date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224673/kutxabankek-75-langile-kontratatuko-ditu-talentua-bereganatzeko.htm | Ekonomia | Kutxabankek 75 langile kontratatuko ditu, «talentua bereganatzeko» | Langile falta da, hain zuzen ere, sindikatuek etziko greba egunerako eman duten argudioetako bat. | Kutxabankek 75 langile kontratatuko ditu, «talentua bereganatzeko». Langile falta da, hain zuzen ere, sindikatuek etziko greba egunerako eman duten argudioetako bat. | Kutxabankek jakinarazi du beste 75 «profesional» hautatzeko prozesuari ekin diola. Urtearen lehen erdian hasiko dira lanean bankuan, eta gehienak bulegoen sarean integratuko dira. Hala ere, bankuak ziurtatu du batzuk bezeroen arreta pertsonalizatuan arituko direla eta beste batzuk beste adar espezializatuetan.
Orain lanean hasiko diren langileetako bat aurretik aritu dira Kutxabanken lanean, aldi baterako kontratuetan, baina orain asmoa da kontratu mugagabeak egitea. «Finantza erakunde lider batean aurrera egiteko, trebatzeko eta profesionalki hazteko aukera» emango die.
Agiri baten bidez, Kutxabankek ziurtatu du «talentua erakartzeko eta atxikitzeko estrategia» duela, eta horren ondorioz 2016az geroztik 414 langile hartu dituela kontratu mugagabearekin; horietatik 285 izan dira 2020az geroztik. «Langile berrion zeregina bezeroarentzako arreta sareak eta zenbait arlo espezializatu sendotzea izan da».
Langileak, «itota»
Adierazpen horrek talka egiten du bankuan ordezkaritza duten sindikatuek astelehenean plazaratutako kexuekin. ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank sindikatuek salatu zutenez, Kutxabankeko langileak lanak «itota» daude, batez ere handitu egin dizkietelako beren helburu komertzialak. «Lehen, bulego bateko helburuak hogei pertsonaren artean lortu behar ziren; orain, berriz, hamarren artean lortu behar dira. Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu langile gutxiagorekin», azaldu zuen Asier Murgia LABeko ordezkariak.
Lantaldea txikitzen ari dela ziurtatu dute sindikatuek, askoz gehiago direlako erretiroa hartzen duten langileak sartzen diren berriak baino. Haien datuen arabera, iaz 180 langilek hartu zuten erretiroa, eta 78 sartu ziren. Langile falta eta lan karga handia argudiatu dituzte sindikatuek ostiralerako greba deialdia egiteko.
Kutxabank taldeak 5.500 pertsona baino gehiago ditu gaur egun, eta horietatik 3.600 daude Euskal Herrian. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224674/nafarroako-gobernuak-25-igoko-die-aurten-soldata-langile-publikoei.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak %2,5 igoko die aurten soldata langile publikoei | Igoera martxotik aurrera aplikatuko da, eta urtarrileko eta otsaileko igoera batera ordainduko zaie. Igoera hori 37,9 milioi euro kostatuko da guztira. | Nafarroako Gobernuak %2,5 igoko die aurten soldata langile publikoei. Igoera martxotik aurrera aplikatuko da, eta urtarrileko eta otsaileko igoera batera ordainduko zaie. Igoera hori 37,9 milioi euro kostatuko da guztira. | Aurrekontuetan hala zehaztu zen, baina azkenean ofizial egin du Nafarroako Gobernuak. Aurten, %2,5 igoko die administrazio publikoan, bere erakunde autonomoetan eta sozietate publikoetan lan egiten duten 30.000 langileri.
Gobernuaren arabera, ostiraleko Mahai Orokorreko bileran igoera horren berri eman zieten bertan parte hartzen duten sindikatuei.
Igoera 37,9 milioi euro kostatuko da. Iaz, orotara %3,5 igo zitzaien soldata langile publikoei —urtarrilean, %2, eta azaroan, atzerako eraginarekin, beste %1,5—. Azaroko igoera hori kontsolidatuta, 2022 hasierako asmoekin alderatuz, aurrekontua 60 milioi euro handitu da, gobernuaren arabera.
Igoera martxotik aurrera aplikatuko da, eta urtarrileko eta otsaileko igoera batera ordainduko da.
Egun inflazioa handiagoa denez, erosahalmena galtzen ari direla salatu dute sindikatuek. Otsailaren 15ean, LAB, UGT, CCOO, ELA eta Steilas sindikatuek grebara deitu zuten, eta arrazoietako bat soldata igoera izan zen.
Gobernuak ihardetsi du estatuko aurrekontu orokorretan gehienez %2,5eko igoera ezarri zela, eta Nafarroako 2023ko aurrekontuetan «estatuaren legedi hori ez gainditzea» ezarri zela.
Iraganean, funtzio publikoan eskumen propioak izan ditu Nafarroak, baina gobernuak Madrilen ezarritako irizpideari heldu zaio, bestelako igoerarik ez aplikatzeko tarterik ez dagoela argudiatzeko.
Gobernuak azpimarratu duenez, legealdi honetan esfortzu handia egin dute langile publikoen kopuruari eta haien soldatari dagokienez. Azken lau urtetan funtzio publikoan 3.160 langile gehiago daude, aurreko legealdiaren aldean: osasun arloan «ia 1.000 gehiago», eta Hezkuntzan 1.600 gehiago.
Egun, langile publikoen soldatek 1.686 milioi euroko aurrekontua dute: 2019an baino 340 milioi gehiagokoa. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224675/fernando-buesa-eta-jorge-diaz-gogoratu-dituzte-gasteizen.htm | Politika | Fernando Buesa eta Jorge Diaz gogoratu dituzte Gasteizen | Eusko Legebiltzarreko talde parlamentario guztietako ordezkariek parte hartu dute omenaldian. | Fernando Buesa eta Jorge Diaz gogoratu dituzte Gasteizen. Eusko Legebiltzarreko talde parlamentario guztietako ordezkariek parte hartu dute omenaldian. | Fernando Buesa Arabako PSE-EEko buru ohi eta legebiltzarkidea eta Jorge Diaz haren bizkartzaina gogoratu dituzte Eusko Legebiltzarreko talde parlamentario guztietako ordezkariek, Gasteizen egindako lore eskaintza batean. Gaur 23 urte bete dira ETAk bonba auto batekin hil zituenetik.
Askatasunaren lorategian egindako ekitaldian izan dira, besteak beste, EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzar, EH Bilduko eledun Maddalen Iriarte, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Andueza eta EAEko PPko idazkari nagusi Laura Garrido. Baita Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeria eta Eusko Jaurlaritzako zenbait sailburu ere.
Anduezak nabarmendu du sozialistek konpromisoz eusten diotela Buesaren «legatu politikoari»: «Urteak pasatu arren, oso presente dugu aniztasunaren eta askatasunaren defentsa, Fernando Buesak bere izate politikoaren arrazoi bilakatu zuena». Hala, adierazi du ez dutela ahaztuko ETA «Euskadi ulertzeko modu hori» ezabatzen saiatu zela. PSE-EEko idazkari nagusiak azaldu du «egiak, justiziak eta erreparazioak» izan behar dutela «terrorismoaren biktimekiko» eta oro har gizartearekiko konpromisoaren oinarriak, inolako «aitzakia edo konparazio onartezinik» gabe.
EAJk sare sozialen bidez adierazi du «memoriarik gabe» ez dagoela etorkizunik. Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaile Miren Gorrotxategik, berriz, askatasun politikoen aldeko aldarria egin du: «Askatasun politikoen alde egiten dugu borroka; hau da, ideia baten izenean norbaiti bizia kentzea politikoki justifikagarria eta moralki onargarria ez den herri batengatik». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224676/elecnor-taldeak-157-milioi-euro-inbertitu-ditu-erriberako-lau-parke-eolikotan.htm | Ekonomia | Elecnor taldeak 157 milioi euro inbertitu ditu Erriberako lau parke eolikotan | Parke horiek eraikitzen ari da egun, eta maiatzetik irailera bitartean jarriko dira abian. Orotara, urtean 431 gigawatt-ordu ekoizteko ahalmena izango dute. | Elecnor taldeak 157 milioi euro inbertitu ditu Erriberako lau parke eolikotan. Parke horiek eraikitzen ari da egun, eta maiatzetik irailera bitartean jarriko dira abian. Orotara, urtean 431 gigawatt-ordu ekoizteko ahalmena izango dute. | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria Erriberan izan da goizean, Corellatik gertu den Corral del Molino I parke eolikoan. Elecnor taldea, Enerfin enpresaren bitartez, beste hiru parke eoliko eraikitzen ari da, gainera: udalerri horretan, Tuteran eta Fontellasen.
Bisitan, Txibitek azpimarratu du Nafarroak energia berriztagarrien aldeko «apustu handi eta irmoa» egin duela. Elecnor taldeak 157 milioi euro inbertitu ditu proiektu horretan, eta diru laguntza zuzenen eta zerga kenkarien bidez babes publikoa izan du. 2020an bertan foru intereseko inbertsio gisa deklaratu zuen gobernuak.
Txibiterekin batera izan dira Itziar Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilaria, inguruko herrietako alkateak eta Enerfin enpresako arduradunak —hala nola Jose Castellanos zuzendari nagusia—.
Lau parke eolikoak maiatzetik irailera bitartean jarriko dira abian. Orotara, 24 haize errota dira, eta urtean gehienez 122.000 sendiren argindar kontsumoaren pare ekoizteko ahalmena dute —431 gigawatt-ordu, alegia—. Haize errota horien instalazioari eta argindar ekoizpenari esker 107.700 tona CO2 isurtzeari utziko zaiola dio gobernuak.
Lau parke horiez gain, 2001etik beste parke bat kudeatzen du Elecnor taldeak Tuteran (Montes del Cierzo), eta haren instalazioak berritzeko eta handitzeko baimena eskatua du.
Txibiteren arabera, «Nafarroan sektoreko erreferenteetako bat» bihurtu da Enerfin, eta «hori azpimarratzeko modukoa da». Gaineratu duenez, lau parke eolikoak eraiki bitartean 400 enplegu zuzen sortu dituzte.
Enerfineko zuzendari Jose Castellanosek adierazi du konpromisoa dutela «luzarorako inbertitzaile» izateko. «Zailtasunak egongo badira ere, ez dugu konpromiso hori apaltzeko asmorik». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224677/zaintza-demokratizatu-egitasmoa-eratu-dute-zaintzari-buruz-eztabaida-kritiko-kolektiboa-bideratzeko.htm | Gizartea | Zaintza Demokratizatu egitasmoa eratu dute, zaintzari buruz «eztabaida kritiko kolektiboa» bideratzeko | Hainbat elkartek bat egin dute egitasmoan, eta gaur atera dira plazara, Donostian; propio Gipuzkoara begirako hainbat eske ere egin dituzte agerraldian. | Zaintza Demokratizatu egitasmoa eratu dute, zaintzari buruz «eztabaida kritiko kolektiboa» bideratzeko. Hainbat elkartek bat egin dute egitasmoan, eta gaur atera dira plazara, Donostian; propio Gipuzkoara begirako hainbat eske ere egin dituzte agerraldian. | «Zaintza Demokratizatu ekimenak zaintzaren etorkizunari eta inplikazioei buruzko eztabaida kritiko kolektiboa sustatu nahi du», adierazi dute gaur goizean Donostian egin duten agerraldian egitasmoko ordezkariek. Gipuzkoako Senideak, Malen Etxea, Irauli Zaintza, Zaintza Babesten egoitzen erabiltzaileen eta senideen federazioa eta Zestoako 3Z elkarteak batu dira egitasmoan. Zuztarreko aldaketak eskatu dituzte: «Erakundeetan ikusten ditugu lan gatazkak, langileentzat eta mendekotasuna duten pertsonentzat desegokiak diren ratioak, laguntza ekonomiko oso eskasak, gehiegizko koordainketa, erabiltzaileen eta senideen parte hartzerik eza, itxaron zerrenda onartezinak, eta abar», azaldu dute. Malen Etxearen izenean Silvia Carrizok hitz egin du, Gipuzkoako Senideak elkartearen izenean Irene Coulon egon da agerraldian, eta Zaintza Babesten Federazioarenean, Xanti Ugarte.
Ugartek azaldu du zergatik den beharrezkoa zaintzak «demokratizatzea». Aurren-aurrena uste du argi utzi behar dela egungo zaintza sistemak «porrot» egin duela: «Nahiz eta hainbatek propaganda asko egiten jardun, porrot egin du». Aldaketa handiak behar direla uste du. Esaterako, egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zaintza lanak, oro har, aldundien esku daude: «Guk uste dugu, ordea, gai hau gaizki dagoela aldundietan kokatuta». Erantzun global baten falta ikusten du, herrialde guztietara begirakoa: «Ikusten dugu Jaurlaritza gai honetatik kanpo dagoela, eta udalak ere daudela kanpo. Honi aurre egiteko, ordea, kontsentsu zabal bat behar da, guk izena jarri diogu: Zaintza Demokratizatu».
«Demokratizatze» horren premia ikusten dute zentzu askotan. Lege aldetik: «Demokratizatzeak esan nahi du zaintzaren euskal sistemaren inguruko lege bat izatea. Osasunak badu ba lege bat, edota hezkuntzak berak... Bada, zaintzak ere behar du». Eskubideen aldetik: «Demokratizatzea da, baita ere, langileek eskubideak izatea, gainerako langileen eran: beren lan baldintzek izan behar dute gainerakoen antzekoak». Zaintza behar duten pertsonen eta haien senideen parte hartzeari begira ere badituzte eskeak: «Legean jartzen du eratu behar direla parte hartze organoak, baina gero benetan ez daude; ez zentroetan, ez herrialdeka. Arloko organoetan, ordea, beharrezkoa da erabiltzaileen eta senideen parte hartzea». Laugarren eremua berrordainketari begirakoa da; ahantzitako gaia dela esan du Ugartek, isildua, tapatua: «Diskriminazio izugarria dago alor horretan. Adinarengatik jendea baztertu egiten da; soilik era horretan uler daiteke berrordainketaren ardatza izatea zuk zure ondare guztia jarri behar izatea zerbitzu bat jasotzeko. Inori ez zaio burutik pasatzen pertsona gazte batek, egoera terminal batean egonda ere, duen diru guztia erabili beharko duenik behar dituen zerbitzuak pagatzeko...». Zahar etxeetan eta zaintza zerbitzu askotan hala da, ordea, eta horren atzean «adinkeria» dagoela salatu du, eta guztiz arbuiagarria dela: «Hau dena zergekin pagatu behar da. Izan ere, pertsona batek, adin handikoa izanda ere, eta mendekoa izanda ere, pertsona izaten jarraitzen du, ume jaioberri baten gisan, eskubideekin; hemen ukatu egiten dira».
«Demokratizatzea» beharrezkoa egiten duen beste motibo bat, horra: «Herrialdez herrialde, prezioak eta sarbideak aldatu egiten dira, guztiz. Eta gure ustez, unibertsalizatuta dauden gainerako zerbitzuetan bezala, baldintza igualak behar lukete herrialde guztietan. Hori, ordea, ez da betetzen, eta areago: okertzen ari da». Eta aldaketarako zio behar lukeen azken motibo gisara honako hau zerrendatu du: «Botoen %30 besterik ez duen alderdia ari da eredua ezartzen. Ez dago gaiaren gaineko eztabaidarik, eta horretan ari dira, urtez urte. Hori ez da demokratikoa». Eta aldatu egin behar da:«Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak gidatu behar dute zaintzen sistema: hori litzateke demokratikoa».
Populazioaren zahartzeak ekarriko dituen errealitateei begira, arlo horietan aurrera egiteak berebiziko garrantzia duela nabarmendu du Ugartek. «Ez dugu, ordea, alerta hori igartzen talde politikoetan».
Emakume migratzaileen egoera
Malen Etxean andre migratzaileekin lan egiten dute, haien eskubideen alde. Usu, zaintza lanak egoera aski txarretan egiten behar izaten dituzte emakume horiek, eta egoera hori konpontzeko urratsak egin behar direla defendatu du, bereziki, Carrizok. Bi eske nagusi egin ditu. Bat: «Zaintzak antolatu behar dira justizia soziala eta demokrazia aintzat hartuta». Bi: «Indar politiko guztiek diote bizitza erdian jartzen dutela, baina zaintza lanetan ari diren langileen bizi kalitatea ez dago erdian. Zer esan nahi dugu horrekin? Gutxieneko soldatak ezin du izan zaintzak aintzatesteko neurria; uste dugu debate bat behar dela gai honen inguruan, eta instituzioei dagokie, kontratuetan, batez ere erakunde publikoak tartean badaude, bermatzea kontratuak egokiak direla; alegia, langileek soldata duinak eta lan baldintza onak dituztela. Zaintza ezin da izan enpresentzat irabazi eremu bat».
Gipuzkoako egoera ezagutzen du ondoen Carrizok, eta kezkatzeko moduko errealitatea deskribatu du: «Zaintzen sistemaren oinarrian daude andre migratzaile esplotatuak. Azken hogei urteotan, hori horrela izan da». Gipuzkoako Foru Aldundiak pertsona mendekoen zaintzarako laguntzak ematen ditu, eta zaintzan ari diren langileak propio horretarako prestakuntza bat izatera ere behartzen ditu, baina gero kontratuen kalitatea ez du kontrolatzen: «Kualifikazio jakin bat eskatzen du, bai, baina gero bost axola zaio zer lan erlazio ezartzen den». Horiek horrela, mendekotasunerako ematen diren laguntzekin, laguntza publiko horiekin, «lan esplotazioa finantzatzen» dela kritikatu du. Malen Etxean artatzen dituzten emakume asko ikusi ditu baldintza oso gogorretan lanean: «24 ordu, astean zazpi egunetan. Eta hori ordaintzen da, hein handi batean, diru publikoarekin. Hori da mahai gainean dugun arazoa, eta hori eraman behar da zaintza sistemaren gaineko debatera, bestela iruzur bat izango da». Tartean dagoen arazoa, gainera, usu, hainbat enpresaren «irabazi asmoa» dela ohartarazi du.
Sistema irauli egin behar dela argudiatu du: «Egin dezagun ekonomia solidarioaren alde, 0 kilometro ekonomiaren alde... Erruz hitz egiten da egun 0 kilometroaz. Bada, gaur egun Euskal Herriko herri gehienetan antola daitezke zaintza zerbitzuak, langileek antolatuta». Administrazioen politikek halakoak sustatzera egin behar luketela esan du.
Hainbat eske zehatz
Autonomia erkidego osora begirako eskeak dituzte, baina udal eta foru hauteskundeak hurbil dira, eta propio Gipuzkoan hainbat «gutxieneko» eskatzen hasteko asmoa dute, justu «demokratizazioaren» bide horretan aurrera egiteko, langileei lan baldintza onak bermatzeko, mendekoen zaintzarako baliabideak ugaritzeko, erabiltzaileen eta senideen parte hartzea bermatzeko eta udalak ahalduntzeko arloan ere ekarpenak egiteko.
Era berean, zainketen sistema publikoaren lege bati buruzko akordio bat eskatuko dute Batzar Nagusietan. Horiez jarduteko talde politiko guztiekin bilerak egingo dituzte, eta mahai inguru batean parte hartzera deituko dituzte apirilaren 27rako. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224678/sexu-abusuengatik-32-txosten-ireki-eta-50-biktima-elkarrizketatu-ditu-bilboko-elizbarrutiak.htm | Gizartea | Sexu abusuengatik 32 txosten ireki eta 50 biktima elkarrizketatu ditu Bilboko elizbarrutiak | Susmopean dauden apaizen artean, hamalau hilda daude, eta beste biak ezin izan dituzte identifikatu. Bilboko Erruki Etxean erasotzaile bat egon zela ondorioztatu du EHUk. Derioko seminarioan, berriz, hiru egon ziren, Deustuko Unibertsitatearen arabera. | Sexu abusuengatik 32 txosten ireki eta 50 biktima elkarrizketatu ditu Bilboko elizbarrutiak. Susmopean dauden apaizen artean, hamalau hilda daude, eta beste biak ezin izan dituzte identifikatu. Bilboko Erruki Etxean erasotzaile bat egon zela ondorioztatu du EHUk. Derioko seminarioan, berriz, hiru egon ziren, Deustuko Unibertsitatearen arabera. | Bilboko elizbarrutiak sexu abusuak aztertzeko 32 txosten ireki ditu 2019tik. Urte horretan sortu zuen elizbarrutiak adin txikikoak babesteko eta sexu abusuak prebenitzeko batzordea. Eta, ordutik, 50 biktima baino gehiago elkarrizketatu ditu. 2022ko batzordearen memoria aurkeztu du gaur elizbarrutiak. Oro har, bederatzi txosten ireki zituzten iaz. Bost kasu kongregazioei dagozkie. Beste laurak, berriz, apaizei. «Onartzen dugu gure elizan sexu abusuak egon direla», adierazi du Carlos Olabarri batzordeko zuzendariak. Eta gehitu du ez dela «erraza» biktimen zenbaki zehatz bat ematea: «Biktima batzuek gugana jo dute, baina badakigu hortik kanpo beste biktima batzuk ere badaudela».
Elizbarrutiak ezagutu dituen kasu guztiak iraungita daude. «Kontuan hartu behar dugu sexu abusuak salatzen dituzten pertsonak 55 eta 60 urte bitartekoak direla, eta abusuak 10 urte inguru zituztenean jasan zituztela», gogoratu du Gemma Escapa abokatuak eta batzordeko kideak. Susmopean dauden apaizen artean, bi ezin izan dituzte identifikatu. Gainerako hamalau apaizak, berriz, hilda daude.
32 txostenetatik, hamasei kasu iaz itxi zituzten. Oraintxe, hamalau daude irekita. «Itxita egoteak ez du esan nahi kaxoi batean gordetzen ditugunik. Itxita egoteak esan nahi du biktimaren eskaerak eta beharrak jaso ditugula, eta momentuan ez dugula ekintza zehatzik, baina edonoiz ireki daitezkeela», zehaztu du Escapak.
Unibertsitateei eskatutako ikerketak
Sexu abusuen kasu batzuk unibertsitateei eskatu dizkiete ikertzeko. Bilboko Erruki Etxearen ikerketa, esaterako, Euskal Herriko Unibertsitateak landu du. 1961etik 1978ra bitarteko abusuak ikertu dituzte. Eta bost biktima baieztatu dituzte: 10 eta 13 urte bitarteko mutilak. «Zortzi pertsona elkarrizketatu dituzte: horietako bost biktimak zuzenak ziren, eta beste hirurak, garai horretan bertan zeudenak edo biktimekin harreman zuzena zutenak», azaldu du Olabarrik. «Ikerketan ondorioztatu daiteke erasotzailea bat zela».
Derioko seminarioaren ikerketa Deustuko Unibertsitateak egin du. 1953tik 1970era bertan gertatuko sexu abusuak aztertu dituzte. «Pertsona batzuek aurretiaz publikoki salatu zuten gertatutakoa, eta ikerketa taldeak testigantza jasotzea eskaini zien», azaldu du Escapak. Ikerketak baieztatu du hiru apaiz erasotzaile egon zirela Derioko seminarioan. Hirurak hilda daude. Lehenengo akusatuak bi urte baino gehiago eman zituen bertan, 1953tik 1956ra. Eta salaketek baieztatu dute 1960ko hamarkadan beste bi apaiz erasotzaile egon zirela.
Arreta zortzi biktimei
Biktimek hiru ekintza nagusi eskatzen dituztela azaldu du Escapak: «Sinesgarritasuna ematea, barkamena eskatzea, eta gertatutakoa ez errepikatzea». Adierazi duenez, kasu batzuetan terapia eskatzen dute. Guztira, hamar pertsonak eskatu dute arreta. Eta balorazioa egin ostean, zortzik jaso dute laguntza, Lagungoren partetik. «Batek 2021ean amaitu zuen terapia, lau pertsonak iaz, eta hiruk terapiarekin jarraitzen dute», zehaztu du.
Joan den astean, Espainiako Fiskal Nagusiak iragarri zuen elizbarruti guztiei sexu abusuen inguruko informazioa eskatu diela, eta erdiek baino gutxiagok erantzun diotela. Gehienek, gainera, informaziorik ez dutela esan diote. «Aste honetan bidali diogu txostena guk, eta prest gaude erakundeekin elkarlanean aritzeko», argitu du Olabarrik. «Gu erkidegoko fiskaltzarekin ari gara lanean; izan ere, hiru salaketa jarri ditugu; horietako bi iraungita zeuden». |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224679/huntza-taldeak-amaiera-eman-dio-bere-ibilbideari.htm | Kultura | Huntza taldeak amaiera eman dio bere ibilbideari | Bost disko eta ehunka kontzertu egin ondotik, agurra iragarri du Huntzak. Durangoko Landako gunean emango dute kontzertua larunbatean, 40 Minutu Rock jaialdian. 2024ko otsailaren 3rako azken kontzertua iragarri dute, Miribillan. | Huntza taldeak amaiera eman dio bere ibilbideari. Bost disko eta ehunka kontzertu egin ondotik, agurra iragarri du Huntzak. Durangoko Landako gunean emango dute kontzertua larunbatean, 40 Minutu Rock jaialdian. 2024ko otsailaren 3rako azken kontzertua iragarri dute, Miribillan. | Unibertsitate garaian elkartutako sei gaztek osatu zuten Huntza taldea, 2014an. Zehazki, Bilboko Goienkale kalean ezagutu zuten elkar, triki-poteo batean. Bi urte geroago, martxoaren 8an, lehen kantua kaleratu zuten: Harro gaude. Oholtza gainera salto egin zuten lehen emakumeak omendu nahi izan zituzten bertan.
Omendu nahi ditugu emakume denak itzaletik irteten ausartu zirenak florero izateari utzi ziotenak jardin handi hontako lore ederrenak
Ehunka plazatara zabaldu dute beren musika geroztik, eta baita bost disko argitaratu ere: Ertzetatik (2016), Lumak (2017), Lasai lasai (2018), Xilema (2018) eta Ezin ezer espero (2021). Ibilbide oparo horri, baina, amaiera emango diotela iragarri dute berriki. Aldapan gora abestiaren bideoklipa grabatu zuten mendian bertan eman dute taldearen «etenaldi mugagabearen» berri.
Hala esan dute sare sozialetan: «Nork esango zigun horren ederra izango zela Bilboko Alde Zaharrean hasitako bidea, Euskal Herri osoan barrena edota euskara entzuten ez den txoko askotara eraman gaituen bide hau. Baina bide orok nekea ere eragiten du, aldapen gorabehera horretan. Arnasa hartu eta indarberritzeko astia behar dugu orain». Ibilbidearen amaiera «behar bezala» ospatzeko, Azken balitz bezala kontzertua, «jai erraldoia» iragarri dute 2024ko otsailaren 3rako, Miribillan, Bilbon. Laster emango dituzte haren inguruko xehetasun guztiak.
Sei lagunek osatzen dute taldea: Josune Arakistain Arakistain (trikitia eta ahotsa), Uxue Amonarriz (panderoa eta ahotsa), Aitor Huizi (biolina), Aitzol Eskisabel (gitarra), Inhar Eskisabel (baxua) eta Peru Altube (bateria). Taldea sortu aurretik ere, denek izan zuten harremana musikarekin. Arakistain, esaterako, Euskal Herriko trikitilari gazteen txapelketako irabazle izan zen 2011n.
Unibertsitateko giroak elkartu zuen proiektu xume hark, ordea, denbora gutxiren buruan egin zuen goranzko saltoa; justuki, 2016an, Aldapan gora kantu arrakastatsua eta haren bideoklipa publiko egin zituztenean. 2023ko otsailerako, ia hamalau milioi ikustaldi zituen bideoak. Urte hartan bertan kaleratu zuten taldearen lehen diskoa: Ertzetatik. Lana Euskal Herriko zenbait oholtzatan aurkeztu ondotik, gainera, kontzertu bira bat egin zuten Japonian, Ertzetatik tour izenburupean.
Lumak izeneko EPa kaleratu zuten handik urtebetera. Bi kantu ditu –Elurretan eta Zer Izan–, eta, hain zuzen, Aspanogi Gipuzkoako haur minbizidunen gurasoen elkartearekin batera egindako proiektu bat izan zen hura. Disko horren gisako beste EP bat argitaratu zuten handik gutxira: Lasai lasai.
Publikoari keinu
2018an publikatu zuen taldeak bigarren disko luzea: Xilema. «Biologiako kontzeptu bat da», azaldu zion orduan Arakistainek BERRIAri. «Guk zainak eta arteriak ditugun bezala, xilemak eta floemak dituzte landareek. Sustraietatik hartutako gatz mineralak eta ura landarearen parte guztietara iristen dira xilemen bidez». Metafora gisa baliatu zuten kontzeptua: orain bi urte Huntzak bat-batean izandako oihartzun zabalaren ondotik gaur arte egin duten prozesuaren metafora gisa. «Izenarekin irudikatu nahi izan duguna da, azken finean, gure xilemak bisitatu ditugun herriak direla, bidelagun izan ditugun pertsonak, prozesu guztia, eta omenaldi txiki bat egin nahi izan diogu bide horri guztiari». Argentinan eta Uruguain egin zuten kontzertu bira.
2020ko bira ere antolatuta zeukaten, baina bertan behera utzi behar izan duten pandemia zela eta. Urte horretako udaren amaieran, berriz, Euskadiko Orkestrarekin batera hiru abesti grabatu zituzten, Aldapan gora, Olatu bat eta Lasai lasai.
Orain bi urte kaleratu zuten azken diskoa: Ezin ezer espero. Huntzakoek sortutakoak dira kanta guztiak, nahiz eta Ekaitz Goikoetxearenak diren kantu horietako batzuen hitzak. Bi kolaborazio ere baditu azken diskoak. Kataluniako Doctor Prats taldearena da bata, Haizeak abestian, eta Julieta Venegas abeslari mexikarrarena bestea, 17:21 kantuan. Espero, gutxik esperoko zuen taldea desegitea, baina gaur goizean iragarri dute badoazela.
