date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224205/carlos-saura-hil-da-91-urterekin.htm | Kultura | Carlos Saura hil da, 91 urterekin | Espainiako zinema modernizatzeak eta zentsura frankistari aurre egin izanak desberdindu zuen zinemagilea. La caza, Peppermint frappé, Cría cuervos eta Elisa, vida mía dira haren lanik esanguratsuenetako batzuk. Ohorezko Goya saria jasotzekoa zen bihar, hain justu. | Carlos Saura hil da, 91 urterekin. Espainiako zinema modernizatzeak eta zentsura frankistari aurre egin izanak desberdindu zuen zinemagilea. La caza, Peppermint frappé, Cría cuervos eta Elisa, vida mía dira haren lanik esanguratsuenetako batzuk. Ohorezko Goya saria jasotzekoa zen bihar, hain justu. | «Espainiako zinema leiho bat da, Espainia zer izan den eta nola oroitu duen begiratzeko». Uste horretan bermatuta hasi zuen ibilbide zinematografikoa Carlos Saurak (Huesca, Espainia, 1932), eta hala osatu du zazpi hamarkada beteko ibilia, bideko aldaketak aldaketa. Frankismoaren zentsura aparatuari aurka egitea egokitu zitzaion hasierako urteetan, eta Espainiako gizartearen askotariko gaitzei begiratu zien bere filmetan; ez edonola, gainera: ordura arteko zinemaren mugak harago eraman zituen —besteak beste, La caza (1965) filmean—, eta begirada horrek bereizi zuen lehen urratsak egin zituenetik. Musikari, literaturari —lau eleberri argitaratu zituen— eta argazkigintzari lotutako egile bat ere izan da Saura. 91 urterekin hil da, Ohorezko Goya saria jaso bezperan eta Las paredes hablan bere azken lana estreinatu berritan.
Ingeniaritza ikasketak utzi, eta Madrilen ekin zion zinemagile ibilbideari. Cuenca (1958) dokumentala izan zen bere lehen lanetako bat, eta Donostiako Zinemaldian saritu zuten, gainera; ondotik etorri ziren Los golfos (1969) eta La caza (1965): biek ala biek zentsura frankistarekin talka zuzena izatera eraman zuten. La caza izan zen, halaber, Elias Kerejeta zinemagileak ekoitzi zion lehen filma, eta elkarrekin egingo zuten lan multzo bateko lehena. 36ko gerrak utzitako zaurien inguruko erretratu gordina egin zuen zinemagileak lan hartan, eta zuzendaririk onenaren saria eman zioten harekin Berlinale jaialdian.
Peppermint frappé da ziur asko haren obran ondotik datorren lanik aipagarriena, hura ere Kerejetak ekoitzia —«ni Eliasekin hazi naiz, eta Elias nirekin»—. Errepresio frankistaren ondorioak arakatu zituen lan hartan ere, pertsonaien psikologian eta bere belaunaldian ikusten zituen zenbait gabeziatan arreta jarrita —sexualitatean, besteak beste—. Stress, es tres, tres (1968), El jardín de las delicias (1970) eta Ana y los lobos (1972) izan ziren garai hartan egin zituen beste filmetako batzuk; guztiak Espainiako gizartearen arrakalei begira onduak. Horietan ageri zen, orobat, Sauraren lana ezaugarrituko zuen estilo sinbolista, zeina Luis Buñuelengandik zetorkion, hark esan ohi zuenez. «Familiako beste kide bat izan zen beti. Hura aurkitzea irteera bat bilatzea izan zen niretzat, ulertu bainuen buruan nituen zenbait ideia egin egin zitezkeela, ez zirela zertan izan disparate hutsak».
La prima Angélica (1973) eta Cría cuervos (1975) Cannesen erakutsi zituen, eta horiek finkatu zuten haren izena nazioarteko zirkuituan. Memoria du ardatz Cría cuervos-ek ere, eta haren obran azpimarraz ageri diren beste lanetako bat da. Geraldine Chaplin —Saurarekin ezkonduta egon zen hamarkada batez— eta Ana Torrentek egin zituzten aktore lanak. Ondoko urteetan egin zituen, besteak beste, Elisa, vida mía (1977) —literaturaren eta zinemaren arteko elkarrizketa anbiziotsu bat— , Los ojos vendados (1978) —torturaren aurkako alegatua—, eta Mamá cumple 100 años (1976) —Ana y los lobos-en interpretazio barrokoa— film aupatuak, eta erreferentziazko egile bihurtu zuen aro bat itxiz joan zen horiekin.
Bestelako Saura bat
Oso bestelako zinema antzematen da Sauraren lanean 1980ko hamarkadatik aurrera. Erregistro gogoetatsuago batetik hurbilago zeuden filmak egin ordez, formatu konbentzionalago batetik gertuago zegoen zinema bat egiteari ekin zion. Kritikariek halakotzat jotzen dute, esaterako, Deprisa, deprisa (1981) filma —Urrezko Hartza irabazi zuen harekin Berlinale jaialdian—.
Antonio Gadesekin hasitako elkarlanak ere markatu zuen aldi berri hura. Trilogia musikal bat ondu zuten elkarrekin: Bodas de sangre (1981), Carmen (1983, Cannesen saritua) eta El amor brujo (1986). Haren zinemak izandako biraketaz galdetzen ziotenean, garai bakoitzean egitea zegokiona egin zuela erantzun ohi zuen Saurak. «Oso intuitiboa naiz, eta galdetzen badidazu nire zinema norantz doan... ez nuke jakingo esaten. Jauzika egiten du aurrerantz».
Pajarico (1997) —Pajarico solitario bere narrazio autobiografikoan oinarritua—, Goya en Burdeos (1999), Buñuel y la mesa del rey Salomón (2001) eta Jota de Saura (2016) dira azken hamarkadetan egin zituen filmetako batzuk. Paraleloan, idazketari eta argazkigintzari lotuta ere aritu zen, eta, besteak beste, Elisa, vida mía (2004) liburuan eleberri bihurtu zuen aurrez egindako izen bereko filma. Ahal zuen bitartean lanean jarraituko zuela errepikatzen zuen azken urteetan emandako elkarrizketetan, eta horren froga da aurreko asteburuan bertan estreinatu zutela Las paredes hablan haren azken lana. «Erretiratu, erretiratu... hiltzen zarenean erretiratzen zara, ezta? Edo ez zaizunean egiteko beste ezer gelditzen, nik uste, baina auskalo». |
2023-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/224206/mikel-oiartzabalek-2028ra-arte-berritu-du-kontratua-realarekin.htm | Kirola | Mikel Oiartzabalek 2028ra arte berritu du kontratua Realarekin | Bi urte barru amaitzen zitzaion kontratua txuri-urdinen kapitainari, eta beste lau urterako berritu du. Marka guztiak hausteko bidean da. | Mikel Oiartzabalek 2028ra arte berritu du kontratua Realarekin. Bi urte barru amaitzen zitzaion kontratua txuri-urdinen kapitainari, eta beste lau urterako berritu du. Marka guztiak hausteko bidean da. | Realak eta Mikel Oiartzabalek akordioa lortu dute kapitainaren kontratua luzatzeko. 2025ean amaitzen zitzaion kontratua eibartarrari, eta 2027-2028ko denboraldia amaitu arte berritu du. Brais Mendezek eta Umar Sadiqek soilik dute hainbeste urterako kontratua. Oiartzabal luzaro egon zelaitik kanpo, belauneko lotailu gurutzatuan izandako lesio baten eraginez, baina duela hilabete eskas itzuli zen. Pixkanaka ari da martxa hartzen, eta Imanol Alguacilek hamaikakoetan sartzen. 2015-2016ko denboraldian egin zuen debuta lehen taldearekin, David Moyes entrenatzaile zela, eta berehala egin zuen tokia hamaikakoan. Geroztik, bide oparoa egin du, eta zaleen jokalari kuttunetakoa da. 25 urte baino ez dituen arren, Oiartzabalek 80 gol sartu ditu Realarekin, eta, beste bat sartuz gero, txuri-urdinen historiako hamar golegile nagusien artean sartuko da. Marka guztiak hausteko bidean da, baina, hala ere, klubaren historian sartu da jada, besteak beste 2021ean irabazitako Espainiako Kopako finalean sartu zuen golari esker. Marka guztiak hausteko bidean da.
Klubak sare sozialetan jarri duen bideoan «eskertuta» dagoela adierazi du protagonistak, Realak «lehen egunetik» emandako konfiantzagatik. «Pasatu dudana pasatu ondoren klubak eman didan konfiantzak balio handia du niretzat, eta ni konfiantza hori bueltatzen ahaleginduko naiz», gaineratu du.
Klubaren egoeraren gainean ere mintzatu da Oiartzabal. Eibartarraren esanetan, Realaren inguruko egoera guztiak positiboak dira klubak «hazten» jarraitu dezan: «Duela hamar edo hamabost urte zegoen egoera ikusita, balio gehiago ematen zaio gaur egungo egoerari. Bertako jokalariek hemen egon nahi dugu, eta kanpokoek hona etorri nahi dute». |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224234/emakumezko-bat-hil-da-busturian-etxean-sutea-sortuta.htm | Gizartea | Emakumezko bat hil da Busturian, etxean sutea sortuta | San Kristobal auzoko etxe bakartu batean gertatu da sutea. Bi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte | Emakumezko bat hil da Busturian, etxean sutea sortuta. San Kristobal auzoko etxe bakartu batean gertatu da sutea. Bi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte | Bart 23:00ak aldera piztu da sutea Busturiako (Bizkaia) San Kristobal auzoko etxe bakartu batean. Lau pertsona zeuden une horretan etxean.
Horietako bi erietxera eraman zituzten, baina suhiltzaileek hilda topatu zuten beste bat, emakumezkoa.
Ertzaintza ikertzen ari da zerk eragin zuen sua. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224235/egiari-zor-ek-torturaren-errealitatea-argitara-ateratzeko-urratsak-eskatu-dizkie-instituzioei.htm | Politika | Egiari Zor-ek torturaren errealitatea argitara ateratzeko urratsak eskatu dizkie instituzioei | Torturaren erabilera «sistematikoa» salatu dute haiek jasan dituzten ehunka euskal herritarrek. 'Karpeta urdinak' dokumentalaren proiekzioei ekingo diete hurrengo astean. | Egiari Zor-ek torturaren errealitatea argitara ateratzeko urratsak eskatu dizkie instituzioei. Torturaren erabilera «sistematikoa» salatu dute haiek jasan dituzten ehunka euskal herritarrek. 'Karpeta urdinak' dokumentalaren proiekzioei ekingo diete hurrengo astean. | «Tortura geure azalean jasan dugunon testigantza bizia gara», adierazi dute Ixone Fernandez eta Patxi Arratibel eledunek, Donostiako Intxaurrondo auzoan egindako agerraldian. Haien atzean, torturak jasandako ehunka euskal herritar. Torturaren erabilera «sistematikoa» salatu dute, eta eskaera bat luzatu diete Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari: «Torturatuon aitortza eta erreparazio sozial, politiko eta instituzionalaren bidean sakontzeko konpromiso eta ekimen irmoak eskatzen ditugu».
Egiari Zor fundazioak antolatutako ekitaldian, Fernandezek eta Arratibelek azaldu dute Euskal Herrian «modu masibo eta sistematikoan» torturatu dutela. Horren adibidetzat jo dute Kriminologiaren Euskal Institutuak egindako ikerketa. Haren arabera, gutxienez 5.379 tortura kasu eman dira 1960tik 2015era bitarte: 4.113 tortura kasu zenbatu zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta beste 1.068 Nafarroan. Kopuru «lazgarria», eledunen esanetan, baina osatu gabea: «Kopuru izugarriaz mintzo gara gurea bezalako herri txiki batentzat».
Torturarena, baina, zenbakiez haratago doan errealitate bat dela adierazi dute, «zauri sakonago» bat baitago, praktika horiek eragindako «ondorio politiko, sozial, kultural eta gizatiarrei» erreparatuz gero. Ondorio horien guztien gaineko ezagutza falta «inpunitatearekin» lotu dute: «Inpunitatez aritutako erantzule ugari eta isiltasun gehiegi dago oraindik ere». Hala, gogoratu dute Espainiako Estatuak Guardia Zibila, Espainiako Polizia zein Ertzaintza erabili dituela militante politikoak torturatzeko.
Gauzak hala, kritikatu dute torturatuen aitortzarako eta erreparaziorako bidean hutsune «nabariak» eta «mingarriegiak» daudela. Hala nola, azaldu dute Kriminologiaren Euskal Institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egindako ikerketa «kaxoi baten barruan» geratu dela, eta Nafarroakoa argitara ateratzeko atzerapen asko egon direla. Horren aurrean, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari urratsak eskatu dizkiete «torturaren errealitatea itzaletik argitara» ateratzeko, aitortza bermatzeko eta ez errepikatzeko bermeak ezartzeko. Finean, «torturak gure herrian izan duen dimentsio osoa ezagutu ahal izateko». Horretarako lehen urratsa litzateke ofizialki jaso diren 5.379 kasuak «aintzat hartzea».
'Karpeta urdinak'
Torturaren errealitatea herritarrei hurbiltzeko ekimen politiko bat ere abiatuko dute: otsailaren 13tik aurrera, Karpeta urdinak dokumentalaren proiekzioei ekingo diete. Kriminologiaren Euskal Institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egindako ikerketaren emaitzak ditu hizpide, eta lan horren «garrantzia eta balioa» zabaltzea ditu helburu. Datorren astean, Zizurkilen (Gipuzkoa), Hendaian, Urruñan, Getarian, Baionan (Lapurdi) eta Leitzan (Nafarroa) ikusi ahal izango da. Beste zenbait emanaldiren berri ere eman dute www.karpetaurdinak.eus webgunean. Bertan, dokumentalaren inguruko informazio gehiago ere plazaratu dute. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224236/milaka-pertsona-kalera-atera-dira-baionan-erretreten-erreformaren-aurka.htm | Ekonomia | Milaka pertsona kalera atera dira Baionan erretreten erreformaren aurka | Baionako tren geltokitik abiatu da manifestazioa, eta urtarrilaren 19an eginikoak halako bi protestari bildu ditu | Milaka pertsona kalera atera dira Baionan erretreten erreformaren aurka. Baionako tren geltokitik abiatu da manifestazioa, eta urtarrilaren 19an eginikoak halako bi protestari bildu ditu | Baionako geltokitik abiatu da gaur goizean erretreten erreformaren aurka deituriko manifestazioa, eta, gaiaren inguruan eginiko azken protestak bezala, oso jendetsua izan da. Antolatzaileen arabera, 10.000tik gora pertsona bildu dira manifestazioan, eta, Poliziaren arabera, 8.000 inguru.
Urtarrilaren 19an egin zuten lehenengo manifestazio handia. Orduan, 9.000 eta 10.000 jende artean bildu zen Frantziako Gobernuak egin nahi duen erretreten erreforma «injustu eta bortitza» gelditzeko asmoz. Azken urteetan ikusiko mobilizaziorik jendetsuenetakoa izan zen. Orduan ere CDFT, CGT, FO, CFE CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSU sindikatuek osaturiko intersindikalak deitu zuen, eta LAB eta ELB ere batu ziren.
CFDT da sindikatu deitzaile nagusia. Haren arabera, %20 baino gehiago handitu zaie afiliatu kopurua, erretreten erreformaren aurkako mobilizazioekin hasi zirenekin, gaiak gizartean eragin duen ezinegonaren lekuko. LABek ere esan du jendea haiengana jotzen ari dela inoiz ez bezala.
Erreformaren asmoa erretiroa hartzeko adina 64 urtera gibelatzea da, baina langile gehienek hori baino urte gehiago egin beharko dituzte pentsio osoa lortzeko, horretarako 43,5 urte sari beharko direlako. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen Gobernuaren hitzetan, gaur egungo erretreten sistemak defizita izanen du hemendik urte batzuetara. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224237/euskararen-auzian-herritarren-hitza-errespeta-dadila-eskatu-dute-manerun.htm | Gizartea | Euskararen auzian «herritarren hitza» errespeta dadila eskatu dute Mañerun | PSNk eta Navarra Sumak Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dutela-eta, «atsekabea» azaldu dute dozenaka herritarrek. Aldarrikatu dute zonifikazioak ez duela «ez hanka ez bururik». | Euskararen auzian «herritarren hitza» errespeta dadila eskatu dute Mañerun. PSNk eta Navarra Sumak Mañeru eremu mistoan sartzeko lege proposamena atzera bota dutela-eta, «atsekabea» azaldu dute dozenaka herritarrek. Aldarrikatu dute zonifikazioak ez duela «ez hanka ez bururik». | Astebete baino gehiago igaro da Nafarroako Parlamentuak Mañeruri eragotzi ziotenik eremu ez euskaldunetik eremu mistora pasatzea. Denboraren joanak, baina, ez du baretu herritarren sumina, eta gaur erakutsi dute aski indar badutela ezezkoari kontra egiteko. Mañeruko Udalak eta Hordago herri ekimenak deiturik, dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute eguerdian herriko Foruen plazan. Irmo, galdegin dute errespeta dadila «Mañeruren hitza». Mañeruko udalbatzak aho batez egin zuen eremu mistoan sartzeko eskea, eta Navarra Sumaren eta PSNren ezezkoek bota zuten atzera proposamena.
Ikusi gehiago: Nuria Garcia Arostegi, Mañeruko alkatea: «PSNrentzat noiz da eremuz aldatzeko garai egokia? Inoiz ere ez»
Parlamentuak atea itxi duenez gero, Mañeruk eremu ez euskaldunean segitu beharko du gaur-gaurkoz, mugakide diren herri gehienek ez bezala –gehienak eremu mistoan dira jadanik–. Herritarrek protestan azaldu dutenez, ez dago horretarako «argudio baliozkorik» apenas. Bakarra okurritu zaie: «Nafarroa eta euskara ulertzeko ikuspegi desitxuratua izan ezik, noski». Atsekabeturik azaldu dira hori ikusirik.
Edonola ere, Mañeruko protesta ez da mugatu parlamentuak berriki harturiko erabakira. Herritarrek irmo egin dute euskararen zonifikazioaren kontra. «Erabakiak agerian utzi du, beste behin ere, euskararen zonifikazioak ez duela ez hanka ez bururik, ez diolako inolako irizpide soziolinguistikori erantzuten, besteak beste». Garbi aldarrikatu dute euskara «Nafarroa osoko» hizkuntza dela. Herritarrek nabarmendu dute euskararen zonifikazioak ez duela «ez hanka ez bururik». «Cortestik Berara; Vianatik Gardera; Altsasu, Iruñea eta Tuteratik igaroz; mendia, erdialdea eta Erribera osoa. Mañeru Nafarroa bada, euskara ere Mañeruko hizkuntza da». |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224238/arabako-errioxako-ardoaren-esportazioak-17-gutxitu-dira-2022an-baina-fakturazioari-eutsi-dio.htm | Ekonomia | Arabako Errioxako ardoaren esportazioak %17 gutxitu dira 2022an, baina fakturazioari eutsi dio | Dirutan, AEBak dira orain lehen merkatua. 97 herrialdetara esportatu dira jatorri izen horretako ardoak. | Arabako Errioxako ardoaren esportazioak %17 gutxitu dira 2022an, baina fakturazioari eutsi dio. Dirutan, AEBak dira orain lehen merkatua. 97 herrialdetara esportatu dira jatorri izen horretako ardoak. | Arabako Errioxako ardoaren kanpoko salmentak 21,2 milioi litro izan ziren iaz, 2021ean baino %16,9 gutxiago, baina batez besteko prezioa %18,6 handiagoa izan zenez, fakturazioa apenas murriztu zen: 146,7 milioi euro guztira. Arabako Errioxako ardo litroaren batez besteko prezioa 6,92 euro izan da 2022an.
Barietateen arabera, ardo zuriaren esportazioak gehiago apaldu ziren beltzarenak eta gorriarenak baino. Arabako Errioxako ardoa munduko 97 merkatutara esportatu zen. Bolumenean, Erresuma Batua izan da, beste behin ere, merkatu nagusia, baina beherakada «nabarmena» izan dute hara egindako esportazioek. Aldiz, AEBetara gehiago bidali da, azken urteetako joerari jarraituz: laugarren postutik bigarrenera igaro da, Suitza eta Alemania gaindituz. AEBen hazkundea are handiagoa izan da balioari dagokionez, eta Erresuma Batua eta Suitza gainditu ditu lehen merkatu gisa.
Datu horiek Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak jakinarazi ditu larunbat honetan, Lapuebla de Labarcan (Araba) ardogileekin batera eginiko ekitaldi batean.
Tapiak nabarmendu duenez, merkatuetan bilakaera bat gertatzen ari da, salmentak Europatik AEBetara igarotzen ari baitira; igoera handia izan dute, halaber, Kanadan eta Mexikon egindako salmentek. Bestalde, behera egin dute Erresuma Batukoek, Suitzakoek, Alemaniakoek, Irlandakoek, Suediakoek, Norvegiakoek eta Herbehereetakoek.
Sailburuak gogorarazi duenez, pandemiaren krisia gainditu eta 2021ean marka historikoak izan ostean, munduko ardo merkataritzak «ziurgabetasun handiko» urtea pasatu du 2022an.
Ukrainako gerrak, garraioaren eta materialen horniduraren krisiak eta energiaren eta erregaiaren garestitze handiak eragin dute munduko ardo esportazioak bolumena galtzea, baina fakturazioan irabaztea, prezioen igoeragatik. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224239/artolazabalek-esan-du-jaurlaritzak-ez-duela-etsiko-1936ko-gerran-hildako-gudari-guztiak-identifikatu-arte.htm | Politika | Artolazabalek esan du Jaurlaritzak «ez duela etsiko» 1936ko gerran hildako gudari guztiak identifikatu arte | Gogora institutuak antolatutako ekitaldi batean, 1937ko udaberrian hildako sei gudari eta milizianoren gorpuzkiak jaso dituzte beren familiek. | Artolazabalek esan du Jaurlaritzak «ez duela etsiko» 1936ko gerran hildako gudari guztiak identifikatu arte. Gogora institutuak antolatutako ekitaldi batean, 1937ko udaberrian hildako sei gudari eta milizianoren gorpuzkiak jaso dituzte beren familiek. | 1936ko gerraren ondorioz hildako sei borrokalariren gorpuzkiak jaso dituzte gaur beren familiek, Gogora institutuak Bilbon antolaturiko ekitaldi batean. Zehazki, borrokalari hauenak dira gorpuzki horiek: Patxi Jaka Bikandi, Jose Martin Arrieta Ikaran, Martín Fabo Colera, Ramón Crespo Ortiz, Fernando Lahera Urrutia, eta Inazio Lopetegi Oliden. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko buru Beatriz Artolazabalek nabarmendu du, halere, asko falta dela egiteko, eta zehaztu du «ez dutela etsiko» artean aurkitu gabe diren gudari hilak identifikatu arte.
Gudan zendutakoei omenaldia egiteko ere baliatu dute ekitaldia. Besteak beste, Artolazabalek gogoratu du hildako gudari horiek «konpromiso handia» erakutsi zutela «askatasunaren, demokraziaren eta justizia sozialaren alde». Horregatik, sailburuak nabarmendu du gaur egun ezbairik gabe «zor» zaiela haiek «gogoraraztea, ohoratzea eta haien memoria eta duintasuna aldarrikatzea». Halaber, gudan hil ez arren errepresioa jasan zuten emakumeak oroitu ditu Artolazabalek. Azpimarratu du andre horiek ere pairatu zituztela «errepresioa, gosea eta umiliazioa».
Gaurkoa izan da Beatriz Artolazabalek Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu gisa eginiko azken ekitaldia. Eskerrak eman dizkie, batik bat, 1936ko biktimen senideei. «Asko ikasi dut zuen eskuzabaltasunetik. Giza eskubideen urraketa bidegabeen biktima guztiok transmititu didazue gorrotorik gabe bizitzen ikasteko lezioa» |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224240/bete-beteko-mendiko-festa-erronkarin.htm | Kirola | Bete-beteko mendiko festa Erronkarin | Ibilbide dotorea, elur baldintza oso onak eta eguraldi bikaina lagun, Bandres-Karolo Memorialaren lehen eguna ikusgarria izan da. Nahia Quincoces eta Noel Burgos nagusitu dira lineako proban. | Bete-beteko mendiko festa Erronkarin. Ibilbide dotorea, elur baldintza oso onak eta eguraldi bikaina lagun, Bandres-Karolo Memorialaren lehen eguna ikusgarria izan da. Nahia Quincoces eta Noel Burgos nagusitu dira lineako proban. | Hiru urteko hutsunearen ondoren, Euskal Herriko mendiko eskiko proba nagusia, Bandres-Karolo Memoriala, bete-beteko festa izan da. Eguraldia zoragarria, elur-baldintzak oso-oso onak eta ibilbidea ikusgarria. Partaide guztien ahotan ez zen besterik. Zorionak eta zorionak antolatzaileei, ibilbidean zehar eta helmugan, denen esker ona aho betekoa zen. Festa, beraz, erabatekoa izan da gaur Erronkaribarreko mendietan.
Nesketan, Nahia Quincoces nagusitasun handiz gailendu da proban, Igone Campos izan da bigarren eta Montserrat Bacardit hirugarren. Mutiletan, berriz, Noel Burgos izan da irabazle, tarte handi samarrarekin. Atzetik euskal selekzioko bi gazte helmugaratu dira: Jon Ander Aranburu eta Axier Alonso.
Ibilbide laburrean edo B ibilbidean, berriz, adinak kontuan hartu gabe eta sailkapen orokorrari erreparatuta, Garazi Esturo gailendu da, Ane Aspe izan da bigarren eta Ainhoa Lendinez hirugarren. Mutiletan, berriz, Hugo Robles nagusitu da, Elur Zaldua helmugaratu da bigarren eta Unax Solagaistua hirugarren. Azken horrek lehia polita izan du ibilbide osoan Oier Urkiola laugarren sailkatuarekin.
Nafarroako txapelketa
Bandres-Karolo Memorialak Nafarroako mendiko eskiko txapelketa ere hartu du. Seniorretan, Ander de Miguel Aranaz izan da txapeldun, bigarren Raul Vergara eta Josema Urrestarazu hirugarren. Senior-promesetan, Xabier Tous gailendu da, Jokin Azkona eta Ruben Salinasen aurretik. Eta senior beterenoetan, Josema Urrestarazu izan da txapeldun, Patxi Rubio bigarren eta Ibai Goñi hirugarren.
Ibilbideak gogobeteta utzi ditu partaideak. Belagoako aterpetik abiatu dira Kortaplana tontorreraino. Handik, Arrakogoitiko lepora jaitsi eta Binbalet tontorrera igo dira, mendi gandor dotore bati jarraituz. Pierra Mentaren traza hartu du zati horretan ibilbideak. Binbalet tontorretik, bi jaitsiera egin dituzte Zuberoarantz eta beste horrenbeste igoera Kartxelako lepora. Lepo horretatik, berriro ere Belagoa alderantz hartu dute mendiko eskiatzaileek. Azken igoerak berriro ere Kortaplana azpiko laku izozturantz eraman ditu, eta handik, jaitsiera gozagarria aterperaino.
Aterpean, berriz, xingarra, txorizoa, jatekoa eta edatekoa ugari. Lagunen arteko zorion mezuak eta solasaldiak. Eta neke aurpegiaren gainetik, irribarreak, irribarre zabalak, mendiko eskiko bete-beteko festaz gozatu izanaren gogobetezko pozaren seinale.
Bihar kronoigoera egingo da, Izabako plazatik bertatik abiatuta. Ibilbideak Ardibideikua tontorrera eramango ditu partaideak, 700 metro inguruko desnibelarekin.
Bi probetako emaitzak batuta aterako da Bandres-Karolo Memorialaren irabazlea.
SAILKAPENAK
A ibilbidea
Neskak
1.- Nahia Quincoces Altuna. 2.37:43. 2.- Igone Campos Odriozola. 2.44:12. 3.- Montserrat Bacardit Peñarroya. 3.16:57.
Mutilak
1.- Noel Burgos Gomez. 2.10:38. 2.- Jon Ander Aranburu Zabalo. 2.20:23. 3.- Asier Alonso Korkostegi. 2.20:59.
B ibilbidea
Neskak
1.- Garazi Esturo Etxabe. 2.18:57. 2.- Ane Aspe Etxabe. 2.24:17. 3.- Ainhoa Lendinez Garate. 2.26:51.
Mutilak
1.- Hugo Robles Lomeña. 1.19:30. 2.- Elur Zaldua Elorza. 1.39:34. 3.- Unax Solagaiztua Zubia. 1.51:56. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224241/asier-karrera-espetxera-itzuli-da-epaileak-hirugarren-gradua-kenduta.htm | Politika | Asier Karrera espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta | Karrerak 23 urte daramatza preso, eta aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. | Asier Karrera espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Karrerak 23 urte daramatza preso, eta aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Asier Karrera euskal presoak Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak haren hirugarren graduaren kontra egin ostean. Karrerak 23 urte daramatza preso, eta aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Karrera hirugarren graduan zegoen urritik, espetxeko tratamendu batzordeak eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak hala ebatzita. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak, ordea, erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuen, eta orain iritsi da auzitegiaren epaia.
Etxeratek «haserrea eta ezinegona» adierazi ditu, erabakiak Karreraren eskubideak urratzen dituela argudiatuta. Halere, kasua ez da salbuespen bat. Urtarrilean Asier Rodriguez presoak Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli behar izan zuen, gradu erregresioaren ondorioz. Iaz ere beste zortzi gradu erregresio agindu zituen Auzitegi Nazionalak, eta 2021ean beste bat. |
2023-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/224242/sancetek-eman-dio-garaipena-athletici.htm | Kirola | Sancetek eman dio garaipena Athletici | Zuri-gorriek 1-2 irabazi dute Mestallan, eta bigarren garaipena lortu dute segidan ligan. Valentzia 1-0 aurreratu da, baina Nico Williamsen eta Sanceten golek erabaki dute partida. | Sancetek eman dio garaipena Athletici. Zuri-gorriek 1-2 irabazi dute Mestallan, eta bigarren garaipena lortu dute segidan ligan. Valentzia 1-0 aurreratu da, baina Nico Williamsen eta Sanceten golek erabaki dute partida. | Neurketa ona jokatu ez arren, Athleticek hiru puntuak eskuratu ditu Mestallan. Etxeko taldea 1-0 aurreratu da, eta zuri-gorriek markagailua irauli behar izan dute. Nico Williamsen eta Oihan Sanceten golei esker lortu dute. Erdilaria esne mamitan da. Lau gol sartu ditu azken bi partidetan. Garaipenari esker, Athletic bete betean sartu da berriz Europarako sailkatzeko borrokan, eta etxetik kanpo zeraman bolada txarra eten du. Izan ere, zazpi jardunaldi zeramatzan San Mamesetik urrun hiru puntuak batu gabe.
Athleticek ondo ekin dio partidari, baloia ondo mugituz. Valentzia egoera zailean da, eta nabaritu da lehen minutuetan. Izan ere, lotuta jokatu du. Athletici ziurtasun handiagoz ikusten zitzaion berdegunean, egiten zuenean sinetsiz. Baina pixkanaka etxeko taldea hobetzen joan da. Presioan asmatu du, eta tantaka Unai Simonen atera gerturatu da. Hala, gola egin du. 17. minutuan izan da, Jokaldia Samu Castillejok abiatu du. Eskuinera zabaldu dio baloia Linori. Hark pase ona eman dio llaixi. Atzera begiratu, eta pasea eman dio Castillejori. Haren errematea Unai Simonen eta Iñigo Lekueren artean sareetara joan da.
Ustez gol horrek patxada eman behar zion Valentziari. Baina ez da horrela izan. Orduan hasi da Athletic gol aukerak sortzen. Lehenik eta behin Nico Williams ez da gutxigatik iritsi baloibatera, eta ia erreskadan Vivianek ezin izan du ondo errematatu. Partidaren erritmoa apur bat igo egin da, eta joan etorrikoa izan da hurrengo minutuetan. Eta hor iritsi da Nico Williamsen gola. Williamsen anaien artean txikienak De Marcosen pase sakon on bat jaso du, eta duen abiadura baliatuz diagonalean joan da. Foulquier baloia kentzetik gertu zegoen, baina Nico Willilamsek botaren punta sartu, baloia desbideratu, eta gola sartu du. Azken minutuak berriro ere Valentziarenak izan dira. Baina ez du golik egin. Gertuen Linok izan du. Unai Simonek esku ona atera dio, ordea.
Bigarren zatian bizi atera da Athletic, estutzen. Partidaren bila joan nahi zuen. Baina Valentziak sustoa eman dio. Castillejok area ertzetik egindako jaurtiketa batean izan da. Berriro ere Unai Simon azaldu da. Ordutik aurrera neurketa parekatu egin da. Ez talde bat, ezta beste ere, ez ziren gai partidaren aginte makila hartzeko. Egoera horretan, jokalari erabakigarriek irauli zezaketen neurketa. Hor azaldu da Oihan Sancet. Aurreko jardunaldian Cadizi hiru gol egin eta gero, Valentziari beste bat egin dio. Gol sena du Athleticeko harrobiko harribitxiak, eta beste behin erakutsi du. Valentziari sartutakoa sasoiko zortzigarrena izan da.
71. minutua zen. 19 minutu falta ziren neurketa amaitzeko, eta egoera kontuan hartuta Valentziak arriskatu egin beharra zuen, jaitsiera postuetan baitago. Horren aurrean, egokiena zuri-gorriek baloia izatea zen. Baina ez dute ulertu. Ez dute lortu baloia kontrolpean izatea, eta garesti ordaintzetik gertu egon dira. Baina ez Hugo Duro, ezta Ilaix Moribak ez dute asmatu. Ezta Iñaki Williamsek, bigarren gola egin ostean harenak izan baitira zuri-gorrien bi abagune argienak. Berriro ere Unai Simonek agertu behar izan du garaipena lotzeko. Diakhabyri baloi ona atera dio. Goleatzaileekin batera, hura izan da partidako jokalaririk onena. Hurrengo partida ere etxetik urrun jokatuko dute zuri-gorriek: Atletico Madrilen zelaian. |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224275/nahia-quincoces-eta-jon-ander-aranburu-bandres-karolo-memorialaren-txapeldun.htm | Kirola | Nahia Quincoces eta Jon Ander Aranburu Bandres-Karolo Memorialaren txapeldun | Euskal Herriko Mendiko Kopan eta Kronoigoera Txapelketan ere Quincoces eta Aranburu bera nagusitu dira. Aurtengo oroimenezkoa ikusgarria izan da, luzaroan oroitzekoa. | Nahia Quincoces eta Jon Ander Aranburu Bandres-Karolo Memorialaren txapeldun. Euskal Herriko Mendiko Kopan eta Kronoigoera Txapelketan ere Quincoces eta Aranburu bera nagusitu dira. Aurtengo oroimenezkoa ikusgarria izan da, luzaroan oroitzekoa. | Hiru urteko hutsunearen ondoren, mendiko eskiatzaileak gogoz ziren berriro Izaban topo egiteko, aspaldiko lagunekin elkartu eta hain maitea duten kirolaz gozatzeko, eta Bandres-Karolo Memorialak horretarako aukera paregabea eman du. Eguraldia, elur baldintzak, ibilbideak, jendearen gogoa... dena aldeko izan da, edizio benetan ikusgarria osatzeko. Egiaz oroitzekoa.
Larunbateko lineako proba eta kronoigoera biak kontuan hartuta, Nahia Quincoces mendexarra eta Jon Ander Aranburu zumarragarra nagusitu dira Bandres-Karolo Memorialean, biak euskal selekzioko kideak. Nesketan, Igone Campos zumarragarra eta Montserrat Bacardit kataluniarra igo dira podiumera. Mutiletan, berriz, Asier Alonso oñatiarra izan da bigarren, eta Wilfried Jumere eta Alberto Miron hirugarren, biak denbora berean. Atzoko lineako irabazlea, Noel Burgos, ez da atera gaurko kronoigoeran.
Gaurkoa, Memorialaren bigarren proba, Euskadiko Kronoigoera Txapelketa izan da. Izabako plazatik bertatik abiatu, eta Ardibidepikua tontorrera igo dira: 700 metroko desnibela gainditu behar izan dute partaideek 5 kilometroko ibilbidean. Nesketan, atzoko lineako probako ordena berean helmugaratu dira hiru aurrenekoak: Nahia Quincoces lehena, Igone Campos bigarren eta Montserrat Bacardit hirugarren. Euskadiko Txapelketari begira, podiumeko hirugarren postua Mayi Mujikarentzat izan da.
Mutiletan, Jon Ander Aranburu izan da kronoigoeran txapeldun. Igoera guztian lehia estuan ibili dira Aranburu eta Ander de Miguel iruindarra, eta azken metroetan hartu dio aurrea Aranburuk nafarrari. Hirugarren, esprintean eta denbora berean, Wilfried Jumere frantziarra eta Alberto Miron aragoiarra helmugaratu dira. Haien atzetik helmugaratu da Asier Alonso oñatiarra. Euskadiko Kronigoera Txapelketari begira, Asier Alonso izan da bigarren, eta Ander Uriarte hirugarren.
Euskal Herriko Mendiko Kopako bigarren proba ere bazen Bandres-Karolo Memoriala. Kasu honetan, bi egunetako denborak kontuan izanda, nesketan, Nahia Quincoces, Igone Campos eta Lur Basterretxea izan dira hiru lehenak. Mutiletan, berriz, Jon Ander Aranburu, Asier Alonso eta Ander de Miguel.
Probaren ondoren, frontoian jarraitu du festak. Sariak banatzeko ekitaldia, artzain apurrak, lagunarteko solasaldiak mendiko eskiaz, Memorialeko ibilbideez... Biribila izan da aurtengo edizioa, luzaroan gogoan izatekoa.
Sailkapenak Bandres-Karolo Memoriala Neskak 1.- Nahia Quincoces 3.22:19 2.- Igone Campos 3:29:53 3.- Montserrat Bacardit 4.07:31
Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 2.59:05 2.- Asier Alonso 3.01:12 3.- Wilfried Jumere 3.01:57 3.- Alberto Miron 3.01:57
Euskadiko Kronoigoera Txapelketa (EMF) Neskak 1.- Nahia Quincoces 44:36 2.- Igone Campos 45:41 3.- Mayi Mujika 53:50
Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 38:42 2.- Asier Alonso 40:13 3.- Ander Uriarte 41:16
Euskal Herriko Mendiko Kopa Neskak 1.- Nahia Quincoces 2.37:43 2.- Igone Campos 2.44:12 3.- Lur Basterretxea 3.27:14
Mutilak 1.- Jon Ander Aranburu 2.20:23 2.- Asier Alonso 2.20:59 3.- Ander de Miguel 2.23:49 |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224276/telmo-iruretak-eta-alauda-ruiz-de-azuak-goya-sari-bana-jaso-dute.htm | Kultura | Telmo Iruretak eta Alauda Ruiz de Azuak Goya sari bana jaso dute | Ivan Miñambresek ere bi garaikur lortu ditu. Denera, hiru eskuratu ditu Ruiz de Azuaren 'Cinco lobitos' filmak, tartean, zuzendari berri onenaren saria. Iruretari aktore berri onenaren garaikurra eman diote. | Telmo Iruretak eta Alauda Ruiz de Azuak Goya sari bana jaso dute. Ivan Miñambresek ere bi garaikur lortu ditu. Denera, hiru eskuratu ditu Ruiz de Azuaren 'Cinco lobitos' filmak, tartean, zuzendari berri onenaren saria. Iruretari aktore berri onenaren garaikurra eman diote. | Euskal Herriko zinemagintzak, gehiago edo gutxiago, jaso du aitortza aurtengo Goya sarietan ere. Espainiako Zinema Akademiak atzo iluntzean eman zuen sarituen berri, Sevillan (Espainia) egin zen ekitaldian, eta tartean dira hainbat euskaldun.
Banakako sarietan, Alauda Ruiz de Azuak jaso du zuzendari berri onenaren saria, Cinco lobitos filmagatik, eta Telmo Iruretak aktore berri onenaren saria, Fernando Francoren La consagracion de la primavera-gatik. Sarituak izan dira, halaber, Gaizka Urrestiren Labordeta, un hombre sin mas filma —pelikula dokumental onenaren saria eskuratu du— eta Amaia Remirezen eta Raul de la Fuenteren Maldita. A Love Song to Sarajevo-k film labur dokumental onenaren saria jaso du.
Ruiz de Azuaren Cinco Lobitos-i hiru sari eman dizkiote denera; tartean, zuzendariak jaso duenaz gain, emakumezko aktore nagusi onenaren saria eman diote Laia Costari.
Euskaldunen artean, Ivan Miñambres izan da beste garaileetako bat. Haren Unicorn Wars ekoizpenak animaziozko film luzerik onenaren saria irabazi du, eta Loop-ek, animaziozko film laburrik onenarena. Portugaleteko sortzaileak bost Goya sari ditu jada.
Ez dute saririk jaso izendatuta zeuden euskarazko bi filmek. Fermin Muguruzaren Black is beltza II: Ainhoa filmak animaziozko film luzerik onenaren saria jaso zezakeen, eta Paul Urkijoren Irati, berriz, bost garaikur jasotzeko hautagaia zen: gidoi egokiturik onenarena, ikusizko efekturik onenarena, jantzi diseinurik onenarena, kanturik onenarena eta jatorrizko musikarik onenarena. Mikel Gurrearen Suro-k ere ez du saririk jaso.
Gainontzean, aurtengo film sarituena Rodrigo Sorogoyenen As bestas izan da. Bederatzi garaikur bildu ditu; besteak beste, film onenarena, zuzendaritza onenarena eta gizonezko aktore protagonista onenarena —Denis Menochetek irabazi du hor—. Sari gehien jaso duen bigarren ekoizpena Modelo 77 izan da, bost garaikurrekin.
Ikusi gehiago: Voxek Fermin Muguruzari eraso dio sare sozialetan, Goya sarietan jasotako izendapenagatik |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224278/urkulluk-dio-eajk-gauzak-ongi-egin-dituela-egoera-zaila-izan-arren.htm | Politika | Urkulluk dio EAJk gauzak «ongi» egin dituela egoera zaila izan arren | Maiatzeko hauteskundeetarako hautagaiak aurkeztu ditu EAJk, BECen. Urkulluk «eredugarriak» izateko eskatu die hautagaiei. | Urkulluk dio EAJk gauzak «ongi» egin dituela egoera zaila izan arren. Maiatzeko hauteskundeetarako hautagaiak aurkeztu ditu EAJk, BECen. Urkulluk «eredugarriak» izateko eskatu die hautagaiei. | «Gaur egungo bide beretik» jarraitu nahi du EAJk. Mezu hori helarazi dute gaur BECen (Barakaldo, Bizkaia) Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak. Han egin dute maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako alderdiaren hautagaiak aurkezteko ekitaldia.
Kargudun, hautagai eta gainontzekoen artean, 2.000 alderdikide inguru elkartu dira gaurko ekitaldian. Han, Urkullu izan da hitza hartzen lehena. Esan du azken boladan, pandemia eta Ukrainako Gerra tarteko, «oso egoera zaila» tokatu zaiela, baina gauzak «ongi» egin dituztela kargudun jeltzaleek.
«Arazoak izan ditugu, baina ikasi ditugu lezioak, hartu ditugu ardurak, eta indarra erakutsi dugu zailtasunen aurrean», gehitu du. Bide horretan jarraitzeko eskatu die: «Autokonplazentzian erori gabe, erakunde guztiak elkarlanean, ekimen pribatuarekin eta hirugarren sektorearekin lankidetzan».
EAJ modeloa
Ortuzarrek, berriz, bozetan ahalik eta emaitza onenak eskuratzearen garrantzia azpimarratu du, «aldundiak eta udalak ondo gobernatuta egon daitezen»: «Gure egitekoa herri bat eraikitzea da, lurralde bat eraikitzea, nazio bat eraikitzea. Eta jendearentzat lan egitea», azpimarratu du.
«EAJ modeloa» goraipatu du alderdiko buruak, eta, Urkulluk bezala, azken urteetan egindako lana nabarmendu du. «EAJ behetik gora eraikitzen da, ez da pertsona bakarreko lidergoen alderdi bat. Hemen ez dugu oilar bat aukeratzen beste oilar batekin mokoka jarduteko eztabaidetan edo legebiltzarrean. Gurean taldea da garrantzitsuena», adierazi du. Bi buruzagiek aipatu duten beste ideietako bat izan da EAJk ez duela «inor atzean utzi», eta horretarako zerbitzu publikoek duten garrantzia nabarmendu dute.
Bi hitzaldi horien ostean, mahai inguru bat egin dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietarako eta hiriburuetarako EAJren hautagaiek: Elixabete Etxanobek, Eider Mendozak, Ramiro Gonzalezek, Juan Mari Aburtok, Eneko Goiak eta Beatriz Artolazabalek. |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224279/osasunak-hutsean-berdindu-du-valladoliden.htm | Kirola | Osasunak hutsean berdindu du Valladoliden | Neurketaren zati handi batean sufritzea tokatu zaio Osasunari, baina izan ditu irabazteko gol aukerak ere. Sailkapen nagusian bederatzigarren dago orain ere. | Osasunak hutsean berdindu du Valladoliden. Neurketaren zati handi batean sufritzea tokatu zaio Osasunari, baina izan ditu irabazteko gol aukerak ere. Sailkapen nagusian bederatzigarren dago orain ere. | Puntu ona lortu du Osasunak gaur Valladoliden zelaian. Valladolid zertxobait hobea izan da neurketan zehar, lehen zatian batez ere, baina gorriek ere jakin duten euren aukerak sortzen. Dena den, ontzat jo dezakete puntua. Datorren urtean Europan jokatzeko lehian jarraitzen du Osasunak, 30 punturekin, bederatzigarren postuan.
Gaur hasieratik nabaritu da bi taldeetatik zein iritsi den partidara bolada onean: Valladolid. Osasunak jokalari asko dauzka min hartuta (besteak beste, defentsan jokatu du Moncayolak, eskuin hegalean), eta ligan lau norgehiagoka daramatza irabazi gabe. Valladolid, berriz, Anoetan irabaztetik zetorren.
Jokoan etxekoek izan dute ekimena, eta ezker hegaletik min egin du Darwin Machisek. Venezuelako jokalariarenak izan dira bi gol aukera argienak: area kanpotik egin duen jaurtiketa indartsu bat Aitor Fernandezek geratu dio, eta atezaina gainditu duen jaurtiketa loratu bat, berriz, Aridanek, atepean. Osasunak ezer gutxi sortu du lehen zatian; atera zortzi aldiz jaurti du Valladolidek, eta behin ere ez Osasunak.
