelako. Guretzat urrats oso inportantea izan zen Iruñetik ateratzea eta zenbait herritara ailegatzea, ez baita gauza bera LGTBI kolektiboko kide izatea hiri batean edo herri txiki batean. Orain, hori galdu dugu, eta Iruñeko langile batek ibili beharko du herriz herri, lehen lau pertsonak egiten zuten lana egiten. Zaurgarrienak dira galtzaile, ezin baita kalitatezko zerbitzu bat bermatu.
Zerbitzua hazi eta garatu delako erabaki zuen Nafarroako Gobernuak lehiaketa publiko baten bidez esleitzea?
Hala da. Eta guk hori ez dugu gaizki ikusi. Lehiaketa horren bidez zerbitzuari jarri dizkioten baldintzak izan dira arazoa. Gobernuak dio artatzen dugun herritar kopurua kontuan hartuta lau langile nahikoa direla. Ez dute kontuan hartu arreta zuzenaz gain egiten dugun gainerako lan guztia. Ezarri dituzten baldintzek zerbitzua suntsitu besterik ez dute egin.
Zergatik egin dute hori? Zer arrazoi eman dizuete?
Duela hiruzpalau hilabete erran ziguten ezingo genuela diru laguntza nominatiboaren sistemarekin segitu. Lehiaketa publikoaren baldintzak abenduan ezagutu genituen, eta zur eta lur gelditu ginen: ordutegia zabaldu dute, eta aurrekontua eta lantaldea, berriz, murriztu. Ezinezkoa da baldintza horietan lan egitea. Horregatik erabaki genuen lehiaketara ez aurkeztea, zintzotasunagatik. Hasieran ez genuen ulertzen zer gertatzen ari zen. Orain, uste dugu Kattalingorri bazter uzteko egin dutela egin duten guztia.
Kattalingorri bazter utzi, zer asmorekin?
Egiten genuen zuzeneko arretarako lau langile nahikoa direla esan du gobernuak. Gainerako lana ez dute kontuan hartu, eta, gainera, hori baieztatzeko dituzten datuak eskatu ditugunean, ez dizkigute eman. Nafarroako Parlamentuko taldeek ere eskatu dituzte, baina ez dituzte eman. Dena da iluna eta zikina. Alde bateko erabaki politikoa izan da. Hutsaren hurrengotzat hartu gaituzte, behin eta berriz. Gure ustez, haien asmoa da kontrola beraien esku hartzea. Baina ez dugu oso ondo ulertzen.
Orain, zerbitzua Gizain enpresa publikoaren esku dago. Zer deritzozue?
Ez zaigu gaizki iruditzen. Lehiaketara ez da inor aurkeztu, eta Gizain ari da. Arazoa ez da nork kudeatzen duen, baizik eta zerbitzua hondatzen ari direla. Egindako lana suntsitzen ari dira, eta hori da ulertzen ez duguna. Zergatik jokatu dute jokatu duten moduan? Hori da kontua.
Bertze LGTBI eragileen babesa jaso duzue?
Bai, eta manifestazio bat prestatzen ari dira. Otsailaren 25ean izanen da, Iruñean. Salatu behar dugu gertatzen ari dena, larria baita, are gehiago oraingo jokalekuan.
Zer erran nahi duzu?
Erasoek gora egin dute; LGTBIfobiak gora egin du, eta gorroto diskurtsoak zabaltzen ari dira. Egoera hori da, eta, ondorioz, guztiz beharrezkoa da Kattalingunek orain arte eskaini duen zerbitzua. Ez dugu ahaztu behar giza eskubideez ari garela.
Oraingo egoerari buelta emateko aukera bada?
Min handia egin dute, zerbitzuak hilabete baitarama geldirik. Oinarrizko arreta baino ez dira eskaintzen ari. Beste LGTBI kolektiboak ere minduta daude, eta kezkatuta. Proiektua puskatu dute, eta ez dakigu Gizainek, orain, zer egingo duen, zer eskatu dioten. Ziurgabetasuna handia da. Atzera egin dugu, nabarmen.
Zer egin nahi duzue?
Inportantea da herritarrek jakitea zer gertatzen ari den. Informazioa zabaldu nahi dugu, gizarteak garbi izan dezan ezin dugula Kattalinguneren gisako zerbitzu bat galdu. Urte askotako lana izorratu nahi dute. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224190/zentzurik-gabeko-ohitura-eragozteko.htm | Gizartea | «Zentzurik gabeko» ohitura eragozteko | Emakumeen mutilazio genitala prebenitzeko Bilboko Udalaren programak hamar urte bete ditu aurten. 2013tik 189 osasun agente trebatu dituzte, eta haiek 2.100 pertsonari helarazi diete formakuntza saioetan jasotako informazioa. | «Zentzurik gabeko» ohitura eragozteko. Emakumeen mutilazio genitala prebenitzeko Bilboko Udalaren programak hamar urte bete ditu aurten. 2013tik 189 osasun agente trebatu dituzte, eta haiek 2.100 pertsonari helarazi diete formakuntza saioetan jasotako informazioa. | Hiru urte daramatza Djenatu Intchassok Bilbon. Ginea Bissaukoa da jaiotzez. Emakumeen mutilazio genitala debekatuta dago haren jaioterrian. Hala ere, Intchassok argi du “egunero praktikatzen” dela. Ginea Bissaun bizi zenean, praktika horren aurka egin zuen lan. Eta Bilbora heldu zenean, ablazioa prebenitzeko programa ezagutzeko aukera izan zuen. Bilboko Udalak 2013an sortu zuen programa hori, eta hamar urte bete ditu aurten. 10 urte balioetan bat eginik izenburupean gogoratu du urteurrena udalak. Otsailaren 6an Emakumeen Mutilazio Genitalaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela baliatu du horretarako. Intchassok argi du “emakumeen mutilazio genitala zentzurik gabeko ohitura” bat dela.
Ablazioa eragozteko beharra 2008an jarri zuten mahai gainean Bilbon; zehazki, Basurtuko ospitalean. “Erditzeko gela batean hasi zen dena”, gogoratu du Amelia Valladolid Basurtuko ospitaleko Erditzeen Unitateko buruak. Mutilazio genitala jasandako emakume bat alabaz erditu zen, eta osasun arloko profesional talde batek neska haren etorkizunaren inguruko kezka adierazi zuen. “Momentu horretan, praktikari buruzko informazioa bilatzen hasi ginen, eta ohartu ginen informazio eta formakuntza falta izugarria genuela”. Horrez gain, ohartu ziren ablazioa egiten duten herrialdeetako emakumeak gero eta gehiago zirela Euskal Herrian. Hori dela eta, taldea ospitaleko genero indarkeria batzordearekin harremanetan jarri zen, eta batzordea, Bilboko Osasuneko Lurralde Zuzendaritzarekin. Ablazioari aurre egiteko beharra ikusita, Bilboko Udalak prebentzio programa pilotua jarri zuen martxan 2013an.
189 osasun agente
2015ean erakunde arteko protokoloa onartu zuten. Hartaz geroztik, programaren erakunde arteko batzordeak 25 bilera egin ditu, eta udaleko, Osakidetzako, Eusko Jaurlaritzako, Bizkaiko Foru Aldundiko eta Auzolan moduluko hemezortzi ordezkarik hartu dute parte. Aurten, gainera, mutilazio genital kasuei aurrea hartzeko dekalogo eguneratua aurkeztu dute.
Programaren barruan, praktika hori errotuta dagoen herrialdeetatik etorritako emakumeei prestakuntza eskaintzen diete. Osasun agente gisa prestatzen dituzte, sexu eta ugalketa osasunari buruzko edukiekin, baita genero-indarkeriari buruzko informazioarekin ere. Osasun agente horiek arduratzen dira gero beste emakume batzuekin hitz egiteaz eta praktikari buruzko informazioa helarazteaz. 2013tik 189 osasun agente trebatu ditu programak: praktika gertutik bizi izan duten 159 emakume eta ablazioa bertatik bertara ezagutzen duten 30 gizon.
Intchasso iaztik da osasun agente. “Praktika horrek ez dio mesederik egiten emakume eta neska gazteen osasunari, eta, gainera, sinesmen faltsuetan oinarritutako arrazoiak erabiltzen dituzte egiteko”, azaldu du. Esan duenez, kasu batzuetan, emakumearen sexualitatea kontrolatzeko erabiltzen da, edota etorkizunean ezkontza bat bermatzeko. Familiaren izen ona mantentzeko ere egiten dute. “Erlijio sinesmenetan ere oinarrituta dago, baina ez dago testurik hori egin behar dela esaten duenik”.
Intchassoren aitonak ez zituen inoiz bere alabak ebaki nahi izan. “Aitonak esaten zuen ez zuela inoiz Koranean irakurri hori egin behar zenik”. Baina bere familiako kide guztiek ez zuten berdin pentsatzen. “Momentu batean, aitonak esan zuen ez zela gehiago egingo, eta kito; neska bat salbatzea, belaunaldi bat salbatzea da”. Intchassok gogoratu du txikitan bost neska bere eskolatik atera zituztela ebakuntza egiteko, eta ez zirela itzuli. “Etxea eta familia zaintzen geratu ziren”.
Nahiz eta osasun agente gehienak emakumeak izan, gizonak ere badaude. Seydou Togola da horietako bat. Malikoa da, eta ia hogei urte daramatza Bilbon. 16 urteko alaba du, eta 14 urteko semea. “Biak hemen jaio ziren, eta biek dakite dena mutilazio genitalari buruz”. Gainerako familian, ordea, egoera desberdina da. Togolaren bi arrebek praktika pairatu behar izan zuten. Nahiz eta Togola garai hartan txikia zen, “dena” gogoratzen du. “Baina nire familian ez dugu inoiz horri buruz hitz egiten”.
2016an bihurtu zen Togola osasun agente. “Ezagutzen ez nituen hainbat gauzarekin ohartu nintzen. Jendeak uste du mutilazio genitala normala dela, emakumeen higienerako dela, emakumea kontrolatzeko, baina ez dute pentsatzen emakumeek paira ditzaketen ondorioetan”. Erlijioari buruz ere aritu da Togola. Izan ere, zehaztu du praktika hori etnia musulmanetan zein kristauetan egiten dutela. Beraz, ez da “islamaren kontua”. Txikitako momentu bat ere gogora ekarri du: “Nire lagun bati ez zioten mozketarik egin; guk, beraz, barre egiten genuen, zikina zelako. Orain, hori gogoratzen dut, eta ohartzen naiz zer-nolako informazio falta nuen. Batzuetan, ohiturak pentsatu gabe errepikatzen ditugu”.
