date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/224444/ugtk-aise-irabazi-ditu-bozak-vwen-eta-elak-bi-kide-gehiago-lortu-ditu.htm | Ekonomia | UGTk aise irabazi ditu bozak VWen, eta ELAk bi kide gehiago lortu ditu | Bi sindikatuek ordezkari kopurua handitu dute, eta gainerakoek 2019ko emaitza errepikatu dute: CCOOk zortzi, LABek hiru, eta CGTk bi. | UGTk aise irabazi ditu bozak VWen, eta ELAk bi kide gehiago lortu ditu. Bi sindikatuek ordezkari kopurua handitu dute, eta gainerakoek 2019ko emaitza errepikatu dute: CCOOk zortzi, LABek hiru, eta CGTk bi. | «UGT!, UGT!». Oihuka, pozarren ospatu dute UGTko ordezkariek garaipena, Volkswageneko hauteskunde sindikaletako emaitza pantailatan azaldu denean. Aise irabazi dute.
Landabenen bozkatzeko eskubidea izan duten 5.000 langileetatik 4.345ek eman dute botoa, eta UGTk 1.612 lortu ditu. Alegia, jokoan ziren 31 ordezkarietatik hamahiru eskuratu ditu, 2019an baino bat gehiago. CCOO bigarren geratu da, zortzi ordezkarirekin. ELAk jauzia egin du, eta bi ordezkari gehiago ditu. LAB eta CGT, berriz, berdin geratu dira: bata hiru kiderekin, eta bestea birekin.
Kontuan izanik 2019an baino bi kide gehiago zeudela jokoan eta Confederacion de Cuadros ez dela aurkeztu, UGTk eta ELAk jakin dute abagune hori baliatzen, langileen batzordeko kide kopurua handitu baitute.
UGT: «Lau urte zail» «Emozio, alaitasun eta ardura handia sentitzen dut». Horiexek izan dira UGTko Alfredo Moralesek esandako lehen hitzak. Beste lau urtez batzordeko buru izango da, eta onartu du pandemiaren eta hornidura krisiaren ondorioz «lau urte zail» utzi dituztela atzean.
«Ulertzeko zailak diren erabakiak hartu behar izan ditugu, baina fabrikak ondo funtzionatu du, eta etorkizun ona du». Uste du kanpaina zaila izan dela eta «uste baino emaitza hobeak» lortu dituztela. Pozik azaldu da, asteon VWek baieztatu duelako 1.024 milioi euro inbertituko dituela auto elektrikora egokitzeko. Dena den, ohartarazi du inbertsioa gauzatu arte eta 2026ra iritsi arte «basamortuaren zeharkaldia» geratzen dela, eta urte konplikatuak izango direla.
CCOOk botoen %28,4 bildu ditu: fabrikan zazpi kide, eta teknikoetan bat lortu ditu. Carlos Zalduendok goraipatu du «bigarren» direla oraindik ere. «Bai fabrikan, bai teknikoen artean boto kopurua handitu dugu, baina ez digu eman ordezkari kopurua handitzeko. Pena da, baina beti da ona boto kopurua igotzea».
ELA: «Alternatiba gara»
ELA izan da gehien igo den sindikatua, bi ordezkari gehiagorekin. Gainera, lehen aldiz, teknikoen artean delegatu bat erdietsi dute. Gogoan izan du, gainera, duela zortzi urte bi kide zituztela. «Txiripaz lortu genuen emaitza hura, 192 botorekin. Orain, berriz, 635 ditugu. Igoera ikaragarria da, ordezkariek egunero egiten duten lanaren eta sindikatuaren politikaren emaitza». UGTren eta CCOOren aurrean «alternatiba» direla gaineratu du.
LABek 460 boto eta hiru ordezkari lortu ditu. Raul Portilloren ustez, euren proiektua «berretsi» egin dute emaitzek. «Proposamen asko egin ditugu. Horietako batzuk aurrera atera dira, eta aldi berean lortu dugu enpresaren politika batzuk baldintzatzea. Zeregin horretan jarraituko dugu. Lehengo ahalmen bera eta gogo berberak ditugu».
276 botorekin, CGTk bi kide izango ditu. Oscar Añorberen arabera, espero zutena bete da. «Gure zoritxarrerako enpresak irabazi du, eta langileek galdu dute. Gu hiltzat jotzen gintuzten, eta onik atera gara. Beste lau urtez lanean jarraitzeko aukera ematen digu bederen».
Erronka handia aurrean Ez da makala izango hautatu berri den langileen batzordeak aurrean izango duen erronka. Asteon, hauteskunde sindikalen bezperan, baieztatu du VWek 1.024 milioi euro inbertituko dituela 2027ra bitartean fabrikako instalazioak auto elektrikora egokitzeko. Ondorioz, datozen asteetan etorkizuneko plana deitu dioten industria proiektuaren nondik norakoak negoziatu beharko ditu batzordeak zuzendaritzarekin: hala nola zenbat iraungo duen fabrika egokitu bitarteko trantsizioak, zer ondorio izango dituen lanaldian eta produkzioan, zer formakuntza eta egokitzapen egin beharko dituzten langileek auto elektrikoaren produkzioak eragingo dituen aldaketei aurre egiteko...
Industria plan horretan, gainera, zehaztu egin beharko Landabenek zer modelo elektriko hartu beharko dituen bere gain, eta bakoitzetik zenbat ekoitzi gutxi gorabehera. Gainera, horrek fabrika barruan eta handik kanpoko hornidura parkean zer ondorioak izango dituen ikusteko dago. Kontuan izanda VWen hornitzaile diren enpresek 10.000 enplegu dituztela, giltzarri gerta daiteke auzi hori.
Hornitzaileez gain, fabrika barruan auto elektrikoranzko prozesuak ondorioak izango ditu lan baldintzetan, eta hori guztia hurrengo lan itunean jaso beharko dute. Hain zuzen ere, aurten amaitzen da lan ituna. Negoziazio kolektibo horretan sartuko diren gaietako bat izango da langileriaren gaztetzea. Egun, batez besteko adina 50 urtekoa da, eta erretiroa aurreratzeko formulak aztertu nahi dituzte sindikatuek, Espainiako Gobernuak errelebo kontratuarekin zer egingo duen zehaztu bitartean.
Beste gai garrantzitsu bat soldata igoerak eta lanaldia izango dira. Hala nola enpresan sartu berri direnen soldata mailak igo nahi dira. Autogintzako lanaldi handienetakoa dutenez, hori ere egokitu nahi dute. Katean sortu ohi diren lesio kopuruen ondorioz, lan osasuna hobetzeko neurriak ere aintzat hartu nahi dira. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224463/frantzian-aurkitu-dute-gipuzkoako-aldundiaren-tutoretzapean-zen-haurra.htm | Gizartea | Frantzian aurkitu dute Gipuzkoako Aldundiaren tutoretzapean zen haurra | Urtarrilaren 29an eraman zuen Donostian haren amak, bikotekidearen laguntzaz; atxilotu egin dituzte. Onik dago hiru urteko haurra, eta Frantziako gizarte zerbitzuen esku geratu da. | Frantzian aurkitu dute Gipuzkoako Aldundiaren tutoretzapean zen haurra. Urtarrilaren 29an eraman zuen Donostian haren amak, bikotekidearen laguntzaz; atxilotu egin dituzte. Onik dago hiru urteko haurra, eta Frantziako gizarte zerbitzuen esku geratu da. | Frantzian aurkitu dute urtarrilaren 29an Gipuzkoako Foru Aldundiaren tutoretzapean zen hiru urteko haurra. Onik dago adingabea, eta Frantziako gizarte zerbitzuen esku utzi dute. Ama eta bikotekidea atxilotu egin dituzte. Urtarrilaren amaieran, adingabea heldu batekin zihoala eraman zuen bere amak, bikotekidearen laguntzaz. Hori baino bi egun lehenago geratu zen aldundiaren tutoretzapean, «babesgabe» zegoela erabaki ostean.
Asteazken honetan, Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak esan zuen bazekitela non zen haurra, baina ez zuen horretan gehiago sakondu —kasuaren sumarioa sekretupean da, epailearen aginduz—. Ertzaintzak berehala ekin zion haurra bilatzeari, eta berehala zabaldu zuten ikerketa Schengen eremura; haurraren ama biologikoa eta bikotekidea atzerrira joan zirela uste zuen erakundeak. Aldundiko Gizarte Politiketarako diputatu Maite Peñaren arabera, senideek ez zuten «errorik» Gipuzkoan.
Peñak gaur egin dituen adierazpenen arabera, umea «momentu oro babestuta» egon da. Gipuzkoara bueltatu beharko balu, jada aurkitu dute familia bat adingabea etxean hartzeko prest dagoena. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224464/jaurlaritzak-hilean-300-euroko-laguntza-emango-die-25-eta-29-urte-artekoei-emantzipatzeko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak hilean 300 euroko laguntza emango die 25 eta 29 urte artekoei, emantzipatzeko | Neurria 2024an sartuko da indarrean. 28.000 euroz azpiko diru sarrerak dituztenek eta alokairu kontratua edo etxebizitza libre baten erosketa kontratua dutenek jasoko dute. | Jaurlaritzak hilean 300 euroko laguntza emango die 25 eta 29 urte artekoei, emantzipatzeko. Neurria 2024an sartuko da indarrean. 28.000 euroz azpiko diru sarrerak dituztenek eta alokairu kontratua edo etxebizitza libre baten erosketa kontratua dutenek jasoko dute. | Joan den abenduan, Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030eko Agendaren idazkari nagusiak iragarri zuen emantzipatzeko laguntzak emango dizkietela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 25 eta 29 urte bitarteko gazteei. Gaur, laguntza horien zenbatekoa zehaztu du Iñigo Urkullu lehendakariak: hilean 300 euroko laguntza emango die 25 eta 29 urte arteko gazteei gurasoen etxetik irten eta emantzipa daitezen; gehienez, bi urtez jaso ahalko dute laguntza hori. Laguntza berria datorren urtetik aurrera sartuko da indarrean seguruenera, 2024ko lehen seihilekoan. Emantzipatzeko laguntza jasotzeko, baldintza hauek bete beharko dituzte eskatzaileek: urtean 28.000 euroz azpiko diru sarrerak izatea; Euskal Autonomia Erkidegoan erroldatuta egotea eta azken hamar urteetan gutxienez hiru urteko errolda agiria izatea; eta alokairu kontratua edo etxebizitza libre baten erosketa kontratua izatea, betiere ohiko etxebizitza bat izango dena. Kontrara, babes ofizialeko etxebizitza bat dutenek, izan alokairuan edo izan jabetzan, ezingo dute laguntza eskatu. Alokairu publikorako laguntzak eskaintzen dituen Gaztelagun programaren onuradunek, ordea, emantzipatzeko laguntza horiek jaso ahalko dituzte. DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta eta bizitzeko gutxieneko diru sarrerak, berriz, diru sarrera gisa aintzat hartuko dira.
Diru laguntzen helburu nagusia da gazteen emantzipazio adina 28 urtera aurreratzea 2030erako, Urkulluk gaur azaldu duenez. «Gure gazteek etxetik lehenago ateratzeko aukera izan behar dute, eta gure betebeharra da hori egiazki bermatzeko bidea erraztea». Urkulluk nabarmendu du «emantzipazioa hasteko edo sendotzeko bultzada beharrezkoagoa denean» emango dituztela laguntzak. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224465/valverdek-2024ra-arte-luzatu-du-kontratua-athleticekin.htm | Kirola | Valverdek 2024ra arte luzatu du kontratua Athleticekin | Bai teknikaria bai Jon Uriarte presidentea pozik agertu dira kontratu luzapena dela eta. Hemendik aurrera kontratua amaitzen zaien jokalarien egoerari heldu beharko dio klub zuri-gorriak. | Valverdek 2024ra arte luzatu du kontratua Athleticekin. Bai teknikaria bai Jon Uriarte presidentea pozik agertu dira kontratu luzapena dela eta. Hemendik aurrera kontratua amaitzen zaien jokalarien egoerari heldu beharko dio klub zuri-gorriak. | Ernesto Valverdek beste urtebetez luzatu du kontratua Athleticekin: 2024ko ekainera arte. Erabaki horrekin, datorren denboraldiko proiektuaren lehen zutarria jarri du klub zuri-gorriak. Teknikaria pozik dago luzapenarekin. «Niretzat harro egoteko moduko zerbait da, klubak pentsatzea ni naizela pertsonarik aproposena taldea zuzentzen jarraitzeko. Oso eroso ari naiz lanean taldearekin, eta sinetsita nago hobetzeko aukerak ditugula. Zaleak zoriontsu egiten saiatu naiz». Gustura mintzatu da Jon Uriarte ere: «Guretzat Ernesto da entrenatzailerik onena. Luzatzeak egonkortasun handia emango digu, eta aukera ere bai datorren denboraldia garaiz prestatzen hasteko. Kirol arloan, zutarri estrategikoetako bat zen hau».
Kontuan izan behar da Valverde dela Athleticeko lehen taldeari partida gehien zuzendu dizkion teknikaria: orain arte, 332. Baina kopuru horrek gora egiten jarraituko du, igande honetan bertan. Izan ere, talde zuri-gorriak ligako partida du Atletico Madrilen zelaian. Kontratua berrituta, zortzigarren denboraldia egingo du Lezaman, hiru alditan banatuta. Horietatik bostetan lortu du taldea Europarako sailkatzea. Lau aldiz Europa liga jokatu du, eta behin Txapeldunen Ligan. Oraintxe talde zuri-gorria zortzigarrena da ligan, eta Espainiako Kopako finalerdiak jokatuko ditu Osasunaren kontra.
Honela aletu ditu presidenteak Valverde berritzeko arrazoiak: «Anbizio handia du, zaleekin konektatzen duen jokoa proposatzen du, eta jokalariekin harreman bikaina du». Behin teknikariari kontratua berrituta, kontratua amaitzen zaien jokalarien egoera bideratzen hasi beharko du talde zuri-gorriak. Zerrenda horretan daude, besteak beste, Iñigo Martinez, Oscar de Marcos eta Raul Garcia. Gainera, Uriarte presidenteak hemendik gutxira aurkeztuko du klubaren egoeraren inguruan egin duten diagnostikoa. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224466/kutxabankek-ere-helegitea-jarri-dio-bankuen-zergari.htm | Ekonomia | Kutxabankek ere helegitea jarri dio bankuen zergari | Administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri zuen atzo Kutxabankek, Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Kutxabankek ere helegitea jarri dio bankuen zergari. Administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri zuen atzo Kutxabankek, Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Bata bestearen atzetik, Espainiako Gobernuak bankuei eta energia enpresa handiei ezarri dien behin-behineko zergari helegiteak jartzen ari dira sektore horietako enpresak. Kutxabank izan da azkena: atzo arratsaldean jakinarazi zuen administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri zuela Espainiako Auzitegi Nazionalean, bere eskumeneko Cajasur bankuaren bitartez.
Otsailaren hasieran iragarri zuen Espainiako Gobernuak otsailaren 4an hasiko zela zerga aurretiaz ordaintzeko epea, eta azken eguna ere jakina da: otsailaren 20a. Herenegun ere beste bi helegite aurkeztu zituzten bankuen patronalek: Espainiako Bankuen Elkarteak bata, eta Espainiako Aurrezki Kutxen Konfederazioak bestea.
2022ko azaroan EBZ Europako Banku Zentralak zergari buruzko irizpen bat eman zuen, eta adierazi zuen tasa berria neurrigabea izan zitekeela bankuen errentagarritasunaren aldean, eta iragarri zuen eragina izan zezakeela bezeroengan; irizpen horretan oinarritzen dira bankuak zerga berriari helegitea aurkezteko.
Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak gaur adierazi du espero duela helegiteek aurrera ez egitea. Izan ere, sailburuaren ustetan, herritarrentzat positiboak izango dira behin-behineko zerga berri horiek. Eusko Jaurlaritzak kalkulatu du 2023an eta 2024an 400 milioi gehiago jasoko dituela zerga berri horiekin. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224467/etxalde-ekologikoa-zinemara.htm | Ekonomia | Etxalde ekologikoa zinemara | Idoki eta Landarlan elkarteek ‘Zure platerean hasten da mundua’ agroekologiaz egin filma aurkeztu dute Donibane Garaziko zinema gelan. | Etxalde ekologikoa zinemara. Idoki eta Landarlan elkarteek ‘Zure platerean hasten da mundua’ agroekologiaz egin filma aurkeztu dute Donibane Garaziko zinema gelan. | Landarlan Gipuzkoa hegoaldeko Goierri eskualdeko ingurumen elkartea da. Aralar, mundua leku den lurra dokumentala egin zuen duela bost urte, eta ikus-entzunezkoekin bide bat hasi, bidenabar. Euskal Herriko ehun bat antzokitan erakutsi zuten orduko dokumentala. Besteak beste, Ipar Euskal Herriko Idoki etxe ekoizleen elkartearekin partaidetzan, dokumental berria atera zuen iaz: Zure platerean hasten da mundua. Aste honetan ikusten ahal zen Donibane Garaziko zinema gelan.
Ion Fontenla elkarte horretako partaidea da, eta Zure platerean hasten da mundua filma zuzendu du. Landarlan, Goierri aldean, ekologiaren zaintzeko elkartea dela erran du: “Saiatzen gara ingurumen afera guztietan hor egoten”. Dokumentalak sentsibilizaziorako tresna egokiak zaizkio Landarlani. Lekuan lekuko heinean “arazo global” batzuen jorratzea du xede: “Bioaniztasunaren arazoa, adibidez, mundu mailako arazoa da, baina Aralarko dokumentalarekin gai hori landu genuen”.
Ikusi gehiago: «Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin»
Aldi honetan, agroekologian ari diren etxalde ttipiak dituzte aipatu, Euskal Herriko gizarteak dituen janaria erosteko eta jateko moldeak galdekatzeko.
“Elikadura mota desberdinek ez dute aztarna bera uzten ingurumenean”, esplikatu du Fontenlak. Horregatik, ingurumenari kasu emanez ari diren etxe ekoizleengana joan dira dokumentalerako: “Ahalik eta modurik jasangarrienean ekoizten duten ekoizleengana jo nahi izan dugu, zuzenean. Ikaragarriko kalitateko produktuak egiten dituzte, ingurumenean kalterik batere ez edo oso txikiak sortuz”. Dokumentalean agertzen den Mikela Untsain erlezain saratarra aipatu du Fontenlak laborantza horren eta bioaniztasunaren arteko harremanaren munta zehazteko: “Erleekin lan egiten du; pentsa harentzat zein garrantzitsua den bioaniztasuna ongi zaintzea”.
Kontsumo ereduak
Agroekologian ari diren ekoizleen lekukotasunez gain, kontsumitzaile gune batzuk ere erakusten ditu dokumentalak; tokiko janari nagusiki biologikoarekin ari den jatetxe bat, ekoizle ttipiek hornitu saltegi edo merkatuak bezala.
Fontenlak adierazi du ikusleari erosteko gunearen hautuaz ohartaraztea dela asmoa: “Ikusleari erakutsi nahi diogu ez dela berdina supermerkatu batean edo merkatu batean erostea”.
Orona industria enpresak Gipuzkoan duen jatetxe bat erakusten dute filmegileek, konparazione. Eraikin arras moderno batean da. “Kontraste hori nahi izan dugu erakutsi. Biztanleriaren ia %80 hiriburuetan bizi da, eta film honetan ia denbora guztian landa eremua ikusten da. Nahitara joan gara toki industrializatu horren bila”, erran du Fontenlak. Nagusiki jatetxe horrek inguruko ekoizle agroekologikoekin lan egiten duela erakutsi nahi dute hala.
Euskal Herrian barna berrogei bat aldiz erakutsi dute dokumentala jadaneko egileek. Ikustera joan diren jendeen oharretarik, erosteko usaietan aldaketa baten mentura berririk ez da baitezpada oraino agertu. Fontenlak dioenez, gaiarekin lehenagotik interesa zuten ikus-entzuleak baitziren gutiz gehienak: “Aitortu beharra daukat filmera etorri diren gehienak, modu batean edo bestean, pixka bat sentsibilizatuta daudenak direla”. Beste kontsumo batean ari direnak jada, hots. Hedapenak zabalagoa izatea erdietsi behar litzateke beste jende batengana heltzeko: “Supermerkatuetara joaten direnengana iristeko, beharko genuke beste zerbait. Esate baterako, telebista publiko batean emankizun bat edo”.
Horregatik, filma geletan erakusteaz gain, eskoletara joateko kanpaina bat bidean du Landarlanek. “Hezitzaileak baditugu gurekin, eta solasaldi-merienda modukoak ari gara antolatzen”. Bestalde, merkatuetan ere mahaiak jartzen dituzte, eta, Idokiren gisan, etxalde bisitak egiten dituzte EH Kolektiboarekin elkarlanean.
Janari ekologikoari egiten zaion prezioaren auzia ere dudan ezarri nahi dute Landarlanekoek, Idokikoek bezala. Dena baita zeri lehentasuna ematen zaion. Fontenlak badaki franko supermerkatuetara joaten direla, merkeago zaielako: “Elikadura osasuntsua kasik pribilegioa bilakatu da gaur egungo gizartean. Garestiagoa da hiru porru erostea, plastikan paketatu paella bat baino. Hor arazo larri bat daukagu”. Alor horretan, desoreka bestelakotzeko, herritarrek berek eta erakundeek beren egitekoa baluketela iduri zaio.
Fikzioa lagun
Zure platerean hasten da mundua dokumentala, forma aldetik ere, zerbait bizia bezala apailatu zuten egileek. “Hasieratik garbi geneukan nahi genituela nekazari bat, abeltzain bat, erlezain bat eta kontsumitzaile bat. Lau horien bizia erakutsi nahi genuen”.
Horiez gain, fikziozko zati antzeztuak ere agertzen dira, Maitena Salinas eta Maria Redondo antzezleen eta Andoni Aizpurua ETB1eko eguraldi aurkezle ezagunaren arteko solasak direla medio. “Horrek egiten du ekoizle guzien arteko lotura”.
Argazki zuzendaria Iban Toledo izan da, eta Fontenlak goraipatu du egin duen lana: “Iban Toledo artista bat da, eta egin dituen planoak harrigarriak dira”.
Idoki sarea, dokumentalean agertzen den Mikel Untsain Sarako erlezainaren bidez ezagutu zuten Landarlanekoek. Arrunt helburu beretan direla uste du Fontenlak. “Agroekologiaren aldeko apustua hartu dute haiek ere: etxalde txikiak, bertakoa, ekologikoa. Filmaren filosofia betetzen du osoki”.
Filmegileari iduri zaio Ipar Euskal Herrian aise lotura gehiago dela laborantza munduarekin Hego Euskal Herrian baino: “Iparraldean asko lotuago zaudete lurrari, aitortu beharra daukat; ziurrenik, landa eremu gehiago dauzkazuelako. Etxeak ez dira horren altuak; industria askoz gutxiago duzue proportzioan”. Ikusi du Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoan usaia aise handiagoa duela jendeak merkatuetara joateko jatekoen erostera. “Barneratuagoa daukazue bertakoa edo etxekoa erostea”.
Horiek horrela, Hego Euskal Herrian ere gauzak aldatzen ari direla dio Fontenlak, emeki bada emeki: “Hazten ari dira hemen ere, nahi baino geldiago bada ere. EH Kolektiboa, Ekolurra, Biolur… hainbat ekoizle elkarte sortu dira”. Orain, erakundeen partetik sustapena behar litzatekeela uste du: “Abeltzaintza eredua, adibidez, buru kantitatean oinarritzen dena izan ordez, posible da buru gutxiagorekin beste era batean ekoiztu eta bizia berdin ateratzea”. Laborantza politiken aldatzeko beharra ikusi du beste eredu bati buruz joateko.
Hemen ikusi teaser-a |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224468/kontsumitzaileak-momentu-batez-beharko-ditu-hautu-batzuk-egin.htm | Ekonomia | «Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin» | «Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin». | Idoki Ipar Euskal Herriko etxe ekoizleen elkarteak antolatu du Donibane Garaziko proiekzioa. Patrick Sallaberri (Aiherra, 1974) da Idokiko lehendakaria.
Nolakoa iduritu zaizu filma?
Biziki interesgarria da, gure laborantza filosofia aitzinerat ematen baitu: etxalde ttipia, lekuko arrazak, etxalde ttipiak bere ingurumenarekin duen lotura: pozoirik gabe, abereekin harremana.
Kontsumitzailea ere aipu da.
Biziki ontsa erakusten du, azkenean, kontsumitzaileak duela hautatu behar zer erosten duen. Etxalde ttipiak zer lotura duen janarien gustuarekin.
Idokikoak hurbileko saltze sareetan zarete. Ez ote da muga batera heldua, jende gehiena supermerkatuetara joaten baita?
Ez da dudarik badela anitz egiteko oraino. Gure sarea garatzen ari da, baina ttipi-ttipia da. Ipar Euskal Herrian, jendeen %80k kontsumoa supermerkatuetan egiten dute. Sekulako lana bada oraino biztanleria orokorra gure laborantzari buruz bihurtzeko. Guk gure sareak garatzen ditugu ditugun ahal ttipiekin.
Ahal ttipiegiak?
Supermerkatuen aldean, gure sarea ahula da komunikazioan. Hego Euskal Herrian hiri handiak dira, biztanleria handia, baina inportantea da erakustea jende batzuk badirela han ere gure laborantza aitzinerat emateko. Lan ttipiak dira, baina lan ttipi bat beste baten ondotik, kontzientzia bat ematen du. Kontsumitzaileak behar du ohartu badela hemen beste modelo bat.
Ardura etxe ekoizpenen prezioa aipatzen da muga bezala.
Beti entzuten dugu gure ekoizpenak biziki karioago direla besteak baino; hori ez da egia. Supermerkatuetan saltzen diren gauzekin konparatzen badugu, segurki, iduri du prezio ttipiak direla, baina, so egiten bada barnetik, usu ekoizpen batzuk biziki kario dira. Marketinarekin badakite egiten, eta iduri luke merkeago dela, baina ez da hala. Eta behar da so egin ekoizpen merke batzuen gibelean zer laborantza den: industriala, eta laboraria bera ez da ongi ateratzen. Aski da so egitea 50 urte hauetan zenbat laborari desagertu diren.
Hortik kontsumo hautuarena?
Denak erantzule gara. Kontsumitzaileak du eginen biharko laborantza zein izanen den. Lehen, gure aitatxi-amatxien buxetaren %50-60 jatekoarentzat zen. Orain, zenbat da: %20-30? Beste gauza batzuei buruz eman dute jendeek: deskantsatzeko edo. Jendeak ez du sobera pagatu nahi jatekoarentzat. Kontsumitzaileak momentu batez beharko ditu hautu batzuk egin. Bestenaz, hola segitzen badu, gure laborantza desagertuko da. Gu ere, laborariak, kontsumitzaile gara, eta denak hobendun gara. Behar genuke kasu eman. | |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224469/bide-bat-tren-mota-guztientzat.htm | Gizartea | Bide bat tren mota guztientzat | Nafarroako Trenaren Alde plataformak tren publiko eta sozial baterako bere proposamena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Egungo trenbidea «egokituta eta hobetuta», AHTak duen aurrekontua %45 murriztuko luke. | Bide bat tren mota guztientzat. Nafarroako Trenaren Alde plataformak tren publiko eta sozial baterako bere proposamena aurkeztu du Nafarroako Parlamentuan. Egungo trenbidea «egokituta eta hobetuta», AHTak duen aurrekontua %45 murriztuko luke. | Eztabaidak ez du zentzurik, baldin eta helburua ez bada beharrezkoa ez den zerbait eraikitzeko asmoari eustea, nola edo hala”. Horixe erran du Nafarroako Trenaren Alde plataformako ordezkari Mikel Santamariak, Iruñean, Nafarroako Parlamentuan. Plataformak tren publiko eta sozial baterako bere proposamena aurkeztu du Lurralde Kohesiorako Batzordeko kideen aurrean, duela astebete; Navarra Sumako, Geroa Baiko eta PSNko parlamentariek abiadura handiko trenaren kontrakotzat jo dute plataformak erdigunean jarritako alternatiba, eta AHTaren aldeko euren konpromisoa nabarmendu dute. “AHTaren aldeko edo kontrako eztabaida horrek ez du zentzurik; ez da hori guk parlamentura ekarri nahi dugun auzia”, berretsi du Santamariak. Eta azaldu du zergatik: “Aurkeztu dugun proiektuak egungo trenbidea egokitzea proposatzen du, tren mota guztientzat”.
Hau da, abiadura handiko trenarentzat ere bai, “nahi izanez gero”, Santamariak azaldu duenez, “baina AHTarentzako propio trenbide berri bat eraiki gabe , eta, ondorioz, anitzez ere diru gutxiago gastatuta —%45 gutxiago, hain zuzen ere—, eta ingurumenean kalte txikiagoa eraginda”. Santamariarekin batera, Espainiako Estatuko tren publiko, sozial eta jasangarri baten aldeko plataformen koordinakundeko bozeramaile Jose Luis Ordoñez eta Valentziako (Herrialde Katalanak) CGT sindikatuko kide eta tren gidari Juan Ramon Ferrandis izan dira Iruñean, Nafarroako Parlamentuaren egoitzan.
Santamariak, Ordoñezek eta Ferrandisek egungo klima larrialdiaren jokalekuan kokatu dute trenaren inguruko eztabaida, eta, testuinguru horretan, plataformak aurkeztutako proposamena “bideragarria eta jasangarria” dela nabarmendu dute. Santamariak azaldu du plataformak bere proposamena garatzeko asmoak oinarri duela Adif eta Renfe enpresetan ordezkaritza duten sindikatu guztiek duela urte eta erdi hitzartutako akordioa: “Helburua zen Nafarroako egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko proposamen bat egitea, tren mota guztientzat, eta hori da parlamentuan aurkeztu duguna”.
Burgos-Gasteiz-Iruñea
Gakoa hori da, parlamentuan agerraldia egin duten eragileen hitzetan, Nafarroako Trenaren Alde plataformak aurkeztutako proposamenak egungo trenbidearen %90 baliatzen baitu. Kimetz Munitxa, David Andres eta Ignacio Rubin bide, ubide eta portuetako ingeniariek egin dute txostena.
Zehazki, Burgos (Espainia), Gasteiz eta Iruñea lotzen dituen trenbidea ikertu dute hiru ingeniariok —Burgos-Gasteiz, Gasteiz-Iruñea eta Iruñea-Castejon zatiak—. AHTaren proiektuekin alderatu dituzte egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko dauden aukerak, eta horren ondorio da mahai gainean jarri duten proposamena.
Juan Ramon Ferrandisek “ongi” ezagutzen ditu abiadura handiko trenak, 30 urte luze baitarama tren gidari gisa lanean. “Azken hiru hamarkadetako esperientziak erakutsi dit abiadura handia ez dela konponbidea; alderantziz, dirua eta energia xahutzen du, eta ez du balio lurraldea kohesionatzeko. Ezin dugu abiadura handiko trenarekin amildegira hurbiltzen jarraitu”.
Tren publiko eta sozial baten aldeko eragileek hiru auzi nagusi jarri dituzte erdigunean, parlamentuan aurkeztutako proposamena babesteko: batetik, dirua; bertzetik, abiaduraren auzia; eta, hirugarrenik, salgaien garraioa.
Diruari buruz, Santamariak aipatu du ikerketaren egileek emandako datua: tren publiko eta sozial bat egiteko proiektua izanen litzatekeela bakarrik bidaiariak abiadura handian garraiatzeko alternatiba baino %45 merkeago; eurotan, 2.000 milioi euro merkeagoa. Kopuru hori oinarri hartuta, dirua eta denbora lotu ditu Ferrandisek. Zehaztu du Gasteiz eta Castejon arteko bidaia abiadura handiko trenarekin baino zortzi minutu luzeagoa baino ez litzatekeela izanen tren sozialarekin; hau da, egungo trenbidearen %90 baliatuko lukeen proiektuarekin. “AHTarekin, beraz, zortzi minutu horietako bakoitza aurrezteko 250 milioi euro beharko genituzke”.
Abiaduraren auziari buruz ere zer erran badela nabarmendu dute tren sozial eta publiko baten aldeko ekintzaileek. Batetik, egungo trenbidea moldatuz badela aukera 220 kilometro orduko abiadura lortzeko. Bertzetik, 250era ere irits daitekeela trena. “Beraz, gure alternatiba lehiatzen ahal da abiadura handiko trenarekin”, erran du Mikel Santamariak.
Jose Luis Ordoñezek erantsi du abiadurak gora egiten duen neurrian gora egiten duela trenak mugitzeko behar duen energiak ere. “200-220 kilometro orduko gehienezko abiadura batekin 156 kilometro orduko batez bestekoa lor daiteke; eta abiadura horrekin, tren sozial eta publiko bat lehiatzen ahal da errepidearen bidezko salgaien garraioarekin”.
Salgaien auziaz, hain zuzen, zalantzarik ez dela erran du Ferrandisek: “Abiadura handiko trenak ez du balio salgaiak garraiatzeko. Espainian abiadura handiko trenentzako 3.300 kilometro trenbide daude. Salgaientzako trenbide bakar bat ere ez da pasatzen trenbide horietatik; Bartzelonatik mugara dauden 160 kilometroetan baino ez dira ibiltzen”.
Nafarroan ere salgaiak ezinen dituztela garraiatu nabarmendu du Ferrandisek, eraikitzen ari diren trenbideak ez duelako horretarako aukera emanen: “Abiadura handiko trenentzako bideek bidaiariak garraiatzeko baino ez dute balio; salgaiak garraiatzeko trenak ezin dira bide horietatik pasatu, ardatzeko pisu jakin bat dutelako”.
“Ezinbertzekoa”
Nafarroako Parlamentuko Lurralde Kohesiorako Batzordeko kideek AHTaren inguruko euren jarrerak berresteko baliatu dute tren publiko eta sozial baten aldeko eragileek egindako agerraldia. Navarra Sumako eta PSNko ordezkariek sutsu defendatu dute abiadura handiko trena, eta orain arte zabaldu duten mezuaren bidetik, Nafarroaren garapenarekin lotu dute AHTaren proiektua. “Ezinbertzekotzat” jo dute herrialdeak “aurrera” egin dezan, eta “bakartuta” gera ez dadin.
Santamariak egindako zehaztapenaz, ez dute deus ere aipatu Yolanda Ibañezek (Navarra Suma) eta Jorge Agirrek (PSN); izan ere, parlamentuan aurkeztutako proposamenak tren guztientzat balio duen trenbide bat egiteko aukera jasotzen du —abiadura handiko trenak barne—, baina Navarra Sumak eta PSNk trenbide propio bat duen AHTa baino ez dute buruan.
Geroa Baiko Pablo Azkonak ere ez dio gai horri heldu. Bi auzi nabarmendu ditu batzordean: batetik, bidaiariak eta salgaiak garraiatuko dituen abiadura handiko tren baten alde egiten dutela “apustu”; eta, bertzetik, ez dela egokia AHTa eta tren konbentzionala “kontrakotzat” jotzea. “Hemen ez dugu AHTrik, baina trenbide konbentzionala bazter utzita dago”. Abiadura handiko trenaren aldeko jarrera berretsi du Geroa Baiko parlamentariak: “Europarekin lotuko gaitu”.
Ferrandisek tira egin dio Azkonak aipatutako hariari, eta garbi erran du AHTak “bazter” utzi dituela trenbide konbentzionalak toki anitzetan. “AHTaren lineak zabaltzen diren tokietan inbertsiorik gabe gelditzen dira trenbide konbentzionalak; haietako anitz itxi egin dituzte”.
AHTaren kontrako jarrera duten taldeek eskertu dute tren sozial eta publiko baten aldeko plataformak aurkeztutako alternatiba, eta aztertzeko konpromisoa hartu dute. EH Bilduko parlamentari Adolfo Araizek nabarmendu du “dirua gastatzeko makina geldiezin bat” dela abiadura handiko trena; salgaiak garraiatzeko beharra jarri du erdigunean, eta AHTak ezinen duela hori egin. “Proiektu hori geldiarazteko garaiz gaude, aurrera segitzen dute interes ekonomikoak eta politikoak daudelako erdian”.
Ahal Dugu-ko ordezkari Ainhoa Aznarezek ere “alternatibak aztertzeko” garaia dela nabarmendu du. Nafarroak iaz Klima Aldaketarako eta Trantsizio Ekologikorako Legea onartu zuela oroitu du, eta AHTaren gisako proiektu batek lege horren aurka egiten duela. “Ezin dugu proiektu hau onartu, zortzi minutu aurrezteko”. Ezkerrako parlamentari Marisa de Simonek ere egungo trenbidea moldatzeko eta hobetzeko aukera lehenetsi du, eta salatu du AHTaren prezioa “garestiegia” dela.
Parlamentuan egon eta gero, Nafarroako Trenaren Alde plataformak bilerak egin nahi ditu talde guztiekin, euren alternatiba sakonago aztertu, eta tren publiko eta sozial bat aldarrikatzeko. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224470/datuak.htm | Datuak | Datuak. | Datuak
270
ZENBAT KILOMETRO LUZE DEN TRENBIDEA. Nafarroako Trenaren Alde plataformak Burgos, Gasteiz eta Iruñea lotzen dituen trenbidea aztertu du, bere alternatiba garatzeko. 270 kilometro luze da trenbide hori. Bide horren %90 baliatuko luke proiektu berriak, hain zuzen.
46
ZENBAT GELTOKI IZANEN LITUZKEEN TRENBIDEAK. Plataformak aztertutako trenbideak 50 geltoki ditu, baina hamabi baino ez daude zabalik. Garatu duten alternatibak aurreikusten du zenbait geltoki moldatzea, eta, denera, 46 baliatzea; haietako hiru berriak izanen lirateke.
%4
ZENBAT BIDAIARIK ERABILTZEN DUTEN AHT-A. Espainiako Estatuan trena baliatzen duten bidaiarien %4k baino ez dute abiadura handiko trena erabiltzen. Trenbide konbentzionala erabiltzen dute bidaiari gehienek, beraz. Bertzalde, Espainiako Estatuko salgaien %4 baino ez dira trenez garraiatzen gaur egun. | ||
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224471/akordiorik-gabe-bukatu-da-letraduen-eta-espainiako-justizia-ministerioaren-arteko-bilera.htm | Gizartea | Akordiorik gabe bukatu da letraduen eta Espainiako Justizia Ministerioaren arteko bilera | Justizia administrazioaren letraduen ordezkariek adierazi dute greban jarraituko dutela. | Akordiorik gabe bukatu da letraduen eta Espainiako Justizia Ministerioaren arteko bilera. Justizia administrazioaren letraduen ordezkariek adierazi dute greban jarraituko dutela. | Hamabost ordu luzatu da Espainiako Justizia Ministerioaren eta justizia administrazioaren letraduen ordezkarien arteko bilera, baina aldeak ez dira akordio bat ixteko gai izan. Letraduek ia lau aste daramatzate greba mugagabean, eta hari eusteko asmoa azaldu dute, ministerioaren borondate falta argudiatuta. Justizia Ministerioak, berriz, salatu du letraduen ordezkariek eskakizunak areagotu dituztela, bestelako alternatibarik proposatu gabe.
Justizia administrazioaren letraduen greba batzordeko eledun Juan Jose Yañezek azaldu du epaileen eta magistratuen soldataren %85 kobratu beharko luketela; egun, %65 inguru irabazten dute. Soldata igoera hori eskatzeko argudio nagusia da letraduek ardura gehiago dituztela 13/2009 legea onartu zenetik. Hala, justizia administrazioaren letraduen aldarrikapen nagusiak dira Justizia Ministerioak iazko apirilean hartutako konpromisoak betetzea eta soldata igoera bat ezartzea. Bestalde, «negoziazio kolektibo propioak» izatea ere eskatu dute. Eskaera horien aurrean, baina, erantzunik jaso ez dutela azaldu du Yañezek.
Justizia Ministerioak, berriz, letraduei leporatu die uko egin diotela «elkarrizketan eta negoziazioan aurrera egiteko» greba bertan behera uzteari, eta gaineratu du lehen unean eskatutakoa baino soldata igoera handiago bat exijitu dutela. Hala adierazi du Tontxu Rodriguez Justiziako Estatu idazkariak: «Negoziazio mahaian esertzean, batek hasieran planteatutako eskaeretatik abiatu behar du, eta kontzesioren bat egiteko prest egon».
Ministerioak gaineratu du justizia administrazioaren letraduei proposatu diela «destinoetako herritar taldeetan oinarritutako» soldata igoera bat; haren arabera, soldata txikienak dituztenei «mesede» egingo liekeen neurri bat da.
Justizia administrazioaren letraduek urtarrilaren 24an hasi zuten greba mugagabea, lan baldintza hobeak exijitzeko. CNLAJ Justizia Administrazioko Letraduen Elkargo Nazionalak, UPSJ Justizia Administrazioko Letraduen Batasun Progresistak eta Ainlaj Justizia Administrazioko Letraduen Elkarte Independenteak deitu zuten grebara, eta horien ordezkariak elkartu dira ministerioko arduradunekin.
Grebara deitu duten letraduen arabera, Hego Euskal Herrian 2.500 epaiketa baino gehiago atzeratu edo bertan behera utzi behar izan dituzte geldialdiaren eraginez: 491 Araban, 815 Bizkaian, 540 Gipuzkoan eta 650 Nafarroan. Horrez gain, agerraldiak, erregistro zibilean tramitatu beharreko txostenak eta bestelako ekinbide batzuk ere eten egin dira grebaren ondorioz.
Hego Euskal Herrian, 258 letradu daude justizia administrazioan, eta haien lana funtsezkoa da, haien eskuetatik igarotzen baitira epaitegietan egin beharreko tramitazio gehienak. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224472/ipar-koreak-mehatxu-egin-du-aeben-eta-hego-korearen-ariketa-militarrei-erantzungo-diela.htm | Mundua | Ipar Koreak mehatxu egin du AEBen eta Hego Korearen ariketa militarrei erantzungo diela | Piongiangek ohartarazi du «orain arte inoiz eman ez bezalako erantzun sendoak eta iraunkorrak» emango dituela, eta Washingtoni leporatu dio Ipar Korearen aurkako «legez kanpoko politika egiteko tresna» gisa erabiltzea NBEko Segurtasun Kontseilua. | Ipar Koreak mehatxu egin du AEBen eta Hego Korearen ariketa militarrei erantzungo diela. Piongiangek ohartarazi du «orain arte inoiz eman ez bezalako erantzun sendoak eta iraunkorrak» emango dituela, eta Washingtoni leporatu dio Ipar Korearen aurkako «legez kanpoko politika egiteko tresna» gisa erabiltzea NBEko Segurtasun Kontseilua. | Koreako penintsula tentsio egoera batean murgilduta dago. Ipar Koreak ohartarazi duenez, «orain arte inoiz eman ez bezalako erantzun sendoak eta iraunkorrak» emango ditu baldin eta Hego Koreak eta AEB Ameriketako Estatu Batuek aurrera jarraitzen badute ariketa militar bateratuak egiteko planarekin. KCNA albiste agentziak ostiral honetan kaleratutako ohar batean, Ipar Koreako Atzerri Ministerioko bozeramaile batek egin du mehatxu hori, modu publikoan, Seulek eta Washingtonek martxoan ariketa militarrak elkarrekin egiteko asmoari erantzunez.
«AEBek eta Hego Koreak iragarria dutena praktikan jartzen badute, Piongiangek eraso gerra baterako prestaketatzat joko du, eta irmo aurre egingo die herrialdearen aurkako neurri horiei», baieztatu du Ipar Koreako Gobernuko kideak, KCNA agentziak jasotakoaren arabera.
Piongiangek jarrera hori hartu du, hain zuzen, urte hasieran ehiza hegazkinekin egindako ariketa militarrak egin ondotik. «[AEBen eta Hego Korearen] Ariketa militarrek berriro areagotuko dute Koreako penintsulako tentsioa», zehaztu du. Bide horretan, eledunak esan du Ipar Koreak «erreakzionatu» egin behar duela, Washington eta Seul luzera begira arlo militarrean «modu arriskutsuan» aurrera egiten saiatu direlako.
Gainera, AEBei leporatu die Ipar Korearen aurkako «legez kanpoko politika egiteko tresna» gisa erabiltzea NBE Nazio Batuen Segurtasun Kontseilua, Piongiang higatu ahal izateko. Horiek horrela, ohartarazi du «neurri gehigarriak» hartu beharko dituztela AEBek NBEko Segurtasun Kontseilua «engainatzen» jarraitzen badute. «Ipar Korea ahalegindu da eskualdean bakea eta egonkortasuna mantentzen, eta eutsi egiten dio ekintza militarretan erortzeko aukerari», biribildu du.
Ipar Koreak 50 misil inguru jaurti zituen iaz —inoizko gehien—; kasu askotan, Seulek eta Washingtonek batera egindako maniobrei eta penintsulak Pentagonoaren eremu estrategikoei erantzunez. Era berean, Hego Koreako Defentsa Ministerioak gaur zehaztu duenez, Piongiangen eraso nuklearra aurreikusten duen simulazio teorikoa otsailaren 22an egingo dute, Washingtonen. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224473/martxoak-3-elkarteak-salatu-du-instituzioek-oroimenezkoaren-hitzarmena-aldatu-dutela.htm | Politika | Martxoak 3 elkarteak salatu du instituzioek oroimenezkoaren hitzarmena aldatu dutela | Gogora institutuarekin adostutako hitzarmenari «funtsezko aldaketak» egin dizkiotela salatu du biktimen elkarteak. | Martxoak 3 elkarteak salatu du instituzioek oroimenezkoaren hitzarmena aldatu dutela. Gogora institutuarekin adostutako hitzarmenari «funtsezko aldaketak» egin dizkiotela salatu du biktimen elkarteak. | Martxoak 3 elkarteak sare sozialetan salatu du Biktimen Oroimenezkoaren estatutuen gainean Eusko Jaurlaritzak, Arabako Aldundiak eta Gasteizko Udalak ondutako proposamenak «sakonki» aldatzen duela elkarteak eta Gogora institutuak 2021ean adostutako hitzarmena. «Funtsezko aldaketa» horiek elkarte memorialistekin kontsultatu gabe egin direla salatu du elkarteak. Ostegunean jaso zuen Martxoak 3 elkarteak instituzioek estatutuen inguruan landutako azken proposamena. Egun horretarako batzar batera deitua zuen elkarteak, joan den urtarrilaren 26an alde guztiek adostutako estatutuen inguruko proposamena eztabaidatu, eta, hala bazegokion, onartzeko. Alta, bilera baino ordu batzuk lehenago, eta aurrez abisurik izan gabe, hiru instituzioek ondutako beste dokumentu bat jaso zuen elkarteak, zeinak aldatu egiten duen elkarte memorialistek eta Gogora institutuak 2021eko azaroan adostutako hitzarmena. Aldaketekin haserre azaldu da Martxoak 3 elkartea: «Gaizki ari dira martxoaren 3ko biktimentzat eta ahanzturaren eta inpunitatearen aurkako borrokan aritu direnentzat hain garrantzitsua den proiektu bat horrela egin nahi badute». «Memoria eta justizia» ez ezik, «errespetua» ere merezi dutela azpimarratu dute elkarteko kideek. «Aldaketa» horien berri eman du elkarteak sare sozialetan, eta horiek erakusten dituzten dokumentuak erakutsi ditu. Hitzarmenaren sarreran jasota dauden helburuen artean dagoeneko ez da Biktimen Oroimenezko Zentroaren «sorrera» ageri; horren ordez, testuak dio xedea izango dela «1976ko martxoaren 3ko gertakarien inguruko memoriaz ikerketa, dokumentazio eta inbentarioa egitea». Hitzarmenaren klausuletatik ere oroimenezko zentroaren «sorreraren» aipamenak desagertu egin direla salatu du elkarteak. Erakusketari dagokionez, berriz, hitzarmenak pisu handiagoa eman nahi die Gogora institutuaren erakusketa politikari eta Gogoragunearen proiektuari. Horrez gain, elkarteak jakinarazi du bere gain utzi nahi dituztela memorialean erabiliko diren dokumentu eta material guztiaren «inbentarioa, sailkapena eta digitalizazioa», eta horien erabilera Martxoak 3 elkartearen eta fundazioaren patronatuaren artean adostea nahi dutela. Hitzarmena bi urtez luzatzeko aukera jasotzen du dokumentuak, baina, elkarteak salatu duenez, instituzioek aurrekontuaren menpe utzi dute luzapen hori. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224474/etxebizitza-salmenta-74-handitu-zen-2022an-hegoaldean.htm | Ekonomia | Etxebizitza salmenta %7,4 handitu zen 2022an, Hegoaldean | Etxe babestuen kopurua %14,4 hazi da, baina ez dira hamarretik bat ere. | Etxebizitza salmenta %7,4 handitu zen 2022an, Hegoaldean. Etxe babestuen kopurua %14,4 hazi da, baina ez dira hamarretik bat ere. | Inflazio handiak ez du gerarazi etxebizitzen merkatua. INEren behin-behineko datuen arabera, iaz 30.330 etxebizitza salerosi ziren Hego Euskal Herrian, aurreko urtean baino 2.097 gehiago (+%7,4).
Kopururik handiena da 2007. urteaz geroztik, baina ordutik hona aldaketa handiak izan dira etxebizitzen merkatuan. Urte hartan —eraikuntzaren boom-a amaitzen ari zela— saldutako 35.732 etxebizitzetatik %47,1 izan ziren berriak. Iaz, berriz, %19,8 izan ziren. Edonola ere, iazko datuak erakusten du motel bada ere hazten ari dela etxebizitza berrien eraikuntza, 2020an %18,8 izan baitziren.
Etxebizitzen eraikuntzan alde handia dago lurralde batetik bestera. Horrela, Nafarroan iaz saldutako etxebizitzen %32,7 izan ziren berriak, baina %13,6 baizik ez Gipuzkoan. Tartean daude Araba (%18,7) eta Bizkaia (%17).
Babestuen afera
Aldea dago etxebizitza babestuen kopuruan ere. Hego Euskal Herrian %9,7 izan ziren iaz, baina askoz gehiago dira Araban (%16,6) eta Nafarroan (%12,3), Bizkaiarekin (%8,4) eta Gipuzkoarekin (%%6,2) alderatuz gero.
Edonola ere, 2022an etxebizitza babestuen salmentaren gorakadak (+%14,4) bikoiztu egin du merkatu librekoena (+%6,7).