Bigarren zatian parekatu da lehia. Lehen minutuetan joera lehengo bera izango zela zirudien, baina Chimy Avilak zutoinera bidali duen jaurtiketa batek aldatu du hori. 53. minutua zen. Aldaketek mesede egin diote Jagoba Arrasateren taldeari. Bi taldeek izan dituzte aukerak; Osasunaren argiena, Brasanacek 82. minutuan, Kike Garciarekin egin duen jokaldi batean.
Bi taldeek ausart jokatu dute, baina inork ezin izan du berdinketa hautsi.
Valladolid: Masip; Luis Perez, Hongla, Javi Sanchez, Olaza; Monchu (Roque Mesa, 58'), Kike Perez (Ivan Sanchez, 74'), Gonzalo Plata, Oscar Plano (Amallah, 74'), Darwin Machis (Aguado, 87'); eta Sergio Leon (Larin, 59').
Osasuna: Aitor; Moncayola, Aridane, Juan Cruz, Manu Sanchez; Torro, Ibañez (Brasanac, 62'), Moi Gomez; Chimy Avila, Kike Barja (Ruben Garcia, 62') eta Budimir (Kike Garcia, 62'). |
2023-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/224280/bizirik-daude-oraindik-ere-ezkurdia-eta-martija.htm | Kirola | Bizirik daude oraindik ere Ezkurdia eta Martija | Orain arteko partidarik onena jokatu dute, eta aise menderatu dituzte Jaka eta Aranguren. | Bizirik daude oraindik ere Ezkurdia eta Martija. Orain arteko partidarik onena jokatu dute, eta aise menderatu dituzte Jaka eta Aranguren. | Joseba Ezkurdiak eta Julen Martijak ezin zuten hutsik egin, eta ez dute egin. Finalaurrekoetako ligaxkara sailkatzeko aukerak dituzte oraindik ere nafarrek bi jardunaldiren faltan. Gaur ondo egin dituzte betebeharrak Altsasun (Nafarroa), jada kalean diren Jaka eta Arangurenen aurka (22-6).
Gaurkoa txapelketan lortu duten laugarren puntua da. Horri esker, puntu bakarrera dituzte Peña II.a-Mariezkurrena eta Peio Etxeberria-Rezusta; bira, berriz, Laso-Imaz eta Urrutikoetxea-Albisu. Geratzen zaizkien bi partidetan Peña-Mariezkurrenaren eta Laso-Imazen aurka jokatuko dute; bi bikote horiekin galduta dute tantoen aldea. Oraingoz, Elordi-Zabaleta eta Altuna III.a-Tolosa dira txartela ziurtatuta daukaten bakarrak.
Altsasun jokatu den partida azkar utzi dute erabakita. 5-5etik 22-6ra. Hasieran jo ditu pilotakada on batzuk Arangurenek, baina tantoek aurrera egin ahala jaun eta jabe egin da Martija. Atzelariak ez du pilotarik galdu, eta aurrean asmatu egin du Ezkurdiak. Tantoak ondo amaitu ditu, eta sakez ere sei egin ditu. Sakanakoek aurtengo txapelketan egin duten partidarik onena izan da.
Ikusi gehiago: Altunarekin broma gutxi |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224281/joxe-arregiri-omenaldia-egin-diote-zizurkilen-haren-heriotzaren-42-urteurrenean.htm | Politika | Joxe Arregiri omenaldia egin diote Zizurkilen, haren heriotzaren 42. urteurrenean | Gaur bete dira 42 urte Arregi Espainiako Poliziaren torturapean hil zenetik; haren omenez antolatzen da Torturaren Aurkako Eguna. Atzo egin zioten omenaldia Zizurkilen. | Joxe Arregiri omenaldia egin diote Zizurkilen, haren heriotzaren 42. urteurrenean. Gaur bete dira 42 urte Arregi Espainiako Poliziaren torturapean hil zenetik; haren omenez antolatzen da Torturaren Aurkako Eguna. Atzo egin zioten omenaldia Zizurkilen. | Joxe Arregiren heriotzaren 42. urtemuga da gaur. 1981eko otsailaren 13an hil zen Espainiako Poliziaren eskuetan, atxilotu eta bederatzi egunera. Horrezkero, gaurko egunez, otsailak 13, ospatzen da Euskal Herrian Torturaren Aurkako eguna. Egiari Zor fundazioak omenaldia egin zuen atzo, Arregiren jaioterrian, Zizurkilen (Gipuzkoa). Poliziaren esku pairatutako torturen ondorioz hildakoak gogoan izateko eguna izan zen atzo. «Tortura bezalako giza eskubideen urraketa larriak jasan dituzten milaka pertsonen eskubideak defendatu eta aldarrikatzeko», adierazi zuen fundazioak.
Tortura «zigortu gabeko krimen sistematikoa» dela salatu zuen fundazioak. Euskal Herrian dokumentatutako 5.329 tortura kasu ere izan zituzten hizpide. «Hala ere, denok dakigu torturaren benetako dimentsioak zenbaki horiek gainditzen dituela eta zenbaki batzuez haratago eragina izaten jarraitzen duela», gehitu zuen fundazioak.
Kriminologiaren Euskal Institutuak Hego Euskal Herriko torturen ikerketa baten emaitzak eraman zituen argitara, urtarrilean. Haren arabera, gutxienez 5.181 tortura eta tratu txarren kasu izan dira 1960-2015 epean Hego Euskal Herrian; horietatik 1.068, Nafarroan. Dena dela, azpimarratu zuen oraindik amaitzeko dagoela ikerketa hura.
1981eko otsailaren 16an, Juan Kruz Unzurrunzaga Zizurkilera joan zen, Arregiren omenaldian parte hartzera. Egun hartan otu zitzaion haren gorpua hilobitik atera eta argazkiak egitea, bertsio ofiziala indargabetzeko asmoarekin. Unzurrunzagak 2009an kontatu zion BERRIAren Igandea gehigarriari nola atera zituzten argazki horiek, Zizurkilgo hilerrian bertan. Erreportajearekin batera egindako bideoa, hemen:
Arregi atxilotu zutenean, 73 polizia izan ziren harekin. Madrilgo Probintzia Auzitegiak horietatik bosti soilik hartu zien deklarazioa, bi besterik ez zituen auzipetu «tratu txarrak» egotzita. 1989ko urrian, Espainiako Gorenak bi polizia horiek zigortu zituen: lau eta hiru hilabeteko atxiloaldiak, eta hiru eta bi urteko lan etenaldiak. Ostean, Felipe Gonzalezen gobernuak indultatu egin zituen, baita indultua eman ere biei. Ez hori bakarrik: bai bi auzipetuak, bai deklaratu zuten beste hiru poliziak mailaz igo zituzten. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224282/50-urte-bete-ditu-zumetaren-usurbilgo-muralak.htm | Kultura | 50 urte bete ditu Zumetaren Usurbilgo muralak | Urteurrenerako egitarau oparoa antolatu dute Usurbilgo Udalak eta Zumeta Arte Estudioak elkarlanean. | 50 urte bete ditu Zumetaren Usurbilgo muralak. Urteurrenerako egitarau oparoa antolatu dute Usurbilgo Udalak eta Zumeta Arte Estudioak elkarlanean. | «Binomio banaezina», Jose Luis Zumetaren (1939-2020) eta Usurbilen (Gipuzkoa) artekoa. Bien arteko loturak ez dira gutxi, baina horien guztien artean, artistak jaioterriarentzat egindako murala da bereizgarriena. 50 urte bete ditu aurten Zumetaren Usurbilgo muralak, eta, urteurrenaren aitzakiaz, urte osorako egitarau oparoa antolatu dute herriko udalak eta Zumeta Arte Estudioak. Atzo aurkeztu zuten hemendik udazkenera bitartean egingo dituzten egitasmo guztiak. Agurtzane Solabarrieta Usurbilgo alkateak argi utzi zuen artistari omenaldia egiteko arrazoia: «Arrasto itzela utzi du han eta hemen, Euskal Herrian eta mundu zabalean, eta, zer esanik ez, Usurbilen».
Kontserbazio lanekin hasi, eta erakusketak eta hainbat egitasmo egingo dituzte urrira bitartean. Urteurrenaren harira erabaki dute kontserbazio lanak egitea; 50 urtean lehenbizikoz egingo dituzte. Usoa Zumeta artistaren alaba udaletxera joan zen, erakusketa bat antolatzeko asmoz: «Segituan jaso nuen babesa, eta, azkenean, proiektuaren dimentsioa handituz joan da. Mikel Telleriarekin batera, Zumeta diskoa argitaratu zuen azaroan. Zumetaren ahotan, mende erdian horma hartan agertu diren «zauriak sendatzeko» aukera izango da urteurrena, eta beste mende erdi iraunarazteko parada.
Ikusi gehiago: Zumetaren estiloa: tonu bizien indarrarekin, beti
Aurkezpenean azaldu gisa, udalaren enkargua izan zen Zumetaren murala; 1972ko urriaren 30eko udalbatzako aktan jasotzen da erabaki hura. Solabarrieta alkateak orduko udalbatzak euskal artearen eta kulturaren alde egindako apustua txalotu zuen.
Egitaraua
Otsailetik martxora, muralaren kontserbazio lanak egingo dituzte. Mende erdian ez da halakorik egin, eta artelanaren egoera ona bada ere, «denboraren iragatea nabaria da», Usurbilgo Udalaren arabera. Kontserbazio lan hori «minimoa izango da, elementu originalak mantenduta eta obra errespetatuta»; garbitu, finkatu eta zigilatu egingo dute murala, baita tratamendu bat ere eman, murala hobeto kontserba dadin. Lan horien bisita bat antolatu dute, martxoaren 11rako.
Behin mantentze lanak amaituta, erakusketa bat egingo dute apirilaren 28tik maiatzaren 15era bitartean. Bertan, Zumetaren muralaren sortze prozesua dokumentatuko dute. Artxiboak, irudiak eta argazkiak izango dira, besteak beste. Muralaren jatorrizko bozetoa ikusi ahal izango da estreinakoz. Bigarren erakusketa bat ere antolatu dute, irailaren 29tik urriaren 15era arte. Azken horrek Zumetaren eta Usurbilen arteko harremana erakutsiko du.
Horiez gain, murala «Euskal Herriko artelanen erakusleihoan lehen mailara» eramateko, hainbat ikus-entzunezko pieza ere egingo dituzte, Hormaren Mintzoa egitasmoaren barruan. Udalak iragarri du uda aldean ospakizun bat ere egingo dute, Usurbilgo sortzaileekin zein kultur antolatzaile eta zaletuekin. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224283/nerea-melgosak-ordezkatuko-du-artolazabal-eusko-jaurlaritzan.htm | Politika | Nerea Melgosak ordezkatuko du Artolazabal Eusko Jaurlaritzan | Urkulluk gaur sinatuko ditu Artolazabalen kargugabetzea eta Melgosaren izendapena. | Nerea Melgosak ordezkatuko du Artolazabal Eusko Jaurlaritzan. Urkulluk gaur sinatuko ditu Artolazabalen kargugabetzea eta Melgosaren izendapena. | Nerea Melgosak hartuko du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailburu kargua Beatriz Artolazabalen ordez. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur sinatuko ditu Artolazabalen kargugabetzea eta Melgosaren izendapena. Artolazabal EAJren Gasteizko alkategai izendatzeak eragin du aldaketa Jaurlaritzan.
Melgosa gasteiztarra da, 1970ean jaioa, eta 2020tik dago Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailean, aholkulari gisa. Aurrez, 2019 eta 2020 bitartean Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendaria izan zen, eta zinegotzi aritu zen Gasteizko Udalean, 2015 eta 2019 bitartean. Gainera, 2015-2016 bitartean Arabako Parke Teknologikoko Administrazio Kontseiluko ordezkaria izan zen, eta CEIA Arabako Enpresa eta Berrikuntza Zentroko Administrazio Kontseiluko eta Akziodunen Batzarreko ordezkari (2015-2019). GILSA Gasteizko Industria Lurra S.A. sozietate publikoaren presidentea izan zen 2015 eta 2019 bitartean, eta, epe berean, Gasteizko Garraio Zentroko ordezkaria, besteak beste.
Ikusi gehiago: Urkulluk dio EAJk gauzak «ongi» egin dituela egoera zaila izan arren
Deustuko Unibertsitatean Soziologian eta Politika Zientzietan lizentziatua da. EAJko Euzkadi Buru Batzarreko kide ere bada, 2020tik.
Melgosak bihar 09:00etan hartuko du kargua. Ondoren, Jaurlaritzak asteroko gobernu kontseilua egingo du, eta ondorengo agerraldira irtengo da Melgosa bera, Bingen Zupiria bozeramailearekin. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224284/transfusio-eta-giza-ehunen-zentroko-langileek-grebara-deitu-dute-bihartik-ostiralera-bitarte.htm | Gizartea | Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek grebara deitu dute bihartik ostiralera bitarte | Osakidetzaren «immobilismoa eta konponbiderik eza» salatzeko deitu dute lanuztera SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta UTESE sindikatuek. | Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek grebara deitu dute bihartik ostiralera bitarte. Osakidetzaren «immobilismoa eta konponbiderik eza» salatzeko deitu dute lanuztera SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta UTESE sindikatuek. | Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek lau eguneko grebara deitu dute, bihartik ostiralera bitarte, langileentzako baldintza hobeak eskatzeko. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta UTESE sindikatuek deitu dute lanuztera, Osakidetzaren «immobilismoa eta konponbiderik eza» salatzeko. Sindikatuek ohar batean adierazi dute irteera «negoziatu» eta «eraginkorra» nahi dutela, eta helburu horrekin deitu dutela Osakidetza Euskadiko Lan Harremanen Kontseiluko bilera batera. Bihar izango da batzarra, 14:30ean. Sindikatuek gogoratu dute hilabete asko daramatzatela zentroaren zuzendaritzari negoziazioa eskatzen, baina artean ez dutela erantzunik jaso. Nolanahi ere, Osakidetzarekin negoziatzeko prest agertu dira. Gogoratu dute Transfusio eta Giza Ehunen Zentroak ezinbesteko zerbitzua eskaintzen duela odol eta ehun hornidura bermatzeko. Alabaina, salatu dute langileek «diskriminazioa» sufritzen dutela, Osakidetzako gainerako lankideek baino %4 gutxiago kobratzen baitute antzeko eginkizunak egiteagatik. Oroitarazi dute Eusko Legebiltzarrak ere Osakidetzari galdegin diola egoera hori amaitzeko. Sindikatuek bi urte luze daramatzate gatazkan, eta mobilizazioekin jarraitzeko asmoari eutsiko diote Osakidetzak egoera desblokeatu eta langileen baldintzak gainerako beharginekin parekatu arte. Mobilizazio dinamika horren barruan, manifestazio batera deitu dute etziko, Bilbon. Bilboko Plaza Biribiletik irten eta Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren egoitzaren aurrean amaituko da. Zentroko langileak eta herritarrak deitu dituzte manifestaziora. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224285/desplazatuentzako-epe-luzerako-laguntza-eskatu-du-gurutze-gorriak.htm | Mundua | Desplazatuentzako epe luzerako laguntza eskatu du Gurutze Gorriak | Turkia prest agertu da Siria iparralderako bi pasabide zabaltzeko, baina ez PKK-k eta YPGk kontrolatutako eremuetara. Astebetean 36.000 hildako zenbatu dituzte Turkian, Kurdistanen eta Sirian. Erreskate planak amaitzear daudela ohartarazi du NBEk. | Desplazatuentzako epe luzerako laguntza eskatu du Gurutze Gorriak. Turkia prest agertu da Siria iparralderako bi pasabide zabaltzeko, baina ez PKK-k eta YPGk kontrolatutako eremuetara. Astebetean 36.000 hildako zenbatu dituzte Turkian, Kurdistanen eta Sirian. Erreskate planak amaitzear daudela ohartarazi du NBEk. | Aste bat igaro da bi lurrikarek inoizko hondamendi handienetako bat eragin zutenetik Ekialde Hurbilean, eta erreskate lanak amaitzear dituzte. Zenbaketa ofiziala 36.000 hildakora heldu da, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen asteburuan 50.000ra iritsiko dela. Bizirik irten direnei aterpea eta giza laguntza ematea da orain lehentasuna; izan ere, milioika dira desplazatutakoak.
Lehen egunetan, hondakinen artean bizirik geratutakoak erreskatatzea izan da lehentasuna, baita zaurituak artatzea eta etxerik gabe geratutakoei behin-behineko aterpea eskaintzea ere. Egunek aurrera egin ahala, ordea, agerian geratzen hasi da hondamendiaren norainokoa. Gurutze Gorriak eta Ilargi Gorriak ohartarazi dute epe luzerako laguntza beharko dela eskualdean. «Sarraskia erabatekoa da. Eskolak, etxeak, erietxeak eta bestelako eraikinak suntsituta daude. Milaka dira desagertuta edo hondakin artean harrapatuta daudenak, eta jendea bizirik ateratzeko denbora amaitzen ari da», azaldu du Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federazioko idazkari nagusi Jagan Chapagainek.
Hala ere, egoera ez da bera eskualde guztietan. Turkiako AKP Justizia eta Garapenerako Alderdiak kudeatutako lurraldeetara lehen egunetan heldu da giza laguntza; ez, ordea, oposizioak kudeatutakoetara. Arazoa are okerragoa da Siria ipar-mendebaldean. Han, gerra hasi zenetik, pasabide bakarra dago zabalik, eta, ondorioz, giza laguntza apenas heldu den azken astean. AEBetako Gobernuak eskatu dio nazioarteari ireki ditzala pasabide gehiago.
Une honetan soilik Bab al-Hawako pasabidea dago zabalik, Turkia eta Idlib eskualdea lotzen dituena. NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen bati esker, nazioarteko konboiak bertatik igaro daitezke. AEBetako enbaxadore Linda Thomas-Greenfieldek beste bi pasabide irekitzeko eskatu zuen atzo.
Berez, Segurtasun Kontseiluaren ebazpenik ez litzateke behar Siriako presidente Baxar al-Assadek pasabide gehiago zabaltzea onartuko balu, baina Damaskok esan du gaur-gaurkoz laguntza oro bere eskuetatik igaro behar duela. NBEk baliatu izan ditu Siriatik bertatik doazen bidean laguntza banatu ahal izateko, baina ibilgailuek gerra frontea gurutzatu behar izaten dute iparraldera heltzeko, eta horrek moteldu egiten du bidea.
Damaskoren arabera, ordea, berak kudeatu beharko luke nazioarteko laguntza, eta horretarako «nahitaezkoa» da gerra dela medio jarritako zigorrak kentzea. Hala zehaztu du Siriako Atzerri ministro Faisal al-Miqdadek NBEko ordezkari berezi Geir Pedersenekin izandako bileraren ostean: «Beharrrezkoa da azken hamarkadan banakoen eta erakundeen aurka jarritako zigor neurri guztiak kentzea». Al-Miqdaden esanetan, Al-Baxarren gobernua prest legoke laguntza banatzeko, baita oposizioaren kontrolpeko eremuetan ere.
Turkia bai, prest agertu da beste bi pasabide zabaltzeko Siria iparraldera, baina ez PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren eta YPG gerrilla kurduaren kontrolpean dauden eremuetara, Kilis eskualdera baizik. «Eztabaidatik kanpo dago Turkiak PKK-k eta YPGk kontrolatutako eremuetarako pasabideak zabaltzeko aukera», zehaztu du Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk —Ankararentzat, terroristak dira bi erakunde horiek—.
Bien bitartean, hasiak dira laguntza konboiak oposizioak kontrolatutako Siria ipar-mendebaldera iristen. Asteburuan NBEren 52 ibilgailu heldu dira. Gaur beste sei espero dituzte.
Erantzun «motela»
Turkian egoera ez da askoz hobea, batez ere Kurdistanen eta oposizioak kudeatutako eremuetan. Ankarak gezurtatu egin ditu bere aurkako kritikak, esanez «oso zaila» dela zenbait ingurutara iristea; besteak beste, aireportuak itxita daudelako. Horrez gain, adituek ohartarazi dute lurrikara arriskua dagoela oraindik inguru askotan.
Hiri askotan etxerik gabe geratu den jendea haserre dago gobernuarekin, uste dutelako eraikuntza enpresek ez dituztela bete segurtasun neurriak. «Gezurti hutsak dira eraikuntza enpresak. Itxura ederreko eraikinak egiten dituzte, baina kalitate txarrekoak», salatu dio 61 urteko Serizan Agbas jostunak Al Jazeera telebista kateari. Bere denda zegoen eraikina duela 30 urtekoa da, baina lurrikarak erabat hondatuta utzi du.
Salaketei erantzunez, Turkiako justiziak ehun atxilotze agindu baino gehiago eman ditu eroritako eraikinak egin zituzten enpresetako arduradunen aurka. Atxilotze aginduetan jasotakoaren arabera, eraikuntzek ez zituzten segurtasun neurriak betetzen. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224286/hiru-palestinar-hil-ditu-israelek-azken-48-orduetan.htm | Mundua | Hiru palestinar hil ditu Israelek azken 48 orduetan | Israelek esan du erregularizatu egingo dituela Zisjordanian bere legedia bete gabe kolonoek eraiki dituzten bederatzi kokaleku. | Hiru palestinar hil ditu Israelek azken 48 orduetan. Israelek esan du erregularizatu egingo dituela Zisjordanian bere legedia bete gabe kolonoek eraiki dituzten bederatzi kokaleku. | Israelen oldarraldiak ez du etenik, eta azken 48 orduetan hiru palestinar hil ditu tiroz; urtea hasi zenetik 47 dira hil dituen palestinarrak. Bart goizealdean hil du azkena, Nablusen, Zisjordanian. Amir Ihab Bustami zuen izena, eta 21 urte zituen, Palestinako Aginte Nazionaleko (PAN) Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. WAFA albiste agentziaren arabera, polizia operazio bat egin du Israelgo armadak lurralde okupatuetan, eta hildakoaz gain, zazpi pertsona zauritu ditu. Israelek esan du bost palestinar atxilotu dituela operazio horretan, urrian izan zen eraso batekin lotuta. Gainera, Gazan ustez Hamasenak diren zenbait azpiegitura bonbardatu dituela jakinarazi du.
Atzo arratsaldean, berriz, 14 urteko gazte bat hil zuen Israelek. PANeko Osasun Ministerioaren arabera, Qusai Radwan Waked zuen izena, eta Jeninen hil zen, ospitalean, Israelgo soldaduek sabelean tiro eginda. Israelek argudiatu du ostiralean hiru israeldar hil zituen erasotzailearekin lotuta palestinar batzuk atxilotzeko operazioa zela atzokoa, eta harriak eta lehergaiak bota zizkietela eta tiro egin zietela soldaduei. Ostiraleko erasoan, palestinar batek autobus geltoki bat jo zuen autoarekin, Jerusalem okupatuan, eta heldu bat eta bi haur israeldar hil zituen, 6 eta 8 urtekoak. Poliziak ustezko erasotzailea hil zuen gero.
Larunbatean hildakoak 27 urte zituen, eta Metkal Sulaiman Rayyan zuen izena. Zisjordania hil zuten hori ere, Qarawat Beni Hassan herrian, iparraldean. WAFAren arabera, kolono israeldar batek buruan tiroa jota hil zuen. Zenbait hedabidek azaldu dute kolono israeldarrek antolatuta egin zietela eraso herri horretako palestinarrei, ondoko kokaleku batetik. Israelgo armada ondoren joan zen; haren hitzetan, israeldarren eta palestinarren arteko liskar bat sakabanatzera joan zen. Israelek esan du Poliziak ikerketa bat abiatu duela hilketa argitzeko.
Nazioarteko hainbat eragilek ohartarazi dute urtea hasi zenetik ugaritu egin direla kolono israeldarren erasoak, batik bat urtarrila amaituz geroztik. Israelgo Gobernuak, ordea, kolonoen kontrako neurriak hartu beharrean, iragarri du Zisjordanian eraiki dituzten legez kanpoko bederatzi kokaleku erregularizatuko dituela. Argudiatu du ostiraleko erasoari erantzuteko neurria dela hori.
Nazioarteko araudiaren arabera, Zisjordaniako kokaleku guztiak legez kanpokoak dira, baina horietako batzuk Israelek ere jotzen ditu legez kanpokotzat, kolonoek ez dutelako bete kokalekuak eraikitzeko prozedura. Israelgo Gobernuak gaineratu du baimenak emango dituela datozen egunetan legezko kokalekuetan etxebizitza gehiago eraikitzeko. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224287/elak-pneumologiako-lan-eskaintzaren-azterketen-emaitzak-ikertzeko-eskatu-dio-osakidetzari.htm | Gizartea | ELAk pneumologiako lan eskaintzaren azterketen emaitzak ikertzeko eskatu dio Osakidetzari | Sindikatuak salatu du «oso deigarria» dela lehen testean puntuaziorik handiena lortu duten lau hautagaiak ospitale berekoak izatea. Osakidetzari eskatu dio ikerketa abiatzeko «lehenbailehen». | ELAk pneumologiako lan eskaintzaren azterketen emaitzak ikertzeko eskatu dio Osakidetzari. Sindikatuak salatu du «oso deigarria» dela lehen testean puntuaziorik handiena lortu duten lau hautagaiak ospitale berekoak izatea. Osakidetzari eskatu dio ikerketa abiatzeko «lehenbailehen». | Osakidetzako lan eskaintza publiko baten inguruan argibideak eskatu dizkio ELA sindikatuak Osakidetzari. Zehazki, ohar bidez salatu du ezen 2022ko abenduan pneumologoen kategoriako azterketan puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsonak ospitale berekoak direla, eta hori «oso deigarria» dela estatistikaren ikuspegitik. Puntuazioek ere atentzioa eman diote sindikatuari: 69 hautagaietatik zortzik soilik lortu dute 70 puntu baino gehiago; lehenengo laurek 82 puntu baino gehiago lortu dituzte, eta laurek ospitale berean lan egiten dute. Osakidetzako hamahiru ospitaleetan daude pneumologiako profesionalak, sindikatuak gogorazi duenez. «Egoerak azalpen zaila du, prozesu garbi eta berdintasunezkoaren ikuspegitik», ohartarazi du ELAk. Hori dela eta, Osakidetzari eskatu dio «lehenbailehen» ikerketa bat abiarazteko, gertatutakoa argitzeko eta emaitzak argitara ateratzeko. Hala ez balitz, ELAk ez du baztertzen epaitegietara jotzea. 2016-2017ko lan eskaintza publikoan gertatutakoa gogora ekarri du sindikatuak. ELAk fiskaltzara jo zuen 2018an, antzemandako irregulartasunen berri emateko eta gertatutakoari buruzko ikerketa zorrotza eta independentea eskatzeko. «Ustezko filtrazio horiek sistema oso bat azaleratu zuten. Sistema horretan, zerbitzuburu jakin batzuek erabakitzen zuten nork eta noiz lortuko zuten plaza Osakidetzan; sistema hori ez zen mugatzen lan eskaintza publiko horretara», gogoratu du sindikatuak. Lan eskaintza publiko berriari begira, ELAk eskatu zuen azterketak pertsona independenteen esku geratzea, baina Osakidetzak uko egin zion. Hori horrela, Osakidetzari eskatu dio beharrezko pausoak eman ditzala «hautaketa gardena eta inpartziala» bermatzeko. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224288/donostia-ospitalearen-atariko-protestak-ez-dituzte-etengo.htm | Gizartea | Donostia ospitalearen atariko protestak ez dituzte etengo | Hitzartuta dauden gaien gaineko «zehaztasunak» eskatu dizkiote langileen ordezkariek Osakidetzari. | Donostia ospitalearen atariko protestak ez dituzte etengo. Hitzartuta dauden gaien gaineko «zehaztasunak» eskatu dizkiote langileen ordezkariek Osakidetzari. | «Zehaztasuna». Hori falta dute, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan abendutik protestan ari diren langileen ustez, Osakidetzatik akordio bat lortze aldera jaso dituzten proposamenek. Horiek horrela, behin betiko dokumentuak behar adinako «zehaztasuna» ez duen bitartean, protestak egiten jarraituko dute: alegia, Donostia ospitalearen parean elkarretaratzeak egiten jarraituko dute. Oihartzun handia izan dute protestok, lehen lerroan jarri direlako erietxeko zerbitzuburu gehienak; itzala eta boterea izaten dute zerbitzuburuek ospitaleetan, eta haiek protestan ikusteak harridura eta ezinegona sortu du. Protestan ari diren denak ez dira, hala ere, zerbitzuburuak; batzar batean elkartuta ari dira langileak, eta bestelako kategorietako profesionalak ere badira.
Abenduaren hasieran hasi zituzten protestok, eta, ordutik, astelehen goiz gehienetan berritu dituzte mobilizazioak. Esana zuten gaur ez zutela egingo elkarretaratzerik, baina batzarra egingo zutela, eta hor erabakiko zutela zer erantzun eman Osakidetzatik jasotako proposamenei. Lehengo astetik jakina zen hainbat dokumentu trukatu zituztela bi aldeek, eta langileak aztertzen ari zirela zer egin. Urtarrilaren 18an bilera izan zuten Osakidetzako buruekin, eta han aurrerapausoak ikusi zituztela esan zuten; argi utzi zuten, ordea, han ahoz jasotakoak «idatziz» ikusi nahi zituztela. Erantzunean «zehaztasun» handiagoa nahi dute orain.
Felix Zubia eta Jon Zabaleta medikuek eman dituzte gaur argibideak kazetarien aurrean. Aditzera eman dutenez, Osakidetzaren erantzunetan erantsita daude edukiei zehaztasuna kentzen dieten hainbat ohar. Esaterako, bertan jarritakoak «ahal bada» egingo direla jarri dute, edota horiek betetzeko «borondatea» dutela. Horiek horrela idatzita ikusita, ordea, konplituko ez diren kezka duten langileek, eta horregatik erabaki dute protestak ez etetea. Dokumentu trukean ez galtzea nahi dute langileek; azkena bidali zioten txostena Osakidetzak bere horretan sinatzea nahi dute. «Hori lortu arte erietxeko atean egongo gara».
Denera bost dokumentu trukatu dituzte bi aldeek negoziazioetan. Langileen nahia da laugarren dokumentua onestea; beraiek zuzendaritzari bidali zioten, eta bidali zuten eran sinatuta ikusi nahi dute.
Bost eskeen inguruan
Bost eskari zehatz plazaratu zituzten abenduaren 28an langileen ordezkariek, eta horiek lortzeko ahaleginetan ari dira orain. Felix Zubiak adierazi du, puntuz puntu, zertan dagoen eskeei emandako erantzuna. Lehen puntua izan zen Donostia erietxeko zuzendaritza medikoak ondo ezagutzea ospitalea, eta esan diete aintzat hartuko dutela hori. Bigarren eskean, langileen parte hartzea bermatzeko organo bat eskatu zuten; Osakidetzak orain adierazi die parte hartze hori bideratuko dela dekretu jakin batek emandako irizpideen arabera, eta langileak ez ditu ase erantzunak: eskea beteko den «konpromisoa» nahi dute. Ardura postuak ebaluatzea izan zen hirugarren eskea, eta hor lan batzorde bat martxan dela ikusi dute. Laugarren eskeak langileen egonkortasuna hobetzeko hainbat neurri zituen, eta zentroaren «erreferentzialtasunaren» alde egiteko ere eskatu zuten; bide horretan, LEP lan eskaintza publikoan, erietxeko langileen soslaiak bere horretan jarraitze aldera, hainbat eskari «espezifiko» egiteko eskatu zuten; orain erantzun diete, ordea, hori«ahal bada» egingo dela. Bosgarren puntua Onkologikoaren geroarekin lotuta zegoen, eta hor urratsak ikusi dituzte. «Beraz, bigarren eta laugarren puntuak falta dira», laburtu du egoera Zubiak .
Protestan ari diren asteotan langileen artean «nekea» nagusitzen ari dela onartu dute gaur goizean langileen ordezkariek. Hala ere, etsitzekoa asmorik ez dutela esan du Zubiak: «Bileretatik ateratzen gara pentsatuz bidea eginda dagoela, eta gero luzatu egiten da; ez dakit intentzioarekin egiten duten hori, gu nekatzea nahi duten. Baina ez dugu amore emango».
Zuzendaritzarekin oraingoz ez daukate bilerarik hitzartuta. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224289/zubietako-erraustegiak-bi-mila-aldiz-gainditu-zuen-gehienezko-kutsadura-muga-2020an.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen gehienezko kutsadura muga 2020an | Ekopoleko irakasle talde batek ondorioztatu du lehen bi urteetan instalazioak programatu gabeko 240 geldialdi izan zituela. | Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen gehienezko kutsadura muga 2020an. Ekopoleko irakasle talde batek ondorioztatu du lehen bi urteetan instalazioak programatu gabeko 240 geldialdi izan zituela. | Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen legeak ezarritako substantzia toxikoen kutsadura maila 2020. urtean, Ekopol taldeko kide eta EHUko irakasle Gorka Buenok egindako txostenaren arabera. Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Iraunkortasun Sailburuordetzaren erregistroaren datuak aztertuta ondu du txostena. Dagoeneko Zubietako erraustegiaren irregulartasunak ikertzen ari den Fiskaltzaren esku jarri du ikerketa hori. Besteak beste, datu horiek dira Guardia Zibilaren ingurumen ikerketaz arduratzen den Sepronako agenteek eskatu, baina helarazi ez zizkietenak.
Honako hauek dira Ekopoleko kideek egindako ikerketaren puntu nagusiak.
1. Gehiegizko kutsadura
Arkaitzerrekan 2020ko maiatzean Zubietako erraustegiak egindako amoniako isurketaren ostean, ingurumen delituetan espezializatutako Guardia Zibilaren Sepronako taldeko kideak hasi ziren ikertzen instalazioen egoera. Ondorioztatu zuten bazirela zentzuak pentsatzeko erraustegia kutsatzen ari zela inguruko ura, lurra eta airea. Hori frogatu ahal izateko, baina, datuen beharra zegoela zioten ikertzaileek. Harriduraz hartu zuten jakitea errausketa egiten ari zirela gasak arazteko beharrezko gehigarririk gabe. Gauzak horrela, iragartzen zuten onartutakoa baino nitrogeno oxido (NOx) askoz gehiago isuri beharko zuela instalazioak. Horri buruzko datuak eskatu arren, erakundeek ez zizkieten eman. Ekopolek orain landu duen txostenak erakutsi du Sepronako ikertzaileen susmoa ongi oinarrituta zegoela. Izan ere, 2020. urtean isurketen gehieneko balioa (IGB) 1.988 aldiz gainditu zuen erraustegiak. Besteak beste, NOx, COT (karbono organiko osoa), CO (karbono monoxidoa), sufre dioxidoa (SO2) eta HF (hidrogeno fluoruro) gehiegizko kantitateak atzeman dituzte.
Gehiegizko isurketa kasu horien ia erdiak (%46,88) NOx isuriak izan ziren. Errekuntza prozesuetan sortzen den gas toxikoak dira nitrogeno oxidoak, eta ozono sortzaile izateaz gain, herritarrentzat oso arriskutsuak dira, besteak beste, arnasketa arazo larriak sor ditzaketelako. Euri azido eragile eta berotegi gasak ere badira.
2. Programatu gabeko geldialdiak
Erraustegi bat gelditzeak eragin handia dauka, besteak beste, kutsadura sorrera askoz handiagoa izaten delako gelditu eta abiatzeko une horietan. Hain da hala ezen Europako Batzordeak 2019ko azaroaren 12an onartutako irizpideen arabera, airera isuritako kutsadura mugatzeko, ahalik eta gehien gutxitu behar dira instalazioen gelditzeak. Bada, Ekopolek egindako txostenaren arabera, Zubietako erraustegiak benetako arazo bat daukala horrekin. Horren erakusgarri da 2020 eta 2021ean 240 aldiz geratu zituztela labeak programatu gabe.
Hain zuzen ere, errauste lerro bakoitza astean behin geratu zuten, batez beste. «Erregistroek erakusten dute gelditze eta abiatze momentuetan izaten diren kutsadura isurketak erraustegiak urte osoan isuriko lukeenaren heren bat direla».
Ikerketa horren arabera, karbono monoxidoaren kasuan, lehen errauste lerroaren guztirako isurketen %24 zegokien geldialdiei, eta %29 bigarren errauste lerroan. «Ondoriozta dezakegu gelditze eta pizte ugariek sustantzia kutsatzaileen iturri garrantzitsu bat izan direla, baina zalantza ere sortzen da, ea geldialdi horietan hondakinak errausten ari ziren edo ez, labeen hornitzearen kontrol automatiko ezaren erruz».
3. Kontrol automatiko falta
Gorka Buenoren ikerketak ondorioztatu du Zubietako instalazioek ez daukatela legeak eskatzen duen kutsaduraren kontrol automatikorik. Halaber, ez dauka araudiak exijitutako katigamendu sistemarik, zeina martxan jarriko litzatekeen gehiegizko isurketa muga lau orduz jarraian gaindituko balitz. Horri dagokionez, erregistroen datuen ikerketari erreparatuta, ondorioztatu dute gehiegizko kutsadura gainditu den kasuetan, labeak hondakinez hornitzen jarraitu izan dutela, nahiz eta araudiak ezarri geratu egin behar dela prozesu hori. Halaber, gehiegizko kutsadura maila gainditu den kasu askotan, errausketa automatikoki geratu beharko lukeen sistema (derrigorrezkoa da) ez da martxan jarri. «Izan ere, instalazioak ez dauka kontrol automatikorik gehiegizko isurketa balioak gainditzen direnerako». Eusko Jaurlaritzak berak aitortu dio GuraSOS plataformari erraustegiak ez daukala kontrol sistema hori.
4. «Legez kanpoko» funtzionamendua
Zubietako plantaren legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunei ere erreparatu die Gorka Buenok. Datuen oinarrituta ondorioztatu du 2020ko otsailaren 7an martxan jarri zutela, baina artean instalazioaren obrak amaitu gabe zeuden. Are gehiago, artean ez zeuzkan ez Ingurumen Baimen Bateraturik (IBB), ez Ingurumen Eraginaren Deklaraziorik (IED). «Ofizialki eraikuntza prozesuan eta probetan bazen ere, praktikan jarduera betean zen. 2020ko ekainaren 16an IBBa indarrean jarri zen, baina obrak, ofizialki, ez ziren amaitu 2020ko abendura arte». Hain justu ere, instalazioak 2021eko otsailean lortu zuen martxan jartzeko behin betiko akta. Argindar sortzaileen erregistroan 2021eko otsailaren 8an eman zioten alta. «Egoera anomalo eta legez kanpokoa da hor», txostengilearen iritziz, eta 5. Instrukzio Epaitegia ikertzen ari da.
Ingurumen Baimen Bateraturik gabe zegoen garaiaren zati handi batean, 2020ko otsailetik abuztura, 44.074 tona hondakin erre zituen Zubietako erraustegiak, tratamendu mekaniko-biologikoko (TMB) plantan kudeatu zituzten hondakinen bi heren, hain justu ere. Hots, baimenik gabe bada ere, praktikan martxa betean zen Zubietako erraustegia. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224290/eh-bilduk-dio-espainiak-tortura-modu-sistematikoan-erabili-duela-euskal-independentismoaren-aurka.htm | Politika | EH Bilduk dio Espainiak tortura modu sistematikoan erabili duela euskal independentismoaren aurka | Torturaren Aurkako Egunaren harira, ekitaldiak eta aldarrikapenak egin dituzte. | EH Bilduk dio Espainiak tortura modu sistematikoan erabili duela euskal independentismoaren aurka. Torturaren Aurkako Egunaren harira, ekitaldiak eta aldarrikapenak egin dituzte. | Torturaren Aurkako Eguna da gaur, otsailak 13, eta, horren harira, hainbat ekitaldi eta aldarrikapen egin dituzte. Besteak beste, Joxe Arregiri omenaldia egin diote Zizurkilen, haren heriotzaren 42. urteurrenean. 1981ean hil zen Espainiako Poliziaren eskuetan, atxilotu eta bederatzi egunera –hain zuzen, horrezkero ospatzen da Euskal Herrian Torturaren Aurkako Eguna–.
Unai Urruzuno EH Bilduko mahai politikoko bozeramaileak salatu duenez, Espainiako Estatuak tortura euskal independentismoaren aurka erabili du modu «sistematikoan». Adierazi du hori posible izan dela Espainiak zigorgabetasunean oinarritutako egitura oso bat antolatu eta diseinatu zuelako, eta argi esan du: «Espainiako Estatuan tortura ez da ikertu, ez da jazarri, eta kasurik gehienetan torturatzaileak, arduradun polizialak eta arduradun politikoak zigorgabe atera dira; are gehiago, kasu batzuetan sarituak ere izan dira». Horrek torturatuak bigarren mailako biktima gisa tratatzea eragin duela azpimarratu du. «Beharrezkoa da torturaren biktimek ere haien egia, justizia eta erreparazioa edukitzea».
GKSk ere egin ditu adierazpenak. Salatu dute burgesiak eta haren menpeko gobernuek behin eta berriro erabili dutela tortura, batez ere «langile mugimendu iraultzaileari» aurre egiteko. «Tortura ez da salbuespenezko praktika bat izan, dominazio burgesaren berezko osagaia baizik». Militantziarako eskubide politikoen defentsa eta amnistia aldarrikatu dituzte.
Sortuk, berriz, 111 aulki beltzez estali ditu Arrasaten, han izandako tortura kasuak salatzeko, eta nabarmendu dute lanean jarraituko dutela egia argitara ateratzeko bidean. Halaber, Goiena taldean gutun bat idatzi dute Arrasateko bi euskal preso ohik, Saioa Altzua Galparsorok eta Amaia Arrieta Gonzalezek. «Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, komisaldegitik iritsi den kidea jasotzea. Bai, jasotzea. Batzuetan, lurretik jasotzea. Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, kartzelara iritsi berri den kidea artatzea. Sarri egokitu zaigu, zoritxarrez gehiegitan, gure kide iritsi berrien testigantza latzak entzutea, zaintzea eta goxatzea».
Gainera, Aske antolakundeak mobilizazio bat egin du Intxaurrondoko kuartelaren atarian, han egindako torturak gogorarazteko: «Hemen bertan eman diren eta ematen jarraitzen duten jazarpen kasuak salatzeko beharrean gaude, jazotakoak iraganaz haratago berriz gertatzeko baldintzak indarrean daudelako oraindik, eta tortura horiek pairatu dituzten pertsonek ez dutelako inolako errekonozimendurik edo zilegitasunik». Kuarteleko sarreran zenbait kartel itsatsi dituzte, Hemen torturatu da, torturari ez eta 5.657 torturatu ziotenak.
Aske antolakundeak egindako mobilizazioa Intxaurrondoko kuartelaren atarian. ASke
Bestalde, Egiari Zor fundazioak torturaren errealitatea argitara ateratzeko urratsak eskatu dizkie instituzioei asteburuan. Agerraldian, torturaren erabilera «sistematikoa» salatu zuten haiek jasan dituzten ehunka euskal herritarrek.
Gutxienez 5.181 tortura kasu Hegoaldean
Kriminologiaren Euskal Institutuak egindako ikerketen arabera, 1960tik 2015era bitarte gutxienez 5.181 tortura eta tratu txarren kasu izan dira Hego Euskal Herrian. Duela sei urte argitaratu zituen institutuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoari dagozkion datuak, Eusko Jaurlaritzak eskatuta. Jaso zutenez, 4.113 tortura kasu izan dira 1960tik 2014ra bitartean: Espainiako Poliziak egindakoak, 1.792; Guardia Zibilak egindakoak, 1.785; eta Ertzaintzak egindakoak, 336.
Nafarroan 1979tik 2015era arte izandako tortura kasuak jasotzen dituen txostena eman dio aurten institutuak Nafarroako Gobernuari. Torturak eta tratu txarrak salatu dituzten 676 pertsona identifikatu dituzte aldi horretan, eta uste dute gutxienez 825 kasu izan direla. Horri 1960tik 1978ra artekoak gehituz gero, 1.068 kasu bildu dituzte guztira. Orain arte argitara emandakoak kontuan hartuta, beraz, 5.181 kasu dira denera.
Halere, nabarmendu zuten egindako ikerketa amaitu gabe dagoela. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224291/super-bowleko-iragarki-bakoitza-655-milioi-euroren-truke.htm | Bizigiro | Super Bowleko iragarki bakoitza, 6,55 milioi euroren truke | Fubol amerikarreko finalean inoiz baino garestiago ordaindu da publizitatea. Rihannak atsedenaldiko ikuskizuna eskaini du —2016tik ez zen oholtza gainean agertu—. | Super Bowleko iragarki bakoitza, 6,55 milioi euroren truke. Fubol amerikarreko finalean inoiz baino garestiago ordaindu da publizitatea. Rihannak atsedenaldiko ikuskizuna eskaini du —2016tik ez zen oholtza gainean agertu—. | Futbol amerikarrak ikusmin handia sortu ohi du AEBetako herritarren artean, bereziki urteroko Super Bowl delako finalak. Telebistaren munduan ere ekitaldi arranditsua izan ohi da, eta markek dirutza ordaintzen dute finaleko emanaldian iragarkiak jartzeagatik. Aurten ere markak gainditu dira: 6,55 milioi euro ordaindu dituzte enpresek, 30 segundoko iragarki bakoitzagatik. Inoizko garestien. Igande gauean jokatu zuten Super Bowl, Phoenixeko Stade Farm estadioan.
Marken artean, Anheuser-Busch konpainiak gastatu du gehien —Budweiser garagardoaren ekoizlea da—: hiru minutuko publizitate tartea erosi du. 39,3 milioi euroko inbertsioa, alegia.
Inbertsioak etekinak bueltan ekartzen dituela diote ikerketek. Minnesotako Unibertsitateko ikerketa baten arabera (AEBak), Super Bowlen iragarkiak jartzen dituzten marken inguruko elkarrizketak %68 ugaritzen dira partidaren ostean; astebete pasatu eta gero ere, marka horri buruzko elkarrizketak %22 gehiago dira; eta hilabete geroago, %16ko hazkundea dago oraindik.
Partidaren emankizunean dauden iragarki guztiak betetzen dira. Markentzat onuragarriak diren seinale, nahiz eta urtez urte garestiagoak izan tarte horiek. 2014an, 3,4 milioi euroko kostua zuen iragarki bakoitzak, eta prezioa ia bikoiztu egin da bederatzi urtean.