Ginea Bissaun bezala, Malin ere debekatuta dago ablazioa, baina egiten da. “Garrantzitsua da legea aplikatzea, baina Maliko Gobernua ere beldur da, jende asko ablazioaren debekuaren aurka dagoelako”, adierazi du Togolak. Gaur egun, Malin mutilazio genitalaren kontrako ekintzak egiten dituzte; hala nola antzerkiak edota dokumentalak. “Sentsibilizazioak eragiten du aldaketa”. Intchassok gehitu duenez, legea izatea ez da nahikoa: “Hezkuntza behar da”.
‘Elur bola’ efektua
Auzolan moduluak prestatu ditu osasun agenteak, eta trebatutako 189 kideek 2.000 pertsonari baino gehiagori helarazi diete eurek jasotako informazioa. Horretarako, elur bola izeneko metodologia erabili dute. Hau da, efektu biderkatzailea sortu dute, euren komunitateko kideekin transmisio bide propioak ezarriz. “Zehazki, 2.096 pertsonarengana heldu dira. Datua ez da kalkulu huts bat, erregistro zehatz bat baizik”, azaldu du Goizane Mota Erakunde arteko Protokoloaren koordinatzaileak. Pertsona horiek guztiek ablazioak legean eta osasunean dituen ondorioei buruz hausnartzeko aukera izan dute.
Bi agenteek jendaurrean eskertu dute programan jasotako prestakuntza. “Prebentzio programak aukera eman zidan espazio seguru eta lasai batean parte hartzeko, emakume artean. Efektu biderkatzailea egitean, emakume batzuekin hitz egin dut, eta euren jarrera aldatu dute. Denbora, laguntza eta aukerak behar ditugu, programa honetan bezala, emakumeek elkarrekin informazioa banatzeko aukera izan dezagun, epaitua sentitu gabe, errespetuz eta askatasunez”, nabarmendu du Intchassok. Haren ustez, gauzak aldatzen ari dira, sentsibilizazioari esker: “Emakumea ez da objektu bat, pertsona bat da, eta bere eskubideak ditu; emakumeok gozamenerako eta gure gorputzen osotasunerako eskubidea dugu”. Intchassok argi du osasun agente izango dela aurrerantzean ere, mezua emakume gehiagoren zabaltzeko.
“Tabu bat da. Horregatik da hain garrantzitsua hezkuntza”, aldarrikatu du Togolak. Izan ere, aipatu du emakumeek presio sozial handia jasaten dutela, eta horregatik onartzen dutela mutilazio genitala. Horri buruz hitz egin dadila eskatu du, presioa “murrizteko”. Programak eskainitako aukera eskertu du. “Garrantzitsua da praktika hori jasan duten emakumeei ahotsa ematea eta haiek entzunak izatea, beste herrialde batzuetan aldaketa eragin dezaten”. Motaren hitzetan, Auzolanek lan “izugarria” egin du Afrikako emakumeak eta gizonak elkartzeko: “Pazientzian, errespetuan eta konfiantzan oinarritutako formakuntza eskaini diete”.
Eskoletara mezua
Osasun agenteak formatzeaz gain, beste hiru ardatz ditu Bilboko programak. “Hasieran, tailerrak ematen hasi ginen”, azaldu du Itziar Urtasun Lankidetza, Bizikidetza eta Jaietako zinegotziak. Emakumeek euren zaintza pertsonalerako zein ingurukoen zaintzarako oinarrizko tresnak ezagutzea zen helburua. Orain, osasun agenteak trebatzeaz gain, hainbat esparrutako profesionalak trebatzen dituzte.
Osasun arloko profesionalengana eta gizarte hezitzaileengana zabaldu dute formakuntza. “Aurten hogei hezkuntza zentrotan formakuntza ekintzak egingo ditugu”, aurreratu du Bilboko zinegotziak. Horrez gainera, Urtasunen arabera, udalaren eginbeharra da prebentzio protokoloa koordinatzea eta erakunde arteko batzordea kudeatzea; emakumeen mutilazio genitala eragoztean, berdintasuna sustatzen dute, eta indarkeria matxista guztien aurkako prebentzioa ere bai. |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224191/aldiriko-trenetara-edonor-igotzeko-bagoi-egokituak-eskatu-dizkiote-renferi.htm | Gizartea | Aldiriko trenetara edonor igotzeko bagoi egokituak eskatu dizkiote Renferi | EAJk Senatura eroan du Maria Luisa Goikoetxea urduñarraren eskaera. Renfek arrapala bat jartzen dio trenera aulkian igotzeko. Garraio ministroak esan du arrapala zerbitzua hedatuko dutela. | Aldiriko trenetara edonor igotzeko bagoi egokituak eskatu dizkiote Renferi. EAJk Senatura eroan du Maria Luisa Goikoetxea urduñarraren eskaera. Renfek arrapala bat jartzen dio trenera aulkian igotzeko. Garraio ministroak esan du arrapala zerbitzua hedatuko dutela. | Maria Luisa Goikoetxea urduñarra elbarri geratu zen 2014an. Bilbora fisioterapiara trenez joan gura zuen, baina gurpil aulkiarekin ezin zen Renferen aldiri trenean sartu, nasaren eta bagoiaren arteko hutsuneagatik. Hainbat urtez borrokatu ondoren —121.000 sinaduratik gora bildu zituen, eta manifestazioa ere egin zuen—, 2018an arrapala igogailu bat ipini zion Espainiako tren konpainia publikoak. «Sistema baliagarria den frogatuko zuten, eta urtebeteko epea aipatu zidaten. Ordutik, sarri etortzen zaizkit beste elbarri batzuen familiakoak kontatzera haiek ere arrapala erabiltzeko aukera eskatu dutela baina ezetz erantzun dietela, nirekin probatzen dabiltzala. Ni oso ondo tratatu naute urteotan, baina haserretuta nago, minduta: erosi egin nautela sentitzen dut», dio Goikoetxeak. «Bidezkoena» dela iruditzen zaio arrapala hori elbarri guztiek erabili ahal izatea. Ez du «pribilegiatu» bat izan gura. Hala ere, badaki arrapala ez dela behin betiko konponbidea. Horregatik, Bilboko aldiri trenetan elbarrientzako egokitutako bagoiak eskatu ditu orain. EAJren bitartez Espainiako Senatura eroan du aldarrikapena.
Martitzeneko osoko bilkuran egin zion gaiari buruzko galdera Maria Isabel Vaquero senatari jeltzaleak Raquel Sanchez Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendarako ministroari. Galdetu zion ea iruditzen zitzaion Espainiako Estatuaren kudeaketapean dauden Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraio publikoak behar bezala egokituta daudela elbarriek erabiltzeko. Besteak beste, Goikoetxeak zer nahi duen ere azaldu zion: bagoiak egokituta egotea. «Maria Luisak badaki erabat egokitutako trenak daudela, Civia direlakoak. Baina Bilbo-Urduña linean ez dago halakorik. Are gehiago, Renferen datuen arabera, Euskadiko linea bakar batean ere ez dabil elbarrientzat egokitutako trenik». Ministroak geltokietan egiten ari diren lanen errepasoarekin erantzun zion; besteak beste, Bizkaian Zallako eta Zaramiloko geltokietan behar horiek egiten dabilela aipatu zuen. Esan zuen Goikoetxeak parte hartu duen proba bukatuta dagoela: «Erabaki dugu Maria Luisak erabiltzen duen arrapala behar duten erabiltzaile guztien esku jarriko dugula laster». Ostera, ez zion ezer erantzun Goikoetxeari eskaera nagusiari: egokitutako bagoiak jartzeari. «Ez dugu elkar ulertu» esanez bukatu zuen Vaquero senatariak agerraldia.
Ordutegi arazoak
«Ulertu ez? Ez dago entzun nahi ez duena baino gorragorik», esan du Goikoetxeak, martitzeneko bilkuran ministroak esandakoak entzunda. Arrapalaren erabilera hedatzeak «arazoak» sor ditzake, Goikoetxearen arabera. «Nik linea hasieran eta bukaeran hartzen dut trena: Bilbon eta Urduñan. Baina demagun tarteko beste geltoki batzuetan ere erabili behar dela arrapala. Denbora behar da horretarako, eta trenak ez luke bere ordutegia beteko. Ostera, trenak egokituta baleude, ez genuke horrelako arazorik izango». Gainera, ez du eskatzen tren guztiak egokituak izatea. «Batzuekin moldatuko ginateke; jakingo genuke zer ordutegi duten eta gu egokituko ginateke ordutegi horietara». Legez, garraio publikoak une oro izan behar du «unibertsala eta irisgarria».
Fekoor Bizkaiko elbarrien elkarteen federazioak hasieratik babestu du Goikoetxea. Ontzat jo dute arrapalen erabilera hedatzea. Baina, aldi berean, Javier Gil zuzendariak Renferi exijitu dio “urgentziaz” bagoiak egokitu ditzala, irisgarritasun unibertsalaren printzipioa betetzeko. «Kontua ez da soilik arrapala mugikorrak jartzea, baizik eta herritarrentzat oro har irisgarriak diren trenak izatea; hau da, gurpil aulkian joatea, haur orgatxoekin, makuluekin edo taka-takekin, eta aldez aurretik deika ibili behar ez izatea, arrapala eramangarria atera diezaz uten igotzeko», esan du Gilek. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224192/eustaten-arabera-igaren-arloan-aritzen-direnen-372-dira-emakumezkoak.htm | Gizartea | Eustaten arabera, I+Garen arloan aritzen direnen %37,2 dira emakumezkoak | Guztira, 12.497 emakumek dihardute ikerketaren eta garapenaren esparruan. Bihar da Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. | Eustaten arabera, I+Garen arloan aritzen direnen %37,2 dira emakumezkoak. Guztira, 12.497 emakumek dihardute ikerketaren eta garapenaren esparruan. Bihar da Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. | Eustat estatistika erakundeak EAEn zientzia esparruan aritzen direnen datuak bildu ditu. Haien arabera, 2021ean 33.591 lagun aritzen ziren I+Garen arloan, eta horietatik %37,2 ziren emakumezkoak; hots, 12.497 neska. Azaldu dutenez, urtez urte goraka doa ikerketan eta garapenean diharduten emakumeen kopurua: 2003an, esaterako, %31,3 baino ez ziren. Hala ere, arrakala agerikoa da oraindik.