Azken urteetan, eraikuntza enpresak kexu dira etxe babestuen prezioa apalegia dela eta horregatik behar baino gutxiago eraikitzen direla. «Legez, etxe berrien %75ek babestuak izan behar dute, baina horien prezioa hamabi urtez izoztuta egon da. Norbaitek uste al du hamabi urtean kostuak ez direla igo? Langileek soldata bera izan al dute? Ez, urtero igo dira. Babestuen prezioa igotzen ez bada, libreekin bakarrik posible al da gainkostuei eustea? Ez, horregatik ez dira egiten», azaldu du Iñaki Urresti Ascobi Bizkaiko eraikuntza enpresen elkarteko buruak. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224475/laquobizkaitarrak-ez-ginateke-ezer-izango-itsasorik-gaberaquo.htm | Bizigiro | «Bizkaitarrak ez ginateke ezer izango itsasorik gabe» | 'Salbamendua itsasoan: mirariaren eta teknikaren artean' erakusketa iraunkorra zabaldu berri dute Bilboko Itsasmuseumen. Xabier Armendariz historialaria da erakusketaren komisarioa. | «Bizkaitarrak ez ginateke ezer izango itsasorik gabe». 'Salbamendua itsasoan: mirariaren eta teknikaren artean' erakusketa iraunkorra zabaldu berri dute Bilboko Itsasmuseumen. Xabier Armendariz historialaria da erakusketaren komisarioa. | Joan den astean aurkeztu zuten Bilboko Itsasmuseumeko erakusketa berria: Salbamendua itsasoan: mirariaren eta teknikaren artean. Erakusketa iraunkorra izango da, eta Bizkaiko marinelen historian «berebiziko» garrantzia izan duten tresneriaz hornitu dute. Xabier Armendariz historialaria (Bilbo, 1969) da espazio berri horren komisarioa. Hark azaldu duenez, «sinesmenen eta zientziaren artean dagoen unibertso zabala» jorratzen da bertan. «Jendeak ulertu behar du itsasoak ez duela soilik marinelen teknika atzean; haien istorio, sinesmen eta beldurrak ere badu», esan du, erakusketaren helburu nagusia zein den azaltzean.
Zer aurkitu daiteke Itsasmuseumeko erakusketa berrian?
Erakusketa hiru zatitan dago banatuta. Aurreneko espazioa, antzinako sineskeriei dago eskainita. Bertan, Antzinaroko jainkoen inguruko informazioa jaso dugu, eta nola horiek denborarekin kristautasunera igaro ziren. Bigarren zatian, botoak daude; hau da, marinelek Ama Birjinari edo santuei egiten zizkieten eskaintzak, koadroak, argazkiak edo itsasontzien erreplikak. Atal horrek sinesmenekin lotura duen arren, ez dira elementu guztiz erlijiosoak. Azkenik, itsas salbamendura zuzenean loturiko piezak topa daitezke; salbamendu jaka, esaterako.
Zer harreman izan du Bizkaiak itsasoarekin?
Bizkaitarrak ez ginateke ezer izango itsasorik gabe. Denborarekin, baina, hura ahaztuz joan gara. Azken ia ehun urteetan itsasoari bizkarra emanez bizi izan gara. XIX. eta XX. mendeetako ontziolek garrantzi eta inpaktu ekonomiko ikaragarria izan zuten Bizkaian. Hala ere, historian atzerago joz gero, itsasoak berebiziko garrantzia izan zuela ikusten dugu. Industrializazioaren aurretik —XVI. eta XVII. mendeen inguruan—, Bilbo isurialde atlantikoko porturik garrantzitsuenetarikoa izan zen.
Are gehiago, jakin badakigu erromatarren garaitik Bizkaian itsasoko merkataritza zegoela. Izan ere, Bizkaiko zein inguruko ondasunak horrela mugitzen ziren. Askotan, eguraldia zela eta, ezinezkoa zen galtzadak erabiltzea, idiek bultzatutako gurdia izan arren. Horrek guztiak itsasoarekin lotutako kultura bat sortu du ia 2.000 urtetan.
Noiz sortu zen itsas salbamendua?
Egun ezagutzen dugun salbamendua XIX. mendearen bukaeraren eta XX. mendearen hasieraren artean ezarri zen, era orokorrean. Titanic itsasontziaren ondoratzea inflexio puntu bat izan zen. Horren aurretik, milaka itsasontzi ondoratu dira historian, baina ez zuten hainbeste oihartzunik eragin. Momentu hartan nolabaiteko itsas salbamenduko komitea osatu zen. Nazioartean eragiteko arau batzuk ezartzen hasi ziren, ahalik eta jende gutxienak galdu zezan bizitza itsasoan. Egun, arau horiek Nazioarteko Itsas Batasunak ezartzen ditu. Horri esker, mundu osoan arau berdinak daude.
Nola garatu da Bizkaian?
Aurreneko itsas salbamenduko estazioa Algortan jarri zen. Geroago, Espainiako Estatuan itsas salbamenduko unitatea eratu zen, nazioarteko arau estandarrak baliatuta. Bertan, 24 orduz kosta miatzen dituzten profesionalak hezi eta lanean jarri ziren. Arau eta estandarizazio horren guztiaren aurretik, baina, itsasontziak laguntzea herritarren mende zegoen. Kostaldeko herritarrek itsasontzi bat arriskuan zegoela ikusiz gero, ontzi bat hartu eta haien bila joaten ziren. Gaur egun pentsa dezakeguna baino prestatuago zeuden. Orokorrean arraunlari gazteez osatutako taldeak ziren. Erakusketan dagoen Anselmo Ginearen koadroan ikus daiteke hori.
Zein sinesmen zeuden zabalduen?
Goizeko izarra gurtzea zen zabalduena. Egiaz goizeko izar hori Venus planeta da. Horrek, berriz, jainkotasunera eramaten gaitu: itsasoko Venus jainkosa. Gero, Stella Maris edo Itsasoko Ama Birjina bihurtu zen. Marinela beldur zenean, Ama Birjina etortzen zitzaion burura automatikoki. Hori dela eta, haiek itsasora ekarri zuten Itsasoko Ama Birjinaren ideia eratuta. Gainera, Venusek edo goizeko izarrak garrantzi berezia du itsasgizonentzat. Non dauden jakiteko baliatzen izan dute haren goizaldeko distira.
Begoñako Ama Birjinak loturarik du horrekin?
Denek dute sustrai bera. Antzina, Begoñako Ama Birjina ilargi erdi bat zuela irudikatzen zen; hau da, Isis itsasoko jainkosa egiptoarren ikurretako bat. Erromatarrek berea egin zuten, eta azkar zabaldu zen marinelen artean. Begoñako Ama Birjina edo goizeko izarra horren oinordekoak dira. Jende askok ez dakien arren, [Bilboko] Begoñako basilika itsas santutegitzat zeukaten marinelek. Are gehiago, erakusketako boto gehienak handik atera ditugu.
Zergatik erabaki zenuen sinesmen horiek ikertzen hastea?
Itsas munduarekin lotutako sinesmen eta gurtzak ikertzeko orduan, itsas kulturarekin lotutako hamaika ezaugarri ezagutu ahal ditugu. Botoek, esaterako, itsasontzia bera eta bertan ibilitako marinelen historia berreskuratzeko balio dute: non izan zuen istripua, ze ontziolak egin zuen, zer ibilbide zuen eta familiakorik geratzen den edo ez, besteak beste. Gertatu izan da askok ez jakitea elizako itsasontziak haien senitartekoak jarri zituela. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224476/egunero-behar-genuen-liburua-aurkeztu-du-imanol-murua-uriak.htm | Gizartea | 'Egunero behar genuen' liburua aurkeztu du Imanol Murua Uriak | 'Euskaldunon egunkaria' itxi eta hurrengo egunean bertan kalean jartzea lortu zen kazeta bat izan zen; lau hilabete egin zituen kioskoetan. | 'Egunero behar genuen' liburua aurkeztu du Imanol Murua Uriak. 'Euskaldunon egunkaria' itxi eta hurrengo egunean bertan kalean jartzea lortu zen kazeta bat izan zen; lau hilabete egin zituen kioskoetan. | Egunkaria-n ari zen Imanol Murua Uria 2003ko otsailaren 20an, Guardia Zibilak agerkariaren kontrako operazioa egin eta hura itxi zuenean. Liburu bat idatzi du orain Egunero kazetari buruz: Egunero behar genuen. Hain zuzen, Egunkaria itxi eta hurrengo egunean bertan kalean jartzea lortu zen kazeta bat izan zen; Egunkaria-ko langileek itxierari emandako erantzuna. Murua Uria ere lehen lerroan egon zen egunkari hori sortzeko prozesuan.
EHU Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle ari da egun Murua Uria, eta, justu, unibertsitatean bidea hasi zuenean egindako lan akademiko bat da liburuaren sorburua. Kazetaritza lan bat da orain; agerikoa da kazetariaren begirada kontatzeko eran. «Lehen pertsonan» idatzita daude hainbat pasarte. Gainerakoek, baina, Oskar Angulo, Andres Gostin, Joanmari Larrarte, Pilar Mendibil, Mikel Sorozabal, Igor Sota eta Manex Txopeitia kideei egin zizkien elkarrizketak dituzte oinarri; guztiek ardura postuak zituzten orduan, eta denen ikuskerak josita osatu du kontakizuna. Dokumentazio eta hemeroteka lana ere aski fina da liburuan.
Ikusi gehiago: 'Egunero behar genuen'-en liburu aurrerapena
Aleka liburu bildumaren ale berria da liburua. BERRIAren, Jakinen eta Elkarren arteko elkarlanaren emaitza. Martin Anso editorea izan du ondoan Murua Uriak aurkezpenean; Irune Lasa kazetaria ere mintzatu da, Egunero egiten jardun zuen kazetarietako bat. Martin Ugalde kultur parkean izan da aurkezpena, Andoainen (Gipuzkoa). Hantxe zuen erredakzioa Egunkaria-k, eta hantxe dago BERRIA ere.
Murua Uriak gogoratu du «bidegabekeria izugarria» izan zela Egunkaria-ren itxiera. «Alde positibo bat» izan zuela gaineratu du: «Erantzuna». Erantzun horren parte izan zen Egunero. «Izan ere, katea ez eteteari garrantzia eman genion». Nabarmendu du bidean ezinbestekoa izan zela itxieraren inguruan sortu zen «elkartasuna». Langileen «atxikimendua» ere funtsezkoa izan zen, «ziurgabetasun» egun haietan ere apustua egin zutelako egitasmoaren alde.
Ikusi gehiago: Lau dokumental 'Egunkaria'-z |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224477/gida-bat-portaleetan-etxe-turistikoen-aurka-saretzeko.htm | Gizartea | Gida bat portaleetan etxe turistikoen aurka saretzeko | Ezkaratzetan etxebizitza turistikoak debekatzeko gida bat aurkeztu du Saretxe Donostiako Gros auzoko etxebizitza sindikatuak. Salatu du etxebizitza turistikoek auzokideen bizitza garestitzen dutela. Hainbat akordio lortu ditu jada. | Gida bat portaleetan etxe turistikoen aurka saretzeko. Ezkaratzetan etxebizitza turistikoak debekatzeko gida bat aurkeztu du Saretxe Donostiako Gros auzoko etxebizitza sindikatuak. Salatu du etxebizitza turistikoek auzokideen bizitza garestitzen dutela. Hainbat akordio lortu ditu jada. | Airbnb da etxebizitza turistikoak iragartzeko plataformarik ohikoena, eta, Haritik Hirira geografo taldeak egindako ikerketa baten arabera, 1.659 etxe eskaintzen ziren iaz Donostian, gehienak Erdialdean (778) eta Gros auzoan (295). Saretxe Groseko etxebizitza sindikatuak uste du etxebizitza turistikoek ondorio “larriak” dituztela auzotarrentzat; besteak beste, alokairuak garestitzen, espazio publikoak pribatizatzen eta turismorako zerbitzuak indartzen dituztelako. “Auzokideen bizitza garestitzen dute, azken finean”. Etxebizitza horiek debekatzeko asmoz, gida bat aurkeztu du Saretxe sindikatuak. Gida horrekin, beren portaleetan halako etxerik ez baimentzeko egin beharreko urratsak jakinarazi dizkie bizilagunei.
Ikusi gehiago: «Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak»
Jon Basterra Saretxeko kidearen esanetan, eman beharreko pausoak errazak dira, eta Jabetza Horizontalaren Legeko 17.12 artikuluaren babesa dute. Bizilagunen bilera batera deitu behar da aurrena. “Gai zerrendan zehaztu behar da zertaz hitz egingo den eta zer bozkatuko den; jarri ezean, kontra egiteko intentzioa duen bizilagunen batek esan dezake ez zegoela gai zerrendan, eta, beraz, ez duela baliorik”. Bozketan, bost jabetik hiruren babesa behar da. Amaitzeko, erregistratu egin behar da akordioa.
Atzerako eraginik ez
Basterrak zehaztu du atzerako eraginik ez duela neurriak, eta, horregatik, komeni dela ezkaratzean etxebizitza turistikoren bat jarri aurretik egitea akordioa. “Jabetza hori eskuz aldatuko balitz ere, lizentzia erortzeko aukera handia egongo litzateke; jabe berriak beste eskaera bat egin beharko luke, eta ordurako erregistratuta egongo litzateke bizilagunen akordioa”. Era berean, azaldu du kuota %20 igotzeko aukera ere ematen duela legeak.
Saretxeren helburu nagusia “bizilagunak antolatzea” dela esan du, eta lege batek ematen duen aukera baliatu dutela horretarako. Izan dira halako akordioen aurka auzitara jo duten jabeak. “Oraindik ez dago jurisprudentzia argi bat: epaile batzuek alde batera ebatzi dute, eta beste batzuek, beste batera”. Horri lotuta, epaileek gatazka kasuetan esku hartu ohi dutela iritzi dio Basterrak. “Bizilagunek aho batez erabakitzen badute portale horretan etxe turistikorik ez dela egongo, epaile bat ez da sartuko erabaki hori interpretatzera”.
Hala ere, haren hitzetan, gai horretan “garrantzitsuena” ez da epaile batek zer esango duen. “Bizilagunak txertatu nahi ditugu perspektiba horretan. Egin dezatela ariketa bat, defendatzeko etxebizitza eskubide bat dela eta ezin dela negoziorako produktu bat izan”. Era berean, bizilagunen komunitate bakoitzean etxebizitza turistikoak debekatzeko “ariketaren” bidez eta bizilagunak “beren interesen alde” antolatzearen bidez Grosen gertatzen ari den “gentrifikazio eta turistifikazio prozesuari” aurre egin ahal izango zaiola esan du. “Horrelako egitasmoekin, sare batzuk josten dira bizilagunen artean, eta artikulatzen den komunitate politikoa da garrantzitsua guretzat”.
Basterraren esanetan, jakin-mina sortu du kanpainak. Sindikatuaren laguntzarekin, bost ezkaratzetan egin dute jada etxebizitza turistikoak debekatzeko akordioa, eta litekeena da gehiago izatea sindikatuaren laguntzarik gabe hori egin dutenak.
“Beste eredu” baten premia
Entzun izan dute etxebizitza turistikoak debekatuz gero, legez kanpoko alokairuak sustatuko liratekeela, eta orain arte gauzak legearen arabera egin dituztenak zigortu. “Guk ez dugu planteatzen etxebizitza turistiko onak eta txarrak daudenik. Auzoan etxebizitza turistikorik ez egotea nahi dugu, auzoko errealitatea baita ia inor ezin dela emantzipatu eta auzotik kanpora joatera kondenatuta gaudela”.
Era berean, esan izan diete norbere hiriko turismoa kritikatu arren gehienei gustatzen zaiela kanpora joatea oporretan. Hala dela esan du Basterrak, “historikoki” egon dela turismoa, “baina oraingo arazorik ez da egon”. Saretxeko kideen ustez, “beste turismo eredu bat” behar da, kontrolatuagoa. “Gure askatasun indibidual horri uko egin behar badiogu askoz ere arazo handiago bat dagoelako, uko egin beharko zaio”.
Putre funtsek ere kalte handia egiten dutela dio Basterrak, baina etxebizitza turistikoen gaian “Donostiako burgesia txikiak ere sekulako kaltea” egiten duela. “Alokairua garestitzearen erantzule nagusietako bat dira”. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224478/azkoienen-eguzki-plakak-jartzeko-ingurumen-baimena-jaso-du-iberdrolak.htm | Gizartea | Azkoienen eguzki plakak jartzeko ingurumen baimena jaso du Iberdrolak | 370 megawatteko potentzia izango du parkeak, eta 240 milioiko gastua edukiko du enpresarentzat | Azkoienen eguzki plakak jartzeko ingurumen baimena jaso du Iberdrolak. 370 megawatteko potentzia izango du parkeak, eta 240 milioiko gastua edukiko du enpresarentzat | Aurrera doa Iberdrola Azkoienen (Nafarroa) egitekoa den eguzki plaken parkea: ingurumen eraginaren baimena jaso du, enpresa horrek adierazi duenez. Azaldu du 370 megawatt ekoitziko dituela —163.000 etxe hornitzeko beste—, eta atmosferara 77.000 CO2 tona gutxiago isuriko direla horri esker.
240 milioi euroko gastua izango du parkea eraikitzeak, eta Iberdrolak azaldu du Ingeteam enpresak Nafarroan ekoitziko duela parkeko azpiegitura.
Bitariko azpiegitura bat Laminorian
Arabako Laminoriako Errege Haranean ere beste berriztagarri egitura bat egiteko proiektuaren berri eman zuen duela aste batzuk Aixeindarrek. Ingurumen eraginaren baimenaren zain dago oraindik. Haize errotak eta eguzki plakak izango ditu, eta bakoitzak 40 megawatt ekoitziko ditu. |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224479/berez-edozer-arautu-daiteke-portaleetan-baina-badaude-mugak.htm | Gizartea | «Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak» | Jabetza Horizontalaren Legeak arautzen ditu ezkaratzak, eta estatutuen eta bizilagunen arteko akordioen bidez ere har daitezke erabakiak. Akordioak erregistratzearen garrantzia nabarmendu du Lertxundik. | «Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak». Jabetza Horizontalaren Legeak arautzen ditu ezkaratzak, eta estatutuen eta bizilagunen arteko akordioen bidez ere har daitezke erabakiak. Akordioak erregistratzearen garrantzia nabarmendu du Lertxundik. | Askotariko gatazkak edo nahiak sortu ohi dira bizilagunen artean: txakurrak debekatzea proposa dezakete bizilagunen komunitate batean; beheko lokaleko negozioak sortzen dizkien eragozpenengatik kexu izan daitezke beste batean; gastu bat ordaintzeko portzentajeek eragin dezakete desadostasuna… Donostiako Lertxundi Abokatuak bulegoko Nere Lertxundiren (Orio, 1977) esanetan, Jabetza Horizontalaren Legearen 18. artikuluak zehazten du zein izan daitezkeen mugak.
Zer legek arautzen dituzte ezkaratzak?
Jabetza Horizontalaren Legea izango da ezkaratza arautuko duen legea. Etxe askok estatutuak ere badituzte erregistratuak, eta portale horretan dauden arau bereziak arautzen dituzte. Adibidez, Jabetza Horizontalaren Legearen arabera, etxe azpiko lokalak ere etxepearen parte dira, baina estatutuek esan dezakete lokalek ez dutela ezkaratzeko gasturik ordainduko edo etxabeek ez dutela igogailuko gasturik ordainduko. Horrez gain, jabeen gehiengoarekin hartutako akordioen bidez ere erregulatzen dira portaleak.
Nahi dutena arautu dezakete bizilagunek? Zein dira mugak?
Berez, edozer arautu daiteke portaleetan, baina badaude mugak. Jabetza Horizontalaren Legearen 18. artikuluaren arabera, arau horiek ezin dira izan legearen edo estatutuen kontrakoak, ezta komunitatearen interesen aurkakoak edo jabe gutxi batzuen alde hartutakoak ere, eta ezin diote jabe bati kalte egin, baldin eta kalte hori jasateko legezko betebeharrik ez badago, edo eskubideen abusuz egindako akordioa bada. Adibidez: bizilagun guztiek terrazan zerbait instalatuta badaukate, ezin zaio bakar bati horretarako baimena ukatu. Halako akordiorik hartzen bada, oso garrantzitsua da kontrako botoa ematea, epaitegian inpugnatu ahal izateko.
Zer egin behar da bizilagunen akordio horiek balioa izateko?
Estatutuak aldatzeko, oro har, aho batez hartu behar da erabakia, baina badaude gehiengo kualifikatua aski duten erabakiak ere; adibidez, irisgarritasunari lotutakoak. Ezinbestekoa da erabakitakoa jabetza erregistroan erregistratzea; bestela, ez da izango hirugarrenen aurka jartzeko modukoa. Demagun ados jartzen garela estatutuek etxe bakoitzari fatxadako gastuak ordaintzeko emandako portzentajea aldatzeko; jabe aldaketa bat badago, adostutako horrek ez du balioko ez badago erregistratuta.
Horiek horrela izanik, bizilagunek debekatu dezakete, adibidez, txakurrak izatea edo etxeren batean eskola partikularrak ematea?
Etxean txakurra edukitzea inork ezin dizu galarazi; beste gauza bat da txakurrak komunitate horretako igogailuan sartzea debekatzea. Elementu komuna izanik, hori, agian, arautu dezakete bizilagunek. Klase partikularrei dagokienez, baimen guztiak badituzu, komunitatea ez da nor legeak debekatzen ez dizun gauza bat debekatzeko. Erabaki hori jabe batentzat oso kaltegarria izan daiteke, hura jasateko legezko betebeharrik ez dagoenean. Baina hor ere komunitateak esan dezake, adibidez, haurrak ezin direla jolasean ibili portalean eta halako gauzak.
Balkoietan aldarrikapen banderak jartzeari buruzko bozketak ere egin izan dira. Debeka daitezke?
Kasu bereziagoa da hori, balkoiak elementu komunak baitira —hau da, komunitatearenak—, baina erabilera pribatibokoak. Balkoi barruan, zure etxean, nahi duzuna egin dezakezu; kanpoan, komunitateak arautu dezake zer egin daitekeen. Beraz, kanpoan jartzea debekatuz gero bizilagunek, barandaz barrura jarri beharko litzateke.
Eta etxe azpiko lokaletako negozioetan badute zeresanik bizilagunek? Tabernek, elkarte gastronomikoek, beilatokiek eta abarrek sortu izan dituzte gatazkak.
Berez, estatutuek ez badute ezer esaten, eta lokalak administratiboki eskatzen diren baldintza guztiak betetzen baditu, komunitatea ez da nor hori murrizteko. Taberna bada, soinu aldetik baldintza batzuk bete beharko ditu. Sukaldea badu, tximinia eduki beharko du… Halakoetan ere gerta daiteke komunitateak ez uztea lokal bati tximinia jartzen elementu komun batean.
Etxebizitza turistikoak debekatu nahian ere ari dira bizilagunen komunitate batzuetan. Akordio horien aurka egin den kasuetan, zer epai egon dira?
Etxe turistikoen kontua berezia da. Jabetza Horizontalaren Legearen 17.12 artikuluak esaten du mugatu edo baldintzatu egin daitekeela jarduera. Denetariko sententziak daude: batzuek komunitateek mugatzearen alde egin dute, eta beste batzuek esan dute akordio horiek baliogabeak direla, jabetzaren kontrakoak direlako. Oraindik ikusteko dago [Espainiako] Auzitegi Gorenak zer iritzi duen, jurisprudentzian kontraesanak baitaude. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224480/harrigarria-da-jendeak-ez-jakitea-nor-izan-zen-elbira-zipitria.htm | Gizartea | «Harrigarria da jendeak ez jakitea nor izan zen Elbira Zipitria» | Elbira Zipitriari «aitortza bat» egin nahi izan dio Iban Gonzalezek ‘Elbira’ hari buruzko dokumentalaren bidez. Zipitriaren ingurukoei egindako hainbat elkarrizketarekin eta fikziozko zatiekin osatu du lana. | «Harrigarria da jendeak ez jakitea nor izan zen Elbira Zipitria». Elbira Zipitriari «aitortza bat» egin nahi izan dio Iban Gonzalezek ‘Elbira’ hari buruzko dokumentalaren bidez. Zipitriaren ingurukoei egindako hainbat elkarrizketarekin eta fikziozko zatiekin osatu du lana. | Abenduaren 26an estreinatu zuten Elbira Zipitria Irastortzari (Zumaia, 1906-Donostia, 1982) buruzko dokumentala, Donostiako Kursaalean, hil zenetik berrogei urte bete ziren egunean. Orain, Gipuzkoako 35 udalerritan baino gehiagotan egongo da ikusgai. Zipitriak, Donostiako Fermin Kalbeton kaleko bere etxean, dozenaka haur eta heldu hezi eta alfabetatu zituen hainbat urtean, euskaraz eta klandestinitatean, frankismo garai betean. Baleuko ekoiztetxeak egin du dokumentala, eta Iban Gonzalez Pagaldaik (Arrasate, 1973) zuzendu du. Arlo pedagogikoan egin zuen lanaz gain, haren alderdi euskaltzalea, abertzalea eta emakume gisa egindakoak ere nabarmendu nahi izan dituztela esan du.
Ikusmina sortu zuen Elbira Zipitriari buruzko dokumentalaren estreinaldiak, eta Kursaaleko areto nagusia bete egin zen. Espero al zenuten halako harrerarik?
Oso hunkigarria izan zen, ez dokumentalagatik bakarrik, baizik eta ikusteagatik zenbat jendek zuen Elbira gogoan eta zer jakin-min zegoen haren inguruan.
ETBn ere eman zuten asteartean. Zer bide egingo du hemendik aurrera?
Hainbat babesle ditu dokumentalak, eta Gipuzkoako Foru Aldundia da nagusia. Ikusi zuenean, esan zuen: ‘Honek herriarentzat izan behar du’. Gipuzkoako udal guztiei eskaini die lana, doan. Momentuz, 35-40k esan dute baietz, Aizarnabazal eta Eskoriatza bezalako herri txikietatik hasi, eta handiagoetara. Ikastetxeei ere egingo zaie dokumentala ikusteko gonbidapena. Herritarrek, gainera, aukera dute dokumentala beren herrian jar dezatela eskatzeko, eta beti doan izango da.
Dokumentalean, alde batetik, haren inguruko jendeari egindako elkarrizketak ageri dira.
Elbiraren alboan lan egindako Mari Karmen Mitxelena eta Kontxita Beitia andereñoak, haren ikasle izandako Iñigo Garaialde eta Koro Zumalabe, Ana Urkiza Eusko Ikaskuntzako lehendakaria eta Mari Karmen Garmendia irakasle eta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia ageri dira. Elkarrizketa gutxi egin ditugu, gustatzen baitzait elkarrizketatuek denbora eta espazioa edukitzea gauzak kontatzeko.
Dokumentalaren erdia baino gehiago fikzioa da. Zergatik?
Elkarrizketen bidez jaso dugun informazio guztia fikziora eraman dugu, eta esaten zaigu nola hitz egiten zuen, zer esaten zuen, nondik nora zebilen, mototsa nola egiten zuen, bi koloretako zapatak nola janzten zituen… Gerra etorri eta alde egin behar izan zuenean, Saran [Lapurdi] bizi izan zen, Prefetenea etxean, eta etxe hori ere grabatu dugu. Donostian, Fermin Kalbeton kaleko bere etxean sortu zuen ikastola. Etxe hori oso txikia da, eta ez da posible izan han filmatzea, baina etxe horretako argazkiak hartu, eta plato batean sortu dugu ikastola hori. Uste dut fikzioaren bidez ere kontatzen direla gauzak eta ematen dela informazioa.
Behin dokumentala eginda, nola definituko zenuke zeuk Elbira Zipitria?
Uste dut laburbiltzen duen adjektibo nagusia zorrotza dela, eta burugogorra ere bai, eta borrokalaria. Dokumentalean kontatzen da nor izan izan zen Elbira Zipitria, baina ez bakarrik pedagogo berritzaile bezala, baita euskaltzale, abertzale eta emakume bezala ere.
Irakasle gisa egin zuen lana da batik bat ezaguna. Zer esango zenuke beste alderdi horiei buruz?
Iparraldera joan zenean, Europan askoz aurreratuago zeuden, eta ikerkuntza lan sakona egin zuen. Korronte askotatik edan zuen. Donostiara etorri zenean, berrikuntza horiek gure nortasunera ekarri zituen, eta hemengo neska-mutikoekin martxan jarri. Pedagogia hori zen, justu, eskola frankistaren kontrakoa. Ez bakarrik euskaraz erakusten zelako, baizik eta umea jartzen zelako bere ikasketa metodoaren ardatzean. Pertsonak izaten lagundu behar zitzaien, ez bakarrik eduki bat ikasten.
Gaur egungo ikastolaren hazia ikusten da. Neskek eta mutilek ardura berberak zituzten, eta ez bakarrik lanak egiterakoan, baita gela garbitu behar zenean eta abarretan ere. Berdintasunaren aldeko borroka sutsua egin zuen; feminismoa praktikatzen zuen, baina feminismo hitza erabili gabe, beste garai batzuk baitziren.
Triste eta nahiko bakarrik hil omen zen. Hori ere aipatzen duzue dokumentalean?
Aipatzen da, baina ez sakonki. Azken finean, Elbira Zipitria ez dugu heroi bezala erakutsi nahi izan. Elbirak lan oso gogorra egin zuen garai oso zailean, frankismoaren garaian. Frankismoaren indar hori ahultzen joan zenean, jendearen bultzada eta poza etorri zirenean, Elbira ez zen egokitu garai horretara. Tristura sartu zitzaion, eta gaixotu egin zen. Bere burua ez zuen hain premiazko ikusten, eta haren gainbehera etorri zen.
Dokumentalean, batik bat zertan jarri nahi izan duzu indarra? Zertan saiatu zara?
Gure helburua izan da aitortza bat egitea Elbira Zipitriari. Ekarpen oso garrantzitsuak egin ditu gure herriarentzat, baina emakumea izan zen, eta historian ez diegu modu berean eta justuan aitortza egin gizonei eta emakumeei. Oso berandu gabiltza, baina egiten den edozein egitasmo da garrantzitsua eta justua. Gaur egun, hari esker eta haren inguruko andereñoei esker daukagu daukaguna, eta harrigarria eta penagarria da jendeak ez jakitea nor izan zen Elbira Zipitria; nik neuk ere ez nekien orain dela urte batzuk arte. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224481/gerraren-areagotzea-bultzatzea-egotzi-die-errusiak-aebei.htm | Mundua | Gerraren areagotzea bultzatzea egotzi die Errusiak AEBei | Washingtonen arabera, «zilegi» da Ukrainak Krimeako instalazio militarrei eraso egitea. Kievek adierazi du datorren astean hastekoak direla zerealen ituna luzatzeko negoziazioak. | Gerraren areagotzea bultzatzea egotzi die Errusiak AEBei. Washingtonen arabera, «zilegi» da Ukrainak Krimeako instalazio militarrei eraso egitea. Kievek adierazi du datorren astean hastekoak direla zerealen ituna luzatzeko negoziazioak. | Washingtonentzat «zilegi» da Ukrainak eraso egitea Errusiak Krimeako penintsulan dituen instalazio militarrei. Hori adierazi zuen ekitaldi batean, atzo, Victoria Nuland AEBetako Estatu idazkariordeak. Argudiatu zuen Ukraina ez dela «seguru» sentituko Krimea desmilitarizatuta egon arte, «gutxienez». Horiek horrela, gerraren areagotzea bultzatzea egotzi die Errusiak AEBei.
Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimeako penintsula, eta, Moskuren arabera, azken egunetan han egindako erasoak areagotu ditu Ukrainak. Sebastopol hiriko gobernadore Mikhail Razvozhaevek salatu du, Telegramen, Ukrainak ahalegina egin duela drone batekin hiriko instalazio elektriko bati eraso egiteko, baina aireko defentsa sistemek erorarazi egin dutela. Jakinarazi zuen atzo antzeko eraso bat gertatu zela baina orduan ere neutralizatu egin zutela dronea.
Eta hori guztia aintzat hartuta, Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaileak esan du, astero ematen duen prentsaurrekoan, Washington ari dela Ukraina «xaxatzen» gerra Errusiako «lurretara» eramateko. «Honi buruz aspaldi ohartarazi genuen, eta operazio militar berezi bat egitera behartuta ikusi genuen geure burua», jaso du Tass Errusiako berri agentziak. «Beste behin argitu behar dugu AEBak nola ari diren parte hartzen Ukrainako gatazkan. Arma ugariz hornitzen dute, inteligentzia ematen diote, operazio militarren planifikazioan zuzenean parte hartzen dute, eta Ukrainako militarrak entrenatzen dituzte». Moskuk salatu du, bide batez, Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Kursk eskualdeko bi herriri eraso egin diela Kievek azken orduetan. Hango gobernadoreak ez du zehaztu nola gertatu den, baina esan du leherketak entzun direla.
Iazko martxoan, mahai baten bueltan eseri ziren Errusiako eta Ukrainako ordezkariak, eta Kremlinek orduan nabarmendu zuen bai Donbass eta baita Krimea ere «ukiezinak» zirela. Horrekin lotuta, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek errepikatu du, txio batean, Kievek negoziatzeko daukan ezinbesteko baldintza dela Errusiako indarrak Ukrainatik erretiratzea.
Bakhmut hutsarazteko
Gerra frontean, Irina Verestxuk Ukrainako lehen ministrordeak eskatu die Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian jarraitzen duten 6.000 bat zibilei handik «berehala» alde egiteko. Azken hilabeteetako borrokagune nagusietako bat izan da Bakhmut. Hura kontrolpean hartzea ezinbestekoa da Errusiarentzat, Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango lukeelako erasoaldia, eta, horrenbestez, Donetsk osorik hartzeko moduan egongo litzatekeelako. Kremlin azken egunetan esaten ari da aurrerapausoak ematen ari dela Bakhmut konkistatzeko ahaleginean.
Bestalde, Ukrainako Gobernuak iragarri du datorren astean hasiko dituztela negoziazioak zerealen esportaziorako akordioa luzatzeko. «Uste dut sen ona gailenduko dela eta korridoreari eutsiko zaiola», esan du, agerraldi batean, Ukrainako Azpiegitura ministrorde Jurii Vaskovek. NBE Nazio Batuen Erakundeak babestuta eta Turkiaren bitartekaritzarekin, Kievek eta Moskuk akordio bat sinatu zuten joan den uztailean, Ukrainako hiru portutatik abiatuta Itsaso Beltzetik barrena laboreak esportatzeko. Joan den azaroan adostu zuten ituna beste lau hilabetez luzatzea, eta, okerrik ezean, berritzekoa da. Errusia ez dago pozik, ordea, akordioaren zenbait punturekin, eta eskatu izan du bere nekazaritza esportazioei AEBek eta EB Europako Batasunak jarritako zigorrak kentzeko. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224482/osasungitzaren-inguruko-kezkak-gora-egin-du-soziometroaren-arabera.htm | Gizartea | Osasungitzaren inguruko kezkak gora egin du, Soziometroaren arabera | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren herenek kokatu dute gizarteko hiru arazo nagusien artean. | Osasungitzaren inguruko kezkak gora egin du, Soziometroaren arabera. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren herenek kokatu dute gizarteko hiru arazo nagusien artean. | Eusko Jaurlaritzaren Prospekzio Soziologikoen Kabinetearen soziometroaren arabera, osasungintzaren inguruko kezka nabarmen hazi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren artean. Herritarren kezka nagusien artean bigarrena bilakatu da, lan merkatuari lotutako arazoen atzetik.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arazo nagusiei dagokionez, herritarrentzat lan merkatuari (%59), osasun sistemari (%35) eta ekonomiari (%28) lotutakoak dira zerrendako lehenak. «Osasungintzari, Osakidetzari, gizarte segurantzari eta osasunari» lotutako arazoen inguruko kezkak, gainera, hamabost puntu egin du gora iaztik, eta 29 puntu 2019tik. Kezka hori, gainera, areagotu egiten da adinean gora egin ahala: 65 urtetik gorakoen %41ek kokatu dute hiru arazo nagusien artean.
Politikari erreparatuta, Soziometroak adierazi du politikarekiko interesak zertxobait gora egin duela azken urteetan —%8, 2018tik—, baina gehiengoa dira oraindik ere «interes gutxi» edo «batere interesik ez» dutenak: %63 —zertxobait gehiago gazteetan—.
Halere, inkestaren arabera, herritarrek konfiantza dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeetan: %78k konfiantza dute Eusko Jaurlaritzan, %74k aldundietan, eta %72k Eusko Legebiltzarrean eta udaletan. Espainiako instituzioekiko jarrera, ordea, bestelakoa da: Espainiako Gobernuan %37k dute konfiantza, eta Espainiako Kongresuan, %27k.
Alderdi politikoen kasuan, herritarren bosten batek soilik du konfiantza haietan, eta erdia baino gehiago ez dira alderdi bakar batetik ere hurbil sentitzen; ozta-ozta dira %21 «oso hurbil» edo «nahiko hurbil» sentitzen direnak. Horren adibide da herritarrek alderdiekiko duten «sinpatia». EAJ da gainditzea lortzen duen bakarra, hamarretik 5,1eko notarekin. Atzetik leudeke PSE-EE (4,3), EH Bildu (4), Elkarrekin Podemos (3,6), PP (1,8) eta Vox (0,6).
Buruzagi politiko nagusiei dagokienez, berriz, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Maddalen Iriarte EH Bilduko eledunak gaindituko lukete; 5,7ko eta 5,5eko notekin, hurrenez hurren. Urkulluren kasuan, gainera, hura ezagutzen duten herritarren %70ek baloratzen dute positiboki —5etik gorako nota— haren lana.
Nazio sentimenduaren kasuan, Soziometroak dio Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren %21 «euskal herritar bakarrik» sentitzen direla, eta beste laurden bat «euskal herritarra, espainiarra baino gehiago». Era berean, %41 «euskal herritarrak bezain espainiarrak» sentitzen dira, eta %8 «espainiarrak euskal herritarrak baino gehiago» edo «espainiarrak bakarrik».
Era berean, inkestaren arabera, herritarren %23 Euskal Herriaren independentziaren alde leudeke, eta %41 kontra. Beste heren batek, ordea, egoeraren arabera baloratuko luke. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224483/administrazio-orokorreko-langileek-ordutegi-muga-ez-ezartzeko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Ekonomia | Administrazio orokorreko langileek ordutegi muga ez ezartzeko eskatu diote Jaurlaritzari | ELAk eta LABek deituta, elkarretaratzea egin dute Gasteizko Lakuako egoitzaren aurrean. Salatu dute erabakiak kontziliazioari kalte egiten diola. | Administrazio orokorreko langileek ordutegi muga ez ezartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. ELAk eta LABek deituta, elkarretaratzea egin dute Gasteizko Lakuako egoitzaren aurrean. Salatu dute erabakiak kontziliazioari kalte egiten diola. | EAEko administrazio orokorreko langileek salatu dute Eusko Jaurlaritzak aldebakarrez erabaki duela lanaldi mistoak eta zatituak kendu eta ordutegi zirkularra aplikatzea. Eta gaitzetsi dute lanaldia 17:30 baino lehen amaitzeko agindua jaso dutela. ELAk eta LABek deituta, elkarretaratzea egin dute goizean, Eusko Jaurlaritzaren Lakuako egoitzaren aurrean, erabakia gaitzesteko eta sindikatuekin negoziatu dezala eskatzeko.
Jaurlaritzak argudiatu du neurri horrekin energia aurreztu nahi duela, baina sindikatuek ez datoz bat argudio horrekin, uste baitute helburua langileen egun libreak gutxitzea dela. Izan ere, orain arte langileek aukera zuten egunero zortzi ordutik gora lan egiteko. Ohiko lan jardunean ezarritakoa baino gehiago direnez, ordu horiek pilatu egiten zituzten, eta, ondoren, egun libreetan berreskuratu. «Erabaki horren atzean, langileen bizitza antolatzeko tartea murriztu nahia dago», salatu dute, eta gaitzetsi aurrez egindako beste proposamen batzuei entzungor egin izana, telelanari lotutakoei, adibidez.
Sindikatuen esanetan, lanaldi eredu berriak ordutegien malgutasuna ere murriztu du, eta uste dute horrek bereziki kontziliazioari egiten diola kalte, lanaldi jarraitua egiten dutenei orduak berreskuratzea zailagoa zaielako orain.«Langile asko bizitza pertsonala eta profesionala uztartzeko benetako aukerarik gabe utzi ditu neurri honek». Izan ere, adierazi dute zenbaitzuek ordutegi murrizketa eskatu behar izan dutela kontziliatu ahal izateko. «Oso larria da hori».
Horiek horrela, sindikatuek Eusko Jaurlaritzari eskatu diote erabakian atzera egiteko eta sindikatuekin negoziatzeko. Bien bitartean, protesta gehiago antolatu dituzte hurrengo egunetarako. Datorren astearterako, Bilboko egoitzaren aurrean antolatu dute elkarretaratzea, eta ostiralerako, lan zentro guztietan. Hilaren 28an, berriz, Gasteizen egingo dute elkarretaratzea. Martxoaren 2an bi orduko lanuzteak egingo dituztela ere iragarri dute. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224484/lsquoegunkariarsquo-behar-genuen.htm | Politika | ‘Egunkaria’ behar genuen | ‘Egunkaria’ behar genuen. | Behar genuelako sortu genuen.
Oso talde indartsua eta eraginkorra bildu zen 1980ko hamarkada hasieran Argia-n. Kazetari talde gaztea eta beterano pare bat. Argia Zeruko zulotik atera genuen lehendabizi, eta euskaldunok Egunkaria behar genuela erabaki genuen ondoren. Ezker-eskuin bilatu genituen aliatuak. Garbi genuen Argia bakarrik ez zela gai erronka horri heltzeko eta Egunkaria Sortzen sustatu genuen. Hamar urte eta gaztaroa utzi genuen ahaleginean. Pozik ordea. Bagenekien zer nahi genuen eta, asko kosta bazitzaigun ere, lortu genuen.
Gaurko egunez, otsailak 20, itxi zuten. Duela hogei urte.
Urte hauetan guztietan askotan galdetu izan digute zergatik itxi zuten Euskaldunon Egunkaria. Eta kontuak eskatu beharrean itxi zuenari, behin eta berriz ahalegindu izan gara erantzuten gure xalotasunean. Duela 20 urte jaio gabe edo jaio berri zirenentzat, eta ahanzturarako joera dugun helduagoentzat ere, txarra ez gogoratzea.
Egunkaria itxi zuten itxi nahi zutelako eta itxi zuenak, Espainiako estatuak, itxi ahal zuelako. Euskal gatazkarik dagoenik ez zuten onartu nahi. Gatazkaren konponbide elkarrizketaturik ez zuten nahi. Garaile-garaitu eskema ezarri nahi zuten. Aznarrek gehiengo absolutua zeukan Espainian eta Ibarretxeren asmo subiranisten aurrean plan oso bat zeukan: Ertzaintzaren konpetentziak ezabatu, EITBrenak eskuratu; autonomia desaktibatu… Orduan ez genekien zer zen 155. artikulua… baina prestatzen ari ziren. Lawfarea ez zen artikuluetan aipatzen orain bezala, nahiz eta euskaldunokin aplikatzen hasiak ziren.
Hori zen testuingurua. Nazioartean Bush eta Aznar, Golkoko bigarren gerratean sartzen.
Abisu moduan ere ulertu izan zen Egunkaria-ren itxiera. Aurretik AEK eta Elkar-en atzetik aritu ziren, ondoren Udalbiltza etorri zen. Ondoren? Hori zen giroa. Beldurra. Eta aldi berean aurrera egin beharra geneukan giro itogarri horretan.
Zergatik Egunkaria? Herri eraikuntzan ari ginelako. Nazio eta Estatu eraikuntzan. Hizkuntza, eta komunikazioa. Nortasun nazionalaren eraikuntza… Lan horretan ari ginen Egunkaria-n. Eta horren kontra jo zuten. Ahal zuten. Nahi zuten eta egin zuten.
Katalunian ikusi dugu 2017az geroztik procés delakoan. 155. artikulua batetik eta Auzitegi Gorena bestetik. Orain, berriz, Sanchezek Podemosekin duen gobernuarekiko ere antzera jokatzen ari direla ikusi berri dugu: polizia txosten batzuk, epaitegi depuratu gabeko batzuk, eta nahikoa dira helburu politiko batzuk aurrera eramateko.
Tesia eraikia zuten: Estatuak eta Eusko Jaurlaritzak babesten dute euskara. Hortik kanpoko mugimendu guztiak ETAren interesetara ari dira.
Kriminalizatze ahalegin handia zegoen abertzale, euskaltzale… Nazioa edo Euskal Estatua eraiki nahi genuen askoren kontra. Ez EAJren kontra zuzenean. Autonomismoa eta erregionalismoa onartzen zituzten —dituzte—. Hori gainditzeko ahalegina, aldiz, ez. Horrela egin zuten Egunkaria-ren kontra. Urrats mailakatuak ziren: lehendabizi ETAren jardun armatua zegoen jomugan; ondoren, Ezker Abertzalea kriminalizatzen da; gero Egunkaria, euskalgintza… eta ondoren zetorren Autonomiaren suspentsioa.
Perspektiba ezin da galdu. Katalunian eta, orain, Madrilen frogatu dugu marko politikoa ez dela aldatu. Euskal herritarrok ez dugula hori aldatzea lortu.
Bada lana aurrera begira bai herrigintzan, bai euskalgintzan eta bi hauek osatzeko baita euskarazko komunikazio esparrua osatze gintzan.
Eskerrak gurekin hasi ziren gazteagoek Egunkaria-ren sorrera bizi izan zuten. Ikusi eta ikasi egin zuten zer eta nola egin. Honela jakin zuten erantzuten itxieraren hurrengo egunean bertan, hutsik egin gabe, Egunero gogoangarri harekin: «Itxia, baina ez isildua».
Euskaldunok Egunkaria behar genuelako Egunero.
* Iñaki Uria 'Euskaldunon Egunkaria'-ko kontseilari ordezkaria zen itxi zutenean. | |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224485/lokatzetan-itotzear-zegoen-zaldi-bat-erreskatatu-dute-suhiltzaileek.htm | Gizartea | Lokatzetan itotzear zegoen zaldi bat erreskatatu dute suhiltzaileek | Zornotzan egin dute erreskatea, eta ura bota behar izan dute lohia biguntzeko | Lokatzetan itotzear zegoen zaldi bat erreskatatu dute suhiltzaileek. Zornotzan egin dute erreskatea, eta ura bota behar izan dute lohia biguntzeko | 112 larrialdi zerbitzuan dei bat jaso zuten atzo arratsaldean: Zornotzako Belatxikietan (Bizkaia), zaldi bat harrapaturik zegoen baso lanek sorturiko zulo batean, eta ezin zuen bere kabuz atera.
Iurretako (Bizkaia) suhiltzaileak joan ziren hara, eta susmatu baino okerragoa zen egoera: zaldia harrapaturik zegoen lokatzetan, eta itotzear, muturra ia erabat zuelako basan hondoratuta.
Ez zen erraza izan animalia askatzea, lohia gogortuta zegoelako, eta, zaldia, akituta. Suhiltzaileek zuloa «ureztatu» behar izan zuten, lokatza biguntzeko.
Hori egin ostean, garabi batekin atera zuten zaldia. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224486/espetxe-politika-tresna-gisa.htm | Politika | Espetxe politika tresna gisa | Motibazio politikoko euskal presoak Euskal Herritik urrun atxikitzea ohikoa izan da trantsiziotik; 1988an ezarritako sakabanatze politikak muturrera eraman zuen hori. | Espetxe politika tresna gisa. Motibazio politikoko euskal presoak Euskal Herritik urrun atxikitzea ohikoa izan da trantsiziotik; 1988an ezarritako sakabanatze politikak muturrera eraman zuen hori. | Enrique Mugika Herzog 1988ko uztailean izendatu zuten Espainiako Justizia ministro. Handik hilabete pare batera, Antoni Asuncionek Espetxe Erakundeen ardura hartu zuen. Bi-biek jarri zuten abian euskal presoak sakabanatu eta urruntzeko neurria, Mugikak 2005ean egindako hitzaldi batean aitortu zuenez. «Lehenengo aldiz, espetxe sistema politika antiterroristan txertatu zen. Eta zergatik ez?», adierazi zuen Asuncionek 2014ko elkarrizketa batean. Finean, sakabanatzearen helburua zen presoen artean banaketak sorraraztea eta horren bidez ETA ahultzea; hortaz, gobernu sozialistaren «estrategia antiterroristaren» beste tresna bat izateko sortu zen, ETA amaitu ondoren ere hainbat urtez iraun duen arren.
Mugikak eta Asuncionek azkar diseinatu zuten estrategia berria, eta 1988. urtearen amaieran eta hurrengoaren hasieran ekin zioten hura gauzatzeari. Orduan hasi zen sakabanatze eta urruntze politika, baina, zorrotzak izatera, presoen urruntzea askoz lehenagokoa zen. 1977ko Amnistia Legearen ostean espetxeak berriro betetzen hasi zirenetik, ohiko bilakatu zen motibazio politikoko euskal presoak Euskal Herritik kanpoko kartzeletan atxikitzea: Sorian, Carabanchelen eta Yeseriasen hasieran, Puerto de Santa Marian 1981etik aurrera —Euskal Herritik mila kilometrora—, eta Herrera de la Manchan geroago.
Ikusi gehiago: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika
Herrera de la Manchako espetxea 1979an eraiki zuten, eta Espainiako segurtasun handiko lehen presondegia izan zen. 1983ko urrian, PSOE Espainiako gobernura iritsi eta urtebetera, erabaki zuten Herrerara eramatea ETArekin harremana izateaz akusaturiko 48 preso, eta, hurrengo asteetan, lekualdatzeak ugaritu egin ziren, betiere espetxe berria helmuga izanik. Politika hori azaltzeko, «borroka antiterroristan ekimena berreskuratzea» eman zuen argudio gisa Espainiako Gobernuak.
Espainiaren espetxe politikaren ikur bilakatu zen Herrera hurrengo hamarkadan. Euskal Herritik 620 kilometrora dago, eta presoei ezartzen zizkieten neurri gogorrek protesta ugari ekarri zituzten, espetxean bertan eta kanpoan. Lau euskal preso hil ziren Herreran hamarkada hartan: GRAPOko kide Juan Jose Crespo Galende 1981ean —97 eguneko gose greba baten ostean—, Joseba Asensio 1986an —detektatu gabeko tuberkulosi baten ondorioz—, eta Mikel Lopetegi eta Juan Carlos Alberdi 1988an.
Amnistiaren Aldeko Batzordeek 1984ko Gabonetan antolatu zuten lehenengo martxa Herrerako espetxera. Mobilizazio horrek indarra hartu zuen hurrengo urteetan, eta goia jo zuen 1990ean: 10.000 lagunek parte hartu zuten urte hartako martxan. Azkenengoa 1992an egin zuten. Ordurako, presoen sakabanatzea indar betean zegoen, eta gutxi batzuk baino ez ziren gelditzen Herreran.