Ikus-entzunezkoekin lotutako iragarkiak ere esanguratsuak izaten dira. Tartean dira pelikuletako trailerrak edo puri-purian dauden telesailen spot-ak. Aurtengo trailerren artean, Super Mario Bros filma —martxoaren bukaeran estreinatuko dute—, Guardians of Galaxy 3 eta superheroien The Flash filma daude.
Telesailen artean, Peacock plataformaren Poker Face telesaila eta beste hainbat.
AEBetako izar ospetsuak agertu dira bestelako iragarkietan: John Travolta, Stece Martin, Ben Affleck, Meghan Trainor, Jennifer Lopez eta abar.
Rihannaren ikuskizuna Aurtengo emankizunaren izarrik distiratsuena Rihanna izan da. Zazpi urte ziren oholtza gainean ageri ez zela, 2016an egin baitzuen azkeneko bira. Eta atzo gauean 13 minutuko ikuskizuna eskaini zuen —bere dozena bat kanta abestu zituen, zatikatuta—. Baliatu zuen, halaber, bere makillaje marka promozionatzeko. Sare sozialetan gehien aipatu dena, ordea, izan da Rihanna haurdun dela igo zela oholtzara —duela bederatzi hilabete jaio zen haren lehen semea—. Airean zeuden plataforma batzuetan aritu ziren dantzan Rihannaren ikuskizuneko dantzariak, eta 13 minutuko ikuskizunak munduko herrialde ugaritan izan du oihartzuna.
Antolatzaileek ez diete sosik ordaintzen musikariei Super Bowleko atsedenaldiko ikuskizunagatik. Baina lortzen duten ikusgaitasunari esker, haien lanen salmentak gorantz egiten du nabarmen, AEBetan zein munduan.
Kansas City Chiefesek irabazi zuen Super Bowl, Philadelphia Eaglesen aurka: 38-35. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224292/ebk-eurogunerako-aurreikuspenak-hobetu-ditu-09-haziko-da-aurten.htm | Ekonomia | EBk eurogunerako aurreikuspenak hobetu ditu: %0,9 haziko da aurten | Sei hamarreneko hobetu du azaroan eginiko iragarpena, eta inflazioa %5,6ra jaistea espero du. | EBk eurogunerako aurreikuspenak hobetu ditu: %0,9 haziko da aurten. Sei hamarreneko hobetu du azaroan eginiko iragarpena, eta inflazioa %5,6ra jaistea espero du. | Eurogunerako hazkunde ekonomikoaren aurreikuspenak hobetu ditu Europako Batzordeak. Nabarmen hobetu, gainera; iazko azaroan, iragarri zuen aurtengo BPGa %0,3ko haziko zela; gaurko aurreikuspena, berriz, %0,9koa izan da. Europako Batasun osoari dagokionez, %0,8ko hazkundea iragarri du, eta datu hori ere udazkenekoa baino bost hamarren hobea da. Inflazio iragarpenak ere eman dituzte, eta urte amaieran %6,4koa izatea espero dute, azaroan esan baino %0,6 apalagoa. Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioaren arabera, Europako ekonomiak «espero baino osasun hobeagoarekin» ekin dio urteari, eta «atzeraldia saihesteko prest» dago. Iazko azken hiruhileko datuetan oinarritu du baikortasun mezua, «ezohiko baldintza negatiboak» izanda ere atzeraldian sartu ez zelako. Zergatiak aletzen jarrita, energiaren kostuetan jarri du lupa komisarioak, EBaren kalkuluen arabera gerra aurreko mailetara jaitsi delako. Haren ustez, bi dira arrazoiak: hornidura iturrien dibertsifikazioa eta kontsumoan egondako «murrizketa handia». Langabezia datuek ez dutela okerrera egingo ere aurreikusi du. Iazko urtea %6,1eko tasarekin amaitu zen, inoizko baxuena, eta bere horretan mantenduko dela uste du.
Gentiloniren ustez, «presio inflazionarioak» dira Europako ekonomiak gaur egun duen arazorik handiena; hortaz, Europako Bankuak politika ekonomiko «murriztailearekin» jarraitzea espero du, eta horrek inbertsioa zailduko duela. Alegia, epe motzean behintzat ez da espero interes tasa jaistea.
Epe motzean ez, baina luzean ziur asko bai, urteko inflazio iragapena apaldu baitu: %5,6koa espero du eurogunerako, eta %6,4koa Europako Batasunerako. Aurreikuspenak beteko balira, biak iazko datuak baino hiru puntu txikiagoak lirateke. Gentilonik argi du goia jo duela datuak, azken hiru hilabetetan behera egin baitu. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224293/natok-esan-du-errusiak-beste-erasoaldi-bat-hasi-duela.htm | Mundua | NATOk esan du Errusiak beste erasoaldi bat hasi duela | Azkeneko 24 orduetan hogei bat misil jaurti ditu Moskuk Khersonen. AEBek berriro eskatu diete beren herritarrei «berehala» alde egin dezatela Errusiatik edo ez daitezela hara joan. Erresuma Batuaren arabera, Errusiak gotorleku defentsiboak indartu ditu Zaporizhian. | NATOk esan du Errusiak beste erasoaldi bat hasi duela. Azkeneko 24 orduetan hogei bat misil jaurti ditu Moskuk Khersonen. AEBek berriro eskatu diete beren herritarrei «berehala» alde egin dezatela Errusiatik edo ez daitezela hara joan. Erresuma Batuaren arabera, Errusiak gotorleku defentsiboak indartu ditu Zaporizhian. | Errusia erasoaldi handi bat egitekoa da, zenbait herrialdetako zerbitzu sekretuek azken asteetan ohartarazi dutenez. Ez dute zehaztu non, baina, bitartean, Donbasstik, gerrako fronte nagusitik kanpo ere erasoak gogortu ditu. Joan den ostiralean 70 bat misil jaurti zituen Ukrainaren luze-zabalean, eta, azken 24 orduetan, Kherson hirian zentratu du erasoaldia: hango udalaren arabera, Errusiako indarrek hogei bat misil jaurti dituzte, eta horiek trenbideak, zubiak, enparantzak eta, besteak beste, etxebizitza blokeak jo dituzte.
Horrekin lotuta, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak gaur nabarmendu du Errusiaren «beste erasoaldi baten hasiera» gertatu dela jada, eta Vladimir Putin Errusiako presidentea «milaka eta milaka tropa gehiago» bidaltzen ari dela frontera. Gainera, Ukrainari gerra hegazkinak entregatzeko aukerari atea ireki dio. «Horri buruz hitz egiten ari gara». Aliatuei eskatu die, bide batez, erregaiak eta munizioa eramateko mugimenduak azkartzeko, modu horretan Ukrainak bizitzak «salbatu» ditzan. Mendebaldeko aliantza militarreko estatuetako Defentsa ministroek bilera dute bihar eta etzi, Bruselan. Hizpide izango dute Kievi ematen ari diren laguntza militarra.
Aintzat hartu behar da Kherson izan zela Errusiak inbasioaren ondoren okupatu zuen hiri nagusia, baina azaro hasieran handik erretiratu zela. Herrialdearen hegoaldean dago, Ukraina bitan zatitzen duen ibaiak bustitzen du —Dnieperrek—, eta leku estrategikoa da. Izan ere, handik igaro behar da lurretik heltzeko Errusiak 2014an anexionatutako Krimeako penintsulara; gainera, Errusiaren azken intentzioa baldin bada Ukraina ekialdea eta hegoaldea hartzea eta Donbass eta Transnistria artean lurreko korridore bat egitea —modu horretan Itsaso Beltzerako sarrerarik gabe utziko luke Ukraina—, ezinbestekoa da hura kontrolpean edukitzea.
Ikusi gehiago: Gerra hauspotuz
Khersonen, Dnieper ibaiaren ekialdean, errusiarrak dira nagusi, eta, Kieven arabera, ia egunero eraso egiten diote mendebaldeko aldeari. Areago, Ukrainako indarrek nabarmendu dute azken orduetan ibaia gurutzatu eta mendebaldeko aldera iritsi nahi zuten Errusiaren ontzi batzuk suntsitu dituztela.
Bonbardaketetan pertsona bat hil dute, eta trenbide azpiegituran arazoak eragin ditu; izan ere, gaur, egun osoan, Lvivetik eta Kievetik datozen trenak ezingo dira Khersonera iritsi. Eta trenbideak aipatuta, Errusiako Defentsa Ministerioak iragarri zuen atzo beste herrialde batzuetatik Ukrainako gerra frontera iristekoak diren armak eta munizioak trenez garraiatzeko lerroak blokeatu dituela; nolanahi ere, ez zuen zehaztu non blokeatu dituen.
Gerra fronteak, aurrera
Azken erasoen ondorioz gerra fronteak mendebalderantz bi kilometro aurrera egin dituela kaleratu du, gaur, Errusiako Interfax berri agentziak, Errusiako buruzagi militar baten adierazpenak aipatuz. Hori bai, ez zuen zehaztu frontean non egin duen aurrera. Ukrainaren ekialdeko eta hegoaldeko gerra fronteak 1.300 kilometro ditu ia, eta, Erresuma Batuko Gobernuaren informazio zerbitzuen azken txostenaren arabera, Errusiak, «ziurrenik», gotorleku defentsiboak indartu ditu Zaporizhia eskualdean, hegoaldean.
Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez
Bestetik, AEBek berriro eskatu diete beren herritarrei «berehala» alde egin dezatela Errusiatik edo ez daitezela hara joan, atxilotuak izateko arriskuan daudela argudiatuta. Hori ohartarazi dute AEBek Moskun duten enbaxadaren webgunean. Azkeneko bost hilabeteetan bigarren aldiz eskatu die Washingtonek estatubatuarrei Errusiatik alde egiteko. Irailaren 28an ere ohar hori bera plazaratu zuen; hain justu, Errusiak 300.000 erreserbista mobilizatzeko agindu eta gutxira. Errusiak, berriz, garrantzia kendu die ohartarazpen horiei. «Ez da lehen aldia», adierazi du Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224294/lurrikarek-eragindako-kurduei-laguntzeko-eskatu-du-itziar-ituno-aktoreak.htm | Mundua | Lurrikarek eragindako kurduei laguntzeko eskatu du Itziar Ituño aktoreak | Ilargi Gorri Kurdua elkarteari ekarpenak egiteko eskatu du, laguntza jaso ez duten lekuetara heldu dadin. | Lurrikarek eragindako kurduei laguntzeko eskatu du Itziar Ituño aktoreak. Ilargi Gorri Kurdua elkarteari ekarpenak egiteko eskatu du, laguntza jaso ez duten lekuetara heldu dadin. | Laguntza esker natorkizue». Itziar Ituño aktorearen hitzak dira. Partekatu duen bideo batean, joan den astean Ekialde Hurbilean izan ziren lurrikaren ondorioz kaltetuak laguntzeko grabatu du hura. Zehazki, kurduak laguntzeko: «Nazioarteko laguntza ailegatzen ari da, baina ez da nahikoa. Zona batzuetara bakarrik [iritsi da], baina beste batzuetara, ez». Turkian, AKP Justizia eta Garapenerako Alderdiak kudeatutako lurretan lehen egunetan heldu zen laguntza; ez, ordea, Kurdistanera eta oposizioak kudeatutako eremuetara. Ankararen arabera, «oso zaila» da zenbait ingurutara iristea.
Horiek horrela, Ilargi Gorri Kurdua elkarteari ekarpenak egiteko eskatu du horretarako, eremu horietara ere laguntza heldu dadin. Lurrikaren ondorioz hildakoen zenbaketa ofiziala 34.000ra heldu da, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen asteburuan 50.000ra iritsiko dela. «Jendeak harrapatuta jarraitzen du. Premiazkoa da, oso larria da egoera», esan du Ituñok. «Mesedez, laguntzeko eskatzen dizuet». |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224296/espainiako-auzitegi-gorenak-ez-dio-inhabilitazioa-laburtuko-junquerasi.htm | Mundua | Espainiako Auzitegi Gorenak ez dio inhabilitazioa laburtuko Junquerasi | Epaimahaiak indargabetu egin ditu sedizioagatik ezarritako zigorrak, eta ebatzi du horiek ezin direla ordezkatu desordena publiko larriarekin. U-1eko erreferenduma finantzatzea irabazi asmoko ekintza dela zehaztu du. | Espainiako Auzitegi Gorenak ez dio inhabilitazioa laburtuko Junquerasi. Epaimahaiak indargabetu egin ditu sedizioagatik ezarritako zigorrak, eta ebatzi du horiek ezin direla ordezkatu desordena publiko larriarekin. U-1eko erreferenduma finantzatzea irabazi asmoko ekintza dela zehaztu du. | Hauteskundeetara aurkeztu ezinda jarraituko du Oriol Junquerasek. ERC Esquerra Republicanako presidenteak hamahiru urteko inhabilitazio zigorra du, eta Espainiako Auzitegi Gorenak 2019an ezarri zion kondena berrikusi du gaur. Hura ez murriztea erabaki du. Junquerasek ezingo du kargu publikorik izan 2031. urtera arte.
Urtarrilaren amaieran, Espainiako Estatuaren Abokatutzak eskatu zion Gorenari inhabilitazio zigorrak murrizteko, ERCk eta PSOEk iaz adostu zuten Zigor Kodearen erreformak hala eskatzen zuela iritzita. Lege aldaketarekin, sedizio delitua ezabatu dute, eta diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua egokitu.
Gorenak bi delitu horiengatik zigortu zuen Junqueras 2019an, Kataluniako beste zortzi buruzagi independentista kondenatu zituen auzian. Sedizio deliturik gabe, ERCko buruari desobedientzia eta diru publikoaren erabilera bidegabe larria egotzi dizkio orain, Zigor Kodearen irakurketa hertsi bat eginez. Auzitegiaren iritziz ulertu behar baita legez kanpoko erreferendum bat finantzatzea irabazi asmoko ekintza bat dela, eta, beraz, delituaren tiporik larriena ezarri behar zaiola, 2017ko urriaren 1eko erreferenduma [U-1] antolatzeagatik: hamabi urteko espetxe zigorra eta iraupen bereko inhabilitazioa.
Zigortutako buruzagi politiko katalanek baliogabetuta dute espetxe zigorra, Espainiako Gobernuak eman zien indultuaren bidez, baina indarrean jarraitzen du inhabilitazioak. Junquerasen kasu berean dira Dolors Bassa, Raul Romeva eta Jordi Turull Generalitateko kontseilari ohiak —2031ra arte inhabilitatuta lehena eta 2030era arte azken biak—.
Gorenaren erabakiak bidea ireki dio U-1a antolatzeagatik epai zain dauden buruzagi politikoei antzeko zigor bat ezartzeari. Bestelakoa da gainontzeko kondenatuen egoera. Auzitegiak desobedientzia delituagatik zigortu ditu Carme Forcadell Kataluniako parlamentuko presidente ohia, eta Josep Rull eta Joaquim Forn Generalitateko kontseilari ohiak. Aldiz, desordena publiko larria egotzi die Jordi Cuixart Omniumeko presidente izandakoari eta Jordi Sanchez erreferendumaren garaian ANC Biltzar Nazional Katalaneko burua zenari, 2017ko irailaren 20ko gertakarietan «indarkeria» erabili zutela ebatzita. Delitu horien inhabilitazio zigorrak laburragoak dira, eta epe horiek beteta dituzte jada. Beraz, erakundeetako politikara jauzi egiteko moduan daude guztiak.
Desordena baino gehiago
Gainerako kondenatuen kasuan, Gorenak errefusatu egin du indargabetutako sedizio delitua desordena publiko larriaren delituarekin ordezkatzea, Fiskaltzak eta Estatuko Abokatutzak eskatutakoaren kontrara. Auzitegiaren esanetan, ez dira ordezkagarri, eta ohartarazi du ERCren eta PSOEren erreforma penalak zigorrik gabe uzten dituela «prozesu sezesionistak», indarkeriarik erabiltzen ez den kasuetan. Manuel Marchena buru duen auzitegiaren iritziz, sedizio delitua desordena publiko larriaren delitua baino «zerbait gehiago» da, eta parekatze horrek «arazoa desbideratzea» dakar.
Bere erabakia argudiatzean, Gorenak kritikatu du erreformak «arau hutsune bat» utzi duela matxinadaren eta desordena publikoen artean. Ohartarazi duenez, eremu horrek «konstituzio sistemaren aurkako jokabide larriak eragin ditzake etorkizunean», modu baketsuan eginez gero «legeak eta ebazpen judizialak ez betetzea zigorrik gabe» geratuko liratekeelako.
Jarrera horrekin bat dator Pablo Llarena Goreneko magistratua ere. Zigor Kodearen erreforma indarrean sartu zen egunean erabaki zuen Kataluniako presidente ohi Carles Puigdemonten aurkako sedizio akusazioa bertan behera uztea. Halere, Puigdemont bidegabeko diru erabilera larriagatik eta desobedientziagatik auzipetuta dago oraindik ere, hamabi urteko kartzela zigorraren mehatxupean.
Europara begira
Marta Vilalta ERCko bozeramailea pozik agertu da sedizioagatik ezarritako zigorrak bertan behera gelditu direlako, inhabilitazio kondena batzuk indargabetu direlako eta auzitegiak berak onartu duelako prozesu independentista despenalizatuta gelditu dela. Zentzu horretan, Zigor Kodearen erreforma «ondo egina» dagoela argudiatu du, eta sistema judizialari leporatu dio «demokraziaren aurka» aritzea, «ikuspuntu alderdikoi» batekin. Botere judiziala «muturreneko eskuinaren menpe» dagoela salatu du. ERCk aurreratu du nazioarteko epaitegietara joko duela.
Junts Per Catalunyaren izenean hitz egin du alderdiko idazkari nagusi Turullek. Jakinarazi du helegitea aurkeztuko duela Gorenaren ebazpenaren aurka, Europako epaitegietarako bidea egiteko. «Europan ikusiko dugu elkar; justizia dago han, eta ez mendekua». ERCri kritika zuzena eginez, gaineratu du Zigor Kodearen erreformaren ostean ez dela «ezer aldatu» eta Gorenak «U-1eko gertakariak kriminalizatzen» jarraitzen duela. Era berean, «legegile, iritzi emaile politiko eta justizialari» izatea leporatu dio botere judizialari. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224297/lan-hitzarmenik-gabe-jarduten-duten-lau-langiletik-hiru-emakumeak-dira.htm | Ekonomia | Lan hitzarmenik gabe jarduten duten lau langiletik hiru emakumeak dira | Gizonezkoek, batez beste, %23,5 gehiago irabazten dute Hego Euskal Herrian emakumeek baino. LABek soldata arrakalaren aurkako mobilizazioak egingo ditu otsailaren 22an. | Lan hitzarmenik gabe jarduten duten lau langiletik hiru emakumeak dira. Gizonezkoek, batez beste, %23,5 gehiago irabazten dute Hego Euskal Herrian emakumeek baino. LABek soldata arrakalaren aurkako mobilizazioak egingo ditu otsailaren 22an. | Gipuzkoako eraikuntzako biltegiko langile batek %90 gehiago irabazten du zahar etxeetako langile batek baino. Hala adierazi du LAB sindikatuak, Ipar Hegoa fundazioarekin batera soldata arrakalari buruz egindako azterketan. LABek dio egun «sexuaren araberako lan banaketak» eragiten duela soldata arrakala gehienbat, eta sektore feminizatuetako eta maskulinizatuetako hitzarmen kolektiboak alderatu ditu, kopuruen bidez ikusteko arrakala zertan den.
2020ko datuen arabera, Hego Euskal Herrian 32.645,74 eurokoa zen gizonezkoen batez besteko urteko soldata, emakumezkoena baino 6.203,54 euro gehiagokoa; %23,5 gehiago da hori. Arrakala horren atzean hainbat arrazoi daudela adierazi du Maddi Isasi LABeko idazkari feministak; besteak beste: lanaldi partzialen %75 emakumeek egiten dituzte, sektore feminizatuetako langileek egiten duten lana gutxiago ordaintzen da, gizon baino emakume gehiago daude behin-behineko lanaldietan, eta zaintza lanak ez dira «baloratzen».
Sektoreen artean ez ezik sektore batzuen barruan ere aldeak daudela adierazi dute; garbiketa da horren adibide nagusia. Kale garbiketako peoi arrunt batek (sektore maskulinizatua) 23.584,88 euro irabazten ditu urtean, eta 17.812, berriz, aretoak garbitzen dituen peoi batek (sektore feminizatua); %32, 41ekoa da aldea. Lehen mailako ofizialetan, are handiagoa da aldea, %33,7koa.
Eraikuntzako langileak elikagaien merkataritzako langileekin alderatuz gero, herrialdeen arteko ezberdintasunak oso aldakorrak dira, baina baita deigarriak ere. Gipuzkoan, adibidez, eraikuntzako peoi arrunt batek zahar etxeetako batek baino %45,3 gehiago irabazten du, eta, biltegiko peoietan, %90,3ra iristen da alde hori. Nafarroan %66,17 da aldea peoi arruntetan, eta %68,39, berriz, peoi espezialistetan.
Hala ere, lan hitzarmenik gabe jarduten duten milaka langile daude Hego Euskal Herrian, eta sektore feminizatuak dira lan hitzarmen batek arautzen ez dituen lanbide gehienak. Hala, lan hitzarmenik gabe jarduten duten lau langiletik hiru emakumeak dira. Kontrara, hitzarmen batek araututako lanbideetan, gizonezkoak dira %55,8.
Lanpostuen balorazio feminista
Soldata arrakalari aurre egiteko alor askotan lan egin behar dela adierazi du Isasik. Lan eremuan, eskatu dute itunak berritzeko negoziazio kolektiboetan kontuan har dadila «emakumeen diskriminazioa», baita lanpostuen balorazio feminista egin dadila ere. Sexuaren araberako lan banaketa amaiarazteko neurriak ere eskatu dituzte. Zaintzarako «euskal sistema publiko-komunitario» baten beharra azaleratu dute, zaintza lanak «modu justu batean» banatzeko gizartean.
Sektoreetako soldatak parekatzeko konpromisoak hartzeko eskatu diete agintari politikoei, baita pribatizatuta dauden sektore publikoko zerbitzuetan «egoerari buelta emateko» neurriak hartzeko ere.
Otsailaren 22an, Soldata Berdintasunaren Aldeko Nazioarteko Egunean, bi mobilizazio egingo ditu LABek, soldata arrakala salatzeko eta sexuen arteko soldata berdintasuna aldarrikatzeko. Bilbon izango da bat, 11:00etan, Jaurlaritzatik abiatuta; bestea Iruñean egingo da, 11:30ean, Nafarroako Parlamentuaren aurrean. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224298/portugalgo-eliza-katolikoan-gutxienez-4815-haurrek-jasan-zituzten-abusuak-azken-72-urteetan.htm | Mundua | Portugalgo Eliza katolikoan gutxienez 4.815 haurrek jasan zituzten abusuak azken 72 urteetan | Ikerketa egin duen batzorde independenteak ohartarazi du jakinarazitako kopurua «erabat minimoa» dela: «Ez da posible krimen guztiak kuantifikatzea». 25 kasu eraman dituzte fiskaltzara. | Portugalgo Eliza katolikoan gutxienez 4.815 haurrek jasan zituzten abusuak azken 72 urteetan. Ikerketa egin duen batzorde independenteak ohartarazi du jakinarazitako kopurua «erabat minimoa» dela: «Ez da posible krimen guztiak kuantifikatzea». 25 kasu eraman dituzte fiskaltzara. | Azken 72 urteetan, 1950etik 2022ra, gutxienez 4.815 haurrek jasan zituzten abusuak Portugalgo Eliza katolikoan. Gehienak 1960 eta 1990 bitartean izan ziren, baina XXI. mendean ere izan dira kasu batzuk; biktimen batez besteko adina 11,2 urtekoa zen —gehienek, batez beste, 52 urte dituzte orain—, eta mutilak ziren horien %52,7, eta neskak %42,2 —600 salaketa inguru jaso dituzte—. Bortxatzaileei dagokienez, %96 gizonezkoak ziren, gehienak apaizak (%70) eta %77k «aitaren funtzioa» betetzen zuten.
Portugalgo Eliza katolikoan izandako abusuak ikertzeko batzorde independenteak gaur eman du bere lanaren ondorioen berri, eta ohartarazi jakinarazitako biktimen kopuruak ez duela guztiz islatzen errealitatea, aitortu baitu zenbateko hori «erabat minimoa» dela. Eta, beraz, kasu gehiago izan zirela hamarkadotan. «Ez da posible krimen guztiak kuantifikatzea», Pedro Strecht psikologo eta ikerketaren koordinatzaileak adierazi duenez.
Besteak beste Lisboako kardinal Manuel Clemente eta Bragako artzapezpiku Jose Cordeiro parean zituela, Strechtek azaldu du jaso dituzten lekukotzak «emozionalki oso indartsuak» direla, eta «isiltasunez, lotsaz, beldurrez eta erruz beteriko gau luzea amaitzeko» balio beharko dutela. Horretarako, Daniel Sampaio psikiatra eta batzordeko kideak zehaztu du biktimak «ikuspuntu psikiatriko eta psikologikotik artatu» behar dituztela, eta ez dela nahikoa izango «laguntza espirituala».
Ondorioen eta kopuruen berri emateaz gain, ikerketa batzorde independenteko koordinatzaileak biktimen lekukotza batzuk irakurri ditu. Horietako batek hau adierazi zien ikerlariei: «Amak ez zidan sinetsi. Are, esan zidan ni nintzela erruduna». Beste batek deskribaturikoaren arabera, «[apaizaren] zakila hanka artean» zutela esnatzen ziren batzuetan.
Orain arte, bortxatzaileek «kasu gutxitan» jakinarazia zuten damututa zeudela, eta barkamena ere «kasu gutxitan» eskatu dute. Horren ordez, gehienek haurrei egozten zieten gertaturikoaren erantzukizuna, «sexu abusua justifikatzen saiatzeko», batzordeko ikerlari Catarina Vasconcelosek azaldu duenez.
«Ikerketa honek ez du amaiera izan behar»
Datozen pausoei begira, Strechtek esan du gaur aurkezturiko dokumentuak ez duela «ikerketen amaiera» izan behar, eta auzitegiei eskatu diete «ekintzak» eta krimenen preskripzioak «30 urtera luzatzeko». Horretan laguntzeko, jakinarazi du bortxatzaileen zerrenda bat prestatzen ari direla, fiskaltzari eta CEP Portugalgo Apezpiku Batzarrari bidaltzeko.
Hain justu, ikerketa batzordeko kide, jurista eta Justizia ministro ohi (1990-1995) Alvaro Laborinho Luciok azaldu du 25 kasu eraman dituztela justiziara, baina horietako delitu gehienak preskribatuta daudela. «Batzorde independenteak ez du epairik egin behar ikerketa kriminalen arrakastarako aukera handiagoa edo txikiagoa delako inguruan», haren arabera.
Strechtek zera gehitu du afera guztiaz aritzean: «Garrantzitsua da aipatzea 1995etik aurrera tipifikatu zirela delitu horiek Portugalgo Zigor Kodean haurren sexu abusu gisara, eta 2007tik aurrera ezagutarazi direla. Badakigu Eliza barneko bortxatzaileen kopurua txikia dela, eta, preseski horregatik, garrantzitsua da, oraindik ere, parte bat osotasunarekin ez nahastea».
Jose Ornelas CEPeko presidenteak, txostenaren aurkezpenaren ondoren, esan du dokumentua «beste abiapuntu baten hasiera» izango dela. Batzorde independentearen koordinatzailearen arabera, biktima «gehienek» uste dute ez dagoela «erreparaziorako aukerarik», baina, hori bai, bortxatzaileen barkamena espero dute. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224299/hamar-euskal-herritar-ikertuko-dituzte-jesus-mari-pedrosaren-hilketarekin-lotuta.htm | Politika | Hamar euskal herritar ikertuko dituzte, Jesus Mari Pedrosaren hilketarekin lotuta | ETAko buruzagitzako kide gisa izan zezaketen ardura ikertuko du Alejandro Abascal epaileak. Dignidad y Justicia elkarteak jarri zuen haien kontrako salaketa. | Hamar euskal herritar ikertuko dituzte, Jesus Mari Pedrosaren hilketarekin lotuta. ETAko buruzagitzako kide gisa izan zezaketen ardura ikertuko du Alejandro Abascal epaileak. Dignidad y Justicia elkarteak jarri zuen haien kontrako salaketa. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ETAren ustezko buruzagi ohien aurkako beste ikerketa bat ireki du; oraingoan, Durangoko (Bizkaia) PPko zinegotzi Jesus Mari Pedrosaren hilketagatik. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketari bide eman dio Auzitegi Nazionaleko Instrukzioko Lehen Epaitegi Zentraleko Alejandro Abascal epaileak, eta hamar euskal herritar ikertuko ditu.
Epailearen autoaren arabera, Iñaki Gracia, Javier Gartzia Gaztelu, Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Asier Oiartzabal, Juankar Iglesias, Mikel Albisu, Vicente Goikoetxea, Ramon Sagarzazu eta Marixol Iparragirre ikertuko ditu epaileak, Pedrosak jasandako «bortxa eta mehatxuetan» eta haren hilketan izan zezaketen ustezko parte hartzearekin lotuta. PPko zinegotzia 2000ko ekainaren 4an hil zuten identifikatu gabeko ETAko bi kidek.
Dignidad y Justicia elkartearen arabera, hamar euskal herritarrak ETAren zuzendaritzako kide ziren erakundeak Pedrosa hil zuen unean. Elkarteak uste du erakunde armatuaren zuzendaritza batzordearen ardura zela ETAren «estrategia diseinatzea», eta ondorioz hura zela, besteak beste, helburuak aukeratzeaz eta atentatuak agintzeaz arduratzen zena. Kasu honetan, Dignidad y Justicia elkarteak argudiatu du ETAk zenbait herritar Euskal Herritik «indarrez kanporatzeko» estrategia bat zuela, eta Pedrosak jasandako mehatxuak eta haren hilketa estrategia harekin lotuta daudela.
Instrukzio epailearen arabera, zinegotziak jasotako mehatxuek eta haren hilketak agerian uzten dute ETAk hura Euskal Herritik kanporatzeko zuen asmoen eta hilketa beraren arteko lotura. Hala, txosten bat eskatu die Guardia Zibilari eta Espainiako Poliziari, ikerketapean dauden lagunen, Pedrosaren kontrako ekintzen eta haren hilketaren testuinguruan «alderdi politiko konstituzionalistetako militanteen kontra eginiko mehatxu eta bortxa ekintzen» inguruko informazioa biltzeko. Halere, epaileak uko egin dio hamar lagunentzat fidantza bat ezartzeari.
Dignidad y Justicia elkarteak molde bereko beste zenbait helegite ere jarri ditu, eta horietako batzuk ikertzen ari da Auzitegi Nazionala. Hala nola Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren eta Auzitegi Goreneko epaile Jose Francisco Querolen hilketekin, eta 2002an Santa Polako Guardia Zibilaren egoitzaren kontra egindako atentatuarekin lotuta. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224300/gizon-bat-atxilotu-dute-irunean-zazpi-sexu-eraso-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Iruñean zazpi sexu eraso egotzita | Iturrama auzoan atxilotu zuen Udaltzaingoak joan den ostiralean, Unibertsitateko kalean, haren atzetik ibili ostean. | Gizon bat atxilotu dute Iruñean zazpi sexu eraso egotzita. Iturrama auzoan atxilotu zuen Udaltzaingoak joan den ostiralean, Unibertsitateko kalean, haren atzetik ibili ostean. | 20 urteko gizon bat atxilotu zuen joan den ostiralean Iruñeko Udaltzaingoak, zazpi sexu eraso egin izana egotzita. Hurrengo egunean jarri zuten epailearen eskuetan. Joan den urrian jarri zuen emakume batek haren kontrako lehen salaketa sexu ukituak egiteagatik, eta, egun arte, beste seik ere udaltzainetara jo dute antzeko salaketak jartzera. Horien arabera, bizikletaz zihoan gizon batek ukituak egin zizkien. Beste bi txosten ere baditu Udaltzaingoak, zeinetan emakumeek dioten bizikletaz zihoan gizon batek iruzkin zatarrak egin zizkiela.
Horiek horrela, Udaltzaingoak bi kontrol jarri zituen gizon hori gehienbat ibiltzen zen lekuetan, Iturrama eta Lezkairu auzoetan. Iturramakoan zen udaltzain batek gizon harekin egin zuen topo ostiralean, eta haren atzetik ibili behar izan zuen atxilotzea lortu arte. Unibertsitateko kalean atxilotu zuten. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224301/frantziako-tourra-euskal-herritik-igarotzean-ikurrinak-kalera-ateratzeko-deia-egin-dute.htm | Kirola | Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute | Hainbat jarduera egingo dituzte lasterketa hasi bitartean: atzerako kontaketa, zikloturismo martxak eta 'Bizitour jaiak', besteak beste. | Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute. Hainbat jarduera egingo dituzte lasterketa hasi bitartean: atzerako kontaketa, zikloturismo martxak eta 'Bizitour jaiak', besteak beste. | Euskal Herrian abiatuko da aurtengo Frantziako Tourra. Bilbotik ekingo dio, eta gizonezkoen Tourra lehen aldiz iritsiko da Bizkaira. Guztira, hiru etapa jokatuko dira Euskal Herrian, eta bosgarrengoan ere zati batean pasatuko da: Santa Grazi eta Ligi-Atherei zeharkatuko ditu, hain zuzen. Horren harira, lasterketa Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute, eta Frantziako Tourra hasi bitartean egingo dituzten ekitaldien programa aurkeztu. Bilboko Azkuna zentroan egin dute agerraldia, eta han izan dira irteeraren antolakuntzan parte hartzen ari diren euskal erakundeetako ordezkariak eta Marino Lejarreta, Roberto Laiseka eta Eneritz Iturriaga txirrindulari ohiak, besteak beste.
Hala adierazi du Laisekak: «Ez dago ikurrina baino sinbolo hoberik hemen txirrindularitza bizitzeko sentimendu, pasio, emozio hori mundu osoari erakusteko. Ikurrina bizikletatik ikusi dugunok badakigu zertaz ari garen. Beraz, aurten, eta inoiz baino gehiago, ikurrina gure kaleetara ateratzea tokatzen zaigu». Mezu bera zabaldu du Lejarretak ere, eta ikurrinak errepideetan ez ezik balkoietan ere jartzeko deia egin du. Iturriagaren arabera, ikurrina sentimendu kolektibo baten sinboloa da, «euskaldun guztiak ordezkatzen eta batzen dituen bakarra».
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, berriz, uztailera bitarte egingo diren jardueren berri eman du. Martxoaren 23an, atzerako kontaketa hasiko da, Bilbon jarriko duten erloju baten bidez, eta, horren ostean, ekitaldi andana egingo dute.
Besteak bestek, Tourreko lehen etaparen erreplika bat antolatu dute, eta zikloturismo probak ere egingo dituzte. Gainera, Bizitour jaiak antolatu dituzte; hots, «bizikleta jai familiar bat» izango da Donostian, Bilbon eta Gasteizen. «Martxa herrikoi labur batzuk egingo dira, kilometro gutxikoak». Lasterketaren aurreko astean, berriz, Fan Park gunea irekiko dute, «askotariko jarduerak eta proposamen ugari» egiteko. «Txirrindularitzako parke tematiko» gisa definitu dute. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224303/bilboko-bi-dendatan-jasandako-tratu-arrazista-salatu-dute-emakume-ijitoek.htm | Gizartea | Bilboko bi dendatan jasandako tratu arrazista salatu dute emakume ijitoek | Manifestazioa egingo dute gaur arratsaldean, Amuge eta Romi Berriak elkarteek deituta, antitziganismoa gaitzesteko. 18:30ean abiatuko dute mobilizazioa, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzatik. | Bilboko bi dendatan jasandako tratu arrazista salatu dute emakume ijitoek. Manifestazioa egingo dute gaur arratsaldean, Amuge eta Romi Berriak elkarteek deituta, antitziganismoa gaitzesteko. 18:30ean abiatuko dute mobilizazioa, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzatik. | «Erosketa arratsalde lasaia izan behar zuen, baina zapuztu egin zitzaigun. Emakume ijitook ez genuke tratu umiliagarria jasan behar emakume ijito izateagatik». Irmo mintzatu da Manuela Vega Manzanares Bilboko lurrin denda batean pairatutako jazarpenari buruzz, gaur goizean Amuge andre ijitoen elkartearen egoitzan eginiko agerraldian. Halako bi arrazakeria kasu salatu dituzte, eta, Romi Berriak taldearekin batera, gaur arratsaldean kalean protesta egitera deitu dute: Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzatik abiatuta, manifestazioa egingo dute 18:30ean, antitziganismoa gaitzesteko. «Halako jokabideak normalizatuta dauzkagu, baina albiste bihurtu behar ditugu, ez daitezen berriro gertatu», adierazi du Tamara Claveria Amugeko arduradunak.
Amuge elkarteak berak 2020an ohartarazi zuen supermerkatuetan eta merkataritza guneetan andre ijitoek jasaten duten arrazakeriaz: proba bat egin zuen Bizkaiko hainbat dendatan, eta %80tan izan ziren emakume ijitoen aurkako jarrera kriminalizatzaileak eta tratu diskriminatzailea. «Orduan ia-ia txantxetan hartu genuen, baina halakoak gertatu egiten dira: jazartzen zaizkigu, zaborra bagina bezala tratatzen gaituzte, eta traumatikoa da guretzat». Horren seinale, bi kasu salatu dituzte, biak Bilboko erdigunean gertatutakoak: Vegak eta haren lagunek —horietako bat adingabea— jasandakoa, dendari bat tartean zela; eta beste bi emakumeri poliziek egindakoa.
Vegak azaldu duenez, dendara sartu eta berehala nabaritu zuten «presentzia bat», gizonezko langile batena. «Korridoreetatik guri jarraitzen hasi zen. Galdetu genion ea arazorik al zen, eta harrokeriaz barre egin zuen. 'Tokatu zaizue', esan zigun. Galdetu genion zergatik, ea emakume ijitoak ginelako al zen, eta erantzun zigun baietz, emakume ijito batzuek lapurtu egin ziotela behin». Hori grabatua du Vegak, baina, hala ere, haien aurka bihurtu zen kexa egitea: «Iskanbila piztea egotzi ziguten. Inguratu egin gintuzten, eta denda osoa geratu zitzaigun begira; gizartearen arbuio guztia sentitu genuen orduan». Erreklamazio orriak bete zituzten, baina ez dute erantzunik jaso.
Claveriak eman du beste kasuaren berri: «Ez dute jendaurrean atera nahi, lotsatuta daudelako, baina gizarteak lotsatu behar luke halakoengatik». Arropa denda batean gertatu zitzaien, 30 eta 35 urte arteko bi andreri. «Segurtasun langilea jarraika hasi zitzaien. Ordu laurden inguru egin zuten han: arropa izari bat eskatu zuten; tratua ez zen ona izan. Beste denda batera joan ziren, eta, bost minuturen buruan, sei polizia agertu ziren». Claveriak argitu du beste dendan aurrez ez zitzaiela inor hurbildu, eta alarmak ere ez zuela jo. «Atxiki egin zituzten, aldageletara eraman, eta, azalpenik eman gabe, zorroak miatu zizkieten; arropa ere miatu zieten, eta biluztera behartu zituzten, barruko arropan geratu arte». Poliziek muga bat gainditu zutela nabarmendu du: «Gure gorputzak ezin dira ukitu».
«Oso gogorra da denda batera sartzea, edonork lasai egiten duen zerbait egin nahi izatea, eta gure eskubideak horrela urratzea», ondorioztatu du Claveriak. Vegak erantsi du halakoek ondorioak izaten dituztela emakumeengan: «Antsietatea, larridura, beldurra... Ez dugu dendetara joan nahi, halakorik ez jasateko; Internet bidez egin beharko ditugu erosketak».
Bide juridikoa aztergai
Bi kasuon berri jasota, nola jardun aztertzen ari da Amuge, abokatuekin batera. Salaketa jarria dute Eusko Jaurlaritzak diskriminazioaren aurka daukan Eraberean sarean ere. Izan ere, Amugek gogora ekarri du ezaugarri etnikoei lotutako identifikazioak «eraso arrazistatzat» hartzen dituena NBE Nazio Batuen Erakundeak, eta Hego Euskal Herrian indarrean den tratu berdintasunerako legeak ere propio aipatzen duela segurtasun indarrek ez dituztela «soslai diskriminatzaileak erabili» behar.
Baina, epaitegietan egin daitekeen bideaz gain, gizartean egin beharrekoaz ere mintzatu da Claveria: «Arropa dendan miatu zituzten emakumeak negarrez egon ziren, laguntza eske, baina ez zitzaien inor hurbildu». Diskriminazio hori amaitzeko, elkartasuna eta aliantzak galdegin ditu, eta horretarako, beharrezko jo du jokabide arrazistak ez ukatzea: «Emakumeek diote dendetako langileek eta poliziek jarrera arrazista bat izan dutela, baina, hori aurpegiratzen dietenean, langileek eta poliziek mehatxu egin, eta esaten diete salatu egingo dituztela arrazista deitzeagatik. Arrazakeria da, bai, eta horretaz konturatu behar dute». |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224304/homosexuala-dela-jakinarazi-du-jakub-jankto-futbolariak.htm | Kirola | Homosexuala dela jakinarazi du Jakub Jankto futbolariak | Sparta Pragako jokalariak bideo baten bidez adierazi du. Europan hori egiten duen Lehen Mailako aurreneko gizonezko jokalarietako bat da. «Jada ez dut ezkutatu nahi». | Homosexuala dela jakinarazi du Jakub Jankto futbolariak. Sparta Pragako jokalariak bideo baten bidez adierazi du. Europan hori egiten duen Lehen Mailako aurreneko gizonezko jokalarietako bat da. «Jada ez dut ezkutatu nahi». | «Homosexuala naiz, eta jada ez dut ezkutatu nahi». Jakub Jankto jokalariaren hitzak dira. Futbolariak Spartak Pragan jokatzen du, Getafek utzita, eta bideo baten bidez plazaratu du homosexuala dela. Europan hori egiten duen Lehen Mailako aurreneko gizonezko jokalarietako bat da. «Beste guztiek bezala, nire indarguneak eta ahuldadeak ditut. Familia bat dut, lagunak, eta lan bat. Lan hori ahalik eta ondoena egiten ahalegintzen naiz: pasioz, profesionaltasunez eta seriotasunez. Nik ere nire bizitza bizi nahi dut. Beldurrik eta aurreiritzirik gabe, Indarkeriarekin gabe, maitasunez. Homosexuala naiz, eta ez dut ezkutuan ibili nahi», esan du.
Bideo horren bidez aurrerapauso bat eman nahi izan du, gutxi izan baitira homosexualak direla jakinarazi duten goi mailako futbolariak. Janktok berehala jaso ditu babes mezuak sare sozialetan. Besteak beste, Osasunarenak eta Realarenak. Txaloen eta LGTBI banderaren ikurra ipini du talde gorritxoak. Txuri-urdinek, berriz, futbola denentzat dela aldarrikatu dute. Hala egin dute beste hainbatek ere: Juventusek, UEFAk, Premier Leaguek, Shalckek, Getafek. «Gure errespetu eta babes osoa adierazi nahi diogu gure jokalariari», idatzi du. Bere herrialdean jokatzen hasi ostean, Italiara joan zen Jankto, Sampdoriara. Eta handik fitxatu zuen Getafek. Egun, Spartak Pragan dago, utzita. Denboraldi honetan, gainera, Txekiako Errepublikako selekzioarekin bi partida jokatu ditu Nazioen Ligan, eta titular izan zen Qatarko Munduko Koparako sailkatzeko bost partidetan, baina Txekiako Errepublikak ez zuen lortu sailkatzea.
Josh Cavallo jokalari australiarra izan zen halako iragarpena egin zuen lehen futbolaria, 2021ean. Adelaide United taldeko jokalariak ere bideo baten bidez egin zuen: «Oso pozik nago hartu dudan erabakiarekin. Gogorra izan da sei urte hauetan bizi izan dudana. Urteak eman ditut nor naizen ezkutatzen, nire ametsa betetzeko: futbolari izatea. Baina ez dut ezkutuan ibili nahi», esan zuen. Horrekin batera, izan dira futbola utzi eta homosexualak direla azaldu duten hainbat jokalari. Ezagunena Thomas Htzlsperger izan zen. Aston Villan, Stuttgarten, Lazion, Wst Hamen, Wolfsburgen eta Evertonen jokatu zuen, eta futbola utzi zuenean jakinarazi homosexuala zela. Alemaniako Gobernuak merituaren ikurra eman zion 2020an. |
2023-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/224305/eskubideen-alde-aritzea-xede-akordioa-berritu-du-elkarrekin-podemosek.htm | Politika | «Eskubideen» alde aritzea xede, akordioa berritu du Elkarrekin Podemosek | Udal eta foru hauteskundeetan koalizioan aurkezteko hitzarmena aurkeztu dute Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Alianza Verdek. | «Eskubideen» alde aritzea xede, akordioa berritu du Elkarrekin Podemosek. Udal eta foru hauteskundeetan koalizioan aurkezteko hitzarmena aurkeztu dute Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Alianza Verdek. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «eskubideak lortzen jarraitzeko», hauteskundeei begirako akordioa sinatu dute Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Alianza Verdek. Hiru alderdiek nabarmendu dute «euskal ezkerraren koalizioa denboran irauteko, sakontzeko eta zabaltzeko asmoarekin» sortu zela, eta norabide horretan eman dutela udal eta foru hauteskundeetara elkarrekin aurkezteko pausoa.
Hitzarmena Ahal Dugu-k Bilbon duen egoitzan izenpetu dute, eta bertan izan dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garrido, Ezker Anitzako Antolakuntza idazkari InÌigo MartiÌnez Zaton eta Alianza Verdeko koordinatzaile federal Juantxo Lopez de Uralde.
Nabarmendu zutenez, ituna hiru alderdien «eskuzabaltasunean» oinarritzen da, «ezinbestekotzat» jotzen baitute «euskal ezkerraren koalizio bateratu bat osatzea», eta gaineratu dute akordioaren atea ez dagoela itxita: «Ezkerreko gainerako erakunde sozialak eta politikoak gonbidatzen ditu gizarte bidezkoago, feministago eta ekologistago lortzeko bidean laguntzera». Berariaz aipatu dute Equo; harekin, beste alderdi batzuekin eta zenbait udaletako taldeekin hitz egiten ari dira, «hauteskunde hautagaitzak indartzea ahalbidetuko duen esparru politikoa zabaltzeko».