Ikertzaileak dira emakume gehienak: 8.120. Gizonekin alderatuta, baina, kopurua askoz txikiagoa da: 14.074 gizon.
Ikusi gehiago: Mari Luz Guenaga: «Informatikan urtero-urtero jaisten ari da emakume kopurua»
Zientzia diziplinei erreparatuz gero, ingeniaritzan aritzen dira lagun gehien (20.939), eta horietatik %27,6 bakarrik dira emakumezkoak (5.786). Alta, badaude emakumezkoak gehiengoak diren pare bat diziplina: medikuntza zientzia (%59,8) eta bioteknologiaren sektorea (%59,7). Horietan dihardutenen kopurua, baina, txikiagoa da: 2.860 eta 1.501 neska, eta 1.922 eta 1.015 mutil, hurrenez hurren.
Ikasketen inguruko azterketa ere egin du Eustatek, eta, jaso dutenez, emakume gehienek osasun zientzietako graduak egiten dituzte. Ingeniaritza da sektorerik maskulinizatuenetako bat: 16.298 ikasletik 11.666 dira gizonezkoak, eta 4.632 emakumezkoak. Eta zientzien adarrean dago parekotasun gehien: 2.245 emakume eta 2.172 gizon.
Lanbide Heziketan, berriz, %35 dira emakumezkoak. Bertan, Elektrizitatean eta Elektronikan dago genero arrakala handiena: emakumeak %6,1 baino ez dira. Batxilergoari dagokionez, antzekoa da zientzien batxilergoa egiten duten gizonen eta emakumeen portzentajea: %48,8 neska eta %51,2 mutil. Aldea handiagoa da Giza eta Gizarte Zientzietan: %57,7 dira emakumeak, eta %42,3 gizonak.
Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna
Bihar, otsailak 11, da Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna. Emakume zientzialarien lana ikusarazteko, aitortzeko, parte hartzea sustatzeko eta erreferenteak sortzeko sortu zuten eguna; ezkutuan edo bigarren mailan geratu ohi den andreen lana nabarmentzeko, hain zuzen. Asmo horrekin, dozenaka ekintza antolatu dituzte: tailerrak, mahai inguruak, erakusketak, jolasak eta bisitak, besteak beste. «Zientzia bada nesken kontua» mezua zabaldu nahi dute. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224193/errusiak-milioi-erdi-jaitsiko-du-bere-petrolio-ekoizpena.htm | Ekonomia | Errusiak milioi erdi jaitsiko du bere petrolio ekoizpena | Moskuko gobernuak horrela erantzun nahi dio bere petrolioari gehienezko prezio bat jartzeak egindako kalteari. | Errusiak milioi erdi jaitsiko du bere petrolio ekoizpena. Moskuko gobernuak horrela erantzun nahi dio bere petrolioari gehienezko prezio bat jartzeak egindako kalteari. | Brent upelaren prezioa pare bat dolar egiten ari da gora gaur goizean, Errusiako Gobernuak jakinarazi ondoren martxoan milioi erdi upel kenduko dituela merkatutik. Moskuk neurri horrekin erantzun nahi die G7koek, Europako Batasunak eta haien aliatuek Errusiaren petrolio esportazioei jarritako oztopoei.
Munduko petrolio ekoizle handienetako bat da Errusia, Saudi Arabiarekin eta AEBekin batera, eta azken urtean gai izan da egunero 9,8 eta 9,9 milioi upel artean ekoizteko, nahiz eta Mendebaldeak jarritako isunek zaildu egiten duten hondatzen diren makinak ordezkatzea eta konpontzea.
Baina azken bi hilabeteetan petrolio horren zati handi bat deskontuarekin saldu behar izan du Errusiak, erosleak erakartzeko. Izan ere, abenduaren 5ean bi debeku jarri ziren indarrean: EBk eta Erresuma Batuak utzi egin zioten Errusiako petrolioa erosteari, eta 60 dolarreko gehienezko prezioa jarri zieten beren aseguruak eta itsasontziak erabili nahi zituzten Errusiako kargamentuei.
Asteburuan jarri zen indarrean beste zigor bat: petrolio gordina ez ezik, Errusiari petrolioaren eratorriak erostea debekatu diete EBko kideek bere enpresei. Horren ondorioz, aste batzuk barru gasolioaren prezioa handitzea espero da, EBk egunean milioi erdi upel gasolio errusiar ordezkatu behar dituelako, eta aukerako hornitzaileak urrunago daudelako.
Saldu bai, baina merkeago
Neurri horiek ez dute eragotzi Errusiak petrolioa saldu ahal izatea, baina bai, ordea, hari etekin txikiagoa ateratzea. Ez hainbeste gehienezko prezioarengatik, baizik eta garraioarengatik: Errusia Indian eta Txinan ari da saltzen lehen Europara zihoan petrolioa, eta, hara iristeko bidaia luzeagoa eta garestiagoa denez, prezio txikiagoak eskaini behar ditu Errusiak.
Errusiako upel ohikoena, Ural izenekoa, 49,5 dolarrean saldu behar izan du urtarrilean, Finantza Ministerioak aitortu duenez. Brent upela baino 30en bat dolar merkeagoa da hori; inbasioa hasi zen astean, pare bat dolarren aldea baizik ez zegoen.
«Gaur egun, ekoizten dugun petrolio ia guztia saltzen dugu; baina ez diegu petroliorik salduko zeharka edo zuzenean gehienezko prezioa onartzen dutenei», azaldu du Aleksandr Novak Errusiako lehen ministrordeak.
Otsailaren 1az geroztik, Vladimir Putinen dekretu batek debekatu egiten du petrolioari muga bat jartzea, nahiz eta arau horrek salbuespen batzuk onartzen dituen.
Gehienezko prezioari izkin egiteko eta bere petrolioa mugarik gabe saltzeko, Errusiak itzalpeko ontziak izenekoak erosi ditu azken hilabeteetan. Venezuelak eta Iranek erabili izan dituzte aurretik halako ontziak, AEBek jarritako bahimendua saihesteko. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224194/sormena-saihetsezina-da-nire-egunerokoan-ezinbestekoa.htm | Bizigiro | «Sormena saihetsezina da nire egunerokoan: ezinbestekoa» | Bi dokumental egin ditu Oier Aranzabalek, Lou Topet musika taldeko kide da eta Zart kolektiboa sortu du. Euskaraz sortzen du. Haren Ulu Mediaren 'Artxipelagoa' podcastak Ondas sarietako bi izendapen jaso ditu. | «Sormena saihetsezina da nire egunerokoan: ezinbestekoa». Bi dokumental egin ditu Oier Aranzabalek, Lou Topet musika taldeko kide da eta Zart kolektiboa sortu du. Euskaraz sortzen du. Haren Ulu Mediaren 'Artxipelagoa' podcastak Ondas sarietako bi izendapen jaso ditu. | Ikasketaz kazetaria da, eta egun podcasten munduan dabil buru-belarri Oier Aranzabal zarauztartua (Bilbo, 1988). Ulu Mediako kidea da, baina beste hedabide askotan ibilitakoa da. Madrilen bizi izan zen 3 urte bete arte, baina barruraino sartuta dauka euskara.
Ulu Mediak ekoizten duen 'Artxipelagoa' podcastak Ondas sarietako bi izendapen jaso berri ditu; bata, soinu diseinu onenarena, eta, bestea, hizkuntza koofizialetan ekoiztutako podcast onenarena. Nola jaso duzue berria?
Lanean harrapatu gaitu, eta ez genuen espero. Bagenekien EITB gure lanaren hautagaitza aurkeztekoa zela, baina sorpresa izan da guretzat. Bereziki, soinu diseinuko hautagaitzarena. Izan ere, sail horretan Latinoamerikako eta Espainiako beste proiektu dezente daude, eta pozgarria da ikustea gure euskarazko proiektu hau ere kontuan hartu dutela.
Lantalde handia biltzen duen proiektua da 'Artxipelagoa'. Zer esan nahi du tamaina horretako lan bat aurrera eramateak?
Denboraldi bakoitzak pertsona askoren lan izugarria dauka atzean, eta, egia esan, izerdi asko bota dugu gauden lekura iristeko. Azken finean, mundu bat sortu dugu bertan. Telesail baten parekoak dira gidoiak, eta grabaketak ere konplexuak izaten dira, ahots asko elkartzen baitira. Muntaketari dagokionez, erritmoak zehaztu behar izaten dira, eta horrek ere denbora asko eskatzen du. Niretzat, orokorrean, lan polita eta izugarrizko esperientzia ari da izaten proiektu hau. Gainera, aitortza jasotzeak indarra ematen du aurrera jarraitzeko, ez baita erraza izaten aitortza lortzea.
Hala ere, 'Artxipelagoa' ez da parte hartzen duzun podcast bakarra, eta soinu fikzioa ere ez ukitzen duzun estilo bakarra.
Egia esan, ULU Median fikzioa lantzen dugu gehiago, baina betidanik gustatu izan zait elkarrizketa formatua podcastetarako. Horregatik sortu nuen Barruan gaude. Elkarrizketatuaren etxera sartzen gara atal bakoitzean, bi mikrofonorekin, eta dagoeneko ia 70 etxetan izan gara. Donostia Kultura eta Elhuyarrentzat egindako irratsaioa da Ispilu beltza, kultura magazin bat bezalakoa. Tabakalerarekin elkarlanean ere egin genuen Tabakalera hotsak podcasta. Bertan, espazio horretatik igarotzen ziren pertsona nahiz gertakariei buruz jarduten genuen. Eta ezin aipatu gabe utzi Harresi ikusezina, joan den urteko proiekturik azpimarragarriena. Bertan, Irundik Frantziara muga gurutzatzen zuten migranteen esperientziak bildu genituen, sei kapitulutan. Eduki guztiek ez dute erritmo bera eskatzen, eta saiatzen gara istorio bakoitzarentzat erregistro egokia bilatzen.