Larunbatean 40 Minutu Rock jaialdian joko dute, Durangoko Landako gunean (Bizkaia). |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224680/soldata-arrakala-amaitzeko-laquoneurri-zehatzakraquo-eskatu-dituzte-sindikatuek.htm | Ekonomia | Soldata arrakala amaitzeko «neurri zehatzak» eskatu dituzte sindikatuek | «Sexuaren araberako lan banaketa» salatu du LABek gobernuen eta patronalen aurrean egindako mobilizazioetan. UGTren arabera, soldatetan dagoen aldea 17,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %23,2koa Nafarroan. | Soldata arrakala amaitzeko «neurri zehatzak» eskatu dituzte sindikatuek. «Sexuaren araberako lan banaketa» salatu du LABek gobernuen eta patronalen aurrean egindako mobilizazioetan. UGTren arabera, soldatetan dagoen aldea 17,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %23,2koa Nafarroan. | Lan bera egiteagatik gizonek eta emakumeek ez dutela berdin kobratzen gogoratu dute berriz ere sindikatuek, eta hori konpontzeko «neurri zehatzak» hartzea galdegin diete patronalari eta gobernuei. Soldata Berdintasunaren Eguna da gaur, eta, horren harira, mobilizazioak eta adierazpenak dituzte sindikatuek. LABek protestak egin ditu Bilbon eta Iruñean, gobernuen eta patronalen egoitzen aurrean, eta UGTk gaiari buruzko azterketa bat aurkeztu du. Horren arabera, soldata arrakala %17,9koa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %23,2koa Nafarroan.
Zenbait lanbidetan alde hori nabarmen handiagoa dela gogoratu du LABek: kasu batzuetan bikoitza ia, sektore feminizatuak eta maskulinizatuak konparatuz gero. Gipuzkoan, eraikuntzako biltegiko peoi batek helduen egoitzetako pareko kategoria duen langile batek baino %90,30 gehiago kobratzen duela azaldu du Maddi Isasik, sindikatuko idazkari feministak. Nafarroan, metaleko peoi arruntaren soldata helduen egoitzetako kategoria bereko langilearena baino %81,45 handiagoa da.
Isasik azpimarratu duenez, hori gertatzen da «sexuaren araberako lan banaketa» egiten delako. «Enpleguak eta lanak nork egiten duen arabera baloratzen dira, eta ez lan horren edukien arabera. Horrela emakumeok egiten ditugun lanei balio sozial, ekonomiko eta politiko txikiagoa aitortzen zaie, debaluatuak daude». Horrekin batera, azpimarratu du generoa «beste zapalkuntza ardatz batzuekin» gurutzatzen denean —jatorriarekin, adibidez.—, arrakala handiagoa izaten dela.
«Iruditeria hori apurtu» behar dela adierazi du LABeko ordezkariak, eta eskaera zehatzak egin dizkie patronalei eta instituzioei. Besteak beste, zaintza lanei balio handiagoa emateko eta soldatak parekatzeko «konpromiso argia» agertzeko. Era berean, azpimarratu du ezinbestekoa dela emakume «migratu eta arrazializatuen» egoeraren inguruko datuak jasotzea.
25 urteren aldea
UGTk, berriz, gaiari buruzko azterketa bat aurkeztu du. Horren arabera, eta, batez besteko soldatak oinarri hartuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan emakume batek gizonezko batek baino 5.914 euro gutxiago jasotzen ditu urtean lan bera egiteagatik, eta Nafarroan, 7.271 euro gutxiago. Lanorduak kontuan hartuz gero, emakumeek gizonek baino 31 lanegun gehiago egiten dituzte urtean.
Xuria Arza Berdintasun idazkariaren arabera, beharrezkoa da soldata arrakalaren auzia soldatei buruzko eztabaidan sartzea, eta ohartarazi du SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren igoera arrakalaren zati bat baino ez duela zuzendu: «Diskriminazioetan jardun behar da, hala nola lanaldi partzialeko kontratazioan, soldata osagarrietan eta salgaietan kobratutakoan». Azpimarratu du SMIaren orain arteko igoera erritmoekin jarraituz 25 urte beharko liratekeela berdintasuna lortzeko.
Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko sailburua ere mintzatu da gaiari buruz. Lan Ikuskaritzaren lana azpimarratu du eta emakumeen kontratazioa sustatzen ari direla, «sektore maskulinizatuetan eta hobeto ordainduetan» sartzeko. Mendiak aurreratu du heldu den urtetik aurrera martxoaren 8a jaieguna izatea proposatuko duela Jaurlaritzak. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224681/etxeko-langile-egoiliarren-97k-ez-dute-jasotzen-legez-dagokien-gutxieneko-soldata.htm | Ekonomia | Etxeko langile egoiliarren %97k ez dute jasotzen legez dagokien gutxieneko soldata | ELEren arabera, etxe barnean diharduten hamar langiletik hiruk ez dute paperik. Legezko egoera dutenen gehienak Gizarte Segurantzan izena emanda daude | Etxeko langile egoiliarren %97k ez dute jasotzen legez dagokien gutxieneko soldata. ELEren arabera, etxe barnean diharduten hamar langiletik hiruk ez dute paperik. Legezko egoera dutenen gehienak Gizarte Segurantzan izena emanda daude | «Etxeko langile gehienek ez dute kobratzen beren lanaldiari dagokion gutxieneko soldata. Egoiliarren kasuan, %97koa da kopuru hori». ATH-ELE etxeko langileen elkarteak urteroko txostenaren ondorio deigarrienetako bat da hori. Gutxieneko soldataren langa igoerak izan duen eragina kalkulatu dute, eta lanaldiekin alderatu. Nabarmentzekoa da etxeko langile egoiliarren %59k 1.200 euro baino gutxiago irabazten dituztela hilean, eta %19,3 ez direla 901 eurora iristen —hamabi ordainketa—. ELE etxeko langileentzako aholkularitza zerbitzu bat da, eta iaz haiengana jo zuten 738 kasuetan oinarrituta osatu du aurtengo txostena. Emaitzen entresaka egitean langile egoiliarrak —lan egiten duten etxean bertan bizi direnak— eta etxetik kanpo dihardutenak bereizten ditu, baita legezko egoeran eta legez kanpo dihardutenak ere. Oro har, eta soldatari buruzko datuek erakusten duten bezala, langile egoiliarren egoera lazgarriagoa da. «Etxe barneko langileen %72k beharko luketen baino lanaldi luzeagoa dute, eta kontuan hartu behar da haien gehienezko muga 60 ordukoa dela. Alegia, lautik hiruk 60 ordu baino gehiago egiten dute lan astean», azaldu du Lore Ureta ELEko kideak. Ondorioz, atseden legedia ere ez da betetzen: %53,4k ez dute hamar orduko atsedena bermatuta gauean eta %37 gutxienez bi aldiz altxatzen dira gauero haien zainduak artatzeko. «Erritmo hori bateraezina da lan osasun egoki batekin. Lan ikuskariei lan osasunaren inguruko kontrol zorrotza exijitzen diogu», gaineratu du. ELEra jo zuten etxeko langile egoiliarren %29,5 legez kanpoko egoeran zeuden. Haien jatorri herrialde ohikoenak Paraguai, Nikaragua eta Bolivia dira, hurrenkera horretara. Izan ere, etxeko langileen %89 atzerritarrak dira edo herritartasun bikoitza dute. Egoiliarren kasuan batezbesteko hori ia %98koa da. Horiek guztiek zaintza lanak egiten dituzte, eta %86,39 bakarrik bizi dira zaintzen dituzten pertsonekin. Alde horretatik, zaindutako pertsonen %67 emakumeak dira. Kanpotik diharduten etxeko langileen profila ezberdina da. Orduka aritzen dira, eta ohikoa da etxe batean baino gehiagotan lan egitea. %83 atzerritarrak dira, eta paperik gabekoen kopurua egoiliarrena baino txikiagoa da: %12,9. Lanaldiei dagokienez, egunez diharduten langileen %55ek hogei ordu baino gutxiago egiten dituzte astean, eta %29 ez dira iristen lan egiten duten orduei dagokien gutxieneko soldatara. Langabeziarik ez urrira arte Uretak nabarmendu du «gero eta gehiago» direla Gizarte Segurantzan izen emanda dauden etxeko langileak. Legezko egoeran dauden ia egoiliar guztiak daude izen emanda eta egunez dihardutenen %90. Dena den, Uretak salatu zuen ez dela batere erraza Gizarte Segurantzarekin harremanetan jartzea. «Lehen aurrez aurreko arreta zegoen, leihatilakoa. Baina orain etxeko langileek bide telematikoa baino ez dute. Agiriak atxikitzea-eta ez da erraza. Oinarrizko informatika ezagutzekin ez da aski. Tramitearekin ezin asmatu, eta osasun arrazoiengatik baja ez eskatzea erabaki duten langileak daude». Kontratu eteteen datuak ere bildu ditu ELEk. Egunetik dihardutenen laurdenak galdu zuen lana iaz eta etxe barrukoen %11k. Uretak zehaztu zuen kaleratu horiek ezin izan dutela langabezia saririk jaso. Espainiako Gobernuak iazko urrian onartu zuen langabezia saria etxeko langileentzat, baina atzerako eraginik gabe. «Langabezia saria jasotzeko urtebeteko kotizazioa behar da, beraz, etxeko langileek ezingo dute jaso aurtengo urrira arte. Elkarteak aurretik lan egindako denbora ere kontuan hartu dadila eskatzen ari gara». Gai berean, Uretaren iritziz, iazko iraileko erreforma«pauso txiki bat baino ez da», eta gogoratu du Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak beharturiko aldaketa bat izan zela. 34.592 etxeko langile Hegoaldean Gizarte Segurantzaren datuen arabera, 34.592 dira Hego Euskal Herrian legezko egoeran lan egiten duten etxeko langileak. Horiei ELEren datuen arabera legez kanpo dihardutenak gehitu beharko litzaizkie: egoiliarren %29,5 eta egunez dihardutenen %11. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224682/20000-especies-de-abejas-berlinaleko-lehian-erakutsi-du-estibaliz-urresolak.htm | Kultura | ‘20.000 especies de abejas’ Berlinaleko lehian erakutsi du Estibaliz Urresolak | Zinema jaialdiaren 73. aldiko sari ofizialetako bat irabazteko hemeretzi hautagaien artean dago euskal zinemagilearen filma. Larunbatean jakinaraziko dituzte saridunak. | ‘20.000 especies de abejas’ Berlinaleko lehian erakutsi du Estibaliz Urresolak. Zinema jaialdiaren 73. aldiko sari ofizialetako bat irabazteko hemeretzi hautagaien artean dago euskal zinemagilearen filma. Larunbatean jakinaraziko dituzte saridunak. | Euskara entzun ahal izan da gaur Berlinale Palasten. Hain zuzen ere, Estibaliz Urresola Solaguren (Laudio, Araba, 1984) zinemagileak bertan estreinatu du 20.000 especies de abejas filma, Berlingo zinema jaialdiaren 73. aldiko lehia ofizialaren barruan. Filmak euskara eta gaztelera erabiltzen ditu, eta euskal musika, Lourdes Iriondo tartean. Sexu aniztasunaren aldarria egiten du lanak, haurren errealitateak ardatz hartuta. «Zinematik abiatuta, nire lanbidetik, ekarpen bat egin nahi nuen, itxuraz elkarrengandik oso urruti dauden jarrerak gerturatze aldera», adierazi du zuzendariak, prentsarako emanaldiaren ondotik. Lehen aldia da euskal zinemagile batek Berlinaleko Sail Ofizialean bere lehen filma erakusten duena; eta zinema jaialdiko hartzetako bat sari gisa eramateko hemeretzi hautagaien artean dago Urresolaren lana.
Narrazioko protagonista haur bat da (Sofia Oterok interpretatu du haren rola), eta haren barne bizitza eta familia, eskola eta gizarte ingurunea erretratatu ditu zuzendari arabarrak. Ez da eroso sentitzen Aitor izenarekin, ez eta Coco izen neutralarekin deitzen diotenean ere. Haren gurasoek jarrera diferenteak dituzte horren gainean: amak (Patricia Lopez Arnaiz) aniztasunerako eskubidea onartzearen aldeko iritzia agertzen du, eta aitak (Martxelo Rubio), berriz, goizegi deritzo 8 urteko haurrak barruan duenari, Luciari, bide emateko. Haiekin batera, elkarrengandik «urrun» egon litezkeen beste jarrera batzuk ere agertzen dituzte pertsonaiek, hala nola elizara joan ohi den amonak (Itziar Lazkano) eta erlezaina den izebak (Ane Gabarain). Guztiek haurren transexualitatearen inguruko ikuspegi ezberdinak erakutsiko dizkiote ikusleari, betiere harenganako maitasuna erdigunean dela. Urresolaren ustez, zinema «askotariko errealitateak gerturatzeko tresna bat» izan daiteke.
Zuzendariarekin batera, filmeko lantaldeko hainbat kide izan dira Berlinen gaurko estreinaldian, tartean Otero, Lopez Arnaiz, Gabarain, Lazkano eta Sara Cozar aktoreak, eta Lara Izagirre zein Valerie Delpierre ekoizleak.
'Cuerdas'-en ondotik
Zuzendariaren aurreko lana, Cuerdas laburra, Cannesko jaialdian estreinatu zuen Urresolak —Urrezko Erraila saria lortu zuen—. Muskizko (Bizkaia) Petronorren lantegia oinarri hartuta, enpresaren boterea eta eragindako osasun kalteak azaleratu zituen lanak, eta Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi-Tabakalera sailean ere erakutsi zuen.
Lan berriak saririk ekarriko ote dion larunbatean argituko du Kristen Stewart buru duen epaimahaiak. 20.000 especies de abejas apirilaren bukaeran helduko da zinema areto komertzialetara. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224683/berritasunen-urtean-izen-dantza.htm | Kirola | Berritasunen urtean, izen dantza | Denboraldi honetan zortzi talde arituko dira Euskotren ligan, eta horrek mugimendua ekarri du. Donostiako bi ontziak eta Tolosaldea dira berritasun gehien dutenak. | Berritasunen urtean, izen dantza. Denboraldi honetan zortzi talde arituko dira Euskotren ligan, eta horrek mugimendua ekarri du. Donostiako bi ontziak eta Tolosaldea dira berritasun gehien dutenak. | Euskotren ligan zortzi traineru ariko dira aurten, txapelketa sortu zutenetik lehendabiziko aldiz. Horrek aldaketa ugari eragin ditu talde askotan. Orio eta Hondarribia dira salbuespenak, iazko multzoei ia beren osotasunean eutsita. Kontrara, joan zen sasoian gorengo mailan aritutako Arraun Lagunak-ek, Donostiarrak eta Tolosaldeak berritasun askorekin abiatu dute aurtengo sasoiaurrea. Hibaikari dagokionez, beste klubetan zaildutako arraunlariekin bete ditu hutsuneak.
Ikusi gehiago: Izaro Lestayo Tolosaldeko patroia: «Liga hau ezaguna dut lehendik ere, baina zenbait berritasun ditu»
EUSKOTREN LIGAKO FITXAKETAK
ORIO Joan direnak: Tayde Gomez de Segura. Iritsi direnak: Nagore Iturralde (harrobikoa), Jenifer Rodriguez (harrobikoa), Nahia Badiola eta Ainhoa Etxenike.
HIBAIKA Joan direnak: Inge Ugarte, Naiara Orobengoa, Laura Carracedo eta Joana Brun. Iritsi direnak: Natalia Tubio, Judith Llanes, Leire Arrojerian eta Paula Amutxastegi.
DONOSTIARRA Joan direnak: Sara Roteta, Natalia Tubio, Natalia Vega. Anexi Unzueta eta Ainhoa Escobal. Iritsi direnak: Maider Zumeta, Garazi Ezkerro, Naroa Garamendi, Irati Merkader (harrobikoa), Nahikari Artano (harrobikoa), Libe Goñi (harrobikoa), Iraide Marin (harrobikoa) eta Irene Iguain (harrobikoa.)
TIRAN Joan direnak: Laura Perez, Blanca Perez eta Adriana Gonzalez. Iritsi direnak: Carme Veiga Bures, Carla Rosendo, Cristina De la Fuente, Sofia Freire, Laura Fernandez eta Irene Del Rio.
CABO DA CRUZ Joan direnak: Nicole Maroño, Judit Maroño, Alazne Sanchez eta Belen Diaz. Iritsi direnak: Agurtzane S, Ana Belen, Patricia Silva eta Mar Hermo.
ARRAUN LAGUNAK Joan direnak: Naiara Martin, Maialen Muguruza, Garazi Ezkerro, Ane Pescador Cristina Simoes eta Miren Idarreta. Iritsi direnak: Irati Elejalde, Maider Bereau, Joana Halsouet, Garazi Lasarte eta Nahikari Azkue.
HONDARRIBIA Joan direnak: Itxaso Goikoetxea. Iritsi direnak: Inor ez.
TOLOSALDEA Joan direnak: Itxaso Aranburu, Olaia Barriuso, Irati Gurutxarri, Irati Hernandez, Arene Lacoste, Malen Oiartzabal, Aiora Sorozabal, Uxune Urkia eta Mireia Vicente. Iritsi direnak: Nerea Agirrezabal, Amaia Belamendia, Udane Iraola, Eneritz Iruretagoiena, Izaro Lestayo, Irati Salazar, Maialen Ugalde eta Eider Zubeldia. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224684/garabide-elkarteari-eman-diote-abadia-saria.htm | Gizartea | Garabide elkarteari eman diote Abadia saria | Euskararen biziberritzeari egindako ekarpena goratu du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Hizkuntza gutxituen alde lan egiten du gobernuz kanpoko erakundeak. | Garabide elkarteari eman diote Abadia saria. Euskararen biziberritzeari egindako ekarpena goratu du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Hizkuntza gutxituen alde lan egiten du gobernuz kanpoko erakundeak. | Gipuzkoako Foru Aldundiak Garabide gobernuz kanpoko erakundeari eman dio Anton Abadia saria. Munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu Garabidek, horretarako euskararen prozesua eta esperientzia oinarri hartuta. Hain zuzen ere, lan hori azpimarratu du gaur aldundiak ekitaldian. Garabide elkartearen izenean, Iñaki Martinez de Luna eta Jon Sarasua elkarteko kideek jaso dute saria. Foru jauregian egin dute sari banaketa, Donostian. Gipuzkoako Foru Aldundiak euskararen normalizazioaren aldeko lanean nabarmendutako pertsona eta elkarteen jarduna saritzeko sortu zuen Anton Abadia saria, 1996an. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak azpimarratu du Garabide «hizkuntza gutxituen arteko elkar ezagutza eta norberaren hizkuntzaren defentsa uztartzen dituen proiektua» dela, eta «elkarlan eredu berritzaile» baten bitartez ekarpen «esanguratsua» egiten diola euskararen biziberritzeari. Garabideren izenean, Martinez de Lunak saria eskaini die mundu zabaleko komunitateekin ehundutako sareei: «Antzeko kezkak, ilusioak eta lana partekatzen ditugu, eta elkarrengandik ikasten dugu. Besteen ispiluan begiratzean gure irudia, iraganean pairatutako egoerak ikusten ditugu, eta oso baliagarria da hori ahalegin horretan jarraitzeko». |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224686/ainhoa-barbarin-espetxera-itzularazi-dute.htm | Politika | Ainhoa Barbarin espetxera itzularazi dute | Hirugarren graduan zegoen 2022ko urritik, baina, fiskaltzaren helegitea aintzat hartuta, kartzelara itzularazi dute | Ainhoa Barbarin espetxera itzularazi dute. Hirugarren graduan zegoen 2022ko urritik, baina, fiskaltzaren helegitea aintzat hartuta, kartzelara itzularazi dute | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Ainhoa Barbarin Iurrebaso Urretxuko (Gipuzkoa) preso ohiak espetxera itzuli behar izan du, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegiak fiskaltzaren helegitea aintzat hartu eta hirugarren gradua atzera bota duela eta. Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelara bueltatu da. Barbarin hirugarren graduan zegoen 2022ko urritik, kartzelako tratamendu batzordeak erabakita. 21 urte daramatza preso, eta 2021eko apirilean Picassenteko espetxetik (Valentzia) Zaballako espetxera (Araba) hurbildu zuten. Datorren urtean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224687/sexu-eraso-bat-ikertzen-ari-da-ertzaintza-irunen.htm | Gizartea | Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Irunen | Asteburuan izan zen erasoa, goizaldean. | Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Irunen. Asteburuan izan zen erasoa, goizaldean. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Irunen (Gipuzkoa). Asteburuan izan zen erasoa, goizaldean. Pertsona batek salatu zuen sexu askatasunaren aurkako delitu baten biktima izan zela, eta salaketa jarri zuen.
Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza, baina ez du informazio gehiagorik zabaldu. Oraingoz ez dute inor atxilotu. |
2023-2-22 | https://www.berria.eus/albisteak/224688/polizia-bat-tirokatu-dute-irlandako-omagh-hirian.htm | Mundua | Polizia bat tirokatu dute Irlandako Omagh hirian | Lanean ez zegoen inspektore bat da biktima, eta larri eraman dute ospitalera. | Polizia bat tirokatu dute Irlandako Omagh hirian. Lanean ez zegoen inspektore bat da biktima, eta larri eraman dute ospitalera. | Poliziako inspektore bat larri zauritu dute tiroz gaur iluntzean, Irlanda iparraldeko Omagh hirian. Belfast Telegraph egunkariaren arabera, une horretan ez zen lanean ari; kirolgune baten ondoan zegoen, eta bi gizonezkok eraso egin diote. Tokian bertan artatu dute larrialdi zerbitzuek, eta egoera larri eraman dute ospitalera.
PSNI Ipar Irlandako Poliziak ez du argibiderik eman erasoaren inguruan.
Ordezkari politikoek gertatutakoa gaitzetsi dute; besteak beste, Michelle O'Neill Sinn Fein alderdi errepublikanoko buruzagiordeak eta Jeffrey Donaldson DUP Alderdi Demokratiko Unionista indar britainiazale nagusikoak. Tom Elliott UUP Ulsterko Alderdi Unionistako parlamentariak esan du "ekintza arbuiagarria eta koldarra" izan dela, eta ez dagoela "horrelakoentzako tokirik gizartean". Colum Eastwood Alderdi Sozialdemokrata Laboristako buruzagiak, berriz, disidente errepublikanoei leporatu die ekintza: "Ekintza honen atzean daudenek aginte britainiarraren aurka daudelako falazia saltzen dute. Utzi garbi esaten ez dela hala. Haien borroka ez da Britainiako Gobernuaren eta PSNIren kontrakoa. Haien borroka bakean bizitzea aukeratu duen Irlandako herriaren kontrakoa da. Eta borroka hori ez dute inoiz irabaziko".
Azkenekoz, 2017an eraso zioten tiroz polizia bati Ipar Irlandan —Belfasten agente bat zauritu zuten disidente errepublikanoek—. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224709/gizon-bat-atxilotu-dute-gurutzetako-ospitalean-sexu-erasoa-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gurutzetako ospitalean, sexu erasoa egotzita | Biktima ospitaleko paziente bat da, eta haren familiak salatu du gertatutakoa. | Gizon bat atxilotu dute Gurutzetako ospitalean, sexu erasoa egotzita. Biktima ospitaleko paziente bat da, eta haren familiak salatu du gertatutakoa. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, gizon bat atxilotu dute Gurutzetako ospitalean (Bizkaia), emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Biktima ospitaleko paziente bat da, eta erasotzailea, berriz, Psikiatria arloan ospitaleratuta dago.
Joan den igandean gertatu zen, eta, El Correo-k jakinarazi duenez, erasotzailearen gelako komunean. Biktimak erizain bati kontatu zion gertatutakoa, eta arloko arduradunak emakumearen amari abisatu zion. Biktimaren familiak salatu zuen gertatutakoa. Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224710/turrun-hotsa-da-aurtengo-ibilaldiaren-abestia.htm | Gizartea | 'Turrun hotsa' da aurtengo Ibilaldiaren abestia | Ondarroan egingo dute aurtengo Ibilaldia, 'Xe' lelopean. «Zainetan kresala duen» herria islatu dute Bizkaiko ikastolen jaiko abestian. | 'Turrun hotsa' da aurtengo Ibilaldiaren abestia. Ondarroan egingo dute aurtengo Ibilaldia, 'Xe' lelopean. «Zainetan kresala duen» herria islatu dute Bizkaiko ikastolen jaiko abestian. | Jadanik ezaguna zen non, nork eta noiz: Ondarroan (Bizkaia) ospatuko dute Ibilaldia Zubi Zahar ikastolak antolatuta, maiatzaren 21ean. Eta, orain, zer soinu izango duen aurkeztu dute. Turrun hotsa da aurtengo jaiaren abestia.
Axular Arizmendik sortu du abestia; «Ondarroako eta Euskal Herriko marinel guztiei omenaldi txiki bat egiten dio», adierazi du. Leire Bilbaok ere horri eutsi dio abestiaren hitzak idaztean: bertan islatu du «zainetan kresala duen eta bere nortasunari eutsi nahi dion herri bat». Aiora Renteriak eta Eñaut Elorrietak ahotsa jarri die Turrun hotsa-ri. Aiora Ponce ondarroarrak zuzendu du bideoklipa.
Aurtengoarekin, hirugarren aldia izango da Ibilaldia Ondarroan ospatzen dutena —aurretik, 1993an eta 2011n egin zuten—. Xe lelopean izango da. Ondarroako hizkerara ekarri nahi izan dute jaia bera; izan ere, herrian Ibilaldixe deritze. «Xe esanez hitz egiteko modu bat ez ezik herri bat ere irudikatu nahi dugu. Euskara berea duen herri bat», azaldu dute antolatzaileek.
Turrun hotsa
Turrun hotsa portuan, herria esnatu da itsas haizeak dakarren sekretua; zainetan kresala eta mingainean olatua, ematen jarraitzeko gure kantua.
Zubi zaharretik dator marea gora kanpandorreraino dena bustiko da.
Eskutik hartu eta ez da jausiko zubixe. Geu ga eusten daben herrixe! |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224711/israelek-gaza-bonbardatu-du-hegazkinez.htm | Mundua | Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez | Gaur goizaldean izan da erasoa. Israelgo Segurtasun indarren arabera, Gazatik sei misil jaurti zituzten atzo gauean, eta horren erantzuna izan da bonbardaketa. Goizean Israelgo segurtasun indarrek emakume palestinar bati tiro egin diote. | Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez. Gaur goizaldean izan da erasoa. Israelgo Segurtasun indarren arabera, Gazatik sei misil jaurti zituzten atzo gauean, eta horren erantzuna izan da bonbardaketa. Goizean Israelgo segurtasun indarrek emakume palestinar bati tiro egin diote. | Ez dute etenik Israelen eta Palestinaren arteko erasoek. Gaurko ordu txikietan, Israelek Gazako zerrenda bonbardatu du hegazkinez. Gaza erdialdean dagoen arma fabrika bati eraso diote, baita iparraldeko arma biltegi bati ere. Tel Aviven arabera, Hamasenak dira bi egoitzak. Horien inguruan daude meskita bat, eskola bat, hotel bat eta polizia etxe bat.
Israelek salatu du Gazatik sei misil jaurti zituztela atzo gauean, eta horren erantzuna izan dela gaur goizaldeko erasoa. Israelgo segurtasun indarren arabera, Gazatik jaurtitako sei misil horietatik bost gerarazi dituzte, eta lehertu den misilak ez du kalterik eragin.
Goizaldeko erasoaren harira, Israelgo segurtasun indarrek adierazi dute «eraginkorra» izan dela Hamasen «indartzeko eta armatzeko gaitasunari» aurre egiteko. «Hamas erakunde terrorista da Gazako zerrendako arduraduna eta, hortaz, Israelen aurkako erasoen prezioa ordainduko duena», gehitu dute. Hamaseko bozeramaile Hazem Qasemek adierazpen horiei erantzun die, eta ohartarazi du euren pazientzia «agortzen» ari dela. «Gazako zerrendako erresistentzia ausartak beti defendatuko du herria. Bonbardaketei bonbardaketekin erantzungo die», ohartarazi du.
Ikusi gehiago: Israelek gutxienez 11 palestinar hil ditu Zisjordanian, eta ehundik gora zauritu
Palestinaren eta Israelen artean azken 24 orduetan izan den hirugarren erasoa izan da Gazako bonbardaketa. Bada, Israelgo segurtasun indarrek Nablus hiriko (Zisjordania) etxebizitza bat inguratu zuten atzo goizean. Sarekadan hamaika palestinar hil zituzten, eta ehundik gora zauritu —horietatik sei larri dira—.
Wafa albiste agentziaren arabera, soldaduek negar gasak eta flash granadak jaurti zituzten, eta palestinarrek aurre egin zieten. 2022an soldadu bat hil zuen talde armatu bateko bi kideren bila ari ziren Nablusko erasoaldian, The Jerusalem Post egunkariak zabaldu zuenez. Erasoa gaitzesteko, greba orokorrerako deia egin dute gaurko PAN Palestinako Aginte Nazionalak eta hango erakundeek, Ramallahn eta Nablusen.
Bestalde, Palestinako emakume bat zauritu dute gaur Israelgo segurtasun indarrek, Zisjordaniako kolonia batean. Israelgo Poliziaren arabera, emakumea soldaduari eraso egiten saiatu da, labana batekin. Segurtasun indarrek tiro egin diote, eta zauritu egin dute.
Nazioarteko erantzuna
Erasoek nazioartea ere astindu dute, eta zenbait erakundek gaitzetsi dituzte atzoko eta gaurko erasoak. NBE Nazio Batuen Erakundeko Ekialde Hurbilerako ordezkari Tor Wennesladenek eskatu zuen «indarkeria» gelditzeko. Arabiar Ligak eta EB Europako Batasunak, berriz, Israelgo segurtasun indarrek Nablusen egindako operazioa gaitzetsi dute.
Gaur goizaldeko bonbardaketaren inguruan, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek adierazi du Washingtonek «ulertzen» dituela Israelek dituen segurtasun kezkak, baina «larrituta» dagoela zenbat zibil hiltzen eta zauritzen ari diren.