Sinatzaileek goretsi egin dute Espainiako Gobernua, eta gogora ekarri dituzte hark onartutako zenbait neurri, lan erreforma kasu. Orain, horien asmoa da «herritarren bizitza hobetzen» jarraitzea, eta, horretarako, balioa eman diote Irungo, Errenteriako (Gipuzkoa), Galdakaoko eta Durangoko (Bizkaia) udal gobernuetatik egindako lanari: «Tokiko begiradarekin egingo dugu, Euskadiko tokiko errealitate desberdin eta pluraletatik hurbil, eta jendeari entzunda, euskal ezkerretik alternatiba politiko bidezkoago bat proposatzeko».
Gehienak, Ahal Dugu-koak
Hiru indarrek ondutako akordioaren arabera, Ahal Dugu-koak izango dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietako eta udal hautagaitzen %80ko zerrendaburuak. Beste herri batzuetan, Ezker Anitzakoak izango dira zerrendaburuak: esaterako, Barakaldon, Sopelan, Zornotzan, Ermuan, Plentzian (Bizkaia), Aretxabaletan eta Bergaran (Gipuzkoa). |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224306/realak-irabazi-egin-du-espanyolen-zelaian.htm | Kirola | Realak irabazi egin du Espanyolen zelaian | Talde txuri-urdina oso nagusi izan da 70 minututan, eta hiru gol sartu ditu. Baina sufritu egin du gero, etxekoek bi gol sartu baitituzte azken txanpan. Garaipenari esker, Realak tinko eutsi dio hirugarren postuari. Lau puntu ateratzen dizkio laugarrenari, eta zortzi bosgarrenari. | Realak irabazi egin du Espanyolen zelaian. Talde txuri-urdina oso nagusi izan da 70 minututan, eta hiru gol sartu ditu. Baina sufritu egin du gero, etxekoek bi gol sartu baitituzte azken txanpan. Garaipenari esker, Realak tinko eutsi dio hirugarren postuari. Lau puntu ateratzen dizkio laugarrenari, eta zortzi bosgarrenari. | Realak arindu egin du Anoetan Valladoliden aurka galtzeak eragindako mina. Espanyolen zelaian irabazita egin du: 2-3 hartu du mendean Herrialde Katalanetako taldea Cornella-Prat estadioan. Horri esker, tinko eutsi dio hirugarren postuari. Ezin zuen huts egin, aurkari zuzenek irabazi egin baitzuten asteburuan. Eta ez du huts egin. Ondo eutsi dio presioari.
Partida hori irabazi eta gero, lau puntura du laugarren sailkatua, Atletico Madril, eta zortzira bosgarren sailkatua, Betis. Hau da, zortzi punturen aldea du Txapeldunen Ligako postuetatik kanpo dagoen lehen taldearekiko. Abantaila ederra da, baina ez erabakigarria, hamazazpi partida falta baitira jokatzeko. Hala ere, garaipenak indarra emango dio helburu handi hori lortzeko bidean.
Sustoa jasota hasi eta bukatu dute partida txuri-urdinek. Partida hasi eta berehala, Calerok buruz errematatu du area barruan, eta Remirok kostata urrundu du baloia. Baina jokaldi bakartu bat izan da. Baloia bereganatu, eta partidaren aginte makila hartu du Realak.
Berehala hasi da arriskua sortzen: Zubimendi, Oiartzabal, Brais Mendez, Kubo eta Sorloth saiatu dira hasieran, baina ez dute asmatu. 23. minutuan, ordea, nagusitasunaren saria jaso dute bisitariek: Oiartzabalek eta Illarramendik jokaldia egin dute, eta mutrikuarrak erdiratu egin du. Sorlothek ez du jaso baloia, baina Kubok bai, eta ezker boleaz gol ederra sartu du. Merezitako saria izan da.
Golak txuri-urdinen nagusitasuna areagotu du. Hainbat minutuz nahieran aritu dira, eta oso erraz sortu dituzte gol aukerak. Baina ez dira fin aritu azken metroetan. Gol bakar baten aldeak ez zuen lasaitzeko astirik ematen. Edozein jokalditan berdin zezakeen Espanyolek. Geldikako jokaldiren batean izan behar zuen, etxeko taldea nekez iristen baitzen baloiarekin Remiroren areara. Sendo ari zen Realaren defentsa.
Espanyol gogotsu zelairatu da bigarren zatian, berdindu nahian, baina txuri-urdinek kolpetik eten dute etxekoen susperraldia. Lehen golean etenda geratu den jokaldia egin dute berriro Illarramendik, Oiartzabalek eta Sorlothek, eta, oraingoan, norvegiarrak ez du huts egin, eta gola sartu du. Bederatzigarren gola du ligan; datu ederra da.
Golak jota utzi du Espanyol, suspertzeko indarrik gabe. Hori gutxi ez, eta zorigaiztoko jokaldian jaso du hirugarren gola, 61. minutuan. Kubok eskuinetik erdiratu du, Cabrera baloia buruz urruntzen saiatu da, baina bere atean sartu du. Ordu erdi falta zen partida bukatzeko, baina erabakita zirudien neurketak.
Ez da hala izan. Darderrek gola sartu du 73. minutuan, eta Brian Olivanek 86.ean. Hala, txuri-urdinek sufritu egin dute azkenean irabazteko. Mesede egin die epaileak azken txanpan Cabrera kanporatu eta etxeko taldea hamar jokalarirekin geratu izanak. Zorionez, ez da gol gehiago egon, eta hiru puntuak eskuratu ditu Imanol Alguacilek entrenatutako taldeak. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224335/volkswagenek-1024-milioi-euro-inbertituko-ditu-landabenen-auto-elektrikora-egokitzeko.htm | Ekonomia | Volkswagenek 1.024 milioi euro inbertituko ditu Landabenen, auto elektrikora egokitzeko | Bateriak biltzeko eta muntatzeko pabiloi bat eraikitzeko asmoa du. Urtean gehienez 400.000 auto egiteko ahalmenari eutsiko dio lantokiak. | Volkswagenek 1.024 milioi euro inbertituko ditu Landabenen, auto elektrikora egokitzeko. Bateriak biltzeko eta muntatzeko pabiloi bat eraikitzeko asmoa du. Urtean gehienez 400.000 auto egiteko ahalmenari eutsiko dio lantokiak. | Azkenik, Volkswagenek argitu du aurten hasi eta 2027ra bitartean 1.024 milioi euroko inbertsioa egingo duela Iruñean. Informazioa Noticias taldeak aurreratu du, Nafarroako Gobernuak berak egindako txosten batean oinarrituta. Gobernuak foru intereseko inbertsiotzat joko du inbertsio hori bihar, administrazioko prozedurak azkartzeko asmoz.
Gaur, Maria Txibite Alemanian bertan da, taldearen egoitza nagusian, Wolfsburgen. Negoziazio hori bere gain hartu du Nafarroako Gobernuko lehendakariak, eta gobernuko iturriek nabarmendu dute «Nafarroan inoiz egin den inbertsiorik handiena» dela.
Mila milioi eurotik gorako inbertsio hori, besteak beste, Landabenen pabiloi bat egiteko baliatuko da. VWek Sagunton (Valentzia, Herrialde Katalanak) bateria fabrika bat eraikiko du, eta tokiko bateriak biltzeko eta muntatzeko tokia izango da pabiloi hori. 10.800 metroko koadro izango ditu, eta gainerako produkzio katearekin lotuko duen 187 metroko konexio gune bat izango du, gainera. Azken hilabeteotan, Landabenen garrantzitsutzat jo dute baterien muntatzea Iruñeak hartzea, bai fabrikaren lanpostuei begira, bai eta hornidura parkeari begira ere.
Gobernuaren informazioaren arabera, egun logistikarako erabiltzen den pabiloia txapa eta produkzio gunea handitzeko baliatuko da. Autoak margotzeko tailerra ere handitu egingo da, eta egun diren bi produkzio lerroei eutsiko zaie, bertan txertatuko baita elektrikorako lerroa. Muntatze eremuan, arestian aipatu bezala, eraikin bat eraikiko da baterientzat, eta eraiki nahi den eremuko instalazioak tokiz aldatu beharko dira. Autoak garraiatzeko trenbidea egokitu egin beharko da, eta inbertsio hori bere gain hartuko du Nafarroako Gobernuak.
Inbertsio handiaz gain, produkzio ahalmenari eutsiko dio lantokiak. Izan ere, fabrikak urtean gehienez 400.000 auto egiteko ahalmena izango du, eta batez beste 300.000 ibilgailu ekoiztea espero da. Dena dela, taldeak ohartarazi du hori merkatuaren bilakaeraren araberakoa izango dela.
Informazio hori edukita, gobernuak ondorioztatzen du 5.000 enplegu zuzen inguru izan ditzakeela fabrikak. Egun, fabrikan 4.550 langile inguruk egiten dute lan, eta horri gaineratu behar zaio urteotan autogintzan aplikatu den errelebo kontratuaren ondorioz euren etxeetan baina oraindik aktibo diren 450 langile daudela.
Volkswagenen asmoa da 2026an hastea auto elektrikoa ekoizten, eta, aurreko urteetan, modelo horiek diseinatzeko, garatzeko eta balioztatzeko lanak egin asmo ditu.
Zehazteko dago nolakoa izango den trantsizioa ondorengo bizpahiru urteetan, inbertsioa egiten den bitartean, eta nola eragingo dien horrek fabrikari eta langileen baldintzei. Ostegunean dira hauteskunde sindikalak Landabenen, eta langile batzorde berriak helduko dio proiektu industrialak lan baldintzetan izango dituen ondorioen negoziazioari.
Modeloei dagokionez, VW eta Skoda marketako modelo bana egitea espero zen, baina, gobernuaren txostenaren arabera, litekeena da Skodaren bi modelo eta VWen bat egitea azkenik.
Iruñean egingo den inbertsioa Martorellgo eta Saguntoko proiektuei loturik dago. Bartzelonako Seaten fabrikan auto elektrikora egokitzeko, 3.000 milioi euro inguru inbertituko ditu, eta Sagunton bateria fabrika egiteko, beste 3.000 milioi euro. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224337/sailburu-kargua-hartu-du-nerea-melgosak.htm | Politika | Sailburu kargua hartu du Nerea Melgosak | «Euskadiren alde egindako lana» eskertu dio Urkulluk Artolazabali. | Sailburu kargua hartu du Nerea Melgosak. «Euskadiren alde egindako lana» eskertu dio Urkulluk Artolazabali. | Nerea Melgosak gaur goizean hartu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu kargua. Ajuriaenean eginiko ekitaldi batean hartu du kargua, Eusko Jaurlaritzako gainerako sailburuak eta Iñigo Urkullu lehendakaria bertan zirela.
Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialean gaur argitaratu dira Melgosaren izendapena eta Beatriz Artolazabal orain arteko sailburuaren kargugabetzea gauzatzeko dekretuak; horretan, «Euskadiren alde egindako lana» eskertu dio Urkulluk Artolazabali. Ekitaldiaren ondoren, Jaurlaritzaren argazkia berritu dute, Melgosa bertan zela eta Artolazabal gabe.
Eusko Jaurlaritzak gobernu kontseilua egin du ondoren, eta Melgosa prentsaurrekora aterako da kontseilua amaitu eta gero, Bingen Zupiria bozeramailearekin batera.
Melgosa gasteiztarra da, 1970ean jaioa, eta 2020tik dago Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako Sailean, aholkulari gisa. Aurrez, 2019 eta 2020 bitartean Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendaria izan zen, eta zinegotzi aritu zen Gasteizko Udalean, 2015 eta 2019 bitartean. Gainera, 2015-2016 bitartean Arabako Parke Teknologikoko Administrazio Kontseiluko ordezkaria izan zen, eta CEIA Arabako Enpresa eta Berrikuntza Zentroko Administrazio Kontseiluko eta Akziodunen Batzarreko ordezkari (2015-2019). GILSA Gasteizko Industria Lurra S.A. sozietate publikoaren presidentea izan zen 2015 eta 2019 bitartean, eta, epe berean, Gasteizko Garraio Zentroko ordezkaria, besteak beste. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224338/bbvako-presidenteak-83-milioi-euro-irabazi-zituen-iaz.htm | Ekonomia | BBVAko presidenteak 8,3 milioi euro irabazi zituen iaz | Bankuak inoizko emaitzarik onenak lortu ditu: 6.420 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %38 gehiago. | BBVAko presidenteak 8,3 milioi euro irabazi zituen iaz. Bankuak inoizko emaitzarik onenak lortu ditu: 6.420 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %38 gehiago. | Europako bankuetako buruzagien artean, Espainiakoak dira soldata hoberenak dituztenak. BBVAk astearte honetan jakinarazi ditu bere buruzagienak: Carlos Torres Vilak 8,29 milioi euro irabazi zituen 2022an, 2021ean baino %5,8 gehiago, eta Onur Genç kontseilari ordezkariak, berriz, 7,15 milioi euro, %4,9 gehiago. Gainerako kontseilariek 4,30 milioi kobratu zituzten orotara, aurreko urtean adina ia. Torresen soldata txiki geratzen da Santander bankuko presidente Ana Botinenaren ondoan: 12 milioi kobratu zituen iaz.
Xehe erreparatuta, BBVAkoak jaso duen ordainsariaren zatirik handiena aldakorra izan da: 4,6 milioi euro. Soldata finkoa ez da aldatu: 2,92 milioi; pentsio planerako urteko ekarpena 0,4 milioikoa izan da, eta espezietan 0,3 milioi jaso ditu.
Finantza erakundeak astearte honetan aurkeztu ditu iazko emaitzak, eta, azpimarratu duenez, inoizko emaitzarik onenak lortu ditu: 6.420 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %38 gehiago. Akziodunen artean 0,43 euroko dibidendua banatu du, %39 gehiago. Dibidendu horrekin batera, akzioak berrerosteko 422 milioi euroko programa aurkeztu du, hau da, akzioko 0,50 euroko ordainsaria jasoko dute akziodunek.
Bankuen irabazi handien inguruko eztabaidak indarra hartu du azken egunetan, eta Espainiako Gobernuak urte hasieran indarrean sartu zuen zerga berria txiki geratu da askoren iritzian. Aldiz, AEB eta CECA bankuen patronalek auzitara joko dutela iragarri dute.
Europako Banku Agintaritzaren arabera, 2021ean, 221 goi buruzagik irabazi zuten milioi bat euro baino gehiago; eta hamar milioi eurotik gora irabazi zituzten seitik hiru Espainian zeuden. Hirugarrena Caixabankeko Gonzalo Gortazar da: 3,9 milioi euro.
Milioidunen taldetik gertu ibili izan da Gregorio Billalabeitia: Kutxabankeko aurreko presidenteak ia 900.000 euro patrikaratu zituen 2020an. Francisco Javier Garcia Lurueña kontseilariak 600.000 euro irabazi zituen.
Europako gainerako bankuekin alderatuta, Espainiako bankuak nabarmentzen dira bezeroei gordailuengatik gutxiago ordaintzeagatik: batez beste %0,7ko interesa ordaintzen dute epe finkoko gordailuen truke; eurogunean, berriz, %1,2. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224339/espetxeratu-beharrik-gabe-amaitu-da-nekane-txapartegiren-aurkako-auzia.htm | Politika | Espetxeratu beharrik gabe amaitu da Nekane Txapartegiren aurkako auzia | Sei hilabeteko espetxe zigorra adostu dute fiskaltzak eta defentsak. Txapartegik salatu du bere aurkako lehen zigor epaia torturapean egindako adierazpenetan oinarritu zela. | Espetxeratu beharrik gabe amaitu da Nekane Txapartegiren aurkako auzia. Sei hilabeteko espetxe zigorra adostu dute fiskaltzak eta defentsak. Txapartegik salatu du bere aurkako lehen zigor epaia torturapean egindako adierazpenetan oinarritu zela. | Nekane Txapartegi euskal herritarrari sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak, dokumentazioa faltsutzea egotzita. Hala adostu zuten defentsak eta fiskaltzak, eta, beraz, ez da espetxean sartuko. Txapartegik 2007an egin zuen ihes, espetxe zigorra saihesteko. Suitza izan zuen bizitoki, iazko apirilera arte. Orduan itzuli zen Euskal Herrira, Auzitegi Nazionalak jakinarazi ostean ez zutela ETArekin lotura izateagatik epaituko. Naiz-ek argitaratu duenez, Txapartegik epaileari adierazi dio 2007an ezarri zioten zigorra torturapean egindako adierazpenetan oinarritu zela, eta halakorik berriz ez jasateko egin zuela ihes.
Txapartegi 1999an atxilotu zuten, 18/98 auziko Xaki piezaren barruan, eta inkomunikazio aldian torturatu egin zutela salatu zuen —besteak beste, adierazi zuen bortxatu egin zutela—. Auzitegi Nazionalak 11 urteko espetxe zigorra ezarri zion 2007ko abenduan, ETAko kide izatea leporatuta. Defentsak, baina, helegitea aurkeztu zuen, eta Auzitegi Gorenak sei urte eta bederatzi hilabetera murriztu zuen 2009an; oraingoan, ETAri laguntza ematea leporatuta. Ordurako, Txapartegik ihes egin zuen.
2015ean egindako Zigor Kodearen aldaketa bat baliatuta, beste helegite bat aurkeztu zuen defentsak, eta zigorra hiru urte eta sei hilabetera laburtu zioten, 2017ko otsailean. Ordurako, Txapartegi preso zegoen Suitzan, 2016an atxilotu baitzuten Zurichen, Espainiak egindako estradizio eskaera bat zela medio. Zigor murrizketaren ostean, baina, Auzitegi Nazionalak ebatzi zuen zigorra preskribatuta zegoela, eta Txapartegi aske utzi zuten irailean.
Auzitegi Nazionalak, ordea, beste prozesu bat hasi zuen Txapartegiren aurka, eta 2019an hura atxilotzeko agindua eman zuen. Oraingoan, dokumentuak «helburu terroristekin» faltsutzea egotzi zioten, eta, ondorioz, «ETAko kide izaten jarraitzen zuela». Auziaren oinarria Suitzan atxilotu zuten unean atxiki zizkioten bi nortasun agiri faltsu izan dira.
Auzi horrekin lotuta, Bernako auzitegi batean deklaratzera deitu zuten Txapartegi. Hark uko egin zion deklaratzeari, eta Free Nekane taldeak jakinarazi zuen Espainiak estradizio eskaera bat aurkezteko asmoa zuela. Urte hartako irailean egin zuen.
Txapartegi, baina, iazko apirilean itzuli zen Euskal Herrira. Auzitegi Nazionalean aurkeztu zen lehenik, Iñigo Iruin abokatuarekin batera, eta han jakinarazi zioten dokumentuak faltsutzeagatik soilik auzipetuko zutela, ETArekin inolako loturarik egin gabe. Hala, inolako kautelazko neurririk ez zioten jarri. «Azkenean ez da izan nik nahi nuen bezala, baina are gutxiago Espainiako Estatuak nahi zuen bezala: estradizio baten bidez atxilotuta nahi ninduten», adierazi zuen iritsi berritan. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224340/getxoko-dozenaka-bizilagunek-protesta-egin-dute-eraikin-bat-eraits-ez-dezaten.htm | Gizartea | Getxoko dozenaka bizilagunek protesta egin dute eraikin bat eraits ez dezaten | Lagun bat atxilotu du Ertzaintzak, eta zaurituak ere izan dira protestan. Udal euskaltegia eta nagusien etxea dira eraikinean; belaunaldi arteko etxebizitza zentro bat eraiki nahi dute haren ordez. Elkarretaratzera deitu dute 19:00etarako, Santa Eugenia plazan, goizean gertatutakoa salatzeko. | Getxoko dozenaka bizilagunek protesta egin dute eraikin bat eraits ez dezaten. Lagun bat atxilotu du Ertzaintzak, eta zaurituak ere izan dira protestan. Udal euskaltegia eta nagusien etxea dira eraikinean; belaunaldi arteko etxebizitza zentro bat eraiki nahi dute haren ordez. Elkarretaratzera deitu dute 19:00etarako, Santa Eugenia plazan, goizean gertatutakoa salatzeko. | Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko dozenaka auzokide Lope de Vega kalean bildu dira gaur goizean, bertako eraikin bat eraitsi ez dezatela eskatzeko; hain zuzen, udal euskaltegia eta nagusien etxea dauden eraikina. Beharginak atzo hasi ziren lanean, eta, hori ikusirik, hainbat auzokidek protestara deitu dute. Eserialdia egin dute errepidean, langileak eraikinean sartu ez zitezen, 08:30 inguruan. Ertzaintza agertu da horren ostean, eta protesta egiten utziko zietela esan die, betiere langileek eraikinera sartzeko aukera bazuten. Sarbidea galarazten saiatu badira ere, azkenean herri harresia desegin du Ertzaintzak, eta foru aldundiak bidalitako langileak 10:00ak aldera sartu ahal izan dira eraikinean. Ertzainek kalea zigilatu dute jarraian, jende gehiago gerturatu ez zedin.
Protestan ziren auzokideak eraikina inguratzen duen hesia jotzen hasi dira, eta hainbat xafla botatzea ere lortu dute. Hala, ertzaintzak gazte bat atxilotu du, baita zenbait lagun zauritu ere. Horien artean zen Hiruka komunikazio taldeko kazetari bat, eta besoan jo dute, protesta grabatzen ari zela. 12:00ak inguruan, brigada mugikorreko beste furgoneta bat gerturatu da, foam jaurtigailuekin. Kalea itxi dute.
Arratsalderako, elkarretaratzera deitu dute bizilagunek, goizean gertatutakoa salatzeko. Santa Eugenia plazan bilduko dira, 19:00etan.
Lope de Vegako eraikina botata, belaunaldien arteko zentro bat eraikitzea da Bizkaiko Foru Aldundiaren asmoa —zentro horretan adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako 40 etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango du—. Joan den abuztutik darama eraikinak itxita. Urtarrilaren amaieran hustu zuen Getxoko Udalak, eta duela aste bat utzi zuen aldundiaren eskuetan. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute.
2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224341/ghk-k-gezurtatu-egin-du-zubietako-erraustegiak-ingurumen-baimen-bateratua-urratu-duenik.htm | Gizartea | GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiak ingurumen baimen bateratua urratu duenik | Ekopolek egindako txostenak dioena ukatu du Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak. Datuak «modu arduragabean» nahastea eta «alarma soziala» sortzea egotzi dio GuraSOSi. | GHK-k gezurtatu egin du Zubietako erraustegiak ingurumen baimen bateratua urratu duenik. Ekopolek egindako txostenak dioena ukatu du Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak. Datuak «modu arduragabean» nahastea eta «alarma soziala» sortzea egotzi dio GuraSOSi. | Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak esan du Zubietako erraustegiak «zorrotz» betetzen dituela ingurumen baldintza guztiak. BERRIAk gaur kaleratu duen Ekopol taldeak egindako txostenaren harira eman du erantzuna GHK-k, agiri baten bidez. Ekopolen txosten horren arabera, Zubietako erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuen kutsadura muga 2020an, eta lehen bi urteetan instalazioak programatu gabeko 240 geldialdi izan zituen. Zubietako plantaren legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunei dagokienez, berriz, txostenean ondorioztatzen da 2020ko otsailaren 7an martxan jarri zutela, baina artean instalazioaren obrak amaitu gabe zeudela eta ez zeukala ingurumen baimen bateraturik (IBB), ezta ingurumen eraginaren deklaraziorik (IED) ere. GHK-k, ordea, gezurtatu egin du «GuraSOSek eskatutako txosten horretan» emandako informazioa. Azpimarratu du Gipuzkoako Ingurumen Guneak «zorrotz» betetzen dituela araudiak eta ingurumen baimen bateratuaren baldintza oro, eta horiek «Europako beste planta askotakoak baino askoz zorrotzagoak» direla, gainera. Gogorarazi du, halaber, erraustegiak laberako elikadura «automatikoki eteten» duen sistema bat duela. GHK-ren arabera, «une oro zorrozki» aplikatu da araudia: probaldian, martxan jartzekoan eta jardunean. «Kontrolak GHKren bidez egiten dira, eta ingurumen baimen bateratuak eta Eusko Jaurlaritzak aplikatzen dituztenak baino zorrotzagoak dira, ordu erdiko tarteen kasuan bezala». Horiek horrela, argi esan du ez direla «inola ere» urratu ingurumen baimen bateratuak ezarritako mugak. Hori esanda, GuraSOSen aurka jo du GHK-k, esan baitu «modu arduragabean» nahasten dituela instalazioa martxan jartzeko prozesuaren datuak eta operazio datuak, «alarma soziala» sortzeko asmoz. Salaketak gezurtatzeaz gain, «lasaitasun mezua» bidali die GHK-k gipuzkoarrei: «Gogoratu behar da Ingurumen Guneak, ingurumenari buruzko legeria soberan betetzeaz gain, gas kutsatzaileen emisioak araudiak ezarritako mugen oso azpitik daudela». Hala, zehaztu du 2020ko abenduan martxan jarri zenetik Europako legediak baimentzen duena baino «%90 txikiagoak» izan direla. Usurbilgo Udala, kezkatuta
Agurtzane Solabarrieta Usurbilgo (Gipuzkoa) alkateak kezka agertu du Zubietako erraustegiari buruzko azken berriekin. Hau idatzi du sare sozialetan: «Oso kezkatuta, arduratuta eta haserre gaude azkenaldiko albisteekin. Azterlan guztiek berresten dute gehiegizko kutsadura dagoela –airean, lurrean, inguruko uretan– eta ez dagoela kontrol sistemarik». Solabarrietak exijitu du ikerketa «sakon, publiko eta demokratiko» bat martxan jartzeko, eta errauste plantaren gaineko ikuskaritza eta kontrolak sistematizatzeko eta zorrozteko. Usurbilgo alkateak eskatu du «Europatik markatutako direktibak eta neurtutako mugak «zorrotz» aplikatzeko, eta, dagokionean, isunak ezartzeko eta neurri zuzentzaileak hartzeko, berriz errepikatu ez dadin. Halaber, ezinbestekoa deritzo errauste plantaren funtzionamenduaren eta jardunaren gainean kontrol publikoa ezartzeari, eta herritarren eta eragileen parte hartzeari bide emateari. «Horixe da modu bakarra, gaur-gaurkoz, gardentasuna eta zorroztasuna bermatzeko», erantsi du. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224342/ander-elosegik-agur-esan-dio-goi-mailako-lehiari.htm | Kirola | Ander Elosegik agur esan dio goi mailako lehiari | Ur bizietako piraguista irundarrak erretiroa hartu du, 35 urterekin, hamazazpi urtez goi mailan lehiatu eta gero | Ander Elosegik agur esan dio goi mailako lehiari. Ur bizietako piraguista irundarrak erretiroa hartu du, 35 urterekin, hamazazpi urtez goi mailan lehiatu eta gero | Elosegik sekulako kirol ibilbidea osatu du. Lau aldiz aritu da Olinpiar Jokoetan, C1 mailan: Pekinen 2008an, Londresen 2012an, Rio de Janeiron (Brasil) 2016an, eta Tokion 2021ean. Beti sailkatu da finalerako, baita olinpiar diploma lortu ere: Pekinen eta Londresen domina irabaztekotan izan zen, laugarren izan baitzen. Rio de Janeiron eta Tokion, berriz, zortzigarren postuan sailkatu zen.
Olinpiar Jokoetan ez ezik, munduko eta Europako txapelketetan ere nabarmendu da. Bi aldiz izan da munduko txapeldunorde: 2019an, zilarrezko domina lortu zuen La Seu d’Urgellen (Herrialde Katalanak), C1 mailako banakakoan eta taldekakoan; hamar urte lehenago, brontzezko domina eskuratu zuen toki berean, taldekakoan.
Europako Txapelketan, berriz, bitan igo da podiumaren hirugarren koskara: 2016an brontzezko domina kolkoratu zuen banakakoan, Liptovski Mikulasen (Eslovakia), eta sei urte geroago, beste horrenbeste egin zuen toki berean taldekakoan. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224343/jaurlaritzak-dioenez-ez-dago-osakidetzako-lepetan-irregulartasunik-egon-den-zantzurik.htm | Gizartea | Jaurlaritzak dioenez, ez dago Osakidetzako LEPetan irregulartasunik egon den zantzurik | Jaurlaritzaren Osasun Sailak ez du salaketarik jaso Pneumologiako lan eskaintza publikoko azterketaren ostean. ELAk atzo salatu zuenez, puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsona ospitale berekoak dira. | Jaurlaritzak dioenez, ez dago Osakidetzako LEPetan irregulartasunik egon den zantzurik. Jaurlaritzaren Osasun Sailak ez du salaketarik jaso Pneumologiako lan eskaintza publikoko azterketaren ostean. ELAk atzo salatu zuenez, puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsona ospitale berekoak dira. | Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez, abenduko lan eskaintza publikoan neurriak hartu zituzten filtrazioak saihesteko. 2018ko lan eskaintza auzitara eraman zuten, ustezko filtrazioengatik. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak gobernukideei helarazi dienez, berak ez du inolako salaketaren berririk.
Zupiriak esan duenez, gardentasunaren eta segurtasunaren izenean ezarri ziren neurriak aplikatuz egin da azken lan eskaintza publikoa. Abenduko azterketetan, tribunalak zozketa bidez izendatu zituzten, eta test moduko azterketak ezarri dituzte, «filtrazioak saihesteko». Zuzenketak egiterakoan, hautagaien anonimotasuna zaindu dute, eta azterketen trazabilitate informatikoa ere bai.
ELAk argibideak eskatu zizkion Osakidetzari. 2022ko abenduan pneumologoen kategoriako azterketan puntuaziorik handiena lortu zuten lau pertsonak ospitale berekoak dira, eta hori «oso deigarria» egin zaio ELAri. Puntuazioek ere atentzioa eman diote sindikatuari: 69 hautagaietatik zortzik soilik lortu dute 70 puntu baino gehiago; lehenengo laurek 82 puntu baino gehiago lortu dituzte. Laurek ospitale berean lan egiten dute, eta hamahirutan dago pneumologia espezialitatea. ELAren arabera, «azalpen zaila du, prozesu garbi eta berdintasunezkoaren ikuspegitik». |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224344/osasunbideko-sindikatuak-mahaitik-altxatu-dira-gobernuak-beren-eskaerak-aztertzeari-uko-egin-ostean.htm | Gizartea | Osasunbideko sindikatuak mahaitik altxatu dira, gobernuak beren eskaerak aztertzeari uko egin ostean | LAB, ELA, SAE, UGT eta CCOOk uste dute greba egitea beste aukerarik ez diela utzi Osasun Departamentuak | Osasunbideko sindikatuak mahaitik altxatu dira, gobernuak beren eskaerak aztertzeari uko egin ostean. LAB, ELA, SAE, UGT eta CCOOk uste dute greba egitea beste aukerarik ez diela utzi Osasun Departamentuak | Aukera bakarra zirudien biharko greba deialdia bertan behera uzteko, baina porrot egin du horrek ere. Nafarroako Gobernua eta Osasunbideko sindikatuak mahai sektorialeko bilerara deituak zeuden gaur goizean, osasun profesionalen ezinegona aztertu eta proposamenak egite aldera. Osasunbideko intersindikaleko talde gehienek, ordea —LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek— planto egitea erabaki dute. Argudiatu dute Osasun Departamentuak uko egin diola beren eskakizunak aztertzeari, eta, hortaz, antzu bihurtu duela bilera. Horiek horrela, biharko greba «saihestu ezinekoa» dela uste dute sindikatuek.
«Lan baldintza duinak eskatzen ditugu Osasunbideko osasun langile guztientzat», laburbildu du LABeko Iban Irisarrik. Sindikatuko ordezkariaren ustez, «ulertezina» da Osasun Departamentuak uko egin izana hobekuntza horien inguruan negoziatzeari, eta era berean Sindikatu Medikoarekin aldebiko negoziazioari eustea eta horretan urratsak egitea. Horrek mahai sektorialari «zilegitasuna kentzen» diola gaineratu du Irisarrik. Harekin batera, hedabideen aurrean azaldu da SAEko kide Begoña Ruiz. Azaldu duenez, sindikatuek eginiko bi eskaera nagusiri ezezkoa eman die gobernuak: langile guztientzako osasun lanbide-karrera eta medikuen esklusibotasunari eustea.
Gobernuak biharko greba deialdiaren aurretik ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkotzat» ere jo dituzte sindikatuen ordezkariek. «Praktikan, %100ekoak dira ia. Ohikoan ere ez gara langile kopuru horietara iristen, eta asteburu batzuetan lantaldearen %80ren bueltan ibili gara; hortaz, greba deialdi batean halako langa jartzea abusu bat da», esan du Ruizek.
Izan ere, erietxeetan %100 bermatu beharko dira atzeratzerik ez duten tratamenduak, hemodialisiak eta erradioterapiak kasu. Errehabilitazio tratamenduetan, berriz, erietxean daudenak edo lehentasuna dutenak artatuko dituzte.
Larrialdiko ebakuntza guztiak egingo dituzte, eta haurdunaldiko 20 asteko ekografiak eta amniozentesi probak bermatuko dituzte.
Osasun etxeetan, familia mediku eta pediatra bat ziurtatuko dute lan txanda bakoitzean, bost lanpostuko.
Ikastetxeetan, berriz, zuzendaria eta ikasketaburu bat egon beharko dute, eta irakasle bat hiru gelako. Bigarren hezkuntzan, irakasle bat lau gelako. Jangeletan eta eskola garraioan, langileen erdia aritu beharko da, bat baino gehiago daudenean.
Haur eskoletan, zuzendaritzako kide bat, hiru irakasle eta sukaldari bat aritu beharko dira. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224345/2035tik-aurrera-konbustio-autorik-ez-saltzea-onartu-du-europako-parlamentuak.htm | Ekonomia | 2035tik aurrera konbustio autorik ez saltzea onartu du Europako Parlamentuak | 2030erako CO2 isuriak erdira murrizteko araudia onartu du. 27 estatu kideen onespena falta da soilik araudia onartzeko. | 2035tik aurrera konbustio autorik ez saltzea onartu du Europako Parlamentuak. 2030erako CO2 isuriak erdira murrizteko araudia onartu du. 27 estatu kideen onespena falta da soilik araudia onartzeko. | 2035. urtetik aurrera Europako auto saltokietan ezingo da konbustio motorrak dituzten auto eta furgoneta berririk saldu. Hala onartu berri du Europako Parlamentuak Estrasburgon (Frantzia), eta CO2 isuriak murrizteko araudi berriko neurri zehatz bat da. Aldeko 340 boto izan ditu araudiak, aurkako 279 eta 21 abstentzio. Joan den urrian behin-behineko akordio bat lortu zuten Europako Parlamentuak eta Kontseiluak, Europako auto parkearen CO2 isuriak murrizteko, eta gaur berretsi du Parlamentuak; 27 estatu kideen onespena besterik ez da falta.
Nahiz eta konbustio auto eta furgoneta berriei iraungitze data 2035ean jarri, tarteko helburuak ere baditu Europak. 2021. urtea neurgarri hartuz, 2030erako auto berrien isuriak %55 jaitsi beharko dira guztira, eta %50 furgoneten kasuan. Auto fabrikatzaileek neurri horiek errespetatu beharko dituzte Europako Batzordearen diru laguntzak jasotzeko.
Ikusi gehiago: Auto elektrikoen matrikulazioak gora doaz Europan.
Zehazki, 2025 eta 2029 bitartean saldutako autoen %25 zero isuri edo gehienez kilometroko 50 gramo CO2 isurtzen dituztenak izan beharko dute diru laguntzak jasotzeko; furgonetei, berriz, %17. Diru laguntza 2030ean amaituko da.
Beste neurri batzuen artean, bi urtean behin Europako Batzordeak ikerketa bat egingo du mugikortasun jasangarriaren bilakaera nolakoa den jakiteko, 2025ean hasita.
Luxuzko markak, salbuetsita
Neurri horiek, baina, ez diete auto fabrikatzaile guztiei eragingo. Urtean «auto kopuru txikia» fabrikatzen dutenei —1.000 eta 10.000 auto artean edo 1.000 eta 22.000 furgoneta artean— urtebeteko luzapena emango diete, 2035eko abenduaren 31ra arte, eta 1.000 ibilgailu baino gutxiago egiten dituztenei, berriz, ez die neurri horrek eragingo.
Orokorrean, luxuzko markak dira urtean hain auto gutxi fabrikatzen dituztenak. Marka horietako gehienek potentzia handiko auto azkarrak egiten dituzte, gehien kutsatzen dutenak alegia, baina ez diote konbustio autoak saltzeari utzi beharko 2035etik aurrera. Italiako Lamborghini luxuzko auto fabrikatzaileak, esaterako, 8.405 auto saldu zituen munduan 2021ean. Lamborghini Huracan batek, esaterako, Renault Megane batek baino hiru aldiz gehiago CO2 isurtzen du —Lamborghiniak 210 gr/miliako, eta Renaultak 76 gr/miliako—.
Alderdi Popularrekoak, neurriaren aurka
Europako Parlamentuko talde nagusiak, Europako Alderdi Popularrak, araudiaren aurka bozkatu du, eta neurriak gogor kritikatu ditu. Izan ere, Jens Gieseke Alderdi Popularraren araudi horretako negoziazioko eledunak adierazi du milaka lanpostu galduko direla, baita auto bat erostea garestiagoa izango dela ere. «Europa irteerarik gabeko bidexka batera ari da eramaten bere autogintza industria», esan du Giesekek. Izan ere, auto elektrikoak fabrikatzeko langile gutxiago behar da konbustio motordun autoak egiteko baino.
Berdeek eta sozialistek, alde bozkatu, eta araudia defendatu dute, baita Renew Europe taldeak ere, baina azken horiek adierazi dute autogintza industria garrantzitsua den eskualdeetan industriaren bilakaera laguntzeko neurriak hartu beharko direla. Ciudadanos alderdiko Susana Solisek adierazi du hori, eta, besteak beste, Nafarroa jarri du adibide. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224346/nazioarteko-egoera-edozein-dela-ere-txinak-iranekiko-adiskidetasunari-eutsiko-dio.htm | Mundua | Nazioarteko egoera edozein dela ere, Txinak Iranekiko adiskidetasunari eutsiko dio | Raisi Xirekin elkartu da, eta esan du Pekin «bazkide estrategiko zintzo bat» dela. Bi herrialdeen arteko lankidetza handitzeko akordioak sinatuko dituzte. | Nazioarteko egoera edozein dela ere, Txinak Iranekiko adiskidetasunari eutsiko dio. Raisi Xirekin elkartu da, eta esan du Pekin «bazkide estrategiko zintzo bat» dela. Bi herrialdeen arteko lankidetza handitzeko akordioak sinatuko dituzte. | «Nazioarteko eta eskualdeko egoera» kontuan hartu gabe, hau da, abagunea edozein dela ere, Txinak Iranekin duen adiskidetasuna eta lankidetza mantenduko ditu «modu hautsiezinean». Xi Jinping Txinako presidenteak Ebrahim Raisi Irangoari gaur esandakoak agerian utzi du bi herrialde horiek elkarrekiko harremana handitu eta sakondu nahi dutela AEB Ameriketako Estatu Batuen aurrean, eta, batez ere, Errusiaren Ukrainako inbasioak eragindako aldaketak munduan sumatzen ari diren honetan.
Raisik gaur abiatu du, Pekinen, hiru eguneko bisita bat. Horren garrantziaren erakusle da harekin batera joan direla Txinara Irango Banku Zentraleko gobernadorea, eta gobernuko sei ministro; tartean, Atzerrikoa, Petroliokoa, Ekonomiakoa eta Merkataritzakoa. Islamiar errepublikako presidenteak aitortu modura, Txina «bazkide estrategiko zintzo bat» da, eta «elkarrekiko konfiantza» izateko moduko aliatu bat ere bai.
Bi estatuburuen bilkuraren bezperan jakinarazi dutenez, agintariek hainbat «lankidetza dokumentu» sinatuko dituzte egunotan, bi herrialdeen arteko kooperazioa indartzeko. Zehazki, Xik Raisirekin izan duen bileraren ondoren adierazi duenez, Pekinek eta Teheranek merkataritzan —Txina da Iranen bazkide komertzialik handiena—, nekazaritzan, industrian eta azpiegituretan handituko dute elkarlana. Eta, horrekin lotuta, Irango presidenteak esan du 2021ean sinaturiko Lankidetza Estrategikorako Hitzarmenaren edukiaz ere arituko direla —25 urteko iraupena du, eta xehetasunak ez dituzte argitara atera—.
Azken urtean, Pekinek eta Teheranek Mendebaldeko agintarien presioa jasan dute Errusiaren Ukrainako inbasioaren inguruan duten jarreragatik. Islamiar errepublika, gainera, AEBek agindutako zigor ekonomikoak jasaten ari da, eta Washingtonek Irani leporatu dio Errusiari droneak ematea Ukraina bonbardatzeko —Teheranek ukatu egin du akusazio hori—; Pekin, aldiz, jarrera neutro bat izaten saiatu da Europako gerra horren aferan. Hori bai, Txina eta Iran dira Errusiak nazioartean dituen aliatu garrantzitsuenak.
Akordio nuklearra eta irlak
Urteotan Pekin izan da Irango akordio nuklearra (2015) berriz negoziatu eta adostearen alde agertu diren potentzietako bat, eta, Teheranek bidalitako ordezkaritza ikusirik, badirudi afera horretaz ere arituko direla egunotan, Ali Bagheri Kani islamiar errepublikaren negoziatzailea ere Txinan baita. AEBak itun horretatik atera ziren 2018an, eta, harrezkeroztik, Pekin hitzarmena berriz egitearen alde agertu da; baita Errusia ere, baina, egun, gai hori ez da haren lehentasunetako bat.
Irango Gobernuak, gainera, kexak helarazi dizkio Txinari hilabeteotan, Arabiar Emirerri Batuekin duen gatazka diplomatiko baten harira. Teheranek Abu Musa irlaren eta Ormuzko itsasarteko uharte batzuen kontrola bereganatu zuen 1971n, baina Abu Dhabik dio bere lurraldearen parte dela. Testuinguru horretan, Pekinek esana du irtenbideak negoziatua izan behar duela. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224347/pablo-neruda-poeta-pozoituta-hil-zutela-ondorioztatu-dute-ikertzaileek.htm | Kultura | Pablo Neruda poeta pozoituta hil zutela ondorioztatu dute ikertzaileek | Gaur emango dio txostena epaileari nazioarteko ikerketa taldeak. Augusto Pinochetek Salvador Allende presidentearen aurkako kolpea eman eta hamabi egunera hil zen Neruda. | Pablo Neruda poeta pozoituta hil zutela ondorioztatu dute ikertzaileek. Gaur emango dio txostena epaileari nazioarteko ikerketa taldeak. Augusto Pinochetek Salvador Allende presidentearen aurkako kolpea eman eta hamabi egunera hil zen Neruda. | Pablo Neruda poeta pozoituta hil zuten. Susmoak bazeuden aspaldi. 2017. urtean haren gorpuzkiak aztertu zituztenean, botulismoa eragiten duen bakterioa aurkitu zuten orduan haren hezurretan. Nazioarteko aditu talde bat lanean aritu da geroztik, eta gaur aurkeztuko dizkio ondorioak epaileari. Edonola ere, ikertzaileen txostenak pozoiaren hipotesia baieztatu duela aurreratu zuen atzo olerkariaren familiak.
Clostridium botulinum bakterioa topatu zuten idazlearen hagin batean, baina zalantza zegoen; izan ere, mikrobio hori lurrean egoten da, eta bazitekeen hobian kutsatu izana Nerudaren gorpuzkiak. Orain ondorioztatu dutenez, ez zen halakorik gertatu. Bakterioa poetaren gorputzean zegoen hil aurretik. Hala frogatu dute Kanadako MacMasterreko eta Kopenhagego unibertsitateetako laborategietan.
«Zer esan nahi du horrek? Neruda hil egin zutela, estatuaren agenteek esku hartu zutela 1973. urtean», adierazi du haren iloba Rodolfo Reyesek.
Izan ere, Augusto Pinochet jeneralak Salvador Allende presidentearen aurka estatu kolpea eman eta hamabi egunera hil zen poeta. Ofizialki prostatako minbiziak hil zuela ondorioztatu zuten orduan.
Jakin da, berez, zerk pozoitu zuen, baina nork edendu zuen, ordea?
2012. urtean, zantzua eman zuen Nerudaren txofer eta laguntzaile Manuel Arayak. Hark kontatu zuen orduan Pinochet diktadoreak bidalitako batzuk sendagile gisa sartu zirela poetaren erietxean, eta injekzio bat jarri ziotela sabelean.
Mario Carroza epaileak agindu zuen orduan afera ikertzeko. Allenderen heriotzaren inguruko ikerketa bultzatu zuen epaile berak.
Arayak esan zuenez, Txileko Alderdi Komunistak agindu zion poeta zaintzeko. Txilera itzuli berria zen, Parisko Enbaxadari uko egin ostean, gaixotasunarengatik. Izan ere, Nerudak hainbat kargu bete zituen Allenderen gobernuan; besteak beste, enbaxadorea izan zen Frantzian.
Baina, estatu kolpea gertatu eta berehala, Luis Echevarria Alvarez orduko Mexikoko presidenteak bere herrialdean babesteko gonbidapena egin zion Nerudari. Poetak onartu egin zuen, eta, Txile utzi aurretik, Santiagoko Santa Maria klinikara eraman zuten, han etxean baino seguruago egongo zelakoan. «Minbiziarekin gaixorik zegoen Neruda, baina ez hilzorian», esan du haren ilobak.
Irailaren 23an, Mexikora joan baino egun bat lehenago, poetak dei egin zion txoferrari, larriturik. «Santiagora berehala itzultzeko eskatu zigun, oso gaizki sentitzen zelako. Esan zuenez, erdi lokarturik zegoela, mediku bat bere gelara sartu zen eta injekzio bat jarri zion». Klinikan «gorrituta eta puztuta» topatu zuten. Gau horretan bertan hil zen, 69 urterekin.
Poetaren ilobak adierazi duenez, Neruda erbestean egonik, litekeena zen Pinocheten diktaduraren aurkako oposizioaren ikur handia bilakatzea.
Hala izango zen, ziurrenera, poetaren hileta Pinocheten aurkako lehen protesta bihurtu baitzen.
Francisco Etxeberriaren ikerketa
2013ko apirilaren 7an hasi ziren Nerudaren gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Auzitegi medikuen nazioarteko talde batek aztertu zituen, Aranzadiko Francisco Etxeberria tartean zela.