Irrati konbentzionalarekin alderatuta, indarra hartu du formatu horrek. Zergatik?
Orokorrean, izugarrizko gorakada izan dutelako eskari bidezko produktuek eta plataformek. Erreparatu Netflixi; orain dela urte batzuk ez zegoen, eta begira orain nolako arrakasta duen. Horrek eragina izan du irratiaren munduan ere. Podcastak 2004an sortu ziren, baina garai hartan formatu hori blogekin lotzen zen gehiago, eta beste ezaugarri batzuk zituen. 2014tik aurrera, ordea, nahierako edukien sugarrak hauspotuta, izugarrizko gorakada izan dute podcastek. Gainera, pentsa liteke podcastek irratia ordezka dezaketela, baina ez dauka zertan hala izan; osagarriak dira. Beste herrialde batzuetara begiratuz gero, podcastik arrakastatsuenak irratiak ekoiztutakoak direla jabetu gaitezke.
Euskarak behar al ditu plataforma berri horiek?
Sentitzen dut euskarak ez duela jakin izan nahikoa aprobetxatzen eskari bidezko produktuen trena. Ez dakit erantzuleak zein diren, baina aukera handi bat galdu dugu hor. Nolabait, olatu hori aprobetxatzen jakin duen bakarrenetakoa EITB izan da, EITB Podkast plataformarekin. Euskaraz ere behar dira kalitatezko edukiak podcast munduan, eta, agian, iritsi da garaia gure hizkuntzan produktu berritzaileak egiteko. Bestela, beste plataformekin gertatu den moduan, edukiak beste hizkuntzetan sortzen hasiko da jendea.
Zein plataformari buruz ari zara hizketan?
Youtuben, adibidez, jendeak jarraitzaileak eta arrakasta lehenetsi ditu, eta, zalantzarik gabe, hori lortzeko, logikoena da jende gehiagok hitz egiten duen hizkuntza bat erabiltzea; gaztelania edo ingelesa, kasurako. Dena da zilegi, baina helburuak beharko luke, nire ustez, komunitateari ekarpen bat egitea, eta, alde horretatik, sarean sortu diren logika asko ez zaizkit gustatzen. Interneten bizi garen garaiotan, euskal komunitateak hainbat esparrutan influencer-ak baino gehiago behar ditu erreferenteak.
Bi hitz horiek ez al dira sinonimoak?
Hiztegian begiratu beharko litzateke, baina niretzat ez da gauza bera. Lehenengoa, daukan eraginetik bizi da, eta erreferentea, egiten duena ondo egitetik; gero lortzen du erreferentzialtasuna. Futbolari bat erreferente bat izan daiteke, futbolean ona delako, eta horregatik da garrantzitsua berak azalpenak euskaraz ematea, horrek eragin egiten duelako gero. Hor dago ñabardura, nire ustez.
Zure ibilbideari helduta: Bilbon jaio zinen, eta Madrilen bizi izan zinen 3 urte bete arte. Handik Zarautzera joan zinen gero. Nola gogoratzen duzu haurtzaroa?
Euskaraz. Madrilen bizi ginela, adibidez, osaba-izebek VHSak ekartzen zizkidaten marrazki bizidunak gure hizkuntzan ikusteko. Haurtzaindegira joaten nintzen, eta gaztelaniaz aritzen ziren han, baina niretzat euskara beti izan da nire ama hizkuntza. Zarautzera etorritakoan esan nuen lehen gauzetako bat zera izan omen zen: “Ama, hemen ume denek euskaraz egiten dute!”. Etxetik jaso dut euskararekiko miresmena, baina niretzat inoiz ez da izan meritu bat. Hizkuntza horretan sortzen dut, eta ez dut arrazoirik eman behar.
Kazetaritza ikasketak egin zenituen gero, Bilbon.
Bai, baina hori baino lehenago Biologiako gradua hasi nuen, zientzietako batxilergoa egin ondoren. Hala ere, niri gustatzen zaidana da istorioak kontatzea, eta euskarri batean edo bestean hala egin izan dut gaur arte. Podcastekiko interesa, berriz, AEBetan piztu zitzaidan, bikotekidearekin hilabete igaro nuenean. Formatu oso interesgarria iruditu zitzaidan, eta egiten zituzten kontakizunak ere oso freskoak ziren.
Bi dokumental ere egin dituzu jada, ezta?
Garoa liburu denda utzi nuenean, autonomo bihurtu nintzen, eta Mikel Urdangarin musikariarekin topo egin nuen. Nik aurretik baneukan gogoa ikus-entzunezko batean musikari profesional baten bizitza nolakoa zen biltzeko, eta hortik sortu zen Margolaria dokumentala. Apaiz kartzela, berriz, enkarguz eskatu zidaten. Lau apaizen istorioa kontatzen dugu bertan, diktadura frankistaren aurka egiteagatik Zamorako [Espainia] apaiz kartzelan egon ziren lau apaizenak. Baina berriro diot: gaur egun oso katigatuta nago audioarekin, eta iruditzen zait ez daukadala irudiaren beharrik istorioak kontatzeko. Irudi asko dauzkagu inguruan, eta gogaituta nago jada.
MARGOLARIA LANA
‘Margolaria’ dokumentala. Hainbat esparrutan aritu izan da lanean Oier Aranzabal, baita dokumentalak egiten ere. Irudian, 2018an, kamerarekin, Mikel Urdangarin abeslaria ondoan duela.
Musikak ere eduki du pisua zure bizitzan.
Bai. Lou Topet taldeko kide naiz. Nahikoa geldirik gaude azkenaldian, denerako denborarik ez daukadalako, baina niretzat ondo pasatzeko bide bat izan da musika, duintasunez gauzak egitea lortu dudan afizio bat. Aitortu beharra daukat taldean proiektu politak egin ditugula orain arte.
Zart kolektiboan ere bazaude. Zer helburu dituzue?
Pandemia aurretik, oso ahul ikusten genuen diskogintzaren mundua, eta elkar ezagutzen genuen sortzaile batzuek ez genuen bat egiten errealitate horren alternatibarekin; autoekoizpenarekin, alegia. Norberak bere burua eta zilborra defendatzeaz harago joan nahi genuen: elkartu egin nahi genuen. Gauza politak egin ditugu gerora, baina elkarri babesa ematea izan da gure helburu nagusia.
Garbi dago ez zarela geldirik egotekoa. Zuretzat zer da sormena?
Familiarengandik jaso dut kulturarekiko interesa, baina ez dakit hori zenbateraino den genetikoa. Beti aritzen naiz gauzak pentsatzen. Sormena saihetsezina da nire egunerokoan: ezinbestekoa. Egia da gauza batzuek aurrera egiten dutela eta beste batzuek ez, baina, zorionez, aurrera egiten duten gauzengatik ezagutzen gaituzte, eta bizi gara. Beti martxan egoten da nire burua, eta jarrai dezala horrela; asko kezkatuko naiz martxan ez dagoenean.
Esku artean badaukazu bestelako proiekturik?
Oraingoz, Ulu Median egin nahi dut indarra. Proiektu sendoa da, hartu du gorputza, eta lankideak ere apartak dira. Horrez gain, aita ona izan nahiko nuke, hori ere garrantzitsua da eta. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224195/ignacio-apestegi-negar-egiten-nuen-ez-nintzelako-hil.htm | Gizartea | Ignacio Apestegi: «Negar egiten nuen, ez nintzelako hil» | Suizidioaren gaiak «lotsa eta beldurra» ematen duela salatu du Ignacio Apestegik. Muturreko depresioak jota, bost aldiz saiatu zen bere buruaz beste egiten, baina bizitzak beste aukera bat eman dio. Suizidioaz hitz egitearen garrantzia azpimarratu du. | Ignacio Apestegi: «Negar egiten nuen, ez nintzelako hil». Suizidioaren gaiak «lotsa eta beldurra» ematen duela salatu du Ignacio Apestegik. Muturreko depresioak jota, bost aldiz saiatu zen bere buruaz beste egiten, baina bizitzak beste aukera bat eman dio. Suizidioaz hitz egitearen garrantzia azpimarratu du. | «Duela bost urte hil egin nintzen, eta horregatik eskatu didate hemen egoteko». Ignacio Apestegi da (Iruñea, 1978). «Suizida». Hamar urteko muturreko depresio prozesu luze baten eraginez, hiltzea zen haren helburu bakarra «gauero-gauero». «Eta goizero negar egiten nuen, ez nintzelako hil». Bost aldiz saiatu zen bere buruaz beste egiten. «Depresioak drogen kontsumora eraman ninduen, kontsumoak depresiora… Oheratu, eta dena amaitu zedin besterik ez nuen nahi». Amildegiaren ertzera eraman zuen bizitzak, baina hari-mutur bati heltzea lortu zuen. «Ni hil egin nintzen; mediku bati esker nago hemen», ziurtatu du.
Eustat euskal estatistika erakundearen arabera, 2021ean 49 pertsonak egin zuten bere buruaz beste Gipuzkoan: berrogei gizonezkok eta bederatzi emakumezkok. «Urtero-urtero, handitzen ari da kopurua, baina alfonbra azpian gordetzen ditugu datu horiek; jendeari lotsa eta beldurra ematen dio horri buruz hitz egiteak». Aergi Menpekoak Erreabilitatzen-Gipuzkoa elkarteak Lasarte-Orian daukan egoitzan eman du testigantza Apestegik, asteon.
Iruindarra da Apestegi, baina, gurasoak banandu berritan, Kanarietara (Espainia) joan zen bizitzera, 2 urte zituela, eta, «berriz bizitzen hasteko helburuarekin», bi urte eta erdi daramatza Usurbilen. Bizitza eraldatzeko pausoa eman aurreko prozesua «luzea eta gogorra» izan zen, ordea. «Psikiatriko batean esnatu ninduten duela bost urte», azaldu du. «Eta zortea izan nuen, nire antzera zeuden hainbatekin topo egin nuelako han. Depresio kronikoa zeukaten haiek ere, eta jabetu nintzen ez geneukala geure sentimenduak azaltzeko gunerik». Barrua askatzen hasteak eman dio arnasa, hitz egiteko lekuak aurkitzeak. «Eta idazteak. Niri asko lagundu dit idazteak».