Negoziazioak hautsi ostean
Lehenengo lekualdatzeak 1988an izan ziren, baina 1989ko maiatzean orokortu ziren. Urte hartako urtarriletik martxora, ETAk eta Espainiako Gobernuak elkarrizketa prozesu bati ekin zioten, Aljerren. Prozesu horrek ofizialki porrot egin zuen apirilaren hasieran, eta, horren ostean, gobernuak azken bururaino eraman zuen sakabanatzeko politika.
Espetxe politika berria abian jarri aurretik, motibazio politikoko presoak lau espetxetan atxikitzen zituzten: Herreran, Alcala-Mecon, Carabanchelgo emakumeentzako presondegian eta Langraizen. Horietatik azkena baino ez zegoen Euskal Herrian, Araban. PSOEren gobernuaren estrategia berriarekin, lehenagoko urruntzeari sakabanatzea gehitu zitzaion, eta urruntzea azken muturreraino areagotu zen. Zenbait preso Balear uharteetara (Herrialde Katalanak), Ceuta eta Melilla Afrikako hirietara eta are Kanaria uharteetako Salto del Negro espetxera ere bidali zituzten, Euskal Herritik 2.000 kilometrora baino gehiagora.
Sakabanatzearen ondorioz, presoen egoera asko okertu zen: bizi baldintza gogorrak, bakartzeak, komunikazioak izateko zailtasunak eta abar. Baina, batez ere, senideek pairatu zituzten estrategia berriaren makurrak. Bidaietako arriskuak eta horien kostu ekonomikoa izugarri handitu ziren. 1989ko irailean Rosa eta Arantza Amezaga auto istripuz hil zirenetik gaur arte, hamasei senidek edo gertukok galdu dute bizia errepidean, presoen urruntzearen ondorioz.
Espetxe politika berriak ez zuen kontrako erreakziorik sortu 1988ko urtarrilean Ajuriaeneko Ituna sinatu zuten indar politikoen artean. «Ez dut zuzenbidearen urraketarik ikusten, ezta zuzenbide konparatuaren argitara ere», adierazi zuen EAJren EBBko presidente Xabier Arzalluzek 1989ko abuztuan. «Presoen interesetarako, dauden moduan jarraitzea da egokiena», esan zuen Jose Antonio Ardanza Eusko Jaurlaritzako lehendakariak 1991ko urrian. Garai hartan, EAJk uste zuen sakabanatzeak balio zezakeela presoak ETAtik deslotu eta Langraiz bidea bultzatzeko.
PPren aldian
1996ko martxoan PP gailendu zen Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, eta, maiatzaren 5ean, Jose Maria Aznar izendatu zuten gobernuburu. PP boterera iritsi izanak ez zuen aldaketarik ekarri espetxe politikan.
Baina Aznarren gobernuarentzat ere, ETAren kontrako erreminta izan zen espetxe politika, eta komeni bezala erabili zuen beharrezkotzat jo zuenean. Izan ere, Aznarren agintaldietan 195 preso eraman zituzten Euskal Herrira edo Euskal Herritik gertuko espetxeetara, eta mugimendu horiek bat etorri ziren ETAk iragarritako su etenekin eta elkarrizketa prozesuekin. Hala izan zen, esaterako, 1996ko ekainean eta 1998ko irailean.
ETAk 2011ko urrian iragarri zuen bere jarduera bukatutzat eman zuela. Horrek, baina, ez zuen aldaketarik ekarri Espainiaren espetxe politikan. ETA 2018ko maiatzean desegin zen, eta, hilabete geroago, Pedro Sanchez izendatu zuten Espainiako gobernuburu. Beste bost urte igaroko ziren sakabanatze eta urruntze politika amaitu arte. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224487/murru-baten-aurkako-talka-juridikoa.htm | Politika | Murru baten aurkako talka juridikoa | Presoak senideengandik gertu egoteko eskubidea defenditu dute abokatuek, urruntze politika auzitan jartzeko bataila juridikoan. | Murru baten aurkako talka juridikoa. Presoak senideengandik gertu egoteko eskubidea defenditu dute abokatuek, urruntze politika auzitan jartzeko bataila juridikoan. | Ajuriaeneko Itunaren testuinguruan ezarri zen euskal presoen sakabanaketa, eta, 35 urte luzeotan, hats politiko horrek iraunarazi du. Hasieratik amaieraraino. Borondate politiko hori aldatu den arte. Alta, salbuespenezko espetxe politikaren gainerako atalekin gertatzen den bezala, erabaki politikoak irizpide juridikoekin argudiatu behar dira. Hamarkada guztiotan, euskal presoen abokatuen zeregina izan da juridikoki politika hori auzitan jartzea, eta behin eta berriz murru trinko baten aurka talka egin dute. Pultsu horri eusteak merezi duela argi du Amaia Izko abokatuak. «Gizartearen garaipena izan da. Abokatuok gure alea utzi dugu. Fronte guztietan —sozialean, politikoan, eta juridikoan ere bai— zalantzan jarriko ez balitz sakabanaketa, oraintxe gobernuek ez lukete zertan aldatu politika hori».
1996an Izko abokatu gisa jarduten hasi zenerako, sakabanaketa guztiz errotuta zegoen. «Haren ondorioak ikaragarriak badira ere, legez blindatua zuten». Izkoren arabera, preso bakoitzak non egon behar duen erabakitzea ez dagokio Espetxe Zaintzako epaitegiari, Barne Ministerioaren menpeko Espetxe Zuzendaritza Nagusiari baizik. «Hor oinarrizko hutsune bat dago. Zaintza epaileak ez du eskumenik, eta harengana zuzendu daiteke soilik baldin eta kontsideratzen bada oinarrizko eskubide bat urratu dela».
Ikusi gehiago: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika
Presoen gerturatzea eskatzeko, Espetxe Zuzendaritza Nagusira jo behar da. Saiakeraren bat egin bazuten ere, 1990eko eta 2000ko hamarkadetan abokatuek ikusi zuten juridikoki ez zuela zentzurik, atzean erabaki politiko bat zegoelako: «Urte haietan sakabanaketaren aurkako borroka politikoa eta soziala izan zen, ez juridikoa. Aurrean genuen panoramari erantzuteak jada nahikoa indar eskatzen zigun».
Izan ere, urteotan guztiotan presoen abokatuek ehunka milaka kilometro egin behar izan dituzte kartzeletara joateko. «Errepidean bizi ginen. Astea pasatzen genuen kanpoan. Madrilera jaitsi eta han zaudela aprobetxatuz, Kordobara, Jaenera, Murtziara, Granadara, Huelvara...». Izkok ez du zalantzarik sakabanaketaren ondoriorik lazgarriena presoek eta haien familiek bizi izan dutela; baina bete-betean eragin die abokatuei ere. «Kalkulatu izan dut munduari zenbat buelta eman dizkiodan, erre ditudan auto guztiak zenbatuta».
Borroka juridikoa
ETAren 2011ko adierazpena etorri aurretik, euskal presoen abokatuak jada hasi ziren ikusten arlo juridikoan ere sakabanaketa auzitan jartzeko garaia iritsi zela. Euskal gizartean kontsentsu zabal eta orokorra zegoen horri buruz, baita Euskal Herritik kanpoko hainbat indarren artean ere. Mundu juridikoan, berriz, sektore aurrerakoiek barneratua zuten ETAren aurkako borrokak justifikatzen zuela salbuespenezko legedia, baina, behin indarkeria ekuaziotik kenduta, gizarteratzeko printzipio konstituzionala nagusitu behar zela.
Hori izan zen abokatuen heldulekua, eta sakon bilatu zuten urruntzearen analisi juridiko kritikoa. Arazoetako bat da legedian ez dagoela arau argirik. Aipatzen da kartzelek presoen deserrotzea eragotzi behar dutela; esaten da, halaber, gizartearekiko eta familiarekiko ardura bultzatu behar dutela presoen artean. «Presoek badute bermatua eskubide hori, baina oso modu lausoan jasota dator», arrazoitu du Izkok; hots, interpretazio zabalei bide ematen die. Beste arazoa da Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegia «oso gutxitan» sartu izan dela espetxe arloko auzietan, «estatuen monopolioa delako».
Testuinguru horretan, abokatuek presoen eskubideen aldeko analisia aldarrikatu dute, Espainiako Konstituzioan bertan aipatzen baita espetxe sistemak gizarteratzea izan behar duela helburu; eta gogorarazi dute Giza Eskubideen Europako Itunak aitortzen duela familia bizitza izateko eskubidea. Gainera, 2013an eta 2014an, bi epaitan, Estrasburgok Errusia eta Ukraina zigortu zituen, hiru presoren urruntzeak ez zituelako justifikatu.
Abokatuek bide administratiboa hartu zuten lehenik, erabakiaren ardura Espetxe Zuzendaritzari zegokiolako, baina, ezezkoa ikusirik, administrazioarekiko auzitegietan amaitu zuen, «ezerezean». Oinarrizko eskubideak urratzen zirela argudiatuta, Espetxe Zaintzako epaitegietara jo zuten, eta, handik, errekurtsoak Auzitegi Nazionalera heldu ziren. «Gure argudioaren ifrentzua erabili zuten. Guk esaten badugu etxetik ahalik eta gertuena egon behar dutela, haiek diote legeak ez duela eskubiderik ematen aukeratzeko non egon behar duen presoak; guk esaten badiogu familien bizitzarako eskubidea urratzen dela, eurek diote komunikazioa bermatzen dela». Nahiz eta datuekin eta adibideekin azaldu distantziak komunikazio hori baldintzatzen duela, ez zuten hori aintzat hartu.
Alta, presoen abokatuek defenditutako analisiak babes zabala izan du juristen artean. Jose Antonio Martin Pallin Espainiako Auzitegi Goreneko epaile emerituak nabarmendu zuen familiarengandik gertu egotea «eskubide eraginkorra eta bazterrezina» zela, eta hala aitortzen zela Gorenaren zein Konstituzionalaren jurisprudentzian.
Boto partikularra
Presoak hurreratzeko eskaerek, Espainiako justizia sisteman egindako bidean, interpretazio hertsiekin egin zuten topo. Salbuespena 2015eko azaroan egindako epai batean etorri zen. Ramon Saez Valcarcel magistratuak, bere boto partikularrean, defenditu zuen presoek zigorrak etxetik ahalik eta gertuena bete behar dituztela, sistematikoki urruntzeko erabakiak ez duela lege estaldurarik, bizitza familiarrerako eskubidea urratzen duela, eta gizarteratzeko helburutik aldentzen duen zigor bat dela. Izkoren arabera, bere balioa du. «Ez digute eman nahi, baina erakusten du arrazoi dugula».
Estrasburgora ere heldu zen auzia. Josetxo Arizkurenen gerturatzeko eskaera ez zuen tramiterako onartu ere egin; 2019an, berriz, Gorka Fraileren eta beste preso baten gerturatzeko eskaeraren aurka egin zuen. Giza Eskubideen Epaitegiak aztertu zuen ea bizitza familiarrerako eskubidea urratzen ote zen, baina, komunikazioei esker, hori ziurtatutzat eman zuen.
Garaipen judizialik egon ez bada ere, Izkok uste du lan horrek ekarpena egin duela. Irakaspenak ere utzi ditu, salbuespenezko legedia amaitzeko borroka ez baita amaitu. Haren ustez, legedian elkarbizitzarako «oztopo ikaragarri» izango da eraitsi ezean: «Tapoi bat dago. Salbuespen legedia interpreta daiteke modu batez edo bestez, eta, eurek egiten duten horretan egin daitekeenez, jarrai dezakete. Lege hori zigor zuzenbidearen normaltasunera itzularazi behar dugu».
ZER DIO LEGEAK?
Giza Eskubideen Europako Ituna: 8. artikulua. Pertsona orok du bizitza pribatu eta familiarra izateko eskubidea, eta agintaritza publikoak ezin du esku hartu, baldin eta legedian jasota ez badator.
Espainiako Konstituzioa: 25. artikulua. Espetxe zigorrek eta sistemak oro har presoen heziketa eta gizarteratzea izan behar dute helburu.
Espetxe arloko legea. 12. artikulua. Espetxeak nahikoa baliabide izango du presoen beharrak asetzeko eta deserrotzea eragozteko. 59. artikulua. Ahal den neurrian bultzatuko da presoek gizartearekiko eta familiarekiko erantzukizuna garatzea. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224488/kutxabankek-525-igo-die-soldata-bere-langileei-datorren-asteko-grebaren-atarian.htm | Ekonomia | Kutxabankek %5,25 igo die soldata bere langileei, datorren asteko grebaren atarian | Urtarrileko %1,5eko igoerari beste %3,75 gehitu dio, eta gutxienez 1.300 euroko soldata igoerak egingo ditu. Greba deialdiari eusten diote sindikatuek, soldata igoera ez beste aldarrikapen batzuk dituztelako. | Kutxabankek %5,25 igo die soldata bere langileei, datorren asteko grebaren atarian. Urtarrileko %1,5eko igoerari beste %3,75 gehitu dio, eta gutxienez 1.300 euroko soldata igoerak egingo ditu. Greba deialdiari eusten diote sindikatuek, soldata igoera ez beste aldarrikapen batzuk dituztelako. | Inflazio handia dela eta, Kutxabankek erabaki du beste %3,75 handitzea bere langileen soldata. Dagoeneko aplikatzen zen %1,5eko igoerari beste %3,75 bat gehituko die aurrezki kutxen bankuak. Bere kabuz hartutako erabakia da, sindikatuekin egindako negoziazioak akordiorik gabe amaitu direlako.
Hain zuzen ere, sindikatuek grebara deitu dute datorren asteko ostiralerako. Astelehenean emango dituzte azalpenak, baina ELAk azaldu du grebak ez duela zerikusirik soldatarekin, eta beste aldarrikapen batzuk daudela tarteko.
Ikusi gehiago: Kutxabankek ere helegitea jarri dio bankuen zergari
2021. urtearen amaieran 5.205 langile zituen Kutxabank taldeak; horietatik 3.448 ziren Kutxabankekoak bertakoak eta beste 1.757ak, aldiz, Cajasurrekoak.
Haien lan baldintzak lan itun propio batek finkatzen ditu. 2021-2024 eperako dago indarrean, eta esaten du urtero soldatak KPIaren arabera eguneratu behar direla, baina gehienez %1,5eko igoera batekin. Sinatu zutenean, ordea, ez zuten espero inflazioa hain epe laburrean hainbeste handitzea —%6,4 izan zen 2021 amaieran, eta %5,6 2022 amaieran—, eta erosahalmen galera handia eragiten ari zen langileen artean, bankuak irabaziak handitu arren.
Gutxienez, 1.300 euro urtean
Egoera banku guztietan antzekoa izanik, finantza erakundeen bi patronalek —bankuen AEB eta kutxa ohien CECA— Espainiako sindikatuekin aurten soldatak %5,25 igotzea adostu zuten —hitzartutako %1 gehi %4,25, haien kasuan—. Bide horri heldu dio Kutxabankek ere, baina aldaketa batekin. CECAk eta AEBek hitzartu dute soldatak gutxienez mila euro handituko direla sari apalenak dituztenentzat; Kutxabanken kasuan, berriz, gutxienez 1.300 handituko dira.
Sindikatuen ustez, motz geratzen da eskaintza, besteak beste ez duelako konpentsatzen 2022ko galera. 2022ko abenduan egin ziren azken hauteskunde sindikalak, eta ELAk lortu zituen ordezkari gehien (39), CCOOren aurretik (36). Pixkanakak hogei ditu, hamalau ALEk, hamar LABek eta zazpi Asprok. |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224489/euskaldunon-egunkaria-izan-dute-gogoan-donostiako-kantu-jiraren-20-urteurrenean.htm | Gizartea | ‘Euskaldunon Egunkaria’ izan dute gogoan, Donostiako kantu jiraren 20. urteurrenean | Egunkaria itxi ondoren egin zuten Donostiako aurreneko kantu jira, kazetaren itxiera salatzeko. Gaur ere kantu jira egin dute eta Mari Luz Estebanek eta Martxelo Otamendik hitz egin dute ekitaldian. | ‘Euskaldunon Egunkaria’ izan dute gogoan, Donostiako kantu jiraren 20. urteurrenean. Egunkaria itxi ondoren egin zuten Donostiako aurreneko kantu jira, kazetaren itxiera salatzeko. Gaur ere kantu jira egin dute eta Mari Luz Estebanek eta Martxelo Otamendik hitz egin dute ekitaldian. | Euskal Herriko hiri eta herri askotara hedatuta dago kantu jira, eta hainbat lagun elkartzen dira hilean behin euskaraz kantatzeko. Ohitura Ipar Euskal Herrian loratu zen, eta gero sortu zen kantu jira, Donostian, 2003ko otsailean. Asmo zehatz bat izan zuen: Euskaldunon Egunkaria kazetaren itxiera salatzea. Izan ere, berehala hasi ziren elkartasun eta babes keinuak, eta horietako bat izan zen kantu jira antolatzearena. Hogei urte beteko dira otsailaren 20an ordutik, eta urteurrena gogoratzeko, kantu jira egin dute gaur, Donostian. 12:00etan abiatu dira Fermin Kalbeton kaletik, eta 12:30 aldera Konstituzio plazan elkartu.
Mari Luz Esteban antropologoak hartu du hitza ekitaldian, eta, esan duenez, kantu jira ere bada «erresistentzia forma bat, zerbait aldarrikatzeko modu bat». Hala azaldu du: «Euskaldunon Egunkaria ixteak haserre handia piztu zuen euskaldunon artean, eta hurrengo egunetan protesta asko egin ziren. Donostiar talde batek deialdi original bat egin zuen: kalean elkarrekin kantatzea, eta, horrela, protesta egitea, protesta ludikoa. Deialdi hark arrakasta handia izan zuen, eta jarraitzea erabaki zuten». Herri mugimendu gisa kokatu du ekimena; «mugimendu autogestionatua». Hala, Egunkaria gogoan izan dute gaurko ekitaldian.
Egun Euskal Herri osoan zabalduta dago kantu jira, eta, Estebanen arabera, sozializatzeko eta elkar topatzeko aukera paregabea da. Bide batez, uste du herri kantutegia mantendu, zaindu, eta «identitate kolektibo bat jorratzeko» balio duela.
Herritar guztiek parte hartu dezaketen arren, gehienbat adinekoak aritzen dira kantuan. Horrek «izaera berezia» ematen dio, haren hitzetan: «Adineko pertsonak, orokorrean, ez daude oso ikusgai gizartean, are gutxiago taldean. Pentsiodunek hori aldatu dute, baina Kantu Jira ere bada adineko pertsonak, pertsona zaharrak, kalean presente egoteko aitzakia eta aukera paregabea». Etorkizunari begira, kalean eta elkarrekin kantatzeko ohitura mantenduko dela uste du, nahiz eta ez jakin nola.
Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendari ohia eta BERRIAko zuzendariak ere hartu du hitza. Bukatzeko, topa egin dute, euskararen eta Kantu Jiraren alde. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224490/amable-ariasen-urmargoak-eta-marrazkiak-san-telmo-museoan.htm | Kultura | Amable Ariasen urmargoak eta marrazkiak, San Telmo museoan | Artistak Donostiako Antzoki Zaharrean pintatutako 79 lan bildu dituzte Amable Arias banbalinetan erakusketan. Mikel Lertxundi Galiana komisarioaren ustez, han hasi zen garatzen artista bere «zentzu kritikoa». Gaurtik maiatzaren 28ra bitarte egongo da zabalik. | Amable Ariasen urmargoak eta marrazkiak, San Telmo museoan. Artistak Donostiako Antzoki Zaharrean pintatutako 79 lan bildu dituzte Amable Arias banbalinetan erakusketan. Mikel Lertxundi Galiana komisarioaren ustez, han hasi zen garatzen artista bere «zentzu kritikoa». Gaurtik maiatzaren 28ra bitarte egongo da zabalik. | 1950eko hamarkadan, Donostiako Antzoki Zaharraren barne-bizitza ongi ezagutu zuen Amable Ariasek (Bembibre, Leon, Espainia, 1927-Donostia, 1984). Artistaren ama, Pilar Yebra, antzokiko arropazaindegian hasi zen lanean 1951n, eta hari laguntzen ordu asko eman zituen bertan. Pixkanaka, bertatik igarotzen ziren askotariko artistak erretratatzeari ekin zion, tintaz, arkatzez nahiz akuarelaz. Eta 1955. eta 1959. urteen artean eginiko marrazki zein urmargo sorta horretako 79 lan ikusgai jarri dituzte orain Donostiako San Telmo museoan. Laborategia aretoan, maiatzaren 28ra arte egingo da zabalik Amable Arias banbalinetan erakusketa.
Maru Rizok, Ariasen bikotekide izandakoak, Antzoki Zaharra seriea dohaintzan eman zion museoari, iaz; artistak antzokian pintatutako 61 akuarelak eta arkatzez zein tintaz egindako 43 marrazkik osatzen dute saila, baita handik pasatutako askotariko artisten argazki batzuek ere. «Marrazki eta akuarela hauek erakusten digute garai haietan antzokitik igaro ziren vedette eta artisten banbalinetako mundua, arau propioak eta askatasun kutsu bat zituena. Eta artistarentzat oso aberasgarria izan zen garai hori», azaldu du Susana Sotok, museoko zuzendariak. Bildumako piezen artetik, urmargo guztiak, hemezortzi marrazki eta 29 argazki aukeratu ditu Mikel Lertxundi Galiana komisarioak, zeinak sakon aztertua duen Ariasen obra.
1942an heldu zen Arias Donostiara, gurasoekin. Sei urte lehenago, 9 urte zituela, bizitza osorako ondorioak utziko zizkion istripua jasan zuen; mugitzeko arazo larriak zituela eta, ohean igaro zuen haurtzaroko eta gaztaroko bolada luze bat. Horregatik, Antzoki Zaharrean sartzea bere garapenerako bultzada garrantzitsua izan zela azaldu du komisarioak. «Garaiko kaleko bizimodutik oso bestelako arauak zituen giro hark, eta ikasketa prozesu trinko bat izan zen harentzat». Izan ere, etxetik atera gabe pasatu zuen denboran, idazteari, irakurtzeari eta marrazteari emana egon zen, eta fantasiazko mundu bat eraiki zuen bere baitan; eta antzokiak fantasiazko beste mundu bat ekarri zion.
Lertxundiren hitzetan, hasieratik ez, baina jendearekin konfiantza hartu ahala, haiek erretratatzen hasi zen Arias. «Erretratatzen, nolabait esatearren, zeren, ikus daitekeenez, irudi askok apenas duten ezaugarri fisonomikorik. Ordea, pertsonaia horien jarrerak harrapatzeko ohiz kanpokoa eta goiztiarra den gaitasun bat erakusten dute erretratuek». Artistak margolariarentzat propio posatzen ageri dira zenbait obratan, baina haiek atseden hartzen edota neke keinuekin ere erretratatu zituen Ariasek. «Lapurtutako une apur batzuk ere badira», komisarioaren esanetan; «haietan, pertsonaien nahi gabeko intimitate bat agertzen du artistak».
Ariasen inguruan zebiltzan antzokiko artista horien guztien segida bat bezala erakuts zitzaketen obrak, baina lau ataletan banatzeko hautua egin dutela azaldu du Lertxundik, obrak azpigaien arabera sailkatuta. Hala, Vedetteak izenburua daraman obra sortarekin abiatzen da ibilbidea. Garaiko hainbat vedetteren zuri-beltzeko argazki batzuk ageri dira hormetako batean, Ariasi idatzitako eskaintzak dituztenak. Eta haien aldamenean, artistaren urmargoetan irudikatuta ikus litezke emakume horiek berak.
Hurrengo atalak Aktoreak eta komedianteak du izenburu, eta horiexek dira Ariasen marrazkietan agertzen direnak. Haien parean den horman, garaiko No-do albistegiko irudiekin osatutako ikus-entzunezkoa dago proiektatuta; 50eko urteetako antzerkiaren inguruko hainbat bideo dira, eta, momentu batzuetan, Antzoki Zaharra ere agertzen da. Musika eta dantza ataleko marrazkietan, berriz, bi diziplina horietako garaiko sortzaileak dira nagusi.
Baina artistak soilik ez, antzokiko langileak nahiz bertako ohiko eszenak ere eraman zituen paperera Ariasek. Pieza horiek erakusketako azken atalean bildu dituzte, Antzoki Zaharra izenburupean. Eta han ageri dira, besteren artean, antzokiko jostunak, aretozainak eta leihatilako langileak, baita antzokiaren sarrerako zein barrualdeko zenbait irudi ere.
Lertxundiren hitzetan, Ariasen ibilbidean «fundazionala» den seriea da Antzoki Zaharra. «Geroago helduko zen haren izpiritu kritikoa falta du oraindik, baina antzokian izandako esperientzia horri esker lortu zuen, hain zuzen ere, zentzu kritiko hori».
Katalogoa eta jarduerak
Erakusketaren osagarri, katalogo bat ere argitaratu dute, eta, komisarioaren azalpen testu luze batez gain, obren irudiak, garaiko argazkiak eta beste hainbat idazlan bildu dituzte liburuan. Rizok dohaintzaren harira idatzitako gutuna dago hasieran —«... zuena da dena...» esaldiarekin amaitzen dena—, eta, segidan, Mikel G. Gurpegik antzokiaren historiaz osatutako pieza, Espido Freirek Ariasen akuarelei buruz sortutakoa, eta Ariasek berak bere bizipenak kontatuz idatzitako beste zortzi testu jaso dituzte, Sherezadeak deitzen direnak —horietako lau sekula argitaratu gabeak—.
Erakusketa zabalik dagoen bitartean, hari lotutako hainbat jarduera ere izango dira museoan, hala nola bisita gidatuak, hitzaldiak eta haurrentzako tailerrak. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224491/greba-bertan-behera-utzi-du-sindikatu-medikoak-gobernuarekin-akordioa-lortuta.htm | Gizartea | Greba bertan behera utzi du Sindikatu Medikoak, gobernuarekin akordioa lortuta | Akordioaren gakoak: hilean 400 euroko soldata igoera, egunean 32 paziente gehienez eta esklusibotasunari eustea | Greba bertan behera utzi du Sindikatu Medikoak, gobernuarekin akordioa lortuta. Akordioaren gakoak: hilean 400 euroko soldata igoera, egunean 32 paziente gehienez eta esklusibotasunari eustea | Sindikatu Medikoak bertan behera utzi du greba. Nafarroako zenbait sendagile otsailaren 1etik ari ziren lanuztea egiten, lan baldintza hobeak exijitzeko. Alta, akordioa lortu dute Sindikatu Medikoak eta Nafarroako Gobernuak, eta sindikatuko arduradunek erabaki dute greba «behin-behinean» etetea gaur gauerditik aurrera, afiliatuek akordioa berretsi arte. Astelehenean izanen da hori.
Osasun Departamentuak eman du akordioaren berri, Funtzio Publikoko mahai orokorraren bilera bukatu berritan. Hala ere, mahai horretan ordezkaritza duten sindikatuek —LAB, CCOO, ELA, UGT eta Afapnak— salatu dute gobernuak ez dizkiela akordio horren xehetasunak eman, eta ezin izan dutela eztabaidatu. Hori zen, hain zuzen, Sindikatu Medikoaren eskaera nagusietako bat: medikuei eragiten dieten akordioak ez zitezela mahai orokorrean eztabaidatu —sindikatu horrek ez baitu ordezkaririk mahai horretan—. Gobernuak esana zuen lan kontuekin zerikusia duten afera guztiak mahai sektorialera eramanen zituela baina, azkenerako, Sindikatu Medikoaren nahiari men egin dio.
Ikusi gehiago: Osasungitzaren inguruko kezkak gora egin du, Soziometroaren arabera
Akordioaren mamia, berez, Nafarroako Gobernuak grebaren hasieran aurkeztutako bera da: hilean 400 euroko soldata igoera fakultatibo guztientzat; mediku bakoitzak gehienezko paziente kopuru bat izatea egunean (32) eta esklusibotasunari eustea.
Soldata oinarria. Medikuen oinarrizko soldata igotzeko konpromisoa hartu du Osasunbideak. Ospitaleetakoentzat, igoera hori 406 eurokoa izanen da hilean. Lehen Arretakoentzat, berriz, 389 eurokoa.
Guardiak. Medikuek legez egin behar dituzten aparteko orduak dira guardiak —ez dira hautazkoak—, eta horien konpentsazio ekonomikoa hobetzea proposatu dute Osasunbideko buruek: %10eko igoera.
Arta hobea. Sendagileek pairatzen duten lan gainkarga arintzeko, gehienezko paziente kopurua murriztuko dute: egunean 32, gehienez, eta paziente bakoitzari 12 minutuko kontsulta bermatuta.
Esklusibotasuna. Sindikatu Medikoaren eskaera nagusietako bat zen esklusibotasuna kentzea, sare pribatuan ere jardun ahal izateko, baina esklusibotasunagatik jasotzen zuten soldata osagarriari uko egin gabe. Azkenik, hori ere ez dute ukituko. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224492/18-etorkin-hil-dira-abandonaturiko-kamioi-batean-bulgarian.htm | Mundua | 18 etorkin hil dira abandonaturiko kamioi batean Bulgarian | Ibilgailuak 40 pertsona garraiatzen zituen | 18 etorkin hil dira abandonaturiko kamioi batean Bulgarian. Ibilgailuak 40 pertsona garraiatzen zituen | Sofia hiriburutik 25 kilometrora abandonaturiko kamioi bat topatu du Bulgariako Poliziak, eta, barruan, 18 etorkin hilda. Beste 22 pertsona zeuden kamioiak zeukan tarte ezkutu batean. Poliziaren arabera, itota hil dira etorkinak.
Egurra zeraman kamioiak, eta horren azpian zegoen pertsonak ezkutatzeko tartea. Bizirik atera diren etorkinek esan dutenez, trafikatzaileek kamioia utzi, eta ihes egin zuten.
Sofiako eroetxeetara eraman dituzte beste bidaiariak. Horietako 14 hil ala bizi daude. Bulgariak muga du Turkiarekin, eta Poliziak uste du handik pasatu zituztela etorkinak. Bulgaria Europako Batasuneko kidea da, baina ez dago Schengen gunean, eta muga kontrolak pasa behar dituzte handik helduriko ibilgailuek. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224493/baldintzapean-aske-geratu-da-francisco-jose-ramada-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske geratu da Francisco Jose Ramada euskal presoa | Ramada ospitaleratu egin zuten iaz, bihotzeko arazo batengatik. Etxerat-ek jakinarazi du Ainhoa Gartzia Alcalara lekualdatu dutela, epaiketa batean lekuko gisa deklaratzeko. | Baldintzapean aske geratu da Francisco Jose Ramada euskal presoa. Ramada ospitaleratu egin zuten iaz, bihotzeko arazo batengatik. Etxerat-ek jakinarazi du Ainhoa Gartzia Alcalara lekualdatu dutela, epaiketa batean lekuko gisa deklaratzeko. | Etxerat elkarteak jakinarazi du Francisco Jose Ramada euskal presoari baldintzapeko askatasuna eman diotela. Ramadak 59 urte ditu, eta horietatik 22 egin ditu kartzelan; iazko otsailetik hirugarren graduan zegoen.
Ramada ospitaleratu egin zuten iazko urtarrilean, Martuteneko kartzelako (Gipuzkoa) patioan izandako bihotz krisi baten ondorioz. Hala, hilabete geroago presoari hirugarren gradua ematea adostu zuten espetxeko tratamendu batzordeak eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak. Ramada 2020ko ekainean Euskal Herriratu zuten, Murtzia I. presondegitik (830 kilometrora) Iruñera lekualdatuta. Azkenik, 2021ean Martutenera mugitu zuten.
Etxerat-ek beste informazio baten berri ere eman du. Elkarteak jakinarazi duenez, Ainhoa Gartzia presoa Zaballako kartzelatik (Araba) Alcalara (411 kilometrora) lekualdatu dute. Azaldu dutenez, Gartziak lekuko gisa deklaratu behar du martxoaren 2an, Murtziako epaitegi batean.
«Ezin dugu ulertu antzeko arrazoiren batengatik lekualdaketa bat behartzea, bideokonferentziaz deklaratu beharrean», kritikatu du Etxerat-ek. Elkartearen esanetan, COVID-19ak eragindako pandemiak bideokonferentziaz egindako deklarazioak normalizatu zituen kartzeletan, eta oraingoan ere formula bera erabili zitekeen. Hala, Gartziaren abokatua lanean ari da, euskal presoa lehenbailehen Zaballara itzuli dadin. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224494/sara-arevalo-izanen-da-donostia-ospitaleko-zuzendari-mediko-berria.htm | Gizartea | Sara Arevalo izanen da Donostia ospitaleko zuzendari mediko berria | Radioterapia, Onkologia Mediko eta Onkohematologiako Unitateko burua da Arevalo, 2019ko urritik. Bere gain hartuko ditu Idoia Gurrutxagaren funtzioak | Sara Arevalo izanen da Donostia ospitaleko zuzendari mediko berria. Radioterapia, Onkologia Mediko eta Onkohematologiako Unitateko burua da Arevalo, 2019ko urritik. Bere gain hartuko ditu Idoia Gurrutxagaren funtzioak | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Donostia Ospitale Unibertsitarioko zuzendari mediko izendatu du Sara Arevalo Lobera doktorea, Ana Bustinduiren ordez. Idoia Gurrutxagaren kargugabetzeaz geroztik, jardunean ari zen Bustindui. Donostialdeko ESIko kidea da Arevalo, eta hori zen, hain zuzen, zerbitzuburuek Osakidetzari eginiko eskaeretako bat: Donostia ospitaleko zuzendariak aukeratu daitezela ESIko profesionalen artean.
2019ko urritik, Radioterapia, Onkologia Mediko eta Onkohematologiako Kudeaketa Klinikoko Unitateko burua da Arevalo. Aurrerantzean, bere gain hartuko ditu Idoia Gurrutxagak abenduaren 2ra arte egiten zituen funtzioak ere.
Abenduaren 2an hasi zen krisia Donostialdeko ESIan: Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa emateko. Kide kargugabetuak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.
Abenduaren erdialdean bildu ziren aurrenekoz Osakidetzako zuzendaritza eta Donostiako ospitaleko zerbitzuburuak. Bazirudien egoera bideratu egingo zela. Izan ere, zerbitzuburuei jakinarazi zitzaien euren erreibindikazio nagusiak errespetatuko zituela Jaurlaritzako Osasun Sailak. Besteak beste, zuzendariek eta langileek osatutako batzorde bat eratzeko bidea zabalduko zela, eta Donostia aurrerantzean ere erreferente bakarra izango zela peritoneoko minbizian.
Negoziazio batzuk tarteko, protestak eten egin zituzten bolada batean, baina abenduaren 23an berreskuratu egin zituzten bilkurak. Handik bost egunera, bost eskari «zehatz» egin zizkioten Osakidetzari, eta onartu zuten «jarrera ona» antzeman zutela Osakidetzako zuzendaritzarekin zituzten elkarrizketetan, baina «ekintzak» nahi zituztela. |
2023-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/224495/lehen-harriarekin-egin-du-tupust-baskoniak-espainiako-kopan.htm | Kirola | Lehen harriarekin egin du tupust Baskoniak Espainiako Kopan | Kolpe gogorra jaso dute Baskonia zaleek. Bigarren zati kaxkar batek kondenatu ditu arabarrak, eta Espainiako Kopako finalerdietatik kanpo gelditu dira Joventuten aurka 94-81 galduta | Lehen harriarekin egin du tupust Baskoniak Espainiako Kopan. Kolpe gogorra jaso dute Baskonia zaleek. Bigarren zati kaxkar batek kondenatu ditu arabarrak, eta Espainiako Kopako finalerdietatik kanpo gelditu dira Joventuten aurka 94-81 galduta | Gau ahaztezinak utzi ditu Baskoniak sasoi honetan, baina ostiralekoa ez da horietakoa izan. Lehen minutuetan kontrakoa bazirudien ere partida kaxkarra jokatu du Baskoniak, eta bigarren zatian gehiago izan da Joventut. Etxeko taldeak urduri hasi du neurketa, eta jaurtiketa asko huts egin ditu. Bigarren zatia, ordea, bikaina izan da, eta Badalonako zaleen olatu gainean surfean aritu dira, amestu bezala. 94-81 galdu du Baskoniak, eta ez ditu Espainiako Kopako finalerdiak jokatuko. Euroligan eta ACB ligan jarri beharko du arreta hemendik aurrera.
Ezin hobeto hasi du neurketa Baskoniak. Darius Thompsonen gidaritzapean eta Rokas Giedraitisen puntuekin lehen abantaila lortu du Baskoniak (4-17). Ante Tomic ezinean aritu da saski azpian, eta defentsa sendoek korrika egiteko aukera eman die gasteiztarrei. Lehen aldaketekin, ordea, etorri da etxekoen lehen susperraldia. Pau Ribasek hartu du aginte makila, eta 10-0eko partziala lortu du oso denbora gutxian Joventutek.
Bigarren laurdenera bost puntuko errentarekin iritsi da Baskonia, baina berehala ikusi da beste Joventut bat zegoela aurrean. Lehen minutuetako urduritasunak ahaztu eta hortzak erakutsi ditu Carles Duranen taldeak. Argia zen etxeko taldeko prestatzailearen agindua: Markus Howarden aurka buruz buruko jokaldiak jokatzea. Hala egin dute jokalariek, eta hiru falta egin ditu Baskoniako izarrak bederatzi minutuan. Erasoko errebotean min egiten hasi da Penya , eta Tomic agertu da. Lehen laurdenean baino arazo gehiago izan ditu Joan Peñarroyaren taldeak, baina, hala ere, Thompsonek ezarri duen erritmoak atsedenaldira zazpi puntuko errentarekin iristea ahalbidetu dio Baskoniari.
Etxekoen susperraldiari ezin erantzun
Bigarren zatia hasi eta berehala iritsi da festa Badalonako Olimpic pabiloira. Joventutek 11-2ko partziala egin du bi minutu eskasean, eta lehenengo errenta lortu du. Erritmo bizia ezarri du etxeko taldeak, eta lehen zatian huts egindako denak sartu ditu hirugarren laurdenean. 33 puntu sartu ditu Joventutek, eta horien artean sei hiruko. Thompson zen Baskonia partidan mantentzen zuen jokalaria, eta hari egindako defentsa ikustekoa izan da atsedenalditik bueltan. Peñarroya saiatu da aldaketekin, zonakako defentsarekin eta hutsarteekin etxeko taldearen bolada gelditzen, baina ezinezkoa izan da. Azkenerako, zazpi puntu aurretik hasi duen laurdena hamaika puntuz atzetik amaitu du Baskoniak.
Azken laurdenean nahi bezala aritu da Joventut. Gainera, berehala egin du bosgarren falta Howardek, eta bertan amaitu da Baskoniaren ametsa. Arabarrak ez dira etxeko taldeari erantzuteko gai izan, eta Badalonako Olimpic pabiloian gogotik gozatu dute Joventuteko zaleek. Kolpe gogorra jaso du Baskoniak, baita Badalonara gerturatu diren bi mila zale inguruk ere. Orain Euroligan eta ACB ligan jarri beharko du arreta Peñarroyaren taldeak. Kopako finalerdiak bihar jokatuko dira: Real Madril-Unicaja (18:30) eta Tenerife-Joventut (21:30). |
2023-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/224519/irunean-gizon-bat-5-urteko-haur-bat-bahitzen-saiatu-dela-salatu-dute-horren-gurasoek.htm | Gizartea | Iruñean gizon bat 5 urteko haur bat bahitzen saiatu dela salatu dute horren gurasoek | Ostiral iluntzean izan da bahiketa saioa, inauterien ospakizunetan. Haurraren anaia bat eta lagunak bahiketaz ohartaraztean, haurra lurrean utzi eta ihes egin du gizonak. | Iruñean gizon bat 5 urteko haur bat bahitzen saiatu dela salatu dute horren gurasoek. Ostiral iluntzean izan da bahiketa saioa, inauterien ospakizunetan. Haurraren anaia bat eta lagunak bahiketaz ohartaraztean, haurra lurrean utzi eta ihes egin du gizonak. | Bart gauean Iruñeko Arrotxapea auzoan 5 urteko haur bat bahitzen saiatu direla salatu dute haur horren gurasoek. Iluntzeko 20:00etan izan da bahiketa saiakera, Udaltzaingoan jarritako salaketaren arabera. Zehaztu dutenez, inauterien ospakizunetan zirela, Maiteminduen pasealekuan, gizon batek 5 urteko haurra eskutik heldu eta Otsagabia kaleko bidegurutzerantz eraman zuen.
Haurraren anaia bat eta haren lagunak gertatzen ari zenaz jabetu ziren eta ingurukoak ohartarazi zituzten, hainbat hedabidek azaldu dutenez. Gizonak orduan haurra lurrean utzi eta korrika egin zuen ihes. Salaketan gizonaren deskribapena eman dute haurraren senideek, eta Iruñeko udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da. |
2023-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/224521/civitavecchian-lehorreratu-ditu-aita-mari-k-aste-honetan-erreskatatutako-31-migratzaileak.htm | Gizartea | Civitavecchian lehorreratu ditu 'Aita Mari'-k aste honetan erreskatatutako 31 migratzaileak | Gauean heldu da Terzobinario.it atariaren arabera, eta denak onik daude. | Civitavecchian lehorreratu ditu 'Aita Mari'-k aste honetan erreskatatutako 31 migratzaileak. Gauean heldu da Terzobinario.it atariaren arabera, eta denak onik daude. | Aita Mari salbamendu ontziak bart gauean lehorreratu ditu aste honetan Libiako itsasoan erreskatatu dituen 31 migratzaileak, Terzobinario.it atariak jakinarazi duenez. 01:40ean heldu da Civitavecchiako portura, eta osasun azterketa egin ondoren utzi dute migratzaileek ontzia. Horien artean haurdun dauden hiru emakume, hamar haur eta gurasorik gabe heldu diren 13 eta 15 urte arteko sei adingabe daude. Gehienak Boli Kosta, Senegal eta Gineakoak dira.
Ontzitik jaisten lehena 3 urteko haur bat eta bere ama izan dira. Ondoren jaitsi dira beste guztiak. Kaian Gurutzeko Gorriko bi karpa eta anbulantziak zeuden. Kostazainak, Polizia eta Babes Zibila ere zain zituzten. Egin beharreko tramiteak egin ondoren, Prefekturak esandako lekura eraman dituzte autobusetan. Itsas Salbamendu Humanitarioko iturriek EITB Mediari egindako adierazpenen arabera, denak onik daude.
Asteazkenean erreskatatu zituen Aita Mari-k 31 migratzaile horiek. Itsas Salbamendu Humanitarioaren Elkarteak azaldu zuenez, egurrezko txalupa txiki batean zeuden guztiak: «Ez zuten ez banakako, ez guztientzako segurtasun ekipamendurik; bizitza galtzeko arriskuan zeuden». Gainera, salatu zuen gisa horretako erreskateetan hurbilen dagoen portuan lehorreratzea eskaini behar dela, erreskatatutakoek ahal bezain denbora gutxien pasatu dezaten ontzian.
Terzobinaro.it atariaren arabera, Life Support of Emergency salbamendu ontzia ere Civitavecchiara iristekoa da. 156 pertsona daramatza horrek, horien artean, gurasorik gabe dijoazen 29 adingabe. |
2023-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/224522/bizikidetza-demokratikoan-egindako-ekarpena-goraipatuz-agur-esan-du-nafarroako-foro-sozialak.htm | Politika | «Bizikidetza demokratikoan» egindako ekarpena goraipatuz agur esan du Nafarroako Foro Sozialak | Aro bat itxitzat eman duten arren, bakea eraikitzeko prozesua amaitu gabe dagoela ohartarazi dute: «Bide luzea dago egiteko» | «Bizikidetza demokratikoan» egindako ekarpena goraipatuz agur esan du Nafarroako Foro Sozialak. Aro bat itxitzat eman duten arren, bakea eraikitzeko prozesua amaitu gabe dagoela ohartarazi dute: «Bide luzea dago egiteko» | Joan den hilabetean bere ibilbidea bukatutzat eman zuen Foro Sozial Iraunkorrak, eta gaur, Nafarroako taldeak azkenengo agerraldia egin du Iruñean, hain zuzen ere, ibilbide horri errepasoa eman eta agur esateko. Egungo egoera 2016an foroa sortu zutenean baino hobea dela nabarmendu dute. «Irekitzen den fase berriari aurre egiteko testuinguru hobe bat finkatzen lagundu izanaz harro gaude», esan du Xanti Begiristain bozeramaileak.
Jendea batzen duena bereizten duenaren aurrean paratu duten eragile instituzional, politiko eta sindikalei esker ona adierazi diete ekitaldian. Bere ibilbidea bukatu du Foro Sozialak, baina bada lana egiteko, gaur aipatu dutenez: «Etapa bat ixten ari da, eta erronka berriak dituen beste bat irekitzen ari da. Horretarako beharrezkoa izanen da helburuak egokitzea eta Nafarroako gizarteak aurrera egiteko tresna egokiak izatea».
Egindako bideari errepasoa emateko aprobetxatu dute gaurko ekitaldia. Egin duten ekarpenik «handiena» hiru esparrutan egituratutako prozesu bat sustatzea izan dela aipatu dute, Iparraldean, Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan lan bereiziak egin dituztelako. «Konponbiderako prozesua eremu instituzional bakoitzera egokitu da, errealitate bakoitzari egokitutako erritmo eta tresna propioekin, baina beti azken helburu berarekin», azaldu du Begiristainek.
Zentzu horretan, Nafarroan «estrategia atsegin bat» sortu dutela uste dute, «errealitate-printzipioan oinarritua», proposamen «egingarriak» eginez. «Nafarroako gizartearen gehiengoak erdiko erreia elikatu du, Nafarroan dugun gizarte pluralean adiskidetzearen oinarriak ezartzeko apustua egin duelako», esan du bozeramaileak. Adostasun berriak eraiki dituztela ere kontatu du: biktima guziek egia, justizia eta erreparaziorako duten eskubideari dagokionez, espetxe politikaren inguruan eta «bizikidetza demokratikoa» eraikitzeko bideari buruz.
Adostasun horiek «oso tentuz» ehundu dituztela ere aipatu du Begiristainek, erakundeen artean akordioak erdietsiz zenbait gaietan: giza eskubideen urraketen biktima guztiei babesa, 16/2019 Foru Legea, Torturari buruzko lehen bi txostenak, espetxe politikaren arloan Nafarroako Parlamentuak eta zenbait udalek hartutako erabakiak, Altsasuko gazteen kontrako epaien aurkako adostasun zabala, Sekretu Ofizialen Legeari buruzko akordioa, Nafarroako Gobernuaren Bizikidetzarako Plan Estrategikoa eta Iruñeko Udalak 1978ko sanferminetako gertaerei buruz egindako txostena eta sakabanaketa politikaren ondorioz errepidean hil zen Susana Fernandezi egindako aitortza.
Azkenengo bilkura
Iruñeko Kondestablearen jauregian bildu dira gaur Nafarroako Foro Sozial Iraunkorreko kideak. Egindako ibilbidearen errepasoa eta gaur egungo egoeraren analisia egin dute goizean, eta eguerdian prentsa aurreko agerraldia egin dute hitz egindakoak publiko egiteko. Bideo bat ere proiektatu dute ETAren armagabetzea eta Foro Sozialak 2016an sortu zenez geroztik antolatutako jarduerak erakutsiz. |
2023-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/224523/txinak-ukrainarako-bake-egitasmo-bat-aurkeztuko-duela-iragarri-du.htm | Mundua | Txinak Ukrainarako bake egitasmo bat aurkeztuko duela iragarri du | Wang Yi Txinako diplomazialariak nazioarteko zuzenbidea indartzearen beharra nabarmendu du, munduan Ukrainakoaren gisako «krisiak» eragozteko. Garaipen militarra lortzearen alde mintzatu dira AEBak. | Txinak Ukrainarako bake egitasmo bat aurkeztuko duela iragarri du. Wang Yi Txinako diplomazialariak nazioarteko zuzenbidea indartzearen beharra nabarmendu du, munduan Ukrainakoaren gisako «krisiak» eragozteko. Garaipen militarra lortzearen alde mintzatu dira AEBak. | Txinak «bakearen eta elkarrizketaren alde» lanean jarraituko du, «Ukrainako krisian akordio politiko bat» lotze aldera. Herrialdea konprometituta dago Ukrainaren eta Errusiaren arteko irtenbide adostu bat erraztearekin, Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak gaur adierazi duenez, Municheko Segurtasun Konferentzian. Yiren arabera, Pekin bake egitasmo bat ontzen ari da, eta azken xehetasunak fintzea falta zaio hura publiko egiteko.
Errusiak Ukrainaren aurkako gerra hasi zuela urte bat beteko da datorren ostiralean, otsailaren 24an. Hain zuzen, egun horretan «bakearen aldeko» diskurtso bat ematekoa da Xi Jinping Txinako presidentea, atzo, Antonio Tajanik esandakoaren arabera. Tajanik azaldu zuen hitzaldi horren berri eman ziola Yik, ostegunean, elkarrekin egin zuten bileran.
«Zerbait aurkeztuko dugu. Txinak Ukrainako krisiaren aurrean duen jarrera azalduko dugu», adierazi du Yik. Pekinen diplomazialariaren iritziz, ezinbestekoa da nazioarteko zuzenbidea indartzea munduko hainbat krisiri irtenbidea emateko. «Mundu seguru batek Nazio Batuen itunekiko atxikimendua behar du, eta horiek sustatzea».
Orain arte, Txina ez da lerratu Ukrainako gerran; ez Errusiarekin, ezta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeekin ere. Ukrainaren inbasioa kritikatu du, estatuen lurralde osotasun printzipioa urratzen duelako; baina Mendebaldearen jokabidea gaitzetsi du aldi berean, entzungor egin dielako Errusiak bere segurtasunari lotuta agertu dituen kezka «zilegiei». Era berean, erabaki okertzat jo du AEBek eta haren aliatuek Moskuri zigor ekonomikoak ezarri izana, bake elkarrizketetarako oztopo bat direla iritzita.
«Ez gara gelditu beste albo batera begira. Ez gara suari egur gehiago botatzen ari. Bakearen eta elkarrizketaren alde gaude», ziurtatu du Yik. Alemaniak, konferentziaren herrialde anfitrioiak, begi onez ikusi du Txinaren iragarpena. Annalena Baerbock Alemaniako Atzerri ministroak «ongietorria» egin dio «Txinak munduaren bakea bermatzeko dituen ardurak» bere gain hartzeari. Desio bera agertu zuen Yik Europaren jarrerari dagokionez, herenegun, Olaf Scholz herrialdeko presidentearekin bildu ostean. «Europak pentsatu behar du zein rol estrategiko joka dezakeen, autonomiatik».