Lanetan egon ziren Txileko Alderdi Komunistako presidente Guillermo Teillier, Eduardo Contreras abokatua, Reyes iloba eta Araya.
Etxeberriak berak parte hartu zuen 2011n Salvador Allenderen gorpuzkiak hobitik ateratzeko lanetan ere. Txileko presidente zenak estatu kolpearen egunean bere buruaz beste egin zuela baieztatu zuten orduan.
Nerudaren pozoiketa baieztatu ostean, bakterioa gorputzean sartu ziotenak identifikatzea litzateke hurrengo urratsa. «Aurkitu dugu Neruda hil zuen bala», adierazi du Reyesek. «Baina nork egin zuen tiro? Hori laster ikusiko dugu». Abokatuek beste diligentzia batzuk egiteko eskatuko dituztela iragarri dute. |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224348/zubietako-erraustegiak-ingurumen-legea-betetzen-duela-esan-du-tapiak.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiak ingurumen legea betetzen duela esan du Tapiak | Jaurlaritzako Ingurumen sailburuak gezurtatu egin du Ekopolen txostenak dioena, eta «alarma soziala» zabaltzea egotzi dio. Datuak «gaizki interpretatu» dituela esan du. | Zubietako erraustegiak ingurumen legea betetzen duela esan du Tapiak. Jaurlaritzako Ingurumen sailburuak gezurtatu egin du Ekopolen txostenak dioena, eta «alarma soziala» zabaltzea egotzi dio. Datuak «gaizki interpretatu» dituela esan du. | Zubietako erraustegiak «modu egokian» funtzionatzen du, eta ingurumen baimen guztiak betetzen ditu. Instalazioetan irregulartasunak egon direla ukatu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak Eusko Legebiltzarrean. Elkarrekin Podemos-IUk eskatuta egin du agerraldia Ingurumen Batzordean; taldeak argibideak eskatu dizkio Zubietako erraustegiaren inguruan GuraSOS plataformak egindako salaketen inguruan, eta, gai zerrendan ez bazen ere, agerraldia baliatu du Ekopol taldeko kide eta EHUko irakasle Gorka Buenok ondutako azken ikerketan jasotako informazioaz ere galdetzeko.
Tapiak «alarma soziala» zabaltzea egotzi dio Ekopol taldeko kideari, eta txostenak jasotako datuak ezeztatu ditu. Ziurtatu du erraustegiak «baimen eta parametro legal guztiak» betetzen dituela. Are, azpimarratu du Jaurlaritzak beharrezkoak diren ikuskaritza guztiak egiten dituela erraustegian, ziurtatzeko legedia betetzen dela eta gas denak onartutako mugen barruan isurtzen direla. Halaber, erantsi du eskaera egin duen pertsona, talde eta erakunde orori eman dizkiotela datuak. «Gardentasunez» ari direla esan du, eta herritarrei «lasaitasun mezua» bidali die: «Instalazio honek legea betetzen du».
Ekopolek egindako azken txostenaren harira, Tapiak iradoki du egileak ez duela ongi ezagutzen erraustegiaren funtzionamendua eta nazioarteko araudia, eta datuak «gaizki interpretatu» dituela horregatik. Izan ere, Ekopolek landu duen txostenak dio, besteak beste, erraustegiak 2020an 1.988 aldiz gainditu zuela isurketen gehieneko balioa (IGB). Datuok testuinguruan ipini nahi izan ditu Tapiak: azaldu du Europako araudiak «argi» zehazten duela kutsadura datuak erraustegia martxan dagoenean neurtu behar direla, eta ez probetan dagoenean edota martxan jartzeko prozesuan. Hori kontuan hartuta, «legez kanpoko» funtzionamendurik ez dela egon erantsi du Tapiak, eta ezeztatu egin du Ekopolen txostenak jasotako informazioa: «Erraustegiak ingurumen baimen bateratua betetzen du».
Ikerketak azaleratutako bestelako irregulartasun batzuk ere gezurtatu ditu Ingurumen sailburuak. Ahotan izan du joan den udan Zubietako erraustegiaren aldamenean den Arkaitzerreka errekastoan izandako kutsadura. Azaldu du analitikak egin zituztela Arkaitzerrekan eta 500 bat metro beherago, eta han kutsadura antzeman zutela, baina «eragin txikia» zuela bertako landare eta animalietan.
Drainatze sistemaz
Estoldarekin lotutako ur-drainatze sistemari buruz, berriz, Tapiak esan du ez dela legez kanpoko jarduerarik egon, eta ez dela tutu «klandestinorik» existitu; kontrara, zehaztu du drainatze sistemak Europako araudiaren arabera behar-beharrezkoak dituen hainbaten artean «beste hodi bat» dela. Sailburuak azaldutakoaren arabera, kondentsatuak biltzeko drainatze hodi bat dago, eta barneko zirkuitu itxi batean deskargatzen du, kanpoko irteerarik gabe, instalazioan bertan berrerabiltzeko. Drainatze horiek beharrezkoak dira horrelako instalazioetan, Tapiaren esanetan.
Gezurtatu egin du, era berean, tutua estolderian dagoela eta kutsadura errekara isurtzen dela. Hori guztia baieztatu zuten ikuskariek 2020. urtean egindako bi ikuskaritzetan eta baita ondoren egindakoetan ere, haren hitzetan. «Eusko Jaurlaritzak duen dokumentazio guztiak agerian uzten du drainatze sistema behar bezala baimenduta eta dokumentatuta dagoela Europako araudiaren arabera. Ez da isurketarik egin errekara».
Bestalde, Ekopolen ikerketak ondorioztatu duenez, Zubietako instalazioek ez daukate legeak eskatzen duen kutsaduraren kontrol automatikotik: besteak beste, erregistroen datuen ikerketari erreparatuta dio gehiegizko kutsadura gainditu den kasuetan labeak hondakinez hornitzen jarraitu izan dutela, nahiz eta araudiak ezarri geratu egin behar dela prozesu hori. Labea hiru kasutan geratu daitekeela azaldu du Tapiak: tenperatuta 850 gradutik gora igotzen denean, tenperatura horretara edozein arrazoirengatik iristen ez denean, eta kontrol jarraituek isurketa muga gainditzen dutela erakusten dutenean. Hala ere, zehaztu du Ekopolek egindako ikerketak aipatzen dituen gehiegizko isurketak proba garaian izan zirela, eta Europako araudiak dioela kutsadura muga ez dela proba garaian neurtu behar, «baldintza normaletan» baizik.
Oposizioa, zorrotz
Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk kritika zorrotzak egin dizkiote Jaurlaritzari. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak eraman du gaia legebiltzarrera. Nabarmendu du Zubietako erraustegiaren arazoek «ondoeza» piztu dutela, eta ukatu egin du gaia mahai gainean jartzeak «alarma soziala» sortzen duela. Gogoratu duenez, fiskaltzak zantzuak ikusi ditu Jaurlaritzaren kontrol faltaz. Gorrotxategik Ekopolen txostena aipatu du, esateko frogatutzat jotzen duela Zubietako funtzionamendua ilegala dela.
EH Bilduko Mikel Oterok, berriz, erraustegiaren gaineko kontrolik ezaz ohartarazi du. Nabarmendu du erraustegia eraikitzeko «presa handia» izan zutela instituzioek, eta arazoak detektatu ziren arren ez zirela konpondu, eta ondorioz gauza askok gaizki funtzionatu dutela. Kritikatu du erraustegiak kutsadura muga gainditzen jarraitzen duela, baina inork ez diola isunik jarri. Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak «bazterrak nahastea» eta «alarma soziala» piztea egotzi die erraustegiaren ustezko irregulartasunak azaleratzen dituztenei: besteak beste, GuraSOS plataformakoei. «Antzezlan toxiko baten enegarren kapitulua da hau, eta, liburu bat balitz, Porrota izenburua izango luke». |
2023-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/224349/gai-toxikoz-beteriko-tren-batek-hondamendia-eragin-du-ohion.htm | Mundua | Gai toxikoz beteriko tren batek hondamendia eragin du Ohion | Tren bateko 50 bagoi errailetatik atera ziren, eta batzuek su hartu zuten. Isuriak ura, airea eta lurra kutsatu dituela salatu dute. | Gai toxikoz beteriko tren batek hondamendia eragin du Ohion. Tren bateko 50 bagoi errailetatik atera ziren, eta batzuek su hartu zuten. Isuriak ura, airea eta lurra kutsatu dituela salatu dute. | Otsailaren 3an hasi zen hondamendia, oraindik jarraitzen du, eta ondorioak urte luzez pairatuko direla uste dute, gai pozoitsuak isuri direlako, eta hodei toxikoa kilometro askoko eremu batean zabaldu delako. Ura, airea eta lurra kutsatu ditu isuriak, salatu dutenez.
Egun horretan tren bat errailetatik atera zen Ohio estatuko East Palestine herrixkan. 150 bagoi zeramatzan trenak, eta horietako askotan gai toxikoak, eta minbizia eragiten dutenak, binil klorurora tartean. Treneko 50 bat bagoi atera ziren, eta horietako batzuek su hartu zuten.
Agintariek 1.500-2.000 herritarri agindu zieten euren etxeetatik ateratzeko, istripuaren lekutik inguru zabal batean. Norfolk Southern konpainiak kudeatzen du trena, eta oraindik ez dakite zergatik atera zen errailetatik.
Leherketa handiak gertatzeko arriskua zegoela argudiatuta, gas eta likido toxikoak modu kontrolatuan ateratzeko agindu zuten. Ondoren, erre egin zituzten.
EPA Ingurumena Babesteko Agentziak igandean esan zuen ez zutela «kezkatzeko moduko» kutsadura topatu herriko eremuan, eta, otsailaren 8an, herritarrei etxera itzultzeko baimena eman zieten.
Baina, azken orduetan, horietako askok salatu dute narritadura eta buruko minak sentitu dituztela, eta etxeko abereak hilda topatu dituztela, oiloak kasu. Inguruko ibaietan arrain asko hilda agertu direla adierazi dute.
Sindikatuetako kideek ohartarazi dute Norfolk Southern konpainiak trenen segurtasuna bermatzeko lanak eta baliabideak murriztu zituela, Donald Trumpen gobernuak gai arriskutsuen garraioaren inguruko arauak arindu ostean. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224372/edouard-edo-maurice.htm | Edouard edo Maurice? | Edouard edo Maurice?. | Edouard Dartigueren inguruan badago nahasmenerako elementu bat: datu base batzuetan Edouard Dartigue beharrean, Maurice Dartigue ageri da. Eta ez hori bakarrik, Edouard Dartigueri buruz jakinak ziren datuekin batera Maurice Dartigueren izenean bertzelako batzuk agertzen dira jaiotza eta heriotza data eta tokiei buruz, edo Tourreko parte hartzeez. Nahasmen horren adierazle nagusia Frantziako Tourreko webgune ofiziala da, historiako atalean ere ez baita Edouard Dartiguerik ageri, eta bai, ordea, Maurice Dartigue. 1904ko Tourreko lehenbiziko etapan erretiratu zela paratzen du, eta, horrez gain, zortzi urte geroago 41. bukatu zuela, eta 1913an, berriz, seigarren etapan erretiratu zela. Gutxienez bi txirrindulariren identitateak nahasten dira, ordea.
Izan ere, kontsultatzen den datu basearen arabera, 1912an 41. bukatu zuen ziklista hori —hau da, faroltxo gorria izan zena—, Maurice Lartigue gisa dago identifikatuta, 1890ean Frantziako Angulema hirian jaioa eta 1956an Parly herrian zendua. L’Auto-ren 1912ko Tourreko parte hartzaileen zerrenda hartuz gero, Paueko Lartigue ageri da 199 zenbakiarekin, eta bukaeran, uztailaren 29an, azken tokian ageri da Lartigue, 41. postuan. Hurrengo urteko Tourrean, berriz, gauza bera: Paueko Lartigue ageri da zerrendan, 198 zenbakiarekin. Hor zehazten du 38 urte zituela; ez du bat egiten Maurice Lartigueren jaiotza datarekin, baina ezta Edouard Dartiguerenarekin ere —35 zituen 1913ko Tourra egin zenean—. Ez dago inongo zantzurik ondorioztatzeko 1912ko eta 1913ko Paueko Lartigue hori eta lehenbiziko hiru Tourretako zerrendetako Bokaleko Dartigue pertsona bera direnik; are gutxiago Bokalekoari Maurice izena emateko, Edouard beharrean. | ||
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224374/erregaien-deskontua-desagertzeak-inflazioa-handitu-du-hegoaldean.htm | Ekonomia | Erregaien deskontua desagertzeak inflazioa handitu du Hegoaldean | Urtarrilean, %5,8ra igo da inflazioa. Elikagaien garestitzea %15,3ra iritsi da, oinarrizko elikagaien BEZa desagertu arren. | Erregaien deskontua desagertzeak inflazioa handitu du Hegoaldean. Urtarrilean, %5,8ra igo da inflazioa. Elikagaien garestitzea %15,3ra iritsi da, oinarrizko elikagaien BEZa desagertu arren. | Udan hasitako beheranzko joera eten du inflazioak Hego Euskal Herrian. Uztailean %10,7ra heldu ondoren, %5,6raino apaldu zen abenduan, baina urtarrilean berriro egin du gora: prezioak duela urtebete baino %5,8 handiagoak dira, INEren arabera.
Alde batetik, iazko urtarrilarekiko konparazioaren ondorioz handitu da inflazioa, 2022ko urtarrilean izan baitzuen urteko mailarik txikiena (%6,1). Baina bada beste azalpen bat ere: urte hasierarekin batera, Espainiako Gobernuak kendu egin zuen apirilaz geroztik gasolioari eta gasolinari ezarritako hogei zentimoko deskontua. Ondorioz, erregaien prezio erreala handitu egin da urtarrilean, eta horrek azaltzen du hein batean inflazioak berriro gora egitea. Horrela, abenduan urtebete lehenago baino %6,2 garestiago zeuden erregaiak, baina urtarrilean %12,5era igo da aldea.
Elikagaiek ere ez dute lagundu. Oinarrizko elikagai askori BEZa kendu die Espainiako Gobernuak sei hilabetez, eta beste batzuei %10etik %4era jaitsi die, baina jaitsiera hori ez da erabat islatu erosketa saskian. Ondorioz, elikagaien inflazioak hamarren bat egin du gora urtarrilean, %15,3raino.
Argindarra eta gasa, %18,5 merkeago
Argindarraren eta gasaren prezioak, ordea, beheranzko bidean jarraitu du. INEren arabera, energia horien prezioa neurtzen duen atalak (etxeetako berokuntza, argiztapena eta ura) beste koska bat egin du behera: abenduan %10,4 ari ziren merkatzen, eta urtarrilean jada %18,5 dira. Atal horretan bada kontuan hartu behar den beste faktore bat: azkenean, INEk lortu ditu argindar konpainien datuak, eta, horri esker, tarifa librean daudenen kostuak ere agertzen dira.
Behera egiteko itxura ez duena, ordea, azpiko inflazioa da, hau da, erregaiak eta elikagaiak aintzat hartzen ez dituena (aldakorrak izan ohi direlako). %6,7tik %7,3ra egin du jauzi, eta handiena da Euskal Herrian euroa erabiltzen denetik. Azpiko inflazioa hain handia izateak erakusten du energian hasitako eta elikagaietara igarotako inflazioa jarduera ekonomikoaren beste ataletara ere hedatu dela. Azpiko inflazioari begira ari da orain Europako Banku Zentrala, eta, jaisten ari ez denez, bere interes tasak handitzeko asmoa dauka hurrengo bileretan ere. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224375/etbk-ekoizpenen-euskarazko-bertsioei-ezarritako-klausulak-salatu-ditu-netflix-euskaraz-ek.htm | Bizigiro | ETBk ekoizpenen euskarazko bertsioei ezarritako klausulak salatu ditu Netflix Euskaraz-ek | Taldeak azaldu duenez, klausula horien ondorioz ETBk du ekoizpenen euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasuna, plataformetan erdarazkoekin batera kaleratu ordez; Unicorn Wars filma jarri du adibidetzat. ETBko zuzendaritzak, ordea, adierazi du Netflix Euskaraz-ek Unicorn Wars filmaz esandakoa ez dela zuzena, eta ekoiztetxeak ez duela ETBren baimenik behar hirugarren bati eskaintzeko. | ETBk ekoizpenen euskarazko bertsioei ezarritako klausulak salatu ditu Netflix Euskaraz-ek. Taldeak azaldu duenez, klausula horien ondorioz ETBk du ekoizpenen euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasuna, plataformetan erdarazkoekin batera kaleratu ordez; Unicorn Wars filma jarri du adibidetzat. ETBko zuzendaritzak, ordea, adierazi du Netflix Euskaraz-ek Unicorn Wars filmaz esandakoa ez dela zuzena, eta ekoiztetxeak ez duela ETBren baimenik behar hirugarren bati eskaintzeko. | «ETB sustatzen ari den neurri horrek herritarren hizkuntza eskubideak urratzen ditu». Netflix Euskaraz taldeak jakinarazi duenez, ETB hizkuntza klausulak ezartzen ari da euskal ekoizpenen euskarazko bertsioei. Horien ondorioz, «litekeena da» euskal ekoizpen bat plataformaren batean estreinatzean horren euskarazko bertsioa gainontzekoekin batera ez estreinatzea. Eta horixe bera gertatu da, duela ez gutxi, Unicorn Wars animaziozko filmarekin —EITBk parte hartu du hartan—. Otsailaren 8an estreinatu zuten Movistar Plus plataforman, gazteleraz eta galegoz; euskarazko bertsiorik gabe, ordea.
Netflix Euskaraz-ek jakin du, Uniko ekoiztetxearen eskutik, horren arrazoia: Unicorn Wars-en euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasuna du ETBk. Hau da, beste plataformaren batean ezin izango da ikusi, gutxienez, ETBk filma eman arte. Taldearen iritziz, «onartezina» da halako hizkuntza klausulen erabilera; «kaltea baino ez diote eragiten euskararen normalizazioari». Gainera, azpimarratu dute salbuespenezkoak direla klausula horiek: «Ez dira inongo herrialdetan eta hizkuntzatan gertatzen, eta ez dute inolako loturarik banaketa eta emisio baimenekin».
ETBko zuzendaritzak, ordea, adierazi du Netflix Euskaraz-ek Unicorn Wars filmaz esandakoa ez dela zuzena: «EITB proiektu horretan partaidea baino ez da, eta ez du Interneten euskarazko bertsioa estreinatzeko lehentasunik». ETBk argitu duenez, filmeko ekoiztetxeak (Uniko) ez du behar EITBren baimenik Unicorn Wars Internet bidez emititzeko eskubidea hirugarren bati eskaintzeko.
EITBk aurten plazaratuko du Primeran ikus-entzunezkoen plataforma, eta jadanik erakutsi zuten asmoa euskarazko emanaldiak hor estreinatzeko. Netflix Euskaraz-en arabera, «estrategikoa» da erabaki hori; EITBk «horren aldeko apustua egin behar du ezinbestez». Dena dela, «arbuiagarria» ere bada klausulak erabiltzea, «nork eta euskara sustatzea eginkizun nagusia duen» telebistak.
Are gehiago: salbuespenezko klausula horiek baldintza gisa jasota daude ekoiztetxeek lan berrietarako finantzaketa publikoa jasotzeko, taldeak azaldu duenez. Ekoiztetxeekin sinatutako akordioak argitara ateratzeko eta klausulen inguruko azalpenak emateko eskatu dio EITBri.
Unicorn Wars filmarena da kasurik berriena, baina antzekoa gertatu zen Irabazi arte! telesailarekin. Abenduan jarri zuten lehen denboraldia ikusgai Disney Plus plataforman. Jatorrizko hizkuntza euskara bada ere, gazteleraz soilik ikusi daitezke atalak. Hala, Netflix Euskaraz-ek galdera egin dio EITBri: ea aurrerantzean halakorik gertatuko den plataformetan estreinatuko diren euskal ekoizpenekin.
Netflix Euskaraz-ek esan du «atsekabetuta» daudela Eusko Jaurlaritzaren eta EITBren «ekimen eta borondate ezarekin». Espainiako lege berriaren arabera, plataformak behartuta daude tokian tokiko erakundeek berezko hizkuntzetara bikoiztu eta azpidatzitako lanak katalogoan txertatzera. «Katalunian horretan ari dira, eta horren lekuko dira Generalitateko Kultura sailburuaren azken adierazpenak». Natalia Garrigak esan du plataformetara bidaltzeko prest dituztela TV3ek orain arte katalanera bikoiztutako audio guztiak, eta plataformek aurki txertatuko dituztela. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224376/nafarroako-langile-publikoak-greban-daude.htm | Gizartea | Nafarroako langile publikoak greban daude | Orotara, 29.000 langile deitu dituzte grebara LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek. | Nafarroako langile publikoak greban daude. Orotara, 29.000 langile deitu dituzte grebara LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek. | 29.000 langile publiko grebara deitu dituzte gaur LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek Nafarroan. Nafarroako Gobernuaren arabera, hau izan da lanuztearen erantzuna: administrazioan, % 7 inguru; Osasunbidean, ia % 9,8; eta hezkuntza arloan, % 8 inguru.
Ingurumen, Landa Garapen eta Eskubide Sozialen departamentuetan langileek 07:30etik aurrera sartzeko ordutegi malgua dute. Langileak tarteka sartzen ari dira: «Norbera libre da greba egin behar duen edo ez erabakitzeko», dio sartu berri den batek. Ez dago sindikatuetako kiderik.
Ikusi gehiago: Nafarroako langile publikoak grebara deitu dituzte hilaren 15erako
Osasun arloko egoera nabarmen aldatzen da leku batetik bestera. Larrialdi zerbitzuak koordinatzen dituzten gunean, adibidez, gutxieneko zerbitzuak asko dira. «Hemen lan egin beharra dugu», adierazi du langile batek. Onartu du, dena den, deialdiak nahasmen apur bat eragin diola, osasun arloko gaiekin erlazionatu arren, guztiak deitu direlako.
Alboan den bigarren zabalguneko osasun etxean, egoera bestelakoa da. Ohiko herritarren joan-etorriari eta deiei erantzuteko gutxieneko zerbitzuak daude: administrazioan, sei langiletik bi daude soilik. Arrosadiko osasun etxean, berriz, harrerako beharginak azaldutakoaren arabera, «arlo guztietako langile denak ari dira lanean». Giro lasaia antzematen da, eta herritar gutxi dabiltza. Iturramako osasun etxeko harreran, ilara luzea dago: langile bat dago gutxieneko zerbitzuetan herritarren eskariei erantzuteko –geroxeago beste bat batu zaio–. Erizain batek onartu duenez, harreran greba egin dute, baina gainerako arloetan gutxik egin dute lanuztea.
Nafarroako Ospitale Gunean, berriz, gutxieneko zerbitzuekin, ohiko egun bat dirudi. Elkarretaratzea egin dute: bertan izan diren osasun arloko langile guztiak kexu dira gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan direlako. Elkarretaratzean 5 minutu egon, eta berehala lanera itzuli behar izan dute: «Ezin dugu grebarik egin». Javier Fernandez zeladorearen ustez, «beti daude gutxienekoetan», baina egun normal batean langile bat falta bada, beste batekin ordezkatzen dute, eta «gaur ez». Beste kexa orokorra da gutxieneko baldintzekin egiten dutela lan.
Langile batek aipatu du lehen arreta indartu behar dela, «sistemaren oinarria delako», eta antolamendu hobea egin behar dela. Gaineratu du euren baldintzak hobetu behar direla eta «lotsagarritzat» jo du Sindikatu Medikoaren aldarrikapena. «Guztientzako negoziazio mahai bateratua» eskatu dute. Nabari da Sindikatu Medikoak medikuentzat negoziazio mahai berezi bat bilatu izanak hautsak harrotu dituela eta haserre daudela. Zeladore batek esan du katebegiko azkenak izan arren kontuan hartu beharko liratekeela.
Vianako Printzea espezialitate zentroko alde batean –dermatologia eta anestesiak dauden lekuan–, dena lasai zegoen. Solairu horretako langileek adierazi dutenez, guztiak daude lanean: hogei lagun. Lehen solairuetako espezialitateetan –oftalmologia, urologia, otorrinolaringologia eta abar–, paziente asko zeuden zain. Bigarrena –neurologia, neurokirurgia, endokrinologia eta nutrizioa daude hor–, berriz, lasaiago zegoen.
Ikastetxeei dagokienez, Iturramako institutuan oihartzun handia izan du grebak: gutxieneko zerbitzuek inposatutako irakasleak soilik joan dira. Auzo bereko eskola publikoan irakasle guztiak daude, 30 inguru. Eskolak 330 ikasle inguru ditu. Amaiur ikastolan gutxieneko zerbitzuak daude, gainerako irakasleek greba egin dute. Laurehun ikasleetatik erdia inguru etorri dira, eta horrek lana eman die gutxieneko zerbitzuetan direnei.
Oro har, ohiko egun bat zirudien, baina inpresio horri osasuneko langileen ikuspegia gaineratu behar zaio: «Ez digute greba egiten uzten. Pazienteei arreta bermatzea ulergarria izan daiteke, baina nahieran erabiltzen dute hori. Ez dakigu zenbat hitzordu eten diren».
Agerraldiak
Grebaz gain, 11:30ean Nafarroako Gobernuaren aurrean elkartu dira administrazioko sindikatuak, lan baldintza hobeak exijitzeko. Gaurko greba eguneko lehen mobilizazio handira txalo artean iritsi da Osasungintzako sindikatuen zutabea. Karlos III.aren etorbidearen eta Gazteluko plazaren artean jendetza bildu da: «Erosahalmena berreskuratu!», «Jubilazio aurreratua 60 urterekin» eta «Ratioak behera, soldatak gora» leloak oihukatu dituzte, besteak beste. 17:30ean, manifestazioa abiatuko da, Iruñeko geltokitik. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224377/etb2ko-akelarre-saioak-euskal-kulturari-barre-egiten-diola-salatu-dute.htm | Bizigiro | ETB2ko 'Akelarre' saioak euskal kulturari barre egiten diola salatu dute | Sareetan zabaldu den bideo baten harira, ehunka euskaltzalek azaldu dute «iraingarria» dela Valeria Rosek aurkezten duen saioa. Chill Mafiako kide bat 'independentzia' zioen kamiseta kentzera ere behartu dute. EITBko LAB sindikatuak salatu du «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzaren eta aurkezlearen jarrera iraingarria euskaldunokiko zein euskal kulturarekiko». | ETB2ko 'Akelarre' saioak euskal kulturari barre egiten diola salatu dute. Sareetan zabaldu den bideo baten harira, ehunka euskaltzalek azaldu dute «iraingarria» dela Valeria Rosek aurkezten duen saioa. Chill Mafiako kide bat 'independentzia' zioen kamiseta kentzera ere behartu dute. EITBko LAB sindikatuak salatu du «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzaren eta aurkezlearen jarrera iraingarria euskaldunokiko zein euskal kulturarekiko». | Lierni Osa harri jasotzaileari: «Ez dakizu zer-nolako ilusioa egiten didan zu ezagutzeak. Ekarri dituzu harriak?». Unai Elorriaga idazleari: «Grazia egiten dit, zeren zuk liburuak idazten dituzu, ezta?». Maite Perurena txalekogileari: «Ulertzen dudanez, jertse horiek harriak jasotzearekin dute zerikusia». Juan Martinez de Irujo pilotari ohiari: «Ez zaizue apur bat antimorboa iruditzen txapela?». Eta, horrela, gisa horretako adibideen zerrenda luze bat. Sareetan sekulako haserrea eragin du ETB2ko Akelarre saioko hainbat une biltzen dituen bideo batek. Twitterreko @zappingzalea erabiltzaileak zabaldu du, eta 200.000 ikustaldi baino gehiago ditu jada.
Txio horren erantzunetan, ehunka erabiltzailek egozten diete Valeria Ros aurkezleari eta EITBko arduradunei euskal kulturari barre egitea: «Iraingarria», «penagarria», «lotsagarria»... denetarikoak idatzi dituzte, eta izan dira ETB2 ixteko eskatu dutenak ere.
Kritiko askok aitortu dute ez zutela Valeria Ros (Getxo, Bizkaia, 1986) ezagutu ere egiten. Egiari zor, azken urteetan ibilbide nabarmena izan duen umoregilea da, baina beti Espainiako hedabide nagusietan. Salamancan (Espainia) eta Madrilen egin zituen ikasketak, eta hiri horretan eman ditu azken urteak. Han, 2017tik aurkezten du SER irratiko La lengua moderna, eta telebistako hainbat saiotan ere hartu du parte: Movistar #0ko LocoMundo-n, La Sextako Zapeando-n, eta TVEko Lo siguiente-n, besteak beste. Umorearekin lotutako saioak dira guztiak. Akelarre aurkeztu aurretik, ez du sekula lan egin Euskal Herrian.
Kamisetaren afera
Saioa urtarrilaren 12an estreinatu zuten, eta ostegunetan ematen dute, 22:30ean. EITBk orduan iragarri zuenez, saio «bihurri» eta «lotsagabea» da K2000 eta El Terrat ekoiztetxeek produzitzen dutena; bigarrenak Madrildik egiten du hori.
Ildo horretan, gonbidatuen artean izan dira Chill Mafiako kideak ere. Atzo, Zappingzalearen bideoa zabaldu zenean, bere esperientziaren berri eman zuen Julen Goldarazena Flako Fonki-k. Bere modura, salatu zuen Euskal Herriaren independentziaren aldeko kamiseta bat kentzera behartu zutela: «Egia esan, sekulako zaborra da saioa; langileak jende ona dira orokorrean, baina, uf, elkarrizketatzailea beldurgarria da. Gainera, independentziaren ikurra zuen kamiseta kentzera behartu ninduten. Ez ahanzturarik, ez barkamenik».
Eztabaida gehienetan bezala, iritzi ezberdinak izan dira sareetan ere. Izan da saioa defendatu duenik, umorea besterik ez dela esanda. Eta saioa kritikatu dutenen artean ere izan dira hainbat ikuspuntu. Askok, gehienek, Rosen aurka jo dute: euskaraz ez dakielako, Espainiako kulturaren ardatzean dabilelako, edo, besterik gabe, gonbidatuen eta haien jardunaren inguruan duen jarrera iraingarria iruditu zaielako.
Beste batzuek, ordea, argudiatu dute arduradun nagusia EITBko zuzendaritza dela: gisa horretako saio bat egiteagatik, eta Madrilgo umoregintzatik datozen bi aurkezle kontratatzeagatik —Rosekin batera, Pablo Ibarburu umoregile donostiarra agertzen da saioan—. Xabier Euzkitzek, idatzi duen harian, esan du Rosek ez duela «halako egurrik» merezi, eta «gure telebista ereduaz nazio eztabaida bat» egin beharra dagoela.
Politikagintzara ere iritsi da Twitterren zabaldu den bideoaren oihartzuna, eta Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak atzo jakinarazi zuen gaiaz galdetuko diotela Andoni Aldekoa EITBko zuzendariari. «Mingarria da, bai, Akelarre saioak Euskal Herriaz eta haren kulturaz eskaintzen duen ikuspegia. Onartezina eta kezkagarria da ETBn euskal kulturari ikuspegi espainiar batetik begiratu eta irri egitea», salatu zuen atzo.
Galder Gonzalez da Twitterren idatzi dutenetako beste bat. Saioan izan zen dibulgatzailea, eta, han izan zuen esperientziaz gain, saioaren oinarriei buruz bidali zioten txostenaren atal batzuk ere publikatu ditu. Han aipatzen da, adibidez, Akelarre «feminismoa eta femeninoa» dela: «Ahalduntzea da. Baina txorakeria mordo bat ere bai». Azaltzen du saioaren gakoa dela aurkezleak ezer ez jakitea, horri esker baliatzeko «inprobisaziorako duen gaitasuna» eta «bere freskotasuna».
EITBko LAB sindikatuak agiri bat zabaldu du asteazken arratsaldean, eta salatu du «nabarmen» geratu dela «saioaren zuzendaritzak eta aurkezleak euskaldunokiko eta euskal kulturarekiko duten jarrera iraingarria».
Sindikatuaren arabera, «norbere buruari barre egitea gauza bat da, eta burla egitea beste bat». Azaldu dutenez, saioak barregarri uzten ditu euskaldunak, eta «geure herrian 'arrotz', 'exotikoak' bagina bezala erakutsi». ETBko zuzendaritzari galdetu diote ados ote dagoen saioak euskaldunei eginiko «burlarekin».
Horrez gain, saio horretan Chill Mafiako Flako Fonkik salaturiko «zentsura» nabarmendu dute. Independentzia hitza «lelo hori iraingarria iruditzen zaie, antza denez, saioko arduradunei eta ETBri? Hori bai?»
Neurriak hartzeko eskatu dio LABek Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari. 2017ko otsailean Euskalduna naiz, eta zu? umorezko saioarekin gertaturikoa gogoratu du sindikatuak, eta EITBk «azkar asko» erabaki zuela barkamena eskatzea eta atala webgunetik kentzea. «Zer neurri hartu behar ditu saio honekin, euskaldunen artean sortu duen samina ikusita?»
'Euskalduna naiz, eta zu?'-ren afera
Aurreko kasuei begiratuta, 2017. urtean zeresana eman zuen ETB1eko Euskalduna naiz, eta zu? saioarekin gertatutakoak. Han espainiarrei buruzko estereotipo iraingarri batzuk agertu zirela eta, saioa saretik kentzeko eskatu zuten Covitek eta PSE-EEk, hura eman eta hiru astera. Ordura arte ez zuen polemikarik sortu, baina, azkenean, Jaurlaritzak berak ere arbuiatu egin zituen saioan agertzen ziren espainiarrei buruzko iritziak.
Egun haietan, Hego Euskal Herriko eta Espainiako alderdi politikoek eta hainbat komunikabidek ez zuten beste gairik izan ahotan, eta saioa gaitzestera eta salatzera agertu ziren han eta hemen —EITBk Espainiari buruzko atala kendu egin zuen webgunetik—. Jaurlaritzak ETBri eskatu zion ez igortzeko berriro saio «iraingarririk».
Orduan, EITBk iragarri zuen kontrol neurriak hartuko zituela, «eduki iraingarriak ez emateko». «Irainduta» sentitu zirenei barkamena eskatu zien komunikazio taldeak, eta antzera mintzatu zen Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria: «Pertsona eta lehendakari naizen aldetik, neure egiten dut herritar askok senti zezaketen ofentsa sentimendua». Nafarroako Parlamentuak ere, PSNk aurkeztuta, adierazpen instituzional bat onartu zuen saioaren aurka.
Aitzol Barandiaranek eta Anjel Alkainek zuzendutako saioaren eta parte hartzaileen aurka eraso egiteaz gain, programa auzitara eraman zuten eragile batzuek. UPNk eta Espainiako Poliziaren SUP sindikatuak, adibidez, salaketak jarri zituzten, saioak «Espainiarekiko gorrotoa» sustatzen zuelakoan. Iruñeko 5. instrukzioko epaileak auzia artxibatu zuen.
ETBk aurrez zuen erabakia saio hura gehiago ez ekoiztea, nahiz eta «oso balorazio ona» egin zuen. Afera hura hainbat iritzi eta piezaren gaia izan zen BERRIAn. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224378/nicola-sturgeonek-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Nicola Sturgeonek dimisioa eman du | Karguan jarraituko du alderdiak ordezko bat izendatu arte. Eskoziako lehen ministroa «harro» agertu da egindako lanaz eta kargura heldu den lehen emakumezkoa izateaz, baina aitortu du «luzeegi» egon dela postuan. | Nicola Sturgeonek dimisioa eman du. Karguan jarraituko du alderdiak ordezko bat izendatu arte. Eskoziako lehen ministroa «harro» agertu da egindako lanaz eta kargura heldu den lehen emakumezkoa izateaz, baina aitortu du «luzeegi» egon dela postuan. | Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak dimisioa emango du, bai gobernuburu kargu gisa, baita SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko buruzagi gisa ere. Sturgeonek prentsaurreko batera deitu du, 12:00etarako, eta agerraldi horretan eman du erabakiaren berri. 2014an hartu zuen gobernuburu kargua eta SNPren buruzagitza, Alex Salmondek dimisioa eman ondoren, eta Eskozian agintean denbora gehien egon den politikaria bilakatu da urteotan.
Kargu horretan egon den lehen emakumea izateaz eta lehen ministro karguan denbora gehien egon dena izateaz «harro» agertu da Sturgeon, eta iragarri du gobernuburu lanetan jarraituko duela alderdiak bere ordezkoa aukeratu bitartean: «Munduko lanik hoberena izan da hau. Ordurik zailenetan eta unerik gogorrenetan eusteko indarra eman dit, baina garrantzitsua da jakitea noiz den unea beste norbaiti tokia egiteko».
Gobernuburuak zehaztu du kargua uztearen arrazoia ez dela «epe motzeko presioa», karguari lotutako bestelako ardura batzuk baizik. «Hainbat astez barne borroka batean aritu naiz, eta bi galdera egin dizkiot neure buruari: karguan jarraitzea onuragarria da niretzat? Eta, garrantzitsuagoa, nik karguan jarraitzea onuragarria da herrialdearentzat, alderdiarentzat eta bizi osoan defendatu dudan independentziaren kausarentzat? Erantzuna ezezkoa da», adierazi du.
Lehen ministro lanean aritzeko modu bakarra norberak duen guztia karguari ematea dela nabarmendu du Sturgeonek, jarraian azaltzeko bere kasuan «luzeegi» jo duela agintaldiak. Sturgeonen hitzetan, «oso gogorra» da politikako lehen lerroan aritzea: «Ondorioak izan ditu buruko osasunean eta osasun fisikoan, eta, Eskoziak dituen erronken neurria kontuan izanik, indarra duen norbait behar da lan honetan»
Sturgeonek ospe handia du herritarren artean, eta ibilbide luzea egin du politikan, baina ez du lortu bere helburu nagusia: bigarren independentzia erreferenduma antolatzea. Hainbatetan eskatu dio Londresi horretarako baimena, baina beti ezezkoa jaso du, Erresuma Batuko lehen ministroa Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss edo Rishi Sunak zela ere; gainera, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenaren epaiak —Eskoziak ezin duela Londresen baimenik gabe galdeketa batera deitu— egoera zailean utzi zuen agintari independentista.
Gobernuburuak aitortu du une «zailean» uzten duela kargua, eta «kolpe gogorra» izan dela Londresek bigarren erreferenduma blokeatu izana. Alde horretatik, berretsi du Eskoziako bozek erabakigarriak beharko luketela, eta de facto erreferendum baten balioa izan. Zehaztu du, ordea, SNPk «talde moduan» hartu beharreko erabakia dela hori.
Hori gutxi ez, eta, azken asteotan, zalaparta handia izan da Eskoziako Parlamentuak onarturiko trans lege-proiektuaren inguruan. Bere alderdi SNP Eskoziako Alderdi Nazionalean barne zatiketa eragiteaz gain, Erresuma Batuko Gobernuak, historian lehen aldiz, 35. Sekzioa erabili zuen lege proiektu hori blokeatzeko. Horiek horrela, Sturgeonen gertuko batek BBCri adierazi dionez, Eskoziako lehen ministroak «nahikoa» denbora egin du kargu horretan.
Galdera asko daude SNPren eta independentisten kanpainaren inguruan datozen hilabeteei begira. Batetik, alderdi horrek ez du agintariaren ordezko argirik, eta horrek agerian utzi du datozen asteetan barne eztabaida handiak izango dituztela; gainera, martxoaren 19an, SNP ezohiko konferentzia bat egitekoa da erabakitzeko nola bilakatuko dituzten 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto erreferendum, lehen ministroak berak iragarri modura.
Politikan jarraituko du
Lehen lerroa utzi arren, politikagintzan jarraituko du Sturgeonek, baita orain arte bere bide orria markatu duten helburuen alde lanean ere, Eskoziaren independentzia tartean. «Eskozia askeagoa da orain, 2015ean baino. Harro egoteko arrazoi asko dauzkat, baina egitekoak ere asko dira oraindik.
Haren ordezkoa nor izango den arrastorik ez du eman gobernuburuak, baina nabarmendu du ziur dagoela hark eramango duela herrialdea independentziara: «Benetan uste dut azken etapa dela honako hau». |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224379/europako-presoen-herenek-buruko-osasun-arazoak-dituzte.htm | Mundua | Europako presoen herenek buruko osasun arazoak dituzte | Suizidioak, COVID-19a eta gaindosiak izan ziren 2020ko kartzeletako heriotza kausa nagusiak, OMEk kaleratutako txostenaren arabera. Suizidio tasa 100.000 presoko 103koa izan zen. Erakundeak gomendatu du inbertsio handiagoa egitea kartzeletako osasun mentaleko zainketetan. | Europako presoen herenek buruko osasun arazoak dituzte. Suizidioak, COVID-19a eta gaindosiak izan ziren 2020ko kartzeletako heriotza kausa nagusiak, OMEk kaleratutako txostenaren arabera. Suizidio tasa 100.000 presoko 103koa izan zen. Erakundeak gomendatu du inbertsio handiagoa egitea kartzeletako osasun mentaleko zainketetan. | Europako espetxeetako presoen %32,8k buruko osasun arazoren bat zuten 2020an, eta, urte horretan, suizidioa, COVID-19a eta gaindosiak izan ziren kartzeletako heriotza kausa nagusiak. Europako kartzeletako osasunari buruzko txostenaren ondorio deigarri batzuk dira horiek. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ondu du dokumentua, 36 herrialdetako datuekin, eta asteazken honetan aurkeztu du, Lisboan, Portugalgo Gobernuko zenbait ministrorekin batera.
Txostenaren arabera, buruko nahasmendua izan zen presoen %32ri gehien eragin zien gaixotasuna, nahiz eta portzentaje hori «ziur asko» gutxietsita dagoen, kutsatu ezin ziren gaixotasunak atzemateko zailtasunagatik. Dokumentuan jaso dutenez, heriotza kausa nagusia suizidioa izan zen: 626 kasu izan ziren 2020an. Suizidio tasa 100.000 presoko 103koa izan zen Europako herrialde guztietan, biztanleria orokorraren adierazlea baino askoz handiagoa (39,5).
Horiek horrela, Nazio Batuen Erakundearen osasun agentziak gomendatu du inbertsio handiagoa egitea kartzeletako osasun mentaleko zainketetan, baliabide eta langile gehiagorekin; izan ere, kartzeletan eskuragarri zeuden psikiatren ratioak biztanleria orokorraren antzekoak ziren duela hiru urte, nahiz eta espetxeetan «drogen kontsumoa eta buruko nahasmenduaren kasuak ugariagoak izan». Presoen %8k droga menpekotasunen bat zuten, eta 92 pertsona hil ziren gaindosiaren ondorioz.
COVID-19a izan zen bigarren heriotza kausa espetxeetan; 163 lagun zendu ziren. 100.000 presoko 31,2ko heriotza tasa da hori, biztanleria orokorrarenaren azpitik (126,8). OMEn ustez, koronabirusari Europako espetxeetan emandako erantzuna «oro har ona» izan zen, presoak txertatuta eta ia kartzela guztietan kasuak bakartuta. Herrialdeen ia %80k gaitzari aurre egiteko kontingentzia planak zituzten, eta %94k presoei testak egiteko aukera eman zieten. Alderdirik «ahulena» zera izan zen, OMEren arabera: «Estatu kideen ia %80k ez zieten presoei testik egin espetxetik irten aurretik».
Presoek jasandako gaixotasunen artean, hipertentsioa (%10,9), arazo kardiobaskularra (%6,1) eta diabetesa (%3) hauteman ziren. OMEk ohartarazi du herrialdeen %16,7k ez zutela eskaintzen B hepatitisaren, kukutxeztularen eta tetanosaren aurkako txertorik.
Lehen mailako arreta da kalitate handiko osasun artaren zutabe nagusietako bat. Bada, txostenaren arabera, Europako estatu askok «zailtasunak» izan zituzten lehen mailako arretaren kalitatea ezaugarritzeko; herrialdeen heren batek baino ezin izan zuten hori egin. Gaixotasun kardiobaskularrak, berriz, ondo kudeatu zituzten; ia presoen %97k osasun arretako bisita bat edo gehiago egin zituzten aurreko urtean, eta erien %92k baino gehiagok tratamendu farmakologikoa jasotzeko aukera izan zuten. Bestalde, diabetesa izan zuten pertsonen %86k osasun arreta sistematikoko bi bisita izan zituzten gutxienez aurreko urtean, eta %65ek oftalmologiako bisita bat, gutxienez.
Bide horretan, erakundeak aholkatu du «inbertsio handiagoa» egitea zainketekin jarraitu ahal izateko; izan ere, herrialdeen erdiek soilik bermatzen zieten espetxetik ateratzen zirenei osasun zerbitzuetarako sarbidea. 2020ko abenduaren 31n, 613.497 pertsona egon ziren preso 36 herrialdetako kartzeletan —%6,6 gutxiago aurreko urtearekin alderatuta—, 100.000 biztanleko 108,8ko tasarekin. Georgiak izan zuen adierazlerik handiena, 246koa, eta San Marinok txikiena, 23koa.
Osasun arta jasotzeko eskubidea
«Espetxeak gizartean integratuta dauden honetan, espetxeratzeak ez du inoiz osasun okerragorako zigorra bihurtu behar. Herritar guztiek dute kalitatezko osasun arta jasotzeko eskubidea, norbanakoaren legezko egoera edozein dela ere», esan du Hans Henri doktoreak, OMEko Europako zuzendariak. Haren esanetan, «funtsezkoa da espetxeratuen osasunaren jarraipena egitea, kartzeletako osasun sistemak ebaluatu ahal izateko. Espetxeak osasun sistema orokorretik kanpo geratzen direnean, tokiko komunitateak kaltetuenak izan daitezke».