Maskara jarrita
«Zoriontsuak izatera behartzen gaitu gizarteak, eta, adin batetik aurrerako gizonezkoei, gainera, esaten digute gogorrak izan beharra daukagula, indartsuak, ezin dugula sufritu…». Apestegi «maskara» hori jarrita ibili izan da urte askoan. «Baina gauean, ohean sartzean, ez dago maskararik; zeure buruari ezin diozu gezurrik esan, sufritu egiten duzu, eta etengabea da min hori».
«Ezin dut gehiago»
Apestegik gogoan dauzka bere burua lehertu ondorengo psikologoen eta psikiatren kontsultetako sartu-irtenak, medikamentuak, ingurukoen aholkuak… «Emozionalki ohi baino apalago egoten gara batzuk, gainera; malenkoniatsuak garela esaten dut nik, tristea baita tristeak garela esatea. Neure burua da nire etsairik handiena». Umetatik minez bizi izan da. «30 urte bete arte ez nekien minik gabe bizi zitekeenik. Barizeak, herniak, bizkarra okertuta… Umetatik, hori izan da nire ohiko egoera». Minari aurre egiteko, kontsumoa; kontsumoak, mina… «Gurpil zoro horretatik atera ezinik ibili nintzen».
Baina ateratzea erabaki zuen. «Arrebarekin hitz egin nuen lehenik eta behin. Hark fibromialgia dauka umetatik, eta esklerosi anizkoitza diagnostikatu diote orain. Hark badaki minarekin bizitzea zer den, depresioa zer den…». Arrebarekin ez ezik, psikiatrikoan egindako lagunekin ere aritu zen hizketan Apestegi; drogak kontsumitzeari utzi zion; Kanarietatik joatea erabaki zuen, «karga emozional negatibo handia» zeukatelako toki guztiek; lana ere aldatu zuen. «Jazarri egiten zitzaizkidalako aurreko lantokian [hegazkinetako mekanikaria zen]…»
Martin Berasategiri deia
Hegazkina hartu, Euskal Herrira iritsi, eta sukaldaritza ikasketak egin zituen. Martin Berasategi sukaldariari deitu zion, eta harekin egin zituen praktikak. «Pertsona zoragarri bat ezagutu nuen gero [egungo bikotekidea]… Azken batean, eguneroko borroka txikiak irabazi ditut nik, alferrikakoak direlako luzerako jartzen ditugun helburu handiak. Gaur ez hiltzea da nire helburu bakarra. Halakoak gara suizidak». Egunaren balantzea egin, eta «negatiboan» zegoela jabetzen zen beti Apestegi.
Horregatik saiatzen da egunero «zoriontasun mokadu txikiak» bilatzen. «Depresibooi asko kostatzen zaigu geure burua maitatzea. Guretzat, oso zaila da ondo egin duzu esatea, eta, ikasten dugun arte, garrantzitsua da gainerakoei ekarpen positiboak egitea: amari deitu eta zer moduz zaude? galdetzea, adineko bati zebrabidea pasatzen laguntzea…».
Apestegik ziurtatu du euren larruan jartzea oso zaila dela depresioa, antsietatea, adikzioa… ez daukanarentzat. «Eta, horregatik, geure errealitatea ikusgai egiteak lagunduko digu pausoak ematen; pausoa ematear dagoenari lagunduko dio pauso hori ez ematen». Argi utzi du suizida beti izango dela suizida. «Baina sentitu behar dugu ez gaudela bakarrik; babesa behar dugu». Alde horretatik, gizarteari kritika zorrotza egin dio: «Hil egiten gaitu bere isiltasunarekin. Norbaitek ezagutzen al du suizidaren bat? Izenik baduzue? Ez ditugu ikusi nahi, desagerrarazi egin nahi ditugu denak». |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224196/eaj-nagusituko-da-udal-eta-foru-hauteskundeetan-soziometroaren-arabera.htm | Politika | EAJ nagusituko da udal eta foru hauteskundeetan, Soziometroaren arabera | Eusko Jaurlaritzaren inkestak iragarri du jeltzaleek gora egingo dutela Araban eta Bizkaian. EH Bilduk ere 2019ko emaitzak hobetuko lituzke. | EAJ nagusituko da udal eta foru hauteskundeetan, Soziometroaren arabera. Eusko Jaurlaritzaren inkestak iragarri du jeltzaleek gora egingo dutela Araban eta Bizkaian. EH Bilduk ere 2019ko emaitzak hobetuko lituzke. | Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak udal eta foru hauteskundeetako boto asmoari buruzko inkesta bat argitaratu du. Horren arabera, EAJ litzateke indar bozkatuena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Araban, %31,5 boto izango lituzke: 2019ko bozetan baino ia bi puntu gehiago; Bizkaian, %44,6, 2019an baino 1,1 puntu gehiago; eta Gipuzkoan, %36,2, duela lau urte baino 0,3 gehiago.
EH Bildu litzateke bigarren indarra hiru herrialdeetan. Inkestak iragarritakoaren arabera, Araban botoen %22,8 lituzke; EAJk baino ia bederatzi puntu gutxiago, baina 2019ko hauteskundeetan baino 1,7 gehiago. Bizkaian ere goranzkoa da indar subiranistaren joera: %22,2 boto eskuratuko lituzke, 2,3 puntu gehiago. Eta Gipuzkoan, %32,7 boto jasota, zortzi hamarren hobetuko luke 2019ko emaitza.
PSE-EE, berriz, hirugarren indarra izango da hiru herrialdeetan, baina, inkestak iragarritakoa betez gero, hiruretan egingo du behera. Araban %18,0 boto lortuko lituzke, duela lau urte baino puntu bat gutxiago. Bizkaian, %15,7, 2019an baino 0,9 gutxiago. Eta Gipuzkoan, %16, duela lau urte baino 1,3 gutxiago.
Elkarrekin Podemos-IUren boto aurreikuspenak dezente okerragoak dira azken udal eta foru hauteskundeekin alderatuz gero. %10 lortu zituen Araban, eta 3,4 puntu galduko lituzke orain; %10,6tik %7,3ra jaitsiko litzateke Bizkaian; eta %9tik %7,1era Gipuzkoan.
PPk apenas lukeen aldaketarik, 2019ko emaitzekin alderatuta: %15,1 boto lortu zituen 2019ko maiatzean, eta %15 eskuratuko lituzke orain; Gipuzkoan emaitza bera luke (%4,8), eta Bizkaian egingo luke apur bat gora: %6,7tik %7,2ra.
Azken alderaketa bat: Jaurlaritzak iazko urrian egin zuen udal eta foru hauteskundeetako boto asmoari buruzko azken neurketa, eta, ordukoarekin alderatuta, EAJk gora egingo luke Araban eta Bizkaian, eta ia berdin mantenduko litzateke Gipuzkoan. Aldiz, aurreikuspenak okertu egin dira EH Bildurentzat: lau hamarren gutxiago lituzke Araban, bi gutxiago Bizkaian, eta hiru gutxiago Gipuzkoan.
Gasteizen lehia estua
Hiruburuetan ere EAJ litzateke lehen indarra, baina Jaurlaritzaren inkestak lehia estua iragarri du Gasteizko Udalerako. %24,3 boto lortuko lituzke Beatriz Artolazabal alkategai daraman zerrendak, 2019an baino 0,5 gehiago, eta EH Bilduk, Rocio Viteroren hautagaitzarekin, %21,6 boto lortuko lituzke (+0,9). Bi taldeek, ordea, berdindu egingo lukete zinegotzi kopuruan: zazpina. Gertu izango lukete PSE-EE ere, Maider Etxeberria buru; %20,9 boto erdietsita (-0,6), sei zinegotzi izango lituzke. Eta PPk, Ainhoa Domaikaren hautagaitzarekin, %18,1 boto eta bost zinegotzi lortuko lituzke. Hori horrela, EAJ-PSE egungo koalizio gobernua zinegotzi bakarraren faltan legoke hurrengo legealdian ere gehiengo absolutua izateko.
Bilbon, EAJren nagusitasuna are handiagoa litzateke, azken neurketaren arabera; jeltzaleek %45,7 boto (+2,6) eta hamabost zinegotzi (+1) lortuko lituzkete, gehiengo absolutua. Bizkaiko hiriburuko bigarren indarra PSE-EE da, eta hala segituko luke; botoen %15,9 (-0,2) lortuta, bost zinegotzi lituzke, ordezkari kopuruan EH Bildurekin berdinduta; indar subiranistak %14,7 (-0,4) boto izango lituzke.
Azkenik, Donostian ere EAJ gailentzea espero da: botoen %34,3 (-1,5) eskuratzeko modua izango luke, gaur egungo hamar zinegotziei eutsita. EH Bilduk ia hiru puntu egingo luke gora (%24,3), eta duela lau urteko sei zinegotziak baino bat gehiago lortuko luke. PSE-EEk, berriz, duela lau urteko emaitzak lortuko lituzke berriz boto portzentajean (%17,6) eta zinegotzi kopuruan (5). |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224197/ezkaba-memoria-gune-bihurtzeko-bidea-hasi-dute-espainiako-eta-nafarroako-gobernuek.htm | Politika | Ezkaba memoria gune bihurtzeko bidea hasi dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek | Lantalde bat osatuko dute, gotorlekua memoriaren leku izendatzeko prozesua abiatzeko. Txibitek esan du «herritarren eskura» jarri nahi dutela gotorlekua. | Ezkaba memoria gune bihurtzeko bidea hasi dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Lantalde bat osatuko dute, gotorlekua memoriaren leku izendatzeko prozesua abiatzeko. Txibitek esan du «herritarren eskura» jarri nahi dutela gotorlekua. | Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) memoria gune izendatzeko bideari ekin diote Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Felix Bolaños Espainiako Gobernuko Presidentetzako ministroa eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentea gaur goizean batzartu dira Iruñean, eta han adostu dute Ezkabako gotorlekua memoriaren leku izendatzeko prozesua abiatzea. Bolañosek nabarmendu du diktaduran jasandako errepresioaren gune «enblematikoa» dela, eta lortutako akordioarekin «egin beharreko bidearen lehen harriak jartzen» hasiko direla. Gaur adostu dutenez, lantalde bat eratuko dute, eta haren egitekoa izango da hitzarmen bat egitea Ezkaba memoria gune izendatzeko. EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak Memoria Demokratikoaren Legearen inguruan lortutako akordioaren barruan zegoen Ezkabako gotorlekua eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok ihes egin zuten espetxe frankista bihurtutako gotorleku hartatik. Horietatik 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. 7.000 pertsona inguru espetxeratu zituzten Ezkabako gotorlekuan: 1934an ailegatu ziren lehendabiziko presoak, eta, 1936ko otsailera arte, 800 hartu zituzten. Hilabete hartan, gotorlekuko bizi baldintza gogorrek eragindako eztabaidaren ondorioz, denak atera ziren, amnistia baten bidez. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, frankistek erabili zuten eraikina espetxe gisa. Nafarroako presidenteak azaldu duenez, gotorlekua «herritarren eskura» jarriko duen eredu bat diseinatzeko lan egingo dute bi gobernuek. Ezkaba erreferentzia gune bat izatea nahi dute, «ikuspuntu pedagogikotik» eta «ezagutzarenetik», eta memoria elkarteekin elkarlanean egin nahi dute, Txibitek azaldu duenez.