Urtea hasi denetik, Israelgo segurtasun indarrek 60tik gora palestinar hil dituzte —batez beste, eguneko bat—. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224712/bi-lagun-zauritu-dira-sute-batean-bilboko-san-frantzisko-auzoan.htm | Gizartea | Bi lagun zauritu dira sute batean, Bilboko San Frantzisko auzoan | Zaurituak Gurutzetako Ospitalera eraman dituzte. 30 pertsona eraikinetik aterarazi dituzte. | Bi lagun zauritu dira sute batean, Bilboko San Frantzisko auzoan. Zaurituak Gurutzetako Ospitalera eraman dituzte. 30 pertsona eraikinetik aterarazi dituzte. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, Bilboko San Frantzisko auzoko eraikin batean sute bat egon da. Bi lagun zauritu dira, eta Gurutzetako Ospitalera eraman behar izan dituzte. Bertze 30 pertsona eraikinetik aterarazi dituzte. Suhiltzaile bat eta bi ertzain ere artatu dituzte.
Ezbeharra goizeko 8:25 aldera gertatu da, egoera kontrolpean dagoen, baina oraindik ez dakite zerk eragin duen sutea. Suhiltzaileak, Ertzaintza eta osasun zerbitzuak bertaratu dira. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224713/mendiko-eskia-etxean.htm | albisteak | Mendiko eskia, etxean | Elurra egin du berriro. Aurreko geruza zaharraren gainean zenbait lekutan, hala nola Aralarren, Saioan, Orreaga gaineko gailurretan... eta aurreko geruza hori jada urtua zen mendi gainetan, beste zenbait lekutan. Beraz, aukera dugu berriro ere etxe inguruko gailurretan mendiko eskia egiteko. Non? Hemen oinarrizko gida bat, mendebaldetik ekialdera, jarduera honetarako egokiak diren zenbait gailurrekin. | Mendiko eskia, etxean. Elurra egin du berriro. Aurreko geruza zaharraren gainean zenbait lekutan, hala nola Aralarren, Saioan, Orreaga gaineko gailurretan... eta aurreko geruza hori jada urtua zen mendi gainetan, beste zenbait lekutan. Beraz, aukera dugu berriro ere etxe inguruko gailurretan mendiko eskia egiteko. Non? Hemen oinarrizko gida bat, mendebaldetik ekialdera, jarduera honetarako egokiak diren zenbait gailurrekin. | ZALAMA (1.336 m)
Euskal Herriko mendebaldean, Kantabria eta Burgos arteko mugan, Zalama mendilerroa aproposa da mendiko eskirako. Arreturasko lepotik (Bizkaia, 641 metro) abiatzen den pistatik hasten da igoera Zalama mendira. Pistatik leporaino, eta, handik, gainez gain iristen da tontorreraino. Behin hara iritsita, jaitsierarik onena Los Canalesko antenetatik abiatzen da. Bigarren amildegitik sartuta, hirugarren amildegi bat bilatu behar da, eta handik behera abiatu. Komeni da igoeran ondo erreparatzea jaitsierari, bestela ez baita erraza topatzen. Jaisteko ere teknika behar da, 40 gradu inguruko maldaren bat daukalako.
GORBEIA (1.482 m)
Gorbeia, Arabako nahiz Bizkaiko talaia, bere malda leun eta biribilekin, mendi egokia da mendiko eskirako. Altu samarra izanik, neguan zehar behin baino gehiagotan elurtzen da, baina haizeak ere gogor zigortzen du mendialde hura, eta azkar eramaten du mantu zuria. Bizkaitik eta Arabatik igo daiteke Gorbeiara; biak dira eskiekin egiteko modukoak, baina Arabako hegoaldeko hegia aproposagoa da, beharbada. Muruatik (Araba, 686 metro) abiatzen da pista, eta elur asko dagoenean, ibilbide guztia eskien gainean egin daiteke. Lau-bost orduko joan-etorria da Arabako igoera; desnibela, berriz, ia 800 metrokoa abiapuntutik tontorreraino.
Eskiatzaile bat Buetraitzetik Artzanbururako tartean. Jon Mikel Galparsoro
ALOÑA MENDILERROA
Euskal Herrian mendiko eskirako gune nagusietako bat da. Oñatiarren txoko kutunaren ospea zabaltzen joan da azken urteotan, eta gaur egun hango eta hemengo mendiko eskiatzaile asko elkartzen da Aloñan, nahikoa elur dagoenean. Buetraitz eta Artzanburu dira mendiko eskirako gailur egokienak. Buetraitzek hainbat jaitsiera eskaintzen ditu, Gomiztegi baserri aldera, Arantzazu aldera... Artzanbururekin konbinatuz, saio ederrak egin daitezke. Desnibela metatzeko distantzia handirik ez da ibili behar, eta ondorioz, mendiko eskian lehiatzen diren asko Aloñan ibiltzen dira, metroak eta metroak pilatuz. Buetraitzek igoera zuzen eta azkarra du, eta eskiatzen jaisteko malda ezin aproposagoa. Hego-ekialderantz jaitsita, Arkaitz mendiaren azpitik zeharkaldia eginez, Artzanburuko (1.365 m) igoerarekin bat egin daiteke, eta han ere hainbat aukera zabalduko zaizkigu, Tellakaskueta gailur borobilduarekin ere konbinatuz.
ARATZ (1.445 m)
Araiatik (610 metro, Araba) abiatuta, elur asko dagoenean, mendiko eskia egiteko ingurune egokia da Aratz, goiko aldea batez ere. Harkaitz asko izanda, ordea, gutxitan egoten da haren maldetatik eskiekin lasai ibiltzeko aukera. Igoera basotik egiten da tontor azpiko zabalguneraino, eta joan-etorriko ibilbidea lau bat ordutan osa daiteke.
Aralarko goi-lautada, Uzkuititik Ganbo Txikirako tartean. R. Olasagasti
ARALAR - UZKUITI (1.328 m)
Amezketatik abiatuta, Ondarreko pista bat basotik barneratzen da Urdanaizeraino. Elur eta izotz baldintzen arabera, pista egoera hobean edo okerragoan egon daiteke, eta, zenbaitetan, hobea da autoa beherago uztea, goran gaizki ibiltzea baino. Pistaren amaieran dagoen langatik, ordubetean hel daiteke Uzkuitiko tontorreraino. Aparkalekutik abiatuta, artzain borda batzuetara iritsi behar da, eta handik nabarmen ageri da Uzkutiko mendi-hegala. Behin hara iritsita, elurra hoberen ikusten den lekutik joan behar da, baina errazagoa izaten da eskuinaldera jo eta aurre-tontor batera iritsi ondoren mendi ertzetik gailurreraino iristea. Jaitsiera ere leku beretik egin daiteke, edo Arritzagako sakonera ematen duen malda tenteago batetik. Uzkuitik aukera ematen du Ganbo Txiki eta Ganbo tontorretarantz joan eta hango maldetan zenbait jaitsiera egiteko ere. Denboraren eta eguraldi eta elur baldintzen arabera.
ARALAR - SOILABIZKARGAÑA (1.430 m)
Intzako Dorrea eta Irumugarrieta ere esaten zaio Aralarko Malloetako gailur honi. Elur asko dagoenean, Aralarren mendiko eskia egiteko lekurik ederrenetakoa da, Malloen iparrera. Gaintzatik (Nafarroa, 388 metro) abiatzen da ohiko igoera, aurrena basotik eta gero belardi bilakatzen den malda luze eta zabal batera aterata. Handik egiten da tontorrerainoko bidea, ia 1.000 metroko desnibelarekin. Aralarko mendirik garaiena da Soilabizkargaña eta azpiko zorua belardia izanda, aproposa da mendiko eskirako. Dena dela, elur asko egiten duenean, elur-jausiak ere sortzen dira, belarrezko malda tente haietan. Beraz, baldintzak ondo aztertuta sartzea komeni da.
Txindoki elurtuta, Uzkuiti aldetik begiratuta. R. Olasagasti
ARALAR - TXINDOKI (1.346 m)
Klasiko bat bada ere, Txindoki edo Larrunarri ez da mendiko eskiekin hain sarri igo daitekeen mendia. Izan ere, haitz asko azaleratzen dira, eta elur asko behar da eskiekin lasai eta eroso ibiltzeko. Larraitzetik (Gipuzkoa, 426 metro) abiatzen da ohiko igoera: bederatziehun metroko desnibeleko bide malkartsu bat tontorreraino. Jaitsiera ere tekniko samarra da, eta ez da, beharbada, mendirik egokiena mendiko eskian hasi berri direnentzat.
Gazume tontorrera iristen. R.Olasagasti
GAZUME (1.001 m)
Hernio mendiguneko tontorrak mila metrotik gora altxatzen dira doi-doi, eta neguan noiz edo noiz zuritzen dira, baina kostaldetik hain hurbil daudenez, gutxi irauten du haietan mantu zuriak. Hala ere, sortzen dira aldian behin negu-neguko baldintzak (nork ahaztu 2020ko Gabonak!) eta horietan mendiko eskirako mendi aproposa da Gazume. Iturriotzetik abiatzea izaten da ohikoena, Zelatungo leporako ohiko bideari jarraituz. Basotik atera eta berehala, Herniorako bidea alde batera utzi eta Gazumerako bailaratxo dotorea hartu behar da, sigi-saga tontorreraino. Jaitsiera ere bide beretsutik egin daiteke, baina ipar-iparrera, basoan behera, badira beste aldaera posibleak.
Petriketa magaleko alertze basoak. R. Olasagasti
EGUZKIKO MUINOA (1.083 m), PETRIKETA (1.057 m)
Leitza eta Goizueta lotzen dituen Basakabiko gainetik abiatuta (Nafarroa, 743 metro), bi mendi tontor daude bata bestearen ondoan: Petriketa eta Eguzkiko Muinoa. Harrigarria da itxura batean hain mendigune apala izanik, zenbat aukera eskaintzen dituen leku honek. Eguzkiko Muinoak, esaterako, Leitzelarreako baso aldera jaitsiera dotorea eskaintzen du, baita Goizuetako errepide aldera ere. Hori bai, basoan eskiatzen trebezia pixka bat behar da, zuhaitzen kontra kolperik ez hartzeko. Petriketak ere hainbat malda eta aukera eskaintzen ditu, gehien-gehienak hegorantz. Saioa, Orreaga eta beste zenbait mendiguneren aldean 300-400 metro falta ditu, eta, ondorioz, zenbaitetan, gradu pare bat falta izaten dira gailur hauek zuritzeko, baina elurtuta daudenean, baldintzak oso onak izaten dira sarri.
Eskiatzaile bat Saioaren azken gandorrean. R.Olasagasti
SAIOA (1.418 m)
Iruñerritik, Lapurdiko kostaldetik eta Donostialdetik ordubetera baino gutxiagora dago Artesiagako mendatea (Nafarroa, 985 metro), Saioara eskiz igotzeko ohiko abiapuntua. Pirinioen mendebaldeko zaindari eta Baztango tontorrik garaiena izanda, urtero izaten du aski elur hara bisita bat baino gehiago egiteko. Artesiagatik abiatuta, hasieran pistaz egin behar da aurrera, eta kilometro bat inguru eginda, maldan gora hasi, sigi-sagan, gero eta tenteago jartzen den maldatik tontorreraino iristeko. Eskiatzeko egoki bihurtzen duen beste ezaugarri bat dauka Saioak: harri gutxi eta belar asko dauka. Okerrena da eguraldi ona egiten duen asteburuetan nahiko lan zaila izaten dela Artesiagan autoa uzteko toki bat bilatzea. Halakoetan, Eugi aldera doan errepidean pare bat kilometrora jaitsita, bihurgune batean, mendira eskiz igotzeko beste abiapuntu bat dago, basoan bertan. Haizea ere zakarra izaten da maiz.
Adi eta Iturrunburu artean. I. Petxarroman
ADI (1.457 m)
Urkiagako mendatetik (Nafarroa, 890 metro) abiatzen da igoerarik ohikoena. Bide gehiena basotik egiten da, azken maldara arte. Berez, eskiatzeko maldarik egokiena bukaerakoa da, behin basotik irten eta gero. Guztira, hiru bat orduko mendi itzulia da Adikoa, klasiko bat. Mendikate berean bada beste aukera interesgarri bat, hots, Sorogainetik (830 metro) abiatu eta Iturrunburu (1.313 metro) tontorrera igotzea, Aditik ipar ekialdera. Belardi zabal eta malkartsu bat izanda, mendiko eskirako ezin egokiagoa da Adiren adiskide txikia. Inguru berean, Eugi aldean, Burdindogi mendiaren hegal basotsuetan badira mendiko eskirako aukera gehiago, baina ondo ezagutu behar da lekua, eta zuhaitzen artean eskiatzen jakin.
Orreagako basotik irten eta Astobizkarrerako bidean. I. Petxarroman
ORREAGA INGURUA - ASTOBIZKAR, (1.506 m)
Iruñerriko mendiko eskiatzaileentzako toki kutuna da Orreaga ingurua. Batzuek “Nafar Columbia” ere esaten diote, baldintzak onak direnean (aurreko asteetan halaxe izan dira) egiaz ingurune gozagarria baita. Astobizkar da inguru hartan eskiatzaileek maizen igotzen duten mendia. Orreagatik abiatuta (Nafarroa, 950 metro), bi igoera nagusi ditu: Donejakueko bidearen arrastoan, Lepoederrera iristen den pistari jarraituz bat. Eta errekaren ezkerreko ertzetik abiatzen den bideari jarraituz, bestea. Bigarren hau aurrekoa baino zuzenagoa da, eta eguraldi onarekin egokiagoa. Basora iritsi ondoren, erreka pasatu behar da, eta pixkanaka maldatik gora abiatu ia tontorreraino. Igotzeko bi bide horiek egokiak badira ere, bigarrena gozagarriagoa da jaisteko. Orreagan elurrik ez badago, Ibañeta mendatea (1.067 m), ehun metro gorago, abiapuntu egokia da Astobizkarrera igotzeko.
Arthanolatzeko mendi hegalak. Andoni Canellada
IRATI - ARTHANOLATZE (1.531 m)
Iratiko oihanean, Orhi handiari begiratzeko talaia ezin hobea da Arthanolatze mendia. Organbidexkako lepotik (Zuberoa, 1.327 metro), Iratiko etxolen ondotik, abiatu daiteke, baina egokiagoa da kilometro batzuk beheragotik hastea, ur-baltsa baino lehenxeago dagoen zubian. Igoera zein jaitsiera lasaiak eta gozagarriak dira. Denbora eta gogoa edukiz gero, ondoan dagoen Escaliersera (1.478 metro) ere joan daiteke. Jaitsiera motza baino polita dauka Arthanolatzek, eta gailurrak behatoki paregabea eskaintzen du Pirinioetako mendi garaiagoetara. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224714/abenduan-17-hipoteka-gutxiago-sinatu-dira.htm | Ekonomia | Abenduan %17 hipoteka gutxiago sinatu dira | 2022an %6ko igoera egon da, baina azken hilabeteetako interes tasen igoerak eragin du geldialdia. | Abenduan %17 hipoteka gutxiago sinatu dira. 2022an %6ko igoera egon da, baina azken hilabeteetako interes tasen igoerak eragin du geldialdia. | Azken hilabeteetako interes tasen eta, beraz, Euriborraren igoera handiaren ondorioz, etxebizitza erosteko hipoteka gutxiago sinatu dira Hego Euskal Herrian. Geldialdi esanguratsua gertatu da abenduan: %17,2ko jaitsiera izan da iazko hilabete berarekin alderatuta. 2022. urtea, halere, aurrekoa baino hobea izan da. 1.570 hipoteka gehiago sinatu ziren: %6ko igoera.
INEk argitaratutako estatistikaren arabera, hipoteken batez besteko interes tasa %2,67 izan zen abenduan. Euriborra hortik gora kokatu zen (%3,018), eta goraka jarraitzen du (%3,489 otsaileko batezbestekoa).
Abenduan, mailegu gehienak tasa finkoan sinatu ziren (% 65). Urtean zehar, ehuneko hori apaldu egin da, bankuak interes finkoko tasak ere garestituz joan direlako, bezeroak tasa aldakorrera bideratzeko. Gaur egun, tasa finkoak oro har %4tik gora daude, aldakorren gainetik. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224715/2022an-hekimeneko-webguneek-37-milioi-bisita-jaso-zituzten-aurreko-urtean-baino-33-gehiago.htm | Bizigiro | 2022an Hekimeneko webguneek 37 milioi bisita jaso zituzten, aurreko urtean baino %3,3 gehiago | Hamalau artikulu eta hiru eranskin osagarri bildu dituzte Euskal hedabideen urtekaria 2022-2023 lanean. Euskaraz daude lan guztiak, eta ingelesez itzulita ere plazaratuko dituzte artikuluak hemendik gutxira. | 2022an Hekimeneko webguneek 37 milioi bisita jaso zituzten, aurreko urtean baino %3,3 gehiago. Hamalau artikulu eta hiru eranskin osagarri bildu dituzte Euskal hedabideen urtekaria 2022-2023 lanean. Euskaraz daude lan guztiak, eta ingelesez itzulita ere plazaratuko dituzte artikuluak hemendik gutxira. | Aurreko urteak emandakoaz gain, aurten mahai gainean izango diren hainbat gai mahai gainean jarri ditu Behategiak. Horrenbestez, bi urteren aipamena egin dute Euskal hedabideen urtekaria 2022-2023 lanean. Ostegun eguerdian egin dute lanaren aurkezpena, Leioan (Bizkaia), EHUko campusean. Behategiaren webgunean deskargatzeko moduan da jada; laster, ingelesez ere emango dituzte artikuluak webgunean.
«Iazkoa bildu, aztertu, dekantatu eta aurtengo zimenduak jarri, egiteke eta egiteko dauden atazei elkarlanean ekiteko». Modu horretan definitu du urtekaria Behategiko ikerlari Hibai Castrok.
Libe Mimenza Behategiko koordinatzaileak, berriz, 2023ko nazioarteko komunikazio joerak: aldaketarako mandatua artikulua idatzi du. Reuters institutuaren hiru ikerketa lan aintzat hartuz, 11 gako bildu ditu. Honako hauek dira: herrialde guztietan etengabeko beherakada dago komunikabide tradizionalen irismenean; albisteetan «oso» edo «izugarri» interesatuta daudela dioten pertsonen ehunekoa nabarmen murriztu da; albisteak batzuetan edo sarritan saihesten dituztela dioen ehunekoa bikoiztu egin da 2017az geroztik, herrialde batzuetan; hedabideekiko konfiantza maila jaitsi egin da; hedabideek ahaleginak areagotu dituzte erabiltzaileek harpidetza, bazkidetza edo dohaintzen bidez sareko edukiaren truke ordain dezaten, publizitate sarreren menpekotasuna murrizteko asmoz; enpresak lehen eskuko datuak biltzen saiatzen ari dira, publizitate enpresentzako esanguratsua den informazioa eskuratu eta tarifak igotzeko bidea aurkitu nahian; 2019az geroztik, sare sozialek gainditu egin dituzte webguneak eta aplikazioak; albisteen kontsumoari dagokionez, sare sozialen arteko erreferentzia garrantzitsuena da oraindik ere Facebook —nahiz eta 12 puntu jaitsi den 2016tik hona—; TikTok da bizkorren hazten ari dena; kontsumoa artikuluen irakurketan oinarritzen da; eta podcasten hazkundea berriro igo da 2022an.
Mimenzak gazteen kontsumoari ere begiratu dio. Horrez gain, bost ardatz jaso ditu kazetaritzaren etorkizunerako: inflazioa eta ziurgabetasuna mehatxu da —publizitatean iragarleak atzera egiten ari dira—; harpidetza digitalen esperantza dago; urteetako etengabeko hazkundearen ostean, herritarrek Interneten pasatzen duten denbora jaisten hasi da; eta 2023an YouTube eta TikTok bideo plataformei emango zaie lehentasuna —ikusle gazteak erakartzeko bide egokiak direla frogatutzat jotzen dute komunikabideetako ordezkariek—. Mimenzak idatzi duenez, era berean, hedabide batzuk hasi dira adimen artifizialeko tresnak erabiltzen, eta etorkizunean eduki automatizatu eta erdi automatizatuen eztanda iritsiko da, «bai onerako bai txarrerako».
Euskal Herriko egoerari begiratu dio, aldiz, Igor Astibia Hekimen Euskal Hedabideen Elkarteko zuzendariak: Oztopoak oztopo euskarazko komunikabideek aurrera darraite artikuluan, 2022-2024ko aldirako diru laguntza deialdiak eta ebazpenak, pandemiarekin lotutako laguntzak, berrikuntzaren eremuko pausoak, streaming plataformen egoera eta euskarazko hedabideen testuingurua xehetu ditu.
Podcastei buruzko hiru artikulu Urtekarian askotariko artikuluak eta datuak topa daitezke. CodeSyntax enpresako Josu Azpillagak —Mimenzaren laguntzaz— Hekimeneko hedabideen webguneetako trafikoa aztertu du: 2022an, 37 milioi bisita jaso zituzten webguneek, aurreko urtean baino %3,3 gehiago —pandemiarekin, 2020an asko hazi zen trafikoa; eta 2021ean jaitsi egin zen—.
Goienako zuzendari Oihane Agirrek eta ETBko zuzendari Unai Iparragirrek Saretzen hitzarmenaren eta sanjoan bezperako zuzeneko saioan egindako lankidetzaren nondik norakoak kontatu dituzte.
EHU-EITB Multimedia Komunikazio Masterreko Eneko Iriondok Euskarazko ikus-entzunezkoen egungo produkzioa artikulua idatzi du. Europako bederatzi hizkuntza gutxitutan ekoizten den Interneteko kazetaritza ikertu dute, bestalde, EHUko HEKA ikerketa taldeko lau irakaslek. Podcastei buruzko hiru artikulu bildu ditu urtekariak: Podcasten kontsumoari begirada bat; Euskarazko podcasten egoera —euskarazko 190 podcast zerrendatu dituzte—; eta Feminismoa euskarazko podcast unibertsoan. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224716/espainiako-kongresuak-kontzertuaren-eta-hitzarmen-ekonomikoaren-berritzea-onartu-du.htm | Ekonomia | Espainiako Kongresuak Kontzertuaren eta Hitzarmen Ekonomikoaren berritzea onartu du | Foru ogasunek kudeatuko dituzte plastikozko ontzien eta fortuna handien gaineko zerga berriak. Kupoaren eguneratzea ere onartu dute diputatuek. | Espainiako Kongresuak Kontzertuaren eta Hitzarmen Ekonomikoaren berritzea onartu du. Foru ogasunek kudeatuko dituzte plastikozko ontzien eta fortuna handien gaineko zerga berriak. Kupoaren eguneratzea ere onartu dute diputatuek. | Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako ordezkari politikoak Madrilen izan dira gaur goizean, Hego Euskal Herriko erakundeen eta Espainiako Erresumaren arteko zerga eta finantza harremanen berritzea ikusteko. Izan ere, Espainiako Kongresuak gaur goizean onartu ditu Euskal Autonomia Erkidegoaren Kontzertu Ekonomikoaren eta Nafarroako Hitzarmen Ekonomikoaren berritzea. Halaber onartu dute kupoaren kalkulua berritzeko legea.
Adostasun handiz egin dute aurrera, Voxen eta Ciudadanosen aurkako botoekin. Kontzertu ekonomikoaren moldaketak aldeko 272 boto izan ditu, aurkako 61, eta hiru abstentzio; Nafarroako Hitzarmenak, aldeko 273, aurkako 59 eta lau abstentzio.
Itun ekonomikoak eguneratzeari esker, zerga berriak edo eguneratuak bildu ahal izango dituzte foru ogasunek: plastikozko ontzi berrerabilezinen gaineko zerga berezi berria, fortuna handien gaineko aldi baterako solidaritate-zerga berria, eta berotegi efektuko gas fluordunen gaineko zerga eguneratua.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek laugarren bat ere izango dute: hondakinak zabortegietan biltegiratzearen, errausketaren eta hondakinen baterako errausketaren gaineko zerga.
Zerga horiek ituntzea udazkenean lotu zituzten Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak Espainiako Gobernuarekin, baina Espainiako Gorteen onespena behar dute indarrean jartzeko.
«Egun garrantzitsua da Hegoaldearentzat», aldarrikatu du Idoia Sagastizabal EAJko diputatuak. «Akordio horiek [Espainiako] Estatuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Nafarroako Foru Komunitatearen arteko zerga eta finantza harremanak normalizatzen eta eguneratzen dituzte, eta ziurtasun ekonomikoa, finantza egonkortasuna eta segurtasun juridikoa ekartzen dute». |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224717/lanbide-heziketako-ikastetxe-guztiak-erakunde-adimendun-bilakatuko-dituzte.htm | Gizartea | Lanbide Heziketako ikastetxe guztiak erakunde adimendun bilakatuko dituzte | Eusko Jaurlaritzak Lanbide Heziketako VI. Euskal Plana aurkeztu du. 2025-2026ko ikasturterako, ikasle guztiak modalitate dualean aritzea nahi dute. Lanbide Heziketako 5.0 zentroak sortuko dituzte. | Lanbide Heziketako ikastetxe guztiak erakunde adimendun bilakatuko dituzte. Eusko Jaurlaritzak Lanbide Heziketako VI. Euskal Plana aurkeztu du. 2025-2026ko ikasturterako, ikasle guztiak modalitate dualean aritzea nahi dute. Lanbide Heziketako 5.0 zentroak sortuko dituzte. | «Egoerei aurre hartzeko prest egon behar den formakuntza izan behar da Lanbide Heziketa». Hori da Eusko Jaurlaritzaren Lanbide Heziketako VI. Euskal Planaren helburu nagusia, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak adierazi duenez. Gaur aurkeztu du plana, Jorge Arevalo Lanbide Heziketako sailburuordearekin batera. Arevaloren arabera, lanbide heziketa «guztiz» aldatu nahi dute. 2025-2026ko ikasturterako, ikastetxe guztiak erakunde adimendun bilakatu nahi dituzte. 548 milioi euroko aurrekontua dute horretarako.
Lanbide Heziketako 180 zentro daude gaur egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 46.671 ikasle. Horietatik, 11.449 modalitate duala egiten ari dira, 7.542 enpresatan. Bildarratzek azaldu duenez, enpresa kopurua iaz halako bi da aurten: «3.155 ziren 2021-2022ko ikasturtean». Seigarren planaren helburua da 2025-2026ko ikasturtean ikasleen %100 modalitate dualean aritzea, 25.000 enpresatan. Eta 2027-2028ko ikasturtean 55.000 ikasleren langa gainditu nahi dute.
«Ikasleen erabateko enplegagarritasunerako bidean aurrera egin nahi dugu», zehaztu du Bildarratzek. Egun, ikasleen %52ak B eta D ereduan ikasten du. Ehunekoa %60ra igo nahi dute, 2024-2025 ikasturterako. Emakume ikasleen kopurua ere areagotu nahi dute. Izan ere, egun, ikasleen %35 emakumeak dira: «Industria sektorean emakumeen oso kopuru txikia dugu: %12». Sektore horretan %20ra ailegatzea da asmoa, 2025erako.
Bildarratzen arabera, gizartearen beharrak aldatuz doaz, eta bakoitzaren eginkizunak gero eta «malguagoak» dira. «Ikerkuntza eta berrikuntza aplikatua landuko duten ikastetxeak nahi ditugu, baita eraldaketa digitala garatuko dutenak ere». Hori dela eta, planaren dimentsioetako bat teknologiari zuzenduta egongo da. Arevalok eman du horren berri: «Teknologia mundua eraldatzen ari da; Lanbide Heziketako ikasleek teknologia oso ondo erabiltzen jakin behar dute». Hala ere, gogoratu du gizakia «beti» egon behar dela teknologiaren gainetik. «Teknologia eta pertsonak orekatu behar ditugu, eta gizakiaren inteligentzia eta inteligentzia artifiziala uztartu», zehaztu du.
Lanbide Heziketako 5.0 zentroak
«Digitalizazioa funtsezkoa da», argi utzi du Arevalok. Eta gehitu du espazioak eraldaketarako «ezinbesteko palanka» direla. Hori dela eta, eraldaketa digitala sustatzen ari dira Lanbide Heziketako zentroetan. «5.0 zentroak deitu ditugu; Japoniatik dator ideia». Zentroek erakunde adimendun gisa egingo dute lan, eraldaketa digitala bultzatuko dute eta teknologia aurreratua erabiliko dute hainbat egitura eta antolaketa berritzeko.
Zentro horietako batzuk martxan daude jada. «Gela batzuetan mahai digitalak dituzte, eta horietako bakoitzean lau lagunek egiten dute lan. Mahai batetik bestera, modu digitalean, euren proiektua bidal dezakete, baita hormara ere, eta bertan ikusi», zehaztu du Arevalok. Eta gehitu du proiektua beste edozein zentrora bidal dezaketela. Murgiltze teknologia ere erabiltzen ari dira. «Ikasleek betaurreko batzuk jartzen dituzte, eta ordenagailua den motxila bat jartzen dute euren bizkarrean; horrela, esaterako, aerosorgailu baten barruan sar daitezke, modu birtualean». ZIU batean ere ikus dezakete euren burua: «Ikasteko modu bat da, errealitatean ikasketa garatu aurretik». Zibersegurtasun laborategiak ere sortu dituzte. Zentro teknologiko horien adibide da Bergarako Miguel Altuna ikastetxea, baina gehiago daude. «Momentu honetan 70 interakzio zentrotan, 45 murgiltze teknologikorako zentrotan eta 15 zibersegurtasun laborategitan ari gara lanean, 38 ikastetxetan». |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224718/pentsioen-murrizketa-galarazi-dezatela-eskatu-die-elak-alderdiei.htm | Ekonomia | Pentsioen murrizketa galarazi dezatela eskatu die ELAk alderdiei | Pobretze orokorraren aurka «kaleak hartzearen» alde egin du Mitxel Lakuntzak, Iruñean afiliatuekin egindako ekitaldian. Nafarroako Gobernua langile publikoen soldaten debaluazioaren «abangoardian» dagoela salatu du sindikatuak. | Pentsioen murrizketa galarazi dezatela eskatu die ELAk alderdiei. Pobretze orokorraren aurka «kaleak hartzearen» alde egin du Mitxel Lakuntzak, Iruñean afiliatuekin egindako ekitaldian. Nafarroako Gobernua langile publikoen soldaten debaluazioaren «abangoardian» dagoela salatu du sindikatuak. | Lehenik, Nafarroako Antzerki Eskolan ekitaldia egin du goizean, eta eguerdian elkarretaratzea Iruñeko udaletxearen aurrean, Soldatak, pentsioak defendatu, pobretzeari stop lelopean.