Portugalgo Gobernuak begi onez hartu du txostenaren argitalpena, eta espetxeko osasunaren garrantzia nabarmendu du. «Osasuna lehentasuna izan behar du politika guztietan, inor atzean utzi gabe», esan du Osasun ministro Manuel Pizarrok. Antzera mintzatu da Elvira Fortunato, Zientzia, Teknologia eta Goi Mailako Irakaskuntzako ministroa: «Espetxeratutako pertsonei osasun arta ematea giza bizitzarekiko errespetua bermatzea da; herrialde guztiek bermatu behar dute hori. Ikerketa honek eta gaurko bilerak erakusten dute Portugal lanean ari dela presoei osasun arreta hobetzeko, ikerketa zientifikoan eta jasotako datuetan oinarrituta». |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224380/xabier-amurizak-jasoko-du-iii-monzon-ganuza-saria.htm | Gizartea | Xabier Amurizak jasoko du III. Monzon-Ganuza saria | Amurizak bertsolaritzari eta, oro har, euskal kulturari egindako ekarpenak nabarmendu dituzte Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. | Xabier Amurizak jasoko du III. Monzon-Ganuza saria. Amurizak bertsolaritzari eta, oro har, euskal kulturari egindako ekarpenak nabarmendu dituzte Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. | Xabier Amurizak (Etxano, Bizkaia, 1941) jasoko du III. Monzon-Ganuza Euskal Utopikoei Saria. Amurizak «Euskal Herriari, euskal kulturari eta euskarari» egindako ekarpena nabarmendu dute Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. Saria emateko ekitaldia martxoaren 16an egingo dute, Bergarako Seminarixo aretoan (Gipuzkoa).
Bergarako alkate Gorka Artolak eta Olaso Dorrea fundazioko presidente Iratxe Esnaolak adierazi dute 1980ko hamarkadan «berritasun handiak» eraman zituela Amurizak bertsogintzara, eta egungo bertsolaritza ezingo litzatekeela ulertu hark egindako ekarpenak kontuan izan gabe: «Bai hizkera arloak, bai bere irudia eta metafora-mundu poetikoaren erabilerak eta, oro har, bertsoak egituratzeko moduak iraultza suposatu zuten bertsolaritzan». Era berean, gehitu dute euskara batua bertsolaritza txapelketetara eraman zuela.
Amurizak bertso eskoletan eragindako «iraultza» ere nabarmendu dute, batez ere, helduentzako lehen eskoletan. Harenak dira, besteak beste, Zu ere bertsolari eta Hiztegi Errimatua ikasmaterialak. Hala, adierazi dute «bertsotan aritzeko jaio egin behar da» ustea eraitsi zuela, eta bertsolari belaunaldi berrien segida bermatzen lagundu.
Bertsolaritza mundutik haratago, Amurizak euskal kulturari oro har egindako ekarpena izan dute hizpide Olaso Dorrea fundazioko eta Bergarako Udaleko ordezkariek: «Nabarmena da urte latzetan herri honekiko azaldutako konpromisoa». Gogoratu dute Gogor apaiz mugimenduaren bultzatzaile izan zela, eta Bilboko apezpiku etxean egindako itxialdian parte hartu zuela. Horren ondorioz, zazpi urte egin behar izan zituen espetxean.
1976an utzi zuen apaizgoa, eta 1980ko hamarkadan zenbait kargu politiko izan zituen: Zornotzako Udaleko zinegotzi, Bizkaiko Batzar Nagusietako kide eta Eusko Legebiltzarreko parlamentari izan zen, Herri Batasunaren ordezkari gisa. Era berean, Amurizak idatzitako eleberri, narrazio, olerki liburu eta saiakerak ere kontuan hartu dituzte antolatzaileek, baita hark egindako itzulpenak eta kantuak ere.
Hirugarren aldia
Monzon-Ganuza saria 2021. urtean eratu zuten, Telesforo Monzonen heriotzaren 40. urteurrenarekin. «Euskal utopikoak» saritzeko sortua, haren helburua da «Euskal Herriari, bere kultura, hizkuntza, historia eta etorkizunari bizitza osoko lana eskaini dioten herritarrak» omentzea. Lehen ekitaldian Libe Goñi omendu zuten Olaso Dorrea fundazioak eta Bergarako Udalak. Iaz, berriz, Jose Luis Elkorok eta Mari Karmen Aiastuik jaso zuten saria. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224381/osakidetzako-garbitzaileek-astebeteko-greba-egingo-dute.htm | Ekonomia | Osakidetzako garbitzaileek astebeteko greba egingo dute | Otsailaren 27tik martxoaren 5era egingo dute greba. Bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe, eta adierazi dute negoziazioa «erabat blokeatuta» dagoela. | Osakidetzako garbitzaileek astebeteko greba egingo dute. Otsailaren 27tik martxoaren 5era egingo dute greba. Bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe, eta adierazi dute negoziazioa «erabat blokeatuta» dagoela. | 2018tik hitzarmena berritu gabe daude Osakidetzako garbitzaileak, eta astebeteko greba antolatzea erabaki dute, negoziazioaren blokeoa desegiteko. Aurreko hitzarmenean, garbitzaileen baldintzak Osakidetzako gainontzeko langileenekin homologatzeko neurriak onartu zituzten, eta LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek adierazi dute gatazkaren hiru aldeek onartu zutela hori: azpikontratatutako enpresek, langileek eta Osakidetzak.
Hitzarmena berriro negoziatzeko orduan, baina, arazoak baino ez dituzte izan, eta berritu gabe daude oraindik; sindikatuen arabera, 50 bilera inguru egin dituzte azken urteetan, baina egoera ez da aldatu. Sindikatuek salatu dute Osakidetzak eta azpikontratatutako enpresek «uko» egin diotela Osakidetzako langileei aplikatutako gaiak garbitzaileei egokitzeari. Osakidetzako langileen lan baldintzak izatea aldarrikatzen dute, azken finean; besteak beste: garapen profesionalaren deialdietara aurkeztu ahal izatea, lanpostu hutsak betetzeko sistema «bidezkoagoa» izatea, eta Osakidetzako langileek dituzten baimenak eta lizentziak izatea.
Egoera hori «desblokeatzeko», grebara joko dute hilabete amaieran. Astelehenetik igandera egingo dituzte lanuzteak, otsailaren 27tik martxoaren 5era; hala adierazi dute gaur, Bilbon egin duten prentsaurrekoan. Horren ostean, protesta egin dute Lan Harremanen Kontseiluaren atarian.
Jaurlaritzaren inplikazio falta
Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera ere salatu dute langileek prentsaurrekoan. Lehenik eta behin, esan dute abenduan Osakidetzak izendatutako bitartekari bat deitu zutela, baina ordutik ez dutela erantzunik.
Bestalde, Eusko Jaurlaritzaren inplikazio falta ere salatu dute. Izan ere, gogorarazi dute Bizkaiko metalgintzako hitzarmena negoziatzeko prozesuan parte aktibo izan zela Gasteizko gobernua: «Hitzarmen hori, azkenean, Lan eta Enplegu sailburuordea lekuko zela sinatu zen, Jaurlaritzaren egoitzan». Hala, Jaurlaritzari egotzi diote langileen gehiengoa gizonak diren sektoreen negoziazioetan inplikatzea baina emakumeak gehiengo diren sektoreetako gatazkei «bizkarra ematea»: «Hirugarren mailako langileak al gara?», galdetu dute, ironikoki. Nabarmendu dute halako jarrerekin «hitz hutsal» bihurtzen direla Martxoaren 8an egiten dituzten adierazpen instituzionalak. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224382/libiako-kosta-parean-73-migratzaile-hil-dira.htm | Mundua | Libiako kosta parean 73 migratzaile hil dira | Oraindik ez dituzte gorpu guztiak topatu, baina IOMen arabera, hiltzat jo daitezke. Ontzian 80 lagun zihoazen, eta zazpik kostara iristea lortu dute euren kabuz. | Libiako kosta parean 73 migratzaile hil dira. Oraindik ez dituzte gorpu guztiak topatu, baina IOMen arabera, hiltzat jo daitezke. Ontzian 80 lagun zihoazen, eta zazpik kostara iristea lortu dute euren kabuz. | 80 lagun Libiatik Europara eramateko helburua zuen ontzi bat Mediterraneo itsasoan hondoratu da gaur. Libiako kosta parean gertatu da ezbeharra, eta ontzian zihoazen 73 migratzaile hiltzat jo daitezke IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak esan duenez. Oraindik ez dituzte guztien gorpuak topatu. Zazpi lagunek kostara iristea lortu dute euren kabuz, baina «oso muturreko egoeran». Ospitaleratu egin dituzte.
IOMen datuen arabera, gaurkoa aurten Mediterraneo erdigunean izan den hondoratzerik larriena da. Aurrekoa urtarrilaren 1ean gertatu zen; 66 pertsona hil ziren ordukoan. Ondorioz, urtea hasi zenetik 130 baino gehiago dira ibilbide horretan hildako migratzaileak. 2022an 1.450 lagun hil ziren han, Libiatik edo inguruko herrialdeetatik Italiara edo Maltara heldu nahian. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224383/nafarroako-gobernuak-volkswagenen-1024-milioi-euroko-inbertsioa-babestuko-du.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak Volkswagenen 1.024 milioi euroko inbertsioa babestuko du | Urtean 400.000 ibilgailu ekoizteko ahalmenari eutsiko diote. Lanpostuak mantentzen saiatuko direla esan du Txibitek: «Inbertsio historikoa da Nafarroan». | Nafarroako Gobernuak Volkswagenen 1.024 milioi euroko inbertsioa babestuko du. Urtean 400.000 ibilgailu ekoizteko ahalmenari eutsiko diote. Lanpostuak mantentzen saiatuko direla esan du Txibitek: «Inbertsio historikoa da Nafarroan». | Atzo baieztatu zuen Volkswagenek 1.024 milio euroko inbertsioa egingo zuela Iruñean 2027ra arte, auto elektrikoak ekoizteko. Gaur, kontseiluan, foru intereseko inbertsiotzat joko da proiektua, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du inbertsioa historikoa dela Nafarroarentzat eta lantegiarentzat.
Txibitek adierazi duenez, Landabenen egindako inbertsioa albiste ona da Nafarroarentzat, langileentzat eta autogintzako industria osoarentzat: «Prozesu honetan enpresa babesten aritu gara, mugikortasun jasangarrian, prestakuntzan eta azpiegituretan sakontzen. Inbertsio honen bidez enpresak erakusten du Nafarroarekin eta haren etorkizunarekin duen konpromisoa».
Proiektu honen bitartez aberastasuna eta lanpostuak sortuko direla nabarmendu du lehendakariak, eta, horregatik, Nafarroako Gobernuak enpresaren inbertsioa babestuko du: «Ildo horretan jarraituko dugu, egunero enpresarekin egiten dugun lan prozesu hori bultzatzen». Konpainiak ibilgailu elektrikoen bi modelo fabrikatu ditu, eta 2026tik aurrera hasiko da seriean fabrikatzen.
Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariak bat egin du lehendakariarekin, eta inbertsioa «Nafarroak mende honetan izan duen albisterik onenetariko bat» dela esan du: «Auto elektrikoen fabrikazioa bultzatu nahi dugu, karbono aztarna murrizteko eta jasangarritasuna bultzatzeko, eta inbertsio ekonomiko horrek eragin egonkorra izango du Nafarroan». Enpleguari dagokionez, Irujok esan du egungo enpleguari eutsi nahi diotela, baina auto elektrikoak fabrikatzeko gaitasun berriak ere garatu nahi dituztela.
Erantzunik gabe
«Zalantzak sortzen saiatu dira, ziurgabetasuna zabaltzen; baina gertaerek gure lana eta gure bidea bermatzen dituzte», aipatu du Txibitek. Hala ere, oraindik ez dute zehaztu zenbat denbora iraungo duen trantsizioak, eta noiz arte uztartuko diren elektrikoaren eta konbustioko autoen ekoizpenak, eta oraindik zehaztu gabe daude langileen egokitzapena eta formakuntza. Galdera horien erantzunak hurrengo hilabeteetan izatea espero du lehendakariak: «Berri onak izango ditugu autogintzaren sektorean hurrengo hilabeteetan». |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224384/dozenaka-getxotar-berriro-kalera-irten-dira-nagusien-etxea-eraistearen-kontra.htm | Gizartea | Dozenaka getxotar berriro kalera irten dira Nagusien Etxea eraistearen kontra | Bigarren egunez jarraian, Itzubaltzetako auzokideak bertako Nagusien Etxearen inguruan bildu dira. Ertzainek gizon bat zauritu dute buruan. 19:00etan berriro mobilizatuko dira. | Dozenaka getxotar berriro kalera irten dira Nagusien Etxea eraistearen kontra. Bigarren egunez jarraian, Itzubaltzetako auzokideak bertako Nagusien Etxearen inguruan bildu dira. Ertzainek gizon bat zauritu dute buruan. 19:00etan berriro mobilizatuko dira. | Atzokoa lehen eguna besterik ez zen izan. Gaur goizean, Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko dozenaka lagun Lope de Vega kaleko nagusien etxean elkartu dira berriro, hura eraits ez dezatela eskatzeko. 07:00ak inguruan hasi dute protesta auzokoek, eta hasieratik izan da bertan Ertzaintza, brigada mugikorreko hiru furgonetarekin. Eserialdia ordu baten buruan desegin dute, eta langileak eraikinera sartu ahal izan dira, eraisketa lanekin jarraitzeko. Ertzainek gizon bat zauritu dute buruan; hura eramatea galarazi, eta osasun langileek bertan artatu dute hasieran. Gero, ordea, osasun zentro batera eraman dute zauritua.
Eserialdia deseginda ere, ekintzarekin jarraitu dute Itzubaltzetakoek. Santa Eugenia plazara lekualdatu dira, eta hari bueltak emanez aritu. Eguerdi aldera amaitu dute mobilizazioa, txalo eta oihu artean. Atzo egin gisa, 19:00etan berriro elkartuko dira.
Atzoko elkarretaratzean gizon bat atxilotu zuten, eta hainbat zauritu ere izan ziren. Arratsaldean, Santa Eugenia plazan bildu ziren, eta hor ere Ertzaintza oldartu zitzaien.
Belaunaldien arteko zentroa
Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago eraikina.
2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224385/euskal-herriko-itzuliaren-ibilbidea-zehaztu-dute.htm | Kirola | Euskal Herriko Itzuliaren ibilbidea zehaztu dute | Sei etapatan 992 kilometro egingo dituzte, eta lasterketak 18.000 metroko desnibel metatua izango du. Gasteizen hasiko da, apirilaren 3an, eta Eibarren amaituko, 8an. Ez da erlojupekorik izango. | Euskal Herriko Itzuliaren ibilbidea zehaztu dute. Sei etapatan 992 kilometro egingo dituzte, eta lasterketak 18.000 metroko desnibel metatua izango du. Gasteizen hasiko da, apirilaren 3an, eta Eibarren amaituko, 8an. Ez da erlojupekorik izango. | Apirilaren 3an Gasteizen hasi, eta sei lasterketa egun geroago Eibarren (Gipuzkoa) amaituko da 2023ko Euskal Herriko Itzulia. Ohikoa duen moduan, sei etapaz osatuta egongo da lasterketa, baina aurten ez da erlojupekorik korrituko. «Ezin dira erlojupeko luzeak egin, ezta kronoigoerak ere. Asmoa da 15 kilometroko erlojupeko bat egitea, baina ezin dira hiriak bost orduz moztu. Frantziako Tourrak izan dituen erraztasunak izan bagenitu, bai pentsa genezakeela erlojupeko bat egitea», esan du aurkezpenean Julian Eraso OCETAko presidente eta lasterketako zuzendari nagusiak.
Orotara, 992 kilometro —iaz baino 92 kilometro gehiago— egin beharko dituzte txirrindulariek, eta 26 mendate puntuagarri igo. «Lasterketa gogorra izango da, eta, beraz, podiumeko lehen postuan txirrindulari on bat ikusiko dugu», nabarmendu du Roberto Laiseka lasterketako zuzendari teknikoak Euskadi Irratian. Gogortasun horren adierazle da 18.000 metroko desnibel metatua izango duela Itzuliak.
Gasteiz eta Bastida (Araba) artean lehiatuko da lehen etapa. 165 kilometroko eguna da, eta esprintean amaitzeko «aproposa» izan liteke. Opakuako mendatea gaindituta, ibilbide estu eta bihurgunetsuak igaroko dituzte, eta haizea ere «protagonista» izan litekeela uste du Roberto Laisekak.
Bigarren etapak Viana eta Leitza (Nafarroa) lotuko ditu. Iaz ere bi herri horien artean jokatu zen Euskal Herriko Itzuliako bigarren etapa, baina aurtengo aldian irteera eta helmuga trukatu dituzte. Itzuliko etaparik luzeena da, 193,8 kilometrorekin. «Etaparen bigarren zatia zirkuitu antzeko bat da, eta liderrek aurrean kokatu beharko dute. Izan ere, errepideak bihurgunetsuak dira, eta eguraldia ere erabakigarria izan daiteke».
Hirugarren saioan tropela Errenteriatik abiatuko da, eta, 154 kilometro egin ondoren, Villabona-Amasan izango dute helmuga. Gipuzkoako kostaldeko zati handi bat igaroko du lasterketak. «Tentsio handiko» eguna aurreikusten du Laisekak. «Errepide estuak izateaz gain, gora eta behera ibiliko dira etengabe, eta, ondorioz, liderrak ondo kokatzeko tentsio handia egongo da tropelean. Azken kilometroa ere oso gogorra izango da».
Santurtzin hasi eta amaituko da laugarren etapa. 175,7 kilometro izango ditu Omar Frailek diseinatutako ibilbideak. Ihesaldiarentzako etapa «egokia» izan daiteke. «Etaparen azken zatian La Asturiana mendatera igo eta Zugaztietara jaitsi beharko dute, eta ibilbidearen zati hori erabakigarria izango da eguneko irabazlea jakiteko», azpimarratu du lasterketako zuzendari teknikoak.
Apirilaren 7an, ostiralez, Amorebietarekin elkartuko da Itzulia. Lasterketa irabazi nahi duten taldeentzat eta txirrindularientzat etapa «zaila» izango dela uste du Laisekak. «Paresira arte mendate garrantzitsurik egongo ez bada ere, ibilbidea egokia izango da amaierara begira estrategiak probatzeko. Azken kilometroetan zirkuitu batean sartuko dira, non aurrean egotea oso garrantzitsua izango baita sailkapen nagusiari begira aukerak mantentzeko».
Eta, azkenik, Eibarko etapa. Etaparik laburrena, baina, agian, gogorrena, zazpi mendate igo beharko baitituzte 137 kilometrotan: Elkorrieta, Azurki, Gorla, Krabelin, Trabakua, Isua eta Urkaregi, Eibarko Untzaga plazan amaitu aurretik. «Itzuliako etapa nagusia da, eta hasiera-hasieratik bakoitza bere tokian jarriko du ibilbideak. Aurreko aldietan ikusi dugun bezala, lasterketa kontrolatzeko oso talde indartsua beharko da». |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224386/salhaketa-elkarteak-adierazi-du-bizkaitar-bat-hilik-aurkitu-dutela-palentziako-kartzelan.htm | Gizartea | Salhaketa elkarteak adierazi du bizkaitar bat hilik aurkitu dutela Palentziako kartzelan | Elkarteak gertatutakoaren inguruko iritzia eskatu dio Eusko Jaurlaritzari | Salhaketa elkarteak adierazi du bizkaitar bat hilik aurkitu dutela Palentziako kartzelan. Elkarteak gertatutakoaren inguruko iritzia eskatu dio Eusko Jaurlaritzari | Salhaketa elkarteak jakinarazi duenez, otsailaren 4an Bizkaiko 43 urteko pertsona bat hilik aurkitu zuten Palentziako (Espainia) kartzelan. Elkartearen arabera, hildakoak bularreko mina zuen, eta behin eta berriz eskatu zuen osasun arreta. Kartzelan dagoen bertze pertsona batek eman zion familiari heriotzaren berri.
«Ez da kasu bakan bat, ezta salbuespen bat ere», adierazi du elkarteak. Adierazi dute espetxeetan ez dagoela nahikoa osasun zerbitzu, eta, gainera, arduradunek ez dietela ematen familiei heriotzen berri. «Estrukturalki, espetxeak bertan bizi direnen osasun mentalean eta fisikoan ondorio suntsitzaileak sortzen dituzten egiturak dira».
Hortaz, Eusko Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdiei eskatu diete heriotzaren inguruan iritzia emateko. Honako eskakizun hauek egin dituzte, bertzeak bertze: espetxeetako zuzendariek familiak informatzea, gaixotasun larriak dituzten presoak «berehala» espetxetik ateratzea, eta zigor eta espetxe legeria erreformatzea. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224387/lsquonirsquo-tik-lsquogursquo-ra-igarotzearen-garrantzia.htm | Kultura | ‘Ni’-tik ‘gu’-ra igarotzearen garrantzia | Kontakizunaren kontzeptuaz gogoeta egiteko lau saio antolatu dituzte Bilboko Zenbat Gara elkarteak eta Bira kulturguneak. Atzo izan zen lehena, Bilboko Kafe Antzokian: Lorea Agirre eta Harkaitz Cano aritu ziren hizlari. | ‘Ni’-tik ‘gu’-ra igarotzearen garrantzia. Kontakizunaren kontzeptuaz gogoeta egiteko lau saio antolatu dituzte Bilboko Zenbat Gara elkarteak eta Bira kulturguneak. Atzo izan zen lehena, Bilboko Kafe Antzokian: Lorea Agirre eta Harkaitz Cano aritu ziren hizlari. | Kontakizuna eta hitza. Bi kontzeptu horiek izan zituzten hizketagai atzo iluntzean Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendariak eta kazetariak eta Harkaitz Cano idazleak, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan. Nola sortzen da kontakizuna? Nork kontatu ahal du? Nork ezin du? Zein kontakizun dira gaur egun guretzat berebizikoak? Hain justu, talaia horretatik aletu zituzten kontakizunaren eta hitzaren arteko loturak Agirrek eta Canok, Bilboko Zenbat Gara elkarteak eta Bira kulturguneak antolatutako Oraina kontakizun zikloko lehen solasaldian. Hurrengo asteetan izango du segida jardunaldiak; atzokoa gaiari «zimendua» jartzeko lehen urratsa izan zen, Lutxo Egia idazleak eta Bira kulturguneko kideak esan zuenez. Goraino beteta zegoen aretoa, eta Galder Perez aritu zen moderatzaile lanetan.
Elkarren arteko solasaldiari ekin baino lehen, aurrez etxean prestatutako gogoeta bat irakurri zuten bi hizlariek saioa abiatzeko. Bigarren aldiz kontatzeaz aritu zen Cano: «Errelatoaren funtsa errepikapena da. Norbere buruari errepikatzen zaion zerbait da errelatoa. Behin kontatuta erretzen den errelatoa ez da errelato ona. Entzun nahi duenari kontatzen zaion zerbait da errelatoa». Horrekin batera, idazleak gaineratu zuen «nekea edo teologia» direla kontakizun bat amaitzeko arrazoi bakarrak: «Goizago edo beranduago heltzen da nekea edo heltzen da teologia, edo heltzen dira biak, eta minaren narrazioa bera anekdotagarri bihurtzen du».
Agirrek, berriz, sei ekitalditan eta bi kontakizunetan banatu zuen bere hausnarketa. Mundua izendatzea metaforak sortzea dela adierazi zuen: «Metaforekin izendatzen dugu mundua, eta, izendatze horretan, metafora horiekin geure burua definitzen dugu. Nor eta nolakoak garen esaten dugu». Ariketa gisa, pentsatzeko eskatu zion publikoari: «Pentsatzea ekintza gisa. Pentsatzea pentsa daitekeenaren harresietan arrakalak egiteko, pentsatzea zer eta zerekin pentsatzen dugun».
Komunitate bat sortzea helburu
«Gai gara gauzak beste modu batera irudikatzeko?». Galdera hori bota zuen Agirrek solasaldiarekin bete-betean sartzeko, eta jarraian etorri zen erantzuna ere: «Oso ariketa konplikatua da. Denok jaiotzen gara hizkuntzara, komunitate batera, kode batzuetara… lotuta; beraz, gai gara geure burua zein besteek gugan ikusten dutena arrakalatzeko? Bide indibidualetik komunitariora etortzeko?».
Kontakizuna «gu» batetik eraikitzearen inguruan aritu ziren jarraian. Cano: «Nire sentsazioa da beti izan dudala gu bat nire barnean. Hori zenbateraino da benetako gutasun baten isla? Bereizitako indibiduoak garela esatea superstizio bat da: elkarren artean lotuta gaude». Bide beretik jarraitu zuen Agirrek ere: «Komunikazioa ez da hitz bat esan eta besteak entzutea soilik, faktore askok eragiten dute. Ulertzeak edo komunikatzeak asko du desiotik: Zer ulertu nahi dugu? Desioak baldintzatzen du ulertu nahi dugun hori; nahi duguna ulertzen dugu».
«Hizkuntza gara», laburbildu zuen Agirrek. «Hizkuntzaren bitartez ikusten dugu, ikasten dugu eta hitz egiten dugu. Hizkuntzatik aparte ez dago ezer. Hitzekin izendatzen dugu dena». Baina badago arazo bat, haren ustez: «Oso binarioak gara: zuri edo beltz, sentitu edo pentsatu, gizon edo emakume… Hizkuntzak eztarri bat behar du, gorputza behar du. Oso binarioak garenez, kosta egiten zaigu batasun hori egitea, baina horrekin hautsi behar dugu: ‘Hizkuntza gara' eta 'gorputza gara’, nire ustez, esaldi bera dira kasik».
Bi hizlariak komunitate bat sortzearen garrantziaz aritu ziren solasaldiaren amaieran. «Inoizko informazio trafiko handiena duen gizartean bizi gara, baina, aldi berean, elkarri istorioak kontatzeko leku bat izatea sumatzen dugu faltan; komunitate edo espazio baten beharra dugu», esan zuen Agirrek. Bide beretik jarraitu zuen Canok ere: «Sentsazioa da falta direla gure komunitatea osatuko duten hitzak, esamoldeak, umorea… Hizkuntza batek mugitzen gaitu eta horrek garamatza elkarrengana; baina hizkuntzaren eraikitze horretan, guk geure kabuz ere jarri behar dugu aletxoa. Gure kulturatik datozen une gogoangarrien bilduma hori etengabe egon behar da zirkulazioan. Hori sumatzen dut nik faltan: gure efemeride linguistikoak jakin nahi ditut». Eta hala borobildu zuen solasaldia Agirrek: «Mundu bat behar dugu euskaraz: gure artean hitz egiten jartzea, eztabaidatzea… Hori da ez daukaguna».
Datozen saioak
Atzoko saioaren ondotik, beste hiru antolatu dituzte hurrengo asteetarako: Mari Luz Esteban eta Lur Albizu kontakizunaren eta militantziaren inguruan arituko dira otsailaren 28an, Bira kulturgunean; kontakizuna eta aisialdia izango dituzte hizpide Txabi Landabideak eta Katixa Agirrek martxoaren 14an, Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoan; eta, zikloarekin amaitzeko, «datorren kontakizuna» izango dute gaitzat Jule Goikoetxeak eta Maialen Lujanbiok martxoaren 28an, Bira kulturgunean. Galder Perez eta Goizalde Landabaso kazetariek gidatuko dituzte saioak, eta sarrera guztiak agortu dira dagoeneko. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224388/sturgeonen-dimisioa-ezuste-bat-eta-galdera-asko.htm | Mundua | Sturgeonen dimisioa: ezuste bat, eta galdera asko | Sturgeonen dimisioa: ezuste bat, eta galdera asko. | Nicola Sturgeonek dimititzea aukeren artean zegoen, baina ez zen espero hain azkar jakinaraztea, eta are gutxiago egungo testuinguruan. Galdera asko daude orain; besteak beste, SNP Eskoziako Alderdi Nazionala egoera nahasi samarrean geratu baita, Sturgeonen ordezko argirik gabe, eta Eskoziako hurrengo lehen ministroa aukeratzeko barne prozesu zehatzik gabe. Mugimendu independentistak, gainera, irteerarik gabeko kale itsu batean ikusi du bere burua Erresuma Batuko Auzitegi Gorenaren epaiaren ondoren, eta sentsazio hori areagotu egin du Eskoziako gobernuburuaren erabakiak. Erabaki garrantzitsu asko hartzeko garaia dator.
SNP garai politiko bat definituko duen eztabaida batean sartuko da orain, independentzia lortzeko estrategia nolakoa izango den argitu beharko baitu. Berez, Sturgeonek iragan urtearen amaieran azaldu bezala, hurrengo pausoa martxoaren 19an ematekoak dira, ezohiko konferentzia batean erabakiko baitute —baliteke hitzordu hori atzeratzea— nola bilakatuko dituzten 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto erreferendum. Halere, Eskoziako lehen ministroak iradoki du, gaur emandako prentsaurrekoan, bide orri hori alda litekeela; eta horretan zerikusi handia izango du karguan haren ondorengoa izango denak, edo, behintzat, alderdi barruan izango duen babesak.
Erabakia edozein dela ere, Sturgeonek hutsune politiko handia utziko du: Eskoziako lehen ministroaren karguan denbora gehien egon den politikaria da, eta ospe handia du boto emaileen artean eta bere alderdian. Errealitate horrek, ordea, ez du ezkutatzen ibilbiderik gabe geratu zela. Independentzia erreferendumari irtenbide bat ez aurkitzeaz gain, ez baititu Eskoziako arazo nagusiak konpondu; hau da, zerbitzu publikoak, segurtasuna eta drogen erabilera eta horren kontsumoarekin loturiko heriotzak. Zalaparta handia eragin du joan den abenduan Eskoziako Parlamentuak onarturiko trans lege proiektuaren inguruko eztabaidak ere —gerora Londresek blokeatu egin zuen lege hori—, eta baliteke hori izatea Sturgeonen arazoen mukurua.
Eskoziako lehen ministroaren dimisioak pixka bat gehiago txikitu du bigarren erreferenduma egiteko itxaropena. Baliteke orain nazio hori garai politiko berri batean sartzea, Sturgeonen agurrak argituko baitu SNPren arrakasta —eta independentziaren aldeko babesa— zenbateraino dagoen lotuta Alderdi Kontserbadorea Erresuma Batuko agintean egotearekin eta Alderdi Laborista oposizioan. Interesgarria da, batez ere, zer egingo duen bigarren indar politiko horrek, Komunen Ganberarako hurrengo hauteskundeetan gehiengo osoa lortu eta agintera itzultzeko moduan baitago, egungo inkestek diotenaren arabera.
Urteotan, Erresuma Batuaren batasuna arriskuan egon da batez ere SNPk bere burua eta independentzia aurkeztu dituelako kontserbadoreen agintearen alternatiba bakar gisa. Laboristek 2024an irabaziz gero, ikusteko dago Keir Starmerrek —alderdi horren buruzagi eta, aldaketarik ezean, Erresuma Batuko lehen ministro izateko hautagaiak— zer estrategia erabiliko lukeen unionismoaren aldeko kopurua igotzeko; horretarako, baliteke Galesko sekzioak —alderdiaren gotorlekuak— zeresan handia izatea, baita Eskoziakoak ere, SNPren 2007ko garaipenera arte han ere indartsu izan baitziren laboristak.
Printzipioz, ez dirudi Eskoziako alderdi independentistarik garrantzitsuenak bere nagusitasuna galduko duenik. Hori bai, orain argi geratuko da SNPk eta Eskoziako Alderdi Berdeak sinatu zuten lankidetza akordioak iraungo ote duen ala Sturgeonen agurrak hankaz gora jarriko ote duen koalizio gobernu horren egonkortasuna. Eragina edozein dela ere, agerian geratu da Eskoziako lehen ministroak eta gobernuak errealitate egonkor eta sendo bat finkatu zutela Eskoziako politikan, eta hori, dimisioaren ondorioz, desagertzear egon daitekeela.
Independentziaren aferak, ordea, ez dirudi aldaketa handirik izango duenik; batez ere, Erresuma Batuan sakoneko erreforma politikorik egiten ez badute. Unionismoa, behintzat, pozik dago, 2014ko independentzia erreferendumetik honako albisterik pozgarriena izan baita Eskoziako lehen ministroaren dimisioa, interesen eta estrategiaren ikuspuntutik.
Erresuma Batutik ateratzearen aldekoentzat, berriz, kolpe gogorra izan liteke; Sturgeonen agerraldia entzuten ari ziren bitartean Eskoziako lehen ministroaren egoitzaren kanpoan zeudenen aurpegiak ikusi besterik ez dago horretaz jabetzeko. Twitter sare sozialean erabiltzaile batek esan modura: «Badirudi 2014a dela berriz ere». | |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224389/eh-bilduk-salatu-du-indarkeria-matxistaren-biktimentzako-diru-laguntzak-bideratzean-legea-urratu-dela.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du indarkeria matxistaren biktimentzako diru laguntzak bideratzean legea urratu dela | Berdintasun Legeak dio indarkeria pairatu duten emakumeek laguntzak jasotzen ahal dituztela salaketarik jarri gabe ere. | EH Bilduk salatu du indarkeria matxistaren biktimentzako diru laguntzak bideratzean legea urratu dela. Berdintasun Legeak dio indarkeria pairatu duten emakumeek laguntzak jasotzen ahal dituztela salaketarik jarri gabe ere. | EH Bilduk adierazi du indarkeria matxistaren biktima izan diren emakumeei zuzendutako diru laguntzak Beatriz Artolazabalek aurkeztu zituela urtarrilean. Laguntza horiek jasotzeko ezinbertzeko baldintza da salaketa judizial bat izatea. Berdintasun Legeak, baina, kontrakoa dio.
Alderdiak azaldu du duela urtebete onartu zen lege horrek argi dioela ez dela «salaketa judizialen beharrik indarkeria matxista edo genero indarkeriaren biktima izan diren emakumeek babes eta erreparazio prozesuetan parte hartu ahal dezaten».
Hortaz, Eusko Legebiltzarreko Osoko Bilkuran mozio bat aurkeztuko du bihar EH Bilduk, akatsaren zuzenketa eskatzeko. Diru laguntzak Berdintasun Legearen arabera moldatzeko, eta kanpoan gelditu diren espedienteak kontuan hartzeko. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224390/kurdu-talde-batek-europako-parlamentuko-saioa-eten-du-ocalan-askatu-dezatela-eskatzeko.htm | Mundua | Kurdu talde batek Europako Parlamentuko saioa eten du, Ocalan askatu dezatela eskatzeko | Parlamentuko osoko bilkura bertan behera utzi dute, eta diputatuak atera egin dituzte. | Kurdu talde batek Europako Parlamentuko saioa eten du, Ocalan askatu dezatela eskatzeko. Parlamentuko osoko bilkura bertan behera utzi dute, eta diputatuak atera egin dituzte. | Europako Parlamentuko osoko bilkura eten dute gaur arratsaldean, Abdullah Ocalan kurduen askapen mugimenduko buruzagiaren askapena eskatzeko. Gaur, 25 urte egin ditu Kurdistango Langileen Alderdiko buruak Turkiako espetxe batean.
Karbono isurketarik gabeko aroko plan industriala eztabaidatzen ari ziren parlamentuan, Estrasburgon (Frantzia). Gonbidatuen balkoi batetik «Ocalan askatu» oihuak entzun dira orduan. 25 bat ekintzailek buruzagi kurduaren irudia zuten banderak erakutsi dituzte. Ganberako segurtasun zerbitzuak haiek kanporatzera joan direnean, batzuk balkoiko hesitik zintzilikatu dira. «Eroriko da!», esan du, larriturik, diputatu batek. Oharrak jaurti dituzte ordezkarien solairura.
Saioa eten dute, eta diputatuak aterarazi dituzte.
Joan zen asteazkenean, beste protesta bat egin zuten parlamentuaren aurreko plazan.
25 urte uhartean
Imraliko segurtasun goreneko espetxe-uhartean daukate preso Ocalan.
Turkiako zerbitzu sekretuek bahitu zuten, duela 25 urte, Nairobin. Hegoafrikak asilo politikoa eman zion, eta hara joateko prestatzen ari zela bahitu zuten.
Apirilaren 4an 74 urte beteko ditu buruzagiak, eta jarraitzaileak kezkaturik daude haren osasunaz. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224391/juan-karlos-herrador-euskal-presoa-baldintzapean-aske-geratu-da.htm | Politika | Juan Karlos Herrador euskal presoa baldintzapean aske geratu da | Herrador hirugarren graduan zegoen iazko apirilaren 26tik. | Juan Karlos Herrador euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Herrador hirugarren graduan zegoen iazko apirilaren 26tik. | Etxerat elkarteak jakinarazi du Juan Karlos Herrador euskal presoa baldintzapean aske geratu dela. Hamasei urte egin ditu espetxean, eta iazko apirilaren 26tik hirugarren graduan zegoen. 2021eko ekainean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Herrador 2007an atxilotu zuten, eta salatu zuen torturatu egin zutela atxiloaldian. 2009an ezarri zioten hemeretzi urteko espetxe zigorra. Zigor haren zati handiena Ocaña I espetxean egin du (520 kilometro). Handik Duesora gerturatu zuten 2020ko irailean (225 kilometrora), eta 2021eko abenduan Euskal Herriratu zuten: Basauriko kartzelara. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224392/bilboko-portuak-egitasmo-handi-bat-eskatuko-dio-edukiontzi-nasa-kudeatu-nahi-duenari.htm | Ekonomia | Bilboko portuak «egitasmo handi bat» eskatuko dio edukiontzi nasa kudeatu nahi duenari | Munduko garraio konpainia handienek interesa agertu dute, eta 150 milioi euro inbertitzeko asmoa. Portuko mugimendua %5,1 handitu zen iaz. | Bilboko portuak «egitasmo handi bat» eskatuko dio edukiontzi nasa kudeatu nahi duenari. Munduko garraio konpainia handienek interesa agertu dute, eta 150 milioi euro inbertitzeko asmoa. Portuko mugimendua %5,1 handitu zen iaz. | Egoera okertzen ez bada, Bilboko portuak edukiontziak mugitzeko bigarren terminala izango du aurki. Ez da albistea, hura eraiki eta kudeatzeko lehiaketa publikoa irekita dago eta, baina Rikardo Barkala portuko agintaritzako presidenteak jakinarazi du munduko bost garraiontzi konpainia handienetako batzuk galdezka hasi direla dagoeneko, eta prest daudela azpiegituran «150 milioi euro inguruko» inbertsioa egiteko. Edukiontzientzako bigarren terminala portu erdiko kai berrian egongo da, eta, Barkalaren hitzetan, hari ematen zaion erabilerak azpiegituraren hurrengo berrogei urteak baldintzatuko ditu, «hazteko duen azken espazioa delako». Alde horretatik, agintaritzak ontzi konpainien eta hainbat adituren iritzia bildu du, eta horrela ondorioztatu du aukerarik onena edukiontzientzako nasa berri bat eraikitzea dela. Gaur egun, edukiontzientzako terminal bakarra dago, Txinako Cosco konpainiak kudeatzen duena, eta bere gehieneko lan ahalmenetik urrun dago. Hark portuaren «babes osoa» duela zehaztu du Barkalak, eta «ozeanoaz haragoko garraio lerro gehiago» baliatzea eta portuak har ditzakeen edukiontzien kopuru orokorra handitzea eskatuko diola konpainia berriari; alegia, ez dezala Coscoren merkatuaren zatirik bereganatu. Europan diharduen enpresarik handiena MSC da, eta ez litzateke harritzekoa hark irabaztea lehiaketa. Apirilera arte aurkeztu daitezke eskaintzak, eta udan hartuko da erabakia. «Hazkunde urtea» Edukiontziak dira etorkizuna, baina haien garraioa ez dago bere onenean, ez behintzat Bilboko portuan, iaz %4,5 egin baitzuen behera latetan mugituriko zamak. Halere, salbuespena izan zen, oro har «hazkunde urtea» izan baitzen. Barkalak goizean azaldu du iazko balantzea, eta guztira mugituriko zama %5,1 handitu zen 2021aren aldean. 32,7 milioi tona mugitu ziren portuan, 2021ean baino 1,5 gehiago. Energia krisi betean murgilduta, petrolioak eta gasak «tira egin» zioten portuari: %30eko hazkundea izan du petrolioak, eta %34koa gasak. Alde horretatik, Errusiako inportazioak «erdira» jaitsi ziren (guztien %8), eta haren lekua AEBek (%13), Irakek (%3) eta Brasilek (%8) hartu zuten. Halere, produktu likidoak alde batera utziz gero, Europa eta Erresuma Batua (%10) dira portuaren merkatu nagusiak. Zama lehorren merkatuak %19 egin zuen behera, porlanaren eraginez bereziki. Haize erroten zatien garraioa, berriz, %20 handitu zen, eta %16 kamioiena eta atoiena —ro-ro delakoa—. 212.000 bidaiari iritsi ziren portura, 2021ean baino %190 gehiago; baina ulertzekoa da, duela bi urte bidaiatzeko murrizketa asko indarrean baitzeuden oraindik. Portua ez da itzuli pandemia aurreko datuetara, baina Barkala baikor dago. Sinetsita dago zamaketariekin sinaturiko akordioak «lehiakorrago» bilakatuko dituela. Horrez gain, Finnlines ontzi handiagoak erabiltzen hasiko da —hark eraman zituen Espainiako armadako tankeak—, eta astero edukiontzi bat abiatuko da AEBetako ekialdeko kostaldera —zerbitzu hori 1994an galdu zen—. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224393/zerga-bilketak-aurreikuspenak-gainditu-ditu-eta-17000-milioi-euroren-langa-gainditu-du.htm | Ekonomia | Zerga bilketak aurreikuspenak gainditu ditu, eta 17.000 milioi euroren langa gainditu du | Urrian kalkulatu baino 130 miloi euro gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek 2022an. Maiatzean hasiko da jasotzen energia konpainiei eta bankuei ezarritako tasaren dirua. | Zerga bilketak aurreikuspenak gainditu ditu, eta 17.000 milioi euroren langa gainditu du. Urrian kalkulatu baino 130 miloi euro gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek 2022an. Maiatzean hasiko da jasotzen energia konpainiei eta bankuei ezarritako tasaren dirua. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek inoizko zerga bilketarik handiena egin zuten iaz: 17.130 milioi euro. Iaz baino 1.167 milioi gehiago da hori (+%7,3), eta urrian kalkulatu baino 130 milioi gehiago. Emaitza esperotakoa zen, bilketa iazkoaren gainetik joan zelako urte guztian zehar, eta, mehatxuak mehatxu, ekonomiak bolada onari eutsi diolako. Datorren urtean emaitza hobetu egingo dela espero da, gainera.
Hiru herrialdeek gainditu dituzte iazko emaitzak, baina Gipuzkoa izan da aurreikuspenak bete ez dituen bakarra. Urrian kalkulatu baino 214 miloi euro gutxiago bildu baititu zergen bitartez. Guztira, 5.598 miloi euro bildu zituen, iaz baino %4,8 gehiago. Bizkaiak 8.803,4 milioi bildu ditu, iaz baino 670 milioi baino gehiago kasik (+%8,2). Arabaren kasuan ere iaz baino 242 milioi euro gehiago bildu dira, 2.729,1 milioi euro guztira (+%9,7).
Bi dira bilketaren emaitzaren arrazoi nagusienak. Batetik, prezioen garestitzea dago, eta horrek kontsumoan izan duen eragina. Izan ere, BEZ zerga izan da gehien handitu dena, iazko datuekin alderatuta: %10,6.Guztira, 6.921 milioi euro bildu dira.
Bestetik, lan merkatuaren bolada onak ere izan du zereginik. Inflazioa bezainbat izan ez bada ere, soldatak ere gora egin dutelako. Guzti hori errenta zergan islatu da, hain zuzen ere: %6,3 handitu baita lanaren errentari atxikitako zergaren bitartez bildutakoa. Guztira, 6.497,7 milioi batu dira, iaz baino ia 400 milioi euro gehiago.
Sozietate zerga ere handitu egin da: iaz baino %17 gehiago bildu da aurten, hots, 200 milioi gehiago. 1.351,2 milioi euro guztira.
Aldiz, iaz baino gutxiago jasoko dituzte zerga berezien bitartez: %10,1 jaitsi da tabakoari eta erregaiei ezartzen zaizkien zergen zenbatekoa, batez ere, argindarrarieta erregaiei ezarritako zerga bereziak ere jaitsi egin direlako.
Horrez gainera, iaz lehen aldiz ezarri ziren beste bi tasa berri ere, zerbitzu digital jakin batzuei ezarritakoa eta finantza transakzioen gainekoa (Google eta Tobin tasak). Madrilekin itundutako zergak dira horiek ere, eta guztira 126,6 milioi jaso dituzte ogasunek haiei esker.
Ezohiko sarrera bat
Diru bilketaren kopuruan jasota ez badago ere, hiru ogasunek ezohiko diru sarrera bat izango dute aurten, energia enpresen eta bankuen gaineko tasarena. Zuzeneko zergak badira ere, eta horien eskumena foru ogasunena bada ere, Madrilek ez zituen zerga gisa aurkeztu, prestazio publiko gisa baizik, eta bera arduratzen da bilketaz ere. Azaroan, ordea, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu zuten zerga horiek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunen esku uztea.
Itun Ekonomikoaren Batzorde Mistoaren azken bileran adostu zuten, bada, bildutako osoaren zati bat ematea ogasunei. Zehazki, kopuru osoaren %6,4 jaso dute. Kalkulatzen dute 400 milioi euro inguru izango direla datozen bi urteetan. Pedro Azpiazu ogasun sailburuak iragarri duenez, maiatzean jasoko du Eusko Jaurlaritzak diru kopuru aurreneko zatia. Ez du esan zenbat izango den, ez eta zertarako erabiliko duten ere, baina adierazi du foru aldundien –eta udalerrian– artean egingo dutela banaketa, ohiko koefizienteak erabiliz. |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224394/castillo-suarezek-alaska-plazaratu-du-bere-zazpigarren-poema-liburua.htm | Kultura | Castillo Suarezek ‘Alaska’ plazaratu du, bere zazpigarren poema liburua | Maite izandako tokiez eta pertsonez egin du gogoeta idazleak, eta, haiei lotuta, galeraz eta doluaz. Elkar argitaletxeak plazaratu du lana. | Castillo Suarezek ‘Alaska’ plazaratu du, bere zazpigarren poema liburua. Maite izandako tokiez eta pertsonez egin du gogoeta idazleak, eta, haiei lotuta, galeraz eta doluaz. Elkar argitaletxeak plazaratu du lana. | «Las Vegas txiki bat» bezalakoa zen Alaska hotela txikitan Castillo Suarezentzat (Altsasu, Nafarroa, 1976). «Etxetik oinez joan gintezkeen, baina aparteko zerbait zen; bazuen igerileku bat...». Etzegaraten, Nafarroaren eta Gipuzkoaren arteko mugaldean errepide nagusiaren alboan zegoen hotel bat izan zen Alaska, eta, hortaz, leku ezaguna urteetan jende askorentzat. Baina bide berria egin zutenean, igarobide izateari utzi, eta bazterrean geratu zen. Itxita eta abandonatuta dago aspalditik, baina zutik segitzen du eraikinak. Eta haren izena eman dio idazleak bere zazpigarren poema liburuari; maite izandako lekuez eta pertsonez eta, haiei lotuta, abandonuaz, galeraz eta doluaz egiten baitu gogoeta Alaska-n. Elkar argitaletxeak plazaratu du lana.