«Bake inposatua»
Dena den, okerreko irtenbideen arriskuez ohartarazi du Baerbockek. «Gure nazioarteko kideekin bat gatoz: gerrak ahalik eta lasterren amaitu behar du. Baina ez inposatutako bake batekin». Alemaniako Atzerri ministroaren esanetan, beharrezkoa dela Ukrainari gerran laguntzen jarraitzea, negoziaziorako baldintzak eratu bitartean. «Errusiak borroka eteten badu, ez da gerrarik izango; Ukrainak borrokatzeari uzten badio, ez da Ukrainarik egongo, ezta nazioarteko ordenarik ere».
NBE Nazio Batuen Erakundeak Errusiaren erasoa gaitzesteko ebazpen bat bozkatuko du datorren astean, gerraren hasieraren urteurrenaren harira, eta Baerbockek estatu guztiak deitu ditu testuarekin aho batez bat egitera.
Ukrainak gerra irabaziko duela ziurra da, berriz, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariaren iritziz. Haren esanetan, garaipen militarrak izan behar du Ukrainaren eta NATOko herrialdeen helburua. Errusiak porrot egin ezean, Ukrainako gerra beste eraso batzuen aurrekari izan daitekeela ohartarazi du gaur, Munichen. «Errusiarrei burutik kendu behar diegu gauza bera beste toki batzuetan ere egin dezaketenaren ideia».
Harago joan zen Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusia, eta ohartarazi zuen Txina «gertutik» ari dela jarraitzen Ukrainan gertatzen ari dena, Errusiak zenbateko «saria» lortzen duen ikusteko. «Gaur Europan gertatzen ari dena Asian gerta daiteke bihar». Haren ustez, gerrak agerian utzi du ez dela «NATOtik harago begiratzeko unea», baizik eta aliantza hori indartzekoa. «Ipar Amerikak eta Europak elkarrekin behar dute. [...] NATO gabe, ez dago segurtasunik Europan]», adierazi zuen.
«Gizateriaren aurkako krimenak»
Kamala Harris AEBetako presidenteordeak ere Municheko konferentzian parte hartu du gaur, eta akusazio zuzena egin dio Errusiari: Ukrainako gerran gizateriaren kontrako krimenak egitea egotzi dio.
«Ebidentziak aztertu ditugu, badakigu zein diren lege estandarrak, eta ez dago inolako zalantzarik», adierazi du Harrisek. Errusiako armadak Ukrainako zibilen aurkako eraso «orokortuak eta sistematikoak» egin dituela nabarmendu zuen.
«Krimen» horiek egin dituztenak eta horien agintari arduradunek justiziaren aurrean erantzun beharko dute, AEBetako presidenteordearen esanetan. Washingtonek gerrak krimenak egotzi zizkion, iazko martxoan, Moskuri. |
2023-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/224524/kolpe-latza-jaso-du-realak-azken-unean-berdintzeko-gola-jasota.htm | Kirola | Kolpe latza jaso du Realak, azken unean berdintzeko gola jasota | Txuri-urdinek bi puntu galdu dituzte luzapenean, Le Normandek bere atean egindako gol baten ondorioz. Celta hamar jokalarirekin aritu da azken hogei minutuetan | Kolpe latza jaso du Realak, azken unean berdintzeko gola jasota. Txuri-urdinek bi puntu galdu dituzte luzapenean, Le Normandek bere atean egindako gol baten ondorioz. Celta hamar jokalarirekin aritu da azken hogei minutuetan | Inauterietan, festarik ez Anoetan. Realeko zale asko mozorrotuta joan dira estadiora, baina ustezko ospakizunak giro petralduari egin dio lekua partidaren amaieran. Izan ere, txuri-urdinei ihes egin die garaipenak, Celtaren aurka, hiru puntuak zakuratzear ziren unean. Robin Le Normandek bere atean egindako golak ezerezean utzi du aurrez lortutako errenta, eta puntuak banatu dituzte azkenean.
Donostiarrek gozotik ekin diote neurketari. Ordutegia gora-behera, 29.000 lagun baino gehiago bildu dira harmailetan, eta taldeak enegarren pozaldia eskaini nahi izan die zaleei. Esanahi handiko garaipena lortu nahi zuten txuri-urdinek. Ez alferrik, lortuz gero hobetu egingo baitzuten 2002-2003 sasoian 22. jardunaldirako lortutako garaipen kopurua. Denboraldi hartan bigarren amaitu zuen Realak, eta postu horren peskizan abiatu du norgehiagoka.
Neurketa ondo hasi da, gainera. Mikel Oiartzabalek berandu baino lehen aurreratu ditu etxekoak, bosgarren minutuan. Take Kubok ondutako jokaldi batean, japoniarraren pasea jaso du eibartarrak, eta hark egindako jaurtiketa indartsua ezin izan du geratu Ivan Villar bisitarien atezainak. Norgehiagoka traza oneko jarri da hasi eta gutxira.
Abantailaren patxadak on egin dio Realari, baina Celta ere ez da denbora-pasa aritu. Egiari zor, partida ondratua egin dute galiziarrek. Markagailuan atzetik egoteak suspertu beharra eragin die, eta ausart aritu dira neurketako zenbait unetan. Horren adibide da erasoan egindako jokaldi sorta; makina bat bidez estutu dute Alex Remiro atezaina.
Lehen zatian, minutuek aurrera egin ahala indartu egin dira talde baten eta bestearen posizioak. Kubok gidatu ditu, beste behin, etxekoak. Real Madrileko jokalari ohiak estreinako urtea du Donostian, baina erabat etxekotua dago. Haren jokoari erreparatu besterik ez dago taldekideekin zer ondo moldatzen den hautemateko. Aldez edo moldez sortu ditu aukera arriskutsuak. Halere, aurrelariek ez dituzte aukerak probestu, eta gol bakarreko aldearekin iragan da lehen erdia. Atsedenalditik bueltakoak norgehiagoka hasieraren tankera izan du. Celtak bizitu du jokoa estreinako minutuetan, eta Realak izan ditu abagunerik argienak.
Hain justu ere, Kubo izan da berriz ere bigarren golerako bidea zabaldu duena. Hark Oiartzabal golegileari emandako pasea ez du probestu harrobikoak. Japoniarrak ondo hautsi du Celtaren defentsako lerroa, jokalarien artetik pasea emanda, baina Oiartzabalek ez du asmatu kontrola egiterakoan, eta errematerako tarterik gabe geratu da. Jokaldi hori izan da Realak egindako neurketaren laburpenik onena. Nahia agerian utzi arren, azken metroetako argitasun faltak galarazi dio hiru puntuak biltzea.
Bien bitartean, bisitariek beren gidoia segitu dute. Ahal zuten heinean eutsi, eta erasora egiterakoan hozka egiten saiatu. Ordea, 75. minutuan kolpea jaso dute galiziarrek, epaileak Renato Tapia kaleratu duenean. Celtako jokalariak txartel horia ikusi du lehendabizi, falta bat egiteagatik, eta segidan izandako purrustaldiarengatik bigarrena ikusi du. Kalera.
Realak ez du jakin nagusitasun hori zelaian islatzen. Galiziarrak ez dira kikildu, eta Iago Aspas gidari hartuta, txuri-urdinen aterako saialdiak egin dituzte. Hala, neurketa joan-etorrikoa bilakatu da: oraintxe batek aukera, oraintxe besteak. Bi areatan izan dira gol aukerak.
Harik eta, luzapenean, Celta Realaren atera jo eta su gerturatu den arte. Berdinketa nahi zuten kosta ahala kosta. Alex Solak justu antzean aldendu du baloia, 92. minutuan, baina Realak hurrengo ekinaldian jaso du kolpea. Aspasek bere eskuin aldetik egindako jaurtiketa bat urruntzen saiatu da Le Normand, baina bere atean sartu du baloia. Agur garaipenari, azken unean.
Neurketa amaitu eta berehala, honakoa esan du atzelariak berak: «Min egiten du, azken jokaldian izanda. Haiek ere gauzak ondo egin dituzte, baina hiru puntuak lortzeko moduan ginen». |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224525/berdinketa-ontzat-jotzen-zuenean-galdu-du-osasunak-real-madrilen-aurka.htm | Kirola | Berdinketa ontzat jotzen zuenean galdu du Osasunak Real Madrilen aurka | Federico Valverdek eta Marco Asensiok egin dituzte neurketako bi golak; biak ere bigarren zatian. Osasunak izan ditu bere aukerak, baina Courtois sendo aritu da. | Berdinketa ontzat jotzen zuenean galdu du Osasunak Real Madrilen aurka. Federico Valverdek eta Marco Asensiok egin dituzte neurketako bi golak; biak ere bigarren zatian. Osasunak izan ditu bere aukerak, baina Courtois sendo aritu da. | Neurketa ona bai, baina Osasunak ez du punturik eskuratzea lortu. Gorritxoek 0-2 galdu dute Sadarren, Real Madrilen aurka. 80 minutuan neurketa osoa egin du Osasunak, baina azkeneko hamar minutuetan joan zaio partida Jagoba Arrasateren taldeari. Federico Valverdek sartu du lehen gola, 80.minutuan, eta Marco Asensiok bigarrena, partidaren ondarrean.
Lehen zatia oso parekatua izan da. Real Madril saiatu da partidako erritmoa ezartzen, baina ondo eutsi dio Osasunak. 10.minutuan, baina, gertu izan du gola Viniciusek. Sakonean jasotako pasearekin Sergio Herreraren aurrean gelditu da bakar-bakarrik. Atezainak, baina, ondo egin du bere lana, eta hankarekin gelditu du errematea. Partidako protagonista nagusietako bat izan da atezaina.
Osasunak ere izan ditu aukerak lehen zatian. Moi Gomez saiatu da lehendabizi, baina area kanpotik egindako errematea arazo handirik gabe atera du Thibaut Courtoisek. Atsedenaldira iritsi baino lehen, berriz, Ante Budimir izan da lehen gola sartzeko aukera garbia izan duena. Presioa egiterakoan baloia lapurtzea lortu du Ez Abdek, eta Budimirri eman dio baloia arearen erpinean. Hark buelta erdia eman du, eta errematea egin, baina zutoinaren ondo-ondotik joan da baloia kanpora.
Bigarren zatia beste energia batekin hasi dute madrildarrek. Viniciusek eta Rodrygok arriskua eraman dute Sergio Herreraren atera. Rodrygok gertu izan du lehenengoa bigarren zatia hasi eta berehala, baina kanpora bidali du jaurtiketa. Viniciusek, aldiz, lortu du baloia sareetara bidaltzea, baina jokoz kanpo zegoen baloia jaso duenean, eta marrazainak balio gabe utzi du gola.
Hala ere, Osasunak berean jarraitu du. Sasoi honetan lortu du Arrasateren taldeak etxeko neurketetan talde sendoa izaten, eta gaur ere begietara begiratu dio Real Madrili. Jo eta jo, halako batean iritsi da Osasunaren erantzuna. Kontraerasoa Lucas Torrok eraman du, eta Budimerrek jaso du pasea area barruan. Kroaziarrak atzean zuen Moi Gomezi eman dio baloia, eta hark, ezkerrez, zutoinera bidali du errematea.
Aukera horrekin, Sadar piztu du Moik, eta zaleen aupadarekin aurrera egin du Osasunak presioan. Real Madrilen zelaian baloiak lapurtzen hasi da Arrasateren taldea, eta Moncayolak beste aukera bat izan du lehenengo gola sartzeko. Boleaz egindako errematea, ordea, kanpora joan zaio, gutxigatik.
Pixkanaka nekatzen hasiak ziren 22 protagonistak, eta aurreneko aldaketak egin dituzte bi prestatzaileek. Aldaketa horiekin, partida pausatu egin da zertxobait, eta lasaitasun horretan azaldu da Vinicius, beste behin. Lehenbiziko goletik gertu izan da brasildarra. Bakarrik gelditu da Herreraren ate aurrean, eta ,atezainari izkin egin dion arren, besoa ateratzea lortu du Herrerak aurrelariaren gola eragozteko. Bost minutu aurrerago, ordea, area barruan jaso du baloia Viniciusek, eta ederki ikusi du atzetik zetorren Valverde. Pase bikaina eman dio Uruguaiko erdilariari, eta hark ez du barkatu area barruan: 0-1 80. minutuan.
Osasunak aurrerapausoa eman behar izan du, berdinketaren golaren bila, eta horrela zuloak ere utzi ditu atzean. Hori baliatu du Real Madrilek bigarrena sartu eta partida biribiltzeko. Alvaro Rodriguez harrobiko gazteak Unai Garciari baloia lapurtu dio, eta Asensiori eman dio baloia area barruan. Hark, erremate gurutzatu bat egin, eta sareetara bidali du baloia, eta lasaitasunaren gola sartu.
Jagoba Arrasatek ez du nahi zuen emaitza eskuratu, baina pozik egoteko moduan da entrenatzaile bizkaitarra. Taldeak neurketa ona jokatu du Real Madrilen aurka, baina bi areatan erakutsitako sendotasunak erabaki du partida. Sevilla izango da gorritxoen hurrengo aurkaria; datorren igandean izango da hori, hilaren 26an, Ramon Sanchez Pizjuan estadioan. |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224563/beaskoetxeak-eta-lopezek-irabazi-dute-jai-alai-winter-series-txapelketa.htm | Kirola | Beaskoetxeak eta Lopezek irabazi dute Jai Alai Winter Series txapelketa | Hiru setetan hartu dituzte mendean Barandika eta Lekerika (15-8, 9-15, 5-4). Beaskoetxeak txapelketa handi batean parte hartu duen azken aldia izan da. | Beaskoetxeak eta Lopezek irabazi dute Jai Alai Winter Series txapelketa. Hiru setetan hartu dituzte mendean Barandika eta Lekerika (15-8, 9-15, 5-4). Beaskoetxeak txapelketa handi batean parte hartu duen azken aldia izan da. | Egun handietako giroa izan da gaur Gernika-Lumoko (Bizkaia) Jai Alai pilotalekuan. Urritik, astelehenero, han jokatu dituzte Jai Alai Winter Series txapelketako partidak, eta gaur, finalean, gernikarrak izan dira kantxako lau pilotarietatik hiru. 2.000 lagun ingururen aurrean, beteranoak nagusitu dira: txapelketa handietatik erretiroa hartuko duen Diego Beaskoetxea eta Imanol Lopez (15-8, 9-15, 5-4).
Estua izan Barandika-Lekerikaren aurka jokatu duten partida, zaleen gozamenerako: hirugarren seteko azken tantoan erabaki da txapelduna.
Hasieratik izan dira hobeak Beaskoetxea eta Lopez. Atzean ez du huts bakar bat ere egin zumaiarrak, eta Beaskoetxeak ere asmatu du tantoak bukatzen. Lehen seta nagusitasunez irabazi dute, beraz, baina bigarren setean erabat aldatu da joera. Partidan sartu dira Barandika eta Lekerika, eta hirugarren setera ere haizea alde zutela heldu dira.
Beaskoetxea eta Lopez, ordea, pilotari esperientziadunak dira (41 eta 38 urte dituzte, hurrenez hurren), eta horrek askorako balio izan die gaur. Gazteen joari eutsi diote, eta txapela janzteko balio izan die horrek. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224564/aizkorri-arantzazutik.htm | albisteak | Aizkorri Arantzazutik | 360 graduetako irudien teknologia baliatuz, Arantzazuko santutegitik abiatuta, Aizkorri mendiaren igoera grabatu dugu.. | Aizkorri Arantzazutik. 360 graduetako irudien teknologia baliatuz, Arantzazuko santutegitik abiatuta, Aizkorri mendiaren igoera grabatu dugu.. | Gogortutako elurretan ibiltzeko aukera asko ez da izaten Nafarroako Pirinioetatik at dauden euskal mendien artean, besteren artean, transformazio prozesua ematen denerako, elur gehiena urtu izan ohi baita gurean. Hala gertatzen ez denean, eguraldi onari eusteak eta hauek jai egunetan emateak ere badute zer ikusirik aukera-leihoak mugatzen dituen elementuen artean.
Hala ere, noiz baino noiz, faktore guztiak lerrokatu egiten dira mendizaletasunaren mesedetan, eta nola ez, bestelako konpromisorik tarteko ez bada, aitzakia gutxi behar dira trasteak hartu eta goialdeetara hurbiltzeko.
Gaurkoan Oñati aldera gerturatu gara 360 graduetako irudien teknologia baliatuz, Arantzazuko santutegitik abiatuta, Aizkorri mendiaren igoera grabatzeko.
Arantzazuko baso mistoetan hasiko dugu ibilbidea, emeki garaiera hartuz. Enaitz mendiaren hego-mendebaldeko magaleko pagadian gora egin eta Elorrola lepoko sarbidea medio, Urbiaraino iritsiko gara. Bertatik, Iraule mendiaren hegala gaindituz, Aitxuriko gainaren azpialdean kokatu eta Aketegi atzean utzita, ertzera gerturatuko gara, ibilaldiari bukaera ematen dion pasabide ederrean murgiltzeko, Aizkorri mendiaren gailurrera iritsi arte.
ARANTZAZU-URBIA
Klasiko baten abiapuntua
Santutegiko aparkalekuan hasiera ematen diogu gaurkoari, atariaren ondotik igaro eta aurrera jarraitzen duen errepidetik. Bide nagusitik atera gabe, kalearen bukaeraraino jarraitzen dugu. Bertan, ezker aldean aparkaleku bat kokatzen da, eta zuzen eginez, ekialderantz, marka txuri, gorri eta horiekin seinaleztatuta, jarraitu beharreko bidea.
Pistak baso mistoan barneratzen gaitu, emeki garaiera hartzen dugun heinean. Gutxira, eskuin aldean aparkaleku bat duen bihurgune batera iristen gara. Bide nagusia utzi eta ekialderantz jarraitzen duen bidea hartzen dugu, atearen beste aldean. Pista honek berehala HE norabidea hartzen du eta Urbiara iritsi arte, joera hori mantenduko du.
Bidegurutzetik kilometro eskas egin dugunean, eskuin aldera egiten duen ageriko bihurgunearen ezker aldean, bidetik metro batzuk aldenduta dagoen zuhaitz baten azpian, Errotiko iIturria kokatzen da. Malda gutxinaka bada ere, handituz doa eta bidea estutu egiten da aurrerago. Hala ere, erosotasunik ez dugu galtzen, gehienbat, pilatu eta gogortutako elurrak zorua nahiko uniforme utzi duelako eta boten zolek ere eragozpenik gabe aurrera egiteko trakzio nahiko dutelako.
Elorrolako lepotik
Enaitz eta Gorostiaran mendien artean pagaditik irteten gara eta hegoalderantz bira egiten dugu Elorrolako Haitzera gerturatzeko, Elorrolako lepora sarbidea ematen duen azkeneko aldapa bi mendien artean kokatzen baita. Ekialderantz bira egin eta maldari ekiten diogu, bukaeran lepoa zain dugula.
Lepoaren beste aldean, norabiderik aldatu gabe aurrera egiten dugu aldapan behera, bisitariek lainoa dagoenean bidea ez galtzeko landatutako bi pago ilaren artetik. Zuhaitzek, Urzabal errekaren ondotik Andra Mari baselizaraino eramaten gaituzte, haren eskuin aldetik igaro eta HE norabideari jarraituz, Urbiako Fondara iritsi arte. Bertan, atariaren beste aldean, bidearen eskuin aldean, iturri bat dago. Ekialderantz egiten dugu, zuhaitzetatik at, seinale tantaiararen aurrean kokatu arte.
URBIA-AIZKORRI
Atsedenerako leku paregabea
Seinale tantaia aurrean dugula, zuzen jarraitzen dugu Arbelaitz mendiaren magalaren norabidean. Zuhaitz zerrenda igaro eta norabidea galdu gabe, erreka zeharkatzen dugu beste aldetik ekialderantz jarraituz.
Arbelaitz mendiaren hegalera iritsi eta HE norabidera bira egiten dugu, aldapan gora emeki, Arbelar saroira iritsi arte. Etxolen artean zeta bat egin eta Irauleko hego magala zeharkatzen hasten gara diagonal luze bat eginez malda areagotzen den heinean.
Zeharkaldia bukatu eta mazelak maldarik garaiena duen lekuan, arroken artetik doan sigi-sagaren azpian kokatzen gara. Bertan elur gogortuak trakzio arazoak ekarriko dituelakoan, kranpoiak janzten ditugu igoeraren segurtasuna bermatzeko.
Sigi-sagaren bihurgune guztiak lotu eta goiko larreetan ekialderantz murgiltzen gara, Aitxuri gailurra aurrean dugula, magalari izena ematen dion pago bakarra erreferentzia lez. Zuhaitzaren azpitik igaro eta norabideari eutsiz, hurrengo mailaren sarbidea adierazten duen haize-orratza gertu ikusten dugu.
Urratsei jarraituz, gorantz jarraitzen dugu, hegalaren erditik zeharkatu baino, Aitxuriko tontorraren oinetik HE norabidean bira egin eta Aketegiko gainaren azpialdetik igarota, ertzera gerturatu ahal izateko. Biraren erdian metro batzuk galtzen ditugu magalaren malda aldaketak sortzen duen terraza zabaletik eroso ibili ahal izateko, berriro ere bide ofizialarekin bat eginez.
Aizkorrirantz zeharkatuz
Aitzabal aurretik ertzera irteten gara, hain zuzen ere, kanal Haundi korridorearen irteeraren inguruan eta ageriko lehen muinoaren oineraino jaisten gara, azken hau mendebaldetik inguratuz. Pasarte honetan, bidea zeharo estutu egiten da eta etengabe gora eta behera egiten du haitz eta muinoen artean pasarterik egokienak bilatuz, betiere, ertzetik gertu.
Gailurra atzean utzi eta maila txiki bat jaisten dugu berriro ere ertzean kokatuz. Hegoalderantz metro gutxi batzuk egin eta ezker aldeko hegalaren aldapa labur eta gogorra zuzen igotzen dugu Aizkorriko gailurraren oinaren aurrean kokatzeko. Sarbidea eskuin aldean dagoen estugune betetik egin eta ekialderantz jarraitzen dugu gailurreko gurutzea eta buzoia parean izan arte. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224565/saioa-artesiagatik.htm | albisteak | Saioa Artesiagatik | Saioa Nafarroako tontor bisitatuenetako bat da. Oraingoan, Artesiagatik abiatzen den bidetik igoko dugu. | Saioa Artesiagatik. Saioa Nafarroako tontor bisitatuenetako bat da. Oraingoan, Artesiagatik abiatzen den bidetik igoko dugu. | Baztango mendien artean, garaiena dugu Saioa. Bere gailur belartsuak eskaintzen duen ikuspegia paregabea da, iparraldeko haranetatik Moncayora eta Kantauri itsasotik, Pirinioetara, baldin eta lainorik ez badago.
Bertara igotzeko ohiko bideak bi dira, Belateko gainatik abiatuta, Azkenazko lepotik igaro eta Okolin gaina atzean utzita, alde batetik, eta aurkako isurialdean, Artesiagan hasita, Sagardegiko lepotik doan bidetik.
Bertara iristen diren bide arruntena ez bada ere, gaurkoan Artesiagatik abiatzen den bat burutuko dugu, zuzenagoa den Zirolako Harriaren ondoko bidetik. Eremu lainotsu honetan hodeiarteak probesteko biderik egokiena da, laburrena eta agerikoena izanagatik.
Bide hauek errazak eta erosoak dira, edozein adineko mendizaleek ibiltzeko modukoak. Neguan ere, mendiko eskiekin gabiltzanon artean ere klasikoetako bat dugu Saioa.
Aipatutakoak aintzat hartuta, erraz ulertu daiteke zergatik Saioa mendia den Nafarroako tontorren artean maitatu eta bisitatuenetakoa.
Artesiaga-Zirolako Harria
Artesiagako lepotik abiatuta, HM norabidera abiatzen den pistan barneratzen gara, eskuin aldean dugun Eurtegi mendiaren hego-mazela inguratuz. Bidea basoaren goiko mugaren gainetik doa malda gutxiko aldapatik.
Metro gutxitan, bideak IM aldera bira bat egiten du Eurtegiko HM magala moztuz. Bertatik, Zirolako Harria aurrean ikus dezakegu. Pistak ezker aldera bira egiten du, Eurtegi eta Saioaren arteko lepoaren azpitik eta HM norabidean metro gutxi batzuk egingo ditugu, seinale-tantaia duen bidegurutzera iritsi arte.
Bertan, eskuin aldeko pista hartu eta lehenengo bihurgunearen parean pistatik irteten gara Zirolako Harrirantz, IM norabidean, belarreko malda ertaineko aldapatik, seinale txuri eta gorriak jarraituz. Zirolako Harriaren ondoko lepora iritsi aurretik, ezker aldera egiten dugu, harkaitzen azaleratzearen artetik HM norabidean gora eginez.
Zirolako Harria-Saioa
Harrien gunea atzean utzi eta belarditik zuzen egiten dugu gora, lurrean sartutako markadun taketak jarraituz. Saioa mendiaren aurreko muinora gerturatu ahala, malda areagotu egiten da harkaitz-azaleratzea zeharkatu arte.
Muinoaren azkeneko aldapa berriro ere gogortu egiten da goialdera iritsi aurretik. Hala ere, zuzen jo beharrean, eskuin aldetik, zatirik gogorrena inguratzen dugu, errekaren sakonunetik gertu iraganez.
Goialdea atzean utzi eta Saioa mendiaren azkeneko aldapa aurrez-aurre ikusten dugu. Erreferentzia gisa, hegalaren erdian dagoen ageriko arrakala, eta gailurraren ezker aldean dagoen lepotxoa hartuta, tarteko eremuan egingo dugu igoera.
Tarte honetan, taketak desagertu egiten dira. Hala ere, nahiz eta ageriko biderik ez egon, edozein lekutik igotzeko aukera dago. Magala zabala da eta sigi-saga ibiltzeko arazorik ez da.
Goialdera iritsi aurretik, taketak berriro ere ageri dira, gailurretik gertu. Bizkarrean gaudela, ezker aldera egiten dugu, gailurretik aldentzen gaituzten azkeneko metroak burutzeko. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224566/alluitz-atxartetik.htm | albisteak | Alluitz Atxartetik | Urkiolako inguruneko mendi liluragarria dugu Alluitz. Atxartetik abiatuko dugu igoera. | Alluitz Atxartetik. Urkiolako inguruneko mendi liluragarria dugu Alluitz. Atxartetik abiatuko dugu igoera. | Durangaldeko hegoaldean kokatzen den Urkiolako parkean, Anbotoko mendilerroa irmo ageri da inguruko bailaren zaindari. Anboto bada ere mendilerroko mendirik garaiena, lerroaren beste puntan dagoen Alluitz ez da bigarren maila batean geratzen, ezta gutxiago ere.
Anboto bezala, Alluitzek badu bere nortasun propioa, xarma eta historia ere. Izan ere, euskal alpinismo eta eskaladaren eredu eta erreferente askok, Atxarteko horma, ertz eta ezproietan eman dituzte lehendabiziko urrats bertikalak.
Gaurkoan, Atxarteko alde hau ezagutzeko ibilbide ederra dakarkigu, Atxartetik hasi eta Astxiki eta Alluitz mendien artean igaroko gara, Artolako lepora. Bertatik, ipar-ekialdeko mazelan barneratuko gara, goialdera irten eta azkeneko metroak ertz eder zein dotoretik gailurreraino ibiliz.
Mendiaren ikuspegia aparta da benetan, Sollubetik Beriainera eta Herniotik Castro Valnera ingururaino eta lanbrorik ez bada, urrutiraago ere. Gutxi balitz, Anbotoko mendilerro guztia ikusgai dugu eta nola ez, Infernuko Zubia bertatik bertara.
Urkiolako ingurune eder honetan finkatutako mendi liluragarria dugu Alluitz, aitzakia gutxi behar dituena bertara gerturatu eta berarekin gozatzeko.
Atxarte-Artola
Txakurzuloko bidean dagoen aparkalekura iritsi aurretik, zolatutako pistaren ezker aldean, atzean ataka bat duen seinale-tantaia baten parean jartzen gara ibilbideari hasiera emateko. Bertan, Genzelai aldera bideratzen gaituen mendi-bidea hartzen dugu, IE norabidean gora egiten duen arrapala txiki batetik. Ataka igaro eta eskuin aldera bira egiten dugu aztarna txuri eta horiei jarraituz, mendi-bidean HHE norabidean emeki zuhaiztira iritsi arte.
Pagadia atzean utzi eta baso mistoa hasten den eremuan, ezker aldean ataka duen hesi batek bidea gurutzatzen du. Gutxira, bidea adartu egiten da. Ezker aldera doan bideak zedarri bat du ondoan. Bide hau, Artolako lepora Astxikiko ezproien ondotik doa eta erabiliena da Alluitz mendira igotzeko (jaisteko bide hau erabiliko dugu). Bide nagusitik joatekotan, basoaren irteeran, elektrizitate zurtoin baten ondotik ezkerretara egin eta lineari jarraitzen dion bidetik ere iritsi daiteke lepora. Hala ere, bada hirugarren bide bat, basorik modu zuzenago batean ateratzen gaituena. Zedarriaren bidetik gertu, bideak eskuin aldera bira bat hasten duen gunean, ezkerretik bidea uzten dugu ekialderantz zuhaitzen artetik sigi-saga basoaren goiko mugara iritsi arte.
Basotik at, ekialderantz jarraitzen dugu, zuhaitz bakarti baten ondotik igaro eta zedarridun bidearekin egiten dugu topo. Metro gutxi batzuk bertatik egin eta Genzelaiko bidearekin bat egiten dugu bidegurutzean, elektrizitate linearen azpian. Ezker aldera egin eta Astxiki mendiaren hegoaldeko kontrahormaren ondotik ipar norabidean jarraitzen dugu, malda ertaineko ageriko bidetik metroak azkar irabaziz.
Ekialderantz bira zabal bat egin ondoren, Artolako lepora iristen gara, berriro ere elektrizitate linearekin bat eginez.
Artola-Alluitz
Lepoko seinale-tantaiaren eskuin aldera egiten dugu, ezproi nagusiaren ezker aldean altxatzen den txikiagoari eusten dion kontrahormaren etengunerantz, HHE norabidean. Bidea, etengunea osatzen duen azpiko hormaren eskuin aldetik sigi-saga txiki bat egiten du, honen goialdearen mailara iritsi arte. Ezkerretara zeharkatuz, kontrahormaren beste aldera igarotzen gara.
Ipar isurialdean gaudela, hegala zeharkatzen dugu kanaleko hartxingadira iritsi arte. Hartxingadiaren goiko mugatik metro batzuk jarraitzen ditugu, kanalean sartu arte. Bideak hartxingadiaren beste aldera egiten du eta kanalaren ezker aldetik sigi-saga egiten du malda gogor batetik. Gaurkoan bezala, bidea bustita badago, ondo neurtu beharko da emandako urrats bakoitza irrist ez egiteko, batez ere jaitsieran. Kanalaren azpiko aldea harritsua bada ere, gogortutako hondar bustiak eta harri aske anitzek gehiegi ere ez dute eusten eta goialdean harri handiagoak egon arren, lokatz gehiago dago.
Kanaletik irten eta eskuin aldera begiratzen dugu, ertzaren eskuin aldeko muinoaren ondoan, ezkerretara dagoen zuhaitz bakarti baten bila, hau baita igoeraren erreferentzia nagusia. HM norabidera bira egin eta aldapan gora hasten gara harkaitz azaleratzeen artetik, alde batetik bestera, ertzaren eskuineko muinoa eta aipatutako zuhaitz bakartiaren arteko pasarterantz.
Ertzera gerturatu ahala, malda gogortu egiten da eta pasabideren batean eskuak erabiltzea ere komeni, leundutako kareharri busti eta lokaztuak ez diolako boten zolari nahi bezala eusten. Zuhaitz bakartiaren azpira iritsi, eta eskuin aldera diagonal txiki bat egiten dugu ertzera irtetzeko.
Gailur aldera bira egin, bastoiak esku bakarrean hartu eta ertzetik mugitzen hasten gara. Lehenengo metroak estuak dira eta eskuin aldera nahiko “aereoak”, hala ere, ez dago inolako zailtasun teknikorik aurrera egiteko. Ertzak ezker aldera bira txiki bat egiten du estugune bat igarotzeko. Estugunea atzean utzi eta ertza zabaldu egiten da maila txiki baten aurretik. Maila zuzenean gainditu daiteke, ezker aldera sartzen den arrapala medio, edo eskuin aldetik doan esekitako erlaitz belartsutik.
Maila igo eta azkeneko muinoa belarretatik igotzen dugu gailurreraino. |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224567/liderrek-olatuan-jarraitzen-dute.htm | Kirola | Liderrek olatuan jarraitzen dute | 14-16 galtzen ari ziren, baina markagailua irauli dute. Larrazabal nabarmendu da. | Liderrek olatuan jarraitzen dute. 14-16 galtzen ari ziren, baina markagailua irauli dute. Larrazabal nabarmendu da. | Hamahiru jardunalditan hamabi puntu lortu dituzte Elordik eta Zabaletak. Jada sailkatuta daude finalaurrekoetako ligaxkarako, baina joko maila ikaragarria dute oraindik. Gaur, beste egun batzuetako distirarik gabe, neurketa ona egin dute Larrazabal eta Albisuri irabazteko (22-16). Sei puntu dituzte oraindik haiek.
Ez dira hasieratik gailendu faboritoak. Normalean baino segurtasun txikiagoz jardun du Zabaletak, eta Elordiri ere kosta zaio tantoak amaitzea. 14-16 galtzen joan dira, baina hor joera aldatu, eta amaierara arteko tantoak erreskadan egin dituzte. Neurketa ona egin du Mikel Urrutikoetxearen ordez jokatu duen Iker Larrazabalek.
Atzo, Irribarriak eta Rezustak 22-17 irabazi zieten Laso eta Imazi Labriten, Iruñean, eta kanporaketen lehiarako sailkatu da Aspeko bikotea. Etzi, berriz, partida erabakigarria jokatuko dute Tolosan (Gipuzkoa) Ezkurdia-Martijak eta Peña II.a-Mariezkurrenak. Behin-behinean, hirugarren postuan berdinduta daude sei punturekin Urrutikoetxea-Albisu, Laso-Imaz eta Peio Etxeberria-Rezusta bikoteak. |
2023-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/224568/athleticek-galdu-egin-du-atletico-madrilen-zelaian.htm | Kirola | Athleticek galdu egin du Atletico Madrilen zelaian | Griezmannek sartu du partidako gol bakarra, 72. minutuan. Neurketaren aurretik, Atleticok omenaldia egin dio Athletici. | Athleticek galdu egin du Atletico Madrilen zelaian. Griezmannek sartu du partidako gol bakarra, 72. minutuan. Neurketaren aurretik, Atleticok omenaldia egin dio Athletici. | Athletic saririk gabe itzuliko da Madrildik. Klub zuri-gorriaren 125. urteurrena dela eta, partidaren aurretik omenaldi ederra egin dio Atleticok, eta, besteak beste, Euskal Herriko taldea izan da gaur zuri-gorriz jokatu duena. Lehia hasitakoan, ordea, amaitu dira laudorioak. Neurketari ondo ekin dio Athleticek, baina bigarren zatian Griezmannek sartutako golak erabaki du partida.
Lehenengoan nor baino nor aritu dira bi taldeak. Atsedenaldiaren ostean, ordea, gehiago izan dira etxekoak, eta horrela heldu da gola, 72. minutuan. Athleticek ez zuen asmatzen baloiarekin aurrera egiten, eta atzean sarrarazi du Atleticok.
Sailkapen nagusian zazpigarren daude oraindik zuri-gorriak, 32 punturekin.
Atletico Madril: Oblak; Nahuel Molina, Gimenez, Mario Hermoso, Reinildo; De Paul (Rivas, 58'), Koke, Marcos Llorente, Carrasco (Depay, 71'); Correa (Morata, 58') eta Griezmann (Saul, 92').
Athletic: Julen Agirrezabala; De Marcos, Vivian, Yeray (Paredes, 83'), Yuri; Dani Garcia (Zarraga, 68'), Vesga, Sancet (Raul Garcia, 83'); Nico Williams (Berenguer, 83'), Muniain (Guruzeta, 67') eta Williams. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224569/pertsona-bat-hil-da-irunean-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Iruñean, auto istripu batean | Astelehen goizean jazo da ezbeharra. Iruñeko Udaltzaingoa istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da. | Pertsona bat hil da Iruñean, auto istripu batean. Astelehen goizean jazo da ezbeharra. Iruñeko Udaltzaingoa istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da. | Pertsona bat hil da gaur goizean Iruñean izandako auto istripu batean. Donibane auzoan jazo da ezbeharra, goizeko zortziak aldera; autoa errepidetik atera da, eta eraikin baten kontra jo du. Lehen zantzuen arabera, gidariak bihotzekoa izan du. Iruñeko Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.
Osasun zerbitzuak eta suhiltzaileak bertaratu dira istripua izan den tokira. Gidaria suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin; hor bertan hil da. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224570/piongiangek-irismen-laburreko-bi-misil-jaurti-ditu-japoniako-itsasora.htm | Mundua | Piongiangek irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora | AEBetako indarrak penintsulan hedatzearen aurka ohartarazi du Ipar Koreak. Washingtonek eta Seulek maniobra militar bateratuak egingo dituzte datozen asteetan. | Piongiangek irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. AEBetako indarrak penintsulan hedatzearen aurka ohartarazi du Ipar Koreak. Washingtonek eta Seulek maniobra militar bateratuak egingo dituzte datozen asteetan. | Gaur goizaldean, Ipar Koreak irismen laburreko bi misil jaurti ditu Japoniako itsasora. Hala jakinarazi du Hego Koreako armadak. Ez dira bakarrak izan. Joan den ostiralean irismen luzeko beste hainbat misil jaurti zituen, eta ohartarazi zuen modu horretan erantzungo ziola AEBetako eta Hego Koreako aireko armaden maniobra bakoitzari. Mehatxua ez da nolanahikoa, izan ere, datozen asteetan hasiko dituzte bi herrialdeek maniobra militar handiak.
Piongiangek ez du nahi AEBetako armada Koreako penintsulan ikusi, eta horren aurka ohartarazi du Ipar Koreako presidente Kim Jong-unen arreba Kim Yo-jongek. «Aurrerantzean, gure erantzuna zuzeneko edo zeharkako mehatxuaren neurrikoa izango da», esan du.
Hego Koreako Gobernuak ere hitz egin du, baina Piongiangen ekintza gaitzesteko. Seulek probokaziotzat jo ditu bi jaurtiketak. Berdin egin du Japoniak ere. Prentsa ohar baten bidez salatu du jaurtiketek «arriskuan» jartzen dutela «Japoniako eta nazioarteko bakea».
Hego Koreako Atzerri Ministerioak, berriz, zigorrak iragarri ditu Ipar koreako lau buruzagi eta bost instituzioen aurka; tartean dira enpresari hegoafrikar bat eta Singapurreko bi ontzigintza enpresa. Ipar koreako programa nuklearrarekin eta armagintzarekin zerikusia izatea egozten diete guztiei.
NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere gaitzetsi egin ditu probak, eta eskatu dio Ipar Koreari has dezala programa nuklearra uzteko elkarrizketak. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224571/pentsiodun-berriek-erosahalmena-galdu-dutela-salatu-du-elak.htm | Ekonomia | Pentsiodun berriek erosahalmena galdu dutela salatu du ELAk | Ostiralean mobilizatzera dei egin du, «pentsioen murrizketen» aurka eta soldaten eta zerbitzu publikoen alde. | Pentsiodun berriek erosahalmena galdu dutela salatu du ELAk. Ostiralean mobilizatzera dei egin du, «pentsioen murrizketen» aurka eta soldaten eta zerbitzu publikoen alde. | ELA sindikatuak salatu du erretiroa hartu berri dutenen erosahalmena %4,5 txikitu dela azken zortzi urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, 2014az geroztik %5,3 handitu dira pentsioak –84 euro–, eta aldi bereko KPI metatua %9,8 izan da. Sindikatuaren arabera, gainera, erretiroa hartzeko adina ere luzatu egin da. Gizarte Segurantzako datuen arabera, iaz erretiroa hartu zutenek, batez beste, 2014an baino ia urte eta erdi beranduago hartu zuten.
Mikel Noval ELAko Gizarte Politikako arduradunak ohar bidez adierazi duenez, 2013an Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidenteak abian jarritako pentsioen erreforma dago horren guztiaren atzean. Izan ere, aldaketa haren ondotik 15 urtetik 25 urtera handitu zen pentsioa kalkulatzeko epea, eta erretiro adina 65 urtetik 67 urtera atzeratu, besteak beste.
Erreforma hura indarrean jarri zenetik pentsioen erosteko ahalmena txikiagotuz joan dela salatu du sindikatuak, eta Novalen iritziz ez da kasualitatea. Adierazi du, hori bai, emakumezkoentzat arrakala hori are handiagoa dela, gizonezko erretiratu berriena baino 488 euro txikiagoa baita haien pentsioa.
Gauzak horrela, ELAk ohartarazi du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroa prestatzen ari den erreforma berriak beste bost urte atzeratuko duela pentsioa kalkulatzeko aldia, 25 urtetik 30 urtera, eta sindikatuak uste du horrek pentsio berriak are gehiago txikiagotzea ekarriko duela. Hori dela eta, mobilizatzeko deia egin du ostiralerako, Bilbon egingo dituen ekitaldietan, «murrizketa berriei aurre egiteko eta soldata eta erosteko ahalmena defendatzeko». |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224572/elhorga-nagusi-senpereko-bozen-lehen-itzulian.htm | Politika | Elhorga nagusi Senpereko bozen lehen itzulian | Hamazazpi hautetsiren dimisioak behartu du herriko bozak berriz egitea. Hiru hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian. | Elhorga nagusi Senpereko bozen lehen itzulian. Hamazazpi hautetsiren dimisioak behartu du herriko bozak berriz egitea. Hiru hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian. | Emaitza hertsia utzi du Senpereko (Lapurdi) bozen lehen itzuliak. Bernard Elhorga zentro eskuineko hautagaiak eskuratu du lehen lekua 1.115 boz bilduta, baina hurbil du abertzaleak biltzen dituen zerrenda zabala: 1.080 herritarrek bozkatu dute Christophe Jauregiren alde. 35 bozen aldea da bi hautagaien artean. Dominique Idiart auzapez ohiak urrunago bukatu du hirugarren lekuan, 891 boz erdietsita. Atzo arratsean egindako adierazpenen arabera, hiruak lehiatuko dira heldu den iganean iraganen den bigarren itzulian.
2020ko ekainean izan ziren herriko bozak Ipar Euskal Herrian, eta Dominique Idiart hautatu zuten Senpereko auzapez, Senpere Bai taldeko abertzaleekin aliantza egin ondotik. Baina haren kudeaketak desadostasunak sortu ditu azken urteetan, eta bere taldeko bost hautetsik dimisioa aurkeztu zuten iazko urrian. Senpere Bai taldeko bost hautetsik dimititu zuten ondotik, eta oposizioko zazpiek segidan.
Atzo iragan zen lehiarako hiru hautagaitza aurkeztu ziren beste behin, baina indarrak desberdin banatuta, dimisioa eman zuten Idiarten taldeko bost hautetsi ohiak Senpere Bai taldekoekin batu baitziren. Heldu den igandeko bozetatik aterako den herriko kontseiluak 2026 arteko agintaldia izanen du. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224573/berriro-elkarretaratu-dira-donostialdeko-esiko-langileak.htm | Gizartea | Berriro elkarretaratu dira Donostialdeko ESIko langileak | Osakidetzaren proposamenak aztertu ostean, «zehaztasuna» falta zitzaiela adierazi zuten langileek. Aste bateko etenaldiaren ostean, gaur ekin diote berriro Donostia ospitalearen parean protesta egiteari. | Berriro elkarretaratu dira Donostialdeko ESIko langileak. Osakidetzaren proposamenak aztertu ostean, «zehaztasuna» falta zitzaiela adierazi zuten langileek. Aste bateko etenaldiaren ostean, gaur ekin diote berriro Donostia ospitalearen parean protesta egiteari. | Joan den astelehenean, ezohiko irudia izan zen Donostia ospitalearen parean. Abendutik protestan diren Donostialdeko ESIko langileak ez ziren bertan elkartu, bide batez Osakidetzako buruek haien eskakizunei emandako erantzunak aztertzeko. Asteartean heldu zen langileen erantzuna: «zehaztasuna» falta zitzaien Osakidetzaren proposamenei.
Zehaztasunik izan ezean protestekin jarraituko zutela iragarri zuten, eta hala egin dute: asteleheneroko irudia berritu da Donostia ospitalearen atarian. Elkarretaratze isila egiteko bildu dira gaur goizean ESIko langileak. Eskatzen dute Osakidetzarekin izandako bileretan lortutako aurrerapausoak, ahoz baino gehiago, idatziz jaso ditzatela.
Izan ere, eskaerei zehaztasuna kentzen dieten hainbat eranskin daude langileek bueltan jaso duten erantzunean. «Ahal bada», «borondatea» eta antzekoak erabilita, langileak ez dira fio; hala, protestak ez etetea erabaki dute. Bost dokumentu trukatu dituzte bi aldeek gaurdaino. Langileek beren eskariak biltzen dituen laugarren txostena izenpetzea nahi dute. Bueltan beste bat jaso zuten, bosgarrena, Osakidetzarena. Akordioan, aurreko dokumentuko zehaztasun horiek jasotzea nahi dute, nahi eta nahi ez: «Hori lortu arte, erietxeko atean egongo gara».
Abenduaren 2tik dago krisian Donostialdeko ESIa: Osakidetzak kargutik kendu zituen, izan ere, Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa. Langileek, berriz, kargutik kendutakoak beren postuetara itzultzea galdegin zuten. Krisia, ordea, ez zen amaitu, eta, abenduaren 28an, bost eskakizun «zehatz» egin zizkioten langileek Osakidetzari. Asteetako negoziazioaren ostean, aurrerapausoak ikusi dituzte, baina eskakizun bi geratzen dira oraindik lortzeko: bata, langileen parte hartzea bermatzen duen organo bat sortzea; bestea, langileen egonkortasuna hobetzeko neurriak. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224574/erronkaribarreko-neguko-triatloia-izango-da-larunbat-honetan.htm | albisteak | Erronkaribarreko neguko triatloia izango da larunbat honetan | Nafarroako eta Euskadiko Txapelketa izango da proba. Izaba herrigunearen inguruko errepideetan korrika egin, Larra-Belaguako iraupen eskiko pistetara bizikletan igo (22 km), eta estazioan bertan eskiatu: lasterketa gogorra izango dute 100 partaideek. | Erronkaribarreko neguko triatloia izango da larunbat honetan. Nafarroako eta Euskadiko Txapelketa izango da proba. Izaba herrigunearen inguruko errepideetan korrika egin, Larra-Belaguako iraupen eskiko pistetara bizikletan igo (22 km), eta estazioan bertan eskiatu: lasterketa gogorra izango dute 100 partaideek. | Erronkaribarreko neguko triatloiaren XI. aldia egingo da larunbatean Izaban eta Larra-Belaguako iraupen estazioko pistetan. Nafarroako eta Euskadiko txapelketak hartuko ditu probak. Izen-emateak bart gauerdian itxi dira, eta 100 partaide inguru lehiatuko dira neguko triatloian.
Izabako Erminea pilotalekutik abiatuta, korrikako sektoreak 8 kilometro izango ditu. Hasieran, Izabako legarrezko pistetan, bidezidorretan eta herriguneko kaleetan izan behar zuen zirkuituak, baina, herrian izotz dezente dagoenez, errepidera eramatea erabaki dute. «Aurreko elurteko elurra eta izotza ez dira erabat urtu, eta, arriskurik ez izateko, errepidean egingo dugu korrikako sektorea. Beraz, errepidean korrika egiteko oinetakoak aski izango dira», jakinarazi digu Julen Garjon Larra-Belaguako eski estazioko zuzendari eta probaren antolatzaileak.
Hiru itzuli horiek osatu ondoren, pilotalekuan bertan egingo dute bizikletako trantsizioa. Bizikletako sektoreak ez du sekreturik. Partaideek Belaguako bailara zeharkatuko dute lehenbizi, Belaguako txokora iritsi arte, eta han hasiko dira San Martingo Harrira daraman mendatea igotzen, Larra-Belagua iraupen eskiko Ferialeko pistetara iritsi arte. «Aurreko egunetarako elur pixka bat ematen dute, baina ez dut uste arazorik izango denik errepidea garbi mantentzeko. Probaren egunerako, berriz, hotza eta lainoa ematen dute, partaideek kontuan izan dezaten», ohartarazi du Garjonek. Bizikletan, guztira, 22 kilometro izango dira, horietatik 12, Belaguako txokoraino, malda gutxikoak, eta beste 10, maldan gora. Antolatzaileek ohartarazi dutenez, trafikoa irekita egongo da, eta, beraz, trafiko arauak bete beharko dira nahitaez. Sektore horretan, kategoria bereko partaideak baino ezingo dira joan besteen gurpilean.
Azken sektorea, iraupen eskikoa, Ferialeko pistetan osatuko dute partaideek. 10 kilometro izango dira guztira modalitate librean. Hau da, patinatzaile estiloan egin edo klasikoan egin, norberaren esku geratzen da, baina gehienek patinatzen egiten dute. «Elur baldintzen arabera, zirkuitua aldatu egin daiteke egunean bertan, baina ez da ohiko zirkuitutik oso aparte ibiliko. Triatloirako, beti saiatzen gara zertxobait leuntzen, gure pistak gogorrak baitira, eta triatletak nekatu samar iristen baitira azken sektorera. Hori dela eta, desnibel txikiagoko zirkuitu bat zapaltzen saiatzen gara», jakinarazi du Garjonek.
Taldekako kategoria
Banakako probaz gain, Erronkaribarreko neguko triatloiak badu berezitasun bat: taldekako edo txandakako modalitatea. Hala, hiru lagunek osatzen dute taldea, eta kide bakoitzak sektore bat egiten du. Emakumezkoenak, gizonezkoenak edo mistoak izan daitezke taldeak. Modalitate nolabait “herrikoiagoa” dela nabarmendu du Julen Garjonek: «Modu horretara, taldeka, Erronkaribarreko jendea ere animatzen da neguko triatloi hau egitera. Sarritan, Iruñerriko jendeak bailarako lagunengana jotzen du eski sektorea egingo duen lagun baten bila, eta oso giro polita sortzen da».