Hain zuzen ere, prezioen igoera ikusita pobretze orokorraren inguruko kezka handia duela transmititu die Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak. KPIaren igoera ikusita, enpresak «inoiz baino irabazi handiagoak» dituztela nabarmendu du, komunikabideak albisteetan panorama ezkorra islatzen ahalegintzen badira ere.
Lakuntzaren arabera, patronalak lan hitzarmenen blokeoa baliatzen du soldaten igoerak gerarazteko, eta orain Confebaskek absentismoaren gaia hartu du hizpide «eztabaida desbideratzeko asmoz».
Hori ikusita, «albiste ontzat» jo du Erresuma Batuan eta Frantzian grebak egitea soldatak igotzea eskatzeko eta pentsioen murrizketen eta pobretze orokorraren aurka egiteko.
ELA Europako Sindikatuen Konfederazioko kide da, eta, Lakuntzaren arabera, urteetan, grebaren aldarriaren aurrean, beste erakunde kide askok ez dute ontzat jo mobilizazioaren bidea, baina joera hori aldatzea ona dela deritzo. Gainera, ezkerrak eta sindikatuek kaleak hartzea eskuin muturrari aurre egiteko modua dela nabarmendu du.
Halaber, pobretze orokorrari aurre egiteko, fiskalitatearen bidea aldarrikatu du. ELAk Joe BIdenen bideo bat jarri du antzokian, eta bertan AEBetako presidenteak aldarrikatzen zuen ez dela normala aberatsenek «suhiltzaile edo irakasle batek baino zerga gutxiago» pagatzea. Lakuntzaren arabera, Biden «ez da ezkertiarra», baina jabetzen da ez dela normala zergen desoreka: «Nafarroan, berriz, Txibitek ez du esaten Bidenek dioena».
Horri loturik, beste kezketako bat zerbitzu publikoen egoera da. «Etxeko lanak ez dira ezta egiten hasi ere. Barcinaren garaian osasunean inbertitzen zenaren pare inbertitzen da egun»
Lakuntzak salatu du UPNk Nafarroako Gobernua utzi zuenetik zortzi aurrekontu onartu edo ahalbidetu dituztela Geroa Baik, EH Bilduk, Ezkerrak, Ahal Dugu-k eta PSNk —sozialistek, zehazki, azken lau urtetan—: «Barcinaren zerga eredua ez da batere aldatu, eta CEN patronala lasai dago. Berdin zaio nor dagoen gobernuan. Hori da gure tragedia».
Asteazkenean, Nafarroako Gobernuak onartu zuen aurten langile publikoei %2,5 igoko diela soldata. Iazko %3,5eko igoera gehituz gero, KPIaren azpitik izango da bi urtez jarraian, eta, ondorioz, 30.000 langile publiko erosahalmena galtzen ari dira. ELAren arabera, «soldaten debaluazioaren abangoardian» dago gobernua.
ELA-Zerbitzuetako Josetxo Mandadok gogora ekarri du Txibitek esaten duela ez dagoela dirurik. «Hori esan eta gero, hobekuntza korporatiboak adostu ditu oso sektore jakin batentzat, Sindikatu Medikoarekin gertatutakoak erakusten duen bezala».
Pentsioen erreformaz
ELAk ohartarazi du Espainiako Gobernuak akordio bat duela Europako Batzordearekin, pentsioak murrizteko. Ondorioz, «dei zuzena» egin die alderdiei; bereziki Geroa Bairi, EH Bilduri eta Unidas Podemosi. «Hausnarketa honetatik gertu egon beharko luketela uste dugu».
Pentsioak kalkulatzeko urte kopurua handitzeko asmoaren aurka egin eta erreforma hori gerarazi dezatela eskatu die. Erreforma hori Kongresura iristen bada kontra bozkatu dezatela galdegin die, beraz. Haren ustez, benetako arazoa da pentsioak «apalak» direla, eta ez alderantziz.
Ekitaldian, Lakuntzak pentsiodunen aldarri bat nabarmendu du: «Berdin dio nor dagoen gobernuan: pentsioak defenditu beharra dago». Horren aurka mobilizatzearen garrantzia azpimarratu du. ELAk gogora ekarri ditu orain zein azken hilabeteetan greban izan diren Nafarroako langileak —zahar etxeetakoak, kultura eta aisialdi arlokoak, Schneider, Conasa, Sabico, San Andres, UDC Txantrea...—.
Azkenik, azken hilabeteetako hauteskunde sindikalen emaitzekin pozik azaldu da Lakuntza, eta oraindik ere Hego Euskal Herriko «lehen sindikatua» direla azpimarratu du. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %41eko ordezkaritza dutela adierazi du, eta Nafarroan, %23,3koa. «Bilbora joan behar izan dut nik, Nafarroan inoizko emaitzarik hoberenak lor ditzazuen», aipatu du txantxetan Lakuntzak. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224719/irribarriaren-bost-finalak-bost-bideotan.htm | Kirola | Irribarriaren bost finalak, bost bideotan | Maila nagusian bost final jokatu ditu Iker Irribarria pilotari aramarrak, eta, galdu ala irabazi, bost harrera ekitaldi egin dizkiote urteotan, bostak Ordiziako Tximista sagardotegian. | Irribarriaren bost finalak, bost bideotan. Maila nagusian bost final jokatu ditu Iker Irribarria pilotari aramarrak, eta, galdu ala irabazi, bost harrera ekitaldi egin dizkiote urteotan, bostak Ordiziako Tximista sagardotegian. | Ordiziako Tximista sagardotegia izan da urteotan Irribarriak jokatutako finalen topalekua. Hona hemen bost ongietorri horietan Goierriko Hitza-ren kolaboratzaile Gotzon Aranburuk egindako beste horrenbeste bideo.
Lehen txapela (2016)
Binakako txapela (2017)
(jarraitu ikusten, Goierriko Hitza-n) |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224720/eusko-jaurlaritzak-angularen-arrantza-profesionalizatuko-du.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak angularen arrantza profesionalizatuko du | Aisialdi edo kirol jarduera moduan arrantzatzen dutenei debekua ezarri die Bruselak. Kofradietan eta merkaturatzeko baimena duten saltokietan soilik saldu ahalko dira angulak. | Eusko Jaurlaritzak angularen arrantza profesionalizatuko du. Aisialdi edo kirol jarduera moduan arrantzatzen dutenei debekua ezarri die Bruselak. Kofradietan eta merkaturatzeko baimena duten saltokietan soilik saldu ahalko dira angulak. | Eusko Jaurlaritzak eta Euskadiko Anguleroen Elkarteak akordioa egin dute angularen arrantza profesionalizatzeko; erabaki horrek modua emango luke jarduera horrekin jarraitzeko, Europako Batasunak debekatu egin baitu arrantzale afizionatuek espezie hori harrapatzea, espeziea desagertzeko arriskuagatik.
Jaurlaritzak eta angula arrantzaleen elkarteak jarduera horretan aritzen direnen errolda bat egitea hitzartu dute. Urtero bidaliko diote Itsasoko Gizarte Institutuari, erregistroan Langile Autonomoen Araubide Berezian arrantzale profesional gisa alta emateko, kolektibo horri buruzko «epigrafe espezifiko batekin». Gaur egun 700 angulari inguru daude, baina, zehaztu dutenez, denak ez lirateke erroldan sartuko.
Bi aldeen arteko akordioaren arabera, AZTI ikerketa zentroa arduratuko da urtero banatuko diren lizentziez eta harrapatu ahalko diren angula kopuruak ezartzeaz, bai eta espezie horren populazioaren eta harrapaketa kanpainaren iraupenaren jarraipen «zehatza» egiteaz ere.
Era berean, angulak arrantzaleen kofradietan edo produktu hori merkaturatzeko baimena duten saltokietan soilik saldu ahalko dira.
Eusko Jaurlaritzak 2003-2004ko sasoian banatu zituen lizentziak azkenekoz, eta, ordutik, baimena lehendik zutenak aritu ahal izan dira; gainerakoak, berriz, ezkutuan ibili dira. Angularen arrantza arautzeko eta espeziearen iraupena bermatuko duen plan integral bat egitearen aldeko eskaerak ugaritu dira azken urteetan. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224721/abortua-eta-elizako-pederastia-lotzen-dituen-ekintza-egin-dute-donostian.htm | Gizartea | Abortua eta Elizako pederastia lotzen dituen ekintza egin dute Donostian | Muturreko talde katolikoek haurdunaldia eteteko eskubidearen aurka abiaturiko kanpainaren hasierarekin bat eginez, afixa faltsu bat jarri dute, Espainiako Apezpiku Konferentziaren sinadura erabilita. | Abortua eta Elizako pederastia lotzen dituen ekintza egin dute Donostian. Muturreko talde katolikoek haurdunaldia eteteko eskubidearen aurka abiaturiko kanpainaren hasierarekin bat eginez, afixa faltsu bat jarri dute, Espainiako Apezpiku Konferentziaren sinadura erabilita. | Aho zabalik geratu da bat baino gehiago, Donostiako Amara auzoan herenegun agerturiko kartel bat ikusita. Umeki baten irudia du erdian, eta mezu hau: Orain abortatzen baduzu... norekin egingo dugu txortan bospasei urte barru? Espainiako Apezpiku Konferentziaren izena eta logoa erabilita izenpetu dute mezua.
Komunikazio gerrilla deiturikoaren ekintza izan da. Izan ere, Promedios enpresak kudeatzen duen propaganda erakusleihoan sartu du kartela norbaitek, baimenik gabe. Lekua ere ondo pentsatu dute. Askabide sexu osasuneko klinika gertu dago, eta hori muturreko talde katolikoen jomuga izan da azken hilabeteotan.
Irutxuloko Hitza kazetak atzo zabaldu zuenez, Promedios enpresak kendu egin zuen txartela astearte gauean.
Lehen ere erabili izan dute propaganda molde hau Donostian. 2016. urtean, Espainiako errege-erreginei «ongi etorri» esan zieten, Donostia 2016 kultur hiriburutzaren izenean. «Kartela ez da gurea, norbaitek egin du geure irudia hartuz», desenkusatu zen erakundea.
Atzo bertan, adingabeak babesteko eta sexu abusuak prebenitzeko Bilboko elizbarrutiaren batzordeak jakinarazi zuen sexu abusuak aztertzeko 32 txosten ireki dituela 2019tik. Horietako bederatzi, iaz. «Onartzen dugu gure elizan sexu abusuak egon direla», adierazi zuen batzorde horren eledunak. Gaineratu zutenez, ez da erraza kopuru zehatzak ematea, biktimetako askok 10 bat urte zituztelako gehiegikeriak pairatu zituztenean, eta abusuak egin zituzten apaizetatik bi bakarrik identifikatu ahal izan dituztelako. Gainerako hamalau apaizak hilda daude.
Garizumako kanpaina
Muturreko talde katolikoek eta eskuin muturrekoek protesta ekintzak egin izan dituzte Askabiden lanean ari direnen eta hara laguntza eske doazen emakumeen aurka. Azken urteotan, askotan jarri izan dira parean, haiek estu hartzeko.
Abortuaren aurkako taldeak inauterien amaieraren eta Aste Santuaren hasieraren arteko garizuma garaiaz baliatu dira 40 egun bizitzaren alde kanpaina antolatzeko. Herenegun bertan hasi zen, eta apirilaren 2ra arte iraungo du.
Baina, oraingoan, ezingo dira bildu klinikaren parean. Izan ere, iazko apirilaren 14an indarrean sartu zen legearen arabera, debekaturik dago haurdunaldia eteten duten kliniken aurrean protesta egitea.
Iazko maiatzaren 7an, esaterako, ultrakatolikoek ezin izan zuten «prozesioa» egin Artzain Onaren katedral inguruetatik Askabidera, Ertzaintzak galarazi ziolako, legea ezarrita. Jende ugari elkartu zen klinikaren parean, hango langileei sostengua emateko eta haurdunaldia eteteko eskubidea defendatzeko. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224722/psoek-uko-egin-dio-bidegabeko-kaleratzeen-kalte-ordaina-handitzeari.htm | Ekonomia | PSOEk uko egin dio bidegabeko kaleratzeen kalte ordaina handitzeari | ERCren mozioak aldeko 55 boto baino ez ditu lortu. Martxoan eztabaidatuko dute lan baldintzak hobetzeko lege proposamena. | PSOEk uko egin dio bidegabeko kaleratzeen kalte ordaina handitzeari. ERCren mozioak aldeko 55 boto baino ez ditu lortu. Martxoan eztabaidatuko dute lan baldintzak hobetzeko lege proposamena. | Gaur egun, bidegabeko kaleratzeagatik 33 eguneko soldata ordaintzen da lan egindako urte bakoitzeko, gehienez 24 hilabetez. Askorentzat gutxiegi da, eta 33 egunetik 45 egunera handitzeko proposamenak mahai gainean daude. ERCk kalte ordaina handitzeko mozio bat aurkeztu zuen atzo Espainiako Diputatuen Kongresuan, baina, gaurko bozketan, ezezkoa nagusitu da: 222 diputatuk bozkatu dute mozioaren aurka, eta soilik 55ek alde.
EH Bilduk, ERCk eta Unidasek Podemosek bozkatu dute alde, besteak beste, baina PSOEk aurka egin du, PP eta Ciudadanosekin batera.
Hala ere, kontua ez da hor geratuko. Izan ere, martxoan EH Bildu, ERC eta BNG alderdiek egindako lege proposamena eztabaidatuko dute Diputatuen Kongresuan. ERCren mozioa baino orokorragoa da proposamena, eta azken lan erreforman hobetzeko geratu ziren gaiei heltzea dute asmoa; bidegabeko kaleratzeagatik jasotzen den kalte ordaina tartean.
Kataluniako epaia
Nondik dator, baina, eztabaida? Joan den urtean UGT sindikatuak Espainiako Gobernuaren aurkako salaketa bat jarri zuen Giza Eskubideen Europako Batzordean, argudiatuta bidegabeko kaleratzeengatik ematen den kalte ordaina apalegia dela. Hala ere, Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren epai batek piztu du eztabaida berriro.
Langile batek lau hilabete zeramatzan enpresa batean lanean, eta, pandemia iritsi zenean, enpresak kaleratu egin zuen; gainerako langileei ABEE aldi baterako enplegu erregulazioa ezarri zieten. Kaleratuta zegoela zioen gutunean, 942 euroko kalte ordaina jasotzeko eskubidea zuela adierazi zioten langileari. Azkenean, auzitegiak 4.435 euroko kalte ordaina ematera behartu zuen enpresa, hasierakoa baino lau aldiz handiagoa. Hala argudiatu zuen epaitegiak: «1.000 eurora iristen ez den legezko kalte ordaina nabarmen hutsala da, eta ez du enplegua galtzeagatik eragindako kaltea estaltzen».
Hala, joan den astean, Yolanda Diazek kalte ordainei buruz hitz egin zuen Diputatuen Kongresuan. Espainian langile bat kaleratzea «merkeegi» dela adierazi zuen, eta enpresarientzat izan beharko lukeen disuasio efektua galtzen duela. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224723/politika-publiko-berriak-aldarrikatu-ditu-eh-bilduk.htm | Politika | «Politika publiko berriak» aldarrikatu ditu EH Bilduk | Hego Euskal Herriko hiriburuetako alkategaiak Gasteizen elkartu dira, eta «desberdinen arteko akordioak» goretsi dituzte. | «Politika publiko berriak» aldarrikatu ditu EH Bilduk. Hego Euskal Herriko hiriburuetako alkategaiak Gasteizen elkartu dira, eta «desberdinen arteko akordioak» goretsi dituzte. | Datozen udal hauteskundeetan EH Bilduk Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean aurkeztuko dituen alkategaiek bilera egin dute Gasteizen, eta «politika publiko berriak» abian jartzearen garrantzia nabarmendu dute. Maria del Rio Bilboko hautagaiak, Juan Karlos Izagirre Donostiakoak, Rocio Vitero Gasteizkoak eta Joseba Asiron Iruñekoak nabarmendu dute politika egiteko gaur egungo moldeak «ondorioak» dituela, eta horien bidez herritarren bizitzak «prekarizatzen» ari direla, eliteen mesedetan.
Viterok gogorarazi du osasungintzako langileek mobilizazioak iragarri dituzten aste berean argitaratu dela Iberdrolak lorturiko irabaziei buruzko albistea: «Onartezina da multinazionalek irabaziak handitzea, eta, aldi berean, osasun etxeak ixtea», esan du; «zerbait gaizki egiten ari da». Haren ustez, politika publikoak aldatu egin behar dira, «hiriak eta horien leku publikoak herritarren zerbitzura egon daitezen».
Asironek, berriz, esan du «herritarrentzat ongizaterik handiena» lortzeak izan behar duela lehentasuna, baina horretarako beharrezkoa dela eskuina boteretik egoztea: «Bestela, badakigu zer gertatzen den: atzera egiten da demokrazian, arlo sozialean, gardentasunean, kudeaketan eta bizikidetzan». Iruñean azken lau urteotan gertatutakoa jarri du horren adibidetzat.
Horri aurre egiteko asmoz, Asironek uste du beharrezkoa dela baldintzak jartzea «hazteko, irabazteko, eta baita desberdinen arteko akordioak lortzeko ere». Haren iritziz, EH Bildu da bermea ziurtatzeko udaletan osatzen diren gehiengo berriek «norabide progresistan eta eskubideetan aurrera egiteko» balio dutela. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224724/bihar-iritsiko-da-irati-zinema-aretoetara.htm | Kultura | Bihar iritsiko da 'Irati' zinema aretoetara | Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean girotuta dago. | Bihar iritsiko da 'Irati' zinema aretoetara. Euskal mitologiako pertsonaiak ditu oinarri Paul Urkijoren lanak, eta VIII. mendean girotuta dago. | Bost urteko lanaren ondoren, bihar iritsiko da Paul Urkijoren Irati filma zinema aretoetara. VIII. mendean dago girotuta ikus-entzunezkoa, eta paganismoaren amaiera kontatzen du: kristautasuna Europan barrena hedatzen hasi zen garaia. Filmean, baina, basoan bizi direnek eutsi egin nahi diete lehengo sinesmenei. Filmaren helburua «euskal kulturari eta mitologiari ohore egitea» dela adierazi du Urkijok, baina nabarmendu du gidoia «lotzeko zaila» izan dela: «Amets bat betetzea bezala izan da; betidanik izan dut halako zerbait egiteko gogoa. Euskal mitologiako pertsonaiak sartu ditut ezpatak eta sorginkeria nagusi diren film batean. Oso esperientzia polita izan da». Gaur aurkeztu dute filma, Bilboko Azkuna zentroan, eta, zuzendariaz gainera, prentsaurrekoan izan dira Eneko Sagardoi, Edurne Azkarate eta Itziar Ituño aktoreak.
Joxean Muñozek idatzitako eta Juan Luis Landak marraztutako Iratiko zikloa izan da gidoia idazteko abiapuntua. Orreagako (Nafarroa) batailaren ostean abiatzen da istorioa, eta, oro har, borroka eszenak dira filmaren atal garrantzitsuenetako bat. Eneko Sagardoik adierazi du irudi horiek filmatzeko «trebakuntza asko» behar izan duela: «Filmatzen hasi baino lau edo bost hilabete lehenago hasi nintzen prestakuntza fisikoarekin. Gimnasiora joatea eta asko jatea zen lehen baldintza, eta, hala, hamar kilo inguru irabazi nituen. Horrez gainera, zaldian ibiltzen ere ikasi behar izan nuen. Sinesgarritasuna ematea izan da garrantzitsuena niretzat». Eneko Arista erregearen rola jokatu du filmean.
Borrokak borroka, baina, «amodiozko istorio» gisa definitu du filma zuzendariak: «Euskal mitologiari, ezpata eta abentura filmei, eta naturari eskainitako maitasun istorio bat da, besteak beste». Zortzi astean grabatu dute film osoa, eta argi naturala erabili dute gehienbat. «Benetako lokalizazioak aurkitzea gakoa izan da», azpimarratu du zuzendariak. Tartean, Aralarren, Pirinioetan, Oñati eta Pozalaguako leizeetan.
Edurne Azkaratek egin du Iratirena filmean. Aktorearen lehen lana izan da zineman, eta nabarmendu du «asko» gozatu duela, «erronka oso handia» izan bada ere: «Film bat egitea zaila da, berez, gure ogibidean; sari bat izan da. Kolore asko ditu nire pertsonaiak; mundu errealaren eta magikoaren artean dabil».
Itziar Ituñok, berriz, «kolaborazio oso berezia» egin duela azpimarratu du; Mari jainkosaren rola jokatu du: «Grabaketako azken astean iritsi nintzen, baina sekulako esperientzia izan da: Mari ez da edonor. Pertsonaia hori interpretatzea opari handi bat izan da niretzat”. Era berean, gaineratu du «harrotasun itzela» dela Euskal Herrian horren esanahi berezia duen film bat egitea.
Nafarroako «proto-erresumako euskara zaharra» bilatzen saiatu dira filmean, eta pelikula jatorrizko bertsioan ikusteko gonbita egin du zuzendariak: «Zinema areto gehienek bertsio originalean emango dute filma, eta hori poztasunez hartu dugu: filma horrela ikusi behar da, gure ustez».
Ikusi gehiago: «Filma egiteko hautuak erraietatik eta bihotzetik eraman nau» |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224725/buru-osasuneko-arazoak-izanik-ere-erasotzaileari-erantzukizun-penala-egozten-ahal-zaiola-dio-prokuradoreak.htm | Gizartea | Buru osasuneko arazoak izanik ere erasotzaileari erantzukizun penala egozten ahal zaiola dio prokuradoreak | Bere baitan entzuten duen ahots batek bultzatu zuela deklaratu du 16 urteko mutikoak Poliziaren aitzinean. Presondegira sartzeko eskatuko du Baionako fiskaltzak | Buru osasuneko arazoak izanik ere erasotzaileari erantzukizun penala egozten ahal zaiola dio prokuradoreak. Bere baitan entzuten duen ahots batek bultzatu zuela deklaratu du 16 urteko mutikoak Poliziaren aitzinean. Presondegira sartzeko eskatuko du Baionako fiskaltzak | Pentsaurrekoa egin du Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak, asteazken goizean Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Tomas Akinokoa lizeo pribatuan gertatutako ezbeharrari buruz azalpenak emateko. 52 urteko irakasle bat zendu zen, 16 urteko ikasle batek labankadaz eraso egin ondoren. Biziki zehatz mintzatu da prokuradorea gertatutakoari buruz, eta gaztearen buru osasunari buruzko xehetasunak ere eman ditu. Gorabehera handiak izandakoa da, eta «min egitera bultzatzen duen ahots egozentriko eta manipulatzaile batek» bultzatu duela deklaratu du Baionako komisarian egin dizkioten galdeketan. Ikerketa judiziala abiatu dute hilketa prestatuaren akusazioarekin, eta gaztea presondegian sartzeko eskatuko du Baionako fiskaltzak.
16 urteko gaztea «shock egoeran» dago egin duenagatik, prokuradorearen hitzetan. Mutikoak izan dituen «nahasmenduak» ere aipatu ditu. Aurreko ikastetxe batean eskola jazarpena pairatu zuen, eta bere buruaz beste egiten saiatu zen iazko urrian. Psikiatra baten laguntza zeukan, eta depresioaren kontrako tratamendua hartzen ari zen.
Fiskaltzaren eskariz, azterketa psikiatrikoa egin diote komisarian, eta zentzua galarazi diezaiokeen erreakziozko antsietate zantzuak erakutsi ditu. Baionako polizia judizialak egindako galdeketan, bere baitan entzuten duen ahots hori nabarmendu du gazteak. Prokuradoreak erran du galdeketak amaitzean azterketa osagarriak egin beharko dituztela, baina baieztatu du mutikoak ez duela buruko gaixotasunik, eta, beraz, erantzukizun penala egozten ahal zaio
Gaztearen motibazioei buruz ikuspegi «lausoa» dutela adierazi du Bourrierek. Bezperan ikaskide batekin izandako liskarra aipatu du, eta beste ikasgaietan baino nota apalagoak izanagatik gaztelerako irakaslearekiko gorrotoa zuela erran du.
Kolpe bortitza
Kazetariz mukuru betea zegoen Baionako epaitegiko auzi gela, ostegun arratsaldean, Baionako prokuradorearen azalpenak entzuteko. Donibane Lohitzunen gertatutako «erabateko drama» izan dela adierazi du Bourrierek, eta hari buruz «neurriz» hitz egitea guzien ardura dela erran du. Biktima eta haren hurbilekoak gogoratu ditu, baina labankada eman zuen gazteari buruzko hitzak ere izan ditu: «familia bat du, adingabea da eta hobengabetasun presuntzioari buruzko eskubideak ditu».
Atzo goizetik galdeketa andana egin dituztela esplikatu du prokuradoreak, eta, horien bidez, gertatutakoari buruzko kontakizun zehatza egiteko gai direla baieztatu du. 9:45 inguru gertatu zen erasoa, gaztelerako klasean. Irakaslea arbelean idazten ari zen bitartean, ikasgelako atea ixtera altxa zen mutikoa, eta irakasleari labana sartu zion ondoren. Bularraldean emandako kolpe «bortitz eta bizkorra» izan zela erran du Bourrierek. Erasotzailea zutik gelditu zen, «harritua bezala».
Ikaskideek ihes egin zuten, eta alboko ikasgelara sartu zen 16 urteko mutikoa. Bertan, bi irakaslek esku hartu zuten: arma uzteko eskatu, eta gaztea lasaitzea lortu zuten. Prokuradoreak aipatutako lekukotasunen arabera, bere «bizia hondatu» zuela eta baten batek «bere gorputzaren jabetza hartu» zuela adierazi zuen orduan mutikoak.
Isilunea ikastetxeetan
Asteazken honetan, Akinoko Tomas lizeoan ez dute klaserik izan. Errektoretzak eta Baionako ospitaleak prestatutako laguntza psikologikoa eskaini diete ikastetxeko ikasle eta langileei. Egunean zehar, minutu bateko isilunea egin dute Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan, hezkuntza komunitateari elkartasuna adierazteko. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224726/errusiak-arreta-handiagoarekin-sendotuko-du-bere-indar-nuklearra.htm | Mundua | Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du bere indar nuklearra | Errusiaren inbasioaren lehen urteurrenaren bezperan Putinek nabarmendu du aurten hedatuko dituela kontinente arteko Sarmat misilak. Zelenskik esan du Txinako agintariekin bildu nahiko lukeela. | Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du bere indar nuklearra. Errusiaren inbasioaren lehen urteurrenaren bezperan Putinek nabarmendu du aurten hedatuko dituela kontinente arteko Sarmat misilak. Zelenskik esan du Txinako agintariekin bildu nahiko lukeela. | Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du lurreko, itsasoko eta aireko bere indar nuklearra. Hori jakinarazi du Vladimir Putin Kremlineko buruak gaur. Albistea heldu da, hain zuzen, AEBekin arma nuklearren kontrolerako duen itun bakarra behin-behinean eten duela aditzera eman eta bi egunera —Mendebaldeko herrialdeek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak aho batez kritikatu zuten erabakia—. Aberriaren Defendatzailearen Egunaren harira grabatu duen bideoan nabarmendu du, bide batez, aurten hedatuko dituela kontinente arteko RS-28 Sarmat misilak, Mendebaldeko armadek Satan 2 deitutakoak. Errusiaren inbasioak urtebete egin bezperan heldu da iragarpena.
Moskuk dozena erdi bat urte daramatza misil hori garatzen. 35 metroko luzera du, eta azken urteotan adituek azaldu dutenez, 18.000 bat kilometroko irismena du eta hainbat buru nuklear jaurtitzeko gai da. Iazko apirilean frogatu egin zutela eta 6.000 kilometroko bidea egin zuela adierazi zuen Errusiak. Zientzialari Estatubatuarren Federazioak iazko azaroan kaleratutako datuek diotenez, Errusia da buru nuklear gehien dituen herrialdea: ia 6.000.
Putinen esanetan, «armada eta flota moderno zein eraginkorrak» edukitzea «segurtasun berme bat» da, eta horregatik agindu du jarraituko dutela Kinzhal misil hipersonikoak eta Zircon itsaspeko nuklearrak «modu masiboan» produzitzen. «Gure defentsaren sendotasuna lehenesten segituko dugu».
Ikusi gehiago: Errusiak eten egin du arma nuklearrak kontrolatzeko AEBekin zuen ituna
2010ean Washingtonekin sinatutako START Berria akordioa uztearen ondorioez ohartarazi du Kremlinek azkeneko hiru egunetan, eta aintzat hartu behar da, bestetik, AEBak eta NATO ari direla esaten Txina aztertzen ari dela Errusiari laguntza militarra ematea. Hori erakusteko frogak dituela esan zuen Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak aurreko asteburuan, Municheko Segurtasun Konferentzian (Alemania), eta Jens Stoltenberg Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusiak adierazi zion, atzo, Associated Press berri agentziari, jarrera horren berri ematen duten «zantzuak» dituztela.
Eta identifikatu gabeko AEBetako iturri ofizialak aipatuz The Wall Street Journal egunkariak gaur kaleratu duenez, AEBetako Gobernua eztabaidatzen ari da Txinak Errusiari egindako balizko arma transferentziari buruzko inteligentzia zerbitzuen informazio bat argitaratu ala ez. AEBetako egunkari horrek jaso duenez, aliatuek «ohartarazpen formal bat» egin zioten Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren zuzendariari, Munichen.