Suarezek azaldu du bere liburuek beti dutela lehen «detonante bat», eta, Alaska-ren kasuan, Maddi Barber zinemagileari Reyes Ilintxetak Argia-n eginiko elkarrizketa bat irakurtzean sortu zitzaiola lehen izpi hura. Barberrek botatako galdera bat eraman zuen kazetariak goiburura: «Nola egin daiteke paisaiaren edo lekuren baten dolua?». Hain zuzen, Itoizko urtegiak urpean utzitako tokiez gogoeta egiten duten hainbat ikus-entzunezko pieza ondu ditu urteotan Lakaben (Nafarroa) jaiotako zinemagileak —tartean, 592 metroz goiti dokumentala—. «Berari harrigarria egiten zitzaion nola bizi daitekeen jendea erreparatu gabe urak bere baitan hartu dituen gauza horiei guztiei, herriei zein naturaguneei. Eta esaldi horrekin geratu nintzen».
Doluak kolektiboa izan beharko lukeela esaten zuen Barberrek solasaldian; berak, berriz, poesiaren bidez, doluaren ideia norbanakoaren eremura eraman duela azaldu du Suarezek. Elkarrizketa berean zinemagileak plazaratutako beste ideia bat ekarri du gogora: «Berak aipatu zuen amets egitea dela dolua egiteko modu bat, eta deigarria egin zitzaidan. Nik hortik abiatuta egin dut Alaska».
Maiz pasatzen da Etzegarateko errepidetik idazlea, eta maiz ikusten du han abandonatutako hotela. Hala, eta elkarrizketa hark sortutako ideiek gidatuta, istorio bat eraiki zuen, «Alaska hotelarekin amets egiten zuen neska batena». Bere etxeko puskak jasotzen ari da neska, «bere bizitza kutxetan sartzen», eta, haurra zela egiten zuen gisan, hotelera doala egiten du amets. Haren oroitzapenak eta gogoetak sarrera narratibo batean bildu ditu idazleak. «Puskak jasotzen ari dela, neska horrek gogoeta bat egiten du, neure egiten dudana: zein hari hauskor dauden gure eta geure objektuen artean». Adibide bat ere jarri du ideia azaltzeko: «Zer egin opariekin abandonatzen zaituztenean?».
Ahaztu nahia eta ezina
Lan berrian bere ohiko gaiez hitz egiten duela iruditzen zaio idazleari. «Nire obsesioetako bat galera da, edo gure eta geure inguruan dauden espazio, lurralde eta objektuen arteko harremana». Liburuan bere beste obsesioetako bat ere ageri dela esan du: «Oroimena, ahaztu nahi dituzun gauza horiek nahita ere ezin dituzula ahaztu». Natura, elurra, igerilekuak eta bere obran ohikoak diren beste auzi eta irudi batzuk ere eraman ditu idazleak poemetara.
Baina galerez soilik ez, aurrera egiteaz ere hitz egiten du lanak. «Ideietako bat da bizitzak, azkenean, beti ematen dizula hutsuneak betetzeko moduren bat. Neska honi kantuek ematen diote; musika izan liteke modu bat».
Lau urte dira idazleak Irautera (Elkar, 2019) bere aurreko poema liburua plazaratu zuela. Hain justu, lan hori katalanera itzuli du Jaume Gelabertek, eta egunotan Herrialde Katalanetan aurkeztuko dute idazleak eta itzultzaileak. Bada, Alaska aurreko liburuaren «bonus track moduko bat» ere izan daitekeela iritzi dio egileak.
«Castillo Suarez beti da garantiazko izen bat, eta haren liburuek beti dute interesa», iritzi dio Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. Haren esanetan, «errepide abandonatu baten ondoan geratu den hotel abandonatu batek halako desolazio sentimendu bat pizten du. Liburua ez da hainbeste desolazioaz, baina badu zerikusia doluarekin, abandonuarekin, hoztasun puntu batekin». Suarezek bere poemetan «irudi oso indartsuak» sortzeko duen gaitasuna goraipatu du editoreak.
Eta horri buruz ere egin du gogoeta idazleak: «Aurreko lanetan, irudiak leuntzen saiatu naiz. Alde horretatik, beharbada hau da nire libururik bortitzena». |
2023-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/224395/raquel-welch-aktorea-hil-da-82-urterekin.htm | Kultura | Raquel Welch aktorea hil da, 82 urterekin | Urrezko Globoa irabazi zuen 1974an | Raquel Welch aktorea hil da, 82 urterekin. Urrezko Globoa irabazi zuen 1974an | Ibilbide zinematografiko oparoko izarra izan zen Welch. Hain zuzen ere, Elvis Presleyren eskutik heldu zitzaion zinemako bere lehen aukera, Roustabout film musikalean. Bertan figurante gisa aritu bazen ere, zinema munduko ateak ireki zizkion horrek. Izan ere, urte hartan bertan, beste pelikula batean antzezteko aukera suertatu zitzaion: A House Is Not a Home filmean, Shelley Winters, Robert Taylor eta Cesar Romero aktoreekin batera. Gainera, garai hartan, agerraldi laburrak ere egin zituen Bewitched eta The Virginian telesailetan.
Nolanahi ere, 60ko hamarkadaren bigarren erdian estreinatutako bi filmi esker bilakatu zen izar Welch; hain zuzen ere, Fantastic Voyage eta One Million Years. Ordutik aurrera, bere garaiko zuzendari onenetako batzuen filmetan parte hartu zuen, eta 1975ean emakumezko aktore nagusi onenaren Urrezko Globoa irabazi zuen, The Three Musketeers filmean egindako lanagatik. Richard Lesterrek zuzendutako film horren segidan ere parte hartu zuen: The Four Musketeers
Horiek ez ziren, baina, aktore gisa aritu zen film bakarrak izan. Izan ere, Frank Sinatrarekin batera, Lady in Cement (1968), Hannie Caulder (1971) eta Fathom (1967) filmetan ere parte hartu zuen aktoreak. Bere aktore ibilbidearen porrota 1982an izan zen, Cannery Row pelikulatik kanporatu zutenean. Gerora, baina, hainbat film arrakastatsutan parte hartu zuen, nahiz eta haietako askotan rol txikiak bete.
Azken lanak
Zineman egin zituen azken lanetako batzuk Tortilla Soup eta Legally Blonde komedia arrakastatsua izan ziren. Pantaila handian egin zuen azken agerpena, berriz, How to Be a Latin Lover filmean egin zuen, Salma Hayek eta Rob Lowe artistekin egindako komedi batean.
82 urterekin zendu da Welch. Hain justu, familiak baieztatu du gaur haren heriotza, eta «gaixotasun labur baten eraginez» gertatu dela jakinarazi du. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224418/aita-mari-erreskate-ontziak-31-pertsona-hartu-ditu-mediterraneoan.htm | Gizartea | 'Aita Mari' erreskate ontziak 31 pertsona hartu ditu Mediterraneoan | Erreskatatutakoen artean, haurdun dauden hiru emakume eta hamar haur daude. | 'Aita Mari' erreskate ontziak 31 pertsona hartu ditu Mediterraneoan. Erreskatatutakoen artean, haurdun dauden hiru emakume eta hamar haur daude. | Aita Mari ontziak 31 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan, eta Erromatik hurbil dagoen portu batean lehorreratzeko baimena lortu du. Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak azaldu duenez, egurrezko txalupa txiki batean zeuden guztiak: «Ez zuten ez banakako, ez guztientzako segurtasun ekipamendurik; bizitza galtzeko arriskuan zeuden». Tartean ziren haurdun zeuden hiru emakume eta hamar haur.
Hala ere, azpimarratu dute lehorreratzeko portua bi eguneko distantziara dagoela: «Egoera horrek handitu egiten du hainbat hilabetez eta hainbat urtez migrazio bideetan ibili izan direnen sufrimendua». Hala, salatu dute gisa horretako erreskateetan hurbilen dagoen portuan lehorreratzea eskaini behar dela, erreskatatutakoek ahal bezain denbora gutxien pasatu dezaten ontzian.
Elkarteak erran du Italiako Gobernuak nahita esleitzen dituela urrun dauden portuak, horrela ontziek denbora anitzez utzi behar dutelako salbamendu eremua. Baina horrek gastu handiagoa eragiten die. Gobernuaren arabera, portuetara iristen diren migratzaileen kopuruak eragiten duen presioa arintzeko estrategia bat da. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224420/kantu-bazkaria-borda-jatetxean.htm | albisteak | Kantu bazkaria Borda jatetxean | Heldu den martxoaren 4an, larunbatez, "hotsein kantuz!" eguna ospatuko da Nafarroa Oinez 23k antolatuta. | Kantu bazkaria Borda jatetxean. Heldu den martxoaren 4an, larunbatez, "hotsein kantuz!" eguna ospatuko da Nafarroa Oinez 23k antolatuta. | Heldu den martxoaren 4an, larunbatez, “hotsein kantuz!” eguna ospatuko da Nafarroa Oinez 23k antolatuta. Egitarauari dagokionez, eguerdian, 12:00etan, kantu jirak eginen dira Bakaiku, Etxarri, Arbizu eta Lakuntzan eta ondoren 15:00etan bazkaria Etxarriko Borda jatetxean.
Jardueraren antolatzailea Nafarroa Oineza bada ere, laguntzaile izanen ditu kasu honetan Bakaiku, Etxarri eta Arbizuko kantuz taldeak eta Lakuntzako abesbatza.
Helburu nagusia kantuaren bidez, euskara eta euskal kulturaren transmisioan eragitea da. Finean, gure ohitura herrikoiak jai giroan disfrutatzea. Nahiz eta bazkaria Etxarrin eginen den ospakizuna inguruko herrietara ere eramanen da, horren adibide eguerdian eginen diren kantu jira saioak.
Bazkaria
Bazkarian izen emateko epea martxoaren 1ean amaituko da eta sarrerak ikastolan bertan edo Oinez dendan eskuratu ahal izanen dira 40 euroren truke. Bazkarirako tikeak erosteko ordutegia, ikastolan, astelehenetik ostiralera goizeko 9etatik 2etara arte eta dendan, ostegun eta ostiraletan 17:00etatik 20:00etara eta larunbatetan 10:30tatik 13:00etara. Bazkalondorea Kuxkuxtu taldeko musikariek girotuko dute eta bazkari hauetan ohi bezala abestien letrak bazkaltiarren artean banatuko dira. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224421/terrorismoaz-akusatutako-palestinarrei-herritartasuna-kentzea-onartu-du-israelek.htm | Mundua | «Terrorismoaz» akusatutako palestinarrei herritartasuna kentzea onartu du Israelek | Palestinako Kontseilu Nazionalak salatu du Israel «gorrotoaren politika» bultzatzen ari dela, eta ohartarazi du legeak modua emango duela «argudio faltsuekin kanporatze masiboak» egiteko. | «Terrorismoaz» akusatutako palestinarrei herritartasuna kentzea onartu du Israelek. Palestinako Kontseilu Nazionalak salatu du Israel «gorrotoaren politika» bultzatzen ari dela, eta ohartarazi du legeak modua emango duela «argudio faltsuekin kanporatze masiboak» egiteko. | Aldeko 94 botorekin eta aurkako hamarrekin onartu zuen atzo Israelgo Parlamentuak «terrorismoaz» akusatutakoei herritartasuna eta Israelen egoteko baimena kentzea ahalbidetzen duen legea. Eskumena Israelgo Barne ministroarena izango da, eta akusatuak zazpi egun izango ditu erabakiaren aurkako helegitea aurkezteko. Epe hori igarota, auzitegiek Barne Ministerioaren agindua berresten badute, zigortua PAN Palestinako Aginte Nazionalaren esku geratuko da, baita PANek berak zigortuaren ardura hartu nahi ez badu ere.
Palestinako Kontseilu Nazionalak gaitzetsi egin du legea. «Lege honek agerian uzten du gobernu kriminal baten diktadura. Haren helburua da palestinarrak desagerraraztea gorroto politika muturrekoak baliatuta, batez ere Jerusalem hiritik», esan du bertako buru Ruhi Fatuk. Kontseiluko presidenteak ohartarazi du legeak «argudio faltsuekin» egindako «deportazio masiboak» ahalbidetuko dituela: «Lege arrazista honek juduak ez direnen aurkako krimenak eta gehiegikeriak ugarituko ditu».
Israelgo Barne Ministerioak lehendik ere bazuen eskumena «terrorismoagatik» akusatutakoei herritartasuna kentzeko, eta baliatu izan du iraganean. Baina, iazko uztailean, Gorenak ebatzi zuen zigortuari ezin zaiola ukatu Israelen geratzeko baimena baldin eta beste herrialde bateko pasaporterik ez badu. Horrez gain, 2008tik auzitegiek onetsi behar zuten ministerioaren erabakia. Aurrerantzean, ordea, justiziak ez du onespenik eman beharko; Barne ministroak berak ken dezake herritartasuna, eta erbesteratzeko baimena eman.
Datozen egunetan bozkatuko dute lege horretan bertan jasotako beste aldaketa bat, zeinak modua emango lukeen zigortutakoaren familiako kideak ere erbesteratzeko, baldin eta «nahikoa frogarik» bada hark edo haiek «aldez aurretik zekitela zigortuak egin asmo zuenaren berri» edo egindakoa publikoki babestu bazuten.
Hamasei atxilotu
Israelgo zerbitzu sekretuek eta Poliziak hamasei palestinar atxilotu dituzte bart gauean, Zisjordanian. Jeninen eta El-Birehen egin dituzte operazioak. Azken horretan, hainbat herritarrek aurre egin diete segurtasun indarrei, eta harriak jaurti dizkiete.
Zisjordanian halaber, baina Hebron hirian, Israelek palestinar baten etxea bota du. Kolono bati tiroz erasotzeagatik zigortua dago palestinarra. Tel Avivek argudiatzen du halako erabakien helburua dela erasoak geldiaraztea, baina, neurrion aurka daudenen arabera, delitugilea ez ezik, haren familia eta lagunak ere zigortzen dituzte modu horretan. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224423/nerabeen-suizidioa-prebenitzeko-gida-bat-ondu-dute.htm | Gizartea | Nerabeen suizidioa prebenitzeko gida bat ondu dute | Asafesek, Aidatuk eta Vital fundazioak elkarlanean egin dute gidaliburua, ikastetxeetan erabiltzeko. Ikasleen «ongizate emozionala» sustatzeko baliabideak bildu dituzte. | Nerabeen suizidioa prebenitzeko gida bat ondu dute. Asafesek, Aidatuk eta Vital fundazioak elkarlanean egin dute gidaliburua, ikastetxeetan erabiltzeko. Ikasleen «ongizate emozionala» sustatzeko baliabideak bildu dituzte. | OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 10 eta 19 urte bitarteko zazpi pertsonatik batek buruko nahasmendua du, eta adituek ohartarazi dute pandemiak larriagotu egin duela egoera. Errealitate horri erantzuna emate aldera, nerabeen osasun mentala eta suizidioa prebenitzeko gida bat ondu dute Asafes Buruko Gaitzak Dituztenen eta Senideen Arabako Elkarteak, Vital fundazioak eta Aidatu Euskal Suizidiologia Elkarteak. Gaur aurkeztu dute, Gasteizen. Agerraldian azaldu dutenez, iazko ikasturteaz geroztik eta, bereziki, COVID-19aren pandemiaren eraginez, ideia suizidak adierazten dituzten ikasleak eta jokabide autolitikoak dituztenak ugaritu egin dira, eta ikastetxe askok laguntza, aholkularitza eta, batzuetan, prestakuntza eskatu dute. Ugaritu egin dira adingabeen eta gazteen «ondoez emozionalak» eta horiek kudeatzeko zailtasunak, eta pandemiak sortutako «tentsioak» «oldarkortasun» arazoak eta «autokontrolaren galera» areagotu ditu. Vanesa Vadillo Asafes elkarteko arduradunak azaldu du gidaliburuak «suizidio ideia potentzialen hastapenetan» eragiteko helburua duela, eta modu praktikoan lantzen dituela emozioen kudeaketarekin lotutako babes faktoreak hezkuntza esparruan. «Ez da krisi egoeretan jarduteko gida bat, arrisku egoerak identifikatzen saiatzeko gidaliburu bat baizik», zehaztu du. Gida horretan, irakasleek eta hezitzaileek ikasleen «ongizate emozionala» sustatzeko baliabideak aurkituko dituzte, eta, horren arabera, dagokion protokoloa edo estrategia aktibatu beharko dute. Ikasleen osasun mentala sustatzeko tresna sorta bat biltzen du gidak: besteak beste, argibideak ematen dituzte osasun mentalaren kontzeptuaz, gaixotasun mentalari eta suizidioari buruzko «mitoez», jokabide suizidaren arrisku faktoreez eta alerta seinaleez; larritasun eta arrisku mailak zehazten ditu, eta osasun mentala eta ongizate emozionala sustatzeko jarduerak edo laguntza baliabideak ematen dizkie irakasleei. Gida «praktikoa» eta «dinamikoa» izatea nahi dutela azaldu du Vadillok. Ikastetxeek eskura dute jadanik: Asafes elkartearen webgunean deskargatu dezakete, edo, nahi izanez gero, elkartearen egoitzan aleak hartu. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224424/neguko-lehen-igoera-ikusgarriak-alpeetan.htm | albisteak | Neguko lehen igoera ikusgarriak Alpeetan | Hiruko sokada batek Grandes Jorasses mendiaren ipar aurpegiko ‘Directissime’ bidea eskalatu du neguan lehen aldiz, eta Thibault Sibille gidariak Grand Pic de Belledonneko Rebuffat bidea, honek ere neguan aurrenekoz. | Neguko lehen igoera ikusgarriak Alpeetan. Hiruko sokada batek Grandes Jorasses mendiaren ipar aurpegiko ‘Directissime’ bidea eskalatu du neguan lehen aldiz, eta Thibault Sibille gidariak Grand Pic de Belledonneko Rebuffat bidea, honek ere neguan aurrenekoz. | Azken asteotan jarduera gogor eta ikusgarriak izan dira Alpeetan. Batetik, Charles Dubouloz, Symon Welfringer eta Clos Paulin alpinistek osatutako sokadak Jorasses iparreko ‘Directissime’ bidea (1.200 m, ABO-) eskalatu du neguan aurrenekoz. Lerro hori Patrick Gabarrou eta Hervé Bouvard frantziarrek zabaldu zuten duela ia 40 urte, eta gerozko urteotan ez du inork eskalatu neguan. Dubouloz, Welfringer eta Paulinek, gainera, era askean osatu dute eskalada, horman bost egun eta lau gau igaro ondoren. Bidearen paperezko krokis ziztrin bat hartuta, otsailaren 9an ekin zioten eskaladari hiru alpinistek. Patrick Gabarrou bidearen aita pontekoak berak lagundu zien hormaren azpiraino, eta hainbat aholku eman zizkien bidearen nondik norakoei buruz. «Izan ere, lerroa ez da argi-argia eta bibakak ere ez zien oso nabarmenak; gehienetan, elur-gune txikiak besterik ez ziren eta haietan eserita hartzen genuen atseden, ezin baitzen etzan», jakinarazi du Duboulozek.
Bost egunen buruan, otsailaren 13an, jo zuten Grandes Jorasses mendiaren Walker erpina. Horman eginiko bost egun horietan, zailtasun handiko tarteak gainditu behar izan zituzten, -24ºC-ko tenperaturekin eta eskularrurik batere gabe eskalatzen.
Grand Pic de Belledonneko ‘Rébuffat’ bidea, 80 urteren buruan
Bestalde, Thibault Sibille mendiko gidariak Grand Pic de Belledonne mendiko ‘Rébuffat’ bidea eskalatu du neguan lehen aldiz. Dauphineko Alpeetan gailur horrek ez du berez altuera handirik (2.997 m), baina edertasuna eta zailtasuna, aldiz, sobera. 1944an, Gaston Rébuffat handiak, 23 urte gorri zituela, bide bat zabaldu zuen mendi hartan Michel Chevalier lagunarekin batera. Ia 80 urte joan dira geroztik, harik eta Alpeetako beste gidari batek neguko lehen igoera osatzea lortu duen arte. Bideak 70º-ko elur-maldak ditu eta 6a+ eta M5+ graduko zailtasunak.
Sibillek hiru egun eta bi bibak egin zituen horman. Haietako bat bereziki zaila, haizearen eta hotzaren eraginez. «Muga-mugako jarduera izan da niretzat: maila emozionalean garunaren deskonexioa erabatekoa izan da, eta, aldi berean, antolaketa eta kontzentrazio aldetik oso zorrotz jokatu beharreko eskalada izan da. Horman bizitakoak betirako gordeta geratuko dira nire memorian», jakinarazi du gidari frantziarrak. Memorian beharko du, telefono mugikorra hormatik behera erori eta ateratako argazki guztiak galdu baititu Sibillek. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224425/martxoaren-7ra-begira-jarri-dira-sindikatuak.htm | Ekonomia | Martxoaren 7ra begira jarri dira sindikatuak | Bosgarren protesta eguna egin dute Baionan Frantziako Gobernuaren erretreten erreformaren kontra | Martxoaren 7ra begira jarri dira sindikatuak. Bosgarren protesta eguna egin dute Baionan Frantziako Gobernuaren erretreten erreformaren kontra | Frantziako Asanblean erretreten erreformaren inguruko eztabaidak bukatzear direla, manifestazio jendetsua egin dute sindikatuek Baionan. «Inportantea zen gaur mobilizatzea, egun hauetan eztabaidatuko dutelako erreformaren 7. artikulua. Hori da erretreta adina 64 urteraino luzatzen duena. Sinbolikoki ezinbestekoa zen mobilizazio egun bat antolatzea», esplikatu du Herve Larrouquert FO sindikatuko arduradunak. Eta irudi sinboliko bat bilatu dute horretarako sindikatuek: Baiona erdiguneko karriketatik egin dute protesta 4.000 pertsona inguruk, eta Errobi gainetik pasatzen diren lau zubiak bete dituzte jende lerro luzearekin.
Baina mobilizazio nagusia aurreko larunbatean iragarri zuten: Frantziako Estatua «gelditu» nahi dute martxoaren 7an. Frantziako Asanbleako eta Senatuko eztabaidak igarota, erreforma onartzeko azken txanpa abiatuko da egun horietan. «Jarduera sektore guzietan, publikoan zein pribatuan, langileak greban ematea nahi dugu, herrialde guzia gelditu dadin», adierazi du Larrouqertek. «FOri dagokionez, uste dugu herrialdearen eta ekonomiaren blokeatzeak baizik ez duela ekarriko lege proiektu hau bertan behera uztea, eta, horretarako, greba iraunkorra beharrezkoa da. Ez dago beste aterabiderik».
Orain arteko mobilizazio «ederrak» azpimarratu ditu Patrici Glory CGTko buruak, eta hemendik aitzina mugimendua «gogortu» beharko dela uste du hark ere. «Greba iraunkorra dugu buruan. Jende andanak uste du astean behingo mobilizazioak baino zerbait gehiago egin behar dela. Martxoaren 7koa zerbait indartsuagoa eta iraunkorragoa abiatzeko modu bat izan daiteke».
Lege proiektuak azken egunak izanen ditu Frantziako parlamentuan, baina, Gloryren hitzetan, horrek ez du erran nahi protestaren azken etapa izanen denik. «Ikusi ditugu parlamentuko prozesua bukatu ondotik ere iraun duten mugimendu sozialak erreformak bertan behera uzten. Martxoaren 7koa erabakigarria izanen da, baina proiektua bertan behera gelditu arte gogortuko dugu mugimendua».
«Momentu berezia azpimarratu du Argitxu Dufau LAB sindikatuko Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak: «Frantziako Asanblean eztabaidak bukatzen ari dira, baina funtsean ez dute ezer eztabaidatu. Indarrez pasatu nahi du Frantziako Gobernuak».
Martxoaren 7ko data «berant» etorri daitekeela uste du Dufauk, eta anartean bestelako ekintzak gogoetatu beharko liratekeela: «Baldintzak sortu behar dira horretarako». Mugimendua abiatu denetik, langile asanbladak bultzatzen ari da LAB, eta hortik ekintza proposamenak atera daitezkeela uste du. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224426/trans-legea-eta-abortuaren-legea-onartuko-dituzte-madrilen.htm | Gizartea | Trans legea eta abortuaren legea onartuko dituzte Madrilen | Mugimendu feministari eta LGTBIQ taldeei eskerrak eman dizkie Irene Montero Berdintasun ministroak, Espainiako Kongresuan | Trans legea eta abortuaren legea onartuko dituzte Madrilen. Mugimendu feministari eta LGTBIQ taldeei eskerrak eman dizkie Irene Montero Berdintasun ministroak, Espainiako Kongresuan | «Bi lege feminista onartu ditugu gaur», laburbildu du Espainiako Gobernuko Berdintasun ministro Irene Monterok, txalo artean, abortuaren lege organikoa eta trans legea onartzeko eztabaidaren bukaeran. Tramitazio luze baten ostean eta soilik baietz da baietz legearen erreformak gobernukideen artean sortutako ika-mikaren erdian helduko da bi arau horien onespena. Goizean egin dute eztabaida Espainiako Kongresuan, eta 14:00etan, berriz, bozketa. Gobernua osatzen duten taldeen babesaz gain, inbestidurako taldeen sostengua ere espero dute legeen sustatzaileek.
Trans legea
Transen berdintasun erreal eta efektiborako eta LGTBI pertsonen eskubideak bermatzeko lege proiektua onartu dute Espainiako Kongresuan, behin betiko. Genero autodeterminazioa aitortzen du testuak, baita adingabeena ere: 12 eta 14 urte arteko gazteek epailearen baimena beharko dute erregistroan aldaketa egiteko; 14 eta 16 urte artekoek gurasoena nahikoa izango dute, eta, 16tik aurrera, ez dute inoren baimenik beharko. Horrez gain, despatologizazioan urratsak egiten ditu, eta eskubideen aitortza zabaltzen du. PSOE eta Unidas Podemosen babesa ez ezik, EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, BNG, Mas Pais, Compromis eta CUPena ere jaso du legeak orain arte.
Monterok ekainean aurkeztu zuen proposamena, baina hautsak harrotu ziren, batez ere Carmen Calvo orduko gobernuko presidenteorde eta Kongresuko Berdintasun Batzordeko buruarekin, ez baitzetorren bat adingabeen genero autodeterminazioaz Monterok egindako proposamenarekin. PSOEk zuzenketa jarri zion, baina atzera egin zuen gero, eta koalizio gobernua osatzen duten alderdien babesarekin onartu da legea.
Genero autodeterminazioaren gaiaz gain, hainbat eskubide biltzen ditu legeak, LGTBI kolektiboko kideak babesteko. Esparru guztietan aukera berdintasunean parte hartzeko eskubidea aitortu die testuak, eta botere publikoek hori bermatzeko betebeharra dutela jaso. Horretarako, erakundeek babestu egin beharko dituzte, eta kanpainak sustatu, bereziki LGTBIfobiaren aurka, eta tratu berdintasunaren alde. Hezkuntzan bide beretik jotzea jasotzen du, material didaktikoak jorratuz, besteak beste.
Horrez gain, Espainiako Kode Zibila erreformatuko dute, sexu bereko bikoteei seme-alaben gurasotasuna aitortzeko ezkontzeko beharrik gabe. Estatutik kanpokoak diren LGTBI pertsonei ere eskubide berak aitortu dizkie legeak, bere egoera administratiboa edozein dela ere; enbaxada eta kontsuletxeetan ere babesa emango zaie.
Era berean, legez debekatuko dira genero adierazpena, identitate sexuala edo orientazioa aldatzea helburu duten metodo, programa eta terapiak, eta zigor ekonomikoa jarriko diete halakoak egiten dituztenei. Legeak isunak aurreikusi ditu, halaber, sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatzen dutenentzat ere: 200 eta 150.000 euro artekoak izango dira, hain zuzen. Arau hauste larritzat joko da ikasliburuetan bazterketa sustatzea sexu identitateagatik edo genero adierazpenagatik, besteak beste.
Horrez gain, intersexualen eskubideak lege batean jaso dituzte lehendabiziko aldiz. Jaiotzean —kromosometan, genitaletan edo hormonetan— sexu ezaugarri zehatzik edo argirik ez duten pertsonak dira intersexualak. Autonomia eta erabakimena izateko eta osasun arreta osoa eta ez-patologizatzailea jasotzeko eskubidea aitortu die legeak, hain zuzen.
Abortuaren legea
Zehazki, 2/2010 Legearen moldaketa da Espainiako Ministro Kontseiluak gaur onartu duena. Monteroren esanetan, «oinarri oso sendoa» eskaini zuen lege hark, eta horren gainean eraiki dute arau berria. Horregatik, «eskerrik beroenak» eman dizkie lege hori sustatu zuten Bibiana Aido Berdintasun ministro ohiari eta Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente izandakoari, «aitzindari izateagatik». Mugimendu feministaren ekarpena ere goraipatu du Monterok: «Feministen borrokari esker lortu baitira emakumeen eskubideen esparruan izandako aurrerapauso guztiak».
Legea onartzen denetik, 16 eta 17 urteko emakumeek ez dute gurasoen baimenik behar izanen, haurdunaldia eteteko. Arauak kendu eginen du orain arte indarrean egon den beste baldintza bat: abortatu ahal izateko hiru egunez «gogoeta» egiteko beharra. Haurdunaldia eteten dutenei, gainera, gaixo agiria emanen zaie, eta arta eta laguntza zerbitzu integral eta espezializatuak ere eskainiko zaizkie. Abortuak osasun sare publikoan eginen dituzte nagusiki: «Hori izanen da erreferentziazko sarea, eta emakumeek aukera izanen dute haurdunaldia eteteko gertuen duten osasun zentroan», azaldu du Monterok.
Aborturik egin nahi ez duten medikuen kontzientzia eragozpena bermatu eta, era berean, abortatzeko eskubidearen bidean traba izan ez dadin, kontzientzia eragozleen zerrenda bat onduko dute. Nafarroan, bide bera hartu zuen Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerraren gobernuak, 2015eko Sexu eta Ugalketa Osasunari Buruzko Foru Dekretuan.
Abortuaren Legeak atal berezia eskainiko dio emakumeen osasun menstrualari, «bizitzaren fase guztietan». Neurri ezagunena da hileko mingarria duten emakumeei hiru eguneko gaixoaldirako eskubidea aitortzea. Horrez gain, ordea, beste zenbait neurri ere jasoko ditu arauak: higiene menstrualerako produktuak —tanpoiak, konpresak eta kopa menstrualak, besteak beste— doan banatuko dituzte institutuetan, espetxeetan, zentro zibikoetan eta bestelako guneetan, «pobrezia menstruala bukatzeko».
Arau berrian, berebiziko pisua izanen du sexu heziketaren auziak. Zehazki, «sexu heziketa integrala» eskaini nahi dute hezkuntzako fase nagusietan, «adostasunean eta tratu onetan oinarritutako sexu harremanak» sustatze aldera. Sexu heziketari buruzko kanpaina bereziak ere sustatuko dituzte ikastetxeetan, eta, horien barruan, antisorgailuak banatuko dituzte. Horrez gain, sexu osasunerako zentro espezializatuak sortu nahi ditu Berdintasun Ministerioak, eta telefono bidezko arta ere indartuko dute. Azkenik, sexu heziketari eta osasun menstrualari buruzko prestakuntza berezia eskainiko diete irakasleei, langile publikoei eta espetxeetako funtzionarioei. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224427/lau-dokumental-egunkaria-z.htm | Gizartea | Lau dokumental 'Egunkaria'-z | Interneten ikusgai daude 'Egunkaria 10 urte geroago', 'Gaur irekiko ditu ateak', 'Egunkaria 15 urte' eta 'Paperezko hegoak' dokumentalak. Astelehenean beteko dira 20 urte euskarazko hedabidea bortxaz itxi zutenetik. | Lau dokumental 'Egunkaria'-z. Interneten ikusgai daude 'Egunkaria 10 urte geroago', 'Gaur irekiko ditu ateak', 'Egunkaria 15 urte' eta 'Paperezko hegoak' dokumentalak. Astelehenean beteko dira 20 urte euskarazko hedabidea bortxaz itxi zutenetik. | Astelehenean beteko dira 20 urte egun malapartatu hartatik. Espainiako Guardia Zibilak bortxaz itxi zuen Euskaldunon Egunkaria. Egunero euskaraz argitaratzen zen egunkaria, milaka euskaltzaleren laguntzaz 1990ean sortu zena. Urteotan ikus-entzunezko hainbat lan egin dira Egunkaria-ren inguruan, eta haiek berriro ikusteko une aproposa izan daiteke.
Ikusi gehiago: Liburu aurrerapena: 'Egunero behar genuen'
Berria 2003ko ekainean jaio zen, eta, egun haietan, ETB1ek erreportaje berezi bat eman zuen. Itxieraren gaineko iritziak ageri ziren. Baina badu lan hark zerbait berezia: BERRIAren lehen egunetan Andoaingo (Gipuzkoa) erredakzioaren martxa nolakoa zen jasotzen dute irudiek. Orio Produkzioak ekoiztetxeak egin zuen lan hura.
Bada, Egunkaria libre! izenburupean, erreportaje labur bat, zazpi minutu eta erdikoa, Berria Telebistan ikusgai. Itxieraz egin ziren lehen lanetako bat da hori.
Dokumental luzeagoak, berriz, egin dira baten batzuk. Lau lan aipagarri daude ikusgai Interneten: K2000 ekoiztetxeak egindako Egunkaria, 10 urte geroago 2013an estreinatu zuen ETBk. Maite Ibañezek zuzendu zuen dokumental hura. 2003. eta 2013. urteen artean hartutako irudiak eta hitzak bildu zituzten lanean. 2008an, hainbat elkarrizketa egin zituzten epaiketa egin aurretik: kazetari ugari ageri dira hizketan, tartean Antonio Franco, David Bassa, Luis Maria Anson, Josu Juaristi, Pablo Muñoz, Pedro Ontoso eta Txetxo Yoldi. Ikuspuntu juridikoari ere heltzen dio dokumentalak, eta, horretarako, zuzenbide arloko hainbat lagun elkarrizketatu zituzten. Auzipetuen 2008ko hitzak jasotzen ditu lanak, sufritu zituzten torturak barne. EITB Nahieran-en dago ikusgai.
‘Egunkaria’-ren sorrera Bestelako begirada eskaintzen du Eriz Zapirainen Gaur irekiko ditu ateak dokumentalak. Docs Barcelona jaialdian estreinatu zuten, eta, bertan, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren ingurukoak kontatzen dituzte. Hedabidearen sorreran parte hartu zuten hainbat langile ageri dira hizketan. «Egunkaria sortzeko zegoen ilusioa transmititzen saiatu ginen», esan zuen Zapirainek. Dokumentala Argia-ren Multimedia kanalean ikus daiteke.
Euskaldunon Egunkaria itxi eta 15 urtera, bestalde, Irati Sarasua kazetariak beste dokumental bat zuzendu zuen ETBrako. Itxieraren gauean atxilotuen etxeetan gertatu zena jaso zuten batetik, eta euskal hedabideen egoeraz aritu ziren bestetik. Baleuko ekoiztetxearen lan horretan, Joan Mari Torrealdai zenaren seme-alabak ageri dira 2003ko otsailaren 20ko goizaldean Guardia Zibila etxean nola sartu zitzaien kontatzen. Martxelo Otamendi eta Iñaki Uria ere mintzo dira: inkomunikazio egunak nola pasatu zituzten kontatzen dute. Euskal Herriko komunikabideen egoeraz ari dira, bestalde, Nerea Azurmendi, Iñaki Soto (Gara), eta Argia-ko Xabier Letona, Estitxu Eizagirre eta Bego Zuza. EITB Nahieran-en ikusgai dago.
Euskaldunon Egunkaria-ren inguruan egin den azkeneko dokumentala Paperezko hegoak da. Tentazioa Produkzioak konpainiak Sisiforen paperak antzezlana egin zuen lehenbizi, eta, horrekin batera, ikus-entzunezko lan bat egin nahi zuen. Telesail bat egiteko proposatu zioten ETBri, eta telebistak esan zien fikzioa ezetz, baina dokumental bat baietz. Horiek horrela, Josu Martinez zinemagileari egin zioten enkargua dokumentala egiteko, eta hark Samara Velte BERRIAko kazetari ohi eta EHUko irakaslearekin batera zuzendu zuen Paperezko hegoak. «Estoldetan barrena egindako bidaia bat izan nahi du dokumentalak», Martinezen arabera. Lortu zuten Guardia Zibilaren koronel batekin hitz egitea. Eta Javier Gomez Bermudez epaileak parte hartzen du —hura izan zen auzipetuak absolbitu zituen epaimahaiko presidentea—.. Gertatutakoaren zergatien ikuspegi desberdinak dituzten pertsonen lekukotzak biltzen ditu dokumentalak. Adur Larreak animazio batzuk egin zituen Torrealdairen itzala irudikatzeko, haren lekukotza biltzen denean. EITB Nahieran-en ikus daiteke.
Badira bestelako lan batzuk Euskaldunon Egunkaria-z eta 2003ko itxieraz. Lander Garrok, adibidez, 13 minutuko bideo erreportaje bat egin zuen Berria Telebistarentzat, itxieraren 15. urteurrenean.
Irakurketan murgiltzea nahiago duena egongo da. Horretarako, hor daude Lorea Agirreren Gezurra ari du; Pello Urtzelairen Amesgaiztoa. Egunkaria auziko epaiketaren kronika; eta Torrealdairen Egunkaria. Gizarte Zibilaren arrakasta liburuak. href="https://www.berria.eus/berrialaguna/denda/liburuak/553-egunero-behar-genuen.html">Egunero behar genuen iritsi da orain, Imanol Murua Uria Egunkaria-ko kazetari ohiaren eskutik. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224429/duela-hogei-urte-itxi-zuten-euskaldunon-egunkaria.htm | Politika | Duela hogei urte itxi zuten 'Euskaldunon Egunkaria' | 2003ko otsailaren 20an, Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak Euskaldunon Egunkaria itxi zuten, eta hainbat arduradun atxilotu eta torturatu. Gizartearen erantzuna egundokoa izan zen. Egunero-k hartu zuen lekukoa, eta handik lau hilabetera sortu zen BERRIA. | Duela hogei urte itxi zuten 'Euskaldunon Egunkaria'. 2003ko otsailaren 20an, Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak Euskaldunon Egunkaria itxi zuten, eta hainbat arduradun atxilotu eta torturatu. Gizartearen erantzuna egundokoa izan zen. Egunero-k hartu zuen lekukoa, eta handik lau hilabetera sortu zen BERRIA. | Hogei urte bete dira, eta zuloak hor jarraitzen du oraindik. Itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, eta zauriak irekita jarraitzen du egun horietako memorian. Duela hogei urte, amesgaizto batek esnatu zuen Euskal Herria: Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak gaurko egunez itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, 2003an, euskarak eta euskaldunek zuten egunkari bakarra. Itxiera, atxiloketa, tortura, gezur, malko, mobilizazio, elkartasun, erantzun eta egunkari berri baten sorrera eta amaiera egunak izan ziren. Egunkaria aurrera leloak bildu zituen egun, aste eta hilabete horietan bizi izandakoak, izan zen egunkaria eta, beste behin herri ekimenez, sortzera zihoan BERRIA.
Ikusi gehiago: 'Egunkaria behar genuen' (Iñaki Uria)
2003ko otsailaren 20an, ostegunez, goizaldean abiatu zuten Egunkaria-ren kontrako polizia operazioa. Burua estalirik, Andoaingo (Gipuzkoa), Bilboko, Donostiako, Gasteizko eta Iruñeko egoitzetan sartu ziren guardia zibilak, besteak beste. Aldi berean, Egunkaria-n eta hura sortu zuen enpresan ardura postuak izan zituzten hamar pertsonen etxeetan indarrez sartu, eta terrorismoaren kontrako legea baliatuta atxilotu zituzten, Juan del Olmo Auzitegi Nazionaleko epailearen aginduz: Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi, Martxelo Otamendi, Pello Zubiria, Xabier Oleaga, Xabier Alegria, Fermin Lazkano, Luis Goia eta Inma Gomila.
Ikusi gehiago: ATZERA-BUELTARIK GABEKO INJUSTIZIA
Amesgaiztoa hasi besterik ez zen egin. Egunkaria ETArekin lotu, eta itxiera hura behin betikoa izan zen kazetarentzat. Itxia, baina ez isildua lerroburuarekin, Egunkaria-ko kazetariek Egunero egunkaria argitaratu zuten biharamunean, 70.000 ale, eta hala jarraitu zuten hilabete batzuk geroago, 2003ko ekainaren 21ean, BERRIA lehen aldiz argitaratu zen arte. Egunero behar genuen liburuan bildu ditu Imanol Murua Uriak lau hilabeteko katebegi horren ingurukoak.
Tortura salaketak
Atxilotuentzat ere zigorra ezarria zegoen duela hogei urteko otsailaren 20an, Guardia Zibilaren esku geratu zirenean. Inkomunikazio aldian, torturatu egin zituzten. «Nahi dutena egiten dute: arratoiak bezala tratatu gaituzte. Joan Mari Torrealdai, euskal kulturaren ikur bat, jipoitu egin dute; niri poltsa jarri didate buruan...», esan zuen Otamendik, inkomunikazio aldia amaituta aske utzi zutenean. «Nik ezagutu dudan infernurik txarrena izan da», esan zuen Auzmendik.
«Poltsarena probatu ondoren, pistola buruan jarri, eta klik tiro egin zidaten. Beste behin, zigor gela ilunean infragorriak zituen tresna batekin apuntatu ninduten. Ipurtzulotik makila bat sartzeko keinu eta igurtziak… Elektrodoak ipintzeko mehatxuak… Martin Ugalde hil zela esan (a zer negarrak bota nituen!)… Zer esango dizuet: kolpeak egunkari itxi batekin, lur bustiaren gainean bueltaka… Panpina bat zara munstroaren eskuetan, baina munstroak ezin du zure buruan sartu! Guk horrelakoak pasatu baldin baditugu, ez dut pentsatu ere egin nahi Joseba Arregi, Gurutze Iantzi edota Unai Romanok pasatu dituztenak nolakoak izan diren. Euskal gazte mordo batek pasatzen dituenak nolakoak diren», salatu zuen Uriak.
Ikusi gehiago: 'Gezurra ari du', PDF formatuan
Jose Maria Aznar PPkoa zen Espainiako presidente. «Euskal herritarren eskubideak eta askatasunak defendatzeko eta babesteko operazioa da hau, beren kultura, pentsamendua eta beren hizkuntzan libreki hitz egiteko askatasuna babesteko operazioa», esan zuen Angel Acebes Espainiako Barne ministro zenak operazioa eta itxiera argudiatzeko. Euskal gizarteak, ordea, gogor gaitzetsi zuen operazioa, eta handik bi egunera inoiz ez bezala bete zituen Donostiako kaleak, manifestazio erraldoi batean.
Atxiloaldiaren inkomunikazio aldia amaituta, Otamendi, Gomila, Lazkano eta Goia aske utzi zituen epaileak, bermea ordainduta. Torrealdai, Uria, Oleaga, Auzmendi eta Alegria baldintzarik gabe espetxeratzeko agindu zuen Del Olmok. Zubiriari inkomunikazio aldia 72 orduz luzatu zion, erietxean zegoelako; gero, espetxeratu egin zuen.
Ikusi gehiago: Naufragiotik atera (Amagoia Mujika Tolaretxipi)
Ez ziren Egunkaria-rekin lotuta atxilotutako bakarrak izan. Hilabete batzuk geroago, urriaren 16an, beste auzi bat ireki zuen Del Olmo epaileak, auzi ekonomikoa gisara ezaguna. Martin Ugalde kultur parkearen eta Egunkaria-ren enpresa taldearen aurkako operazioa egin zuen Guardia Zibilak, Del Olmok aginduta. Zortzi pertsona atxilotu zituzten: Mikel Arrizabalaga, Angel Diez, Armando Hernandez, Mikel Sorozabal, Joxe Mari Sors, Mikel Azkune, Joanmari Larrarte eta Xabier Legarra. Handik lau egunera, Eneko Etxeberria Egunkaria SAko abokatua atxilotu eta inkomunikatu zuten, Etxeberria epaitegian zegoela. Urriaren 21ean, Arrizabalaga, Diez, Etxeberria eta Hernandez bermerik gabe libre geratu ziren. Sorozabal, Sors, Azkune, Larrarte eta Legarra, berriz, hamabina mila euro ordainduta. Denak inkomunikatuta eduki zituzten.
Euskal Herritik kanpo ere izan ziren elkartasuna erakutsi zutenak. Besteak beste, hamar puntu zituen agiri bat argitaratu zuten Herrialde Katalanetako bederatzi egunkarik.
Absoluzioa eta errugabetzeak
Hamabi urte eskasez izan zen Euskaldunon Egunkaria kalean, eta ia beste horrebesteko ibilbidea izan zuten bi auzi horiek epaitegietan. 2010eko apirilean, auzipetuak absolbitu eta lehen auzia behin betiko itxi zuten Javier Gomez Bermudez, Manuela Fernandez Prado eta Ramon Saez Valcarcel Auzitegi Espainiako Nazionaleko magistratuek. Egunkaria auziko bost epaituak errugabetzat jotzeaz gain, euskarazko kazeta bakarra ixteko nahiko arrazoi ez zegoela esan zuen epaimahaiak sententzian. Egunkaria-ko auzi ekonomikoa 2014ko urrian itxi zuten, preskribatutzat jota. Gipuzkoako Lurralde Auzitegiaren autoaren arabera, zehaztugabeak ziren ustezko delituak eta haien egileak.
Ikusi gehiago: 'Amesgaiztoa, Egunkaria auziko epaiketaren kronika', PDF formatuan
Ametsa bi hamarkada lehenago hasi zen. 1980an sortu zen Euskal Telebista, baina kioskoetan euskarazko eguneroko bat falta zen. Aurrekari bakarra Eguna zen, Eusko Jaurlaritzak 1936ko gerran 1937ko urtarriletik uztailera bitartean argitaratu zuen egunkaria. Bost hamarkada geroago, 1990ko azaroaren 1ean egin zuten euskarazko egunkari bat sortzeko lehen batzarra, Donostian, Euskal Kulturaren Batzarreak (EKB) deituta. Urtebete iraun zuten prestaketa lanak, eta denbora horretan Euskal Herriko herri eta auzoetan hainbat ekitaldi egin zituen Egunkaria Sortzen-ek egunkari berria sortzeko dirua biltzeko. Hamar oinarri zituen: euskaltzalea, nazionala, zabala, baterakoia, alderdi politikoekiko independentea, erdal komunikabideekiko independentea, ez-instituzionala baina bai diruz lagundua, profesionala, militantea eta berria.