Egitaraua
Ostirala, otsailak 24
Dortsal banaketa. Izabako museoan bilera egin ondoren, 20:00ak arte. Eta probaren egunean, 8:30etik 10:00ak arte, Izabako Erminea pilotalekuan.
Larunbata, otsailak 25
8:30etik 10:00etara dortsal banaketa Izabako Erminea pilotalekuan. 9:00: Materialaren kontrola. Erminea pilotalekuko trantsizio eremuan. 10:30: Gizonezkoen kategorietako irteera. 10:33: Emakumezkoen kategorietako irteera. 10:40: Erreleboen kategoriako irteera. 14:00: Sariak banatzeko ekitaldia, Larra-Belaguako eski pistetan. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224575/nafarroan-matrikula-doan-izango-da-27900-eurotik-beherako-errentak-dituzten-familientzat.htm | Gizartea | Nafarroan matrikula doan izango da 27.900 eurotik beherako errentak dituzten familientzat | 0-3 zikloan guraso bakarreko familiek ez dute matrikularik ordaindu behar izango. | Nafarroan matrikula doan izango da 27.900 eurotik beherako errentak dituzten familientzat. 0-3 zikloan guraso bakarreko familiek ez dute matrikularik ordaindu behar izango. | Nafarroako Hezkuntza Departamentuak 2023-2024ko ikasturterako matrikulazio prozesuaren berri eman du gaur goizean: 0-3 zikloari dagokionaren, eta Haur Hezkuntzako bigarren zikloari eta Lehen Hezkuntzari dagokienaren berri. Iaz bezala, Ni publikokoa naiz leloa erabili dute, eta daten berri eman: aurretiaz izena emateko epeak martxoaren 6an irekiko dituzte. Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak nabarmendu du urrats bat gehiago egin dutela matrikulen doakotasunera bidean, eta iragarri du 27.900 eurotik beherako errentak dituzten familientzat doan izango dela.
Gimenok azaldu duenez, urteko 9.300 euroko per capita errenta baino txikiagoa duten familiek ez dute matrikularik ordaindu behar izango, eta hortik gorako errentak dituztenei ere murrizketak ezarriko dizkiete. Azaldu duenez, hamar euroko «murrizketa lineal bat» izango da, eta zenbait kasutan matrikularen herena ordaintzeari utziko diote familiek. 0-3 zikloari dagokionez, gainera, matrikulazioa doan izango da guraso bakarreko familientzat, errenta dena dela ere.
Era berean, Hezkuntza Departamentuak bere gain hartuko du euren udalerritik kanpo matrikulatutako haurren jantokiko kuota; betiere, jatorrizko udalerrian haur eskolarik ez badago, edo hartan toki librerik ez badago.
Batera aurkeztu dituzten arren, Haur Hezkuntzako bigarren zikloko (3-6 urte) eta Lehen Hezkuntzako matrikulazio prozesuak, eta Haur Hezkuntzako lehen ziklokoak (0-3) norbere bideari jarraituko diote. Lehenari dagokionez, aurretiko izen ematea martxoaren 6tik 10era bitarte egin beharko da, eta, Hezkuntza Departamentuaren arabera, 2020an jaiotako 5.201 haurri eragingo die prozesuak.
0-3 zikloan, berriz, hilaren 6tik 17ra arte izango dute familiek izena emateko. Gainera, Iruñean eta Burlatan, udalen esku dauden haur eskolek eta Nafarroako Gobernuaren esku daudenek batera egingo dute prozesua, lehen aldiz.
Ikasleko eskaera bakarra egin beharko dute familiek, Hezkuntza Departamentuak horretarako prestatutako webgunean. Familiek hautatutako zentroaren berri eman beharko dute, eta badaezpadako beste bost ere jarri, lehenengoan tokirik ez balego ere.
Hautaketa prozesua egiteko, familiek Hezkuntza Departamentuari baimena eman beharko diote 2021eko errenta aitorpena ikuskatu ahal izateko. Izan ere, errenta izango da eskaerak aztertzeko erabiliko dituzten irizpide nagusietako bat. Harekin batera, kontuan hartuko dituzte, besteak beste, zentroan anai-arrebak izatea, guraso edo tutoreen etxebizitzetarako eta lantokietarako distantzia, eta familian desgaitasun bat duen pertsonaren bat izatea ere.
Gil Sevillano Hezkuntza Departamentuko zuzendari nagusiak ikasle ratioen berri ere eman du. 2023-2024ko ikasturtean osatuko diren Haur Hezkuntzako bigarren zikloko lehen mailan (3 urtekoak), ratioa hogei ikaslera murriztuko da. Era berean, ratio handiagoak dituzten ikastetxeek ezingo dituzte gela utzi duten ikasleak ordezkatu 25 haur baino gehiago badaude.
Gainera, Haur Hezkuntzako bigarren zikloko lehen ikasturtean, ikastetxe guztiek bi toki gorde beharko dituzte «behar zehatzak» dituzten ikasleentzat. Horiek beteko ez balira, gainerako ikasleentzat libre geratuko lirateke. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224576/beira-taldeak-kontzertua-eskainiko-du-gaur-bilboko-arriaga-antzokian.htm | Kultura | Beira taldeak kontzertua eskainiko du gaur Bilboko Arriaga antzokian | 19:30ean da kontzertua. Arriaga antzokiaren eta Bilboko Udalaren Literatura eta Musika Euskaraz zikloaren barruan antolatu dute. | Beira taldeak kontzertua eskainiko du gaur Bilboko Arriaga antzokian. 19:30ean da kontzertua. Arriaga antzokiaren eta Bilboko Udalaren Literatura eta Musika Euskaraz zikloaren barruan antolatu dute. | «Letra zainduak» eta «musika dotorea». Horiexek entzuteko aukera izango da gaur bertan Bilbon. Beira taldeak emanaldi bat eskainiko du Arriaga antzokiko Foyer aretoan, 19:30ean. Bertan, taldearen beraren abestiak joko dituzte; tartean, baita Xabier Leteren bertsio bat ere, besteak beste. Arriaga antzokiak eta Bilboko Udalak antolatu dute kontzertua, Literatura eta Musika Euskaraz zikloaren harira. Sarrerak salgai daude antzokiaren webgunean eta bertako leihatiletan.
2006an sortu zuten Jon Martin bertsolariak eta Igor Arruabarrena gitarristak Beira proiektua. Egun, beste lau kide dira taldean: Irati Odriozola (ahotsa), Urtzi Olaziregi (baxua), Mikel Arruabarrena (bateria) eta Gari Amondarain (gitarra). Hasieran, musikatutako bertsoak sortzeko proiektu gisa jaio zen. Hortik, pop-rock estiloarekin nahastu zuten bertsogintza. Sortu eta zazpi urte geroago kaleratu zuten lehen lana, eta gaurdaino hiru disko kaleratu dituzte: Dena ez denean ezer (2013), Margotu berria (2016) eta Braillean (2017). |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224577/hasi-dira-itzubaltzetako-nagusien-etxea-eraisten-gutxienez-lagun-bat-atxilotu-dute.htm | Gizartea | Hasi dira Itzubaltzetako Nagusien Etxea eraisten; gutxienez lagun bat atxilotu dute | Atzo manifestazio jendetsua egin zuten Getxoko (Bizkaia) auzo horretako bizilagunek, eraistearen aurka. Joan den astean bezala, Ertzaintza oldartu egin zaie gaur ere. | Hasi dira Itzubaltzetako Nagusien Etxea eraisten; gutxienez lagun bat atxilotu dute. Atzo manifestazio jendetsua egin zuten Getxoko (Bizkaia) auzo horretako bizilagunek, eraistearen aurka. Joan den astean bezala, Ertzaintza oldartu egin zaie gaur ere. | Hasi dira Getxoko (Bizkaia) Itzubaltzeta auzoko Nagusien etxea eraisten. Goizeko 6:30etan ekin diete lanei beharginek, gaur ere ertzain multzo handi bat bizkartzain zutela. Joan den asteko bi egunetan protestak izan ziren han, Ertzaintzak hainbat lagun zauritu zituen istiluetan, eta bide bera hartu du gaurkoak: Polizia oldartu egin zaie goizak aurrera egin ahala Nagusien Etxearen inguruan bildu diren bizilagunei, eta bat gutxienez atxilotu du.
Obrako hesiaren kontra zeuden protestan ari ziren lagun batzuk, eta haiek banan-banan mugiarazi ditu Ertzaintzak; horietako bat zen atxilotua. Goizeko 10:30 aldera biltzar bat egin dute bizilagunek, nola jokatu erabakitzeko.
Atzo manifestazio jendetsua egin zuten auzoan, eraistea gaitzesteko, edonoiz gerta zitekeela ohartarazteko eta afera horren inguruan gertatzen ari dena salatzeko. Testu bat irakurri zuten mobilizazioaren amaieran: «Auzotarren kemenak instituzioetan zein kalean aurre egiten dienean, erantzuna errepresio bortitza da. Istiluen aurkako poliziak armamentu osoa erabili du. Gaizkile arriskutsuei aurre egiten ari direla dirudi, eta ez beren eskubideen defendatzaile baketsuei».
Auzoak nagusien etxe duin eta autogestionatu bat behar duela aldarrikatu zuten, eta gazteek, berriz, «euren bizitzak eta aisiak egoki deritzoten moduan kudeatzeko eskubidea» dutela azpimarratu zuten. Gaztetxe bat izateko beharra dagoela adierazi zuten, «erre zutena ordezkatuko duena, eskubidez ditugun zerbitzu guztiekin».
Azkenik, nabarmendu zuten Nagusien Etxearen defentsak belaunaldien arteko aliantza bat sortu duela auzoan. 2020. urtera arte eraikin horretan egon zen gaztetxea ere.
Belaunaldien arteko zentroa
Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago.
2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224578/txinak-eta-aebek-pairatuko-dituzte-gehien-klima-aldaketaren-arriskuak.htm | Mundua | Txinak eta AEBek pairatuko dituzte gehien klima aldaketaren arriskuak | Indar ekonomiko handia duten eskualdeetan gertatuko dira 2050era bitartean klima aldaketaren ondorioz izango diren hondamendi gehienak, XDI Cross Dependency Initiativek argitara ateratako txosten baten arabera. | Txinak eta AEBek pairatuko dituzte gehien klima aldaketaren arriskuak. Indar ekonomiko handia duten eskualdeetan gertatuko dira 2050era bitartean klima aldaketaren ondorioz izango diren hondamendi gehienak, XDI Cross Dependency Initiativek argitara ateratako txosten baten arabera. | Txinako eta AEB Ameriketako Estatu Batuetako hainbat eskualdetan izango dira datozen 30 urteetan klima aldaketaren ondorioz gertatuko diren hondamendi gehienak, XDI Cross Dependency Initiativek argitaratutako txosten baten arabera. Ikerketan, mundu osoko 2.600 lurraldetan egon litezkeen arriskuak alderatu dituzte. Indar ekonomiko handia duten zenbait lurralde daude zerrenda beltzeko lehen postuetan.
Arrisku handiena duten hamar eskualdeetatik bederatzi daude Txinan. Eta lehen postuan daude herrialdean indar ekonomiko handiena duten bi eskualde: Jiangsu eta Shandong. Are, hango eskualdeek betetzen dituzte zerrendako lehen 50 postuen erdiak. Gertutik jarraitzen diete AEBek. Bada, hango hemezortzi eskualde daude zerrendako lehen ehun postuen artean. Besteak beste, Florida, Kalifornia eta Texas.
Bi horiez gain, ikerketak aurreikuspen kezkagarriak iragarri ditu indar ekonomiko handiko beste zenbait eremurentzat; hala nola Indiarentzat, Buenos Airesentzat, Jakartarentzat, Australiarentzat eta Kanadarentzat. Europan, berriz, Italiako, Alemaniako eta Belgikako hainbat eskualde agertzen dira arrisku handiko ehun lurralde horien artean.
Dena den, ez dago 30 urte itxaron beharrik klima hondamendiek eragin ditzaketen kalte ekonomikoak pairatzeko. Guangdong eskualdean (Txina) —zerrendako laugarren postuan dago— 7,5 mila milioi yuaneko galera izan zuten iazko ekainaren 22an, uholdeen ondorioz. Halaber, 67 mila milioi dolarreko kostua izan zuten Ian urakanak iazko irailean Floridan eragindako kalteen aurkako aseguruek.
Horiek hala, XDIko zuzendari Rohan Hamdenek iritzi dio erabaki finantzarioak hartu baino lehen inbertsiogileek eta konpainiek aintzat hartu behar dituztela klima arriskuek lurralde horietako ekonomian izan ditzaketen ondorioak. «Aintzat hartu behar dira identifikatutako arriskuek ordezkatzen duten kapital inbertsioaren zenbatekoa eta hornikuntza kate globalen zaurgarritasuna», esan zuen.
Inoiz ez bezalako ikerketa bat
Hamdenen esanetan, mundu mailako klima arriskuen inguruan «inoiz» egindako «analisirik sofistikatuena da» gaur aurkeztutako ikerketa. Zenbait inbertsiogilek eskatuta egin dute analisia, eskualde bakoitzeko arriskuen inguruko datuak ezagutu nahi zituztelako. «Lehenbizikoz, finantzaren industriak Mumbai, New York eta Berlin alderatu ahal izango ditu», adierazi du.
Ikerketan, 2050. urtera arte gerta daitezkeen hondamendien ereduzko proiekzioak sortu dituzte, muturreko tenperaturen, uholdeen, suteen eta itsas mailaren gorakadaren datuak erabilita. Halaber, NBE Nazio Batuen Erakundeak iragarritako aurreikuspena hartu dute oinarritzat: mende amaierarako Lurraren tenperaturak hiru gradu egingo duela gora.
Bada, Hamdenek azaldu duenez, «ezinbestekoa da» konpainia handiek, gobernuek eta inbertsiogileek klima hondamendiek ekonomian eta finantzetan duten eragina «behar bezala ulertzea eta horri balioa ematea». Baina salatu du lehenetsi egiten direla «maila handiko jarduera ekonomikoaren eta kapital balioaren onerako eraikitako azpiegitura handiak». |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224579/bidenek-ezustean-bisitatu-du-zelenski-eta-babesa-adierazi-dio.htm | Mundua | Bidenek ezustean bisitatu du Zelenski, eta babesa adierazi dio | AEBetako presidenteak laguntza militar handiagoa agindu dio bere homologoari. Errusiari armak emateko aukera aurreikustea leporatu dio Washingtonek Txinari. Pekinen arabera, AEBak ari dira guda zelaia armaz hornitzen. | Bidenek ezustean bisitatu du Zelenski, eta babesa adierazi dio. AEBetako presidenteak laguntza militar handiagoa agindu dio bere homologoari. Errusiari armak emateko aukera aurreikustea leporatu dio Washingtonek Txinari. Pekinen arabera, AEBak ari dira guda zelaia armaz hornitzen. | Ostiralean urtebete beteko da Errusiak Ukrainan inbasioa hasi zuenetik, eta, efemeride horren harira eta baliatuz bihar Poloniara joatekoa dela, Joe Biden AEBetako presidenteak Volodimir Zelenski Ukrainakoa bisitatu du gaur, ezustean, Kieven. «Demokraziarekin, subiranotasunarekin eta Ukrainaren lurralde osotasunarekin dugun [AEBek] konpromisoa berretsi nahi dugu», esan dio Bidenek bere homologoari, Etxe Zuriak kaleratutako ohar baten arabera. Hau da, arma gehiago emango dizkio: besteak beste, munizioa, radarrak eta aireko defentsa sistemak. Iazko otsailaren 24az geroztik, Washingtonek 30.000 milioi euro inguru gastatu ditu Ukraina militarki laguntzen. Zelenskik idatzi du Telegramen AEBetako presidentearen bisita «babes keinu oso garrantzitsua» dela ukrainarrentzat. Bidenek nabarmendu du, bide batez, Washingtonek eutsiko diola orain arte eman dion «aurrekaririk gabeko» laguntza militar, humanitario eta ekonomikoari.
Etxe Zuriko maizterra iazko abendu amaieran bildu zen Zelenskirekin Washingtonen, eta aurrenekoz batzartu da harekin Kieven. Bi eguneko bisita diplomatiko bat egingo du Polonian, eta bihar Andrzej Duda hango presidentearekin hitz egitekoa da. Hain zuzen, bihar da Vladimir Putin Errusiako presidentea Errusiako Parlamentuan hitz egitekoa. Zelenskiren alboan gaur eman duen prentsaurrekoan Bidenek nabarmendu duenez, Kremlineko burua «guztiz oker» zebilen Ukraina inbaditzea erabaki zuenean. «Uste zuen ez ginela bat eginda egoteko gai izango, NATO ez genuela bat eginda mantenduko, eta ez ginela gai izango beste batzuk Ukrainaren alboan jartzeko. Ez dut uste gaur berdin pentsatuko duenik».
Washingtonek agindutako laguntzaren harira, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburua azpimarratzen ari da azken egunetan Ukrainari eman beharreko babes militarra azkartu beharko luketela talde komunitarioko herrialdeek, argudiatuta Errusia erasoaldi bat prestatzen ari dela —zenbait iturriren arabera, hasi du jada— eta Kieventzat ezinbestekoa dela horri aurre egin ahal izateko. EBko estatu kideetako Atzerri ministroak laguntza militar hori nola bideratu eztabaidatzen ari dira gaur Bruselan, eta bilera hasi aurretik Borrellek berriro esan du Ukrainari behar duen munizioa ematea dela «urgentzia handiena» duen auzia. «Horretan porrot egiten badugu, gerraren emaitza arriskuan dago».
Eta, batzuek zein besteek batzuei edo besteei emandako laguntza militarrari dagokionez, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak gaur berretsi du kezkatuta dagoela Txina pentsatzen ari delako «laguntza hilgarria» ematea Errusiari. Hori esan du gaur Ankaran, Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroarekin batzartu eta gero. Atzo, AEBetako NBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean, Blinkenek iragarri zuen Pekinen mahai gainean dagoela Moskuri armak emateko aukera, eta horren berri ematen duten frogak dituela —ez zituen erakutsi—. «Hori arazo handi bat izango litzateke Txinarentzat, eta beste herrialdeekin dituen harremanei eragingo lieke», azaldu du Blinkenek.
Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako
Txina azken astean esaten ari da, ordea, bake egitasmo bat duela Ukrainako gerra konponbidean jartzeko. Hori jakinarazi zuen larunbatean, Municheko Segurtasun Konferentzian, Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak. Pekinen arabera, beti «bakearen eta elkarrizketaren» alde egon direla adierazi zion Txinako diplomazialari gorenak Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroari, aurreko larunbatean —gaur Moskun dago Yi—. Eta, horrenbestez, Blinkenek egotzitakoaren harira, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Wang Wenbinek gaur nabarmendu du, pentsa agerraldi batean, AEBak ari direla guda zelaia armaz hornitzen, eta ez Txina. «AEBak ez daude kualifikatuta Txinari aginduak emateko, eta inoiz ez dugu onartuko beraiek inposatzea nolakoak izan behar duten Txinaren eta Errusiaren arteko harremanek». Berretsi du, bide batez, Pekinek «bakea eta elkarrizketa» sustatu nahi dituela Ukrainako gerran.
Ikusi gehiago: Ukrainan bakea ezartzeko «ekarpenak» egin nahi ditu Txinak
Gerra hegazkinak
Ukrainari F-16 gerra hegazkinak emateari buruz eztabaidatzen ari direla nabarmendu zuen atzo NBE Nazio Batuen Erakundean AEBek duten enbaxadore Linda Thomas-Greenfieldek. «Ukrainarrekin lanean ari gara jakiteko zer behar duten eta noizko behar duten», esan zuen, CNN telebista katean egindako elkarrizketa batean.
Aintzat hartu behar da Bidenek urtarril amaieran adierazi zuela aukera hori ez zegoela mahai gainean, eta Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra ere iritzi berekoa dela. Baina NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek atea ireki zion aukera horri joan den astean: «Ukrainari emandako laguntza moldea aldatu eta garatu egin da denborarekin. Eta aldatzen eta garatzen jarraituko du gerra hau garatu ahala».
Gainera, AEBetako armadako jeneral Christoph Cavoliren iritziz, Ukrainari gerra hegazkinak eta helmen handiko misilak ematea lagungarria izan daiteke Kieventzat. Político hedabidearen arabera, AEBek Europan duten buruzagi militar gorenak hori adierazi zien, bilera batean, AEBetako Kongresuko dozena bat inguru kideri, joan den ostiralean. Komunikabide horrek berak kaleratu du, bide batez, Ordezkarien Ganberako bost diputatuk —errepublikanoak eta demokratak— Bideni eskatu diotela gerra hegazkinak emateko Ukrainari. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224580/udaltzain-guztiek-suzko-armaz-patruilatzea-proposatu-dute.htm | Politika | Udaltzain guztiek suzko armaz patruilatzea proposatu dute | EAEko Udaltzaingoak Koordinatzeko Batzordeko lantalde batek ondutako txostenaren arabera, udalek argudiatu beharko dute noiz ez duten armarik ibili beharko. Suzko armak erabiltzeko dekreturako oinarria izango da lana. | Udaltzain guztiek suzko armaz patruilatzea proposatu dute. EAEko Udaltzaingoak Koordinatzeko Batzordeko lantalde batek ondutako txostenaren arabera, udalek argudiatu beharko dute noiz ez duten armarik ibili beharko. Suzko armak erabiltzeko dekreturako oinarria izango da lana. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzain guztiak pistolaz patruilatzera behartuko dituen txosten bat ondu du Udaltzaingoak Koordinatzeko Batzordeko lantalde batek. Txosten hori Eusko Legebiltzarrera igorri du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, eta horri buruz mintzatu dira gaur batzorde batean, EH Bilduk eskatuta. Bitarteko tekniko eta defentsa bitartekoak emateko eta armak erretiratzeko prozedura eredua Euskadiko Udaltzaingoetarako du izena txostenak, eta horri buruzko xehetasunak eman dituzte goizean Udaltzaingoaren Koordinaziorako zuzendari Aitor Letek eta Basauriko (Bizkaia) udaltzainburu eta lantaldeko kide Asier Erkorekak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak suzko armak erabiltzeko dekretua lantzen duenean, oinarri gisa erabiliko du txosten hori. Lan horretan zehaztu egin dituzte udalek zein «bitarteko tekniko» eta «defentsa baliabide» eman ahal izango dizkieten udaltzainei, eta, definitu egin dituzte bitarteko horien ezaugarriei eta erabilerari buruzko arau orokorrak zeintzuk diren. Horren arabera, eta EAEko Segurtasun Publikoaren sistema antolatzeko legak jasotakoari jarraikiz, tokiko erakundeek suzko armak emango dizkiete udaltzainei, eta «leku egoki eta seguruak» atonduko dituzte erregelamenduzko armak gordetzeko eta zaintzeko. Hala ere, alkateak erabaki ahal izango du zer zerbitzu emango den armarik gabe, betiere erabakia «arrazoitua» izango da, eta udaltzaingoko buruei aldez aurretik jakinarazi beharko die. Txostenaren helburua da udaltzainen esku jartzen diren suzko armen erabileraz «irizpide bateratuak» ezartzea, besteak beste, «egokitasuna, legezkotasuna, salbuespena eta proportzionaltasuna» aintzat hartuta. Horrez gain, pistolak edukitzeko eta erretiratzeko irizpideak zehaztu dituzte, eta segurtasun neurriak finkatu. Udaltzainek erabili beharko duten arauzko arma 9 mm parabellum izango dela zehaztu dute txostenean. Bertan jasotzen denez, pistola horrekin, gutxienez, hamahiru tiro bota ahal dira. Pistolarekin batera, udaltzainek babes txalekoak, girgiluak, eta ebakien aurkako eskularruak eraman beharko dituzte, besteak beste. Udaltzaingoko agenteek zerbitzuan dauden bitartean bakarrik eraman ahal izango dute arma, inoiz ez zerbitzutik kanpo, lanak zehazten duenez. Halaber, txostenak zehazten du zerbitzuak irauten duen bitartean ezingo dela jabetza partikularreko armarik eraman edo erabili. Udaltzainek suzko armak zein egoeratan erabili ahal izango dituzten jaso dute, era berean. Honako hau dio txostenak: «Ez dituzte armak erabili behar, salbu eta haien edo hirugarrenen bizitza edo osotasun fisikorako arrazoizko arrisku larria dagoenean, edo herritarren segurtasunerako arrisku larria dagoenean, eta egokitasun, beharrizan eta proportzionaltasun printzipioen arabera». Halaber, azterlanak dio suzko armak erabiltzea «muturreko neurria» izango dela, eta ez dela erabili beharko, «salbu eta erresistentzia armatua» dagoenean edo haien edo hirugarren batzuen bizitza arriskuan dagoenean. Onartutako prozeduraren arabera, gainera, ez da baimenduko suzko arma «larderiaz erabiltzea» airera tiro eginez, ihesari ekiten dion pertsona bat atxilotzeko. Eusko Jaurlaritzak emandako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, gaur egun Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udaltzainen %80k daramate pistola– 2.750 udaltzain inguruk–.
EH Bildu eta EP-IU, aurka Arzuagak gogorarazi du EAEko Auzitegi Nagusiaren epai baten ondorioz, hainbat udal– Eibar eta Tolosa, kasurako– behartzen ari direla beren udaltzainak su armak ematera. Arzuagaren iritziz, baina, hori ez da legeari buruz egin daitekeen interpretazio bakarra. EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du udalen autonomia defendatu behar dela, eta gabeziak ikusi dizkio txostenari, besteak beste, ez duelako jasotzen zein printzipio erabili behar den udaltzainei su armak eman ala ez erabakitzeko. Arzuagak «gardentasun falta» egotzi dio txostena landu duen lantaldeari, eta EH Bilduko alkateei parte hartzen utzi ez izana egotzi dio. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Gustavo Angulok ere gardentasun falta egotzi dio lantaldeari, eta txostenak zehaztasunik eza duela salatu du. Horrez gainera, zalantzan jarri du udaltzain guztiek pistolak eramateko betebeharra ezartzea. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224581/denon-eskubidea-da-etxebizitza-abestia-aurkeztu-du-herrian-bizi-plataformak.htm | Gizartea | 'Denon eskubidea da etxebizitza' abestia aurkeztu du Herrian Bizi plataformak | Etxebizitza eskubidearen alde mobilizatzera deitu dute, apirilaren 1erako, Baionan. Hainbat euskal artistarekin sortu dute elkarlanean. | 'Denon eskubidea da etxebizitza' abestia aurkeztu du Herrian Bizi plataformak. Etxebizitza eskubidearen alde mobilizatzera deitu dute, apirilaren 1erako, Baionan. Hainbat euskal artistarekin sortu dute elkarlanean. | Etxeen eta lurren merkatu bortitza / Espekulazioa dabil bere gisa. Horrela hasten da Herrian Bizi plataformak aurkeztu duen Denon eskubidea da etxebizitza abestia. Datorren apirilaren 1ean etxebizitza eskubidearen aldeko eguna egingo dute; horren harira, manifestazioa antolatu du plataformak Baionan. Etxebizitza eskubidea bermatzeko, lege, administrazio eta zerga arloko neurriak hartzea nahi dute.
Iturengo arotza kantaren doinua moldatu dute Paxkal Irigoienek (Frigo taldea), Patxi Amuletek eta Xabi Etxeberrik (Bilaka) eta Xan Bidegainek (Willis Drummond). Irantzu Idoate bertsolariak idatzi ditu abestiaren hitzak, eta ahotsa jarri diote Maialen Errotabeherek, Marilou Lapeyradek, Iurgi Ekizak (Willis Drummond), Nahia Zubeldiak (Lumi) eta Andoni Ollokiegik.
Baionako suprefeturatik abiatuko da manifestazioa, 15:00etan. Aurretik eta ondotik, egun osoko egitaraua izango da Xaho plazan; besteak beste, hitzaldiak eta kontzertuak eskainiko dituzte. Hainbat ekintza ere iragarri dituzte datozen egunetako. Horretarako, otsailaren 23an Itsasuko (Lapurdi) Sanoki gelan.
Aurretik, 2021eko azaroan, etxebizitza eskubidearen alde eta espekulazioaren kontra ere jendeak bete zituen Baionako kaleak. 30 eragilek deitu zuten protestara, eta 8.000 lagun inguru elkartu ziren karriketan. Egun, arlo anitzetako 40 eragilek osatzen dute Herrian Bizi plataforma.
Hitzak
Denon eskubidea da etxebizitza Etxeen eta lurren merkatu bortitza Espekulazioa dabil bere gisa Entzunaraz dezagun herriaren hitza: Denon eskubidea da etxebizitza
Herrikoentzat eros ahalmen murritza Bigarren etxeentzat eskainirik giltza Herrian bizitzea da lehen baldintza Denon eskubidea da etxebizitza
Edonori lur-sailen funditze permisa Gure larre berdeen etorkizun grisa Dena daitekeelako nahita imuniza Denon eskubidea da etxebizitza
Batzuei kale gorri eta negu hitsa Besteei prestatuaz luxuzko geriza Ez urrezko ate, ez jaunttoen tapiza Denon eskubidea da etxebizitza
Kolektiboki landu ahalko balitza Gure herritar eta herrien bizitza Guregan dugu azken esperantza printza Denon eskubidea da etxebizitza
Plazaraturik indar bilketa anitza Eskutan har dezagun herri gidaritza Ahots batez batera gaitezela mintza: Denon eskubidea da etxebizitza |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224582/laben-arabera-2022an-sei-isun-baino-ez-dira-jarri-laneko-gaixotasunei-buruzko-2829-espedienteetan.htm | Ekonomia | LABen arabera, 2022an sei isun baino ez dira jarri laneko gaixotasunei buruzko 2.829 espedienteetan | Lan Ikuskaritzaren jarraipen «testimoniala» salatu du eta horrek patronalaren «zigorgabetasuna» islatzen duela. | LABen arabera, 2022an sei isun baino ez dira jarri laneko gaixotasunei buruzko 2.829 espedienteetan. Lan Ikuskaritzaren jarraipen «testimoniala» salatu du eta horrek patronalaren «zigorgabetasuna» islatzen duela. | LABek salatu duenez, mutualitateek 2.829 lanbide gaixotasun kasu aitortu zituzten iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina Lan Ikuskaritzak sei zigor espediente baino ez zituen abiatu. «Patronalari 2.823 gaixotasun profesional atera zaizkio doan». Sindikatuaren arabera, datu horiek «lotsagarriak» dira, eta patronalaren «zigorgabetasuna» islatzen dute. Hala neurriak hartzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, enpresariek «gaixotasun profesionalekin duen erantzukizuna» beren gain har dezatela bermatzeko. Laneko gaixotasunek «lan istripuek baino askoz heriotza gehiago» eragiten dituztela azpimarratu du. LABen arabera, ezbeharrekin lotutako heriotza bakoitzeko hemezortzi pertsona hiltzen dira laneko gaixotasunen ondorioz, eta erregistratutakoen kopuruak ez duela «errealitatea islatzen» ohartarazi du, «askoz ere gehiago» direla. Horrekin batera, nabarmendu du %10 baino gutxiago konpentsatzen dela.
Sindikatuak azaldu duenez, gaixotasun profesionalak aurrena mutualitateek aitortzen dituzte, eta gero Osakidetzara bidali ohi dituzte. Prozesu horretan Lan Ikuskaritzaren jarraipena «keinu bat» baino ez dela salatu du. «Egun, errazagoa da enpresari batek trafiko isun bat jasotzea lanera gidatzen doala, langile bati laneko gaixotasun bat eta horren ondoriozko heriotza eragiteagatik baino, arriskuak aldez aurretik identifikatuta egonik ere». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224583/sarek-bukatutzat-eman-du-euskal-presoei-ezarritako-sakabanaketa-politika.htm | Politika | Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika | Espainiako Espetxe Erakundeek iragarri dute Asier Borrero, Gregorio Eskudero, Faustino Marcos, Garikoitz Etxeberria eta Irantzu Gallastegi presoak Euskal Herriratuko dituztela. | Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika. Espainiako Espetxe Erakundeek iragarri dute Asier Borrero, Gregorio Eskudero, Faustino Marcos, Garikoitz Etxeberria eta Irantzu Gallastegi presoak Euskal Herriratuko dituztela. | Asier Borrero, Gregorio Eskudero, Garikoitz Etxeberria, Faustino Marcos eta Irantzu Gallastegi euskal presoak Euskal Herriratuko dituztela jakinarazi dute Espainiako Espetxe Erakundeek; denak Eusko Jaurlaritzaren esku dauden espetxeetarako mugituko dituzte. Espainiako kartzeletatik Euskal Herrira lekualdatzeko geratzen ziren bost presoak dira —Alcalan jarraituko du Jaione Jauregik—. Etxerat elkarteak eta Sare Herritarra plataformak «itxitzat» jo du «hainbeste urtez luzatu den sakabanaketa politika».
«Iritsi da azkenean guztiok hainbeste bilatu dugun berria, eta amaitu da 34urte iraun duen urrunketa politikaren aroa», adierazi du Sarek, eta «bigarren fasera» begira jartzeko unea dela azaldu du: «Oraindik indarrean dauden salbuespen politikak indargabetzeko». Etxerat-ek, berriz, «une zoriontsua» dela azaldu du, eta gogoratu du sakabanaketak «izugarrizko sufrimendua» eragin duela: «Etxean eta bizirik nahi ditugu»
Asier Borrero Duesoko espetxean dago egun (225 kilometrora). 2009an atxilotu zuen Frantziako Poliziak. Gerora, Poissyko espetxean (950 kilometrora, Frantzia) eta Mont-de-Marsangoan egon zen preso (215 kilometrora, Okzitania), 2019ko otsailean Espainiaratu eta Soto del Realen espetxeratu zuten arte, behin-behinean (370 kilometrora, Espainia). Bi hilabete geroago, Dueñasera lekualdatu zuten ( 255 kilometrora, Espainia), eta 2021ean, Duesora. Urte hartako abenduan, sei urteko kartzela zigorra ezarri zion Espainiako Auzitegi Nazionalak. Abuztuan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Ikusi gehiago: Espetxe politika tresna gisa
Gregorio Eskudero euskal presoak 70 urte ditu, eta Dueñasko espetxean dago preso. 2002an atxilotu zuten, eta 2021eko apirilean lekualdatu zuten Teixeirotik (600 kilometrora, Galizia) Dueñasera. Eskuderok 2024ko irailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Espetxe berean dago Garikoitz Etxeberria ere; 2021eko apirilean iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Sevilla II kartzelatik (Espainia, 885 kilometrora) lekualdatuko zutela. Hura 2007ko urtarrilean atxilotu zuten Azkainen (Lapurdi), eta urte hartako martxoan Espainiaratu. Auzitegi Nazionalak 27 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2009an. Iazko urtarrilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Irantzu Gallastegik 1994an egin zuen ihes, eta 1999an atxilotu zuen Frantziako Poliziak. Aldi baterako Espainiaratu zuten, epailearen aurretik igarotzeko, eta ondoren Frantziara eraman, han ezarritako zigorra osorik betetzeko. Hura beteta, 2005ean Espainiaratu zuten berriz. 2006an, 30 urteko kartzela zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak; 2024ko azaroan beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. Egun, Estremerako espetxean dago (465 kilometrora, Espainia).
Ikusi gehiago: Murru baten aurkako talka juridikoa
Faustino Marcos Darocako espetxean dago (280 kilometrora, Espainia), eta apirilean beteko du zigor osoa; 2010eko otsailean atxilotu zuten, Katalunian, eta 2012an hamabi urteko kartzela zigorra ezarri zion Auzitegi Nazionalak. 2020ko irailean lekualdatu zuten Darocara, Herrera de la Manchatik (Espainia, 580 kilometrora).
Espainiako espetxe batean jarraituko du, berriz, Jaione Jauregik; Alcalako kartzelan dago (411 kilometrora, Espainia), behin-behinean. Hura 2020an atxilotu zuten, Belgikan, eta ondoren Espainiaratu. Haren aurkako auzibideak martxan daude Auzitegi Nazionalean, eta auzitegi hura da haren behin-behineko espetxealdia agindu duena. Atxilotu aurretik, Ganten (Flandria) bizi zen Jauregi, eta bere aldeko babes sare bat ere badu hiri hartan.
35 urteko salbuespena
Espainiako Gobernuak 1977an ekin zion euskal presoak Euskal Herritik kanpoko espetxeetan kartzelatzeari. Orain arte indarrean egon den sakabanaketa politikari, ordea, hamar urte geroago eman zion hasiera. 1988tik eta, batez ere, 1989ko maiatzetik aurrera.
ETAk 2018ko maiatzean adierazi zuen desegin egin zela, eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak hilabete geroago iragarri zuen «bestelako espetxe politika bat» martxan jarriko zuela. Lehen mugimenduak uda hartan egin zituzten. Espainiako Espetxe Erakundeak lehen presoak gerturatzen hasi zen, tantaka-tantaka. Etenaldi bat eragin zuen, baina, 2019ko azaroko Espainiako Gorteetarako bozetako kanpainak. Eta gero zenbait hilabetez luzatu zen, COVID-19ak eragindako pandemiaren eraginez.
Ikusi gehiago: Erreakzioak
2020ko ekainetik aurrera berrekin zuen Espainiako Gobernuak euskal presoak hurbiltzeko eta Euskal Herriratzeko prozesua, eta, 2021eko uztailerako, ia preso guztiak 600 kilometrora baino gutxiagora dauden kartzeletan zeuden. Ordutik aurrera, Euskal Herriratzeek pisu handiagoa hartu zuten presoen lekualdatzeetan. BERRIAren datuei erreparatuz gero, 2021eko urtarrilean euskal presoen %13,5 zeuden Euskal Herriko espetxeetan; iazko urtarrilean, %39,7; eta aurtengoan, %79,5.
Frantziako Gobernuak ere egin ditu urratsak, batez ere, 2018tik aurrera. Pixkanaka, euskal presoak Mont-de-Marsanen eta Lannemezanen (Okzitania) biltzen hasi ziren —Euskal Herritik gertuen dauden kartzelak dira—, eta, 2020. urtea bukatzerako, Frantziako Estatuan zeuden presoen hiru laurdenak bertan zeuden. Egun, berriz, Frantzian preso dauden hamahiru presotik 11 Lannemezanen daude. Beste biak emakumezkoak dira, eta Reaun (890 kilometrora, Frantzia) eta Naoneden (600 kilometrora, Bretainia) daude —Lannemezanen eta Mont-de-Marsanen ez dago emakumeentzako modulurik—.
Ikusi gehiago: Urrunketa, iruditan
Sakabanaketak euskal presoengan eragin du, baina, nagusiki, haien senide eta lagunengan. 35 urtean istripu ugari izan dituzte. Etxerat-ek jakinarazi zuenez, iaz bi istripu izan zituzten presoen senide eta lagunek. Gainera, 35 urtean hamasei lagun hil dira errepidean, kartzelara bidean edo handik bueltan. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224584/hogei-urte-baina-zer-dira-hogei-urte.htm | Politika | Hogei urte, baina zer dira hogei urte? | Bi hamarkada gaur 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutenetik, eta dozenaka mezu agertu dira sare sozialetan, hura gogoratzen. | Hogei urte, baina zer dira hogei urte?. Bi hamarkada gaur 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutenetik, eta dozenaka mezu agertu dira sare sozialetan, hura gogoratzen. | Hotzikara, zirrara, beldurra, alde batetik. Edonoiz berriz gerta daitekeela jakitea, bestalde. Baina, ezeren gainetik, beste belaunaldi batek Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren oroitzapenaren lekukoa hartu duela nabarmen geratu da gaur, bidegabekeria haren hogeigarren urteurrenean, sare sozialetan zabaldu diren mezu ugari irakurrita. Horietako batzuk bildu ditugu hemen.
Idurre Eskisabel kazetako langilea zen, eta notiziarekin nola iratzarri zuten nabarmendu du. «Hotzikara nirekin da ordutik».
Kike Amonarriz soziologoak izugarrikeria hartan atxiloturiko batzuk gogoratu nahi izan ditu, bereziki hogeigarren urteurrena ikusteko bizi izan ez direnak: Joanmari Torrealdai, Inma Gomila eta Luis Goia.
Ana Galarraga zientzia dibulgatzaileak ere ez du ahaztu zer sentitu zuen Egunkaria-ren aurkako operazioaren berri jaso zuenean.
Ikastolen Federazioko presidente Koldo Tellituk gogora ekarri du kalean «eraso hari herri honek eman zion erantzuna», eta operazioaren aurka eginiko manifestazio erraldoien argazkiak zabaldu ditu.
Gorka Knorrek adierazi du prentsa askatasunaren aurkako operazio haren arduradunek ez dutela ordaindu eginiko kaltea.
Era berean, Zuriñe Rodriguez kazetari eta ikertzaileak nabarmendu du ez dela egon erreparaziorik.
Hurrengo hamar urteetan atxiloturikoek epaitegietan pairatu behar izan zuten sufrikarioa gogoratu du Jon O. Urain kazetariak, eta abokatuek, azkenean, birrindu egin zutela operazioa saltzeko sortu zuten «fikzioa».
Nazioartetik ere heldu da aipamena: hizkuntza zapalduen hedabideak biltzen dituen MIDAS taldeak ere gogoratu du itxiera, eta BERRIAren sorrera.
Ordezkari politiko batzuek ere aipatu dute urteurrena. «PPk gidaturiko estatu basakeria» gisa deskribatu du Arnaldo Otegik egunkariaren itxiera.
Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean duen eledun Miren Gorrotxategik «prentsa askatasunaren aurkako erasoa» nabarmendu du, eta bideo batean adierazi du balorazioa.
Karmelo Landak hari batean gogoratu du «estatu espainiarrari neurriko erantzuna» eman zitzaiola orduan, eta hori dela «bidea» gaur ere.
Hausnarketa zirraragarria egin du Hedoi Etxarte idazleak: edozein unetan gerta daiteke berriz, haren arabera.
Belaunaldiak
Baina zer dira hogei urte? Hogei urte ez dira ezer esaten zuen tango ospetsuak. Bada, mezu eta argazki batzuek ongi erakusten dute bi hamarkada zer diren. Naroa Torralba kazetariak ume txikia zeneko irudi bat argitaratu du. Aitarekin agertzen da, hura Egunkaria irakurtzen ari zela. BERRIAko kazetaria da orain Torralba.
Beste abesti bat, hogei urteotan gertaturiko belaunaldi txandakatzea ilustratzeko: Eta horrela bizitzen gera sortuz ta sortuz gure aukera. Egunkaria-rekin irakurtzen ikasi, eta idazten, berriz, BERRIArekin; edo, hobeto esanda, BERRIAn. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224585/kontsentsuak-traben-kontra.htm | Politika | Kontsentsuak traben kontra | Espainian kartzelatuta zeuden euskal presoen Euskal Herriratze prozesua amaituta, haiengan eragina duten gainerako salbuespen politikak eteteko lanean jarraitu nahi du Sare Herritarrak. | Kontsentsuak traben kontra. Espainian kartzelatuta zeuden euskal presoen Euskal Herriratze prozesua amaituta, haiengan eragina duten gainerako salbuespen politikak eteteko lanean jarraitu nahi du Sare Herritarrak. | Kapitulu beltz bat itxi da», adierazi du Sare Herritarreko eledun Inaxio Oiartzabalek, Espainiako espetxeetan zeuden euskal presoen Euskal Herriratze prozesuaren amaiera iritsita. Sarek, baina, aspaldi du begia jarria hurrengo pausoetan, eta hala irudikatu zuen urtarrilaren 3an, Etxera lelo berria aurkeztean. Salbuespen politiken amaiera eta legedi arruntaren aplikazioa ditu helburu, eta beharrezkotzat jo du orain arte bat egin duten eragileen arteko elkarlanari eustea.
Sakabanaketaren amaiera «izugarrizko lorpena» da Oiartzabalentzat. Haren hitzetan, Euskal Herriko «aldarrikapen nagusietako bat» izan da «35 urte iraun duen sufrimendu baten amaiera». Gogoratu du sakabanaketak kostu ekonomiko, fisiko eta psikologiko handiak eragin dizkiela presoen senide eta lagunei; hamasei hildako, tartean.
Halere, ez da normalizazio prozesuaren amaiera; jokaleku berrian, Sarek lehentasunezko helburutzat jo du salbuespen legediak eta hirugarren graduak jasotzeko trabak amaitzea; «gainontzekoei bezala, legedi arrunta aplikatzea». Oiartzabalek gogoratu du presoek legediak ezarritako bideari ekin ziotela, eta, horrek lehen graduak atzean uztea eragin duen arren, aurrera egiteko «oztopoak» direla nagusi.
Euskal presoei aplikatzen zaien salbuespen legediaren oinarri nagusietako bat da 7/2003 Lege Organikoa, eta Sarek esan du lehentasuna dela hura indargabetzea. «Zigorren betetze oso eta eraginkorrerako» lege erreformak zenbait aldaketa egin zituen Espainiako Zigor Kodean, Botere Judizialaren Lege Organikoan eta Espetxeen Lege Organikoan. Eragin zuen «terrorismo delituengatik» zigortutakoen gehienezko espetxealdia 30 urtetik 40ra luzatzea; baita gradu aldaketak eta espetxe baimenak jasotzeko epeak luzatzea ere. Haren arabera, euskal presoek zigorraren erdia bete behar dute hirugarren gradua lortzeko, eta hiru laurdenak baldintzapean aske geratzeko.
Gainera, zigor luzeenak dituzten presoei dagokienez, zenbaketarako zigor urte guztiak hartzen dira kontuan, eta ez gehienezko 40 urteak. «Zentzugabekeria bat», Oiartzabalentzat. Horiek hirugarren gradua lortzeko modu bakarra da epaileek baimena ematea gehienezko zigorraren lau bosten egitean, eta baldintzapeko askatasuna onartzea zazpi zortziren egitean.
Baldintzapeko askatasunak zein hirugarren graduak eskuratzeko baldintzak ere egokitu zituen legeak, eta ezinbestekotzat jo erantzukizun zibila ordaintzea, eta indarkeria baztertu eta biktimei «barkamena» eskatu izana jasotzen duen adierazpen bat edo txosten bat aurkeztea. Izatez, halako adierazpen baten falta da Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak hirugarren graduen kontra egiteko erabiltzen duen argudio nagusia, nahiz eta presoen abokatuek behin eta berriz adierazi duten adierazpenak egiteaz gain espetxeetako tratamendu batzordeen aldeko txostenak ere badituztela.
«Zerotik»
7/2014 lege organikoa ere aipatu du Oiartzabalek. «Europako Batasuneko aurrekari penalen informazioen eta ebazpen judizial penalen gogoeten trukaketaren inguruko» legeak dio Espainiak ez dituela kontuan hartuko beste estatu batzuetan betetako zigor urteak «beste estatu kideetako auzitegiek zigor epaia eman aurretik egindako delituengatik» irekita zeuden prozesuen kasuan, nahiz eta delituek oinarri bera izan. Hau da, presoei ez zaizkie kontuan hartzen Frantzian betetako urteak. «Zerotik hasten da».
Biak ala biak «apurtu» beharrekoak direla adierazi du Oiartzabalek, eta gauza bera egin beharko litzatekeela 5/2003 lege organikoarekin ere, nahiz eta hori zailagoa izan: «Epailetza mundua eraikita dagoen moduan, Auzitegi Nazionala ekuaziotik kentzea oso zaila iruditzen zait». Izan ere, 5/2003 legea indarrean sartu zenetik, euskal presoen espetxe egoeraren inguruko erabaki oro Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren esku dago, EAEko eta Nafarroako espetxe zaintzako epaitegien eskumenekoa izan beharrean.
Oztopo horiei legediak ezarritako ibilbidea betetzeko zailtasunak batzen zaizkie. Oiartzabalek «oso positibotzat» jo du eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku egotea, baina gogoratu du bigarren graduan daudenen baimen asko «blokeatuta» daudela. Sareko kidearen esanetan, 113 presok egon beharko lukete hirugarren graduan, baina oraingoz 30 progresio inguru onartu dira. Horiek, gainera, Auzitegi Nazionaleko fiskaltzaren helegiteak jaso dituzte «sistematikoki», eta hamahiruk espetxera itzuli behar izan dute.
Are gehiago, Auzitegi Gorenaren epai baten ondorioz, fiskaltzaren eskaera hutsa nahikoa da orain progresioa behin-behinean eteteko. «Gerta daiteke preso bat ateratzea, eta bi egunera espetxera itzultzea», esan du Oiartzabalek. Horrek guztiak gizarteratzeari kalte egiten diola azaldu du: «Normaltasunera bueltatzea edo lan aukeretara murgiltzea pentsaezina da. Psikologikoki oso gogorra da; ezin duzu zure bizitza proiektua planteatu».
Hori guztia «erabaki politikoek baldintzatzen dute», arduradun politiko zein judizialen jarrerak «lagungarri» edo «oztopo» izan baitaitezke prozesuan. «Oztopo direnei» erreparatuta, Oiartzabalek Madrilgo eskuineko politikari, hedabide, judikaturako kide eta eragileek osatutako «lobby handi bat» aipatu du: «Iraganari eusten ari dira, eta jarrera horretatik zangotrabatu ditzakete normaltasunerako erabakiak».
Haiei, baina, beste batzuk batu zitzaizkien urte hasieran, Euskal Herrian bertan, Oiartzabalen esanetan. Salatu du horiek ikur eta lelo aldaketa baliatu zutela plataformaren kontra egiteko: «Nabaria zen ez dituztela gure dokumentuak irakurri, edo, irakurri bai, baina kontrako jarrera bat sortu nahi izan dutela».
Horiek guztiak ikusita, lanean jarraitzeko deia egin du Sareko kideak, orain arteko kontsentsua mantendu dadin. Are gehiago hauteskunde urtea izanda. «Kontsentsu horretan gaudenok batera lan egiten ez badugu, errazago izango dute atzera egitea».
Fronte gehiago
Badira oraindik Euskal Herriratu gabeko beste hamahiru preso, Frantziako espetxeetan. «Ikusteko dago Espainiaratuko ote dituzten, eta Espainiaratzen badituzte zer gertatuko den», adierazi du Oiartzabalek. Eman daitezkeen aurrerapausoak, baina, ez daude oso argi. «Kasu bakoitza aztertu behar da. Uste dugu urratsak egiteko aukera egongo dela».