Ikusi gehiago: Txinak iragarri du bake egitasmo bat aurkeztuko duela Ukrainarako
Iturri gisa baliatutako funtzionarioek esan dutenez, Txinak ez du, oraindik, auziari buruzko erabakirik hartu. Hori bai, Pekinek bake egitasmo bat aurkeztuko duela iragarri zuen Txinaren diplomazialari gorenak, joan den asteburuan, Munichen. Azken astean Europan izan da, bilerak egin ditu Italiako, Hungariako eta Alemaniako gobernuetako agintariekin, baita Putinekin ere, atzo. Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak «aldatu ez den jarrera orekatua» eskertu zion Yiri. Inbasioa hasi zenetik, Txinak azpimarratu izan du herrialde guztien lurralde bateratasuna errespetatu behar dela, baina nabarmendu du, aldi berean, herrialde guztien «kezka legitimoei» erreparatu behar zaiela. Errusia eta Txina aliatu geopolitikoak dira.
Aurreko larunbatean Txinako diplomaziaburuak Munichen aurreratu zuenez, Xi Jinping Txinako presidenteak bihar da, inbasioaren lehen urteurrenean, bake egitasmoa aurkeztekoa. Horrekin lotuta, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gaur esan die kazetariei ez duela Pekinen bake egitasmoaren berri, eta Txinako agintariekin biltzea gustatuko litzaiokeela. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224727/ferrandi-preso-korsikarrari-erdiaskatasuneko-erregimena-onartu-diote.htm | Mundua | Ferrandi preso korsikarrari erdiaskatasuneko erregimena onartu diote | 62 urteko presoari zaintzarako neurri zorrotzak ezarriko zaizkio urtebetez, «hamar urterako» baldintzapeko askatasuna onartu aurretik. | Ferrandi preso korsikarrari erdiaskatasuneko erregimena onartu diote. 62 urteko presoari zaintzarako neurri zorrotzak ezarriko zaizkio urtebetez, «hamar urterako» baldintzapeko askatasuna onartu aurretik. | Alain Ferrandi Korsikako preso nazionalistari erdiaskatasuneko erregimena onartu dio terrorismoaren aurkako epaiak ebazten dituen auzitegiak. Hala, Ferrandik urtebeteko probaldia bete beharko du baldintzapeko askatasuna onartzeko. Preso korsikarra 1999ko maiatzean sartu zuten espetxean, eta bizi osoko kartzela zigorra ezarri zioten, 1998an Claude Erignac prefeta hiltzea egotzita, Aiacciun.
62 urteko presoari zaintzarako neurri zorrotzak ezarriko zaizkio urtebetez, «hamar urterako» baldintzapeko askatasuna onartu aurretik. Halere, Fiskaltza Antiterroristak aukera izango du erabakiaren aurka helegitea aurkezteko; hamar eguneko epea du. Ia duela hilabete, Ferrandiren taldeko kide Pierre Alessandriri erdiaskatasuneko neurria onartu zion justiziak.
Korsikako hautetsien eta Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninen arteko bileraren bezperan heldu da neurria, hain zuzen. Bihar dira biltzekoak, uhartearen estatutu instituzionala aldatzeari buruzko elkarrizketei berrekiteko. 2022ko maiatzean, Parisko Zigor Auzitegiak atzera bota zuen Ferrandik erdiaskatasuna eskuratzeko aurkeztu zituen eskaeretako bat. Otsailean, Zigorrak Ezartzeko Auzitegiak onartu egin zuen, baina fiskaltzak blokeatu egin zuen ebazpena.
Urtarrilaren 31n, Parisko Zigor Auzitegiak baldintzapeko erdiaskatasuneko neurri bat eman zion Alessandriri. Neurri hori duela hamar egun gauzatu zen, eta urtebete iraun beharko luke berrikusi aurretik. Alessandrik Bastia hegoaldeko Borguko espetxean egiten du lo, eta nekazaritza enpresa batean dihardu lanean. Hilabeteko asteburu guztietan ziegan egoten da, batean izan ezik, irteteko baimena baitauka. Hain justu, Ferrandik erregimen bera izango du.
Bi militante nazionalista horiekin batera, Yvan Colonna presoari ere bizi osoko zigorra ezarri zioten. Iazko martxoaren 21ean zendu zen Colonna: Arlesko (Okzitania) presondegian eraso egin zioten, eta koman egon zen hiru astez. Colonna 2003tik zegoen preso, eta bizi guztiko kartzela zigorra betetzen ari zen, hura ere Erignac prefetaren hilketagatik zigortu baitzuten. Colonnaren hilketak zeresan handia eman zuen Korsikan eta Frantzian, erasoaz geroztik aspaldi izandako manifestaziorik eta mobilizaziorik handienak egin baitituzte Mediterraneoko uharte horretan.
Ikusi gehiago: Yvan Colonna hil da, Korsikako militante independentista ezaguna
Colonnaren kontrako erasoaren ondoren sorturiko testuinguruak erabakiak hartzera behartu zuen Frantziako Gobernua, eta, Mediterraneoko uharte horretako egoera baretze aldera, Jean Castex Frantziako lehen ministro ohiak DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zien Alessandriri eta Ferrandiri. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224728/bi-minutuan-behin-emakume-bat-hiltzen-da-haurdunaldiarekin-lotutako-arazoengatik.htm | Mundua | Bi minutuan behin emakume bat hiltzen da haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik | OMEren azken txostenaren arabera, 2000tik 2020ra bitartean %17 handitu zen erditzean hildako emakumeen kopurua Europan eta Amerika iparraldean. Hala ere, Saharaz hegoaldeko herrialdeetan gertatzen dira oraindik heriotza gehienak. | Bi minutuan behin emakume bat hiltzen da haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik. OMEren azken txostenaren arabera, 2000tik 2020ra bitartean %17 handitu zen erditzean hildako emakumeen kopurua Europan eta Amerika iparraldean. Hala ere, Saharaz hegoaldeko herrialdeetan gertatzen dira oraindik heriotza gehienak. | Albiste hau irakurtzerako, emakume bat haurdunaldiagatik edo erditzeagatik hila izango da munduko txokoren batean. Hala salatu du OME Osasunaren Mundu Erakundearen azken txostenak, bi minutuan behin hiltzen dela emakumezko bat munduan, haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik. 2000tik 2020ra arteko datuak aztertu dituzte adituek, eta ondorioak kezkagarriak izan dira: emakume haurdunen osasunak atzera egin du azken urteetan, eta haurdunen heriotzek gora egin dute edo bere hartan eutsi diote munduko eskualde ia guztietan.
«Haurdunaldia, harrigarria bada ere, oso esperientzia arriskutsua da oraindik ere errespetuan eta puntako teknologian oinarritutako osasun zerbitzuak eskuratzeko aukerarik ez duten milioika emakumerentzat. Datuok erakusten dute lehentasunezkoa dela emakumeei osasun arreta bermatzea haurdunaldian, erditzean eta erditze ostean», ohartarazi du OMEko idazkari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek. 2020an, batez beste, 223 emakume hil ziren arazorik gabe amaitu ziren 100.000 haurdunaldiko.
Txostenak aztertutako hamar urteko epean mundu osoko heriotzak %7 murriztu diren arren, Europan eta Amerika iparraldean %17 egin dute gora, eta %15 Latinoamerikan eta Kariben. Hala ere, kopuru absolutuei begiratuz gero, Afrika hegoaldeko herrialdeetan hiltzen dira emakume gehien haurdunaldiarekin lotutako arazoengatik: han izan dira heriotza guztien bi herenak (202.000). Heriotza gehienak, gainera, gatazkan dauden herrialdeetan edo pobrezia handia den eskualdeetan gertatzen dira.
Erresuma Batuko epidemiologo Jenny Cresswellek zuzendu du ikerketa, eta, haren esanetan, arazo nagusietako bat da azken urteetan «moteldu» egin direla amen heriotzak aurreikusteko neurrietan egindako urratsak. Are, nabarmendu du heriotza kopuruak gora egiten duela haurdunek ohiko azterketak egiteko aukerarik ez duten eremuetan. «Onartezina da horrenbeste emakume hiltzea haurdunaldiagatik edo erditzeagatik. Urte bakarrean 280.000 hildako izatea gehiegizkoa da», salatu du Populazio Gaietarako Nazio Batuen Funtseko zuzendari Natalia Kanemek.
Heriotzen arrazoiak
Barneko odoljarioak, hipertentsioa, haurdunaldian gertatutako infekzioak, abortu arriskutsuak eta gaixotasun larriak (hiesa eta paludismoa, esaterako) dira heriotzen arrazoi nagusiak. Horrez gain, txostenak nabarmentzen du emakumeen herenek ez dutela jasotzen haurdunaldiko beharrezko arreta, eta 270 milioi emakumek ez daukate eskura familia plangintzarako metodo modernorik.
Dena den, datu guztiak ez dira txarrak. Australian eta Zeelanda Berrian, eta Asia erdian eta hegoaldean, %35 eta %16 murriztu dira haurdunen heriotzak, lehen aipatutako epe berean. Alde horretatik, OMEk oinarrizkotzat jo du lehen arretako sistema hobetzea, medikuak trebatzea eta botikak ekoitzi eta banatzeko kateak sendotzea.
Adituek ez dute zehaztu COVID-19aren pandemiak eraginik izan ote duen zenbait eskualdetan ikusitako heriotzen gorakadarekin. OMEren arabera, goizegi da ondorio hori ateratzeko, horretarako 2020. urtetik aurrerako datuak ere aztertu beharko lituzketelako. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224729/bizkaitarrak-mugitu-dira-gehien.htm | Kirola | Bizkaitarrak mugitu dira gehien | Arraun denboraldi berrirako, hamar arraunlaritik gora fitxatu dituzte Eusko Label ligako hainbat taldek. Iaz sailkapeneko goiko postuetan amaitu zuten traineruak aldatu dira gutxien. Santurtzik, Zierbenak eta Meirak entrenatzailea aldatu dute. | Bizkaitarrak mugitu dira gehien. Arraun denboraldi berrirako, hamar arraunlaritik gora fitxatu dituzte Eusko Label ligako hainbat taldek. Iaz sailkapeneko goiko postuetan amaitu zuten traineruak aldatu dira gutxien. Santurtzik, Zierbenak eta Meirak entrenatzailea aldatu dute. | Ohikoa den moduan, denboraldi berriari begira Eusko Label ligako traineruetan ez da arraunlari mugimendurik falta izan. Sei talde asko aldatu dira, eta gainontzeko seiek iazko multzoari eutsi diote. Iaz sailkapeneko lehendabiziko postuetan amaitu zuten taldeen artean, Bermeo, Hondarribia, Donostiarra eta Getaria gutxi aldatu dira, eta, aldiz, izen dantza handiagoa izan da Orion edo Kaikun. Sailkapenaren bigarren erdiko taldeak aipatuta, Cabo eta Isuntza ez beste guztiek fitxaketa ugari egin dituzte. Esaterako, Santurtzik, entrenatzailea aldatzeaz gain, hamazazpi fitxaketa egin ditu, Zierbenak entrenatzailea berria eta hamahiru aurpegi berri ditu, eta Iñaki Errastiren Ondarroara hamar arraunlari ailegatu dira. Oro har, bizkaitarrak mugitu dira gehien.
Ikusi gehiago: Beñat Eizagirre Ondarroako arraunlaria: «Erronka bat behar nuen»
EUSKO LABEL LIGAKO FITXAKETAK
BERMEO Joan direnak: Asier Bermejo (Donostiarra), Luis Manuel Gonzalez (Cabo), Iban Martinez, Jon Urresti (Orio) eta Niko Yurramendi. Iritsi direnak: Jon Etxaniz (Hondarribia), Aitor Gondra (harrobitik igo da), Iker Pascual (Kaiku) eta Fernando Ruiz (Zierbena).
CABO Joan direnak: Manuel Caneda (Zierbena), Javier Sayans (Orio) eta Julian Villanustre (Zierbena). Iritsi direnak: Gabriel Arcos (Puebla), Iago Davila, Javier Garcia (Mera), Luis Manuel Gonzalez (Bermeo) eta Manuel Triñanes.
DONOSTIARRA Joan direnak: Jon Agirrezabala Lizarran, Endika Alberdi, Unai Billakorta, Alex Garcia, Joxe Mari Intxausti eta Joseba Larrarte. Iritsi direnak: Iñigo Arzallus (San Juan), Ander Balda (Donostiarra B), Asier Bermejo (Bermeo), Beñat Eizagirre, Hadri Meizoso (Ares) eta Ekaitz Otegi (Donostiarra B).
GETARIA Joan direnak: Ion Etxeberria, Iraitz Legorburu eta Eñaut Silbeti. Iritsi direnak: Jokin Aizpuru, Daniel Ariztimuño (Ondarroa), Imanol Eizagirre (Zarautz), Julen Manterola eta Jokin Rodriguez (San Pedro).
HONDARRIBIA Joan direnak: Jon Etxaniz (Bermeo), Jon Lizarralde, Alain Osanbela (Orio), Urko Redondo eta Alex Udabe. Iritsi direnak: Julen Castrillon, Adrian Gonzalez (Zierbena), Aimar Kanpandegi (Hondarribia B), Mattin Kolas (Hondarribia B), Ander Legazkue, Xabier Olaskoaga (Hondarribia B) eta Xabier Ormazabal (Zarautz).
KAIKU Joan direnak: David Camacho, Jon Ander Casaña (Deustu), Iñaki Elorrieta, Cristian Garma (Santurtzi), Alberto Landa (Santurtzi), Adrian Miramon, Iker Pascual (Bermeo) eta Alexandru Tacu (Zierbena). Iritsi direnak: Sergio Albo, Gorka Arostegi (Santurtzi), Manuel Crespo (Santurtzi) Jon Elortegi (Zierbena), Iker Gimeno (Castro), Jon Intxaurtieta (Castro), Ibon Maiz (Zierbena), Beñat Moreno, Lucian Neagu (Camargo) eta Javier Senties (Astillero).
ISUNTZA Joan direnak: Ekhi Aboitiz, Aitor Etxeberria, Xabier Gutierrez, Jon Luzarraga eta Aritz Sanchez. Iritsi direnak: Eneko Atutxa (Busturialdea), Unai Ruiz eta Igor Sanchez. Harrobitik igoko direnak zehazteke.
ONDARROA Joan direnak: Daniel Ariztimuño (Getaria), Eneko Azkarate, Aitzol Elu, Iker Eizmendi (Orio), David Fernandez (Meira), Iñaki Goikoetxea, Josu Makazaga (Arkote), Mikel Peña, Eddy Solozabal, Eneko Zabala, Xabier Zabala eta Jenaro Zelaia. Iritsi direnak: Joseba Aristi (Zumaia), Jon Arriola (Orio), Unax Bedialauneta (Mutriku), Beñat Eizagirre (Zarautz), Josu Elu, Igor Gurutxarri (Zarautz), Iker Intxaurtieta (Castro), Ander Larrañaga (Mutriku), Ivan Lopez eta Momo Sarr (Orio B).
ORIO Joan direnak: Mikel Arostegi, Xabier Arregi, Jon Arriola (Ondarroa), Ibon Arruti eta Fernando Rua. Iritsi direnak: Iker Eizmendi (Ondarroa), Alexander Esteban (Santurtzi), Martin Leboran (Meira), Alain Osanbela (Hondarribia), Leandro Salvagno (Zierbena), Javier Sayans (Cabo) eta Jon Urresti (Bermeo). Bigarren ontzitik zein arraunlari igoko diren zehaztea falta da.
MEIRA Joan direnak: Fran Abreu, Marcos Rodriguez, Daniel Folgada, Martin Leboran (Orio), Jose Luis Macey eta Dani Perez (entrenatzailea, Zierbena). Iritsi direnak: David Arosa, Antonio Casqueiro, David Costa (entrenatzailea, Meira), David Fernandez (Ondarroa), Jacobo Gayo, Jose Parada, Hugo Paz (Vila de Cangas), Miguel Piñeiro (Ares), Samuel Regueira (Harrobitik igo da), Sergio Rodriguez (Ares), Fran Rodriguez eta Joel Santome (Harrobitik igo da).
SANTURTZI Joan direnak: Sebastian Acervi (Zierbena), Javier Aja, Ruben Alvarez, Manuel Crespo, Alexander Esteban (Orio), Jose Angel Garcia (Zierbena), Andoni Garcia, Eneko Gonzalez, Hegoi Intxauspe, Mikel Pedrosa, Andoni Pedrosa eta Mikel Portularrume Paorra (entrenatzailea). Iritsi direnak: Alan Ahedo (Castro), Gorka Abad, Ander Alvarez, Jon Artetxe, Beñat Astelarra, Eneko Ceballos, David Duran (Zierbena), Ander Fernandez, Etore Garcia-Ugarte (Astillero), Jagoba Garcia (Astillero), Cristian Garma (Kaiku), Alberto Landa (Kaiku), Jon Lecanda, Javi Polo (entrenatzailea), Ibai Porto (Astillero), Iban Rodriguez, Eder Rubio eta Lander Salas.
ZIERBENA Joan direnak: Jaime De Haz, David Duran (Santurtzi), Jon Elortegi (entrenatzailea, Kaiku), Adrian Gonzalez (Hondarribia), Ibon Maiz (Kaiku), Sergio Montenegro, Fernando Ruiz (Bermeo), Leandro Salvagno (Orio) eta Alberto Vidal. Iritsi direnak: Sebastian Acervi (Santurtzi), Manuel Caneda (Cabo), Imanol Costela (Camargo), Jose Angel Garcia (Santurtzi), Ander Gallardo, Dani Perez (entrenatzailea, Meira), Jon Ruiz, Eladio Sanchez, Yeray San Martin (Camargo), Alexandru Tacu (Kaiku), Kevin Vieira (Pedreña), Julian Villanustre (Cabo), Luis Miguel Villar (Camargo) eta Abel Vicente (Camargo).
(*): Uda atarian argitaratuko dituzte aurtengo sasoiko zerrenda ofizialak, eta orduan jakingo da taldeek zer egitura izango duten. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224730/euskara-munduko-38-hizkuntzarik-laquopisutsuenaraquo-da-frantziako-gobernuaren-arabera.htm | Gizartea | Euskara munduko 38. hizkuntzarik «pisutsuena» da, Frantziako Gobernuaren arabera | 2022ko Hizkuntzen Barometroa aurkeztu dute. Euskarak 24 toki egin ditu aurrera sailkapenean, 2017tik. | Euskara munduko 38. hizkuntzarik «pisutsuena» da, Frantziako Gobernuaren arabera. 2022ko Hizkuntzen Barometroa aurkeztu dute. Euskarak 24 toki egin ditu aurrera sailkapenean, 2017tik. | Frantziako Kultura MInisterioaren babespean argitaratzen dute 2010. urtetik Hizkuntzen Barometroa. Hainbat parametro kontuan hartuta, hizkuntza bakoitzak munduan duen «pisua» aztertzen dute. Iazko egoerari dagokiona plazaratu berri dute, eta azterturiko 634 hizkuntzatik euskarari 38. tokia eman diote, galizieraren atzetik. Katalana 12. tokian jarri dute.
Alain eta Louis-Jean Calvet doktoreek egin dute 2022ko ikerketa. Azaldu dutenez, kontuan hartzen dute hizkuntza bakoitzak duen hiztun kopurua, noski, baina beste hainbat ezaugarrik ere zeresana dute hizkuntzen pisua erabakitzeko orduan, haien arabera.
Izan ere, 13 faktore hartu dituzte aintzat, erabakigarriak direlako, alde batetik, eta horien inguruko datuak eskuragarri daudelako, bestetik.
Sailkapenean, ingelesa agertzen da lehen tokian, gero frantsesa, gaztelera ondoren, eta alemana laugarren. Katalana, 12. tokian agertzen da, eta, euskara 38.ean. Euskara hindi hizkuntzaren gaineko tokian dago, Indiako hizkuntzak 380 milioi biztanle dituen arren. Islandierak 300.000 hiztun baino ez ditu, baina euskara baino lau toki gorago dago.
Horrek eta sailkapena egiteko erabilitako beste irizpide batzuk eragin dute hainbatek. Euskal Wikipediako kide Galder Gonzalezen arabera, metodologia xelebrea da, eta badirudi «frantsesa bigarren izateko diseinatuta» dagoela.
Izan ere, ikertzaileek puntu gehiago eman dizkiete alfabeto latinoa erabiltzen dituzten hizkuntzei, esaterako, sistema alfabetikoak «errazagoak» direla iritzita, zeinu gutxiago ikastea eskatzen dutelako, silabikoekin edo ideogramekin konparatuta.
Esaterako, kontuan hartu dute hizkuntzaren «entropia» maila, hau da, hizkuntza baten sakabanaketa geografikoa, hau da, zenbat herrialdeetan dauden haren hiztunak. Horren arabera, euskarak 0,214ko entropia luke, bi estaturen menpe bizi direlako haren hiztunak. Gaztelerak, ordea 1eko sakabanaketa luke, 72 estatutan hitz egiten delako. Zenbat eta estatu gehiagotan mintzatu, hizkuntza horrek orduan eta erabilgarritasun handiagoa duela nazioartean, hala deritzote txostengileek, eta, beraz, puntu gehiago.
Faktore horiez gain, kontuan hartu dute zenbateraino den ele bakoitza ikasketa hizkuntza, eta noraino den ofiziala.
Hizkuntza batetik eta ele horretara zenbat itzultzen duten kontuan hartu dute, eta nazioarteko zenbat literatura sari jasotzen duten horietan eginiko lanek.
Ugalkortasun tasari ere begiratu diote, eta herrialde bakoitzeko «garapen mailari», eta horietan Internet zenbat dagoen zabalduta.
Emaitza onak lortu ditu euskarak Wikipediari dagokion alorrean. 0,818 puntu jaso ditu, estatu hizkuntza diren eta sailkapen orokorrean aurretik dauden daniera eta kroazieraren gainetik.
2017ko sailkapenean, euskara 62. tokian jarri zuten ikertzaileek, 634 hizkuntzatik. |
2023-2-23 | https://www.berria.eus/albisteak/224731/ertzaintzak-babestu-egin-du-donostiako-udalak-probokaziotzat-jotako-ekitaldi-faxista.htm | Politika | Ertzaintzak babestu egin du Donostiako Udalak probokaziotzat jotako ekitaldi faxista | Sei falangista elkartu dira Alderdi Ederren ETAren biktimei lore eskaintza bat egiteko, eta Ertzaintzak haien aurrean protestan bilduriko herritarren kontra jo du. | Ertzaintzak babestu egin du Donostiako Udalak probokaziotzat jotako ekitaldi faxista. Sei falangista elkartu dira Alderdi Ederren ETAren biktimei lore eskaintza bat egiteko, eta Ertzaintzak haien aurrean protestan bilduriko herritarren kontra jo du. | Denera sei falangista elkartu dira Donostiako Alderdi Ederren gaur, 17:00etan, ETAren biktimen omenezko lore eskaintza bat egiteko. Donostiako Udalak arbuiatu egin zuen faxisten deialdia asteartean, eta probokazio bat zela adierazi zuen. Baina Ertzaintzak falangistak babestu ditu, eta haien kontra protestan ari ziren herritarren kontra jo.
Hasieran faxisten asmoa zen Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua Askatasunaren etorbideko Cantabrico klubean aurkeztea, baina ekitaldi hori bertan behera utzi zuten, «mehatxuak» jaso zituztela argudiatuta. Ondoren, horren ordez lore eskaintza egingo zutela iragarri zuten. Longueirak berak, Martin Saenz de Ynestrillas neonaziak eta Alvaro Romero falangistak parte hartu zuten.
Azkenean, hiru horiek, Maria Isabel Fernandez Pena eta beste bi falangista baino ez dira elkartu.
Jarkik protestara deitu du, eta herritar talde bat bildu da faxisten parean, Faxismoaren aurrean Euskal Herria antolatu mezua zuen pankarta batekin. Haien aurrean, Ertzaintzaren Brigada Mugikorreko talde handi bat. Denera sei furgoneta mobilizatu ditu Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, falangistak babesteko. Sailaren arabera, protestariak polizia hesia gainditzen saiatu dira, eta ertzainek haien kontra jo dute.
Faxistek, bitartean, aitagurea errezatu dute, eta loreak jarri dituzte biktimak oroitzeko monolitoan. «Faxistak kanpora» oihuen artean, Ynestrillasek hau esan du: «Bistan da ustezko bake prozesua ez dela amaitu. Pareko espaloian dago froga».
Ondoren, Ertzaintzak lurpeko aparkaleku batera lagundu ditu faxistak.
EH Bilduk Donostiako Udaleko eledunen batzordera eraman zuen ekitaldiaren gaia asteartean. «Ekitaldi horren helburu nagusia, frankismoa eta gerra zikina goraipatzea ez ezik, euskal herritar eta donostiar sektore askoren eskubide zibil eta politikoak ezabatzeko eskatzea ere bada», esaten zuen adierazpenak. Alderdi guztiek onartu zuten ekitaldia «probokaziotzat» hartzea eta arbuiatzea, PPk izan ezik.
Faxisten liburu aurkezpena Bilboko erdiguneko hotel batean egitekoa zen, baina handik Leioako (Bizkaia) beste hotel batera aldatu zuten; ekitaldia hasteko hiru ordu falta zirenean, hotel horren zuzendaritzak sare sozialen bidez jakinarazi zuen han ez zela liburu aurkezpenik egingo, eta ekitaldia bertan behera utzi zuten. Jarkik ere bertan behera utzi zuen hotelaren aurrean egitekoa zuen protesta, «faxistek aurkezpena egiteko lekurik» lortu ez zutela ikusita. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224760/txetx-etxeberri-eta-beatrice-molle-epaitzeko-eskatu-du-fiskaltzak-luhusoko-operazioagatik.htm | Politika | Txetx Etxeberri eta Beatrice Molle epaitzeko eskatu du fiskaltzak, Luhusoko operazioagatik | 2016ko abenduan ETAren armategiaren parte bat erabileratik kanpo uzten saiatu ziren. Stephane Etxegarai 'Etxe' epaiketatik kanpo uzteko eskatu du terrorismoaren aurkako fiskaltzak. | Txetx Etxeberri eta Beatrice Molle epaitzeko eskatu du fiskaltzak, Luhusoko operazioagatik. 2016ko abenduan ETAren armategiaren parte bat erabileratik kanpo uzten saiatu ziren. Stephane Etxegarai 'Etxe' epaiketatik kanpo uzteko eskatu du terrorismoaren aurkako fiskaltzak. | Terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzak Parisko Zigor Auzitegira bidali nahi du Luhusoko operazioari lotutako auzia, eta Jean Noel Etxeberri Txetx eta Beatrice Molle auziperatzeko eskatu du. Haatik, Stephane Etxegarai Etxe epaiketatik kanpo uzteko eskatu du. ETArekin lotuta, armak edukitzea eta garraitzea leporatzen diote Etxeberriri, Jean François Blanco defentsako abokatuak azaldu duenez. Teorian, hamar urte arteko presondegi zigorra arriska lezake, baina «harrigarria» litzateke hainbestera iristea, Blancoren hitzetan.
Eskaera «onartezina» dela salatu dute Bakegileek ohar batean, Luhusoko (Lapurdi) ekintza Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan «mugarri bat» izan zela azpimarratuta. Zazpi urte iragan dira ordutik. «Auzibidean diren pertsona guzien hobengabetzea galdegiten dugu», adierazi dute.
2016ko abenduaren 16an eginiko polizia operazio batean atxilotu zituzten Luhusokoak, ETAren armategiaren %15 indargabetzera zihoazela. Jean Noel Etxeberri Txetx Biziko koordinatzailea, Beatrice Molle-Haran kazetaria, Stephane Etxegarai Etxe musikari eta bideogilea, Mixel Berhokoirigoin laboraria eta Mixel Bergouignan enpresaria atzeman zituzten —Bergouignan 2017ko maiatzean hil zen, eta Berhokoirigoin, 2021eko maiatzean—. Gizarte zibileko esparru askotariko pertsona ezagunak izanik, polizia operazio hark aurkako erreakzio handia eragin zuen Ipar Euskal Herrian. Guztiak askatu zituzten ondoren, baldintzapean.
2011ko urriaren 20an jarduera armatua behin betiko uzteko erabakia jakinarazi zuenetik, ETAk eginak zituen armagabetzeko saioak, baina 2016ko abendukoak azkartu zuen prozesua. Luhusokoak atxilotu zituzten gau berean argitaratutako gutunetan ikusi zen ETAk gizarte zibilari emana ziola desarmatzeko ardura politikoa eta teknikoa. Handik lau hilabetera, 2017ko apirilaren 8an egin zen ETAren armagabetzea, Luhusoko ekintzaileen eta Frantziako Estatuaren artean elkarrizketatua eta adostua.
«Ausardia politikoa»
Instrukzio epaileak otsail hasieran eman zuen bukatutzat Luhusoko operazioari lotutako ikerketa judiziala, eta astelehenean eskuratu zuen fiskaltzaren eskaria Blancok. Auzirik ez izateko eskatuko duela baieztatu du; gauza bera egitekoa du Mollen abokatuak ere. Instrukzio epaileak izanen du azken hitza. «Epaiketa egin behar dela erabakitzen badu, errugabe jotzeko eskatuko dut», adierazi du Blancok.
Izan ere, ekintzaileen «ausardia politikoa» azpimarratu du abokatuak. «Txetxek eta Bakegileek gure aitortza merezi dute, armagabetzea ahalbidetu baitzuten. Luhuson hasi zen, apirilaren 8ko armagabetze egunarekin segitu zuen, eta ETAren desegitearekin amaitu zen», gogoratu du. Argumentu horiek helaraziko dizkio instrukzio epaileari.
Armak edukitzea eta garraitzea legeez kanpokoa izanik ere, «intentzioak» garrantzia duela nabarmendu du Blancok. «Gaitzesgarria da intentzio kaltegarriak daudenean. Kasu honetan goresgarria da. Bakegileen ekintzak eta ausardiak ahalbidetu zituen armagabetzea eta desegitea. Ausardia behar zen egin zutena egiteko».