Koalizio gobernua berriz Datozen hauteskundeen inguruan ere mintzatu da ministroa, eta ziurtzat jo du Txibitek Nafarroako presidente karguari eutsiko diola, eta PSNk Geroa Bairekin, Ahal Dugu-rekin eta Ezkerrarekin duen gobernu koalizioa berriz egitearen alde agertu da. Baikor mintzatu da PSNk hauteskundeetarako dituen aurreikuspenekin, uste baitu bozetatik «indartsuago» irtengo dela: «Herritarrek aintzat hartuko dituzte azken urteotan gobernuak egindako politikak», nabarmendu du. Txibite ere gobernu koalizioa berriro egitearen alde dago. «Gure apustu politikoa da babes soziala handitzea eta gobernu ituna berriro egitea; modu horretan, ez gara beste alderdien menpe egongo», adierazi du gaur. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224198/iruzur-kanpaina-masibo-bat-atzeman-du-zibersegurtasunaren-euskal-zentroak.htm | Gizartea | Iruzur «kanpaina masibo bat» atzeman du Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak | Posta elektronikoaren bitartez, sarean biltegiratzeko zerbitzuez mozorrotzen dira, erabiltzailearen informazioa eskuratzeko | Iruzur «kanpaina masibo bat» atzeman du Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak. Posta elektronikoaren bitartez, sarean biltegiratzeko zerbitzuez mozorrotzen dira, erabiltzailearen informazioa eskuratzeko | Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak ohar bat plazaratu du, herritarrak ohartarazteko «phishing kanpaina masibo» bat atzeman duela; hau da, beste norbaiten itxura hartuta biktimaren datuak lortzeko iruzur saioa.
Oraingoan, posta elektronikoaren bidez ari dira mezuak heltzen. Horietan, hodeian fitxategiak gordetzeko zerbitzu baten izenean ari direla sinetsarazi nahi diote erabiltzaileari. Harentzat fitxategi bat dagoela adierazten dute, eta, hori jasotzeko, besteak beste, Dropbox, SharePoint, OneDrive, OneNote edo antzeko zerbitzuetara sartzeko esaten diote. Baina estekak ez du eramaten horietara, baizik eta formulario batera. Horretan, hainbat datu sartzeko eskatzen diote erabiltzaileari, «haren kredentzialak iruzurrez lortzeko, ekipoak software maltzurrez infektatzeko eta zabaltzen jarraitzeko kontaktuak lortzeko».
Mezuak norberaren kontaktuetatik edo kontaktu ezagunetatik etor daitezkeela ohartarazi dute, eta mezuaren gaian testu hauek agertu ohi dira: «Propuesta de contrato revisada», «propuesta financiera revisada» edo «actualización sustancial».
«Edozein jarduera susmagarri identifikatuz gero, eskertuko genizuke incidencias@bcsc.eus posta elektronikoaren bidez edo 900-104 891 telefonora deituz salatzea». |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224199/otsailaren-25ean-osakidetza-defendatzera-deitu-dute-sindikatuek.htm | Gizartea | Otsailaren 25ean Osakidetza defendatzera deitu dute sindikatuek | ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta SMEk antolatuta, manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, osasun sistema publikoa «desegiten» ari direla salatzeko. | Otsailaren 25ean Osakidetza defendatzera deitu dute sindikatuek. ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta SMEk antolatuta, manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, osasun sistema publikoa «desegiten» ari direla salatzeko. | Osakidetzako sindikatuek mobilizazioetara joko dute berriro. Bat eginda agertu dira gaur Bilbon SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT, eta oraingoan SME Medikuen sindikatua ere batu zaie, «osasun sistema publikoaren desegitea» salatzeko. Hala, otsailaren 25ean kalera ateratzera deitu dituzte Osakidetzako langileak, herritarrak eta gizarte mugimenduak. Manifestazioak egingo dituzte, 12:00etan hasita: Bilbon, Jesusen Bihotza plazatik abiatuta; Donostian, Bulebarretik; eta Gasteizen, Andre Maria Zuriaren plazatik.
Osakidetza «gain behera» doala ikusten dute sindikatuek, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailean ez dute antzematen borondaterik azken urteetan azaleratutako beheraldi hori konpontzeko. Iñigo Urkullu lehendakariak orain aste batzuk egindako adierazpenak izan dituzte hizpide Esther Saavedra ELAko kideak eta Amaia Mayor SATSEko ordezkariak: «Herritarrentzat agerikoa den errealitatea ezkutatzeko ahaleginetan, lehendakariak adierazi du Osakidetzan ez dagoela ez pribatizaziorik ez desegiterik, eta [Gotzone] Sagardui sailburuak ere ukatu egin ditu murrizketak». Langileek berretsi dute gobernuak kontrako norabidea hartua duela: «2023an osasun aurrekontua iazkoa baino hogei milioi euro txikiagoa izango da; badirudi, Jaurlaritzaren iritziz, premia txikiagoa dagoela».
Hala, sindikatuek nabarmendu dute Osakidetzak «egiturazko arazoak» dituela, eta kategoria profesional eta lurralde guztietan eragiten dutela. Problema horiek bata bestearen atzetik zerrendatu dituzte. Batetik, prekaritatea, «osasun sistema publikoaren arazo handienetako bat». Gogora ekarri dute behin-behinekotasun tasa %50etik gorakoa dela –24.000 langile inguru daude egoera horretan–, langile taldea ere «urria» dela, ordezkapenik ez dela beti egiten, eta ondorioz «lan gainkarga sistematikoa» dela. Hamar urtean erosahalmenaren %20tik galdu dutela ere salatu dute.
Bestetik, murrizketak zerbitzuetan: hainbat EAG etengabeko arreta gune itxi dituzte, baita Santiago ospitaleko larrialdiak ere, eta lehen mailako arretan ordutegi murrizketa handiak izaten dira, oporraldietan batez ere. Horri lotuta, gogora ekarri dute lehen arreta ataka larrian dela aspalditik, pandemiak egoera okertu egin duela, eta gainerako asistentzia mailetan ere hasiak direla horren ondorioak pairatzen: «Ospitaleko larrialdietan gero eta lan zama handiagoa dago».
Eta azkenik, herritarren osasun arreta: irisgarritasuna eta kalitatea galtzen ari dela deitoratu dute. Horren seinale, hainbat datu eman dituzte: «Lehen mailako arretako hitzorduek atzerapen handia dute; ospitaleko larrialdietako batez besteko itxaronaldia bost ordukoa da, eta eria gela arrunt batera eramateko epea bi egunera ere heltzen da; kanpo kontsulten zain dauden pazienteak duela sei urte halako sei dira, eta proba diagnostikoen zain daudenak, berriz, 2019an halako bi; kirurgiako itxaron zerrendak %36 handitu dira hiru urtean; eta Osakidetzak berak onartu du bularreko minbiziaren baheketetan 11 hilabeteko atzerapena dagoela». Osasun aseguru pribatuen gorakadarekin lotu dute hori sindikatuek: «Bizkaian hiru herritarretik batek kontratatu du».
Mahai sektoriala, blokeatuta
Osakidetzaren arazoak ez dira «berez» konponduko, sindikatuon aburuz, eta negoziazio kolektiboa aldarrikatu dute tresna gisara. Baina mahai sektoriala «guztiz blokeatuta» dagoela azaldu du Mayorrek: «Inposizioaren bidea utzi behar dute, eta negoziatzera eseri. Eta gainera, negoziatzeko eta erabakiak hartzeko eskumena duen norbaitek etorri behar du bileretara, azkenaldiko partaideek aitortu baitigute horretarako gaitasunik ere ez dutela. Eta Euskadiko enpresa publiko handienaz ari gara: sailburuak berak etorri behar baldin badu, etor dadila».
«Osasun Sailak utzi digun bide bakarra mobilizazioarena da», ondorioztatu du Saavedrak. Iazko greba egunen ondoren, protesta dinamika bat abiatu zuten berriro sindikatuek abenduan, eta, orain arte, elkarretaratzeak egin dituzte osasun etxeetan. Ez dute baztertu grebara jotzea, baina, oraingoz, hilaren 25eko manifestazioak izango dira hurrengo urratsa. Beharginak ez ezik, herritarrak ere deitu dituzte mobilizatzera: «Denok behar dugu osasun sistema». |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224200/ukrainak-salatu-du-errusiaren-misilek-errumania-eta-moldaviako-aire-eremua-zeharkatu-dutela.htm | Mundua | Ukrainak salatu du Errusiaren misilek Errumania eta Moldaviako aire eremua zeharkatu dutela | Moldaviako Gobernuak baieztatu egin du, eta Errumaniakoak, aldiz, ukatu. Azken asteetan Ukrainari misilekin egindako erasorik handiena izan da gaurkoa. | Ukrainak salatu du Errusiaren misilek Errumania eta Moldaviako aire eremua zeharkatu dutela. Moldaviako Gobernuak baieztatu egin du, eta Errumaniakoak, aldiz, ukatu. Azken asteetan Ukrainari misilekin egindako erasorik handiena izan da gaurkoa. | Azken asteotan Ukrainari misilekin egindako erasorik handiena izan da gaurkoa. Kieveko iturri ofizialen arabera, Errusiako indarrek 50 misil baino gehiago jaurti dituzte azken orduetan. Hori nabarmendu du Denis Xmihal lehen ministroak. Eta herrialdeko armadaren buruzagi Valeri Zaluzhnik salatu du Moskuk Itsaso Beltzetik jaurtitako bi misilek Moldaviako eta Errumaniako aire eremua zeharkatu dutela. Moldaviako Gobernuak informazio hori baieztatu du, eta, Errumaniakoak, aldiz, gezurtatu.