Konponbide bat behar duen beste afera iheslariena da. Oiartzabalen esanetan, haiei ezarri zaizkie zigor luzeenak, espetxean ez badaude ere, etxera itzultzeko aukera galarazi zaielako urte luzez. Auzitegi Nazionalak jarrera aldatzea beharrezkoa dela uste du, iheslari bakoitzaren egoera zein den zehaztea posible izan dadin. Izan ere, «zail» ikusten du erabaki komunak eta pauso orokortuak ematea. «Bakoitzak bere egoera propioa du». |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224586/usansolo-udalerri-bilakatzeko-prozesuak-jarraitu-egingo-du-oraingoz.htm | Gizartea | Usansolo udalerri bilakatzeko prozesuak jarraitu egingo du oraingoz | EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Espainiako Estatuaren Abokatutzaren eskaera, prozesua behin-behinean eteteko. | Usansolo udalerri bilakatzeko prozesuak jarraitu egingo du oraingoz. EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Espainiako Estatuaren Abokatutzaren eskaera, prozesua behin-behinean eteteko. | Usansolo (Bizkaia) udalerri bilakatzeko bide malkartsuak beste itzulinguru bat egin du: EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Espainiako Estatuaren Abokatutzak egindako eskaera, prozesua behin-behinean eteteko. Horrek esan nahi du prozesuak jarraitu egingo duela epaitegiek sakoneko auziaz ebatzi bitartean. Edonola ere, Estatuaren Abokatutzak bost eguneko epea du erabaki horri helegitea jartzeko.
Joan den azaroaren 23an, Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu egin zuten Usansolok egindako eskaera udalerri independente bilakatzeko, baina urtea amaitu aurretik, urtarrilaren 30ean, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri. Erabakia hartzeko eskumena norena den eta aplikatu beharreko araua zein den da auzi honetako gakoa: Estatuaren Abokatutzak uste du Espainiako Tokiko Erregimenaren Oinarrien Legea aplikatu behar dela, eta Usansolok ez duela lege horretan ezarritako baldintza bat betetzen, 5.000 biztanle baino gehiago izatearena, alegia.
Bizkaiko erakundeek, berriz, uste dute beraiena dela auziaz ebazteko eskumena, eta Espainiako legeria aplikatu beharrean, foru araua dela aintzat hartu beharrekoa. Foru arau horren arabera, 2.500 biztanle izatea nahikoa da udalerri berria eratu ahal izateko. Helegitea aurkezteaz gain, eskaera ere egin zuen Estatuaren Abokatutzak: auziaz ebatzi bitartean, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utz zezala Usansoloren bereizketarako prozesua. Abokatutzak argudiatu zuen prozesuak aurrera jarraitu eta ondoren helegitea onartuko balitz «gastu publiko konponezina» sortuko zela, egindako bide guztia desegin beharko litzatekeelako. Eta maiatzean egin beharreko udal hauteskundeekin, beste horrenbeste: Galdakaon eta Usansolon tokian tokiko hauteskundeak egin eta gero helegitea onartuko balitz, «segurtasun juridikorik eza» sor litekeela uste du Estatuaren Abokatutzak.
Erakundeak, kontra
Bizkaiko Batzar Nagusiak, Bizkaiko Foru Aldundia, Galdakao Udala eta Usansolo Herria plataforma eskaera horren kontra azaldu ziren, eta den-denek idazkiak aurkeztu zituzten, nork bere aldetik, aurkako jarrera hori argudiatzeko. Orain, EAEko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu ditu erakunde horien guztien argudioak, eta atzera bota du eskaera. Beraz, prozesuak aurrera egingo du. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224587/kutxabankeko-langileek-itota-daudela-salatu-dute-presioarengatik.htm | Ekonomia | Kutxabankeko langileek «itota» daudela salatu dute, «presioarengatik» | Langile batzorde osoak greba deitu du ostiralerako. 2014tik 1.500 lanpostu galdu direla azaldu dute eta bankuak 293 bulego itxi dituela | Kutxabankeko langileek «itota» daudela salatu dute, «presioarengatik». Langile batzorde osoak greba deitu du ostiralerako. 2014tik 1.500 lanpostu galdu direla azaldu dute eta bankuak 293 bulego itxi dituela | Kutxabankeko langileek eguneroko jardunean duten «muturreko egoera» gizarteratzeko premia ikusi dute. Langile batzordeko sindikatu guztiek aho batez salatu dutenez, «presio komertziala» nabarmen handitu da azken urteetan, baita «jarraipen hierarkiko itogarria» ere. 2014 eta 2022 bitartean zuzendaritzak 293 bulego itxi dutela azaldu dute, eta 1.448 langile gutxiago direla. Haien iritziz, murrizketek okertu egin dute bezeroek jasotzen duten tratua, «behar bezala erantzuteko baliabiderik ez dagoelako», eta, horren ondorioz, erasoak, hitzezkoak zein fisikoak, ugaritu egin dira bulegoetan. Gauzak hala, segurtasun protokolo bat eskatu dute. Aldaketa horiek behartzeko asmoz, eta, BERRIAk iragan astean aurreratu bezala, sindikatu guztiek (ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank) ostiralerako greba deialdia egin dute. Larunbatean emaitza oso onak ezagutaraziko ditu Kutxabankek, eta, horiek jakin aurrean, oro har, hiru dira grebarako arrazoi nagusiak: baga, langileak «itota» daude helburu komertzialak asko handitu direlako; biga, bankua talentu handiko gazteak galtzen ari da kontratazio politikarengatik; eta higa, segurtasun arazoak. Horren harira, bankuari hainbatetan eskatu diote bulegoetan inoiz ez dadila egon langile bat bakarrik. «Lehen, bulego bateko helburuak hogei pertsonen artean lortu behar baziren, orain hamarren artean lortu behar dira. Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu langile gutxiagorekin. Hurrengo urtean %15 hazi nahi badu, lantaldea egokitu behar du. Iaz, 180 langilek hartu zuten erretiroa, eta 78 sartu ziren. Horrela, ezinezkoa da». Azalpen mamitsua Asier Murgiak eman du, LAB sindikatuak Kutxabanken batzordean duen kideak. Grebaren arrazoien berri emateko agerraldian hartu du hitza Murgiak. Sindikatuek azaldu dute egun Kutxabankek 3.600 langile dituela Euskal Herrian eta 2011n, fusioa egin zenean, 5.000 zirela. Bulegoen itxieraren eredu batzuk ere eman dituzte: Santutxu Bilboko auzoan, hamar bulego ziren lehen, eta hiru dira orain; Gernikan (Bizkaia), lau lehen eta bakarra orain. «Langile gutxiago eta ugazaba gehiago daude», kexatu zen Murgia, eta gero eta gehiago estutzen dituzte langileak: «Lehen, arduradunak astean behineko jarraipen egiten zizun. Orain, aldiz, goiz batean bi, hiru edo lau aldiz dei zaitzake zenbat aseguru saldu dituzun jakiteko». Gazterik ez Langileen ustez, Kutxabank jada ez da lan egiteko toki erakargarria: «Lehen, BBKn lanera sartzeko, jende ilara zegoen; orain, sartzen den bi gaztetik batek ez du bere lehen kontratua amaitzen». Azaldu dute 1.000 euro eskas irabazten duten lankide gazteak dituztela, eta bankuak haiek finkatzeko pausoak eman beharko lituzkeela. Halaber, Murgiak nabarmendu du grebaren arrazoia ez dela ekonomikoa: «Soldatak ez direla KPIaren arabera eguneratzen, hori arazo zaharra da. Iragan astean enpresak esan zuen %3,75 handituko zituela soldatak, baina ez da egia. Bi ordainketa berezi izango dira, eta igoera ez da finkatuko soldata tauletan». |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224588/gasteizko-artiumek-gordeko-ditu-rafael-lafuenteren-dokumentuak.htm | Kultura | Gasteizko Artiumek gordeko ditu Rafael Lafuenteren dokumentuak | Museoa zenbait artistaren artxibo funtsak digitalizatzen ari da, webgunean kontsultagai jartzeko | Gasteizko Artiumek gordeko ditu Rafael Lafuenteren dokumentuak. Museoa zenbait artistaren artxibo funtsak digitalizatzen ari da, webgunean kontsultagai jartzeko | Rafael Lafuenteren artxibo pertsonala katalogatu eta sailkatzen aritu dira artistaren senitartekoak azken urteetan, eta prozesu horretan bidelagun izan dute Gasteizko Artium museoa ere. Konposaketak erakusketa da horren emaitzetako bat, eta maiatzaren 14ra arte ikusgai dago A3 aretoan. Lafuentek hil aurreko lau hamarkadetan ondutako lanak biltzen ditu erakusketak, baina baita haren dokumentuek eta bestelako materialak ere. Bada, museoak iragarri du horietako batzuk bere dokumentazio zentroan gordeko dituela aurrerantzean.
Argazkiak, zirriborroak, ilustrazio lanak, artelanei buruzko oharrak, prentsa artikuluak... Milaka dokumentu dira familiak museoari dohaintzan eman dizkionak. «Informazio hori eskura izatea garrantzitsua izan daiteke ikerlarientzat edo beste edozeinentzat. Arlo pribatuan, familiarentzat hori guztia gordeta eta ondo sailkatuta izatea ondo dago, baina balio handiagoa izan dezake Artiumen, batez ere, haren obra ulertzeko», adierazi du Gorka Lafuentek, artistaren semeak.
Balio historiko eta artistiko handia duten dokumentuak dira. Baliagarri izan baitaitezke, ez soilik artistaren lan jarduna ezagutzeko, baita gainerako euskal artisten praktikarekin eta testuinguruarekin alderatzeko ere, eta, ondorioz, ikerketa lanerako. Azpimarra hori egin du, hain justu, Arabako ahaldun nagusi eta Artium fundazioko presidente Ramiro Gonzalezek. «Funts artistikoa funtsezkoa eta ordezkaezina da gure inguruko azken 70 urteetako artearen historia ikertzeko orduan, eta, zergatik ez esan, baita gure historia ere, modu orokorrago batean bada ere».
Izan ere, euskal artisten lanak erakusteaz gain, Artiumen egiteko bat da hori ere, hau da, museoaren bildumari eta programei loturiko artisten dokumentu ondarea babestea eta dagokion balioa ematea. Eta horretaz arduratzen den dokumentazio zentroaren lana sendotu du azken urteetan museoak.
Edonoren eskura
Lafuenterena da Artiumeko dokumentazio zentroak eskuratu duen azken funtsa, baina lehenago ere beste artista batzuen milaka dokumentu jaso izan ditu dohaintzan. Horien artean daude, besteak beste, Juncal Ballestin, Juana Cima, Joaquin Fraile, Gerardo Armesto eta Nestor Basterretxea. Horiek guztiak digitalizatzen dihardute, hain zuzen ere. Artium museoko zuzendari Beatriz Herraezek azaldu duenez, helburua da Interneten edonoren eskura jartzea. «Publiko orokorraren eskura jarri nahi ditugu, edonork izan dezan informazio hori eskuratzeko aukera, balio baitute ulertzeko, besteak beste, artisten sorkuntza prozesuak, eta zein den haien rola kulturaren eta arte garaikidearen esparruan».
Dokumentu asko eta asko Internet bidez kontsultatu daitezke jada Artiumen webgunean, baina oraindik lan handia dago egiteko, Elena Roseras dokumentazio zentroko arduradunaren hitzetan: «Proiektu honek praktika artistikoei lotutako artxiboak garatzea eta inplementatzea eskatzen du, gaur egun eskuragarri dagoen informazioa bateratu, sistematizatu, osatu eta aberastu ahal izateko».
Izan ere, Roserasek azaldu du nazioartean erreferentzia izango den zentro bat sortzea dela helburua, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan XX. eta XXI. mendeetan garatu diren praktika artistikoak ulertu eta testuinguruan kokatzen laguntzeko. Horretarako, «erabiltzeko erraza izango den tresna bat» izatea nahi dute, euskal artisten artxiboaren garapenean «funtsezko pieza» izateko. |
2023-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/224589/tsunami-alerta-eman-dute-turkian-beste-bi-lurrikarak-astindu-ostean.htm | Mundua | Tsunami alerta eman dute Turkian, beste bi lurrikarak astindu ostean | Richter eskalako 6,4 eta 5,8 graduko dardarak neurtu dituzte, eta kostaldeko hiriak husteko agindu dute Antakya inguruan. Siria iparraldean ere lurrikara sentitu dute. Gutxienez, sei lagun hil eta 760 zauritu dira. | Tsunami alerta eman dute Turkian, beste bi lurrikarak astindu ostean. Richter eskalako 6,4 eta 5,8 graduko dardarak neurtu dituzte, eta kostaldeko hiriak husteko agindu dute Antakya inguruan. Siria iparraldean ere lurrikara sentitu dute. Gutxienez, sei lagun hil eta 760 zauritu dira. | Gaur arratsaldean beste bi lurrikara sumatu dituzte Turkia hegoaldeko Antakya hiriaren inguruko eskualdean (Antiokia izenarekin ere ezaguna), Euskal Herrian 18:28ak zirenean; zehazki, Richter eskalako 6,4 eta 5,8 graduko dardarak neurtu ditu Europa Mediterraneoko Sismologia Zentroak. Otsailaren 6an ere lurraren astindua pairatu zuten han, eta 1.200 eraikin baino gehiago erori zirela adierazi dute agintariek. Gaurkoak eraikin gehiago hondatu dituela nabarmendu dute. Horrez gain, Turkiako presidenteorde Fuat Oktayk jakinarazi duenez, gutxienez sei pertsona hil eta ia 300 zauritu dira.
Siria iparraldean ere nozitu dute lurrikara, batez ere Jindires eta Afrin hirietan. Siriako Giza Eskubideen Behatzailearen arabera, gutxienez 470 lagun zauritu dira, dardarak hainbat etxebizitza eraitsi baititu.
Baina gaurko astinduak badu bereizgarri bat: tsunami alerta. Turkiako agintariek eskatu diete herritarrei itsasotik urruntzeko, lurrikaragatik arriskua dagoelako kostaldeko itsas maila 50 zentimetroraino igotzeko eta litekeena delako tsunami bat sortzea. Izan ere, itsasoaren maila asko jaitsi da bat-batean, eta hori izaten da tsunami baten olatu erraldoiak helduko direla iragartzen duen zantzuetako bat. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224616/hiru-kortse-azukre-asko-eta-brandy-gehiegi-obrak-irabazi-du-donostia-antzerki-saria.htm | Kultura | 'Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi' obrak irabazi du Donostia antzerki saria | Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola eta Iraia Elias aktoreek zuzendu eta antzeztutako obra bat da. | 'Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi' obrak irabazi du Donostia antzerki saria. Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola eta Iraia Elias aktoreek zuzendu eta antzeztutako obra bat da. | Hiru emakume meriendatzen mahai baten bueltan. Tisanaz, pastaz, azukrez eta brandyz betetzen gorputzak, beren eguneroko bizimoduaz hitz egin artean. Nork mugitzen ditu haien kortseen hariak? Zer begiradatatik izan dira sortuak? Nork idatzi du tinta lodiz historia, eta kontatu den bezalakoa al da egiaz? Galdera horien gainean eraikitako obra bat da Kamikaz kolektiboaren eta Ttak teatroaren Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi antzezlana, Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola eta Iraia Elias aktoreek zuzendu eta antzeztutakoa. 2021ean estreinatu zuten, eta, hamaika aretotan erakutsi ondotik, 23. Donostia antzerki saria obra hari ematea erabaki du aurtengo epaimahaiak. Martxoaren 27an eskainiko dute emanaldia, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.
Agus Perez antzerki kritikariak honela idatzi zuen, besteak beste, haren inguruan BERRIAn: «Hortxe ditugu hiru emakumeak, patxada ederrean, tea eta pasteltxoak hartzen garai bateko jantziekin apainduta. Antzematen dugu asteroko hitzordua dela, agian arratsalde guztietakoa. Hortxe daude, egon aditzaren esangura betean, gizonik gabeko denbora berezi horretan, beraientzat bakarrik sortu duten intimitate horretan. [...] Halako batean, baina, haietariko batek Joshua delako batekin maitemindua dela errebelatuko die beste biei, eta orduan bai, orduan hasiko dira komeriak, jeloskeriak eta elkarrenganako inbidiak akuilatuta. Lehertu arte barre egin dugu hasierako eszena horrekin, hiru antzezleen artean paroxismoraino eraman dutelako parodia buruargiaren artea. Baina horrelakoak al dira benetan emakumeak? Benetakoak ote dira ustezko maitasun erromantikotik sortutako egoerak eta erreakzio patetikoak? Ez ote dira kontsumitzen ditugun fikzioaren produktu ustelduen emaitza? Nork diseinatzen ditu gure iruditeria eratzen duten telesailak, filmak, iragarkiak, albistegiak?».
Antolatzaileek azaldu dute epaimahaiak balio handia eman diola sorkuntza propioa izateari, eta, batez ere, antzezleek beraiek bideratutako sorkuntza prozesua izateari. Beraz, gaineratu dute nabarmentzekoa dela antzezleek egindako lana. «Indarrez, umoretsu eta irudimenez beterik taularatu dute obra, eta edozein ideia eszeniko taula gainean gauzatu daitekeela erakutsi dute».
Merezitako aitortza
«Oso pozik gaude sari hau jaso dugulako». Esker onez abiatu da Elias. «Euskaraz eta hutsetik sortu den antzezlan bati balioa ematea oso gauza ederra da. Oso dibertigarria, jolastia eta polita izan da sormen prozesua, eta hori saritzea plazer handi bat da».
Saria jaso izana lantalde osoari zor diotela gaineratu du, segidan, Gaztañagak. «Oso sormen kolektiboa izan da, zaintza erdigunean jarri duena. Askatasun handia izan dugu geure ekarpenak egiteko, eta horren ondorio izan da egundoko sorkuntza hau gauzatu izana». Kulturaz kooperatibaren laguntza ere eskertu nahi izan du Gaztañagak. «Haiek babestu dute obra ekonomikoki, eta haiek egin dute hau posible».
Azkenik, Olaizolak nabarmendu du obrak jaso berri duen sariak Kamikaz kolektiboaren ibilbideari egiten diola aitortza. «Gure esker ona erakutsi nahi dugu, baina, era berean, esan nahi dugu oso harro gaudela geuk egindako lan batek erantzun hau jaso duelako. Kamikaz kolektiboarentzat urrats handi bat da hau, horrek modua ematen digu pentsatzeko etorkizunean egingo ditugun lanetan zer kontatu nahi dugun». |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224617/metano-isuriek-gora-egin-dute-2022an-haiek-murriztea-inoiz-baino-merkeagoa-den-arren.htm | Ekonomia | Metano isuriek gora egin dute 2022an, haiek murriztea inoiz baino merkeagoa den arren | Energiaren sektoreak 135 milioi tona metano igorri zituen iaz: isuri guztien %40. Gas eta petrolio enpresen irabazien %3 baino gutxiago beharko lirateke emisio horiek %75 murrizteko. | Metano isuriek gora egin dute 2022an, haiek murriztea inoiz baino merkeagoa den arren. Energiaren sektoreak 135 milioi tona metano igorri zituen iaz: isuri guztien %40. Gas eta petrolio enpresen irabazien %3 baino gutxiago beharko lirateke emisio horiek %75 murrizteko. | Energia enpresek ez dute behar adina egiten metano isuriak murrizteko. Ondorio hori atera daiteke IEA Nazioarteko Energia Agentziak gaur argitaratu duen txostenetik: gas naturalaren prezioa garestia izan da, baina, hala ere, handiak izan dira 2022. urteko metano isuriak. Sektoreko enpresek, denera, 135 milioi tona igorri dituzte atmosferara; 2021ean baino zertxobait gehiago, eta 2019ko errekorretik gertu. IEAk eskatu die haiek ahal bezain pronto murrizteko.
Izan ere, agentziaren arabera, konponbidea ez da horren zaila: jada eskuragarri dauden teknologiak erabilita, sektore horrek eragiten dituen metano isurien %75 murriztu daiteke. Eta kostua ere ez da sekulakoa: energia enpresek euren irabazien %3 baino gutxiago bideratu beharko lituzkete horretara, 94.000 milioi euro. Urtean 260.000 milioi metro kubiko metano isurtzen dira atmosferara gasa eta petrolioa eskuratzeko lanetan. Sektore hori da emisio guztien %40ren arduradun, eta, hala ere, ez da gehien igortzen duen sektorea: gehiago isurtzen du nekazaritzak.
Fatih Birol IEAko zuzendari exekutiboaren iritziz, «ez dago aitzakiarik»: «Txostenak erakusten du badaudela aurrerapen batzuk, baina emisioak handiegiak dira oraindik, eta ez dira behar bezain azkar murrizten ari. Metano isuriak murriztearena da luze gabe klima larrialdiari aurre egiteko neurririk merkeenetakoa», esan du. Azpimarratu du Nord Stream gasbidearen leherketa ere ez dela aitzakia: «Metano kantitate handia igorri zen orduan, bai, baina gasa eta petrolioa lortzeko egunero egiten diren operazioek kantitate bera isurtzen dute».
Birolek enpresei eskatu die ardura hartzeko: «Askok irabazi handiak lortu zituzten iaz, nazioarteko gas eta petrolio merkatuentzat nahasia izan zen garai batean. Erregai fosilen ekoizleei aurrerapauso bat ematea dagokie, eta baita arduradun politikoei ere. Ez da arazo berria, eta emisioak handiak dira oraindik ere», kritikatu du.
Eragin azkarra
Txostenak gogoratu duenez, metanoa da berotegi efektua eragiten duten gas nagusietako bat. CO2a baino indartsuagoa da, baina lehenago desagertzen da, eta, ondorioz, haren isuriak murrizteak eragin azkarra izango luke munduko tenperaturak are gehiago igotzea eragozteko borrokan.
Isuriak nondik datozen identifikatzeko teknologia ere geroz eta hobea da. Sateliteei esker, adibidez: 2022. urtean, sateliteek 500 emisio erraldoi baino gehiago identifikatu dituzte petrolio eta gas ustiategietan, eta beste 100 ikatz meatzeetan.
Nazioartearen konpromisoei dagokienez, metano emisioen %45en arduradun diren herrialdeek 2021eko COP26n hitzartu zuten isuriak %30 murriztea 2030. urterako. IEAk uste du berebiziko garrantzia duela herrialde horiek «estrategia eta neurri pragmatikoak» abian jartzea, konpromiso horiek ahalik eta azkarren betetzeko. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224618/arma-nuklearrak-kontrolatzeko-aebekin-duen-itunetik-atera-da-errusia.htm | Mundua | Arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin duen itunetik atera da Errusia | Putinek leporatu dio Mendebaldeari «gerra hasi izanaren erantzuleak» izatea. Duela urtebete hasitako erasoaldia defendatu du Errusiako presidenteak, eta salatu Mendebaldeak «modu hipokritan» jokatzen duela bake elkarrizketez ari denean. Nazioaren egoerari buruzko urteroko agerraldia baliatu du estatuburuak gerrari buruz aritzeko. Bidenek esan du Errusiak «sekula» ez duela garaipenik lortuko Ukrainan. | Arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin duen itunetik atera da Errusia. Putinek leporatu dio Mendebaldeari «gerra hasi izanaren erantzuleak» izatea. Duela urtebete hasitako erasoaldia defendatu du Errusiako presidenteak, eta salatu Mendebaldeak «modu hipokritan» jokatzen duela bake elkarrizketez ari denean. Nazioaren egoerari buruzko urteroko agerraldia baliatu du estatuburuak gerrari buruz aritzeko. Bidenek esan du Errusiak «sekula» ez duela garaipenik lortuko Ukrainan. | Mendebaldeko potentzien bizkar utzi du Errusiako presidente Valdimir Putinek gerraren erantzukizun osoa, baita «bake elkarrizketek» huts egin izanarena ere. Herrialdearen egoerari buruzko urteroko hitzaldia baliatu du estatuburuak Moskuren ikuspegia mundu osoari aurkezteko. Goizeko lehen ordutik jendez gainezka egon den Kongresuaren aurrean agertu da Errusiako presidentea, Ukrainako erasoaldiaren urteurrenaren atarian. Bertan izan dira, besteak beste, Sergei Xoigu Defentsa ministroa, Dmitri Medvedev presidente ohi eta lehen ministroa eta Sergei Lavrov Atzerri ministroa.
Errusia «bakearekin konprometitua» egon dela defendatu du Putinek, baina Mendebaldearen elkarrizketetarako eskaintzak «gezur krudel bat» izan dela, «denbora irabaztera» bideratutakoa. «Gure esku zegoen guztia egiten ari ginen gatazka konplikatu hau modu baketsuan konpondu ahal izateko, baina oso bestelako testuingurua prestatu dute beste batzuek gure bizkar. Beraiek [Mendebaldea] denbora irabazten ari ziren, hilketa politikoen aurrean begiak itxiz, eta haiengana sinesten zutenak engainatuz», salatu du estatuburuak. Eta Mendebaldeari ohartarazi dio Errusiari ezin zaiola irabazi «guda zelaian».
Iazko otsailaren 24 hartan abiatutako «operazio berezia» defendatu egin du Putinek, eta berretsi Errusia «nazien mehatxupean» zegoela. Presidentearen esanetan, ukrainarrak laguntzaren zain zeuden, nahiz eta Kievek, agi denez, ukatu egingo duen. Aitortu du, hala ere, gerrak «garai zailak» ekarriko dituela, eta horietan estatuburu eta gobernuburuen erantzukizuna izango dela datozen hilabete eta urteetan gertatuko dena: «Gutako bakoitza izango da gertatzen denaren erantzule».
Ikusi gehiago: Gerra hauspotuz
«Ukraina eta Donbass gezurren ikur» bilakatu direla salatu du Putinek, eta Mendebaldeko herrialdeei egotzi die «oinarrizko akordioak urratu» izana eta «modu hipokritan» jokatu izana, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari Errusia «aterki bat balitz bezala» inguratzen utziaz. «Berretsi nahi dut. Beraiek [Mendebaldea] dira gerra hasi izanaren errudunak, eta gu indarra erabiltzen ari gara haiek gelditzeko», errepikatu du estatuburuak txalo artean.
«Lapurretan» aritzea
Presidenteak salatu du Municheko konferentzian atzerriko aditu guztiek Errusiari egotzi ziotela gatazkaren erantzukizuna, baina ukatu egin du halakorik, eta berriz ere Europako Batasunari, eta AEBei egotzi die egoera nahasi izana: «Utzi jeinuari botilatik irteten, eta kaosa zabalduko da munduan». Mendebaldeko potentziei leporatu die «demokrazia eta askatasunaren leloen atzean» ezkutatu eta «lapurretan» aritzea, «eragiten dituzten hilketez eta sakrifizioez» arduratu gabe. Haren esanetan, eurak izan ziren 1930eko hamarkadan «naziei atea ireki» zietenak, eta salatu du XIX. mendetik aritu direla «historikoki Errusiarenak diren lurrak ebatsi nahian, hau da, orain Ukraina deitzen duten hori».
Putinen esanetan, «lehiakide bat desagerraraztea» da Mendebaldearen helburua, ekialdeko potentziei eraso eginez. «Tokiko gatazka bat, nazioartekotu nahi dute», esan du. Baina horrek guztiak «Errusia indartsuago» bilakatu duela nabarmendu du, eta eskerrak eman dizkie Donetsk eta Luhanskeko gerrillariei «anai-arreben alde» borrokatzeagatik.
Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez
Eta albiste bat ere eman du Kremlineko buruak gaurko hitzaldian: jakinarazi du Mosku, «behin-behinean», atera egin dela START Berria akordio nuklearretik. Errusiak eta AEBek sinatu zuten, 2010ean —duela bi urteko urtarrilean luzatu zuten, 2026ra arte—, eta helburua da bi potentziek mugak ezartzea beren arma nuklearren kopuruari. Kontrol neurri bat da azken finean, elkarri armak ikuskatzeko bidea ematen duena. Argudiatu du Washingtonek eta NATOk ez dutela baimenik ematen armategi nuklearrak ikuskatzeko, eta gaineratu du AEBen, Erresuma Batuaren eta Frantziaren buru nuklearrak Errusiara begira daudela. Hori bai, baztertu egin du Errusia izango dela lehena eraso nuklear bat egiten.
Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak azpimarratu du «deitoratu» egiten duela Putinek hartutako erabakia, eta Kremlineko buruari horri buruz hausnartu dezala eskatu dio. «Armak kontrolatzeko azpiegitura bertan behera geratu da. Arma nuklear gehiago eta kontrol gutxiago izateak arriskutsuagoa bilakatzen du mundua», nabarmendu du aliantza militarreko buruzagiak agerraldi batean, Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroarekin eta Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuarekin bildu eta gero.
AEBetako Estatu Departamentuak urtarril amaieran adierazi zuen, nolanahi ere, Errusiak ez zuela betetzen akordioan jasotakoa. Zehaztu zuen, hain zuzen, Moskuk ez zuela baimenik ematen bere armak ikuskatzeko. Kremlinek joan den abuztuan jada adierazi zuen bertan behera utzi zituela beren armategietan AEBak egitekoak ziren ikuskaritzak, argudiatuz Washingtonek oztopoak jarri izan zizkiola Moskuren ikuskaritzei.
Akordioan jasota dago, besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzaketela bi herrialdeek, eta lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere ezarria du: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea.
Bestalde, Alor ekonomikoaz eta herrialdeari ezarritako zigorrez ere aritu da estatuburua. Berretsi du Moskuren asmoa dela «nazioarteko ordainketa sistema seguru bat» sortzea, horrek modua emango baitio Mendebaldearekiko mendekotasuna murrizteko: «Ez ditugu akats berak errepikatuko. Ez dugu gure ekonomia suntsituko». Bide batez, erantzun dio Mendebaldeari «Errusiako herritarrei sufriarazteko» diseinatutako zigorrek ez dutela beren helburua bete.
Erreakzioak berehala heldu dira, eta Jake Sullivan AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariak ukatu egin du Errusiaren akusazioa. «Errusiak Ukrainan borrokatzeari utzi eta etxera alde egiten badu, gerra bukatuko da», esan die, kazetariei, Varsovian —han dago Joe Biden Etxe Zuriko maizterra—. Gaineratu du inor ez dela ari Errusiari eraso egiten. «Ideia hori absurdoa da».
Ikusi gehiago: AEBen babesa duela erakutsi nahi izan dio Bidenek Zelenskiri, Kievera joanda
Eta Kievetik ere erantzun diote Kremlineko buruari. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek egotzi dio ez duela irtenbiderik planteatu, eta ez duela proposatuko. «Jendaurrean erakutsi du nahastuta dagoela», idatzi du Twitterren. Eta Reuters berri agentziari esan dio «errealitate guztiz diferente batean» bizi dela Putin, eta horretan ez dagoela elkarrizketa bat hasteko aukerarik.
Txinako Atzerri Ministerioak azpimarratu du, bestalde, «oso kezkatuta» dagoela gerra areagotzeagatik, eta horren balizko «kontrolik ezarengatik». Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentraleko buruak bihar bukatuko du azken astean Europan egin duen bira, eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroarekin biltzekoa da Moskun. Txinak esan du irtenbide politiko bat eman nahi diola Ukrainako gatazkari, eta Xi Jinping presidentea bake egitasmoa bat aurkeztekoa dela ostiralean, inbasioaren lehen urteurrenean.
Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako
19.000 biktima
Iazko otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, gutxienez 19.000 biktima zibil izan dira, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak gaur jakinarazi zuenez: 7.200 bat hildako, eta 11.800 bat zauritu. Dena den, NBEren agentziak ohartarazi du litekeena dela kopurua, egiazki, handiagoa izatea.
Bidenen esanak
Joe Bidenek, berriz, ia ez die erreparatu ere egin Putinen hitzei, Varsovian iluntzean egindako agerraldian. Atzo Kievera joan eta gero, gaur Poloniako presidente Andrzej Dudarekin batzartu da. Etxe Zuriko maizterrak adierazi dio inbasiotik urtebetera «inoiz baino indartsuago» dagoela NATO, eta jendaurrean azpimarratu du aliatuek Ukrainari emandako laguntza ez dela ahulduko. Abagunea baliatu du, hori bai, Kremlineko buruari ohartarazpen bat egiteko: «Errusiak ez du sekula garaipenik lortuko Ukrainan».
Polonian egon da Biden —iazko martxoan ere Varsoviara joan zen—, besteak beste AEBetako armadako 11.000 soldadu daudelako bertan, eta, neurri handi batean, handik sartzen delako Ukrainari bidalitako material militarra, |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224619/osakidetzako-sindikatuek-protestak-antolatu-dituzte-ospitaleetan-eta-lehen-mailako-arretan.htm | Gizartea | Osakidetzako sindikatuek protestak antolatu dituzte ospitaleetan eta lehen mailako arretan | Zuzendaritzak langileekin hitz egiteari uko egiten diola azaldu dute sindikatuek, eta «inposaketa sistematikoaren» alde egiten duela. | Osakidetzako sindikatuek protestak antolatu dituzte ospitaleetan eta lehen mailako arretan. Zuzendaritzak langileekin hitz egiteari uko egiten diola azaldu dute sindikatuek, eta «inposaketa sistematikoaren» alde egiten duela. | SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute Osakidetzako zuzendaritzak uko egiten diola langileekin hitz egiteari, eta «inposaketa sistematikoaren» alde egiten duela: «Mahai sektoriala erabat blokeatuta dago. Osakidetzak ez du erabakitzeko ahalmenik, eta Osasun Sailak ez du aintzat hartu sindikatuen aldarrikapenetako bakar bat ere». Hala, bai ospitaleetan eta baita lehen mailako arretan ere protestak eginen dituzte gaur. Goizean ospitaleetan egin dituzten elkarretaratzeetan, honako arlo hauek kritikatu dituzte: gardentasunik eza, kontratazio zerrenden kudeaketa eta pribatizazioaren aldeko joera.
Atzo, berriz, Gurutzetako larrialdietan egin zuten protesta. Salatu zuten zerbitzua gainezka dagoela oraindik, eta langileek ezin dutela jasan egoera hori. Arazoa pandemia baino lehenagotik dagoela gogoratu zuten, eta baldintza duinagoak eskatu. Sindikatuek berretsi egin dituzte salaketa horiek: «Ospitaleko larrialdietako batez besteko itxaronaldia bost ordukoa da».
Elkarretaratze eta protesta horiek guztiak datorren larunbatean eginen diren mobilizazioen atarikoak dira. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 12:00etan manifestazioak eginen dituzte, eta Osakidetzako sindikatuek mobilizatzera deitu dituzte herritarrak, langileak eta gizarte mugimenduak: «Osasuna defendatzeko».
Sindikatuek diote Osasun Sailak «osasun publikoa desegitearen aldeko apustua egiten jarraitzen» duela, aurtengo aurrekontua joan den urtekoa baino txikiagoa baita. «Badirudi, Eusko Jaurlaritzaren iritziz, 2023an iaz baino beharrizan txikiagoak daudela». Gehitu dute arloko profesionalek pairatu behar dituztela horren ondorioak: bertzeak bertze, lan zama handia dutelako, ez dutelako ordezkapenik edo lan baldintzak murrizten dizkietelako. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224620/itzubaltzetako-auzokideek-astebete-egin-dute-protestan.htm | Gizartea | Itzubaltzetako auzokideek astebete egin dute protestan | Getxoko auzoko (Bizkaia) Nagusien Etxea eraistearen aurkako protestak aurrera doaz. Hiru lagun identifikatu dituzte gaur goizean; tartean, 'Hiruka' komunikazio taldeko kazetari bat. Atzo hasi zituzten eraisketa lanak. | Itzubaltzetako auzokideek astebete egin dute protestan. Getxoko auzoko (Bizkaia) Nagusien Etxea eraistearen aurkako protestak aurrera doaz. Hiru lagun identifikatu dituzte gaur goizean; tartean, 'Hiruka' komunikazio taldeko kazetari bat. Atzo hasi zituzten eraisketa lanak. | Aurrera doaz Getxoko Itzubaltzeta auzoko (Bizkaia) Nagusien Etxearen eraisketa lanak —atzo hasi zituzten—, eta aurrera doaz bertako auzokideen protestak ere. Astebete igaro da Ertzaintza protestetara bertaratzen hasi zenetik, eta berdin jarraitu dute, getxotarrak kalera irten diren heinean. Gaurkoan, protestari bat atxilotzear izan dira —azkenean, isuna jarriko diote—. Ez da atxiloturik izan, beraz, baina hiru pertsona identifikatu dituzte; tartean, Hiruka komunikazio taldeko kazetari bat.
Atzo goizeko mobilizazioetan lagun bat atxilotu zuten. Arratsaldean, elkarretaratzea egin zuten atxiloketa salatzeko eta hari elkartasuna adierazteko, Getxoko Auzitegiaren parean. Geroago, Itzubaltzetako kaleetan manifestatzeari ekin zioten. Lope de Vega kaletik igarotzen saiatu zirenean —bertan da Nagusien Etxea—, Ertzaintzak martxa geldiarazi zuen.
Ibar Nagusien Etxea elkarteko presidente Paco Ramak atzo azaldu zuenez, eraisketaren aurkako helegitea jarri dute Espainiako Auzitegi Gorenean. Getxoko Udalari eta Bizkaiko Aldundiari jakinarazi diete hori, «baina berdin izan zaie», Ramaren ahotan; aurrera doaz eraisketa lanak. Nagusien Etxeko alde bat eraitsi dute: kiroldegia, ile apaindegia, fisioterapia gunea eta bulegoak. «Laster ez da ezer geratuko», deitoratu zuen Ramak Hiruka-ri emandako azalpenetan.
Auzoaren «historia eta identitatea» da Itzubaltzetako Nagusien Etxea, Eraisketari Ez plataformako Joseba Lekunberriren iritziz. Joan den astean egin zituen adierazpenok, auzokideak mobilizatzen hasi zirenean. «Orain, gure asmoa da aurrera jarraitzea lanak gelditu arte»; ordea, eraikina atzo bertan hasi ziren eraisten.
Belaunaldien arteko zentroa
Nagusien Etxea eraitsi ostean, belaunaldien arteko zentro bat eraikiko dute bertan —zentro horretan, adin desberdinetako pertsonak biziko dira elkarrekin; gazteentzako berrogei etxebizitza eta mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako ehun leku izango ditu—. Proiektuak 16 milioiko aurrekontua du, eta 20 hilabete iraungo dute obrek. 2024rako amaituta egotea aurreikusten dute. Urte erdia darama itxita eraikinak, eta urtarrilean hustu zuen Getxoko Udalak. Orain, Bizkaiko Foru Aldundiaren eskuetan dago eraikina.
2020an sinatu zuten Getxoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak belaunaldien arteko zentroa eraikitzeko lankidetza hitzarmena. Udalak bere jabetzako lursaila utzi zion lagapenean aldundiari, proiektua 75 urtez garatzeko. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224621/gipuzkoako-foru-aldundiak-seme-kutunaren-titulua-kendu-dio-francori.htm | Politika | Gipuzkoako Foru Aldundiak seme kutunaren titulua kendu dio Francori | Gipuzkoako Foru Aldundiko ohorezko presidentea ere izan da orain arte. 1939. eta 1975. urteen artean emandako beste titulu batzuk ere kendu dituzte; haiek jaso zituzten guztiak hilda daude. | Gipuzkoako Foru Aldundiak seme kutunaren titulua kendu dio Francori. Gipuzkoako Foru Aldundiko ohorezko presidentea ere izan da orain arte. 1939. eta 1975. urteen artean emandako beste titulu batzuk ere kendu dituzte; haiek jaso zituzten guztiak hilda daude. | Sinesgaitza dirudi, baina hala da: 2023. urtera arte, Francisco Franco diktadorea Gipuzkoako seme kutun izan da, baita Gipuzkoako Foru Aldundiko ohorezko presidente ere. Hori, ordea, ez da bateragarria «balio demokratikoekin eta oinarrizko eskubideen eta askatasunen defentsarekin». Hala azaldu du Eider Mendoza Gipuzkoako Foru Aldundiaren bozeramaileak, eta iragarri du aldundiak bertan behera utzi dituela 1939. eta 1975. urteen artean emandako ohorezko hainbat titulu: «Altxamendu militarraren, diktaduraren eta gerraren gorazarrea egiten zuten».
Franco, zehazki, 1939ko ekainaren 1ean izendatu zuten Gipuzkoako seme kutun, eta 1945eko ekainaren 23an foru aldundiko ohorezko presidente. Gisa horretako izendapenak kendu dizkieten beste guztiak hilda daude gaur egun, eta horrek badu ondorio bat: ez dituzte itzuli beharko eman zizkieten oroigarriak, hala nola dominak eta aginte makilak.
Ikerketa lana
Mendozak azaldu duenez, 2022ko apirilean, aldundiak Iñigo Imaz Martinez historialariari eskatu zion ikerketa lan bat egiteko. Helburua zen Francoren diktaduran zehar egindako izendapenen inguruko dokumentuak biltzea, identifikatu ahal izateko haietako zeintzuek zuten lotura Francoren erregimenarekin. Imaz Martinezek iazko irailean eman zuen txostena, eta Gipuzkoako Batzar Nagusiek aztertu zuten.
Aldundiak horren ondoren hartu du erabakia: «Txostena patxadaz aztertu eta egin beharreko kontsultak egin ostean, diputazioak beharrezkotzat jo du denbora tarte hartan emandako hainbat aitortza erretiratzea, Memoria Demokratikoaren Legeak dioenarekin bat eginez», adierazi du Mendozak. Txostenean jasota ageri dira aurrez erretiratutako hainbat ikur ere; adibidez, plakak eta bustoak.
Amaitzeko, bozeramaileak goraipatu egin du aldundiak «memoria historikoa berreskuratzeko, zabaltzeko eta belaunaldi berriei helarazteko» egiten duen lana, «bermatuz biktimek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako duten eskubidea». |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224622/osasunbideko-intersindikalak-grebara-deitu-du-berriro-martxoaren-23rako.htm | Gizartea | Osasunbideko intersindikalak grebara deitu du berriro, martxoaren 23rako | Nafarroako Gobernuaren «itxikeria» eta «negoziatzeko borondaterik eza» salatu dituzte LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek. | Osasunbideko intersindikalak grebara deitu du berriro, martxoaren 23rako. Nafarroako Gobernuaren «itxikeria» eta «negoziatzeko borondaterik eza» salatu dituzte LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek. | Kalera aterako dira berriz. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatu nagusiek —LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk— bigarren greba eguna antolatu dute Nafarroako osasungintzan, Nafarroako Gobernuaren «itxikeria eta negoziatzeko borondaterik eza» salatzeko. Martxoaren 23an eginen dute lanuztea, baina, aurretik, langile batzordeak eta bestelako protesta ekintzak antolatuko dituzte osasun etxe, ospitale eta beste lantokietan.
Intersindikalak azaldu du, gainera, jada ez direla fio Osasunbideko zuzendari Carlos Artundorekin, eta, hortaz, ez dutela nahi hura solaskide izaterik: «Konfiantza galdu dugu erabat egungo Osasun zuzendari Carlos Artundorengan, kolektibo medikoarena ez den edozein eskaerari bizkarra eman diolako, bere proposamenei klasismoa darielako eta desberdinkeriaz tratatu dituelako elkarte sindikal batzuk eta besteak». Hori dela eta, greba batzordea osatzen denean, ez dute Artundo negoziazio mahaian esertzerik nahi.
Otsailaren 15eko grebaren «arrakasta» ere nabarmendu dute Osasunbideko sindikatuek: «Iragan otsailaren 15ean, Iruñeko kaleak bete zituzten Osasunbideko eta foru administrazioko milaka langilek eta zerbitzu publikoen defentsan engaiatutako herritar ugarik, lan baldintza duinak eskatzeko». Eguerdian Nafarroako Gobernuaren egoitza nagusiaren aurrean eginiko elkarretaratzea eta arratsaldeko manifestazioa «masiboak» izan zirela nabarmendu du intersindikalak, «eta hori izan zen greba egunaren arrakastaren seinale nagusia». Izan ere, sindikatuen irudiko, lanuztearen arrakasta ezin izan zen neurtu ohiko parametroen arabera, «administrazioan ezinezkoa delako edozein ekoizpen jarduera geldiaraztea, eta ezarritako gutxieneko zerbitzuak abusuzkoak izan zirelako».
Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek protestak antolatu dituzte ospitaleetan eta lehen mailako arretan
Greba egun horren ostean ere, Nafarroako Gobernua langileen eskaerei «entzungor» egin diela salatu dute LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk. «Otsailaren 15aren aurretik, bilera bakarra egin zuten Osasun Departamentuak eta greba batzordeak, eta ezinago etsigarria izan zen, administrazioak atzera bota baitzituen sindikatuek mahai gainean jarritako proposamen guzti-guztiak». Horren ostean, Funtzio Publikoko mahai orokorra bildu zen hilaren 17an, baina hor ere Nafarroako Gobernuaren jarrera «bertsua» izan zela salatu dute sindikatuek. «Sindikatu Medikoarekin lotutako akordioa inposatu zuten, beste sindikatuen proposamenak eztabaidatzeari uko eginda».
Hain zuzen, Sindikatu Medikoarekin lortutako akordioa ikusita, Osasunbideko intersindikalak uste du Nafarroako Gobernuak «iruzur» egin diela legealdi osoan: «Esan ziguten legez ezinezkoa zela langileon soldatak igotzea, baina orain ikusi dugu aitzakia hori faltsua zela, hamahiru milioi euro gastatuko baitituzte sendagileen soldatak igotzeko. Era berean, uko egin diote gainerako langileon soldatetan edozein hobekuntza ezartzeari». Are: langileen artean «arrakalak eta desoreka» sustatzea egotzi diote sindikatuek Nafarroako Gobernuari: «Sindikatu Medikoarekin soilik negoziatu dute, Osasunbideko zuzendariak aitortu zuen bezala, greba deialdia egin aurretik ere; edozein negoziazio esparrutik kanpo, alegia. Gainerakoei, berriz, gauza bakarra eskaini digute: antzerki horretan figurante hutsak izatea».
Hori dela eta, martxoaren 23rako grebara deitzea «beste aukerarik ez» dutela uste dute sindikatuek: «Funtzio publikoak eta talde politikoek azalpen bat zor digute: azaldu behar digute zergatik ezin diren lantalde osoaren lan baldintzak hobetu; zergatik handitu daitezkeen aurrekontuak kolektibo batzuen mesedetan, baina ez guztiontzat; zergatik ez duen lehentasunik Osasunbideko lantaldeak; eta zergatik eusten dioten Osasunbideko zuzendari nagusi horri, agerikoa den arren negoziatzeko baliabiderik eta interesik ez duela». |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224623/oroimenezkoaren-inguruko-hitzarmenari-bide-eman-diote-martxoak-3-elkarteak-eta-memoria-gara-k.htm | Politika | Oroimenezkoaren inguruko hitzarmenari bide eman diote Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k | Elkarteak behin betiko onespena eman dio instituzioen proposamenari: 2021eko hitzarmena errespetatuko dute, fundazioaren estatutuen helburuak zuzenduko dituzte, eta biktima bat egongo da lehendakariordetza postuan | Oroimenezkoaren inguruko hitzarmenari bide eman diote Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k. Elkarteak behin betiko onespena eman dio instituzioen proposamenari: 2021eko hitzarmena errespetatuko dute, fundazioaren estatutuen helburuak zuzenduko dituzte, eta biktima bat egongo da lehendakariordetza postuan | Ez aurrera ez atzera egon ondotik, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k bide eman diote Biktimen Oroimenezko Zentroaren inguruan adostutako hitzarmenari. Elkarte memorialista horiek jakinarazi dute oniritzia eman diotela instituzioek urtarrilaren 26an bidalitako azken proposamenari, eta horrenbestez «itxitzat» jotzen dituztela memoria gunearen oinarriak ezartzeko abiatutako negoziazio prozesua eta azken asteotako «deiak, mezuak eta dokumentuak trukatzeko» fasea. Azken asteotan katramilatuta egon dira 1976ko martxoaren 3an izan ziren gertakariak gogoratzeko Gasteizen eraikitzekoa den oroimenezkoaren estatutuen inguruko elkarrizketak. Izan ere, elkarte memorialistek salatu zuten instituzioek ez zietela aski denbora eman ekarpenak egiteko, eta, gainera, beren iritzia aintzat hartu gabe ondu zutela duela bi urte hitzartutako akordioa aldatzen zuen proposamen bat. Azkenean, baina, korapiloa askatzea lortu dute. Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak urtarrilaren hondarrean egindako behin betiko proposamena onartzea erabaki dute Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k. Horiek horrela, bi elkarteek eta Gogora institutuak 2021ean hitzartutako akordioa sinatu eta martxan jarriko dute, eta biktimek ordezkaritza izango dute fundazioan. Fundazioa eratzea ezinbesteko urratsa da Biktimen Oroimenezko Zentroa martxan jartzeko. Alde horretatik, akordioak hiru oinarri nagusi izango ditu. Batetik, 2021ean Gogora-rekin adostutako hitzarmena martxan jarriko dute, eta gehienez sei hilabeteko epean sinatu beharko dute. Bestetik, fundazioaren helburuei aipamen egiten dien artikulua aldatzeko prest agertu dira memoria elkarteak, eta, beraz, ontzat jo dute oroimenezkoak «ikuspegi dinamikoagoa» izatea eta «etengabe eguneratuko» dela dioen atala gehitzea, betiere xedea «egia, justizia, aitortza eta erreparazioa» baldin bada. Azkenik, Martxoaren 3ko biktima batek ez du fundazioaren ohorezko presidentetza kargurik beteko, baina, horren ordez, lehendakariordetza postuan Martxoaren 3ko biktima bat egotea onetsi dute elkarteek.
Azken boladan izandako ika-mikak baztertuta, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k oroimenezkoa ahal bezain azkar zabaltzeko eskatu dute. «Erakundeei eskatzen diegu aurrera egin dezatela memoria gunearen sorreran, berehala eta akordioak errespetatuz, euren borondate politikoaren esku baitago», adierazi dute. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224624/hidrogeno-berdea-ekoizteko-planta-bat-egingo-dute-zangozan-87-milioi-eurokoa.htm | Ekonomia | Hidrogeno berdea ekoizteko planta bat egingo dute Zangozan, 87 milioi eurokoa | Nafarroako Gobernuak foru intereseko izendatuko du Acciona Plugen proiektua. Guztira 500 lanpostu inguru sortzea espero dute, eta industria hornitzeko balioko du. | Hidrogeno berdea ekoizteko planta bat egingo dute Zangozan, 87 milioi eurokoa. Nafarroako Gobernuak foru intereseko izendatuko du Acciona Plugen proiektua. Guztira 500 lanpostu inguru sortzea espero dute, eta industria hornitzeko balioko du. | Acciona Plug enpresak 87 milioi euroko inbertsioa egingo du Zangozan (Nafarroa), hidrogeno berdea produzitzeko planta bat egiteko. Nafarroako Gobernuko agintariekin batera aurkeztu dute proiektua, Zangozan bertan, eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak aurreratu du biharko saioan foru intereseko proiektu izendatuko dutela.