Etxegarai auzitik kanpo uztea ere azpimarratu du Blancok. «Inplizituki kontsideratzen dute ez zuela rol operazionalik izanik. Niretzat, afera honetan fiskaltzak duen enbarazua erakusten du». Hemendik aitzina, instrukzio epailearena izanen da hitza. Presondegiratzerik ez dagoenez, erabakiak hartzeko epe zehatzik ez dagoela esplikatu du abokatuak. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224761/parisek-laquoondoko-egunetanraquo-erantzun-bat-emango-duela-ziurtatu-du-bordeleko-errektoreak.htm | Gizartea | Parisek «ondoko egunetan» erantzun bat emango duela ziurtatu du Bordeleko errektoreak | Bordeleko errektorea Mauleko herriko etxean eta Baionako Paul Bert lizeoan izan da. Seaskak protesta antolatu du, eta Jean-Rene Etxegaraik errektoreari erran dio Seaskakoen aldarrikapena babesten duela. | Parisek «ondoko egunetan» erantzun bat emango duela ziurtatu du Bordeleko errektoreak. Bordeleko errektorea Mauleko herriko etxean eta Baionako Paul Bert lizeoan izan da. Seaskak protesta antolatu du, eta Jean-Rene Etxegaraik errektoreari erran dio Seaskakoen aldarrikapena babesten duela. | Anne Bisagni-Faure Bordeleko akademia errektorea Maulera bertaratu da gaur goizean, ikasle eta irakasleekin proiektu kultural batez hitz egitera. Seaska parean topatu du iristean, azterketak euskaraz egin daitezela eskatuz. Errektorea «harritua» zegoela iruditu zaio Seaskako Julen Mujikari. «Denbora daramagu azterketekiko erantzun baten eske, hori aldarrikatu ahal izan diogu». Errektoreak erantzuna laster emango duela adierazi die. Julen Mujikak azpimarratu du, «argi utzi diogu etortzen den bakoitzean horrelako ongietorriak prestatuko dizkiogula».
Ondotik, Baionako Paul-Bert lizeoan izan da errektorea. Seaskako kideak bertan egon dira errektorea iristerako. Mañolo Espellete Estitxu Robles kolegioko zuzendariak errektorearekin bi hitz trukatzeko aukera izan du. Berriz ere, Anne Bisagni-Faureek erantzun behar izan du: «Baieztatzen dut zuen deiadarra entzun dudala; uste dut esan dezakedala datozen egunetan iritsiko dela erantzuna». Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria han izan da, eta errektoreari erran dio Seaskakoen aldarrikapena babesten duela. Errektorea Paul-Bert lizeora sartu artean, «azterketak euskaraz» oihuak entzun dira. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224762/tubacexek-salmentak-bikoiztu-ditu-eta-20-milioi-euro-irabazi.htm | Ekonomia | Tubacexek salmentak bikoiztu ditu, eta 20 milioi euro irabazi | Azken bi urteetan galerak izan ostean, irabaziak izan zituen iaz Tubacexek. Inoizko eskaera zorrorik handiena du enpresak: 1.650 milioi euro. | Tubacexek salmentak bikoiztu ditu, eta 20 milioi euro irabazi. Azken bi urteetan galerak izan ostean, irabaziak izan zituen iaz Tubacexek. Inoizko eskaera zorrorik handiena du enpresak: 1.650 milioi euro. | Pandemia urte zailen ostean, irabazien bidera itzuli da Tubacex. 2020an 25 milioi euro galdu zituen enpresak, eta 2021ean, 32 milioi, baina 20,2 irabazi zituen 2022an. Salmentak, berriz, ia bikoiztu egin zituen: 715 milioi euro, 2021ean baino %95,8 gehiago. 2019a izan zen Tubacexek irabaziak izan zituen azken urtea, 11 milioi euro irabazi baitzituen. Enpresak adierazitakoaren arabera, azken hamalau urteetan izandako emaitzarik onenak dira iazkoak. Irabazien %40, 8,1 milioi euro, dibidenduetan banatuko dituzte.
Urte ona izateaz gain, etorkizun oparoa duela iragarri du enpresak. Izan ere, eskaera zorroa inoiz baino handiagoa da, 1.650 eurokoa; 2022aren hasieran 500 milioi eurokoa zen. Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak adierazi du zorroaren igoera trantsizio energetikoari loturiko proiektuei zor zaiola. Horri esker «hedapen fase» berri batean daudela gehitu du Esmorisek.
Hedapen hori nazioartean da nabarmena. Salmenta gehienak, %36, Asian izan dira; %31 izan dira Europan, eta %29 Amerikan; Afrikako merkatua, berriz, %4 da soilik. Lantegi gehiago ireki ditu taldeak Brasilen, Kazakhstanen, Guyanan eta Amerikako Estatu Batuetan.
Horrez gain, Arabiar Emirerri Batuetan «inoizko kontratu handiena» sinatu du Tubacexek, 10 urterako. Tuboen akabera eta hariztaketa egiteko planta izango da, eta 2024an egongo da erabilgarri. Lantegi horrekin OCTG-CRA sektorean —Petrolioaren Erabilerarako Tubo Produktuak-Aleazio Erresistentearen Korrosioa— lider izango direla gehitu du enpresak.
Zorrak kitatzen
Tubacexek zor handiak ditu oraindik, baina 49 milioi euroan baino gehiagoan murriztu dute. 2021. urtea 336 milioi euro baino gehiagoko zorrarekin amaitu zuten, baina 287 milioikoa da orain. Kapital erabilgarria ere handitu dute, 222,5 milioitik 230 milioi eurora. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224763/mendebaldearentzat-txinak-ukrainarako-eginiko-proposamenak-ez-du-sinesgarritasunik.htm | Mundua | Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik | Elkarrizketei berriro heltzeko «baldintza egokiak» sor ditzala eskatu dio Pekinek nazioarteari, eta gerran dauden aldeei esan die «areagotze nuklearra» eragozteko | Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik. Elkarrizketei berriro heltzeko «baldintza egokiak» sor ditzala eskatu dio Pekinek nazioarteari, eta gerran dauden aldeei esan die «areagotze nuklearra» eragozteko | Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, apenas aldatu den Txinaren jarrera. Bere burua aktore neutral gisa aurkeztu du, eta, horrenbestez, eskatu du bai herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko, baita estatuen «segurtasun kezka zilegiak» kontuan hartzeko ere. Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direnez, Mendebaldeak adierazi izan dio Pekini baliatu dezala posizio hori Kremlinen jarreran eragiteko. Ez du urrats aipagarririk eman alde horretatik, baina azken asteetan nabarmentzen ari da irtenbide politiko bat eman behar zaiola gatazkari, eta gaur, inbasiotik urtebete bete den honetan, auzia konponbidean jartzeko iragarritako egitasmoa aurkeztu du, eta urrats esanguratsu bat ere egin du, «krisiarentzako» elkarrizketa eta negoziazio eskeetatik haratago: su eten bat eskatu die aldeei. Hau da, gatazkan izan duen inplikazioa handitu du Pekinek azkenaldian, eta gaur erakutsi du hori.
Dena den, Mendebaldeak ez du aintzat hartu Txinak esandakoa. Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak esan du ez duela «sinesgarritasun handirik», argudiatuta azken urtean ez duela gaitzetsi Moskuren jarrera, eta, gainera, inbasioa hasi baino egun batzuk lehenago Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak «mugarik gabeko lankidetza hitzarmen bat» sinatu zutela. Estonian dago Stoltenberg, eta herrialdearen independentziaren egunaren harira egindako ekitaldi ofizialetan parte hartu du. Ursula von der Leyenek ere bai, eta Europako Batzordeko presidenteak esan du Txinarena ez dela bake plan bat, «balio batzuk» partekatzeko ariketa bat baizik. «Errusiaren ondoan jarri da Txina».
NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak gaur egindako batzarrean, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek NBEri eskatu dio ez dezala «bere burua engainatu» Txinak Ukrainarako proposatutako su etenaren harira. Blinkenek, halaber, berretsi du ezin direla bi aldeak «maila berean jarri», gudan «erasotzaile bat» eta «erasoa jasaten ari den bat» daudenean.
Bien bitartean, Mendebaldeko eragile guztiek inbasioaren urteurrena baliatu dute, eta berretsi Ukraina militarki, ekonomikoki eta humanitarioki behar bezain luzaro lagunduko dutela.
Txinako Atzerri Ministerioak kaleratutako hamabi puntuko dokumentuak ez dakar berritasun handirik. Berretsi du, Wang Yi Txinako diplomazialari gorenak azken astean Europan egindako biran plazaratu bezala, «rol eraikitzaile bat» jokatzeko prest dagoela, eta nazioarteari esan dio sor ditzala «baldintzak eta plataformak» bake elkarrizketei berriro heltzeko.
Ikusi gehiago: Errusiak «arreta handiagoarekin» sendotuko du bere indar nuklearra
Eta ohartarazpen bat egin die gerran inplikatutako aldeei: «Krisi eta areagotze nuklearra eragotzi behar dira. Ez litzateke gerra nuklear bat gertatu beharko. Edozein herrialdek edozein abagunetan arma kimikoak eta biologikoak garatzearen eta erabiltzearen aurka dago Txina». Horiek horrela, Pekini iruditzen zaio «modu neurritsuan» jokatu behar dela, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin. Auzi nuklearraren harira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi zuen, atzo, «arreta handiagoarekin» sendotuko dutela beren indar nuklearra. Iragarpen hori iritsi da, hain zuzen, Moskuk eten duenean AEBekin arma nuklearren kontrolerako duen itun bakarra.
Dena den, NATOri belarrietatik tira egin dio Txinak aliantza militarra bera aipatu gabe, zeren «bloke militarren hedatzea» saihesteko eskatu baitu dokumentuan. Errusiak esan izan du besteak beste NATOk Europa ekialdean izandako hedatzegatik hasi zuela inbasioa. Bide batez, Txinak uste du ez dela ez sua hauspotu behar, ez tentsioa areagotu behar, eta justuki horrela mintzatu izan da AEBek Ukrainari emandako laguntza kritikatu izan duenean.
Ikusi gehiago: Urte zaila errusiarrentzat
Halere, gaurko egitasmoa gorabehera, Txinako Gobernua jomugan dago azken egunetan, AEBek esan baitute beren inteligentzia zerbitzuen informazioek iradokitzen dutela Txinak mahai gainean duela Errusia militarki laguntzeko aukera. Stoltenbergek gaur berriro esan du «zantzuak» dituztela hori esan ahal izateko. The Wall Street Journal-ek ere hori berresten zuen informazio bat kaleratu zuen atzo, iturri gisa erabiliz AEBetako funtzionario batzuk. Pekinek erreakzionatu egin du, eta esan oinarririk gabeko «gezurrak» direla. Alemaniako Der Spiegel astekariak gaur kaleratutako erreportaje baten arabera, Txinako enpresa batekin negoziatzen ari da Mosku, piloturik gabeko erasorako hegazkinak sal diezazkion.
NBEren ebazpena
NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiak ebazpen bat onartu zuten atzo gauean, New Yorken, gerra bukatzeko eta Errusiari tropak Ukrainatik ateratzeko eskatuz. 141 herrialdek horren alde bozkatu dute, zazpik kontra —Errusiak, Bielorrusiak, Ipar Koreak, Eritreak, Malik, Nikaraguak eta Siriak—, eta 32 abstenitu egin dira; horien artean daude Kuba, Bolivia, India, Afrikako herrialde batzuk, Sobietar Batasuneko errepublika izandako Kazakhstan, Armenia eta Uzbekistan, baita Txina ere. Antzeko lau ebazpen onartu ditu batzar nagusiak azken urtean, eta Txina denetan abstenitu da. |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224764/egunean-behin-jokoaren-katalanezko-bertsioa-egin-dute.htm | Bizigiro | Egunean Behin jokoaren katalanezko bertsioa egin dute | Datorren astelehenean abiatuko dute Un Cop Al Dia jokoaren lehen denboraldia. Codesyntaxek garatu du. | Egunean Behin jokoaren katalanezko bertsioa egin dute. Datorren astelehenean abiatuko dute Un Cop Al Dia jokoaren lehen denboraldia. Codesyntaxek garatu du. | Aurki, euskarak bezala, katalanak ere bere jokoa izango du. Codesyntax euskal enpresak Egunean Behin aplikazio arrakastatsua itzuli du, eta Un Cop Al Dia sortu. Datorren astelehenean hasiko du estreinako denboraldia, eta hamar aste iraungo du.
Bi bertsioak berdinak dira mekanikan —egunero, hamar galderari erantzun beharko diote jokalariek, eta ahalik eta gehien asmatzen saiatu puntuaziorik handiena lortzeko—. Edukian dago desberdintasuna, nola ez: galderen erdiak Herrialde Katalanetako kulturan eta hizkuntzan oinarritu dituzte. Codesyntaxek garatu du Un Cop Al Dia, eta Aritz Galarraga idazle eta itzultzaileak ere parte hartu du horretan.
Galesen ere, egunero
Katalanezkoa ez da sortu duten lehen bertsioa. Iazko urrian, Cwis Bob Dydd kaleratu zuen Codesyntaxek, Egunean Behin-en galesezko bertsioa. S4C Galesko telebista publikoak eskatu zion hura garatzeko, eta Tinint bertako ekoiztetxearekin elkarlanean sortu zuen.
Hain justu, joan den igandean amaitu zen lehen denboraldia, jokoa estreinatu eta lau hilabetera. Aled Parry Tininteko ekoizlearen arabera, «erronka bat» izan da jendeak aplikazioa jaistea, baina «ahoz ahokoak» bultzada eman dio. Jende andanak parte hartu du lehen denboraldian: 7.000 lagunek. Galesezko Egunean Behin jokalarien «egunerokoaren parte bihurtu da».
Jokoaren sortzaileak hurrengo denboraldiari begira dira jada, baina badute zer aztertu: «arrakastatsua» izan dena eta «hain ondo funtzionatu» ez duena. Izan ere, «galesegia» izan daitekeelako ustea du Parryk, egunero erantzun beharreko galdera asko historian eta hizkuntzan oinarritzen baitira; «eta zera nahi dugu, beren hizkuntzarekin agian hain seguru ez dauden horiek erakarri». Funtsean, apurka-apurka galesaren erabilera «areagotzeko». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224765/auzitegi-nazionaleko-fiskaltzaren-laquojarrera-oztopatzailearaquo-salatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «jarrera oztopatzailea» salatu du Foro Sozialak | Motibazio politikoko delituengatik kartzelatuta dauden euskal presoei aplikatutako politikaren behatokiaren azken txostena aurkeztu dute. | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren «jarrera oztopatzailea» salatu du Foro Sozialak. Motibazio politikoko delituengatik kartzelatuta dauden euskal presoei aplikatutako politikaren behatokiaren azken txostena aurkeztu dute. | Foro Sozial Iraunkorraren arabera, Auzitegi Nazionalak «blokeatu» egiten du euskal presoei ohiko espetxe araudia aplikatzea. Hala azaldu du motibazio politikoko delituengatik kartzelatuta dauden euskal presoei aplikatutako politikaren behatokiak bere seigarren eta azken txosten monografikoan. Txostenean nabarmendu du fiskalaren «jarrera oztopatzailea» dela, eta hark hirugarren graduen aurka egiteko erabili dituen argudioak aztertu ditu.
Foro Sozialak azaldu du urruntzea, sakabanaketa, bakartzea eta lehen graduen ezarpen sistematikoa atzean geratzen ari direla, baina gogoratu du oraindik ere salbuespenezko politikak aplikatzen zaizkiela euskal presoei. Horren harira, adierazi du presoen egoerari irtenbidea emateko markoa zehaztuta dagoela: «Salbuespenezko politika guztia desmuntatzea, biktimen mina errespetatzea, birgizarteratze prozesuetan graduen eta baldintzapeko askatasunen ohiko aplikazioa, eta preso proaktiboak izatea birgizarteratze prozesuetan».
Gizarteratzeko ibilbide indibidualizatuak garatzerako garaian, motibazio politikoko presoek arazoak topatzen dituzte, eta Foro Sozialak Auzitegi Nazionala jo du horren erantzuletzat. Izan ere, fiskalak helegitea jarri die Eusko Jaurlaritzak onartutako hirugarren graduen hiru laurdeni, legez kanpokoak direla iritzita. Foroaren esanetan, baina, «ez da zentzuzkoa pentsatzea administrazioak hainbeste aldiz huts egin dezakeenik bere erabakietan». Hala, fiskalak legearen inguruan egiten duen interpretazioan «inboluzio nabariki ideologiko bat» dagoela uste du. Orain arte, onartutako 37 hirugarren graduetatik, 24ri jarri die helegitea fiskalak, eta epaileak hamabi kasutan ebatzi du presoen gradu erregresioa, oraingoz.
Foro Sozialaren ustez, fiskaltzak hirugarren graduen kontra egiten du, baina Eusko Jaurlaritzaren ebazpenen edukiak aztertu gabe. Arlo bakarrean zentratzen dela azaldu du: Espetxeetako lege organikoko 72.6 artikuluaz egiten duen interpretazioan.
Ikusi gehiago: Auzitegi Nazionalak badaezpadako neurriak ezarri dizkio Iñaki Graciari
Haren arabera, euskal presoek frogatu behar dute ez dutela loturarik ETArekin, eta horretarako bi modu dituzte: batetik, indarkeria baztertu izana adierazten duen eta biktimei barkamena eskatzen dien adierazpen bat egitea. Bestetik, espetxeetako tratamendu batzordeen txosten teknikoek hori egiaztatzea. Foro Sozialak, baina, salatu du fiskaltzak lehen aukera soilik hartzen duela kontuan, eta modu hertsian.
«Kasu guztietan daude adierazpen pertsonalak, progresioa jasotakoek idatziak; haien terminoetan, egindakoaren ardura hartzen dute, kaltetutakoei egindako mina onartu, horiekiko errespetua eta enpatia adierazi, eta berriz ez egiteko konpromisoa esplizitatu», azaldu du txostenean. Fiskalak, baina, «gaitzespen» eta «barkamen» terminoak erabiltzeko exijitzen du. Eta hala egiten denean ere, horien «zintzotasuna» zalantzan jartzea kritikatu du foroak.
Gainera, beste bi argudio ere erabili ohi ditu fiskaltzak. Batetik, euskal presoak ez direla ezarritako erantzukizun zibila ordaintzen ari, edo ez dituztela behar adinako ordainketak egiten. Foro Sozialak, ordea, espetxeetako lege organikoaren 72.5 artikuluaren interpretazio hertsia egitea leporatzen dio. Izan ere, haren arabera, nahikoa da presoek hura ordaintzeko borondatea izatea. Foroak azaldu du espetxean urte asko daramatzaten herritarrak direla, haien ondasunak enbargatuta dauzkatela, eta oraintsu arte ezin izan dutela lan egin espetxeetan, lehen graduan zeudelako. Halere, haien irabazien araberako ordainketak egiten ari direla gogoratu du.
Bestetik, aurrez espetxe baimenik eduki ez izana ere argudiatu izan du fiskaltzak. Kontua da, baina, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala izaten dela, fiskalaren txostena tarteko, presoei galarazten diena halako baimenak izatea. «Ministerio Fiskalak kontzienteki ixten du baimenetarako sarbidea eta, jarraian, irmotasun berarekin egiten du hirugarren graduen kontra presoak ez dutelako baimenik izan».
Horiek hala, Foro Sozialak salatu du espetxe politikan aldaketak egitearen aurkako lobby bat dagoela, eta ohiko legediak ezarritako eskakizunetatik haragoko exijentziak ezarri nahi dituela. «Auzitegi Nazionaleko Fiskaltza, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean eta Lehen Zigor Salan erantzuna topatzen zuen eta duen lobby bat».
Hori dela eta, «premiazkotzat» jo du 7/2014 eta 7/2003 legeak indargabetzea. Lehenak Frantzian betetako zigor urteak zenbatzea galarazten du egun. Bigarrenak, berriz, hirugarren graduak eta baldintzapeko askatasunak «oztopatzeaz» gain, gehienezko espetxe urte kopurua areagotu zuen: 30 urtetik 40ra. Izan ere, foroak uste du ez duela «zentzurik» 2003ko testuinguruan garatutako lege erreforma horri eusteak 2023an: «Hamabi urte igaro dira ETAren amaiera efektibotik. Zentzudun inor ez litzateke ausartuko esatera berriz erortzeko arriskua dagoela».
Nola funtzionatzen du gradu progresioak?
Orain arte ez bezala, «euskal gizartearen errealitatearen ezagutza zuzena» duten profesionalen esku dago egun euskal presoen gradu progresioen inguruan erabakitzea, Foro Sozialak adierazi duenez. Honela izaten da prozesua Eusko Jaurlaritzaren menpeko espetxeetan: Basauriko, Martuteneko eta Zaballako tratamendu batzordearen txostena hartzen da abiapuntutzat, eta batzorde hark eta Jaurlaritzako Justizia Zuzendaritzak eman behar dute oniritzia.
Tratamendu batzordeek gehienez sei hilabetean behin aztertzen dute preso bakoitzaren sailkapena, haiekin lan egiten duten lantalde teknikoen proposamenean oinarrituta. Hirugarren gradura aldatzea erabakiko balute, Eusko Jaurlaritzako Justizia Zuzendaritzari igortzen zaio txostena, eta hura aztertzen du —onartu, baztertu edo aldaketak egin ditzake—. Hirugarren graduaren alde egiten duenean, fiskaltzari abisua igorri behar diote.
Iruñeko kartzelari dagokionez, prozesua antzekoa da, baina eskumena Espainiako Gobernuarena denez, Espainiako Espetxe Erakundeen Idazkaritza Nagusiak hartzen du azken erabakia, tratamendu batzordearen txostenean oinarrituta. Halere, Iruñeko espetxeak oraingoz ez du onartu hirugarren gradurik.
Fiskalak errekurtsoa jarriko balu, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak ebatziko luke haren inguruan. Hark alde edo kontra egin dezake. Bi kasuetan, fiskaltzak eta defentsak aukera dute erabakiari errekurtsoa jartzeko. Kasu horietan, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Sala litzateke azken erabakia hartuko lukeena.
Halere, fiskaltzak, lehen helegitea jartzean, beste eskaera bat ere egin izan dio epaileari: hirugarren gradua behin-behinean eteteko, kautela neurri gisa. Izan ere, epaitegiak zenbait hilabete behar izaten ditu ebazteko. Orain arteko kasuetan, epaitegiak kautela neurriak hartzearen kontra egin du, baina baliteke Auzitegi Gorenaren abenduko ebazpen batek hori aldatzea. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224766/zenbait-udalek-salatu-dute-lurrak-desjabetuko-dizkietela-ahtarentzat-hamahiru-zabortegi-eraikitzeko.htm | Gizartea | Zenbait udalek salatu dute lurrak desjabetuko dizkietela AHTarentzat hamahiru zabortegi eraikitzeko | Nafarroako Parlamentuan agerraldia egin dute Puiu, Barasoain, Garinoain, Tirapu, Tebas-Muru Artederreta eta Biurrun-Olkotz herrietako alkateek. | Zenbait udalek salatu dute lurrak desjabetuko dizkietela AHTarentzat hamahiru zabortegi eraikitzeko. Nafarroako Parlamentuan agerraldia egin dute Puiu, Barasoain, Garinoain, Tirapu, Tebas-Muru Artederreta eta Biurrun-Olkotz herrietako alkateek. | Urtarrilean izan zuten proiektuaren berri: 122 hektarea baino gehiago desjabetu nahi ditu Adifek Nafarroako erdialdean, AHT Abiadura Handiko Trenaren lanei lotutako hamahiru zabortegi eraikitzeko. Orain arte, behin-behineko okupazio bidez egin izan dituzte operazio horiek, baina inguruko herriek salatu dute, oraingoan, lurrak desjabetuko dizkietela; tartean, herrion ekonomiarako «ezinbestekoak» diren nekazaritzarako lursail ugari. AHTaren lanek eragindako 3,5 milioi metro kubo hondakin botako dituzte hor.
«Gure eskualdea zerbitzuetarako korridore huts bihurtu dute», salatu du Yolanda Obanosek, Tiebas-Muru Artederretako alkateak, Nafarroako Parlamentuan eginiko agerraldian. Harekin batera izan dira Barasoaingo alkate Rita Roldan, Garinoaingo alkate Berta Sanchez eta Biurrun-Olkotz herriko alkate Marisa Serrano. «Herriotatik igarotzen dira autobidea, errepide nagusia, ohiko trenbidea, goi tentsio linea eta, aurki, AHTarena. Horrez gain, hainbat parke eoliko eta elektrizitate subestazio bat ditugu, eta orain jakin dugu hamahiru zabortegi jarriko dizkigutela gure lurretan. Beste herritarrentzako zerbitzu eta azpiegitura guztiak jasan behar ditugu, baina horrek ez digu inongo onurarik ekarri».
Zehazki, sei herri ukituko ditu AHTaren zabortegien proiektuak: Puiu, Barasoain, Garinoain, Tirapu, Tebas-Muru Artederreta eta Biurrun-Olkotz. Hango alkateek salatu dute 2012tik dutela AHTa eraikitzeko proiektuaren berri, baina Adifek proiektua aldatu duela herritarrei ezer esan gabe, eta hasierako txostenean ezarritakoa baino hektarea gehiago kenduko dizkietela; zehazki, zazpi gehiago izanen dira Puiun; 30 Garinoainen; hogei Barasoainen; eta 65, berriz, Biurrun-Olkotz eta Tebas-Muru Artederretan.
Alkateek zehaztu dutenez, gainera, zabortegiak eraikitzeko lurrak desjabetzen badituzte, herriotako herri lurrak galduko dituzte, eta horrek eragina izanen du udalerrien egoera ekonomikoan. Proiektuak despopulazioari mesede eginen diola erantsi dute, eta ezin dutela horrelakorik onartu. «AHTaren bideak 15 kilometro izanen ditu Tafalla eta Campanas arteko zatian, eta eremu horretan, hamahiru zabortegi eraikiko dituzte. Ez gaitu kezkatzen metro kopuruak, erabilerak baizik: lur horiek ezinen dira berriz erabili nekazaritzarako, eta aintzat hartu behar da horrek herri txikietan izanen duen kalte itzela», esan du Barasoaingo alkateek.
Arazo horren aurrean, Nafarroako Gobernuak «entzungor» egin diela ere salatu dute hautetsiek. «Isiltasun erabatekoarekin egin dugu topo. Saiatu gara Ingurumen Departamentuarekin eta Lurralde Kohesioko Departamentuarekin hitz egiten, baina [Bernardo Ziriza] kontseilariak ez du gurekin bildu nahi izan. Administrazioak ez digu azalpenik eman», gehitu du Roldanek.
Hori dela eta, «laguntza» eskatu diete, bai gobernuari bai talde parlamentarioei. «Sostengua behar dugu, zuen laguntza behar dugu Adifen eta Garraio Ministerioaren aurrean, guri gainezka egin digulako auzi honek. Zabortegiak eraiki daitezela horretarako gai diren lurretan, eta ez ditzatela desjabetu, lurren titulartasuna gal ez dadin», laburbildu du Berta Sanchezek.
Alderdiak, erantzukizunari izkin
Parlamentuko taldeen txandan, alderdiek ihes egin diote ardurak hartzeari, eta elkarri mokoka ibili dira. Alkateen agerraldia eskatu duten taldeen artean, Geroa Baiko Pablo Azkonak ez du zalantzan jarri «Prestazio Handiko Trenaren» proiektua, baina adierazi du konponbidea eman behar zaiela desjabetzeen arazoari eta «aztertu beharko litzatekeela kalte ordainak ematea».
EH Bilduko Adolfo Araizek esan du «erroko arazoari» heldu beharko litzaiokeela: «Gakoa AHTa bera da. Hemen, taldeek hitz politak esanen dizkizuete, baina errealitate bakarra da gehienak ados daudela proiektuarekin. Eta Adifi berdin dio nor bizi den eremu horietan edo zenbat lur desjabetu behar diren. Hortaz, arazoak bere horretan segituko du». Hala ere, «borrokan segitzeko» deia egin die Tafallaldeko herrietako alkateei.
Navarra Sumako Miguel Bujanda ere AHTaren alde agertu da, «baina ez zabortegien alde». Hori dela eta, Espainiako eta Nafarroako gobernuei galdegin die «beste formula bat» erabil dezan lur horiek erabiltzeko: «Orain arte bezala, behin-behineko okupazio bat egin beharko litzateke, eta kalte ordainen sistema aldatu».
Azkenik, PSNko Jorge Agirrek aitortu du Nafarroako erdialdea «zerbitzuen korridore bat» dela, baina ez du horren ordezko alternatibarik proposatu. «Gauzak dira diren bezalakoak, eta azpiegiturek eragina dute». Are: AHTaren lanek ukitutako herrietako alkateei esan die beste udalerri batzuek «nahiago luketela egoera horretan egon, eta erdialdeak dituen azpiegiturak eduki». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224767/eajren-aguraingo-batzokian-pintaketak-egin-dituzte.htm | Politika | EAJren Aguraingo batzokian pintaketak egin dituzte | EAJk «iraganeko garaietara» itzuli nahi izatea egotzi die egileei. | EAJren Aguraingo batzokian pintaketak egin dituzte. EAJk «iraganeko garaietara» itzuli nahi izatea egotzi die egileei. | Aguraingo (Araba) batzokian egindako pintadak «gaitzetsi» ditu EAJren Araba Buru Batzarrak. Ustelak! EAJ gazteon etsaiak eta Euskal Negozioaren Alderdia (hori, gazteleraz) idatzi dute bertako paretan. EAJk azaldu du «iraganeko garaietara itzuli nahi duten batzuen ahultasun politikoa» erakusten du ekintzak, eta haien «jokabide onartezin eta gaitzesgarria» kritikatu du.