Aintzat hartu behar da NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kidea dela Errumania. Defentsa Ministerioak azaldu duenez, armadak misil bat identifikatu du, gaur goizean, Errusiak Itsaso Beltzean dituen ontzietako batetik jaurtia. Ohar batean, zehaztu du Moldaviako aire eremua zeharkatu duela, baina «inoiz» ez dela sartu Errumaniakoan; gertuen 35 kilometrora egon da.
Moldaviako Defentsa ministro Anatolie Nosatik, berriz, Kremlinen jokabidea gaitzetsi du, eta «auzo herrialdearen aurkako erasoa» gelditu dezala eskatu dio. Horrekin lotuta, bilera batera deitu du Errusiaren Moldaviako enbaxadorea. Dena den, ez da Errusiari Moldaviako aire eremua urratzea egozten zaion aurreneko aldia: iazko urrian, Moldaviak salatu zuen Errusiak Itsaso Beltzetik jaurtitako hiru misilek herrialdea zeharkatu zutela.
Gerra hegazkinez
Ukrainako Gobernua eskatzen ari zaie Mendebaldeko aliatuei gerra hegazkinak eta irismen luzeko misilak bidaltzeko, eta, horren harira, Mateusz Morawiecki Poloniako lehen ministroak gaur adierazi du horri buruzko erabakia NATOk hartu beharko lukeela. EB Europako Batasuneko estatu kideetako gobernuburuak eta estatuburuak atzo eta gaur Bruselan egiten ari diren goi bileran mintzatu da.
Ikusi gehiago: Zelenskik uste du «zantzu onak» daudela EBkoek abioiak ematearen inguruan
Polonia prest agertu da Ukrainari hegazkinak emateko, baina Morawieckik zehaztu du «zenbait herrialde» ez daudela ados beren proposamenarekin. Nabarmendu du, halere, beste batzuek modu positiboan erreakzionatu dutela. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Europar Kontseiluaren goi bileran parte hartu zuen atzo, eta ondoren adierazi «zantzu onak» daudela EBkoek hegazkinak ematearen inguruan. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224201/gipuzkoako-industria-enpresen-lehen-energia-komunitatea-sortu-dute-eibarren.htm | Ekonomia | Gipuzkoako industria enpresen lehen energia komunitatea sortu dute Eibarren | Energia berriztagarria sortu eta kontsumitu ahal izango dute Azitain industrialdeko enpresek. 347 plaka fotovoltaiko jarriko dituzte, eta elektrizitate fakturan %25 aurreztea espero dute. | Gipuzkoako industria enpresen lehen energia komunitatea sortu dute Eibarren. Energia berriztagarria sortu eta kontsumitu ahal izango dute Azitain industrialdeko enpresek. 347 plaka fotovoltaiko jarriko dituzte, eta elektrizitate fakturan %25 aurreztea espero dute. | Etxeetan bezala, gero eta gehiago ikusten dira eguzki panelak lantegietako teilatuetan eta inguruetan. Enpresa asko beren kabuz egiten ari dira energia trantsizioa, baina ezohikoagoa da industrialde berean daudenek bat egitea eta tokiko energia komunitate bat sortzea. 2021. urtean inauguratu zuten gisa horretako lehen parke fotovoltaikoa Hego Euskal Herrian, Derioko (Bizkaia) Seminario Zentrum enpresa gunean, eta Eibarren (Gipuzkoa) beste bat sortzeko urratsa egin dute. Azitain industrialdean egongo da, eta zortzi enpresak bat egin dute egitasmoarekin: Acha Herramientas, Codesyntax, Hanna Instruments, Inkubagailua Eibargunea, Jose Maria Irazabal, Manufacturas Resort, Neurtek eta Teleapostuak enpresek. Atzo aurkeztu zuten egitasmoa.
Sustatzaileek azaldu dutenez, proiektuan parte hartzen duten zortzi enpresa horiek izaera juridiko propioa duen energia komunitate bat osatu dute (TEK Azitain). Guztira 347 plaka fotovoltaiko instalatuko dituzte industrialdean, eta azpiegitura horrek 1.086 metro koadroko azalera hartuko du. Instalazioak 156 kilowatt sortuko ditu; alegia, enpresa bazkideen guztizko kontsumoaren %25 gutxi gorabehera. Sortutako energia fakturatik deskontatuko zaie zuzenean, eta ez dute ordainduko ez bidesaririk, ez kargurik. Azaldu dutenez, urtean 972 tona karbono isurtzea saihestuko dute, «25 urtean emisioak xurgatzen dituzten 3.891 zuhaitz landatzearen baliokidea».
Proiektuak industrialde horretan dauden enpresen «energia autonomia» handitzeko helburua du, «poligonoan garatzen den jarduera ekonomikoaren deskarbonizazioa nabarmen hobetzeko eta bertan dauden enpresen energia lehiakortasuna handitzeko». Plaka fotovoltaikoekin batera, panelek sortutako energia biltegiratzeko sistema bat jartzea aztertzen ari dira. Aurrera begira, halaber, ez dute baztertzen instalazioa handitzea, interesa duten enpresa berriak komunitatean sar daitezen. Bi kilometroko erradioan dauden enpresek bat egin ahalko lukete.
Egitasmoan parte hartu duten zortzi enpresek eta Debegesa Debabarrena eskualdeko garapen agentziak sustatu dute TEK Azitain komunitate energetikoa, eta Energiaren Euskal Erakundearen, Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Sailaren eta Eibarko Udalaren laguntza jaso dute. Proiektuak Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Sailaren eta Energiaren Euskal Erakundeak kudeatzen duen Next Generation Autokontsumorako Programaren diru laguntza jaso du.
Edinor enpresak diseinatu du egitasmoa. Petronorren filiala da; energia komunitateen garapenean espezializatuta dago, eta gisa horretako proiektu ugari garatu ditu. Enpresa komunitateen kasuan, harena da duela bi urte Derioko enpresa parkean inauguratutako Hego Euskal Herriko lehen industria komunitate energetikoa. Eibarkoa baino txikiagoa da: berrehun eguzki plakak osatzen dute, eta 74 kilowatt sortzeko gaitasuna du; mila metro koadroko azalera hartzen du, eta hamar enpresak parte hartzen dute.
Enpresetarako jauzia
2020an sortu zuen Europako Batzordeak tokiko energia komunitatearen kontzeptua (TEK). Industria oso gutxi daude, baina bai bestelakoak, udal mailakoak bereziki, 5.000 biztanle baino gutxiagoko herrietan, udal azpiegituren behar energetikoentzat baina baita biztanleenak eta, zenbaitetan, komertzioenak betetzeko sortutakoak.
Energiaren Euskal Erakunderen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan halako berrogei komunitate inguru jarri dituzte martxan, eta ehun udal inguru inplikatu dira. Gehienek Edinorren eredua hartu dute, edo Eusko Jaurlaritzak eta Mondragon taldeko Krean ingeniaritzak sustatutako Ekiola kooperatibena.
Nafarroan, gobernuak berriki eman dituen datuen arabera, lurraldeko lau udalerritik batean badute halako komunitate bat, edo sortzeko bidean daude. Industria arloan, urtarril amaieran aurkeztu zuten lehenengoa, Lekunberrin. Zortzi enpresak bat egin dute egitasmoarekin.
Badago tokiko enpresa komunitatea ez den egitasmo bat, baina antza duena: Ekian. Arasur industrialdean dago, Erriberabeitiko udalerrian (Araba). Kasu horretan 21 enpresa baino gehiago bildu dira planta fotovoltaiko bat sustatzeko. 24 megawatt ekoizteko ahalmena du, eta 2020aren hasieratik dago martxan. Haren helburua ez da enpresa horien energia premiak betetzea, baizik elektrizitatea sortzea. Hala ere, enpresa horietako batzuek, elektrizitatea salerosteko epe luzeko aldebiko kontratu baten bidez, beren kontsumorako erabiltzen dute. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224202/gipuzkoako-metalean-proposamenik-ez-egitea-aurpegiratu-diote-sindikatuek-adegiri.htm | Ekonomia | Gipuzkoako metalean proposamenik ez egitea aurpegiratu diote sindikatuek Adegiri | Sindikatuek lehen bileran aurkeztu zituzten haien proposamenak. Martxoaren 1eko bilerara proposamen bat eramateko eskatu diote. | Gipuzkoako metalean proposamenik ez egitea aurpegiratu diote sindikatuek Adegiri. Sindikatuek lehen bileran aurkeztu zituzten haien proposamenak. Martxoaren 1eko bilerara proposamen bat eramateko eskatu diote. | Gipuzkoako metalaren mahaia bigarrenez bildu da gaur, eta ordezkaritza duten lau sindikatuek salatu dute Adegi Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak ez duela hitzarmena berritzeko proposamenik egin. ELA, LAB, CCOO eta UGTren esanez, patronala Gipuzkoako metalaren egungo itna goratzera mugatu da, baita Bizkaiko eta Arabako sektore bereko langileen soldatarekin dagoen aldea azpimarratzera ere. Hitzarmenak 43.000 langileri eragiten die.
Patronalaren jarrera horren aurrean, ELAk, negoziazio mahaian ordezkaritza handiena duen sindikatuak (%47,8), hurrengo bilerara proposamen bat eramateko eskatu dio Adegiri. LABek, bigarren sindikatu nagusiak (%35,8), «axolagabekeriaz» jokatzea egotzi dio patronalari.
CCOO eta UGT dira beste bi sindikatuak —%12,2 eta %4,3ko ordezkapenekin hurrenez hurren—, eta bi sindikatu nagusien antzeko iritzia dute. CCOOk dio Adegi azken prentsa oharretan emandako datuak esatera mugatu dela bileran, eta sindikatuak uste du «premiazkoa» dela negoziazioari ekitea. UGTk «denbora ez galtzeko» eskatu dio Adegiri, eta gehitu du jarrera horrek langileen erosteko ahalmenaren galera handitzen duela. Martxoaren 1ean dute hurrengo hitzordua.