Txibitek eskerrak eman dizkio Acciona Plugi proiektua Nafarroan garatzeagatik, eta adierazi du lantegia «estrategikoa» izango dela: «Karbono isuri urriko ekonomia berriaren erakusleiho izango da, industriarentzat eredu». Txibitek esan duenez, eskualdean energia kontsumo handia duen industriari energia garbia emango dio planta berriak, baita Zangoza berrikuntzaren mapan jarri ere.
Valle H2V Navarra
Acciona Plug sozietateak —%50 Accionarena eta %50 Plug Powerrena— egingo du hidrogeno berdea sortzeko lantegi berria, Accionaren Zangozako Biomasa plantaren ondoan. 25 megawatteko (MW) elektrolizagailua eraikiko dute plantan, eta, hori hornitzeko, parke eoliko bat eta parke fotovoltaiko bat egingo dituzte: 24 MWekoa lehena, eta 25 MWekoa bigarrena.
Urtean 3.880 tona hidrogeno berde produzitzeko ahalmena izango du lantegiak, eta eraikuntza fasean 500 lanpostu inguru sortuko direla kalkulatu dute. Sortutako energiaren %90 inguru industriak kontsumitzeko izango da, eta gainerako %10 garraiorako erabiliko da; horretarako, lantegian bertan hidrogeno instalazio bat eraikiko dute. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224625/beste-lau-kereila-aurkeztu-dituzte-erregimen-frankistaren-krimenengatik.htm | Politika | Beste lau kereila aurkeztu dituzte erregimen frankistaren krimenengatik | Memoria Demokratikoaren Legeak nazioarteko itunak betetzera derrigortzen du, eta auzitegiei eskatu diete kereilak aintzat hartzeko, diktadurako torturek eta krimenek ez dutelako preskribatu. | Beste lau kereila aurkeztu dituzte erregimen frankistaren krimenengatik. Memoria Demokratikoaren Legeak nazioarteko itunak betetzera derrigortzen du, eta auzitegiei eskatu diete kereilak aintzat hartzeko, diktadurako torturek eta krimenek ez dutelako preskribatu. | «Nire ekarpen txikia egin nahi izan dut». Maria Concepcion Edo Gilek kereila aurkeztu du Iruñeko epaitegian. Edo Gil 1973an torturatu zuen Polizia frankistak, eta, ia gehienetan bezala, tortura kasua ez da ikertu.
Harenarekin batera, beste hiru kereila aurkeztu dira frankismoaren azken urteetan zigortu gabe geratu ziren krimenen eta torturen aurka: Ferrolen (Galizia, Espainia), Moncho Reboirasen 1975eko hilketa salatzeko; Valentzian (Herrialde Katalanak), Vicent Almiñanak 1972an jasandako torturen ingurukoa; eta Madrilen, Julio Paquecok 1975ean jasandako torturei buruzkoa.
Ceaqua Argentinako Kereila Babesteko Estatu Koordinakundeak bultzatu ditu kereila horiek, eta gaur agerraldia egin du Amnesty International erakundearekin batera, CCOO sindikatuaren Madrilgo egoitzan.
Aurretik, beste laurogei kereila aurkeztu dira auzitegietan, eta guztiak ez dira tramiterako onartu, 1977ko Amnistiaren Legearen ondorioz delitu horiek preskribatu dutela argudiatuta.
«Torturak ezin du preskribatu»
Zigorgabetasunaren aurka, zirrikitu oro baliatu nahi dute, eta horietako bat da onartu berri den Memoria Demokratikoaren Legea. Bigarren artikuluak dioenez, Espainiak sinatutako giza eskubideen inguruko nazioarteko adierazpenen arabera interpretatu behar da Amnistiaren Legea.
«Torturak ezin du preskribatu, eta ezin da amnistiatu», azpimarratu du Amnesty International erakundeko Daniel Canalesek. «Ondorioz, kereila hauek aurkeztuta, espero dugu agintari judizialek legeak dioena aintzat hartzea eta nazioarteko zuzenbidearen eta giza eskubideen araberako erantzuna eman dezatela».
Canalesek gogora ekarri duenez, «isiltasuna, ahanztura eta zigorgabetasuna dira biderik azkarrena delituak berriro gerta daitezen». Espainiari dagokionez, Amnesty Internationalek azaldua du frankismoan eta trantsizioko lehen urteetan tortura «sistematikoa eta masiboa» izan zela, eta delituok zigortu gabe geratu zirela. Nazioarteko erakundeek estatuari egin dizkioten eskaera guztiei «entzungor egin izana ere kritikatu du.
Edo Gilen lekukotza
Edo Gilek bere kasua azaldu du. Langileen aldeko eskuorriak banatu eta etxera itzulitakoan «hasi zen amesgaiztoa», 1973an. Etxe barruan norbait zegoela jabetu, eta eskaileran arrapaladan jaitsi zela; erori egin zen, eta atxilotu egin zuten. «Buruan eta hanketan min hartu nuen, eta mediku bat eskatu nuen, eta erantzun zidaten polizia etxean bazirela nahikoa mediku».
Polizia etxean, berehala hasi ziren kolpeak eta irainak. Gorputz guztian jo zutela salatu du. «Inozoa ni, urdailean ez jotzeko eskatu nien, eta haiek bereziki sabelaldean jo ninduten». Maskuria eta uteroa tokiz mugitu zioten, indarkeria haren ondorioz. Pistola buru gainean jarri, eta tiro egitearekin mehatxu egin zioten.
«Emakume gisa ere erabili egin ninduten», laburbildu du. «Biluzteko eta titiburuak erakusteko agindu zidaten, haiek uki zitzaten», salatu du.
Torturak etenik gabekoak izan ziren bost egunez, eta, gaineratu duenez, espetxeratu osteko egunetan odol jarioak izan zituen. Zaurien ondorioz, ospitalean egon zen hilabetez. Abokatuak aske uzteko eskatu zuen, eta garai hartako epaileek ez zuten aintzat hartu eskaera.
Ordutik oinazeak eta lesioak
Bost eguneko torturek oinaze fisikoak eta psikologikoak utzi dizkiote. Kontatu duenez, bizkarrean hartutako kolpeen ondorioz, ordutik oinazea eta lunbalgiak ditu. Halaber, oinetan hartutako jipoiaren ondorioz, bizi osorako lesioa eragin zioten —izaera traumatikoko nekrosi bat—, baita poliartrosia ere. Esan duenez, lo arazoak ditu, halaber. «Ordutik ez dut lortu jarraian lo egitea».
Orain arteko kereilek ez dute arrakastarik izan, baina aurkeztera animatu da Concepcion Edo Gil. «Beharrezkoa eta garrantzitsua da tortura eta tratu txarrak jasan genituen preso politikoek horren berri ematea». Haren esanetan, «ahalik eta gehiena» baliatu behar da Memoria Demokratikoaren Legeak ireki duen zirrikitua.
Esan du belaunaldi gazteek ez dakitela modu basatian jazarri zitzaizkiela frankismoaren aurka borroka egin zutenei. «Ez dakite sindikatu bateko kide izate hutsagatik torturatua izan zintezkeela». Haren ustez, nazioarteko adierazpenak sinatu ditu Espainiak, eta betebeharra du krimen horiek guztiak ikertzeko, eta nabarmendu du beraiek hori egitera bultzatu nahi dutela. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224626/iker-irribarriak-erretiroa-hartuko-du.htm | Kirola | Iker Irribarriak erretiroa hartuko du | Eskuineko belauneko minak ez dio uzten bete-betean aritzen, eta horregatik utziko du pilota, 26 urterekin, ia zortzi urtez profesionaletan aritu eta hiru txapel irabazi eta gero | Iker Irribarriak erretiroa hartuko du. Eskuineko belauneko minak ez dio uzten bete-betean aritzen, eta horregatik utziko du pilota, 26 urterekin, ia zortzi urtez profesionaletan aritu eta hiru txapel irabazi eta gero | Aramako (Gipuzkoa) aurrelariak bihar goizean emango du prentsaurrekoa Eibarren (Gipuzkoa), eta bertan emango ditu haren erabakiaren inguruko argibideak. Ezusteko albistea da, Irribarriak gaur jokatu baitu Tolosan (Gipuzkoa), Arkaitz Eskuzarekin, Danel Elezkanoren eta Aaron Arbizuren aurka; 18-11 irabazi dute. Joan den larunbatean, berriz, Binakako Txapelketan aritu zen, Iruñean, Labriten. Hark eta Beñat Rezustak 22-17 irabazi zieten Unai Lasori eta Iosu Eskirozi. Irribarria Peio Etxeberriaren ordez aritu zen. Aurretik, beste behin jokatu zuen ordezko gisa. Urtarrilaren 20an izan zen, Urdulizen (Bizkaia), ligaxkako bederatzigarren jardunaldian. Orduan, Aitor Elordiren ordez aritu zen, eta hark eta Jose Javier Zabaletak 22-11 irabazi zieten Joseba Ezkurdiari eta Julen Martijari. Bietan oso ondo aritu zen Irribarria. Horregatik ere bada ezusteko albistea.
Lehen aldiz ordezko gisa aritu aurretik, harekin hitz egin zuen BERRIAk, eta Irribarriak esan zuen «opari eta pizgarri» gisa hartu zuela Aspek hura aukeratu izana Elordi ordezkatzeko. Helburuaz galdetuta, esan zuen «ahalik eta lanik onena» egin nahi zuela, enpresari erakusteko «prest» zegoela behar zuenerako. Ez zen enpresak binakakotik at utzi zuen lehen aldia; duela bi urte ere ez zuen jokatu. «Ohitu? Ez nuke esango ohitu denik hitza. Halakoa da kirola: polita eta gogorra aldi berean; une politak bizitzeko, gogorrak ere bizi behar dira. Txapelketa batetik kanpo geratzea ez da gerta dakizukeen okerrena. Okerragoa da lesionatzea; nik badakit hori [zortzi hilabetez egon zen jokatu gabe 2021ean, eskuin belauneko lesio batengatik]. Baina ez da gozoa kanpoan geratzea. Horretarako ere prestatzen gara; lan fisikoa eta teknikoa ez ezik, psikologikoa ere egiten dugu», zioen.
Ez da ari jokatzen binakakoa, eta ez zuen jokatu lau eta erdikoa ere. Hark esan zion enpresari ez zuela bere burua prest ikusten; ez zuen nahi bezain ondo belauna. Eta lau eta erdian, Elordik eta Peio Etxeberriak finalerdiak jokatu zituzten, eta Asperi argi utzi zioten merezi zutela lehen aldiz binakakoa jokatzea. Irribarriak «inbidia pixka batekin» bizi izan zuen. «Norberak jokatu egin nahi du, baina norbera ondo ez badago, eta hobera egiteko erabaki zailak hartzen baditu, gauzak ondo egiten ari den seinale da. Hori egin nuen nik. Oso lasai egon nintzen. Ez naiz damutzen jokatu ez izanaz. Oraindik gerra ematen dit belaunak; ez dit uzten nahi bezainbeste entrenatzen. Baina astean bitan jokatzen ari naiz, eta eusten ari zaio». Baina, azkenean ez da hala izan.
Irribarriak profesionaletan ia zortzi urtez jokatu eta gero hartuko du erretiroa. 2015eko martxoaren 22an egin zuen debuta, Eibarren, Astelenan. Debutatu eta gutxira jokatu zuen lehen finala, Promozio Mailako buruz burukoa, Tolosan (Gipuzkoa) eta galdu egin zuen Victor Estebanen aurka: 22-15.
Hurrengo urtean, berriz, sekulako erakustaldia eman zuen Lehen Mailakoan. Hankapean ibili zituen aurkari guztiak, eta txapela irabazi zuen Bilbon, Mikel Urrutikoetxeari 22-13 nagusituta. 19 urte besterik ez zuen. Inork ez du horren gazte irabazi buruz buruko txapela.
Hurrengo urtean beste bi final jokatu zituen: binakakoa irabazi zuen Rezustarekin, Bilbon, Oinatz Bengoetxearen eta Mikel Larunberen aurka (22-14), eta buruz burukoa galdu zuen Bengoetxea VI.aren kontra, Bilbon: 22-18. Bi urte geroago beste bi final jokatu zituen: binakakoa galdu zuen Zabaletarekin, Bilbon, Danel Elezkanoren eta Rezustaren aurka (22-19), eta buruz burukoa irabazi zuen, berriro Urrutikoetxearen aurka, Bilbon: 22-20.
Ordutik ez du finalik jokatu, eta gorabehera dezente izan ditu. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224627/euskal-herria-bizirik-ekimena-sortu-dute-landa-eremua-babesteko.htm | Gizartea | Euskal Herria Bizirik ekimena sortu dute, landa eremua babesteko | Manifestazio bat egingo dute maiatzaren 20an, Gasteizen. Indarrak metatzeari ekin diote. | Euskal Herria Bizirik ekimena sortu dute, landa eremua babesteko. Manifestazio bat egingo dute maiatzaren 20an, Gasteizen. Indarrak metatzeari ekin diote. | Euskal Herria Bizirik ekimena sortu dute Gipuzkoako, Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako hogei eragile ekologistak, natura ondarea eta landa eremua defendatzeko eta azpiegituren proiektu handien aurka egiteko. «Natura benetan babestuko duen politika bat eskatzen dugu, eta gure habitata babesteko, inbertitzaileen diru goseari men egin gabe», adierazi du Judith Arriolabengoa Euskal Herria Bizirik ekimeneko kideak, gaur, Donostian egindako agerraldian.
Indarrak metatzeari ekin diotela esan du Rebeca Gonzalez de Alaiza ekimeneko kideak. Horretarako, manifestazio bat egingo dute maiatzaren 20an, Gasteizen, Lurraren defentsan, Euskal Herria bizirik lelopean. Manifestazioa «borrokan jarraitzeko pizgarri bat» izatea nahi dutela azaldu du Gonzalez de Alaizak.
Gainera, Nafarroako, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako eragileen atxikimendua lortzeko helburua ere badu ekimenak. Larunbat honetan, esaterako, bilera bat egingo dute Nafarroako zenbait eragile ekologistarekin Ziordian (Nafarroa). Apirilaren 22an Erdiz Bizirik plataformak Iruñean egingo duen manifestazioa ere babestu du Euskal Herria Bizirik-ek.
Euskal Herriko hainbat txokotan martxan jartzekoak diren trenbide proiektu eta azpiegiturek, zentral eolikoek, fotovoltaikoek, erraustegiek, berotegi industrialek eta animaliak hazteko ustiapen intentsiboko fabrikek landa eremuari kalte egingo diotela azaldu du Elsa Bravo ekimeneko kideak, gaurko agerraldian: «Proiektu horiek eremu komunalak eta laborantza lurrak berenganatzen dituzte, eta gure lurraldea egituratzen duten eta bizitzari eusten dioten ekosistemak desagertzea dakar».
Bravok nabarmendu du ingurune naturala eta laborantza lurrak mantentzea «ezinbestekoa» dela bizitza bermatzeko. «Horiek hondatzen baditugu, atzera bueltarik gabeko ondorioak izango dituzte ekosistema naturalak, landa eremuko ekosistemak, eta ekosistema sozialak ere bai», azaldu du.
Izan ere, Euskal Herria Bizirik ekimenak salatu du landa eremua eta hango bizimodua desegiten ari dela, eta hango biztanleen mantenuaren oinarri diren komunitate txikiak eta baserriak desagertzen ari direla. Gainera, gaur nabarmendu dute proiektu handi horiek osasunari ere kalte egiten diotela, udalen eta kontzejuen subiranotasuna urratzen dutela, eta «eraso» egiten diotela elikadura subiranotasunari. «Baserri eta etxalde txikietako ustiatze ereduaren desagertzea oso gertu dugu», esan du Bravok.
Halako proiektu handiak egiten dituzten enpresena da egoera horren erantzukizuna, ekimeneko kideen arabera; gaineratu dute erakunde publikoek ere «lagundu» egiten dietela enpresa horiei. Legeak «korporazio handien interesetara» egokitzen dituztela adierazi du Arriolabengoak: «Horrela, diru publikoa patrika pribatuetara eramaten dute. Horrela xahutu da eta xahutzen ari da horrenbeste diru abiadura handiko trenean, erraustegietan eta zabortegi industrialetan».
Pertsonak, ez kapitala
Ekimenak nabarmendu du pertsonengan pentsatutako politikak nahi dituztela, eta ez «kapitalaren interesetan» oinarritutakoak: «Garraio sistema sozial bat garatzea bultzatuko duten politikak, eskala txikiko nekazaritza eta abeltzaintza eredua bultzatuko dutenak, energia berriztagarrien hedapena eta bioaniztasunaren kontserbazioa bateratuko dituztenak».
Euskal Herria Bizirik ekimena osatzen duten eragile ekologisten artean dira Enkarterri Bizirik, Enkarterrin Parke Eolikorik Ez, Karakate Bizirik, Gatikan Interkonexio Eolikorik Ez, Gipuzkoako Mendiak Aske, AHT Gelditu, Makatzak, Araba Bizirik, Arabako Mendiak Aske, Aramaixo Bizirik, Sañu Bizirik, Soraluzeko Karakate Bizirik, Ekologistak Martxan, AHTaren Kontrako Asanblada, Larramendiko Arnasa, Aiaraldeko Mendiak Bizirik, Oletan Ere Ez, Karakate Bizirik Bergara, Lautadako AHTrik Ez eta Arabako Haranetako AHTrik Ez. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224628/donostiako-udalak-laquoprobokazioraquo-gisa-arbuiatu-du-ostegunean-egitekoa-den-ekitaldi-faxista-bat.htm | Politika | Donostiako Udalak «probokazio» gisa arbuiatu du ostegunean egitekoa den ekitaldi faxista bat | Bakarrik PPk bozkatu du arbuioaren aurka. Falangistek Donostiako Cantabrico klubean egin nahi zuten liburu aurkezpena Bilboko Ercilla hotelera eramatea erabaki dute, eta, Gipuzkoako hiriburuan, lore eskaintza egingo diete ETAren «eskuz eroritakoei» | Donostiako Udalak «probokazio» gisa arbuiatu du ostegunean egitekoa den ekitaldi faxista bat. Bakarrik PPk bozkatu du arbuioaren aurka. Falangistek Donostiako Cantabrico klubean egin nahi zuten liburu aurkezpena Bilboko Ercilla hotelera eramatea erabaki dute, eta, Gipuzkoako hiriburuan, lore eskaintza egingo diete ETAren «eskuz eroritakoei» | Joan zen astean iragarri zuten ostegunean ekitaldi faxista egingo zutela Donostiako Askatasunaren hiribidean dagoen Cantabrico klubean. Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua aurkeztu behar zuten han. SND argitaletxe falangistak plazaratu du liburua, eta horren hitzaurrea Martin Saenz de Ynestrillas neonaziak idatzi du. Iragarri zuten Ynestrillas ere ekitaldian egongo zela, Alvaro Romero falangistarekin batera.
EH Bilduk Donostiako Udaleko eledunen batzordera eraman du gaia gaur goizean, eta udalak onartu egin du ekitaldia arbuiatzeko adierazpena. Bakarrik PPk bozkatu du aurka.
«Ekitaldi horren helburu nagusia, frankismoa eta gerra zikina goraipatzeaz gain, euskal herritar eta donostiar sektore askoren eskubide zibil eta politikoak ezabatzeko eskatzea da», dio Reyes Karrere EH BIlduko eledunak sinaturiko adierazpenak.
Udaleko Osoko Bilkurak, lehen puntuan, onartu du ekitaldia «probokaziotzat» hartzea eta arbuiatzea. Bigarrenean, udalak berretsi du «konpromiso irmoa» duela «memoria historikoarekin, antifaxismoarekin, bake balioekin eta pertsona guztien giza eskubideekin».
Faxistak, Bilbora
Europa Press agentziak atzo zabaldu zuenez, Cantabrico klubean egin beharreko aurkezpena bertan behera utzi dute, «mehatxuak jaso ostean», antolatzaileen hitzetan. Horren ordez, Ynestrillasek eta beste buruzagi faxistek beste ekitaldi bat egingo dute, ostegunean bertan, 17:00etan, Alderdi Ederren. Adierazi dutenez, lore eskaintza egingo diete «ETA banda terroristaren eskuz eroritakoei».
Liburua aurkezteko ekitaldia Bilbora eramango dute, Ercilla hotelera, 20:00etan. Ekitaldia hasi baino 15 minutu lehenago hotelaren aurrean biltzera deitu du Jardun koordinakundeak. |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224629/lgtbi-kolektiboaren-aurkako-gorroto-diskurtsoek-gora-egin-dute-europan-eta-asia-erdialdean.htm | Mundua | LGTBI kolektiboaren aurkako gorroto diskurtsoek gora egin dute Europan eta Asia erdialdean | Ilgak egindako txostenaren arabera, 2022a azken hamarkadako «urterik bortitzena» izan da LGBTI pertsonentzat. | LGTBI kolektiboaren aurkako gorroto diskurtsoek gora egin dute Europan eta Asia erdialdean. Ilgak egindako txostenaren arabera, 2022a azken hamarkadako «urterik bortitzena» izan da LGBTI pertsonentzat. | Ilgak Europan eta Asia erdialdean LGTBi komunitateak duen errealitatearen urteroko diagnostikoa egin du, eta, azken txostenaren arabera, 2022. urtean gora egin dute kolektiboaren aurkako gorroto diskurtsoek. Iazkoa azken hamarkadako «urterik bortitzena» izan dela ondorioztatu dute.
Hain zuzen, txostenean jaso dutenez, LGTBI pertsonen kontrako diskurtsoak areagotzen ari dira, eta, horren ondorioz, gora egin dute erasoek ere. Bi adibide larri jarri dituzte: Norvegian eta Eslovakian LGTBI tabernen aurrean egindako erasoak, non lau lagun hil zituzten, eta beste hainbat zauritu. Beste hainbat hilketa eta suizidio ere izan direla jakinarazi dute. Halaber, salatu dute onura politikoak lortzeko sustatu eta erabili dela gorrotoa.
Evelyne Paradis Ilgako zuzendari exekutiboak esan du urteak daramatzatela ohartarazten gorroto diskurtsoak indarkeria fisikoa dakarrela: «Aurten, indarkeria gero eta planifikatuagoa eta hilgarriagoa dela ikusi dugu, eta horrek berekin ekarri du LGBTI pertsonak seguru ez sentitzea». Adierazi du gorroto diskurtsoaren gorakada ez dela soilik gertatu kolektiboaren aurkako jarrera hedatuta dagoen herrialdeetan.
Egoera eta joera «kritiko» horren aurrean erantzunak egon direla ondorioztatu dute. Paradisen arabera, baina, erreakzioa ez da nahikoa izan: «Gorroto diskurtsoaren gorakadaren aurka modu proaktiboan borrokatzeko moduak aurkitu behar dira».
Badago esperantzarako tartetik ere. Txostenaren arabera, hainbat herrialdetan «aurrerapen asko» egin dira, eta ekintzaileak gai izan dira aldaketa soziala bultzatzeko. «Aurrerapenak lortu diren herrialdeetan LGBTI kolektiboaren aldeko ekintzaileak izan dira eragile nagusiak». |
2023-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/224630/lantegiak-elkarteak-kezka-adierazi-du-etxebizitzaren-arazoaren-inguruan.htm | Gizartea | Lantegiak elkarteak kezka adierazi du etxebizitzaren arazoaren inguruan | Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren egoera kritikotzat jo du enpresarien taldeak. Txosten bat argitaratu dute beren analisiarekin eta iritziarekin. | Lantegiak elkarteak kezka adierazi du etxebizitzaren arazoaren inguruan. Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren egoera kritikotzat jo du enpresarien taldeak. Txosten bat argitaratu dute beren analisiarekin eta iritziarekin. | Lantegiak elkarteko enpresariek kezka adierazi dute Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren problematikari buruz. Prentsaurreko baten bidez, etxebizitzaren problematikak enpresariei ere eragiten dietela azaldu dute hainbat arlotan: «Ezin dugu ekonomia garatu gure langileak ezin baditugu instalatu», adierazi du adibidez Jean Louis Salaberri Bipiako enpresaburu ohiak, langileek enpresen inguruan diren etxebizitzak eskuratzeko zailtasunak baitituzte gehienetan. Egoera kritiko bat dagoenean, zentzu onean doazen dinamika guztiak ontzat jo dituzte. Herrian Bizi plataformak etxebizitza eskubidearen alde apirilaren 1ean egingo duen manifestazioa sostengatzen dutela jakinarazi dute, eta bertaratzera deitu.
Txostenean zehazten dute etxebizitzaren arazoa ezin dela ulertu modu bakartuan soilik. Lurraldea etxebizitzen, laborantza sailaren eta sail ekonomikoaren artean banatu beharra dagoela erraten dute. Sail ekonomikoak langileak behar dituela, eta, langile horiek etxebizitza baten eta jatekoaren beharra dutela azaltzen dute, horrela elkar eragiten dute hiru sailek. «Ezin ditugu etxebizitza arazoa konpontzeko laborantza lurrak artifizializatu adibidez. Etxebizitzaren arazoa konpontzeko lurrak hunkitzen baditugu, laborantzan eta sail ekonomikoetan ari diren enpresetan eragina ukango du, haiek ere lurrak erabiltzen dituztelako», azaldu du Salaberrik.
Horrela, hogei eskakizuneko txosten bat osatu dute: «Gure borondatea gogoetarako pista batzuk ematea izan da, enpresarion ikuspuntutik», Beñat Elkegarairen arabera. Neurrien artean daude hauek: bizitegi turistikoen konpentsazio arau berria tentsio handiko gunetik Ipar Euskal Herri osora hedatzea; Elkargoak gaitasun turistikoa bere neurrira mugatzea; AHT proiektua bertan behera gelditzea; urtero eraikitzen diren bigarren etxebizitza kopurua 150era mugatzea; Alokatzaileei gozamenaren jabe izateko gaitasuna bultzatzen duten dinamikak babestea. Caroline Phillipsen hitzetan, «hautetsiei zuzenduko diegu txosten hau, baita interesa daukan edonori ere». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224653/bordeleko-errektoretzan-kateatu-dira-seaskako-guraso-eta-langileak.htm | Gizartea | Bordeleko errektoretzan kateatu dira Seaskako guraso eta langileak | Azterketak euskaraz egin ahal izatea aldarrikatzeko egin dute ekintza. Bilkura bat proposatu diete errektorearen kabineteko kideek. | Bordeleko errektoretzan kateatu dira Seaskako guraso eta langileak. Azterketak euskaraz egin ahal izatea aldarrikatzeko egin dute ekintza. Bilkura bat proposatu diete errektorearen kabineteko kideek. | Seaskako hogei bat guraso eta langilek ekintza egin dute Bordeleko errektoretzan. Frantziako Hezkuntza Ministerioak hizkuntza gutxituekiko eta bereziki euskararekiko duen politika «baztertzailea» salatzeko. Baxoa eta brebeta euskaraz pasatu ahal izateko aldarrikapenari Parisek erakusten dion «isiltasuna» eta «mespretxua» deitoratu dituzte. «Frantziako Hezkuntza Ministerioak sortzen duen blokeoari guk ere blokeatze baten bidez erantzuten diogu», adierazi dute.
Ekintzari 07:30 aldera ekin diote Seaska ikastola guraso eta langileek: Bordeleko errektoretzara joan dira, eta haietako batzuk ateetan kateatu diren bitartean, teilatutik pankarta bat eskegi dute besteek.
Jon Eiherabide gurasoak azaldu duenez, «aspertuta» daude egoerarekin: «Urteak daramatzagu zilegi zaigun gauza bat eskatzen: azterketak euskaraz egitea». Irailean izandako bilkuratik isiltasuna erabatekoa dela gaitzetsi du, eta hori «mespretxu bat» iruditzen zaiela. «Bitartean, ondoko hilabeteetan brebeta eta baxoa pasatu behar dute gazteek, eta ez dute erantzunik», gehitu du.
Irailean egin zuten bilkura Parisen EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek. «Baikor» atera ziren bileratik, laster erantzunak jasoko zituztela erran baitzieten, baina ordutik ez dute ezer jaso. Frantziako Hezkuntza Ministerioko ordezkariak Ipar Euskal Herriko hautetsiez «trufatu» zirela uste du Seaskak. «Hitz ederrekin lokartu» zituztela erran zuen Peio Jorajuria ikastolen lehendakariak urtarril bukaeran, eta udaberrian «mobilizazio erraldoia» antolatuko dutela iragarri zuen.
«Mespretxua» hitza erabili du Elena Etxeletek ere, atean kateatu denetako batek: «Ez dugu amore emanen, gure eskubidea baita azterketak euskaraz egitea».
Mespretxuari stop eta #AzterketakEuskaraz diote zabaldu dituzten bi pankartek. Ekintzaren ondorioz, jendea marratu da errektoretza aitzinean, ezin barnera sartuz. Anne Bisagni Faure errektorea barnean zen goizetik. bilkura bat baitzuen 7:30ean.
Frantziako Polizia 8:00ak aldera agertu da. Eszena surrealista bizi izan da orduan: atezainak poliziari erran dio jendea teilatura igo delako deitu dituztela, eta jadanik jautsi direla. Hala ere, han geratzea erabaki dute agenteek, eta ekintzaren arrazoiak azaldu dizkiete Seaskako kideek.
Geroxeago, errektorearen kabineteko kideak hurbildu dira protestan ari zirenekin mintzatzera. Bilkura bat proposatu diete. «Bilkurak izan ditugu, orain erantzunak nahi ditugu», erantzun diete.
Oraingoz, blokeatuta jarraitzen du egoerak. Seaskako kideak sarrerak blokeatzen ari dira oraindik, langileak kanpoan dira zain, eta Frantziako Polizia beha.
Desobedientziarako bidea
Ikasle, irakasle eta gurasoek desobedientziarako bidea hartu dute azken urteetan, eta ekintzak biderkatu dituzte. Iazko ekainean, Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten zenbait egunez. Anitzak izan dira instantzia ezberdinekin egindako bilkurak eta negoziaketak ere. «Anartean, Frantziako Hezkuntza Ministerioa entzungor egoten da, elkarrizketak presiopean baizik ez ditu onartzen, hautetsiak eta EEP irrigarri uzten ditu eta gatazka honi aterabiderik eman gabe gelditzen da, gure hizkuntzarekiko mespretxua azkartuz», salatu dute, euskal gizartearen sustengua badutela baieztatuta.
Azken urteetan izandako gorabeherak oroitu dituzte ekintzaileek. «2017 arte Frantziak porroxka batzuk eman zizkigun, azterketetan euskara bi gaitan soilik onartuz. Bi gai besterik ez, irakaskuntza guzia euskaraz egiten delarik». Gerora izandako brebetaren eta baxoaren erreformek atzera pausoa suposatu dute: brebeta, ikasleek euskaraz erantzundako zientzietako probak ez dira zuzenduak, eta Baxoko azterketetan eta ahozko handian euskararen presentzia ez da segurtatua.
«Euskara frantsesaren heineko hizkuntza da, berdintasuna aldarrikatzen dugu», aldarrikatu dute. «Gure eskubideen defentsaren alde etengabe borrokatu behar izateaz aspertuta gaude. Gure hizkuntzan bizi eta ikasteko nahia aldarrikatzen dugulako umiliatuak izateaz aski dugu». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224654/asteburuko-plana-gipuzkoan-barrena.htm | albisteak | Asteburuko plana Gipuzkoan barrena | Gipuzkoa Turismoak asteburu honetarako agenda aurkezten dizu. | Asteburuko plana Gipuzkoan barrena. Gipuzkoa Turismoak asteburu honetarako agenda aurkezten dizu. | Kostaldea eta natura uztartu nahi badituzu, Geoparkera itsasontziz bisita gidatua egiteko garaia da. Lurraren jatorriaren historia ezagutuko duzu, ikuspegi ezin hobeekin.
Barnealdera jota, Leintz Gatzagan, Gatzaren Museoa duzu zain: lautada bat familian. 12:00etan, bisita gidatua euskaraz, eta 13:00etan, gaztelaniaz.
Eta, gorputzak oraindik festa eskatzen badu, igandean Tolosako inauteriak amaituko dira Piñata igandearekin, erraldoi eta buruhandiekin, eta The Herrikides taldearen emanaldiarekin, 12:30etik aurrera.
Agenda osoaren berri izateko, sartu gipuzkoaturismoa.eus>> helbidean edo jarraitu Instagramen.
Ondo pasa!
Asteburuko plana
Larunbata eta igandea
Flysch-aren ibilbidea. GIPUZKOA TURISMOA
- Geoparkea
Euskal kostaldeko aberastasunak ikusteko bisita gidatuak Geoparkearen inguruan, itsasontziz ala oinez. Irteerak, Zumaiatik.
Erreserbak: https://geoparkea.eus/eu/bisita_gidatuak
Leintz Gatzagako Gatz Museoa. GIPUZKOA TURISMOA
- Leintz Gatzagako Gatz Museoa
Bisita gidatuak
Larunbat eta igandeetan
12:00etan euskaraz, eta 13:00etan gaztelaniaz
Informazio gehiago: https://www.gatzmuseoa.com/
- Aizkolarien Binakako Txapelketaren eta Harri-jasotze Txapelketaren finalak
10:30ean, Urrestillako Txikuri frontoian (sarrera ordaindu beharko da)
Piñata Igandea Tolosan. TOLOSAKO UDALA
- Otsailak 26, Piñata igandea Tolosan
12:30ean, Familia plana
Piñata igandeko kontzertua, Tolosako erraldoi eta buruhandiekin eta The Herrikides taldearekin.
Informazio gehiago: www.tolosa.eus / www.tolosaldea.eus |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224655/iberdrolak-inoiz-baino-diru-gehiago-irabazi-du-4339-milioi-euro.htm | Ekonomia | Iberdrolak inoiz baino diru gehiago irabazi du: 4.339 milioi euro | Espainiako adarraren mozkinak, ordea, %19 txikitu direla esan du argindar konpainiak, «zerga eta arauen ondorioz». | Iberdrolak inoiz baino diru gehiago irabazi du: 4.339 milioi euro. Espainiako adarraren mozkinak, ordea, %19 txikitu direla esan du argindar konpainiak, «zerga eta arauen ondorioz». | Energia garestiaren urtea irabazi oparoen urtea izan da Iberdrolarentzat, eta erraz hautsi ditu aurreko urteko markak. 2021eko 3.885 milioi euroren irabazia inoiz argindar konpainiak izandako mozkinik handiena izan zen, baina 2022an aise gainditu du: 4.338,6 milioi euro garbi irabazi zituen, aurreko urtean baino %11,7 gehiago. Emaitzak esperotakoaren gainetik daude, duela urtebete esan baitzuen 4.000 eta 4.200 milioi euro artean irabaztea zela helburua. 2023an %8-10 gehiago irabaztea espero du konpainiak.
CNMV Espainiako merkatuen gainbegiratzaileari igorritako agirian, Iberdrolak ziurtatu du bere adar guztiek hobetu dituztela aurreko urteetako emaitzak, Brasilen eta AEBetan bereziki. Baina bada salbuespen bat: Hego Euskal Herrian eta Espainian aritzen den adarraren mozkina %19 txikitu da, Iberdrolaren esanetan, «arau eta zerga neurrien ondorioz, eta enpresak ez duelako bezeroen bizkar jarri kostuen handitzea».
Arauei dagokienez, ekainaz geroztik indarrean dago Iberiar penintsulako merkatu bateratuan argindarra sortzeko erabiltzen den gasari gehienezko prezio bat ematea. Horren ondorioz, iturri berriztagarriei eta nuklearrari ez diote argindarra ordaindu gasaren prezioan. Argindar konpainiei kalte egin die neurri horrek, eta mesede, berriz, bezeroei.
Zergei dagokienez, energia konpainiek tasa berezi bat ordaindu behar dute, haien irabazi handien zati bat gastu publikorako izan dadin. Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroak atzo jakinarazi zuenez, 817 milioi euroren lehen ordainketa bat egin dute azken asteetan energia konpainiek, eta gainontzekoa irailean egingo dute. Zehazki, 2022an eta 2023an Espainian eta Hego Euskal Herrian egindako salmenten %1,2 ordaindu beharko dute zergan; merkatu arautuan egindako salmentak salbuetsita daude.
Zerga horren eta bankuek ordaindu behar dutenaren bilketa Espainiako Ogasunak egingo du, baina haren zati bat emango die geroago foru ogasunei, kontzertu eta hitzarmen ekonomikoetan agertzen diren ekarpenen neurrikoa: %6,2 Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari, eta %1,6 Nafarroari. Guztira aurten eta datorren urtean 500 milioi eurotik gora izatea espero dute.
Iberdrolak kalkulatu du 200 milioi euro ordaindu beharko dituela zerga horregatik, baina 2023ko kontuetatik aterako dela. Edonola ere, diru hori berreskuratzen saiatuko da. Izan ere, Gerardo Codes Iberdrolako zerbitzu juridikoetako zuzendariak iragarri du zerga horren aurkako helegitea jarri duela, «arbitrarioa eta baztertzailea» delako eta Europako arauen aurka doela uste dutelako. Epaileen erabakia datorren urtean espero du.
Iberdrolak ez ezik, hura partaide den Aelec argindar ekoizle handien elkarteak ere Espainiako Auzitegi Nazionalera jo du zerga bertan behera gera dadin.
Inbertsioak ere, gora
Bilbon egoitza duen konpainiak ziurtatu du %13 handitu dituela bere inbertsioak, 10.730 milioi euroraino. Horietatik, %38 izan dira Europako Batasunean, %25 AEBetan, %20 Latinoamerikan eta %13 Erresuma Batuan. Inbertsioaren %90 energia berriztagarrietan eta sare adimentsuetan egin du.
Azaroan, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin izandako bileran, Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak nabarmendu zuen urteko lehen bederatzi hilabeteetan 2.300 milioi euroren ekarpena egin ziola konpainiak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiari, 2021ean baino %30 gehiago. Horretatik, 1.700 milioi euro izan ziren 600 hornitzaileri egindako erosketak, 400 milioi zergetan ordaindutakoak, eta gainontzekoak, berriz, inbertsioak.
Gas eta ikatz gehiago erre zuen
Iberdrolak argindarra sortzeko baliatutako iturrietan aldaketa esanguratsuak izan ziren 2022an. Ziklo konbinatuko zentralek %61 gehiago ekoitzi zuten eta %56 gehiago ikatza erretzen duten zentral termikoek, eta horrela konpentsatu zuten uda lehorrak eta beroak zentral hidraulikoen ekarpena %40 gutxitu izana. Parke fotovoltaikoen hedapenak %30 handitu zuen iturri horren ekarpena, eta antzera aritu ziren nuklearra (+%4) eta eolikoa (+%1).
Azken urteetan, energia berriztagarrietan inbertsio handiak egin ditu Iberdrolak, eta dagoeneko 40.000 megawatt-orduko potentzia dute. Hurrengo lau urteetan beste 7.675 MW gehitzeko moduan egongo direla iragarri du konpainiak, eta horien erdiak itsasoko parke eolikoetan egongo dira.
49 zentimoko dibidendua
Iberdrolaren akziodunek etekina aterako diete enpresaren emaitza onei. Urtarrilean, akzio bakoitzeko 0,18 euro ordaindu zieten, eta orain beste 0,31 ordaintzea proposatu du konpainiako administrazio kontseiluak. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224657/heldu-den-urtetik-aurrera-m-8a-jaieguna-izatea-proposatu-du-mendiak.htm | Gizartea | Heldu den urtetik aurrera M-8a jaieguna izatea proposatu du Mendiak | Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak adierazi du urrats bat izanen dela «berdintasunaren kausaren inguruan sentsibilizatzeko». | Heldu den urtetik aurrera M-8a jaieguna izatea proposatu du Mendiak. Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak adierazi du urrats bat izanen dela «berdintasunaren kausaren inguruan sentsibilizatzeko». | 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu du Idoia Mendiak, Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko sailburuak. Eusko Jaurlaritzak Gasteizen eginiko Laneko Ikuskaritzaren egitekoa ordainsari-berdintasunean jardunaldiaren hasieran egin ditu adierazpenok lehendakariordeak, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lanegunak zehazteko ohiko prozedurari eutsiko dio proposamenak. Horren arabera, urteko lan egutegia ezarriko du Eusko Jaurlaritzako Laneko Zuzendaritzak: Espainiako Gobernuak aurretik adierazitako hamar jaiegunei gehituko dizkie bi, «autonomia mailakoak», eta foru aldundien eta udalen esku daude gainerako biak, tokiko jaien arabera. Egutegiaren behin betiko onarpena Gobernu Kontseiluari dagokio, eta urteko lehen seihilekoan egin ohi da.
Bere hitzaldian, Mendiak adierazi du Martxoaren 8a jaiegun izendatzea beste urrats bat dela «sentsibilizazio ahaleginetan, desberdintasun mota guztiak mugatzeko». Desoreka horien artean, gizonen eta emakumeen arteko soldata arrakala nabarmendu du: %17,9koa da gaur egun. «Arrakala hori sei puntu murriztu da azken lau urteetan [Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan], eta, horretan, funtsezko faktore izan dira lanbide arteko gutxieneko soldataren % 46ko igoera azken bost urteetan eta berdintasun planen hedapena, auditoretzak eta soldata erregistroak». Hala ere, gogorarazi du ez dagoela demokraziarik «erabateko berdintasunik gabe», eta Laneko Ikuskaritza zerbitzuak eskaini ditu, legea betetzen dela ziurtatzeko: «Emakumeek, baita gizonek, enpresek eta konprometitutako sindikatuek ere, jakin dezatela Laneko Ikuskaritza aliatua dela berdintasunaren kausa horretan. Eskubideak eta lan arauak betetzen direla zaintzeko tresna dela, eta bereziki generoagatik diskrimina dezaketenak, zeharka bada ere», azpimarratu du.
Lehendakariordeak gogorarazi du emakumeen kontratazioa sustatzen ari direla «sektore maskulinizatuetan eta hobeto ordainduetan», eta, era berean, estrategia bat diseinatu nahi duela «gizonak sektore feminizatuetan sartzeko». Gai hori ekainean egitekoa den Soldata Arrakalaren II. Euskal Biltzarrean jorratuko dutela iragarri du. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224658/migratzaileei-herrialdean-sartzea-mugatzeko-lege-berri-bat-onartu-dute-aebek.htm | Mundua | Migratzaileei herrialdean sartzea mugatzeko lege berri bat onartu dute AEBek | Araua maiatzean sartuko da indarrean, aurreko administrazioak onartutako osasun larrialdia amaitzen denean. Asiloa ukatuko zaie AEBetara bidean igarotako herrialdeetan babesa eskatu ez dutenei eta Estatu Batuetan asiloa eskatu asmo dutela jakinarazten ez dutenei. | Migratzaileei herrialdean sartzea mugatzeko lege berri bat onartu dute AEBek. Araua maiatzean sartuko da indarrean, aurreko administrazioak onartutako osasun larrialdia amaitzen denean. Asiloa ukatuko zaie AEBetara bidean igarotako herrialdeetan babesa eskatu ez dutenei eta Estatu Batuetan asiloa eskatu asmo dutela jakinarazten ez dutenei. | Datorren maiatzean amaituko da Donald Trump presidente zenean onartutako 42. Titulua. Arau hark pandemiak eragindako osasun larrialdia hartzen zuen oinarri AEBetara paperik gabe sartzen saiatzen ziren migratzaileak Mexikora kanporatu ahal izateko. Hori amaitzeak, baina, ez ditu murriztuko migratzaileek gainditu beharreko oztopoak. Izan ere, AEBetako Gobernuak atzo iragarri zuen beste lege bat sartuko dela indarrean maiatzaren 11n bertan, «migratzaileen pasabide segurua bermatzea» helburu lukeena. Haren arabera, ez dute asilo eskubiderik izango AEBetara bidean igarotako herrialderen batean asiloa eskatu ez duten edota Mexiko iparraldeko muga zeharkatu aurretik Estatu Batuetan babesa eskatzera doazela jakinarazten ez duten migratzaileek.
Joe Biden presidenteak orain arte onartutako migrazio politikarik gogorrenetariko bat da honako hau. Araua betetzen ez duten guztiak berehala kanporatzea ahalbidetuko lieke mugazainei. Legea bi urtez izango da indarrean. «Arauak lege prozesu berrien eta lehendik daudenen erabilera sustatzea du helburu, eta muga zeharkatzeko bide arriskutsuak saihestea», adierazi du Estatu Departamentuak komunikatu batean.
Presidente karguaren zina egin zuenean, Bidenek hitzeman zuen indargabetu egingo zituela Trumpek aurrez migratzaileen aurka hartutako neurriak; besteak beste, gurasoak eta seme-alabak banatzea ahalbidetzen zuena. Baina legealdiak aurrera egin ahala, euren herrialdeetatik ihes egin behar izan duten milaka migratzaile pilatu dira AEBetako hegoaldeko mugan, eta horien aurkako neurriak indartuz joan da Etxe Zuria. Azken araua horren beste adibide bat da. Hala salatu dute giza eskubideen aldeko erakundeek. Horien esanetan, Bidenek atzo iragarritako araua «Trumpen politiken jarraipena» besterik ez da.
Bestelakoa da Segurtasun Nazionalerako estatu idazkari Alejandro Mayorkasen iritzia. «Migratzaileen herrialde bat gara, eta legeena. Migratzaileak Estatu Batuetara etortzeko legezko bideak indartzen ari gara, baina, aldi berean, horiek errespetatzen ez dituztenek jasango dituzten ondorioak ere gogortu egingo ditugu».
Migratzaile askok uko egiten diote AEBak ez diren beste herrialde batean asiloa eskatzeari, batetik, seguruago sentitzen direlako Estatu Batuetan, eta, bestetik, askok familia dutelako han. Horrez gain, Amerika hegoaldeko herrialde askok hilabeteak behar izaten dituzte asilo eskaerei erantzuteko, eta, bitarte horretan, migratzaileek ezin dute lanik egin, eta, askotan, bizitzeko toki bat aurkitzeko ere arazoak dituzte. Hori dela eta, askok Mexiko iparraldeko muga ezkutuan igarotzeko hautua egiten dute. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224659/donibane-lohizunen-irakasle-bat-hil-duen-16-urteko-ikasleak-arazo-psikologikoak-ditu.htm | Gizartea | Donibane Lohizunen irakasle bat hil duen 16 urteko ikasleak arazo psikologikoak ditu | Tomas Akinokoa lizeo katolikoan gertatu da erasoa gaur goizean. Ondorioztatu dute erasotzaileak aurretik prestatu duela hilketa, labana handi bat baitzeukan motxilan ezkutatuta. «Ahotsak entzun» dituela esan die ikaskideei. | Donibane Lohizunen irakasle bat hil duen 16 urteko ikasleak arazo psikologikoak ditu. Tomas Akinokoa lizeo katolikoan gertatu da erasoa gaur goizean. Ondorioztatu dute erasotzaileak aurretik prestatu duela hilketa, labana handi bat baitzeukan motxilan ezkutatuta. «Ahotsak entzun» dituela esan die ikaskideei. | Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Tomas Akinokoa lizeoko irakasle bati labanaz eraso egin diote gaur 10:00 aldera. Baionako fiskal Jerome Bourrierek jakinarazi duenez, biktima oso larri zegoen sokorri zerbitzuek artatu dutenean, eta hil egin da. Agnes Lassalle zuen izena, eta ikastetxe katoliko horretan irakasten zuen 1997. urtetik. 52 urte zituen.
Ustezko erasotzailea 16 urteko ikasle bat da. Atxilotua dute. Erasoaren ostean, sokorri zerbitzuek tokian bertan artatu dute irakaslea, baina handik gutxira zendu da, bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz.
Baionako fiskal Jerome Bourrierrek arratsaldean esan duenez, hilketa gisa ikertzen ari dira gertaera, atxiloturikoak labana handi bat zeukalako motxilan, paperean bilduta. Hau da, aurretik pentsatuta zuela hilketa egitea. Izan ere, ikaskide batzuen arabera, klasearen erdian altxatu da, eta, ezer esan gabe, ikasgelako atea itxi du barrutik. Gero, «lasai-lasai», irakaslearengana joan da, eta bularrean sartu dio labana.
Atxiloturiko nerabeak arazo psikologikoak dituela zabaldu dute. Beste ikasle batzuek esan dutenez, orain arte ez da inoiz arazorik sortu atxiloturikoaren eta irakaslearen artean. Edonola ere, goizean, erasoaren aurretik hitz xelebreak egin dizkie ikaskideei. «Ahotsak entzun» dituela, eta norbait beraz «jabetu» dela esan die.
Baionako gotzain Marc Ailletek esan duenez, atxiloturiko ikaslea irailean hasi zen eskola katolikoan. Gotzaina da eskola katolikoen arduraduna.
Nerabea berez atera da gelatik, ikaskideek beste ate batetik ihes egiten zuten bitartean. Gero, aldameneko bulego batean sartu da. Irakasle batek hitz egin dio han, eta labana emateko konbentzitu du, ikertzaileek zabaldu dutenez.
Polizia operazioak iraun bitartean, ikasgeletatik ez ateratzeko eskatu diete gainerako ikasleei.
Tomas Akinokoa ikastetxearen kanpoaldea, erasoaren ostean. Guillaume Fauveau
Jean-Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Twitter sare sozialean adierazi du hitzik ez zuela gertatutakoaren ondoren. «Emozio sekulakoa dugu drama izugarri horren aurrean. Gure pentsamenduak irakaslearen familiari eta hurbilekoei zuzentzen zaizkie, ikasleei eta irakasle taldeari».
Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluko lehendakaria ere mintzatu da gertatutakoaz: «Donibane Lohizuneko Tomas Akinokoa lizeoan gertatu drama izugarria jakin ondoan, Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluaren eta haren hautetsien izenean gure sostengurik handiena erakutsi nahi diogu biktimaren familiari, eta gure elkartasuna adierazi irakasle taldeari, ikasleei eta haien gurasoei».
Baionako fiskalaz gain, Pirinio Atlantikoetako prefeta, Frabrice Rosay, lizeoan da, eta Frantziako Hezkuntza ministroa, Pap Ndiaye, Donibane Lohizunerako bidean da oraintxe.
Ikatetxearen kanpoaldea, erasoa gertatu ostean. / Guillaume Fauveau
Frantziako Gobernuak «elkartasuna» adierazi dio Donibane Lohizuneko hezkuntza komunitateari. Gobernuko bozeramaile Olivier Veranek «izugarritzat» jo du gertatutakoa: «Bistan denez, ezin dut hitz egin abian den ikerketa judizial bati buruz, baina gure babesa adierazi nahi diot hezkuntza komunitate osoari, eta, zehazki, irakasleei, zuzendariei, familiei eta ikasleei».