EAJk azaldu du halako ekintzak lekuz kanpo daudela, eta ez dutela laguntzen bizikidetzan. Kontrara, «giro garratza eta gatazka elikatzea» leporatu die egileei. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224768/realak-erromaren-aurka-jokatuko-du-europa-ligako-final-zortzirenetan.htm | Kirola | Realak Erromaren aurka jokatuko du Europa ligako final-zortzirenetan | Bi taldeek estreinako aldiz neurtuko dituzte indarrak txapelketa ofizial batean. Gaur egin dute zozketa, UEFAk Nyonen (Suitza) duen egoitzan. | Realak Erromaren aurka jokatuko du Europa ligako final-zortzirenetan. Bi taldeek estreinako aldiz neurtuko dituzte indarrak txapelketa ofizial batean. Gaur egin dute zozketa, UEFAk Nyonen (Suitza) duen egoitzan. | Realak leku berria markatuko du Europako mapan. Txuri-urdinek Erromaren aurka jokatuko dute Europa ligako final zortzirenetan. Aurrekaririk gabeko lehia izango da, bi taldeak estreinako aldiz ariko baitira elkarren aurka, txapelketa ofizial batean. Italiako hiriburuko Olinpiar Estadioan jokatuko dute joanekoa, martxoaren 9an; Anoetan erabakiko da kanporaketa, astebete geroago.
UEFAk Nyonen (Suitza) duen egoitzan dute final-zortzirenetako zozketa, eta Realarena izan da erabaki duten azken aurreko kanporaketa. Erroma aurkariak Salzburg austriarra kanporatuta egin du aurrera txapelketan. Galdu egin zuen joaneko partidan (1-0), baina kanporaketa irauli zuen atzo, etxean irabazita (2-0). Txuri-urdinak nola, talde giallorrossoa —hala deitzen diete, beren koloreengatik— ere hirugarrena da bere ligan, baina urrun du Napoli liderra: hamazortzi puntuko aldea ateratzen dio. Europa ligako lehen fasean, bigarren postuan sailkatu zen C multzoan, Betisen atzetik.
Jose Mourinho teknikari ezaguna da erromatarren entrenatzailea, eta jokalari sonatu asko ditu taldean. Besteak beste, Diego Llorente Realeko jokalari ohia. Halaber, Paulo Dybala aurrelariak, Stephan El Shaarawy eta Nemanja Maatic ere multzo italiarrean ari dira. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224769/macronek-esan-du-mediterraneoko-autonomia-estatutuak-inspirazio-iturri-izan-ahalko-direla-korsikarentzat.htm | Mundua | Macronek esan du Mediterraneoko autonomia estatutuak inspirazio iturri izan ahalko direla Korsikarentzat | Urte erdi inguruko blokeoaren ostean, berriz ekin diete uharteko etorkizun instituzionalari buruzko negoziazioei. Frantziako presidenteak ere parte hartu du saio horretan, eta esan du ez dagoela «taburik». | Macronek esan du Mediterraneoko autonomia estatutuak inspirazio iturri izan ahalko direla Korsikarentzat. Urte erdi inguruko blokeoaren ostean, berriz ekin diete uharteko etorkizun instituzionalari buruzko negoziazioei. Frantziako presidenteak ere parte hartu du saio horretan, eta esan du ez dagoela «taburik». | Sorpresa batekin abiatu dute Korsikako hautetsiek eta Parisek uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko hirugarren bilkura. Urte erdi inguru iraun duen blokeoaren ostean, beste parte hartzaile bat izan baita bilera horretan: Emmanuel Macron Frantziako presidentea. Prozesu politikoari bultzada bat eman eta horren zilegitasuna berresteko keinutzat interpretatu daitekeen gertakari bat da, baina baita elkarrizketa horren esparrua eta mugak zehaztekoa ere. Macronek irlako ordezkari politikoei ohartarazi baitie zeintzuk diren bere bi marra gorriak: Korsikak Frantziako Errepublikan jarraitu behar duela, eta ez dituztela herritarren «bi maila» sortuko —egoiliar estatusari eta Korsikako herria ez aitortzeari erreferentzia egin izan dio adierazpen horrekin—. Halere, mugimendu nazionalistak urteotan egindako aldarrikapenetako bat ere aipatu du: Mediterraneoko irlen autonomia estatutuak inspirazio iturri gisa hartu ahalko dituztela.
Macronen aurretik, Korsikako hautetsiek izan dute aukera beren ideiak eta eskariak azaltzeko. Horiek entzun ondoren, Frantziako presidenteak bi marra gorriak zein diren oroitarazi du, eta esan Parisek «engaiamendu indartsua» duela Korsikan, eta espero duela «bide komun bat» egingo dutela, Korsikako hedabideek eta AFP berri agentziak jakinarazi dutenez.
Estatuburuak bere jarrera azaldu die Korsikako hautetsiei: ez du «ez taburik» ez «aurrez erabakitako irtenbiderik» uhartearen etorkizun instituzionalari buruzko elkarrizketetarako. Hori bai, oraindik argitzeko dago Frantziako Gobernua zertaz ari den autonomiaz ari denean, irlako mugimendu nazionalistak autonomia legegile bat nahi baitu, eta Parisen inork ez baitu xehetasunik eman horren inguruan. Edonola ere, gaurko bileran, Macronek adierazi du jarrera «irekia» duela.
Ikusi gehiago: Ferrandi preso korsikarrari erdiaskatasuneko erregimena onartu diote
Horrez gain, egutegiaz ere mintzatu da Frantziako presidentea, esan baitu espero duela prozesua azkar amaituko dela, Korsika ere erakundeen erreformaren parte izatea nahi baitu; hain justu, uste baitu «toki berezi bat» izan dezakeela. Gilles Simeoni uharteko gobernuburuak esana du urte amaierarako amaitu nahi duela «dena», Frantziako Parlamentuak datorren urtean bozkatu dezan konstituzioaren balizko aldaketez; horretaz, estatuburuak adierazi du «uda ondoren» hasiko dutela lege nagusia aldatzeko prozesua.
Simeonik oraingoz ez du adierazpen publikorik egin; zenbait politikari autonomistak, aldiz, bai, eta begi onez ikusi dituzte Frantziako presidentearen adierazpenak, baita hark bileran parte hartu izana ere. Michel Castellani Frantziako Asanbleako diputatuak, adibidez, «keinu positibotzat» jo du haren presentzia.
Gaurkoa prozesu politikoko hirugarren bilkura da, eta urte erdi inguruko etenaldiaren ondoren egiten ari dira, hilabeteotan bi aldeek adierazi baitute ez zirela elkarrizketarako baldintzak bete. Korsikako preso nazionalisten ingurukoa izan da desadostasuna, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandiri ukatu egin baitzieten erdi askatasun erregimena lortzeko eskariak; azkenean, Alessandriri iragan urtarrilaren 31n onartu zioten, eta Ferrandiri, atzo.
Presoek jasotako ezezkoek haserre handia eragin zuten Korsikan, eta manifestazio eta ekintza biolento batzuk izan ziren hilabeteotan. Egoera lasaitu arte, Parisek esana zuen ez zela berriz eseriko mahai beraren inguruan uhartearen etorkizun instituzionalaz aritzeko. |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224770/urdunan-galdutakoen-historiak-bilatzen.htm | Gizartea | Urduñan galdutakoen historiak bilatzen | 1936ko gerra amaitu eta 1941era arte espetxe frankista bat egon zen Urduñan. 4.000 preso politiko inguru igaro ziren handik, eta ia erdiak Extremadurakoak ziren. 225 pertsona hil ziren guztira pareta haien artean. 71 gorpuzki topatu dituzte hilerrian. | Urduñan galdutakoen historiak bilatzen. 1936ko gerra amaitu eta 1941era arte espetxe frankista bat egon zen Urduñan. 4.000 preso politiko inguru igaro ziren handik, eta ia erdiak Extremadurakoak ziren. 225 pertsona hil ziren guztira pareta haien artean. 71 gorpuzki topatu dituzte hilerrian. | «Bai haiek, bai haien senitartekoek eskubidea dute gorpuzkiak aurkitu, desobiratu eta identifika daitezen; haiek ohoratzeko eskubidea, haiengatik negar egitekoa, haien hilobian lore bat uztekoa». Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu zela Beatriz Artolazabalek Castueran (Extremadura, Espainia) urtarrilaren 23an egindako hitzaldikoak dira hitzok. Baina, nortzuk dira aurreneko «haiek»? 1936ko gerra bukatu eta 1941era arte Urduñan zegoen espetxean hildako Extremadurako biztanleak dira.
1939tik 1941era ia 4.000 preso erregistratu ziren kartzela hartan. Horietatik 1.940 inguru Castuerako espetxetik ekarri zituzten. Guztira, 225 pertsona hil ziren Urduñan; 127, etxetik zazpiehun kilometrora. Horietako 71 jadanik aurkitu dituzte, Gogora memoriaren, bizikidetzaren eta giza eskubideen institutuak eskatuta Aranzadik 2014an eta 2022ko abenduan egindako indusketetan. Aintzane Ezenarro Gogora-ko zuzendariak dio helburua dela, gaur egun, senitartekoak Urduñako kartzelan izan zituztenen DNAk bildu eta hezurretan topatutakoarekin gurutzatzea.
Castuerara joan aurretik, Gogora institutuaren DNA bankuan 41 pertsona zeuden Urduñako espetxeari lotuta; egun, 53 dira haien datuak eskaini dituztenak. Hamabi pertsonaren datu genetikoak «hain denbora gutxian» bildu izana «sorpresa handia» dela dio Ezenarrok. Haren ustez, oso garrantzitsua da gorpuzki horien senitartekoak topatzea, «haien historiak berreskuratzea hezurrak berreskuratzea bezain garrantzitsua» baita.
Antzera mintzatu da Itziar Biguri Ugarte Urduñako alkatea. Hark dioenez, udalak diru laguntza bat eskatu du espetxean hildakoen bizitzaren inguruan ikertu eta gehiago jakiteko: «Interesgarria iruditzen zaigu, espetxeratuak nekazariak zirelako, baina senideren bat lagundu zutelako bukatu zuten bertan». Gerraosteko kartzela izan zen, «mendeku modura» erabili zutena.
Isiltasuna apurtu
Espetxe frankistaren harira, isiltasuna izan da nagusi Urduñan urte luzez. Baina, 2011n, Joseba Egigurenek ikerketa bat kaleratu zuen espetxearen aurretik zegoen kontzentrazio esparruaren inguruan. Urduñako udal langilea eta kazetaria da Egiguren. Bigurik azaldu duenez, Egigurenen ikerketak «ikusarazi» zuen Urduñan gertatutakoa, eta udalerrian gaiari «neurria hartzen» hasi ziren horri esker. Erregistratuta dauden hildakoak eta espetxeratuak ekartzen zituen gogora ikerketak.
Alkateak aitortu du garai hartara arte udalak ez zuela memoria historikoa jorratzen; hori dela eta, talde memorialista bat sortu zen hirian. Udala, sortutako harrabotsa ikusirik, elkarlanean hasi zen elkartearekin hitzaldiak, omenaldiak eta abar antolatuz. Bigurik dio ekintza horiek eragin zutela jendeak hainbat urtez isilik mantendutako informazioa zabaltzea: «Hilerriko langileekin eta herriko nagusiekin hitz egin ostean, hilerrian hobiratzen zituztela jakin genuen».
Udala Gogora-rekin jarri zen harremanetan, indusketa lanekin hasteko; eta haiek Aranzadiren eskuetan utzi zuten lan hura. Bizkaian egin duten berreskuratzerik handiena da Urduñakoa, baina prozesua ez da erraza izan. Aurreneko indusketa —2014koa— kanposantuaren pasabidean egin behar izan zuten. Hilerrian dauden nitxoek ezinezkoa egin zuten orduko hartan indusketa lanak hilerriko beste edozein lekutan egitea.
Hamalau izan ziren pasabide hartan topatutako gorpuzkiak, baina bakarrak ez zirela argi gelditu zen, alkateak azpimarratu duenez: «Argi geratu zen han gorpu gehiago zeudela. Paretan ikusten zen nola hobien segidak nitxoen azpitik jarraitzen zuen». Gauzak horrela, udalak hiria mugiarazi zuen legeak ezarritako denbora pasatu ostean nitxoak kendu eta indusketa lanekin jarraitu ahal izateko. Erabaki hori ikusita, hiritarrek izandako jarrera «txalotzekoa» dela esan du alkateak.
Gorpuzki ordenatuak
Bigurik argi du indusketa ezin zela aurreneko hamalau gorpu haiekin amaitu: «Guztiak atera nahi ditugu, direnak direla». Horrelako ekintzen garrantzia azpimarratu du Ezenarrok: «Herri zein pertsona moduan, zure iraganari aurrez aurre begiratu eta harekin adiskidetzeko prozesua da hau». Horregatik, iazko abenduan bigarrenez ekin zieten indusketa lanei.
Behin nitxoak kenduta, Aranzadiko lantaldeak kanposantuko eskuinalde osoa izan du indusketak egiteko. Aranzadiko Antropologia zuzendaria den Lourdes Errastik dioenez, gorpuzkiez gain bestelako elementu «gutxi batzuk» ere topatu dituzte: praketako edota alkandoretako botoiak, prakak estutzeko trabileak eta letoizko eraztunak.
Hala ere, indusketatik jendea gehien harritu duena «ordena» dela dio Errastik, horrelakoetan «normala» den arren: «Ordena hori ohikoa da, batez ere, baldin badakizu etengabe jendea lurperatzen ibili behar duzula». Gorpuzkiak bata bestearen alboan daude lurperatuta hilkutxetan, denak era eta tarte berarekin. Errastik azaldu duenez, Urduñakoak ez du zerikusirik hobi komunekin.
DNA biltzen
Urduñako espetxe frankistaren hormen barruan hil ziren 225 presoetatik Extremadurakoak (Espainia) ziren 127; Gaztela-Mantxakoak (Espainia) 41; Malagakoak (Espainia) 22; eta Tarragonakoak (Herrialde Katalanak) zazpi. Denak, haien izen-abizenekin. Prozesuan aurkitutako 71 presoak asko direla aitortu dute, baina oraindik 150 inguru daudela topatzeke. Halere, «zuhurtziaz» jokatzeko deia egin du Errastik: «Beste gorpuak bilatzen hasi aurretik, orain arte egindako lana baliagarria izan den jakin behar dugu». Urduñako alkateak eta Gogora-ko zuzendariek baieztatu dutenez, «zaila da oso» beste gorpuak non dauden jakitea.
Hortaz, bete beharreko bi helburu nagusi dauzkate orain: senitartekoen DNA biltzea eta jada atera dituzten arrastoekin ahalik eta proba gehien egitea, hildakoen DNA ere lortu ahal izateko. Baina hori «denbora luzez iraungo duen prozesua» dela ohartarazi du Ezenarrok: «Hilabeteak pasatuko dira genetikariek DNA atera aurretik; ateratzea lortzen badute, noski». Izan ere, aurreneko hamalau gorpuen arrastoei ezin izan zieten DNArik atera. Horrek, baina, ez ditu geldiaraziko. Ezenarrok dio «hainbeste urtez ezkutatu dena azaleratzen laguntzen» dutela horrelako prozesuek, «zikloak ixteko». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224771/gerraren-ostean-preso-asko-eta-espetxe-gutxi.htm | Gerraren ostean, «preso asko eta espetxe gutxi» | Gerraren ostean, «preso asko eta espetxe gutxi». | Urduñako presondegi nagusia 1939ko urrian ireki zuten ofizialki. Baina, horren aurretik eta leku berean —gerra hasi aurretik Urduñako jesuiten ikastetxea zen eraikinean— kontzentrazio esparru bat jarri zuten frankistek. Joseba Egiguren kazetariak horren inguruko ikerketa kaleratu zuen 2011n. Egigurenek dioenez, gerraren ostean «preso asko eta espetxe gutxi» zeudenez, hainbat leku «egokitu» zituzten.
Presoen «laurdenak baino gehiago» gosez hil zituztela azpimarratu du Egigurenek. Horiek ez zetozen gudu frontetik, kontzentrazio esparrua zenean gertatzen zen bezala, «beste espetxe batzuetatik» baizik. Gatibuak ez ziren «gaizkile arriskutsuak edo arruntak», baizik eta estatu kolpearen aurretik «politikoki edo sozialki nabarmendu ziren pertsonak»: maisuak eta langile erakundeetako buruzagi, militante edo jarraitzaileak, esaterako.
Gehiegikeriak, indarkeriak, tiraniak, atsekabeak, gaixotasunak, pilaketak eta goseak hil zituzten batez besteko gatibuen soslaia halakoa da: Badajozko (Extremadura, Espainia) nekazaria, ezkondua, seme-alabak zituena eta 49 urtekoa. Kontzentrazio esparruan, berriz, 30 urte inguruko kataluniarra zen batez besteko gatibua, nekazaria, eta, espetxean ez bezala, biriketako gaixotasunen baten ondorioz hildakoa. Kontzentrazio esparru hori 1937ko uztailetik 1939ko irailera bitartean egon zen zabalik.
Egigurenen ikerketen arabera, 50.000 lagun inguru igaro ziren esparrutik. «Francoren tropek hartutako gudari eta Errepublikaren aldeko borrokalarien giltzapetze prebentiboa, sailkapena eta berriro heztea zen Urduñako kontzentrazio esparruaren helburua». Espetxeko zein kontzentrazio esparruko presoak bortxazko lana egitera behartu zituzten. Obra publikoak zein pribatuak egin zituzten Urduñan eta inguruetan. | ||
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224772/kulturen-arteko-zubiak-eraikiz.htm | Gizartea | Kulturen arteko zubiak eraikiz | Maite Ramosek Saharako Kabiak elkartasun proiektuan lan egiten du, Saharako errefuxiatuen kanpalekuak liburuz hornituz eta sahararren kultura Nafarroara ekarriz. | Kulturen arteko zubiak eraikiz. Maite Ramosek Saharako Kabiak elkartasun proiektuan lan egiten du, Saharako errefuxiatuen kanpalekuak liburuz hornituz eta sahararren kultura Nafarroara ekarriz. | Sahararen inguruan hitz egiteko orduan errefuxiatuen kanpalekuak etortzen zitzaizkion burura Maite Ramos irakasleari (Iruñea, 1967). Herri haren historia gainetik ezagutzen zuen; Fronte Polisarioa, gerra edo basamortua, horiek ziren herriarekin erlazionatzen zituen kontzeptuak, baina hori aldatu egin zen Oporrak Bakean proiektuarekin Mendebaldeko Saharako haur bat etxean hartu zuenean. Ramosi saharar herriaren kulturan sakontzeko gogoa piztu zitzaion, eta irakaskuntzarekin zerikusia duen proiektu bat abiatzea erabaki zuen: irakasleak Saharako Kabiak elkartea sortu zuen 2017an, errefuxiatuen kanpalekuetan dauden liburutegiak laguntzeko, eta Nafarroaren eta Sahararen arteko zubia indartzeko asmoz.
Zubiaren alde batetik ateratzen da Ramos, batez ere haurrei bigarren eskuko liburuak eramanez eta irakurzaletasuna kanpalekuetan sustatuz. Lan hori egiteko Bubisher elkartearen lana «ezinbestekoa» dela esan du Ramosek, Espainiako elkarte horren helburu nagusia bost wilaya edo probintziatan liburutegiak eraikitzea baita. Bi elkarteen arteko elkarlana izenetan ere ikus daiteke: bubisher deritzo basamortuko tenperatura beroak zeharkatzen dituen txori txikiari, eta, diotenez, haren etorrerak berri onak ekartzen ditu. Saharan liburutegiei habiak deitzen diete, beraz, bubisherren etxea Saharako Kabietan dago.
Errefuxiatuen kanpalekuetara bigarren eskuko liburuak eraman, tailerrak antolatu eta liburutegiak zaintzen dituzte elkarrekin, baina bien arteko ezberdintasun nagusi bat dago, Ramosen ustez: «Proiektua gustatzen zitzaidan, baina ikusi nuen Nafarroaren ikuspegia falta zela; behar genuen ukitu berezi bat». Nafarroako legendak kanpalekuetara eramaten ditu, eta bueltan sahararren kondairak ekartzen ditu.
Joan-etorriko bidaia
Kondairak eta legendak trukatzeko irakasleak kamishibai izeneko kontamoldea erabiltzen du, jatorri japoniarra duten paperezko antzerkiak. Kanpalekuetako sahararrek ongi ezagutzen duten legenda aukeratu, eta eszena bakoitza banan-banan marrazten dute. Gero, Ramosek Nafarroara ekartzen ditu, eta Iruñeko Iturrama Institutuko ikasleek marrazkiak digitalizatzen dituzte, bertako kondairak ezagutzeaz gain. «Hau oso ongi dago, haien kultura eta legendak ezagutzeko aukera dugulako, eta, gainera, hemengo ikasleek ikasten dute marrazteko orduan erreferentzia ezberdinak erabili behar dituztela. Kondairan abokatu bat agertzen bada, ezin diote gorbata bat jarri», azaldu du elkartearen bozeramaileak.
Kamishibaiek azkeneko bidaia egiten dute kanpalekuetara, eta bertako umeek harriduraz ikusten dute beren marrazkiek izan duten transformazioa, eta gazteleraz eta euskaraz irakurtzen dituzte kondairak.
Kultura trukatzeko prozesua elkartasunean oinarritzen dela esan du Ramosek: «Nik zure hizkuntza eta literatura ezagutu nahi ditut, eta, ezagutza horren truke, nire hizkuntza eta literatura erakutsiko dizkizut. Euskaraz elkartasun hitza daukagu, hitz polita eta aparta kasu honetan». Zubi kultural horretan joan-etorriko bidea egitea da elkartearen helburua, beraz. Gainera, literatura elkarren artean banatuz, berdinen arteko harremana sustatzen dela esan du irakasleak, eta beste eremu batzuetan sor daitezkeen botere harremanak saihesten direla: «Karitatearen arriskua dago; iparraldeko zuri kolonialistek hegoaldeko pobreari janaria ematen diote, eta beste aldera begiratzen dute gero. Ez dut esaten janaririk ez dela eraman behar, baina mamu hori hor dago».
Karitatearen ideia baztertzeko asmoz, sahararrekin elkarlanean aritzen da Ramos. Kamishibaien tailerrak eskaintzen ditu kanpalekuetan, gero bertako irakasleek umeei erakusteko, eta euskaraz dauden kondairak eramaten ditu, sahararrak euskal kulturara hurbiltzeko asmoz.
Traizioa tradizio bihurtuta
Espainiaren mamua da Ramosen kezka nagusia, hamarkada luzez eskua «faltsuki» eskaini diotelako Saharari, eta gero bazter batean utzi: «Gure kide batek esaten du traizioa tradizio bihurtu dela. Ohikoa da Espainiarentzat Saharako herria traizionatzea». Ramosen esanetan, Espainiaren azkeneko traizioa 2022ko martxoan izan zen. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidali zion eskutitzean adierazi zuen Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzearekin ados zegoela. Ramos irakasleak, hori entzun, eta harreran hartu zuen alaba deitu zuen: «Ni oso triste nengoen, baina alabak lasai egoteko esan zidan. Ez zuten deus espero Espainiatik. Gure laguntza espero dute soilik, herritarrena».
Hala ere, Sahararen kultura zabaltzeko, institutuetan tailerrak eskaintzen eta Nafarroako liburutegietan hitzaldiak ematen jarraituko du Ramosek: «Jarduera pila bat egin dugu, eta, horri esker, ikasturte honetan Sahara liburutegietan eta kalean egon da. Kaleratu dugu Sahararen egoera eta kultura». Bihar berriro kalera aterako dute Sahararen auzia, Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoaren 47. urteurrena ospatzeko asmoz 12:30ean elkarretaratzea eginen dutelako Iruñean, Merindadeen plazan. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224773/burua-alhan-jartzeko.htm | Gizartea | Burua alhan jartzeko | Ikasle guziek ez baitute jakintza berdin hartzen, Antoine de La Garanderie pedagogoak ‘gogo erabiltzea’ kontzeptua pentsatu zuen bere garaian, eta haren araberako didaktika bat aplikatu. Hazparneko Iniziatiba-Formazioa elkarteak transmititzen du metodo hori. | Burua alhan jartzeko. Ikasle guziek ez baitute jakintza berdin hartzen, Antoine de La Garanderie pedagogoak ‘gogo erabiltzea’ kontzeptua pentsatu zuen bere garaian, eta haren araberako didaktika bat aplikatu. Hazparneko Iniziatiba-Formazioa elkarteak transmititzen du metodo hori. | Hazparneko Iniziatiba-Formazioa elkarteak gogo erabiltzea pedagogiari buruzko formakuntza ikastaroak proposatzen dizkie irakasle, ortofonista edota hezitzaileei. Gaur eta bihar, Philippe Meirieu pedagogo frantsesa gomitatu du Kanbora, ikasleak sortzaile izateko bideen aipatzeko.
Antoine de La Garanderie (Ampoigne, Loira eskualdea, Frantzia, 1920-2012) filosofo eta pedagogoak pikoan eman zuen gogo erabiltzea-ren kontzeptua. Ikasketa prozesuan, ikasle batetik bestera desberdintasun handiak bazirela ohartua zen La Garanderie, eta entseatu zen ulertzen irakasle-ikasle harreman horretan jakintzak bururatzeko orduan zer pasatzen zen.
Hortik eraiki zuen ideia: ikasketa prozesu batean iragaten diren gogoratzeko bide kognitiboen esplikatzea; helburutzat harturik ikasle bakoitzari zegozkion ikasteko metodoak plantan ematea. Lan horietarik jalgi zuen gogo kudeaketa edo erabiltzearen kontzeptua.
Regine Elosegi-Blanc irakaslea da, eta, gaur egun, pedagogia aholkulari gisa ari da lanean Seaskan. Ikas pedagogia zentroan ere ari da lanean, euskara ikasteko lehen metodoen sortzeko. Ipar Euskal Herriko IF Iniziatiba-Formazioa elkartean parte hartzen du, bestalde.
Elosegi-Blancek esplikatu du La Garanderie berant elkortu zela eta hark zioela, nolabait, horri esker bere ikerketak urrunago eraman zituela. «Erraten zuen ez bazuen holako zailtasuna bizi ukan, beharbada ikasketa prozesuan zer pasatzen den ulertzeko ez zela hain urrun joanen».
Ikasle batek jakintzen barneratzeko izan dezake eskolarako jite bat, kausitzeko bidean, baina La Garanderiek zioen ez dela aski. Elosegi-Blancek zehaztu du ikasle batzuek erreusitzen dutela doinuari esker. «Baina usaia onak baitituzte baita ere». Jakintzak bururatu eta barneratzeko ulermen ohiturak dituzte.
La Garanderiek dozenaka ikasle elkarrizketatu zituen horretarako; bereziki, «eskola handiak edo puntako ikasketak egin zituztenak». Elkarrizketa horietarik ondorioztatu zuen eskolan trebe ziren ikasleek zer gogoratze bide egiten zuten buruan jakintzen barneratzeko. «Hortik, bost jestu edo ekintza deskribatu ditu», segitu du Elosegi-Blancek: «Arreta, memorizazioa, ulermena, gogoeta eta irudimen sortzailea».
La Garanderiek didaktika bat atera zuen horretarik, geroztik irakasle askok baliatzen dutena eskolan. Ikasle guziek ez baititzakete ber moldean jakintzak entzun, ulertu eta barneratu, araberako metodoen bilaketa bat da, nolabait. Ikasleak adi dezan zer bide egin behar duen jakintza baten gogora ekartzeko. «Ikasten dugularik, badira hiru momentu: informazioa hartzea, informazioa tratatzea eta zerbait ekoiztea horrekin». Psikologia kognitiboa edo kutxa beltza deitzen diote horri pedagogoek.
Azkenean, gogo erabiltzea, gauzen kontzientzia hartzeko molde baten gisa laburbildu du Elosegi-Blanc pedagogoak: «Kontzientearen prozesuak behatzen, deskribatzen eta aztertzen ditu». Kontzientzia hartze hori funtsezkoa dela dio, ezen bestela lortzen ez duten haurrek beren burua gutietsiko baitute lortzen duenaren aldean: «Lortzen ez dutenek pentsatuko dute: ‘Bera ona da, eta kito!'».
‘Gogora ekartzea’
«Gogo erabiltzea-rekin karikatura handia egin da», dio Elosegi-Blancek. «Entzuten da jendea erraten ‘nik begi oroimena dut’, ‘nik belarri oroimena dut’. Kanpoko informazioez mintzo dira horiek. La Garanderiek erraten zuen buruan pasatzen zela». Informazioak buruan eragiten duen adimenduan da jokatzen, hots.
Informazioak hartzeko aisetasuna duen baten baitan gertatzen dena deskribatzen hasita, begien aitzinean jartzen zaion mapa bat jarri du adibidetzat Elosegi-Blancek. «Mapari so eginen dio, ohartuko zaie agertzen diren herriei, mapa mugei eta beste. Begiratzean aztertzen du, jadanik; buruan biziki aktiboa da». Ikasle anitzekin ez da hola ibiltzen. «Mapari so egiten diote, itzultzen diegu mapa, eta buruan ez du deus eragin». Pedagogoentzat lehen desafioa da, beraz, ohartzea zailtasunetan den ikasle baten baitan ebokazio edo gogora ekartze hori ibiltzen denetz.
Gogora ekartze hori lagundu daitekeela adierazi du Elosegi-Blancek. «Begiratzen dudalarik mapa hori, barnean ukaiten ahal ditut soinuak, sentimenduak eta abar. Ene baitan ekai mentala eraikitzen dut». Ikasle batzuek espontaneoki ukan dezakete; beste batzuek, ez. Gogora ekartze horren egiten lagundu daitezke gogo erabiltzearen bidez.
Maparen adibidearekin segitu du pedagogoak, Euskal Herriko mapa hartuz. «Begiratzen dut, eta ikusten dut Bilbo. Bat-batean, gogoratzen dut lagun batzuekin besta egitera joan nintzela hara». Ebokazio horren baliatzea da gogo erabiltzea-ren xedea. «Laguntzen ditugu haurrak, edo gazteak, edo helduak ebokazio horien aberasten». Helburua izanik, konparazione, Bilbo, Gasteiz, Iruñea edo Baiona mapan kokatzen heltzea. «Ikaslearekin esplizituki argitzen duzu zer egin behar duen ebokazio sendo, fidagarri eta oso bat eraikitzeko».