Ikusi gehiago: 'Egunkaria'-ren aurkako auzia, «susmoen» gainen eraikia
1990eko udaberria, Lezo: artean sortzeke zen egunkariaren azala egiten herritarrak. BERRIA
Euskaldunon Egunkaria hamabi urtez izan zen kalean, eta zenbaki guztiak sarean daude kontsultarako. Itxieraren hogeigarren urteurrenaren lekukoa BERRIAren sorreraren hogeigarren urteurrenak hartuko dio. Egunero-ri esker, etenik gabe izan da euskara hutsezko egunkari bat kalean 1990etik, baita egun ilunenetan ere, adierazpen, mehatxu eta jazarpen ororen gainetik. Egunero-ren azken zenbakia 2003ko ekainaren 20an atera zen, eta biharmunean hartu zuen lekukoa BERRIAk. Azalean, Martxelo Otamendi zuzendariaren lerroburua zuen: BERRIA aurrera. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224430/osasun-publikoa-aldarrikatuz-hasi-dituzte-inauteriak-tolosan.htm | Bizigiro | Osasun publikoa aldarrikatuz hasi dituzte inauteriak Tolosan | Kabi Alai elkarteko kideek bota dute txupinazoa, 12:00etan. Ospitale publiko bat eraikitzeko eta pentsiodunei pentsioak igotzeko eskatu dute. | Osasun publikoa aldarrikatuz hasi dituzte inauteriak Tolosan. Kabi Alai elkarteko kideek bota dute txupinazoa, 12:00etan. Ospitale publiko bat eraikitzeko eta pentsiodunei pentsioak igotzeko eskatu dute. | Hainbat aldarrikapenekin eman diete hasiera aurtengo Tolosako (Gipuzkoa) inauteriei. Ohi bezala, eguerdirako jarri dute ordua, Plaza Zaharrean, txupinazorako. Kabi Alai elkarteko kideek hitza hartu dute, udaletxeko balkoitik. Alkatearen eta udal ordezkarien rolean, inauteriei ongietorria emateko pregoia irakurtzen hasi dira: «Kaixo, tolosarrok. Hemen zaudetenok eta falta direnak. Inauteri berri on, denoi!».
Plazatik zetozen oihuek eten dute, ordea, hitzaldia. Hainbat pertsona balkoi azpira gerturatu dira, bi ilaratan, eskailera bana hartuta: «Herriak nahi duena, osasun publikoa!», zioten behin eta berriz. Pentsiodunen aldeko eskaerak ere egin dizkiete udaleko ordezkariei: «Pentsiodun guztientzat 1.070 euro!», esan dute. Eskailera jarri, eta balkoian gora igo dira, udaletxean hainbat pankarta zintzilikatzeko: «Sagardui, iruzurrik ez! Osasun publikoa orain!" eta «SOS Alde Zaharra» zioten. Udalak eskakizun horiek beteko zituela hitzeman ondoren amaitu da haien hitzaldia.
Kabi Alai kuttuna
Aldarrikapenen ondoren piztu da festa. Antxon Elosegi izendatu dute Kabi Alai kuttuna, eta bera arduratu da suziria botatzeaz. Inauterien eta herriaren alde egindako lana eskertu nahi izan diote keinu horrekin. Haren hitzen atzetik ekin diote tolosarrek ospakizunari: «Gora ostegun gizen! Gora Tolosa! Gora inauteriak!» oihukatu baitu. Txaranga doinuak gailendu dira ondoren, eta haren atzetik joan dira tolosarrak, kalez kale. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224431/laquoegonkortze-fase-bateanraquo-sartu-da-pasaiako-portua.htm | Ekonomia | «Egonkortze fase batean» sartu da Pasaiako Portua | Trafikoa %6 jaitsi zen 2022an, baina pandemia aurreko bolumenetan aritu da. 40,5 milioi euroren inbertsioak iragarri dituzte datozen lau urteetarako. | «Egonkortze fase batean» sartu da Pasaiako Portua. Trafikoa %6 jaitsi zen 2022an, baina pandemia aurreko bolumenetan aritu da. 40,5 milioi euroren inbertsioak iragarri dituzte datozen lau urteetarako. | Zifrak gorabehera, Pasaiako Portua «egonkortze fase» batean dagoela nabarmendu dute azpiegituraren arduradunek. 2022an %6 jaitsi zen trafikoa, baina pandemia aurreko datuak gainditu zituen bigarren urtez jarraian. Guztira, 3,3 milioi tona mugitu zituen, 2019an baino %3 gehiago. Aurten %6 handitzea aurreikusten dute, 3,5 milioi tonaraino.
Emaitzen balorazio positiboa egin du 2020tik Pasaiako Portu Agintaritzako lehendakaria den Joakin Telleriak. Aurrera begira kopuru horietan mugitzeko eta zertxobait hobetzeko tartea izango dutela azpimarratu du. «Portuak dituen muga logikoen barruan, etorkizuna du, egonkortuta dago, eta dinamikoa eta malgua da».
Urte zailak igaro ditu Pasaiako Portuak, eta zeresan handia eman du azkeneko bi hamarkadetan: aurrera egin ez zuen kanpoko portuaren egitasmoa, arrantza lonja berriaren auzia, dimisioak... Urrun geratu dira, halaber, garai bateko trafiko bolumenak. 2003an sei milioi tona mugitu zituen, eta ordutik etengabea izan da jaitsiera. Zumarragako Arcelor Mittalen eta beste lantegi batzuen itxierek, eta industria jardueraren jaitsierak erabat baldintzatu zuten azpiegitura.
Handitu ez, egokitu
Azkenengo bost urteetan, baina, 3 eta 3,5 milioi tona artean mugitu da, eta «egonkortasun» horrek etorkizunari beste era batera begiratzeko aukera ematen duela azaldu du Telleriak. Hala, 2023-2027 urteetarako 40,6 milioi euroren inbertsioak iragarri ditu. Helburua ez da portua handitzea, barkuen irisgarritasuna eta trenbide konexioak hobetzea baizik. Xede horrekin 5,2 milioi erabili zituzten iaz.
Gastu nagusiak Lezon eta Herrerako eta Pasai San Pedroko eremuan egingo dituzte. Lezoko zentral termikoa zegoen lurzorua egokitu dute jada, eta itsas garraiorako prest egongo da aurki; lizitazioa ere adjudikatu dute, 30 urterako. Buenavistako nasako lizitazio berriak ere udan aterako dituzte, eta horiek ere urte askorako izango dira, «luzerako estrategiak errazteko».
Aurrera begira, Lezoko kanalaren zabaltzea izango da inbertsio nagusia, ontzi handiagoak sar daitezen. Buenavistako nasan espazio gehiago egongo da, eta Lezoko geltokia tren luzeagoentzat egokituko da. Halaber, Herrera eta Pasai San Pedroko portuko lur eremu zabalak beste erabilera batzuetarako egokitzeko lanekin jarraituko dute, besteak beste aisialdirako eta zaintza sektorearekin loturiko jardueretarako; Gipuzkoako Foru Aldundiaren Adinberri egitasmorako, adibidez.
Siderurgia eta autoak
Pasaiako portuan produktu siderurgikoak dira nagusi, mugitutakoaren erdia inguru (%55,7), eta «erreferente» bat da bobinen garraioan. Iaz, %9ko jaitsiera izan zuen alor horrek, «krisi energetikoak sektorean izan zuen eraginagatik». Dena den, agintariek ontzat jo dute emaitza.
Hori konpentsatu egin da ibilgailuen garraioarekin. %13ko pisua du portuan, eta %17 handitu zen iaz —2021a urte txarra izan zen autogintzan, mikrotxipen krisiagatik—. Aurrera begira, hazten jarraitzea espero dute agintariek, elektrifikazioa dela-eta sektorean aldaketa handiak datozela jakitun dauden arren. Telleriak azpimarratu du ANFAC Espainiako auto ekoizleen elkarteak Pasaiako portua ibilgailuen trafikoan «[Espainiako] estatuko onena» kontsideratu duela bigarren urtez jarraian, eta hori «gauzak ondo egiten diren seinale» dela. Bereziki Gasteizko Mercedesen autoak eta Zaragozan (Espainia) egiten diren Opel markakoak mugitzen dituzte Pasaian.
Beste bi jardun nagusiak nekazaritzako elikagaiena (%8) —bereziki Nafarroako eta Aragoiko (Espainia) zerealak— eta Europa iparraldetik inportatzen den paper pastarena dira (%7). Lehenengoaren bilakaera «testuinguru geopolitikoak» baldintzatuko du. Bigarrena, berriz, hurrengo urteetan hazten jarraitzea espero dute, paketeetarako erabileragatik eta paper pastari ematen ari zaizkion beste erabilera batzuengatik, altzarietan adibidez.
Arrantza lonjaren emaitzak ere «onak» izan direla azaldu dute, eta azpimarratu dute Bizkaiko golkoko hirugarren arrantza portua dela gaur egun, Galiziako Vigo eta Coruñaren atzetik.
Bilboko Portuaren itzala
Pasaiako Portuan egingo diren inbertsioak txikiak dira Bilbokoan egingo direnen ondoan. Bizkaikoak 150 milioi gastatuko ditu edukiontzientzako bigarren terminala egiteko, eta alor horretan Santanderrekin (Espainia) lehiatzeko. Telleriak azaldu dutenez, Gipuzkoako portuaren «apustua» beste bat da. Gogoratu du Pasaiako badian ez dagoela nahikoa lurzorurik edukiontzientzako espazioa zabaltzeko. «Industria jakin batzuentzat» lan egitea da agintaritzaren asmoa, haien edukiontziak portu handietara eramateko. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224432/indarkeria-matxistaren-biktimentzako-laguntzak-eskumenetan-korapilatuta.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren biktimentzako laguntzak, eskumenetan korapilatuta | EH Bilduk mozio bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, laguntza baten baldintzak aldatzeko eskatuz, baina EAJk eta PSEk erantzun dute Madrilek ezartzen dituela irizpideak. Laguntza jasotzeko, salaketa judiziala jarria izan behar dute biktimek, EAEko Berdintasun Legeak kontrakoa dioen arren. | Indarkeria matxistaren biktimentzako laguntzak, eskumenetan korapilatuta. EH Bilduk mozio bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, laguntza baten baldintzak aldatzeko eskatuz, baina EAJk eta PSEk erantzun dute Madrilek ezartzen dituela irizpideak. Laguntza jasotzeko, salaketa judiziala jarria izan behar dute biktimek, EAEko Berdintasun Legeak kontrakoa dioen arren. | Genero indarkeriaren biktimentzako laguntzak eztabaidagai izan dituzte gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Eusko Jaurlaritzak diru laguntzen deialdi bat zabaldu du, eta eskatzaileei baldintza gisa jarri die tratu txarrak salatu izana, nahiz eta iaz onartutako Berdintasun Legeak baldintza hori ezabatu zuen. EH Bilduk mozio bat aurkeztu du, Berdintasun Sailak deialdia alda dezan eskatzeko, baina ez dute onartu; EAJk eta PSE-EEk argudiatu dute Espainiako Gobernuak duela diru laguntza horiek arautzeko eskumena.
Diru laguntza ekonomiko batek piztu du eztabaida: ordainketa bakarrekoa da, urtean 2.880 eta 11.520 euro artekoa, eta helburu du bikotean bortizkeria jasaten duten emakumeen independentzia eta gizarteratzea bultzatzea. Genero indarkeriaren aurka Espainiako Kongresuak 2004an onartutako legeak arautzen ditu, baina berriki jarri dira martxan, eta Jaurlaritzak dauka kudeatzeko ardura. Beatriz Artolazabalek urtarrilean iragarri zuen deialdia irekitzekoak zirela, Berdintasun eta Justizia sailburu zela —gaur izan du lehen oso bilkura Nerea Melgosa kontseilari berriak—. Laguntza hori jasotzeko, biktima izaera egiaztatu behar dute andreek, babes agindu, kondenazko epai edo fiskalaren txosten baten bidez; EAEko Berdintasun Legeak, ordea, kontrakoa hobetsi zuen, hau da, salaketarik ez eskatzea biktimentzako laguntzak aktibatzeko.
Hori dela eta, «Berdintasun Legea urratzea» eta salaketarik jarri ez duten biktimak «diskriminatzea» egotzi dio Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkideak Jaurlaritzari. EAEko arauaren irizpideak errespetatzea galdegin du, eta halako laguntzak bortizkeria matxistaren biktima guztiei zabaltzea. Hala, deialdia moldatzea proposatu du Etxebarrietak: «Gutxienez adabaki bat jartzeko aukera izan dugu, besteek egiten ez dutena egiteko, baina ez dugu lortu, eta laguntza horiek ez dituzte errespetatuko gure legearen oinarriak».
Izan ere, Elkarrekin Podemos-IUk baino ez du haren mozioa babestu, beraz, ez da aurrera atera. Aldiz, EAJk eta PSEk aurkeztutako zuzenketa bat onartu du legebiltzarrak: beharrezko jo dute instituzio guztiek lan egitea biktimen arretarekin eta babesarekin lotutako tramiteak bizkortzeko. Leixuri Arrizabalaga legebiltzarkide jeltzaleak berretsi du Madrilen eskumena dela laguntza horiek arautzea, baina gogora ekarri du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «baliabide askotan» ez dela salaketa judizialik eskatzen. Ildo horretan, Gloria Sanchez PSEko ordezkariak erantsi du Espainiako Gobernua «pausoak ematen» ari dela araudia aldatzeko eta salaketaren baldintza kentzeko. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224433/gizon-bat-atxilotu-dute-adingabe-bati-argazki-intimoak-eskatzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute adingabe bati argazki intimoak eskatzeagatik | Akusatuak bere burua emakumetzat aurkezten zuen sare sozialetan, eta «modu tematian» eskatzen zizkion irudiak neskatoari. | Gizon bat atxilotu dute adingabe bati argazki intimoak eskatzeagatik. Akusatuak bere burua emakumetzat aurkezten zuen sare sozialetan, eta «modu tematian» eskatzen zizkion irudiak neskatoari. | 33 urteko gizon bat atxilotu dute Cadizen (Espainia), 11 urteko haur bati biluzik agertzen zen bideoak eta irudiak eskatzeagatik. Akusatuak bere burua emakumetzat aurkezten zuen sare sozialetan, eta «modu tematian» eskatzen zizkion irudiak adingabeari.
Ikerketa joan den urteko uztailean hasi zen, neskatoaren gurasoek gertatutakoa Ertzaintzan salatu zutenean. Hala, Poliziak lortu zuen identifikatzea non zegoen argazkiak eskatzen zituen pertsona: Cadizko etxe batean. Guardia Zibila abisatu zuten, eta, azkenean, gizona joan den ostegunean atxilotu zuten.
Ikerketak zabalik jarraitzen du: atxilotuaren etxebizitzan aurkitutako materiala aztertzen ari dira orain. Helburua da jakitea biktima bakarra izan den edo gehiago dauden. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224434/fabrice-rosay-baionako-suprefet-berriak-astelehenean-hartuko-du-kargua.htm | Politika | Fabrice Rosay Baionako suprefet berriak astelehenean hartuko du kargua | Urtarril bukaeran izendatu zuten postu horretarako. Philippe Le Moing-Surzur ordezkatuko du | Fabrice Rosay Baionako suprefet berriak astelehenean hartuko du kargua. Urtarril bukaeran izendatu zuten postu horretarako. Philippe Le Moing-Surzur ordezkatuko du | Astelehenean hartuko du kargua Baionako suprefet berriak. Fabrice Rosay izena du, 58 urte ditu, eta maila horretako kargu bat hartzen duen lehen aldia izanen da. Orain arte, Normandiako prefeturan aritu da, eskualde mailako aferen idazkari nagusi gisa.
Abenduan utzi zuen kargua Philippe Le Moing-Surzurek, eta ordutik ez zegoen suprefetik Baionan. Etxebizitzaren gaia izanen da Rosayk kudeatu beharko dituen gai nagusietako bat. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224435/ukrainan-bakea-ezartzeko-laquoekarpenakraquo-egin-nahi-ditu-txinak.htm | Mundua | Ukrainan bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi ditu Txinak | Pekinen diplomazialari gorenak bira bat hasi du Europan, EBrekin «konfiantza estrategikoa» sustatzeko; Moskura ere joango da. Kievek salatu du Errusiak 36 misil jaurti dituela azkeneko orduetan. | Ukrainan bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi ditu Txinak. Pekinen diplomazialari gorenak bira bat hasi du Europan, EBrekin «konfiantza estrategikoa» sustatzeko; Moskura ere joango da. Kievek salatu du Errusiak 36 misil jaurti dituela azkeneko orduetan. | Txinaren eta EB Europako Batasunaren arteko harremanetan tentsioa areagotu da iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik. Izan ere, Pekinek ez du gaitzetsi Moskuren jarrera, nahiz eta babestu ere ez duen egin. Horregatik guztiagatik, besteak beste, Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendariak, hau da, Txinako diplomazialari gorenak, astebeteko bira bat hasi du gaur Europan. Pekinen esanetan, Txinaren eta EBren arteko «konfiantza estrategikoa sustatzea» du helburu. Italiara, Hungariara, Alemaniara eta Errusiara ere joatekoa da, eta lehen geldialdia Parisen egin du. Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin batzartu da, eta, Eliseoak kaleratutako ohar baten arabera, Ukrainako gerrak herrialde zaurgarrienetan eragiten dituen ondorioz mintzatu dira batik bat. Testuak jaso du bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi dituela Yik, nahiz eta ez duten zehaztu zeintzuk diren ekarpen horiek.
Baina aintzat hartu behar da Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direla, Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak adierazi izan dutela «kanpoko esku hartzeei» elkarrekin aurre egingo dietela, eta, gainera, haien arteko harreman komertziala indartu egin dela inbasioa hasi zenetik. Txinako diplomazialari gorena Moskura joatekoa da datozen egunetan, baina ikusteko dago Kremlineko buruarekin batzartuko ote den.
Municheko Segurtasun Konferentzia (Alemania) egingo dute bihartik igandera, eta han hitz egitekoa da Yi. AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken ere parte hartzekoa da, eta ezin da baztertu bien arteko bilera bat; are gehiago jakinda azken asteetan bi herrialdeak elkarri egozten ari direla espioitzarako globoak erabiltzea. Kontuak kontu, Txinak AEBei erakutsi nahi die ez dituela eskastu nahi du EBko herrialdeekin dituen erlazio diplomatiko eta komertzialak, Ukrainako gerra gorabehera.
NATOren eskaera Turkiari
Gatazkarekin berarekin lotuta, Errusiako indarrek Ukrainako hainbat eskualde bonbardatu dituzte gaur goizaldean. Kieven arabera, Moskuk 36 misil jaurti ditu, baina aireko defentsa sistemek horietako hamasei erorarazi dituzte. Misiletako batek pertsona bat hil du Dnipropetrovsk eskualdean. Gerra frontean bertan, bestalde, Donetsk eskualdeko indar errusiazaleek gaur nabarmendu dute «aurrerapauso esanguratsuak» eman dituztela Bakhmut hiria konkistatzeko.
Eta Errusiak Ukraina inbaditu eta gero eskatu zuten Suediak eta Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko. Turkiak, baina, betoa ezarria die. Aliantzako idazkari nagusia Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroarekin batzartu da gaur Ankaran, eta adierazi dio heldu dela Europa iparraldeko bi herrialde horien eskaera onartzeko «garaia». Çavusogluk erantzun dio ez dela zuzena esatea Suediak «betebehar guztiak» bete dituela.
Municheko konferentzia
Nazioarteko segurtasun auziez hitz egiteko foro bat da Municheko Segurtasun Konferentzia, eta, antolatzaileen arabera, aurtengo aldian «munduko ordenen» arteko zatiketan jarriko dute arreta. Estatuburuak, gobernuburuak, nazioarteko erakundeen liderrak eta, besteak beste, buruzagi militarrak batzartuko dira Alemaniako hiri horretan, bihartik igandera bitartean.
Konferentziako presidente Christoph Heusgenek aurtengo aldiaz aste honetan kaleratutako ohar batean nabarmendu duenez, «eragile errebisionistak» statu quo-a zulatzeko ahaleginean ari dira. Herrialdeen izenak esan gabe, baina iruditzen zaio, horrenbestez, Bigarren Mundu Gerra amaitu zenez geroztik AEBak buru dituen ordena aldatu nahi dutela Txinak eta Errusiak.
Eta horiek horrela, Mendebaldeko estatuei adierazi die «zaila» izango dela herrialde «zalantzatiak» aliatu gisa erakartzea baldin eta ez bazaio heltzen, Heusgenen esanetan, «Afrikako, Latinoamerikako eta Asiako herrialdeek munduko ordenaren inguruan sentitzen duten erresuminari». |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224436/ander-elosegi-gorputzak-esaten-dizu-uzteko-unea-dela.htm | Kirola | Ander Elosegi: «Gorputzak esaten dizu uzteko unea dela» | Lagunez inguratuta eskaini du agur prentsaurrekoa, Lehia utzi arren, piraguismoari lotuta jarraitzea gustatuko litzaiokeela berretsi du | Ander Elosegi: «Gorputzak esaten dizu uzteko unea dela». Lagunez inguratuta eskaini du agur prentsaurrekoa, Lehia utzi arren, piraguismoari lotuta jarraitzea gustatuko litzaiokeela berretsi du | «Erabakia sendoa da. Gorputzak baino gehiago, buruak esaten dizu uzteko unea dela. Ez nuen pentsatzen horrelako ibilbide bat izango nuenik. Bakean eta asebeteta noa». Ander Elosegi piraguistak hitz horiekin esan dio agur goi mailako lehiari. Donostiako Aquariumean egin du, lagunez eta senideez inguratuta. Bertan izan ziren baita ere Eusko Jaurlaritzako Kirol zuzendari Gorka Iturriaga eta Basque Team Fundazioko koordinatzaile Olatz Legarza.«Jendeak aintzat hartu nauen sentipenarekin noa. Gertutasun eta maitasun hori sumatzen dut. Baina, era berean, nahiago dut pisua kendu eta lasaiago hartu»,
Atzera egin du Elosegik. «Behin, txikitan, izebari esan nion Olinpiar Jokoetara joan nahi nuela. Momentuko txorakeria hori egi bihurtu zen». Ez da, gainera, behin bakarrik egi bihurtu, baizik eta lau aldiz: 2008an Pekinen egon baitzen, 2012an Londresen, 2016an Rio de Janeiron eta 2021ean Tokion. Guztietan sailkatu zen finalerako, baita olinpiar diploma lortu ere. Olinpiar Jokoetan ez ezik, munduko eta Europako txapelketetan ere nabarmendu da. Bi aldiz izan da munduko txapeldunorde: 2019an, zilarrezko domina lortu zuen La Seu d'Urgellen (Herrialde Katalanak), banakakoan eta taldekakoan; hamar urte lehenago, brontzezko domina eskuratu zuen toki berean, taldeka. Europako Txapelketan, berriz, bitan igo da podiumaren hirugarren koskara: 2016an brontzezko domina kolkoratu zuen banakakoan, Liptovski Mikulasen (Eslovakia), eta, sei urte geroago, beste horrenbeste egin zuen toki berean taldekakoan.
17 urtez aritu da goi mailan lehiatzen «Lan asko egin dut. Lan egiten ez duenak oso ibilbide motza izaten baitu». Santiagotarrak klubean eman ditu urte guztiak, eta hasierak izan izan ditu gogoan: «Egunero gauza berriak ikasten zenituen, eta dibertigarria zen. Uzteko erabakiaren mugarria iazko Ausburgeko Munduko Txapelketa izan zen. «Tokioko Olinpiar Jokoak prestatzea gogorra izan zen, are gehiago pandemiagatik urtebete atzeratu zirela kontuan hartuta. Behin horiek pasatuta, iaz konturatu nintzen kostatu egiten zitzaidala entrenatzera joatea, eta Munduko Txapelketaren bueltan konturatu nintzen unea zela. Are gehiago gazteak topera ikusten nituenean».
Goi mailako lehia utzi arren, piraguismoari lotuta jarraitzea gustatuko litzaioke. «Azken batean, piraguismoa bizitzeko modu bat izan da niretzat. Hilabete hauetan nahiko aldenduta egon naiz, baina etor daitezkeen proiektuetan laguntzeko prest nago». Euskal Herrian piraguismoak geroa baduela iritzi dio. «Belaunaldi on bat dator, multzo on bat. Haiekin entrenatu izan dudanean sumatu izan dut hori. Osasuntsu dagoela esango nuke». |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224437/anker-komikia-plazaratu-du-harriet-argitaletxeak.htm | Kultura | ‘Anker’ komikia plazaratu du Harriet argitaletxeak | Siberiako tigre bat protagonista duen ingurumen thrillerra da. Gregorio Muro ‘Harriet’-ek idatzi du gidoia, eta Alex Macho eta Ekaitz Agirre 'Garluk' arduratu dira irudiez eta koloreaz. | ‘Anker’ komikia plazaratu du Harriet argitaletxeak. Siberiako tigre bat protagonista duen ingurumen thrillerra da. Gregorio Muro ‘Harriet’-ek idatzi du gidoia, eta Alex Macho eta Ekaitz Agirre 'Garluk' arduratu dira irudiez eta koloreaz. | Ingurumen thriller bat. Hala definitu du Harriet argitaletxeak Anker komikia. Orain arteko narrazio historikoetatik istorio garaikide batera egin du jauzi Gregorio Muro Harriet-ek gidoia osatzeko: Siberiako basoen soiltzea eta egurraren trafikoa. Eta ezohiko protagonista bat jarri du kontakizunaren erdi-erdian: bere giza ehizaldietan egurketarien, ekologisten eta mafiako kideen artean bereizketarik egiten ez duen tigre siberiar bat. Alex Macho marrazkilariak eraman du narrazioa irudietara, eta Ekaitz Agirre Garluk-ek jarri dizkio koloreak.
Hiru egileek Lotsa eta ahaztea komikia plazaratu zuten orain lau urte; eta Mugako dragoiak lanean ere elkarrekin aritu ziren Harriet eta Garluk duela bi —orduko hartan, Ivan Gil marrazkilariarekin—. Bestelako istorio bat kontatu dute Anker-en. Muro: «Labur esanda, thriller bat da, Marrazoa-ren antzekoa, baina Siberian eta gizakiak jaten dituen beste piztia batekin. Noski, nik halako istorioetan geruza ezberdinak egotea dut gogoko, eta hemen gai askori buruz hitz egiten da». Gai nagusia, baina, ingurumena dela zehaztu du gidoigile eta argitaletxeko arduradunak. «Tigreak hemen natura ordezkatzen du, eraso egiten ari gatzaizkionez geure aurka jotzen duen natura bat».
Istorioa osatzeko, dokumentazio lan sakona egin du Murok. Siberia ekialdean, Errusia, Txina eta Ipar Korearen arteko mugaldean baso asko ari dira soiltzen, eta lurralde horretan dago, hain justu ere, Amurreko edo Siberiako Tigrea. «2014tik, Errusiari zigor ekonomikoak jartzen hasi zirenetik, are gehiago soildu dituzte hango basoak; errusiarrek, zigorren ondorioak leuntzeko asmoz, akordioak egin dituzte txinatarrekin, eta horiek ahalik eta zuhaitz gehien ari dira eramaten. Hori errealitate bat da, eta hainbat salaketa ere izan dira». Gaineratu duenez, orain urte batzuk hainbat pertsona hil zituen tigre baten istorioaren berri ere izan zuen. Eta errealitate puska horietatik abiatuta sortu du fikziozko narrazioa.
Udege etniako kideak ere ageri dira istorioan. «Niri jende arrunta interesatzen zait», azaldu du Murok. «Kasu honetan, han bizi diren indigenak dira, baina aurreko lanetan ere agertzen da botereari aurre egiten dion jende apala, botereak txikitu ohi duena. Niri oso sanoa iruditzen zait edozein botere mota zalantzan jartzea. Eta hori bada konstante bat nire lanetan».
Siberiako paisaia elurtuen handitasuna, bakardadea eta are hotza ere marraztu ditu Machok, eta «alde handia» nabaritu du jendetzak nahiz eraikinak irudikatu izan dituen beste lanekiko. «Toki hauei bizitza ematea orrialde batean 200 pertsona sartzea bezain konplikatua izan da. Baita kolorean pentsatuz ere, adibidez; hondo zuriak, beltzekiko kontrastea, ñabardura gutxi koloreetan —makinak edo arropak salbu—...». Horregatik, azaldu du koloretako zatien tamainekin jolastu dela biñetetan, «atentzioa eman zezaten, baina paisaia elurtuaren handitasuna eta hustasuna galdu gabe».
Erronka izan da Garlukentzat ere irudiok koloreztatzea. «Saiatu naiz kolore narratibo bat erabiltzen ñabardura gehiago lortu ahal izateko. Askotan, marrazkia koloreztatu ordez, gidoia koloreztatzen dut, eta gidoiaren arabera koloreekin jolastu naiz, hainbat momentu indartzeko».
Urteetan elkarrekin lan egiteak elkar ongi ulertzea ekarri diela azaldu dute biek. Machok adierazi du argiari buruz zehaztapenen bat eman diola, asko jota, Garluki; eta hark gehitu du koloreak garrantzi handiegia hartu ez zezan saiatu dela bera, irudiak ez zapuzteko.
Manga euskaraz
Iaz abiatutako bidean sakontzen eta manga euskaraz argitaratzen jarraituko dutela ere adierazi dute Harriet argitaletxeko kideek. Tomomi Usui komikigilearen Cube Arts seriearen lehen komiki pieza eman zuten iazko abenduan, Iker Alvarezen itzulpenean; azaldu dute arrakasta handia izan zuela eta ale guztiak laster saldu zirela. Hala, haren beste edizio bat argitaratuko dutela jakinarazi dute, eta bigarren pieza ere kalean dela.
Istorioari segida emanez, protagonista eta haren lagunak bideojoko batean murgilduko dira bigarren atalean ere. Gaztetxoei begirako bilduma hori euskaraz argitaratzearen garrantzia nabarmendu du Murok, eta gaineratu du aurrera begira asmoa dutela bi hilean behin bi lan plazaratzeko. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224438/esportazioak-23-hazi-dira-eta-2019ko-markak-erraz-hautsi-dituzte.htm | Ekonomia | Esportazioak %23 hazi dira, eta 2019ko markak erraz hautsi dituzte | Are gehiago handitu da inportazioen balioa (+%37,4), petrolio eta gas garestiaren kargamentu ugarien eskutik. | Esportazioak %23 hazi dira, eta 2019ko markak erraz hautsi dituzte. Are gehiago handitu da inportazioen balioa (+%37,4), petrolio eta gas garestiaren kargamentu ugarien eskutik. | Kanpo merkataritzak 2019ko marka txikitu du. 2022an 43.257 milioi euroren esportazioak egin zituzten Hego Euskal Herriko enpresek, 2019an baino %21,2 gehiago, eta 2021. urtean baino %23 gehiago. Goia jo dute inportazioek ere: Bilboko portura iritsitako gas eta petrolio kopuru bereziki handiaren eskutik,%37,4 handitu dira inportazioak azken urtean, 36.726 milioiraino.
Ukrainako gerrak eta inflazio handiak ez dute kanpo merkataritza eten. Izatekotan, kontrako eragina izan dute, zenbait produkturen joan-etorria handitu dute eta, batez ere, haien balioa garestitu.
Izan ere, inflazio handiak eragin du merkantzien balioa gehiago handitu dela garraiatutako bolumena baino. Zaila edo ezinezkoa da kamioi bidez mugitutakoa neurtzea, baina azpiegitura nagusien trafiko datuek hori erakusten dute: esaterako, Bilboko portuaren trafikoa %5,1 handitu da, eta Forondako aireportukoa, %14,2; gutxitu egin da, berriz, Pasaiako portukoa (-%6).
Bestetik, Errusiak Europako Batasunari gasaren iturria ixteak eragin du beste leku batzuetatik gas natural gehiago itsasontziz inportatzea. 2022an gasez betetako 65 gasontzi iritsi ziren Bahia de Bizkaia Gasen plantara, aurreko urtean baino heren bat gehiago. Petronor, Esergui eta CLHrentzako petrolio gordin eta haren eratorrien kargamendu gehiago iritsi dira (+%30), Bilboko portuak azaldu zuenez. Halaber handitu dira instalazio horietatik esportatutako produktuak ere.
Bizkaiaren salbuespena
Erregai fosilez betetako itsasontzien joan-etorriak eragin du Bizkaian praktikoki bikoiztu egin direla energia produktuen esportazioak (+%109) eta inportazioak (+%88,3). Bizkaian biltzen da energia sektoreari lotutako kanpo merkataritza ia osoa, eta horregatik hura da Hegoaldeko lurraldeen artean kanpo saldo negatiboa duen bakarra: 17.971 milioi euroren inportazioak egin zituen eta 13.299 milioiren esportazioak.
Gipuzkoan eta Nafarroan ere gehiago hazi dira inportazioak esportazioak baino, baina bi horietan eta Araban ere kanpo saldoa oso positiboa da. Autogintza giltzarria da hegoaldeko bi lurraldeetan: Araban, esportazioen %46,2 dira Mercedes furgoneten esportazioak, eta Nafarroan %40,8era iristen da Volkswagenen pisua.
Sakabanatuagoa da Gipuzkoako kanpo sektorea: siderurgiaren produktuak dira %8,3; autoentzako osagarriak, %7,5; eta trenak eta tranbiak %4,6.
Errusia, behera
Ohi den moduan, Frantzia eta Alemania dira euskal enpresen bezero eta hornitzaile nagusiak. Brexit-aren ondorioz, Erresuma Batua pisua galtzen ari da: 2019an hara zihoazen esportazioen %8,4 (hirugarren bezeroa) eta %6 izan ziren iaz (bosgarrena).
Hornitzaileen artean, Txinak aurrera egiten jarraitzen du, eta behera, berriz, Errusiak: bosgarrena izan zen 2019an (%4,7) eta hamahirugarrena iaz (%2,3). |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224439/135-kiloko-atungorri-bat-arrantzatu-dute-donibane-lohizunen.htm | Bizigiro | 135 kiloko atungorri bat arrantzatu dute Donibane Lohizunen | Christophe Barriola arrantzalea ezagun egin da tamaina handiko arrainak kanaberarekin harrapatzeagatik. | 135 kiloko atungorri bat arrantzatu dute Donibane Lohizunen. Christophe Barriola arrantzalea ezagun egin da tamaina handiko arrainak kanaberarekin harrapatzeagatik. | Christophe Barriola Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Samatheo II.a arrantzontziko kapitainak 135 kiloko hegalabur bat arrantzatu du, eta haren irudiak bolo-bolo zabaldu dira sare sozialetan. Nabarmentzekoa da kanaberarekin harrapatu duela animalia.
Zimarroia edo atungorria esaten diote arrain hori, eta oso preziatua da, haragi gorriarengatik.
Barriola eta haren ontzia ezagunak egin dira tamaina handiko piezak harrapatzeagatik. Orain harrapatu duten arraina txiki uzten du iazko martxoaren 28an arrantzatu zuten beste batek, 267 kilokoa baitzen.
Barriolak orduan kontatu zuenez, egun motela zuten, eta ia ez zuten ezer arrantzatu. Capbreton inguruan ari ziren, eta eguerdi partean egon ziren zerbait harrapatzeko zorian, baina arrainak ihes egin zien. Bazkaloste osoan arrakastarik gabe aritu ziren. Baina arratsaldean heldu zen saria. «Kanaberararekin 267 kiloko hegalabur bat arrantzatzea ez da makala», esan zuen kapitainak orduan. Barriolak adierazi zuenez, espero baino diru gutxiago lortu zuten portuan, hegalaburraren salneurria apal samarra baitzen une horretan.
Arrain handia da hegalaburra. Handienek hiru metro hartzen dituzte, eta 650 kilo ere har ditzakete. Egunean 200 kilometro baino gehiago egin ditzakete, eta orduko 70 kilometroko abiadura hartu. 15 urte bizi daitezke gehienez.
Azken hilabeteotan, neurriz kanpoko piezak albiste izan dira. Azaroan, esaterako, 4,7 kiloko udazkeneko onddo zuri bat topatu zuten Landetan (Boletus edulis), Arcachondik 45 kilometrora (Okzitania). |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224440/argindar-enpresek-helegitea-jarri-diote-ezohiko-zerga-berriari.htm | Ekonomia | Argindar enpresek helegitea jarri diote ezohiko zerga berriari | Zerga berria «diskriminatzailea eta bidegabea» dela uste dute, baita giltzarri den sektore horri «kalte egiten» diola ere. Bankuei eta energia enpresei jarritako zergari esker, Eusko Jaurlaritzak 400 milioi euro jasoko ditu bi urtean, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 100 milioi. | Argindar enpresek helegitea jarri diote ezohiko zerga berriari. Zerga berria «diskriminatzailea eta bidegabea» dela uste dute, baita giltzarri den sektore horri «kalte egiten» diola ere. Bankuei eta energia enpresei jarritako zergari esker, Eusko Jaurlaritzak 400 milioi euro jasoko ditu bi urtean, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 100 milioi. | Atzo banku handien patronalek egin moduan, argindar enpresa handien patronalak —Aelecek— helegitea jarri dio gaur Espainiako Gobernuak onartutako ezohiko zergari, Espainiako Auzitegi Nagusian. Zerga berria «diskriminatzailea eta bidegabea» dela uste dute, baita giltzarri den sektore horri «kalte egiten» diola ere.
Gaur egungo egoera ekonomikoari aurre egiteko, kutxak gehiago bete nahi dituzte PSOEk eta Unidas Podemosek, eta horregatik onartu zuten iaz energia enpresei eta bankuei bi urteko ezohiko zerga bat ezartzea. Egoera berezi honetan etekin handienak ateratzen ari diren enpresak direla argudiatu du Espainiako Gobernuak, eta ez dabiltza oker: azken asteetan 2022ko balantzeak argitaratzen ari dira enpresak, eta inoizko irabazi handienak izan dituztela argitaratu dute gehienek.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak maiatzean espero du Madrildik zergen partea jasotzea.
Zerga horiek bi sektoreetako enpresa handienei ezarriko dizkiete. 2019an 1.000 milioi euro baino gehiago fakturatu zuten energia enpresek ordaindu beharko dute, Espainiako negozio bolumenaren %1,2. Bankuen kasuan, 2019an 800 milioi euro baino gehiago jaso zituzten enpresek ordaindu beharko dute, %4,8 Espainian kobratutako interesen eta komisioen gainean.
Madrilek jasoko ditu zergak, eta, ondoren, autonomia erkidegoei banatuko zaizkie. Eusko Jaurlaritzak bi urteetan 400 milioi inguru jasotzea espero du, eta Nafarroako Gobernuak, berriz, 104 milioi bat euro.
Repsolen irabaziak, gora
4.251 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen Repsolek 2022an, 2021ean baino %70,1 gehiago; erregaien prezioen igoerak bultzatu du batez ere irabazien igoera hori. Josu Jon Imaz kontseilari ordezkariak, berriz, 4,13 milioi euro irabazi zituen iaz, 2021ean baino %3,5 baino gehiago.
Imazek adierazi du 2021ean eta 2022an izandako irabaziek ez dituztela estaltzen aurreko bi urteetan izandako galerak. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224441/ela-eusko-jaurlaritzaren-funtzio-publikoko-mahaitik-altxatu-da.htm | Ekonomia | ELA Eusko Jaurlaritzaren Funtzio Publikoko Mahaitik altxatu da | «Negoziazio falta» argudiatuta joan da bileratik. LABentzat ere «antzua» da mahaia. CCOOk eta UGTk akordioa lortu dute Jaurlaritzarekin errelebo kontratuaren inguruan. | ELA Eusko Jaurlaritzaren Funtzio Publikoko Mahaitik altxatu da. «Negoziazio falta» argudiatuta joan da bileratik. LABentzat ere «antzua» da mahaia. CCOOk eta UGTk akordioa lortu dute Jaurlaritzarekin errelebo kontratuaren inguruan. | Eusko Jaurlaritzaren Funtzio Publikoko Mahaia gaur bildu da berriro, baina ELA sindikatua bileratik joan da, salatuta mahaian ez dagoela negoziaziorako aukerarik. Negoziazio mahai bat izan beharrean «informazio mahai» bat dela iradoki du sindikatuak, eta horregatik erabaki du alde egitea: «Eusko Jaurlaritzaren posizioa aldatzeko modu bakarra mobilizazioa indartzea da», esan du sindikatuak.
Izan ere, bilerako lehen puntuan, langile publikoen soldata igoerari buruzkoan, Eusko Jaurlaritzak proposatu du 2023an %2,5 igotzea. ELAri ez zaio gustatu proposamen hori, are gutxiago kontuan izanda Eusko Jaurlaritzaren kutxak 2.000 milioi euroko superabita izan duela azken hiru urteetan. Hala, sindikatuak adierazi du Eusko Jaurlaritzak, bere politikekin, %20 jaitsi duela langile publikoen erosteko ahalmena azken hamarkadan.
LABek ere antzu iritzi dio Mahai Orokorrari: «Oraingoan ere, gogoeta egin eta erabaki bat hartuko dugu, parte hartzen jarraitzekotan zer baldintzatan jarraituko dugun. Bestela ere, garrantzitsua da argi edukitzea zer kudeaketa egin behar den antzerki hori uztekotan».
CCOO eta UGT sindikatuek, berriz, akordio bat lortu dute Eusko Jaurlaritzarekin, errelebo kontratua erreformatzeko. Kontratu horrek 700 langile ingururi eragingo die. Hala ere, Jaurlaritzaren jarrera ere kritikatu dute, negoziazioaren beste alor batzuetan ez duelako borondaterik akordio bat erdiesteko. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224442/1200-renault-4-zahar-miarritzetik-atera-dira-sahararaino-joateko.htm | Bizigiro | 1.200 Renault 4 zahar Miarritzetik atera dira, Sahararaino joateko | Tartean dira EAko (Bizkaia) Andoni Larrinaga eta Ibon Malaxetxebarria lehengusuak, aitonaren auto eraberrituarekin. | 1.200 Renault 4 zahar Miarritzetik atera dira, Sahararaino joateko. Tartean dira EAko (Bizkaia) Andoni Larrinaga eta Ibon Malaxetxebarria lehengusuak, aitonaren auto eraberrituarekin. | Gaur, eguerdian atera dira Miarritzetik (Lapurdi) 4L Trophy rallyan aurten parte hartzeko izena eman duten 1.200 Renault 4 modeloko autoak. 6.000 kilometro egingo dituzte datozen egunetan, Marrakexeraino. Bikote bat doa auto bakoitzean, txandaka gidatzeko. Tartean dira Andoni Larrinaga eta Ibon Malaxetxeberria lehengusuak. Urtebete pasatu zuten aitonaren auto zaharra konpontzen.
«3, 2, 1... atera!» oihuarekin hasi dute lasterketa solidarioa. «Bihar Algecirasen elkartuko gara», esan diete antolatzaileek parte hartzaileei. Banan-banan atera dira, presarik gabe, autoak ez direlako berriak, eta helburua heltzea baita.
18 eta 28 urteko gazteentzako rallya da 4L Trophy. Parte hartzeko baldintza Renault 4L bat gidatzea da, eta, helburua, «basamortuko haurrei» eskola materiala eta botikak eramatea da, antolatzaileen arabera.
Albiste izan ziren abenduan Larrinaga-Malaxetxeberria lehengusuak. Bideo baten bidez kontatu zuten aitonak baserrian gordea zuen 4L auto zaharra eraberritzen ari zirela, rallyan parte hartzeko.
Orduan kontatu zutenez, rallyan izena emateko, 3.500 euro jarri zituzten, euren poltsikotik. Autoa margotzeaz gain, malgukiak aldatu nahi zizkioten, erradiadore eta enbragea.
Dena ondo bidean, otsailaren 24an dira Marrakexera heltzekoak, eta, gero sei etapa egingo dituzte basamortuan. Han, bi puntu artekoa bidaiatu beharko dute, ahalik eta kilometro gutxien eginda. «Beldurra beti dago, baina sinetsi egin behar. Hala edo nola, iritsiko gara», esan zuten orduan.
1997. urtetik urtero egiten dute 4L Trophy rallya. Miarritze-Dakar rallyan ibilitako Jean-Jacques Reyk sortu zuen egitasmoa. Antolatzaileen arabera, 300-400 pertsona inguru ibiltzen dira rallyaren antolakuntzan, horietako 40 urte osoan. |
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224443/gizonezko-bat-espetxean-sartu-dute-baranainen-8-urteko-haur-bati-sexu-eraso-bat-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizonezko bat espetxean sartu dute, Barañainen 8 urteko haur bati sexu eraso bat egiteagatik | Abuztuan gertatu zen erasoa, eta bermerik gabe kartzelatu dute gizona, haurrak hura ezagutu ostean. | Gizonezko bat espetxean sartu dute, Barañainen 8 urteko haur bati sexu eraso bat egiteagatik. Abuztuan gertatu zen erasoa, eta bermerik gabe kartzelatu dute gizona, haurrak hura ezagutu ostean. | Iruñeko 5. ikerketa auzitegiak behin-behinean bidali du kartzelara abuztuan Barañainen (Nafarroa) 8 urteko neskato bati sexu eraso bat egiteaz akusaturiko gizonezko bat. Sei hilabete baino gehiago igaro arren, haurrak «ezagutu eta seinalatu» egin du gizonezkoa, epaileak argudiatu duenez.
Ondorioz, 16 urtetik beherako bati sexu erasoa egitea egotzi dio epaileak. Legearen arabera, hamar eta hamabost urte arteko kartzelaldiarekin zigortzen da hori.
Defentsak eskatu du gizonezkoa aske uzteko, baina epaileak adierazi du ihes egiteko arrisku handia dagoela, akusatuak ez baitu etxebizitza finkorik.
Haurrak «kontraesanik gabe» kontatu du gertaturikoa. Barañaingo haur parke batean zegoela, akusatuak esan zion izozki bat erosiko ziola, eta etxe batera eraman zuen, salaketaren arabera. Han egin zion eraso, eta kontatuz gero hil egingo zuela esan zion.
Ikusi gehiago: Gizon bat atxilotu dute adingabe bati argazki intimoak eskatzeagatik |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.