Hezkuntza ministroak ere «hunkituta» hartu du albistea, Twitterren zabaldutako mezu batean adierazi duenez. «Nire pentsamenduak haren familiari, lankideei eta ikasleei zuzentzen dizkiet. Berehala hara noa». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224661/frantziako-gobernuak-dio-goizenik-2042rako-eginen-dutela-euskal-y-arekiko-lotura.htm | Gizartea | Frantziako Gobernuak dio goizenik 2042rako eginen dutela 'euskal Y'-arekiko lotura | Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko loturak 2030erako zeuden aurreikusita | Frantziako Gobernuak dio goizenik 2042rako eginen dutela 'euskal Y'-arekiko lotura. Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko loturak 2030erako zeuden aurreikusita | Frantziako Gobernuaren erranetan, AHTaren Bordele eta Akize (Okzitania) arteko trenbidea ez dute 2042a baino lehenago akituko. Eta, beraz, euskal Y-arekin eginen duten lotura ere gibelatuko da. Berez, 2030erako zeuden aurreikusita lotura horiek.
Ikusi gehiago: Trenbidearen berritzea, abiadura lortzeko
COI Azpiegituren Frantziako Orientazio Kontseiluak joan den urteko abenduan egin zuen, baina hilabete honetan argitaratu duten txostenean jasotzen dira aldaketa horiek. Gibelapenaren arrazoi nabarmenen artean daude administrazio arloan izandako arazoak, eta krisiak aurrekontuetan izandako ondorioak.
Europar Batasunarendako, estrategikoa da Madril-Gasteiz-Akize-Paris arteko trenbidea. Hala ere, Frantziako Gobernuak lehentasuna eman dio herrialdearen barnean dauden loturak egiteari. Horren erakusle izan zen 2021ean gobernuak Bordele eta Tolosa (Okzitania) arteko obrak bizkortu izana, eta adierazi zuen 2032rako akituta izanen zutela –orain, berriz, zazpi urtez gibelatu du data hori–. Atzerapena argudiatzeko, Frantziako Gobernuak dio Biriaturaino (Lapurdi) iristen den trenbidearen zabalera AHTak erabiltzen duena dela.
Frantziak atzerapenaren berri eman ondoren, laster etorri dira erreakzioak. Aitor Esteban EAJko bozeramaileak kongresura eraman du gaia, eta Pedro Sanchez Espainiako presidenteari galdetu dio ea Frantzia «adarra jotzen» ari zaion. Izan ere, Espainiak eta Frantziak urtarrilean Bartzelonan egin zuten goi bilera baten ondoren, Sanchezen baieztatu zuen 'euskal Y'aren lotura prest egongo zela 2030erako, Frantziarekin adostu zuenaren arabera.
Estebanek zalantzan jarri du goi bilera horren eragina: «Nire zalantza da Bartzelonako goi bilera hartan benetan zer onartu zuten». Hari erantzunez, Sanchezek azaldu du Espainiaren esku dauden azpiegiturak 2030erako prest egongo direla—'euskal Y'aren zatia eta Gasteiz-Burgos artekoa—. Horrez gain, esan du Frantziaren aurkako «kexa ofizial bat» aurkeztuko duela, eta gogorarazi du Europar Batasuna Espainiaren alde dagoela auzi horretan. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224662/nire-bizitzan-hartu-behar-izan-ditudan-erabaki-zailenetako-bat-da.htm | Kirola | «Nire bizitzan hartu behar izan ditudan erabaki zailenetako bat da» | Medikuen gomendioari jaramon eginda, Iker Irribarriak pilota profesionala utziko du, belaunean dituen arazoengatik. Martxoaren 4an agurreko jaialdia egingo diote Donostian. | «Nire bizitzan hartu behar izan ditudan erabaki zailenetako bat da». Medikuen gomendioari jaramon eginda, Iker Irribarriak pilota profesionala utziko du, belaunean dituen arazoengatik. Martxoaren 4an agurreko jaialdia egingo diote Donostian. | «Urtebete inguru daramat goi mailan jokatu eta entrenatu ezinda, belauneko mina tarteko. Saiatu naiz handik eta hemendik konponbide bat bilatzen, baina ez da erraza izan. Aditu guztien gomendioa argia izan da: nire kirol ibilbidea amaitzea». Iker Irribarriaren hitzak dira. Aramako (Gipuzkoa) pilotariak eta Fernando Bidarte Aspe enpresako buruak prentsaurrekoa eman dute gaur goizean, Eibarko (Gipuzkoa) Portalea kultur etxean, eta hantxe eman dituzte argibideak.
Irribarriaren ibilbidea martxoaren 4an amaituko da, gaur egun duen kontratuarekin batera. Egun horretarako jaialdi bat antolatu du Aspek Donostian, eta partida nagusia zein izango den ere iragarri du Bidartek: Altuna III.a-Martija eta Irribarria-Zabaleta.
Atzera begirakoa egin du pilotariak: «Nire bizitzan hartu behar izan ditudan erabaki zailenetako bat da. Pribilegiatu bat sentitzen naiz, eta harro nago lortu ditudan lorpenengatik. Dena den, egin ditudan harremanek asetzen naute gehien, egin ditudan lagunek. Aho zapore gozoarekin esango diet agur guztiei». Argi du «pilotari» izan dela, dela eta izango dela: «Ez naiz frontoietatik aldenduko».
Pilotaren arlo psikologikoan ere egin du azpimarra Irribarriak: «Arrakasta deitzen dioguna lortzeak asko sufriarazten digu. Alderdi psikologikoa ere badu pilotak, sarritan gutxi ikusten dena. Benetan maite dudan zerbait uztera noa», esan du. «Aurreikuspenak ez betetzearen garratza» eta «prentsaren presioa» sentitu dituela ere aipatu du.
Hala ere, argi utzi du: osasun arazoek eragin dute Irribarriak pilota profesionala uztea. Eskuin belauneko minak ez dio uzten bete-betean aritzen. Duela bi urte egin zioten ebakuntza, eta ia zortzi hilabetez egon zen jokatu gabe. Itzuli egin zen, baina belauna ez zaio erabat osatu. 26 urte ditu, eta ia zortzi egin ditu profesionaletan jokatzen. Hilabete barru beteko zituen zortzi urte.
Zehazki zer lesio duen galdetuta, hori «oso pertsonala» dela aipatu du: «Esan dezakedana da aditurik onenekin egon naizela, eta guztiek esan didatela erritmoa moteltzeko». Ez du argitu bizimodu normala egiteko zein zailtasun izan ditzakeen, baina aitortu du partida amaieretan eta ondorengo egunean «asko» sufritzen duela.
Nola bizitzen ari den ere galdetu diote: une txarrena atzotik gaurkoa izan dela adierazi du, eta onena, berriz, ez du jakin esaten; agian, lehen txapela irabazi ondorengo ospakizuna.
Bidartek, berriz, Irribarriak izan dituen doaietan egin du azpimarra, eta etorkizunerako zorterik onena opa diola esan du.
Eibarren izan dira, besteak beste, hainbat pilotari: Jokin Altuna, Aitor Elordi, Beñat Rezusta, Xabi Tolosa, Victor Esteban, Iker Salaberria... denera 25 inguru, bai Aspekoak, baita Baikokoak ere. Denek eman nahi izan diote babesa lankideari.
Ondo ari zen
Pilotazaleen arreta guztia Binakako Txapelketako ligaxkako azken txanpan zegoela iritsi da ezusteko albistea. Hala da, Irribarriak atzo jokatu baitzuen Tolosan (Gipuzkoa), Arkaitz Eskuzarekin, Danel Elezkanoren eta Aaron Arbizuren aurka; 18-11 irabazi zuten. Joan den larunbatean, berriz, Binakako Txapelketan aritu zen, Iruñean, Labriten. Hark eta Beñat Rezustak 22-17 irabazi zieten Unai Lasori eta Iosu Eskirozi. Irribarria Peio Etxeberriaren ordez aritu zen. Aurretik, beste behin jokatu zuen ordezko gisa. Urtarrilaren 20an izan zen, Urdulizen (Bizkaia), ligaxkako bederatzigarren jardunaldian. Orduan, Aitor Elordiren ordez aritu zen, eta hark eta Jose Javier Zabaletak 22-11 irabazi zieten Joseba Ezkurdiari eta Julen Martijari. Bietan oso ondo aritu zen Irribarria. Horregatik ere bada ezusteko albistea.
Txapelketan lehen aldiz ordezko gisa aritu aurretik, harekin hitz egin zuen BERRIAk, eta Irribarriak esan zuen «opari eta pizgarri» gisa hartu zuela Aspek bera aukeratu izana Elordi ordezkatzeko. Helburuaz galdetuta, adierazi zuen «ahalik eta lanik onena» egin nahi zuela, enpresari erakusteko «prest» zegoela behar zuenerako.
Ez zen enpresak binakakotik kanpo utzi zuen lehenbiziko aldia; duela bi urte ere ez zuen jokatu. «Ohitu? Ez nuke esango ohitu denik hitza. Halakoa da kirola: polita eta gogorra aldi berean; une politak bizitzeko, gogorrak ere bizi behar dira. Txapelketa batetik kanpo geratzea ez da gerta dakizukeen okerrena. Okerragoa da lesionatzea; nik badakit hori. Baina ez da gozoa kanpoan geratzea. Horretarako ere prestatzen gara; lan fisikoa eta teknikoa ez ezik, psikologikoa ere egiten dugu», azaldu zuen.
Ez zen ari jokatzen binakakoa titular moduan, eta ez zuen jokatu lau eta erdikoa. Hark esan zion enpresari ez zuela bere burua prest ikusten; ez zuen nahi bezain ondo belauna. Eta lau eta erdian, Elordik eta Peio Etxeberriak finalerdiak jokatu zituzten, eta Asperi argi utzi zioten merezi zutela lehen aldiz binakakoa jokatzea. Irribarriak «inbidia pixka batekin» bizi izan zuen. «Norberak jokatu egin nahi du, baina norbera ondo ez badago, eta hobera egiteko erabaki zailak hartzen baditu, gauzak ondo egiten ari den seinale da. Hori egin nuen nik. Oso lasai egon nintzen. Ez naiz damutzen jokatu ez izanaz. Oraindik gerra ematen dit belaunak; ez dit uzten nahi bezainbeste entrenatzen. Baina astean bitan jokatzen ari naiz, eta eusten ari zaio». Baina ez da hala izan.
Ezker beldurgarria
Irribarriak Eibarren esan du agur. Hain zuzen ere, hango Astelena pilotalekuan debutatu zuen profesionaletan. Hiru hilabete eskas behar izan zituen lehen finala jokatzeko: Promozio Mailako Buruz Buruko Txapelketakoa, Tolosan. 22-15 galdu zuen Victor Estebanen aurka.
Hurrengo urtean, berriz, sekulako erakustaldia eman zuen Lehen Mailako buruz burukoan aritu zen estreinakoan. Atarikoan hasi zen, eta haren ezkerkada beldurgarriek hankapean ibili zituzten aurkari guztiak; txapela jantzi zuen Bilbon, Mikel Urrutikoetxeari 22-13 nagusituta. 19 urte bakarrik zituen. Inork ez du horren gazte irabazi buruz buruko txapela.
Hurrengo urtean beste bi final jokatu zituen: binakakoa irabazi zuen Rezustarekin, Bilbon, Oinatz Bengoetxearen eta Mikel Larunberen aurka (22-14), eta buruz burukoa galdu zuen Bengoetxea VI.aren kontra, Bilbon: 22-18. Bi urte geroago, beste bi final jokatu zituen: binakakoa galdu zuen Zabaletarekin, Bilbon, Danel Elezkanoren eta Rezustaren aurka (22-19), eta buruz burukoa irabazi zuen, berriro Urrutikoetxearen aurka, Bilbon: 22-20.
Ikusi gehiago: Iker Irribarriaren ibilbidea, hogei argazkitan |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224663/israelek-gutxienez-11-palestinar-hil-ditu-zisjordanian-eta-ehundik-gora-zauritu.htm | Mundua | Israelek gutxienez 11 palestinar hil ditu Zisjordanian, eta ehundik gora zauritu | Israelgo segurtasun indarrek Nablusko etxebizitza bat inguratu dute goizean, eta orduan hasi dira borrokak. | Israelek gutxienez 11 palestinar hil ditu Zisjordanian, eta ehundik gora zauritu. Israelgo segurtasun indarrek Nablusko etxebizitza bat inguratu dute goizean, eta orduan hasi dira borrokak. | Israelek 11 palestinar hil eta ehunka zauritu ditu Nablus hirian (Zisjordania). Etxebizitza bat inguratu dute goizean Israelgo segurtasun indarrek, eta horren ondorioz sortu diren istiluetan hil ditu 11 palestinarrak. Zaurituen artean, sei larri dira. Adingabea da hildakoetako bat, eta 23 eta 72 urte artekoak gainontzekoak. Zaurituen artean bada eskuan tiro egin dioten kazetari bat ere. Wafa albiste agentziaren arabera, soldaduek negar gasak eta flash granadak jaurti dituzte hainbat etxebizitza eta merkataritza gunetara; palestinarrek aurre egin diete.
The Jerusalem Post egunkariak zabaldu duenez, 2022an soldadu bat hil zuen talde armatu bateko bi kideren bila ari ziren soldaduak atzoko Nablusko erasoaldian—joan den astean atxilotu zituzten ustezko beste bi kide—. Talde armatuko ustezko bi kideak ere hil egin dituzte, eta haien etxea bota egin dute.
Osasun Ministerioaren arabera, bala zauriak dituzte artatutako gehienek. Sare sozialetan zabaldutako irudietan bi gazte ageri dira kaletik korrika ihesi, eta handik gutxira tiro hotsak entzuten dira, eta biak lurrera erortzen dira.
Israelgo armadak ez du eman operazioaren inguruko inolako azalpen ofizialik.
PANeko presidentetzarako bozeramaile Nabil Abu Rudeinehk salatu du «okupazio indarrak» direla palestinarren aurkako «gehiegikerien» erantzuleak, eta eskatu dio nazioarteko komunitateari geldi ditzala «palestinarren aurkako krimenak». Erakundeek eta Palestinako alderdiek greba orokorrerako deia egin dute gaurko, Ramallahn eta Nablusen. Hamasek ere gaitzetsi egin du operazioa. Erakundeko eledun Abu Obeidak ohartarazi du palestinarren pazientzia «amaitzen» ari dela.
Nazioartean Arabiar Liga izan da operazioa gaitzetsi duen erakundeetako bat. «Okupazio indarrak eta eskuin muturreko gobernua dira sarraski honen erantzuleak», salatu du Saeed Abu Alik, Palestinako auzietarako Arabiar Ligako idazkariak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Ekialde Hurbilerako ordezkari berezi Tor Wenneslandek ere «indarkeria» gelditzeko eskatu du.
Urtea hasi denetik, segurtasun indarrek 61 palestinar hil dituzte –batez beste, eguneko bat—, gehienak operazio berezietan; epe berean, 11 israeldar hil dituzte. Israelek ia egunero egiten ditu palestinarrak atxilotzeko operazioak, batez ere Nablusen eta Jeninen.
Operazio militarrak ere ugaritu egin dituzte 2021eko ekainaz geroztik, okupazioaren aurkako matxinada baten ostean. Iazko martxoan, berriz, Israelgo herritarren aurkako hainbat erasoren ondoren, operazio militar zabal bat abiatu zuen Tel Avivek, eta, hala, iazkoa urterik odoltsuenetako bat bilakatu zen palestinarrentzat, NBE Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera; 171 palestinar hil zituen Israelek, tartean 30 adingabe. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224664/osasunak-klubeko-segurtasun-zuzendaria-kargugabetu-du-ikurren-aferagatik.htm | Kirola | Osasunak klubeko Segurtasun zuzendaria kargugabetu du, ikurren aferagatik | Urtarrilaren 14an gertatutakoa «oso larritzat» jo du zuzendaritza batzordeak. Segurtasun indarrek Sadarreko harmailetatik hainbat ikur kenarazi zituzten egun hartan; besteak beste, ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat. | Osasunak klubeko Segurtasun zuzendaria kargugabetu du, ikurren aferagatik. Urtarrilaren 14an gertatutakoa «oso larritzat» jo du zuzendaritza batzordeak. Segurtasun indarrek Sadarreko harmailetatik hainbat ikur kenarazi zituzten egun hartan; besteak beste, ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat. | Osasunako zuzendaritza batzordeak erantzun du. Urtarrilaren 14an, taldeak Mallorcaren aurka jokatu zuen ligako partidan, istiluak izan ziren harmailetan: estadioko segurtasun indarrek hainbat ikur kenarazi zituzten, tartean ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat, eta txistuak eta protestak eragin zituen horrek. Klubak berehala gaitzetsi zuen gertatutakoa, eta esan zuen ikerketa zabalduko zuela, «erantzuleak topatzeko eta beharrezkoak diren neurriak hartzeko».
Atzo eman zuen ondorioen berri: batetik, istiluak «oso larritzat» jo ditu; bestetik, Osasunaren Segurtasun zuzendariari «dagokion zigorra» ezarri dio —enplegutik eta soldatatik kentzea—; eta, azkenik, Sadarreko segurtasunaz arduratzen den enpresari klubeko barne araubideko arauak jakinarazi dizkio, eta komunikazio teknika berriak ezarriko ditu partidetarako. Hartutako erabakiak «interesdunei eta iritzi publikoari helaraztea» ere erabaki du.
Tentsioa harmailetan
Zeresana eman zuen urtarrilaren 14an gertatutakoak. Osasunako iturriek orduan azaldu zutenez, Kirolaren Legeak harmailetan jarriko den edozein ikurren berri ematera behartzen du kluba, baina Osasunaren irizpideak «oso malguak» izan ohi dira. Ikurrinak, adibidez, sarritan egon ohi dira orduko toki berean.
Egun hartan, Sadarreko harmailetan, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako kideek pankarta bat erakutsi zuten hainbat minutuz (eurek bota zuten ondoren), eta, hori ikusita, baimenik ez zuten ikur guztiak kentzeko agindua eman zuen Espainiako Poliziaren koordinatzaileak, estadioko segurtasun indarren buruak. Beste batzuen artean, eskegita zeuden Ikurrin bat eta Nafarroako bandera bat kentzera joan ziren agenteak; txistuak eta protestak eragin zituen horrek, eta, azkenean, ikurrak erakutsi ahal izan ziren. Darko Brasanac jokalariari kamiseta eskatzeko haur batek zuen pankarta kentzen ere saiatu ziren.
Zaleen erantzuna
Hurrengo egunetan, Eneko Compains EHUko Konstituzio Zuzenbideko irakasleak ere eman zituen gertatukoari buruzko azalpenak. Hura zen segurtasun indarrek kendu zituzten banderen jabea. Salatu zuen gertatu zena ez zela kontu berria, eta ikurrak kentzeko erabakia «erabat arbitrarioa» izan zela.
Osasunak Sadarren jokatu zuen hurrengo aldian, klubeko hainbat bazkidek zaleei eskatu zieten eraman zitzatela estadiora ikurrinak eta Nafarroako banderak, koroarik gabekoak, «pairatu zuten debekuari» aurre egiteko.
Sevillaren aurka jokatutako partidaren hogeigarren minutuan, txalo ere egin zuten «taldearen, haren balioen eta zaleen eskubideen alde». Indar Gorrik bat egin zuen bazkide horiekin: «Gure herrian, gure ikurrak». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224665/anartz-aranbarri-eta-luis-roncero-iheslari-ohiak-euskal-herrira-itzuli-dira.htm | Politika | Anartz Aranbarri eta Luis Roncero iheslari ohiak Euskal Herrira itzuli dira | Roncero urtarrilean itzuli zen, eta Aranbarri atzo geratu zen aske. | Anartz Aranbarri eta Luis Roncero iheslari ohiak Euskal Herrira itzuli dira. Roncero urtarrilean itzuli zen, eta Aranbarri atzo geratu zen aske. | Luis Roncero eta Anartz Aranbarri iheslari ohiak Euskal Herrira itzuli dira, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. Roncero gasteiztarra da, eta urtarrilean itzuli zen etxera. Aranbarri, berriz, ondarroarra da (Bizkaia). Hura Venezuelatik iritsi da, eta atzo geratu zen aske, Espainiako Auzitegi Nazionaletik pasatu ostean. Auzitegi horrek ebatzi du ez dagoela haren aurkako auzirik.
Etxerat-en datuen arabera, egun hemezortzi erbesteratu eta bost deportatu daude Euskal Herrira itzuli gabe. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224666/habanara-itzuli-da-joseba-sarrionandia.htm | Kultura | Habanara itzuli da Joseba Sarrionandia | Aristides Hernandez Ares ilustratzaile kubatarrarekin batera, Munduari bira eman zion ontzia liburuaren gaztelaniazko itzulpena aurkeztu du Alma Mater liburu dendan. Bernardo Atxaga izan du lagun. | Habanara itzuli da Joseba Sarrionandia. Aristides Hernandez Ares ilustratzaile kubatarrarekin batera, Munduari bira eman zion ontzia liburuaren gaztelaniazko itzulpena aurkeztu du Alma Mater liburu dendan. Bernardo Atxaga izan du lagun. | Portu biren artean joan-etorrian dabilen itsasontziaren antzera, Joseba Sarrionandia Habanara bueltatu da, Aristides Hernandez Ares ilustratzaile kubatarrarekin batera Una vuelta al mundo (Pamiela) liburua aurkeztera. Vedadoko Alma Mater liburu dendan ikusmina nabaria da ekitaldia hasi aurretik, entzuleek goraino bete dute aretoa. Idazlearen senideak, lagunak, argazkilariak, unibertsitateko ikasleak, literaturazaleak zein erakundeetako ordezkariak bildu dira bertan. Zitak badu aire espezial bat, Sarrionandiaren lehen aurkezpena baita Kuban. Elkar agurtu eta jarlekuak bete bitartean, Laboaren Txoria txori eta Martxa baten lehen notak entzun ahal izan dira, besteak beste, Endika Blancoren soinu txikitik. Dena prest dagoelarik, jende artera begiratzean, aurpegian irribarre bat atera zaio idazleari.
Borja Arbelaitz Habanako Unibertsitateko euskara irakurleak josi ditu ekitaldiaren hariak, eta Bernardo Atxagak ere parte hartu du gonbidatu legez —biharamunean errezitala eskainiko du Casa de las Amaricas kulturgunean, Diego Abreu musikariaren laguntzaz—. Kartografiarekin analogia eginez, esplikatu du Sarrionandia eta bera maparen puntu beretik datozela, baina ez jaiotzez bakarrik, baita literaturaren irteera beretik ere, Pott bandatik. Bestalde, oraintxe hogei urte bete dira Obabakoak liburuaren Kubako edizioa argitaratu zutenetik, eta anekdota baten berri eman du Atxagak. Kontua da gaztelaniarako itzulpena eta hitzaurrea Francisco Maiztegui izeneko batek idatzi zituela, baina Gizona bere bakardadean-en egileak ez zuen inondik ezagutzen. «Gerora enteratu nintzen hura Sarrionandia zela, kamuflajeko izenarekin». Izan ere, Maiztegui, Cecilia Arrozarena eta beste hainbat izenorde erabili zituen Iurretako (Bizkaia) idazleak Kuban iheslari egon zen bitartean. Habanako gaukarietan kontatu zuen bizitza erreal hartan Martin zen bera, eta oraindik ere horrela deitzen diote hemen.
Azken liburu hau euskaraz kaleratu zuen lehenik, Munduari bira eman zion ontzia (Pamiela) izenburuarekin, eta gaztelaniaz, galegoz eta katalanez atera dituzte ondoren. Kubatarrei azaldu die ontzia hitzak esanahi bi dituela, eta gaztelaniaz zehazki itzuli ezin izan duen arren, hor dagoela liburuaren abiapuntua. Kontatu duenez, Elkanoren mundu birari buruz idaztea eskatu ziotenean, lanari ekin eta bidean ez zuen itsasargirik ikusten. Zirriborro bat bota egin zuen. «Badakizue, zakarrontzia da idazlearen erremintarik onena». Komentario horrek ikus-entzuleen barrea eragin du. Euskal Herrira itzuli zenean, amak txikitako aldizkari batzuk eman zizkion, eta haietako batean Agatha Christieren elkarrizketa bat zetorren. Sarrionandiak azaldu duenez, Christiek zioen ontziak garbitzen zituen bitartean okurritzen zitzaizkiola hilketen istorioak, mendeku modura edo. Eta jende artetik barreak atera dira berriro. «Egitura biolentoen eta gizartearen arteko dikotomia islatu nahi nuen. Humanitatearen historia ontziaren inguruan egin da, tresna erabiliena izan da, espazio domestikoetan andreen eskuetan egon dena», esplikatu du.
Liburua Aresen ilustrazio koloretsu eta kritikoek hornitu dute. Marrazkilari kubatarrak adierazi du «asko dibertitu» zela marrazten, eta ikasteko ere balio izan ziola. «Uste nuen Elkano eta Magallaesen lehen mundu biraz zerbait nekiela, baina konturatu naiz ezetz». Jarraian, entzule baten galderari erantzunez, azaldu du Sarrionandiak euskal kulturako liburu ugari oparitu zizkiola, eta hortik jaso duela ilustrazioei euskal kutsua emateko inspirazioa.
Hamasei ordezkari Ekitaldia amaitzeko, hainbat erakunde eta elkartetako ordezkariei liburuaren ale bana entregatu diete Aresek eta Pamielako editore Pello Elzaburuk. Guztira hamasei ordezkari izan dira; datu hori ere bada aurkezpenak hartu duen dimentsioaren erakusle. Esaterako, bertan izan dira Fernando Rojas Kubako Kultura ministrordea, Juan Rodriguez Cabrera Kubako Liburuaren Institutuko presidentea, Lesbia Vent Dumois Artisten eta Idazleen Elkarteko presidentea, Omar Valiño Biblioteka Nazionaleko zuzendaria, Norma Rodriguez Arte Plastikoen Kontseilu Nazionaleko presidentea eta Alejandro Sanchez Habanako Unibertsitateko Arte eta Letren fakultateko dekanoa. Sarrionandiak liburua aurkezten jardungo du egunotan Habanan, unibertsitatean eta La Casa de la Bombilla Verde tabernan. Gero, han eta hemen ibiliko da, portu batean zein bestean, edo agian Kalaportun. Hori bai, munduari beti bere lekutik begiratuz. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224667/industrian-izan-ezik-sektore-guztietan-irabaziak-izan-ditu-gureak-taldeak.htm | Ekonomia | Industrian izan ezik, sektore guztietan irabaziak izan ditu Gureak taldeak | 210 milioi euro fakturatu ditu taldeak, eta 5 milioi euroren irabaziak izan ditu. Pandemia aurreko datuetara iritsi direla adierazi dute. | Industrian izan ezik, sektore guztietan irabaziak izan ditu Gureak taldeak. 210 milioi euro fakturatu ditu taldeak, eta 5 milioi euroren irabaziak izan ditu. Pandemia aurreko datuetara iritsi direla adierazi dute. | Gureak gizarte ekonomiako taldea pandemia aurreko datuetara itzuli da, fakturazioari eta enpleguari dagokienez. 2022ko balantzea plazaratu du gaur taldeak, Donostiako egoitzan, eta Iñaki Alkorta presidenteak adierazi du iaz 210 milioi euro fakturatu dituela enpresak; irabaziak, berriz, 5 milioi eurorenak izan ziren, Asier Vitoria zuzendari nagusiaren arabera. Enpleguari dagokionez, 5.954 langile ditu taldeak.
Vitoriak adierazi du fakturazioan eta enpleguan 2019ko datuetara hurbildu direla. Pandemiaren aurretik 215 eta 220 milioi euro inguru fakturatzen zituztela esan du, baina 2020 eta 2021ean 170-180 milioi euro inguru sartu ziren enpresaren kontuetan. Pandemiaren bi urte gogorrenetan 200-300 lanpostu inguru ere galdu zirela esan du, baina orain berriro ia 6.000 direla gogorarazi du.
Sektoreka, industria izan da urte zailena izan duena, emaitza negatiboekin amaitu baitzuen 2022a; hala ere, urte hasieran zuten aurreikuspenaren gainetik amaitu du industriak. Vitoriaren arabera, energiaren eta lehengaien kostuen igoera eta eskari irregularra izan dira emaitza negatiboaren erantzule nagusiak. Nafarroako —250 langile— eta Arabako —380 langile— filialetan ere «ezegonkortasuna» jasan dute industria arloan, baina bi lurraldeetako sektore guztiak kontuan hartuta irabaziak izan dituztela adierazi du.
Hala ere, sektore horretan enplegua mantentzea lortu dutela gaineratu du, eta 2023an jarduera mailari eutsiko diotela uste dute. Izan ere, automobilgintzaren alorrean, Gureak taldearen industria sektorearen erdian, irabazi marjinak berreskuratzea lortzea espero dute, eta elektronikan, mugikortasunean eta Smart home alorrean ere emaitza positiboak izango dituztela aurreikusten dute.
Askotariko jarduna
Nahiz eta industrian emaitza negatiboak izan, gainontzeko sektoreen errendimendu onari esker 5 milioi euroko irabaziak izatea lortu dute. Taldearen «dibertsifikazio maila handia» jo du Vitoriak horren erantzuletzat: «Gureak oso dibertsifikatuta dago; gure DNAn dago. Horrekin, enpresaren arrisku maila jaisten dugu; beti da hobe arrautzak hainbat saskitan edukitzea». Hala, sektore bakoitza bere merkatuaren ezaugarrietara moldatu behar denez, emaitzak desberdinak izan dira, Vitoriak adierazi duenez.
Zerbitzuen sektorearen azpitalde guztiek —eremu soziosanitarioa, elikadura, lorezaintza...— emaitza positiboak izan zituzten iaz. Sektore horretan Gureak taldeak duen estrategia azpitalde bakoitzean erreferente diren enpresekin lankidetza indartzea dela adierazi du Vitoriak, eta Eroskirekin duen harremana jarri du adibide gisa. Izan ere, 2022an laugarren supermerkatu inklusiboa irekitzea lortu zuten, Soraluzen (Gipuzkoan). Marketinean ere positiboak izan dira zifrak.
Alkortak gogorarazi du Gureak irabazi asmorik gabeko sozietate bat dela, eta, beraz, ez dutela dibidendurik banatzen. Hala, irabaziak enpresaren garapenerako inbertitu ditzakete, eta iaz, adibidez, 12,5 milioi euro inbertitu zituztela adierazi du. Vitoriak gehitu du inbertsioaren erdia ekipamenduan, tresnerian eta instalazioetan egin dutela, eta gainontzekoa, berriz, eraikinetan.
Aurten ere negozio bolumenari eutsiko diotela aurreikusten dute, eta, beraz, irabaziak izaten jarraituko dutela. Hala ere, Vitoriak dio «erronka» bat dela, egoera «zaila» baita. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224668/mailua-gara-lelopean-150-euskal-sortzaile-bilduko-ditu-loraldia-festibalak.htm | Kultura | 'Mailua gara!' lelopean, 150 euskal sortzaile bilduko ditu Loraldia festibalak | Martxoaren 9tik 26ra, askotariko 21 proposamen taularatuko dituzte Bilboko hamalau gunetan. «Kolpez kolpe» zizelkatu nahi dute hiriburua, sormenaren eta kultur adierazpenaren bitartez. | 'Mailua gara!' lelopean, 150 euskal sortzaile bilduko ditu Loraldia festibalak. Martxoaren 9tik 26ra, askotariko 21 proposamen taularatuko dituzte Bilboko hamalau gunetan. «Kolpez kolpe» zizelkatu nahi dute hiriburua, sormenaren eta kultur adierazpenaren bitartez. | Gabriel Arestiren Harri eta herri olerkia abiapuntu hartuta osatu dute aurtengo Loraldia festibalaren leloa: Mailua gara!. «Esanen dute hau poesia eztela, baina nik esanen diet poesia mailu bat dela», idatzi zuen Arestik. Eta, hain zuzen, metafora hori baliatu dute euren asmoa azaltzeko: «Gu ere mailuak gara, eta, kolpez kolpe, gure unibertsoa zizelkatu nahi dugu, sormenaren eta kultur adierazpenaren bitartez». Diziplina ugaritako 150 sortzaile inguru bilduko ditu Bilboko Loraldia jaialdiaren bederatzigarren aldiak, eta hilabete batez «euskaraz sortutako kulturaren hiriburu» bihurtuko da hiria berriro ere. Martxoaren 9tik 26ra egingo dute aurten, eta 21 proposamen eramango dituzte Bilboko hamalau espaziotara.
Sorreratik bi helburu izan ditu festibalak, eta bide beretik segitzen du aurten ere: euskal kulturaren plaza izatea, eta transmisioaren alde lan egitea. Aurreko aldietako ereduari jarraikiz, euskal kulturaren erreferenteak eta sortzaile berriak batuko ditu jaialdiak, eta, ohi bezala, hainbat diziplinak bat egingo dute ikuskizun askotan.
Aurtengo leloari keinu eginez, egitarauko lehen proposamenetako bat izango da Bilbon dabil Gabriel Aresti ikuskizuna. Karmelo Landaren eta Gabriel Aresti kultur elkartearen ekoizpena da, eta poetaren obra Bilbo erdigunera eramatea da asmoa. Egun osorako egitaraua antolatu dute martxoaren 11rako, hiru jardueratan banatuta: Ibaizabalen barrena ibilaldi gidatu bat egingo dute itsasontziz, goizean; bazkari-ikuskizun bat Bilboko Kafe Antzokian, eguerdian; eta, amaitzeko, Jainkoa jaio zen Otxarkoagan ipuina abiapuntu duen ikus-entzunezko baten proiekzioa, iluntzean.
Egitarauan badira Loraldirako «beren beregi» sortu dituzten produkzio gehiago ere. San Patrizio egunean estreinatuko dute horietako bat; martxoaren 17an, hain zuzen. Irlandako jai egun nagusia abiapuntutzat hartuta, Eire festa. Irlandako haizeak musika emanaldia egingo dute Kafe Antzokian. Marmara talde lekeitiarraren doinuekin murgilduko da publikoa irlandar giroan, eta, haren ondotik, The Potes eta McOnak taldeko kideak ere arituko dira, besteak beste.
Horrez gainera, Galerna. Azken bidaia ere lehenengoz taularatuko dute. Itsasoaren argi-ilunak opera bihurtu ditu Leioa Kantika Koralak, eta martxoaren 19an aurkeztuko dute, Arriaga antzokian.
Ugari izango dira diziplina bateko eta besteko sortzaileak batuko dituzten ikuskizunak. Horien artean da Mauriziak ez dau inor hil proposamena. Itziar Garaluze, Ines Osinaga, Lorea Argarate, Eneritz Dueso, Garazi Egiguren eta Julene Gregorio artistak daude egitasmo horren atzean, eta, Maurizia Aldeiturriagaren kopletatik abiatuta, euskal folklorea formatu digitalera eramango dute.
Bestalde, joan den urtean Ruper Ordorikak eta Bernardo Atxagak elkarrekin emandako Hautsi da anphora kontzertu sortak izandako arrakasta ikusita, iazko biraren zuzeneko grabazioa kaleratuko du Pamiela argitaletxeak. Lan horren aurkezpenarekin emango diote jaialdiari hasiera, martxoaren 9an.
Azken egunean, berriz, geroari begira jarriko da jaialdia; Danele Sarriugartek sortutako Popperra, afterra, utopia testua abiapuntu hartuta, idazlea, Maddi Ane Txoperena eta Maider Arregi bertsolariak, eta Miren Narbaiza musikaria elkartuko ditu ekitaldiak martxoaren 26an, eguerdiz, Guggenheim museoan. Amaia Agirre arituko da gai jartzaile.
Jaialditik harago
Iaz hasitako bideari jarraikiz, Loraldia Terminala eguna egingo dute aurten ere. «Gazte sormenari eremua zabaltzea» da ekitaldi horren asmoa, eta egun osoko egitaraua antolatu dute horretarako, Zorrotzaurreko La Terminal espazioan. Haizea Arana, Leire Vargas, Aner Peritz eta Oihana Arana bertsolarien eRRe. Aldarri bat bertsoz emanaldiarekin abiatuko da, eta haren ondotik etorriko dira Noiz ez da inoiz galdu? patinetako dantza koreografia, Habia ikuskizuna, Album antzezlana, eta Silitia taldearen kontzertua, besteak beste.
Herritarren sostengua ere badu jaialdiak. Egun, 2.000 lorazain inguru daude guztira, eta hainbat abantaila jasotzen dituzte jaialdiak irauten duen bitartean. Aurten, kasurako, espresuki haientzat izango da Khontairak taldearen Elur zuriren hiru heriotzak ikuskizuna. Musika, antzerkia eta dantza uztartuko ditu proposamen horrek.
Jaialdia handitu beharrean, zabalduz joatea da antolatzaileen erronka orain. Aurten, bi ekintza osagarri antolatu dituzte: gazteen artean euskal kulturaren transmisioa sustatzeko Sormen Ola programa; eta David Herranzen argazki erakusketa, metroko hainbat geltokitan ikusgai izango dena. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224669/itun-nuklearretik-ateratzearen-ondorioez-ohartarazi-du-moskuk.htm | Mundua | Itun nuklearretik ateratzearen ondorioez ohartarazi du Moskuk | Medvedeven arabera, «oihartzun handia» izango du munduan, eta, «bereziki», AEBetan. Kremlinek Kharkiveko industria azpiegiturak bonbardatu ditu, eta Moskuk salatu du Errusiako herri bati eraso egin diotela. | Itun nuklearretik ateratzearen ondorioez ohartarazi du Moskuk. Medvedeven arabera, «oihartzun handia» izango du munduan, eta, «bereziki», AEBetan. Kremlinek Kharkiveko industria azpiegiturak bonbardatu ditu, eta Moskuk salatu du Errusiako herri bati eraso egin diotela. | Errusiak behin-behinean eten du AEBekin sinatua zuen itun bakarra, arma nuklearrak kontrolatzeari buruzkoa, eta Moskuk erabaki horren ondorioez ohartarazi du. «Oihartzun handia izango du munduan, eta bereziki AEBetan», idatzi du Telegramen Dmitri Medvedevek, Errusiako presidente ohi eta Segurtasun Kontseiluko presidenteordeak. Vladimir Putin Kremlineko buruak atzo jakinarazi zuen bertan behera utzi duela START Berria akordioa, eta Errusiako Behe Ganberak erabakia aho batez onartu du gaur.
Putinek AEBak egin ditu deliberatutakoaren erantzule, eta Kremlinaren inguruko buruzagiek babesa adierazi diote. Viatxeslav Volodin Behe Ganberako presidentearen arabera, Washingtonek Errusiaren segurtasun eskaerei muzin egin zien, dituen obligazioak bazter utzi ditu, eta egotzi dio «nazioartearen egonkortasunerako» arkitektura «txikitzea». Medvedeven esanetan, Errusiak akordioa eten behar izan du, AEBek eta NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundeko herrialdeek «gerra deklaratu» diotelako. Dena den, Moskuk aurreratu du «bete» egingo dituela itunak arma nuklearrentzat zehazten dituen mugak, eta AEBei jakinaraziko diela euren armategian «aldaketarik»egiten badute.
Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin zuen ituna
Hain zuzen, Medvedev Errusiako presidentea izan zen 2008tik 2012ra, eta 2010eko apirilean sinatu zuen ituna Pragan, Barack Obama AEBetako presidente zenarekin (2009-2017). Duela bi urte 2026ra arte luzatu zuten, eta horretan jasota dago, besteak beste, gehienez 1.550 jaurtigai nuklear izan ditzaketela bi herrialdeek, eta ezarria du lurreko eta itsaspeko misil eta bonba jaurtitzaile nuklearren gehienezko zenbatekoa ere: 700 unitate. Horrez gain, bi estatuei debekatzen die arma horiek beren eremuetatik kanpo ezartzea. Gainera, batak zein besteak aukera du bestearen armategi nuklearra urtean hemezortzi aldiz ikuskatzeko. Finean, helburua da bi potentziek mugak ezartzea beren arma nuklearren kopuruari.
Iazko abuztuan, Errusiak jakinarazi zuen bertan behera utziak zituela AEBak bere armategian egitekoak ziren ikuskaritzak, argudiatuz kontrakoa gertatzen denean Washingtonek oztopoak jartzen dizkiela ikuskaritzei. Horregatik nabarmendu zuen Putinek, atzo, «absurdoaren antzerkia» dela NATOk Errusiari ituna betetzeko egindako eskaera. AEBak eta Errusia dira buru nuklear gehien dituzten herrialdeak: Zientzialari Estatubatuarren Federazioak iazko azaroan kaleratutako datuek diotenez, AEBek 5.428 dituzte, eta Errusiak, berriz, 5.977; hau da, munduan dauden buruen %90.
Horrekin guztiarekin lotuta, Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Riabkovek adierazi du ez duela baztertzen etetea AEBek START Berria akordioa. «Zaila da zer egingo duten aurreikustea, baina aurrez hitzarmen asko bertan behera utzitakoak dira».
Bitartean, Txinak protagonismo geroz eta handiagoa du gatazkan. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovekin eta Putinekin bildu zen atzo Txinako diplomaziaburu Wang Yi. Bilera hasi baino lehen, estatuburuak nabarmendu du bi herrien arteko elkarlana «oinarrizkoa» dela «nazioarteko orekari eusteko». Wangek, berriz, ohartarazi du «beste herrialde batzuek» ez dutela aldatuko Errusia eta Txinaren arteko harremana, eta berretsi dio Putini Pekinek «modu eraikitzailean» jokatuko duela, Ukrainako gatazkari irtenbide politikoa bilatzeko ahaleginean. «Gure harremanek aurrera egin dute dinamikoki, eta, nazioarteko gatazkak gorabehera, elkarren defentsan hitz egiten jarraitu dugu», azaldu du Lavrovek, Pekinek balizko «bake proposamen bat» aurkeztu bezperan.
Beste urrats bat
Putinek akordiora itzultzeko jarri duen baldintzetako bat da Erresuma Batuaren eta Frantziaren armategiak ikuskatzeko moduan egotea. Londresek 225 buru ditu, eta Parisek, 290. Hain justu, atzo azpimarratu zuen horien buru nuklearrak Errusiara begira daudela. Nolanahi ere, zenbait adituk nazioarteko hedabideetan adierazi dutenez, are arriskutsuagoa litzateke Putinek urrats bat gehiago egitea, eta bertan behera uztea arma nuklearren mugimenduei buruzko ohiko txostenak eta datu trukeak.
Gerra frontean, Ukrainak salatu du Errusiak Kharkiv hiriko industria azpiegiturei eraso egin diela misilekin, eta, horren ondorioz, bi zibil zauritu dituztela. Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod (Errusia) eskualdeko gobernadoreak jakinarazi du Shebekino herriko merkataritza gune bat bonbardatu dutela, eta pertsona bat zaurituta ospitaleratu dutela. Khersonen, berriz, bi pertsona hil dira Errusiak egindako bonbardaketetan.
Bestalde, Errusiak Nazio Batuen Erakundeari leporatu dio Zaporizhiako zentral nuklearrean (Ukraina) dauden IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileen txandakatzea blokeatzea. Instalazioa, Europako zentral nuklearrik handiena, Errusiaren kontrolpean dago iazko martxorik, eta Ukrainako Atzerri Ministerioak salatu zuen, igandean, Errusia txandakatze hori blokeatzea. Orduan kaleratutako oharraren arabera, hilaren 7an zen egitekoa txandakatzea. Hiru aldeak segurtasun eremu bat ezartzea negoziatzen ari dira; izan ere, inbasioa hasi zenetik bonbardaketak ohikoak izan dira instalazioaren bueltan. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224670/azken-hamarkadan-ipar-euskal-herrian-egindako-urratsak-nabarmendu-ditu-elak.htm | Ekonomia | Azken hamarkadan Ipar Euskal Herrian egindako urratsak nabarmendu ditu ELAk | Sindikatuaren nazio Batzordeak bilera egin du Baionan. Apirilaren 8an eta 9an Itsasun egingo den Aberri Egun berezian parte hartzera deitu du. | Azken hamarkadan Ipar Euskal Herrian egindako urratsak nabarmendu ditu ELAk. Sindikatuaren nazio Batzordeak bilera egin du Baionan. Apirilaren 8an eta 9an Itsasun egingo den Aberri Egun berezian parte hartzera deitu du. | ELA sindikatuaren Nazio Batzordea Baionan bildu da gaur, Ipar Euskal Herriaren egungo egoera eta abertzaletasunak azken 60 urteetan izandako bilakaera aztertzeko. Sindikatuaren zuzendaritza biltzen duen bilkura da Nazio Batzordea, etaazken hamarkadan egindako urratsak eta sortutako tresnak nabarmendu ditu zehazki. Horien artean daude, besteak beste, Euskal Hirigune Elkargoa eta Euskal Herriko Laborantza Ganbera.
Beste hainbat lorpen ere azpimarratu ditu sindikatuak: Bizi mugimenduaren eta Lurzaindia kolektiboaren sorrerak, 2013ko Alternatibaren antolaketa eta Euskoa, beste askoren artean. «Euskal Herri burujabe eta jendarte justuago eta iraunkorrago baten aldeko borrokari ikuspegi berri bat eman die», esan du sindikatuak. Hain zuzen ere, eragile horietako askorekin ere bildu da zuzendaritza.
Arlo politikoan abertzaletasunak izandako aurrerapauso «nabarmena» ere goraipatu du ELAk, baina aitortu du oraindik bide luzea geratzen dela egiteko, bai arlo instituzionalean, eta baita hizkuntza politikan eta hezkuntzan ere. Horregatik, burujabetzaren aldeko aldarria egin du, eta apirilaren 8an eta 9an Itsasun (Lapurdi) egingo den Aberri Egun berezian parte hartzera deitu du. «Herri honek nahi duen etorkizuna aukeratu eta eraikitzeko eskubidearen aldeko borroka inoiz baino indartsuagoa da». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224671/langile-bat-hil-da-arrigorriagan-objektu-astun-batek-jota.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Arrigorriagan, objektu astun batek jota | Atzo eguerdian izan zen istripua, Arrigorriagako (Bizkaia) Conformados Facme enpresan, eta gauean hil zen Gurutzetako ospitalean. | Langile bat hil da Arrigorriagan, objektu astun batek jota. Atzo eguerdian izan zen istripua, Arrigorriagako (Bizkaia) Conformados Facme enpresan, eta gauean hil zen Gurutzetako ospitalean. | Atzo gauean langile bat hil zen Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), eguerdian lan istripu larri bat izan ostean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak argitaratutako informazioaren arabera,15:00ak pasatxo objektu astun batek bularrean jo zuen gizonezkoa, eta horregatik eraman zuten ospitalera. El Correo hedabideak adierazi duenaren arabera, istripuaren zergatiak ikertzen ari dira oraindik.
Arrigorriagako Txako industrialdeko Conformados Facme enpresan egiten zuen lan, eta haren lankideek bi eguneko greba antolatu dute. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224672/ausazko-jokoetan-dauden-genero-desberdintasunak-sozializazio-prozesuen-ondorio-direla-azaldu-dute.htm | Gizartea | Ausazko jokoetan dauden genero desberdintasunak «sozializazio prozesuen ondorio» direla azaldu dute | Emakumeei eta ausazko jokoei buruzko jardunaldia egin dute. Bertzeak bertze, azaldu dute zenbat emakume aritzen diren jokoan, eta nola landu behar den gaia etorkizunean. | Ausazko jokoetan dauden genero desberdintasunak «sozializazio prozesuen ondorio» direla azaldu dute. Emakumeei eta ausazko jokoei buruzko jardunaldia egin dute. Bertzeak bertze, azaldu dute zenbat emakume aritzen diren jokoan, eta nola landu behar den gaia etorkizunean. | «Informatu, trebatu eta hezi»: horiek dira gizartean ausazko jokoak lantzeko gakoak. Hala baieztatu dute Emakumea eta ausazko jokoak jardunaldietan egin duten mahai inguru batean. Hiru gai izan dituzte mintzagai: joko horietan dauden genero desberdintasunak; jokatzen duten emakumeen kopurua erregistratzen den baino handiagoa dela; eta etorkizunean nola landu beharko litzatekeen gaia.
Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU), Eusko Jaurlaritzak eta Jokoaren Euskal Behatokiak antolatutako ekitaldia izan da. Janire Fragua izan da moderatzailea, eta hauek parte hartzaileak: Irune Suberbiola (Aguimar, Joko Makinen Enpresen Gipuzkoako Elkartea), Laura Macia (Deustuko Unibertsitatea), Aide Baranda (EHU), Pilar Urra (Etorkintza fundazioa) eta Sonia Gonzalez (Emakunde).
Baranda soziologoak azaldu du ausazko jokoetan gizonak eta emakumeak aritzen diren arren modu desberdinean jokatzen dutela, eta hori «sozializazio prozesuen ondorioa» dela. Gizonekoek erabiltzen dituzten jokoetan «arriskua» da faktore garrantzitsua; adibidez, pokerrean. Emakumeek, ordea, «ausan oinarria duten» jokoen alde egiten dute; bingoa eta loteria, erraterako.
Aldi berean, nabarmendu dute jokoaren merkatua gizonendako prestatuago dagoela, baina poliki-poliki emakumeengana moldatzen ari dela. Izan ere, arloko ikerketek bidea ireki diote emakumeei zuzendutako jokoaren publizitateari. Gonzalezek adibide bat eman du: «Kiroletan emakumeak ahalduntzea lortu dugu, eta hori jokoaren publizitaterako arrasto bat izan da. Aurrera goaz, baina, aldi berean, aurrerapen horiek arrisku bihurtzen dira».
Jokatzen duten emakumeen kopuruari buruz solastatzean, mahai inguruko partaide guztiek diote kopuru hori uste den baino handiagoa dela. Barandak erran du horren azalpen posible bat izaten ahal dela «estigma soziala». Hau da, gaiari buruz gutxi solastatzen denez, emakumeak lotsatuta sentitzen dira jokoarekin arazo bat dutela onartzean. Urrak azalpen hori berretsi du, azalduz jokoarekin arazoak dituzten emakumeak laguntza eskatzera joaten direnean «bakarrik eta ezkutuan» joan ohi direla. Gehitu du, gainera, emakumeek tratamenduak hasten dituztenean normalean alde batera uzten dituztela.
Etorkizunekoak
Hemendik aurrera egin beharrekoez mintzatzean, Maciak adierazi du ezinbertzekoa dela gaiaren inguruan informatzea eta heztea. Urrak gehitu du, horrez gain, detekzio goiztiarra ere badela garrantzitsua. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.