Sektorea, indartsu
ELAk adierazi du Gipuzkoan metalgintzaren sektorea indartsu dagoela. Sindikatuaren arabera, 2022ko azaroan %17,2 handitu ziren esportazioak, eta Gizarte Segurantzako afiliazioak markak hausten ari dira. Egoera horretan, langileen lan-karga «handia» delako kexu da ELA.
Urtea hastearekin batera amaitu zen Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena. Azken urteetan soldatak KPIaren adina handitu dituzte, eta lau sindikatuen helburua da hitzarmen berriak sektoreko langileen erosteko ahalmenari eustea. Sektorearen egoera «oso positiboa» den testuinguruan «aberastasuna banatzeko» eskatu du ELAk. LABek ere «langileek sortutako aberastasuna bermatzeko hitzarmena» aldarrikatu zuen mahaia sortu zenean, baina soldaten hobekuntza ez da sindikatuek aldarrikatzen duten gauza bakarra. Lanaldia murrizteko beharra nabarmentzen dute denek, lana gainontzeko beharrekin bateragarria izan dadin. UGTk azaldu du lanaldiak ez direla azken hamabost urteetan aldatu. Hala daude kontuak egun: urtean 1.697 ordu lan egiten dituzte lanaldi zatituan aritzen direnek, eta 1.682, berriz, lanaldi jarraitua dutenek. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224203/voxek-fermin-muguruzari-eraso-dio-sare-sozialetan-goya-sarietan-jasotako-izendapenagatik.htm | Kultura | Voxek Fermin Muguruzari eraso dio sare sozialetan, Goya sarietan jasotako izendapenagatik | Donostiako Zinemaldiko Jose Luis Rebordinosek babesa erakutsi dio Muguruzari sare sozialetan | Voxek Fermin Muguruzari eraso dio sare sozialetan, Goya sarietan jasotako izendapenagatik. Donostiako Zinemaldiko Jose Luis Rebordinosek babesa erakutsi dio Muguruzari sare sozialetan | Sevillan (Espainia) ospatuko da Goya sarien gala, bihar. Hain zuzen ere, Fermin Muguruzaren Black is beltza II: Ainhoa da animaziozko film onenaren sarirako izendatu dituztenetako bat. Muguruzaren filmak izendapena jaso izana salatu zuen atzo Voxek, jendaurrean egindako agerraldi batean. «Gure hiriko alkateak, Antonio Muñozek, erabaki beharko luke hiltzaileen edo biktimen alde dagoen». Hiriko alkateari kargu hartuz abiatu zuen diskurtsoa Sevillako Voxeko bozeramaile Cristina Pelaezek. «Hiria agertoki gisa jarri du zinemagile filoetarra omentzeko». Agerraldian, alderdiaren zenbait jarraitzaileren testigantzak ageri dira Muguruzaren filmak izendapena jaso izana salatzen.
Sare sozialetan ere hitzez eraso diote Muguruzari Voxen hainbat jarraitzailek.
Iruzkin horiek guztiak gaitzetsi ditu Donostiako Zinemaldiko zuzendari Jose Luis Rebordinosek bere Twitterreko kontuan, eta babesa eman dio Muguruzari: «Donostiako Zinemaldiko zuzendari naizen aldetik, babesa adierazi nahi diet F. Muguruzari eta Zinemaldian estreinatu zuen Black is Beltza 2: Ainhoa filmari, Goya sarietako izendapenaren harira ultraeskuina egiten ari zaion jazarpen kanpaina dela eta».
Espainiako muturreko nazionalismotik erasoak jaso ditu Muguruzak lehen ere, azken filmaren harira.
Fernando Savater filosofoak zutabe gogor bat idatzi zuen urrian Madrilgo agerkari digital batean musikari eta zinemagilearen aurka. Besteak beste, Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi zuen Savaterrek.
Ikusteke dago zer eragin izango duen neofrankisten erasoa Goya sarien banaketan. Gogoratu behar da Muguruzak 2003. urtean txistuak jaso zituela Madrilen eginiko Musikaren Sarietan, euskarazko kantarik onenari emaniko garaikurra jasotzeko orduan Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera salatu zuelako. |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224204/ikasleen-banaketa-orekatua-izango-du-xede-astelehenean-hasiko-den-aurrematrikulazioak.htm | Gizartea | Ikasleen banaketa orekatua izango du xede astelehenean hasiko den aurrematrikulazioak | Ikasle zaurgarrientzako leku kopuru bat jaso beharko dute ikastetxe guztiek, eta, batez ere, sozioekonomikoki ahulak diren ikasleak hartuko dituzte zaurgarritzat. Hezkuntza Sailak ordainduko ditu itunpeko batera bideratzen dituen ikasle zaurgarrien gastuak. | Ikasleen banaketa orekatua izango du xede astelehenean hasiko den aurrematrikulazioak. Ikasle zaurgarrientzako leku kopuru bat jaso beharko dute ikastetxe guztiek, eta, batez ere, sozioekonomikoki ahulak diren ikasleak hartuko dituzte zaurgarritzat. Hezkuntza Sailak ordainduko ditu itunpeko batera bideratzen dituen ikasle zaurgarrien gastuak. | Hezkuntza sistema orekatuago bat lortzea; horixe izango du helburu nagusi Eusko Jaurlaritzak astelehenean abiatuko duen aurrematrikulazio kanpainak. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak azaldu duenez, xede hori erdiesteko bidean, ikasleen onarpen prozesuak «nobedade batzuk» izango ditu. Eta diru publikoa jasotzen duten eskola denak izango dituzte bidelagun: «Ikastetxe guztien parte hartzearekin matrikulazio orekatuago bat lortuko dugu». Gaur xehatu dituzte berrikuntza guztiak Bildarratzek berak, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak eta Eduardo Ubieta ISEI Irakas Sistema Ebaluatu eta Ikertzeko Erakundeko zuzendariak, Bilbon egin duten prentsaurrekoan.
Aldaketen nondik norakoen berri Pedrosak eman du. Berritasun nagusietako bat lekuen erreserba sistema izango da. Hau da, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek —publikoek nahiz itunpekoek— Hezkuntza Sailak zehaztuko dien leku kopuru bat gorde beharko dute ikasle zaurgarrientzat. Eta nola erabakiko dute kopurua? Eskaerak aurkezteko garaian, gehienbat euren egoera sozioekonomikoari buruzko galderak izango dituen inkesta bat bete beharko dute familia guztiek, eta hortik aterako duten informazioarekin erabakiko dute zein ikasle hartuko duten zaurgarritzat. Behin hori jakinda, eremuko zaurgarritasun indizea zenbatekoa den kalkulatuko dute, eta ikastetxe guztiek indize horretara gerturatu beharko dute. Alegia: lehendik ikasle zaurgarri asko dituztenek leku gutxiago gorde beharko dituzte zaurgarrientzat; egun gutxi dituztenek, berriz, gehiago. Adibide bat eman du Bildarratzek: «Tolosako eremuan %15eko zaurgarritasun indizea badaukagu, Tolosako hiru zentroek epe jakin batean %15 horretara joan beharko dute».
Beraz, aldaketa ez da bat-batekoa izango: sailburuaren esanetan, 2 urteko umeen matrikularekin hasiko dira, «zuhurtziaz» jokatu nahi baitute: «Ez dugu nahi izugarrizko aldaketarik momentu batetik bestera, baizik eta pixkanaka-pixkanaka kudeatzen den zerbait izan behar da, arazoak egon ez daitezen». Beraz, gaur egun jada ikastetxeetan dauden ikasleak ez dituzte lekuz aldatuko. Ildo bertsutik jo du Pedrosak, eta nabarmendu du progresiboki egin behar dela aldaketa: «Apurka-apurka nahi duguna da gure ikastetxeak ahalik eta heterogeneoenak izatea». Horretarako, herritarrekin «pedagogia ariketa bat» egin beharko dela onartu du.
Eta zer gertatuko da itunpeko ikastetxe batera joan behar duten ikasle zaurgarriekin? Kazetarien galderei erantzunez, Bildarratzek ziurtatu du Hezkuntza Sailaren eskutik itunpeko zentro batera doazen ume zaurgarrien gastuak sailak berak ordainduko dituela. Gainerakoentzat ere doako izateko bidea jorratzen ari direla ere nabarmendu du: «Itunen eta kuoten gaia prozesu bat izango da».
Lekuen erreserban ez ezik, eskaintzan ere esku hartu asmo du Hezkuntza Sailak. Gehiegizko eskaintza edo gutxiegizkoa saihestea izango da onarpen prozesuan ikastetxe bakoitzean eskainiko den leku kopurua erabakitzeko irizpide nagusia. Zonifikazioan ere egin dituzte aldaketak, eta eragin eremu zabalagoan ezarri dituzte, ohar bidez azaldu dutenez, «aniztasunaren banaketa orekatuagoa errazteko». Eragin eremu bakoitzean gutxienez ikastetxe publiko bat dago.
Gainera, gertuko eskolatzea sustatu nahi dute. Horretarako, zazpi puntu emango dituzte —orain arte sei ematen zituzten— familiaren bizilekutik hurbilen dagoen ikastetxean —publikoan nahiz itunpekoan— matrikulatzeko, beti ere bizitokia ikastetxearen eragin eremuan badago. Eremuko beste edozein ikastetxetarako, berriz, bost puntu emango dituzte. Familiei gogorarazi diete nahi bezainbeste eskola aukeratu ahal izango dituztela —beren eragin eremukoak edo ez— matrikulazioa egiteko zerrendan, eta ahalik eta ikastetxe gehien aukeratzeko eskatu diete. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako familiek, orotara, 697 ikastetxe —%65 publikoak eta %35 itunpekoak— izango dituzte aukeran.
Matrikularako epeak
Aldaketez harago, matrikulaziorako epeak ere jakinarazi ditu Eusko Jaurlaritzak. Hilaren 13tik 24ra izango dute familiek eskabideak eta agiriak aurkezteko aukera, online nahiz ikastetxean bertan; martxoaren 14an, behin-behineko zerrendak argitaratuko dituzte; apirilaren 4ra arte izango dute familiek erreklamazioak egiteko aukera; apirilaren 20an egingo dituzte publiko behin betiko zerrendak; eta errekurtsoak aurkezteko epea maiatzaren 22an amaituko da. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.