Denbora hartu
Eskolak molde bat eta bakarra, berdina ematen die ikasleei. Elosegi-Blancek, berriz, uste du irakasleek askatasunik aski badutela beren metodoen bilatzeko, eginahala ikasleri jakintzen pasarazteko. Erronka baita eskolako kodeak biziko errealitatearekin lotzea. «Irakasleak anitz egoten gara eskola kodeekin, eta haur batzuek errealitatearekin mozten dute holakoetan. Gogo erabiltzea egiten dugunon kezka da lotura egitea egun guzietako biziaren eta kode horien artean».
Seaskako pedagogia aholkulariaren ustez, gogo erabiltzea-ren metodoa egin daiteke ikasle guziekin batean, klasean. Haatik, Frantziako Hezkuntza Ministerioak behartu programa hertsaduretan tinkiegi estekaturik egon gabe. «Gogo erabiltzea deskubritzen duzularik, onartzen duzu denbora hartzea. Programak segitzen ditugu, bistan dena, baina inportanteena da oinarriak segurtatzea». Eskola ematen zuelarik, ohartu zen metodoaren eraginaz ikasturte bukaeran. Ikasle bati arreta ukaiten, gogora ekartzen, ulertzen eta memorizatzen erakutsi ondoan gertatu anekdota bat kontatu du: «Ekainean zen, ikasle batek eria altxatu zuen, erranez: ‘Sobera fite joaten zara, ez dut denborarik ongi pentsatzeko’. Kontzientzia hori ematea haurrei, enetzat, ikaragarria zen».
IF elkartearekin formakuntza ikastaroak ematen ditu Elosegi-Blancek. Irakasleei beti galdegiten die ohartzen direnetz ikasleak nolako arreta duen eta gogora ekartzea egiten duenetz: «Formakuntza anitzetan ebokazioaren momentu hori aipatzen diedalarik irakasleei, galdegiten diet: ‘Mintzatu zara haurrarekin jakiteko noiz pentsaketan aritu den?'».
Gogo erabiltzea «biziki pedagogia eraginkorra» zaio pedagogia aholkulariari. Horiek horrela, badaki pedagogia munduan ez direla denak horrekin ados, eta, oroz gainetik, «konplexua» dela. «Liluragarria da, baina biziki konplexua». Ulertzeko nola ibiltzen den, eta, sustut, plantan emateko bideen aurkitzeko.
Irakasle frankok lan hori beren baitarik egiten dutela dio. «Esperientziarekin barneratzen duzu, zentzu on anitz baita pedagogia horretan». Dena den, Elosegi-Blanc konbentzitua da ikasle gutiago bazter uzteko moldea dela gogo erabiltzea. «Badakigu eskolak ikasle arteko berdintasunik ezaren hozkak handitzen dituela. Uste dut gogo erabiltzea tresna izan daitekeela hozka horien ttipitzeko». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224774/philippe-meirieu-ministro-aholkularia.htm | Philippe Meirieu. Ministro aholkularia | Philippe Meirieu. Ministro aholkularia. | Philippe Meirieu izen handiko pedagogo ezaguna da Frantzian. IF elkarteak gaurko gomitatu du, Kanboko AIEC gelarat, 20:00etan, Ikasleak sortzaile bilakarazi…, bai baina nola? galdeari erantzuteko. Biharamunean, ikastaroa emanen die irakasleei, Sormen pedagogia bati buruz izenburupean.
Philippe Meirieu (Ales, Gard, Okzitania, 1949) pedagogoa da, pedagogia zientzietan ikerlaria, irakasle emeritua Lyongo unibertsitatean, saiakera idazle eta politikaria —Alderdi Sozialistan eta Berdeetan izana, 2010 eta 2015 artean Rodano-Alpeetako eskualdeko lehendakariorde egon zen—.
Frantziako zenbait hezkuntza ministroren aholkulari lanetan ibili da, pedagogia erreforma batzuen plantan emateko.
Regine Elosegi-Blancek badaki Meirieu ez dela denen gustukoa, baina pedagogiaren pentsalari handitzat daukate anitzek. Esplikatu du zergatik nahi izan duten gomitatu. «Zergatik Meirieu? Halako batez, La Garanderierekin ez zen batere ados. Atera du liburu bat, La Riposte izenekoa (Ihardespena) eta bada liburuan zati bat, non baikorki aipatzen baitu La Garanderie; eta hor ene baitan egin dut: ‘Etorri behar du’».
Dena den, eztabaidak eskola denetik badira pedagogoen artean, Elosegi-Blancek esplikatu duenez, eta interesgarriena jakintzen partekatzea zaio. «Pedagogoen artean badira kalapitak, beti. Batzuek Meirieu ez dute ikusten ahal. Baina, guk uste dugu pedagogoak badirela, gurutzatu behar ditugula eta aitzina egin behar dela». | ||
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224775/ez-geunden-prest-etxe-atarian-zentral-nuklear-bat-genuela-bizitzeko.htm | Gizartea | «Ez geunden prest etxe atarian zentral nuklear bat genuela bizitzeko» | Itsasoan hainbat urtez lan egin ondoren, bahiketa baten ostean erabaki zuen lehorreratzea Juan Luis Olaranek. Kazetaritza ikasi zuen ondoren. Lemoizko zentral nuklearraren aurka ibili izan da. | «Ez geunden prest etxe atarian zentral nuklear bat genuela bizitzeko». Itsasoan hainbat urtez lan egin ondoren, bahiketa baten ostean erabaki zuen lehorreratzea Juan Luis Olaranek. Kazetaritza ikasi zuen ondoren. Lemoizko zentral nuklearraren aurka ibili izan da. | Itsasoari lotuta, itsasotik beti gertu bizi izan da Juan Luis Olaran. Lemoizko Armintzako portuan jaio zen, 1945ean, itsasoaren lehen lerroan, eta, halabeharrez, itsasoan lan egitera bultzatu zuten. Arrantzale lanetan hasi zen nerabe zela. Ondoren, merkantzia ontzietara egin zuen salto. 1984an Izarra euskal ontzia bahitu zuten Nigerian; tartean, Olaran bera han zela. Sei hilabete igaro zituzten portuan, ezin ez aurrera ez atzera egin. Itzultzean, oposizioak egin, eta lehorrean gelditzea erabaki zuen. Erretiroa hartu zuenean, Kazetaritza ikastea erabaki zuen, barruan zeukan arantza kentzeko. Ikasten ari zela, Egin egunkarian ere aritu zen kolaboratzaile, Uribe Kostako gertaerak idazten. Ondoren, hiru liburu argitaratu ditu: lehena, bahiketaren ingurukoa; bigarrena, Lemoiz herriari buruzkoa; eta, hirugarrena, herriko zentral nuklearraren afera kontatzen duena. Hain zuzen, zentralaren aurkako ekintzaile sutsua ere izan zen.
Kazetaria, arrantzalea, sukaldaria eta itsasgizona zara.
Denetarik pixka bat. Bizitzako fase guztietako oroitzapenak ditut. Baina marinelarekin identifikatzen naiz gehien. Urte askoan ibili nintzen nabigatzen. Lehorrean lana lortu nuenean, urrats garrantzitsua izan zen nire bizitzan. Ikasketak egin nahi izan nituen betidanik, baina etxean ez zegoen baliabiderik. 40 urteak igarota, Bizkaiko Foru Aldundian lan finkoa nuela, ezkonduta eta bi alabarekin, 25 urtetik gorakoentzako unibertsitaterako sarbidea atera, eta Kazetaritzan matrikulatu nintzen. Bizitza erabat aldatu zitzaidan.
Zergatik kazetaritza?
Garrantzitsua iruditzen zait kultura eskuratzea, eta, aldi berean, unibertsitateko ikasketak izatea. Nahiago nukeen txikitatik ikasi izan banu; egia esan, ikasle oso ona nintzen. Ikasketek bizitzan aurrera egiteko balio izan zidaten, oposizio bat ateratzeko. Kultura gehiago eskuratzen duzunean, errazagoa da lan bat lortzea.
Armintzako portua aukeratu duzu elkarrizketa egiteko. Toki berezia da zuretzat?
Armintzako portua ia dena da niretzat. Hemen hazi nintzen, eta nire bizitza itsasoarekin lotuta egon da: lehenengo, arrantzalea, eta, gero, itsasgizona. Ezkondu eta alabak izan ondoren, iruditzen zitzaidan urtearen zati handi batean etxetik kanpoan egotea ez zela familiarekin elkarbizitzeko modua.
Itsasora ateratzen zinen garaiaren falta sumatzen duzu?
Haren falta sumatuko nukeen barrualdean biziko banintz; Gasteizen, adibidez. Itsasoaren falta sumatzen dut, baina ez lanerako.
Haurra zinela hemen ibiltzen zinen?
Portu izeneko baserrian bizi nintzen, hemendik gertu; hondartzako lehen lerroan esan liteke. Egunero egoten ginen kalean, bainujantzian ateratzen ginen etxetik. Itsasoarekin izan nuen lehen harremana moluskuak harrapatzeko erabiltzen genituen putzuak izan ziren. Herri batean bizitzeak joko handia ematen du: sagarrak lapurtzera joateko, adibidez [barreak]. Bizimodu basati samarra zen.
Goiz hasi zinen lanean.
Ikasi gabe, geratzen zitzaidan irtenbide bakarra zen itsasora joatea, eta aukera horrek ez ninduen guztiz konbentzitzen. Hori zen zegoena, ez gustatzen zitzaidana.
Arrantzale zinela izan zenuen lehen kontaktua itsas zabalarekin.
Hori baino lehen, 13 urterekin, eskabetxera batean lan egin nuen. Gogoan dut, handik bi urtera-edo, udaberrian atera nintzela lehen aldiz arrantzan aritzera, antxoa arrantzatzera. Arrantzontzi handi samarra zen; hamalau ginen. Baina nik urtebete bakarrik egin nuen han beharrean, urteko hiru arrantzaldiak. Urte horren ondoren, nabigatzera joan nintzen, Bartzelonara, merkantzia ontzietara. 16 urte nituen, hori baitzen gutxieneko adina. Kartilla bat atera behar izan nuen merkataritza ontzidian ibiltzeko baimenerako; itsasoko nortasun agiria da. Pinillos izeneko ontzi enpresa batean hasi nintzen. Fruta zeraman, eta Cadizen [Andaluzia, Espainia] zeukan jatorria, baina gehienak hemengoak ginen, bitxia bada ere. Kasualitatez, gero Cadizera joan behar izan nuen soldaduska egitera. Kontatu zidatena baino samurragoa egin zitzaidan. Soldaduskaren aurretik, Kanarietako Ter merkantzia ontzian eta Pielagos petroliontzian ontziratu nintzen. Pielagos-en sartu nintzen nire lehengusu Amador han zegoelako, eta urte asko egin nituen han. Ontzi askok zuten Espainiako ibairen baten izena. Soldaduskaren ostean, Sardinero, Pablo Garnica eta Charopando ontzietan ere egin nituen sukaldari laguntzaile, zerbitzari edota sukaldari buru lanak.
Izarra petroliontzi ezagunean ere aritu zinen sukaldari lanetan. Nolatan hasi zinen han?
Aurrez nirekin nabigatu zuen lagun batek bazekien orduan nengoen itsasontzian ez nengoela konforme. Bera pozik zegoen Izarra-n. Hala, sukaldari bat behar izan zutenean, nire izena eman zuen. Eskifaiakoek ohartarazi ninduten pirata ontzia zela hura. Ontzian zeuden berrogei pertsonari baino gehiagori eman behar nien jaten. 20.000 tonako ontzia zen. Las Palmasen [Kanariak, Espainia] ontziratu nintzen, han utzi baitzuen petrolioa, eta gero Tenerifetik gasolina eraman genuen Monroviara [Liberia].
Auma zuen izena ontziak hasieran. Izarra baltza. Historia de un barco pirata liburuan idatzi zenuen kronikan diozunez, kontu beltzak zeuden atzean.
Nigeria oso herrialde ustela da. Ustelkeria politikoaz ari naiz. Kontrabandoko petrolioarekin ibiltzen ziren estraperloan. Hasieran, Izarra-k Auma zuen izena. Ni ontziratu nintzenean, hilabete batzuk zeramatzan ontziak martxan. Baina zantzu arraroak zeuden. Itsasontzia portu batera iritsi eta gaua etorri arte ainguratzen zuten; gauaren babesean sartu, kargatu, eta irten egiten zen.
1984a zen. Kanarietatik Nigeriara joan zineten. Zer gertatu zen bidaia hartan?
Kanarietatik Nigeriara joan ginen, Bonnyko portura. Hara heldu ginenean, erregistro liburuan ez zen ageri Izarra. Niretzat lehen bidaia zen, baina beste tripulazio-kide batzuentzat ez, eta susmoa hartuta zeuden. Nigeriako agintariek susmoak zituzten, eta kontrol sakonagoa egitea erabaki zuten. Bete-betean harrapatu gintuzten arte.
Petrolio trafikoan aritzea leporatuta, sei hilabetez bahituta egon zineten Nigerian.
Gogoratzen dut nahiko ondo portatu ginela; beldurra zegoen, noski. Sei hilabete horietan lan egin zuen bakarra ni izan nintzen, ontziko sukaldaria nintzelako. Kideei jaten ematen jarraitu behar nuen. Horregatik, [Espainiako] enbaxadan, sakrifizioagatik eta egindako guztiagatik aintzakotzat hartu ninduten. Kantzilerrak nire emaztearekin hitz egin zuen, eta moralez ondo nengoela esan zion. Telefonoz ere hitz egin ahal izan genuen noizbait. Espainia Europan dago, ez du zerikusirik Afrikarekin, eta nigeriarrek bazekiten europar bat ukitzea garestia izan zitekeela. Horregatik, nahiko errespetuzkoak izan ziren.
Zer egiten zenuten bahituta zineten bitartean?
Ihes egiten saiatu ginen. Baina Nigerian ezin zara inorekin fidatu. Ihes egitea erraztuko zigunak traizio egin zigun; Poliziarekin elkartuta zegoen. Lehorreratzean Polizia soilik genuen zain. Deklaratzera eraman gintuzten, eta ondorioztatu zuten normalena zela guk alde egin nahi izatea. Beldur ginen, baina ez genuen inolako errepresaliarik izan. Bihurrikeria batean geratu zen; alta, ondasunik gabe gelditu ginen, gainean genuenarekin.
Bien bitartean, arduradun nagusia, etxean zegoen, ezta?
Bai, Santanderren [Espainia]. Jose Maria Lopez Tapia, Letasa ontzi enpresaren jabea. Krisian zegoen sektorea orduan. Enpresa guztiak desagertu ziren; horregatik sartu zen negozio lohietan.
Nola bukatu zen hura?
Askatu egin gintuzten. Baina kapitaina espetxeratu egin zuten: 25 hilabete egin zituen kartzelan. Eskifaiak ez zuen erantzukizunik. Hala ere, kapitainarekin eta lehen ofizialarekin deklaratzera deitu ninduten; inoiz ez nintzen hain garrantzitsu sentitu. Ingelesa banekien, eta deklaratzeko moldatu ahal izan nintzen.
Lehorretik, nola ikusten duzu itsasoaren etorkizuna?
Arrantza gutxiagora doa. Lan oso gogorra da, eta gazteriak ez du jarraitu nahi. Horrela jarraituz gero, antxoak eta hegaluzea angulekin parekatuko dira prezioan. Arrantzalearena bokaziozko ofizioa da oso-osoan.
Historiaren inguruko zaletasunari jarraiki, Lemoizko historia ere bildu zenuen Lemoizko kontakizunak. Iraganari begirada bat liburuan. Zer dauka berezi Lemoizko historiak?
Lemoizi dagokionez, zentral nuklear bat egiteko egon zen proiektua da azpimarragarriena. Lemoiz herri bitxi eta polita zen, baina, zoritxarrez, mapetan zentral nuklearraren gaiarekin egin zen ezagun. Lehen, otarrainengatik zuen ospea. Arrantza zen herritar gehienen bizimodua.
Iaz bete ziren 50 urte Lemoizko zentrala eraikitzen hasi zirenetik. Zentralaren nondik norakoak kontatu zenituen El contubernio nuclear liburuan. Horrez gain, nuklearraren aurka ere aritu izan zara denbora luzez. Zein zen egoera herrian?
Izugarria izan zen: herriko trafikoa asko handitu zen, errepideak kamioiz bete ziren, eta istripu larriak ere izan ziren. Hasiera-hasieratik aritu ginen borrokan. Ez geunden prest etxe atarian zentral nuklear bat genuela bizitzeko. Asko mobilizatu ginen. Euskal kostaldea ez nuklearra izeneko erakundea sortu zen, baina gure aldetik herrian gestora bat osatu genuen. Asko borrokatu ginen alde horretatik.
Herria banatuta zegoen; zentrala eraikitzearen aldekoak ere bazeuden, ezta?
Leku guztietan bezala, bi bando zeuden. Iritziak herri guztietan bezala banatzen ziren, baina gure arteko gatazka ez zen oso larria izan. Ia denek nuklearraren kontrakotzat zeukaten beren burua. Uste genuen herri honek ez zuela horrelakorik merezi. Lehen ondorio ekonomikoa zen ordura arte etxe batek zentral nuklear gabe hamar balio bazituen, ez zizkiotela hiru ere emango zentrala eraikitakoan. Herria hiltzera zihoan. Teodoro Ouro demokrazia garaiko lehen alkatea, adibidez, nuklearraren aurkakoa zen. Baina baziren aurrera egiteko aukera gisa ikusten zuten herritarrak ere; horrek aberastasuna, enplegua eta gainerakoak emango zituela uste zuten horiek.
Nola lortu zenuten gelditzea?
Ziur nago egiten ari ginen presio sozialaren ondorioz egin zutela atzera. ETA ere tartean zegoen. Egoera ez zen egokia, eta erruaren edo eskertzaren zati handi bat ETAk izan zuela uste dut. Une gorenean zegoen erakunde armatua; tiroengatik eta bonbengatik ez balitz, zentrala egingo zatekeela uste dut. Agintariek ez dute argudio hori erosi nahi, ez zaielako interesatzen. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224776/trantsizio-energetikoa-azkartu-beharraz-ohartarazi-du-eh-bilduk.htm | Ekonomia | Trantsizio energetikoa azkartu beharraz ohartarazi du EH Bilduk | Hamalau neurri jasotzen dituzten sei proposamen aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, legez besteko proposamen gisara eztabaidatzeko. Jaurlaritzak neurriak hartu ez izana gaitzetsi du. | Trantsizio energetikoa azkartu beharraz ohartarazi du EH Bilduk. Hamalau neurri jasotzen dituzten sei proposamen aurkeztu ditu Eusko Legebiltzarrean, legez besteko proposamen gisara eztabaidatzeko. Jaurlaritzak neurriak hartu ez izana gaitzetsi du. | Trantsizio energetikoaren eta klima aldaketaren bidean, Euskal Herria «atzean» geratzen ari da EH Bilduren esanetan. Izan ere, egungo marko estrategikoa «zaharkituta» dago, eta bertan jasotzen diren helburuak jada ez dira «nahikoa». Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi duenez, «azelerazio bat» eskatzen ari dira nazioarteko erakunde nagusiak, eta inguruko herrialdeek jada egin dute hori. Alderaketa gisara: Espainian, energia kontsumoaren %42 berriztagarrien bidez sortutakoa izan beharko da 2030erako; aldiz, Eusko Jaurlaritzaren estrategiak jasotzen du kontsumoaren %40 izatea berriztagarriena, baina 2050erako. «Hau da, gutxienez 20 urteko atzerapena daukagu», esan du Oterok.
Oterok salatu du Jaurlaritzak ez duela neurririk hartu hori ikusita, eta ohartarazi du «legealdia hutsean geratzeko arriskua» dagoela, ez soilik energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala (LPS) onartu ez delako —heldu den udarako onartu nahi du Jaurlaritzak—: baita trantsizio energetikorako eta aldaketa klimatikorako legea Eusko Legebiltzarrean aurkeztu ez dutelako ere. «Dagoeneko legebiltzar honetan egon behar zuen, eta ez dakigu denborarik egongo den legea onartzeko», salatu du.
Gauzak horrela, EH Bilduk ekinaldi sorta bat aurkeztu du gaur egungo jokalekura egokitzeko. Izan ere, gogorarazi du bai Jaurlaritzak eta bai Eusko Legebiltzarrak larrialdi klimatikoa aitortu zutela 2019an, eta horrek, ezinbestean, «ekimena» eskatzen duela. «Zain ez geratzea erabaki dugu». Guztira, sei proposamen eta hamalau neurri zehatz eman ditu koalizioak, Eusko Legebiltzarrean legez besteko proposamen gisa eztabaidatzeko asmoz. «Jaurlaritzaren ekimena bultzatzera gatoz, modu eraikitzailean, eta elkarlanerako gonbita eginez», esan du Oterok.
Markoa eguneratzea
EH Bilduk iritzi dio lehenengo urratsa estrategia eguneratzea dela, eta, beraz, Jaurlaritzari eskatu dio trantsizio energetikorako eta klima aldaketari aurre egiteko legea «atzerapen gehiagorik gabe» legebiltzarrean aurkezteko. Halaber galdegin du «legeari itxaron gabe» Klima 2050 estrategia berritzen hastea eta luzera begirako deskarbonizazio estrategia lantzea, gainontzean ez baita denborarik izango hori legealdi honetan egiteko.
EEEren eraldaketa
Energiaren Euskal Erakundearen norabidea aldatzea ere beharrezkoa da, EH Bilduren esanetan, hark adierazten baitie erakunde publikoei zeintzuk izan behar diren energiari lotutako politikak. Hori horrela, Oterok uste du berriztagarriak eta energiaren biltegiratzeak izan behar dutela norabide berriaren abiapuntu. Baliabide fosilen inguruan dituen inbertsioak gutxitzeko kronograma bat ere egin beharko litzateke, 2030erako baliabide horiek desagerrarazteko, eta baita Euskadiko Hidrokarburoak (SHESA) enpresa publikoa desegiteko ere.
Merkaturatzaile publikoa
Arlo publikotik sorturiko energia herritarrengana zuzenean iristeko energia merkaturatzaile publiko bat sortzea eskatu du EH Bilduk. Izan ere, Oterok adierazi duenez, egun bultzatzen ari diren egitasmoak martxan jarriko balira, bizpahiru urte barru arlo publikotik sortutako energia kopurua «oso handia» izango da. Hori horrela izanik, iritzi dio ezinbestekoa dela «kate osoan eragitea», eta ez soilik sorkuntzan, batez ere «energia demokratizatzeko» eta «herri interesak babesteko».
Trantsizio energetikorako bulegoak
Trantsizio energetikorako bulegoak sortzea ere galdegin du Mikel Oterok, energia komunitateak sortzen laguntzeko eta herritarrak energiaren arloan «ahalduntzeko». Adierazi duenez, Europako Batasuna ari da horien sorkuntza sustatzen, eta Next Generation funtsen bidez finantzatzeko aukera dago. Diputazioek eta zenbait udalerrik jada interesa agertu dute, baina EH Bilduk uste du Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako bulego bat sortu beharko litzatekeela.
Jabego partekatua
Energia berriztagarrien egitasmo berrietan jabego partekatua izateko aukera aztertu behar dela iritzi dio EH Bilduk, eta Jaurlaritzari eskatu dio egin dezala azterketa juridiko bat askotariko enpresek aurkeztu dituzten proiektuetan zein aukera dagoen jakiteko. «Uste dugu proiektu horietan administrazioak parte hartu behar duela: Energiaren Euskal Erakundeak; udaletxeek; herritarrek, komunitate energetikoen bidez; eta baita gune horiek ezarriko diren inguruko enpresek ere», adierazi du Oterok. Ahalik eta sektore eta eragile gehienek parte hartu ahal izatea litzateke helburua.
Gune degradatuen azterketa
Azkenik, espazio urbano-industrial zein gune artifizializatu eta degradatuetan berriztagarriak jartzeko aukera aztertzeko ere eskatu dio Jaurlaritzari Oterok. Izan ere, uste du aukera badagoela industrialdeetan, harrobietan, zabortegietan edota antzerako beste leku batzuetan jartzeko, baina adierazi du informazioa falta dela argitzeko gune horietan zer potentzia ezar daitekeen. Eta, behin hori eginda, plangintza estrategiko bat landu beharko litzateke, lehentasunak identifikatzeko. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224777/labriteko-pasarelaren-obretan-legez-kanpoko-gainkostua-egon-dela-salatu-du-iruntildeeko-eh-bilduk.htm | Politika | Labriteko pasarelaren obretan legez kanpoko gainkostua egon dela salatu du Iruñeko EH Bilduk | Koalizioaren arabera, hasierako aurrekontuarekiko aldea handiagoa da legeak baimendutakoa baino, eta, horri ihes egiteko, Enrique Maiaren udalak zatikatu egin du ordainketa | Labriteko pasarelaren obretan legez kanpoko gainkostua egon dela salatu du Iruñeko EH Bilduk. Koalizioaren arabera, hasierako aurrekontuarekiko aldea handiagoa da legeak baimendutakoa baino, eta, horri ihes egiteko, Enrique Maiaren udalak zatikatu egin du ordainketa | Iruñeko Labriteko pasarela berritzeko adjudikazio kontratua 593.000 eurokoa izan zen. Duela hamar urte egindako obren okerra zuzentzeko, ordea, gutxienez 1,45 milioi euro ordaindu direla ondorioztatu du EH Bilduk, eta ondorioz %70 inguruko gainkostua egon dela salatu du Joseba Asiron hautetsiak. «Hori da zentzugabekeria honen erradiografia».
Iruñeko udaletxean eskainitako prentsaurreko batean, Asironek eta Borja Izagirrek azaldu dute desbideratze hori estaltzeko Iruñeko Udalak obrarekin loturiko hiru kontzeptu bereizi dituela: obra ziurtagiriak, aldamioen alokairua eta beste ordainketa txikiago batzuk.
Izagirrek aipatu duenez, kontratu publikoen legeak zehazten du kontratu publikoetako gainkostuek interes publiko bati erantzun behar diotela eta egindako aldaketa guztiek ezin dute %50eko muga gainditu. «Hortxe datza espediente honen iruzurra». EH Bilduk susmatzen du ordainketak hiru bloketan banatu dituztela muga horren azpitik ibili diren itxurak egiteko .
Hamarkada bateko gorabeherak
Berez, 2010eko abenduan inauguratu zen Labriteko pasarela, Yolanda Barcina alkate zelarik, udal hauteskundeetarako sei hilabete eskas falta zirela. Agintaldi hartan Enrique Maia izan zen Hirigintza hautetsia, eta hark eman zion baimena obrari. EH Bilduk gogora ekarri duenez, obra «presaka» egin zen, halako azpiegiturek behar dituzten erresistentzia eta segurtasun probak egin aurretik.
Ondorengo agintaldian, Maia alkateak ez zuen ezer egin, eta Joseba Asironen agintaldian, 2016an, udalak segurtasun akats larriak atzeman zituen. «Gure agintaldian udaleko teknikariek egindako lan guztia zaborretara bota du UPNk agintaldi honetan, eta zentzugabekeria hau guztia 1,4 milioi euro kostatuko zaigu», salatu du Asironek.
2010eko obra beste 635.000 euro kostatu zela kontuan harturik, pasarelak guztira bi milioi euroko kostua izango du iruindarrentzat, EH BIlduren arabera. Azken urteetan egin diren beste pasabideen aldean, bi edo hiru aldiz handiagoa.
Ordainketen bereizketa
EH Bilduk nabarmendu du ondorio horiek guztiak «ikerketa baten emaitza» izan direla, eta, udal organoetan aurkeztutako fakturak aztertuta, ikusi dutela ordainketa bereizteko saio bat egin duela udalak.
Alde batetik, obraren ziurtagirien kostua dago —gaur-gaurkoz, 699.000 eurokoa—, eta horri gehituz gero obrarekin loturik dauden baina bereizi egin dituzten lanen faktura 870.000 eurokoa da: «Zifra horiekin, desbideratzea %46,7koa, eta oraindik beste ziurtagiri baten faktura falta da. 150.000 euro ingurura iritsiko da, eta legezko %50eko muga gaindituko», adierazi du Izagirrek.
Iruñeko Udalak, baina, publikoki adierazi du erreparazio obra horiek 807.000 euro kostatu direla. Egiazko informazioa ezkutatzen ari direla salatu du EH Bilduk, eurek jada atzemandako 870.000 euroko faktura horri aldamioen kostua gehitu behar zaiolako, gainera: «Mundu guztiak daki obra bat egiteko proiektuak segurtasun arloko aurrekontua jaso behar duela eta bertan sartzen direla aldamioak, eta udalak bereizi egin du hori», esan du Izagirrek. Aldamioetarako aurrekontuan 40.000 euroko kostua jaso zen, baina 143.300 eurokoa izan da.
Azkenik, pasabidea konpontzeko lanetan 105 egun ematea jaso zuen proiektuak, eta, azkenik, ia urtebete (350 egun) behar izan da.
Aseguru etxeen auzia
Udalak argudiatu du erantzukizun prozedura bat irekiko duela konpontzeko lan horiengatik, eta aseguru etxeei ere erreklamatuko die ordainketa. Alta, Asironek aipatu duenez, Enrique Maiaren udal gobernuak «urritik ezkutatu egin ditu aseguru etxeek udalaren erreklamazioaren aurka jarritako alegazioak». Halaber, 2021eko maiatzean aseguru etxeetako adituek 817.000 eurotan baloratu zuten obraren kostua, eta «antiekonomikotzat» jo zuten.
Hori guztia ikusirik, Asironek salatu du ez Enrique Maia alkateak eta ez haren udal gobernuko inork ez duela erantzukizunik hartu. «Euren erantzukizun politikoa ezkutatzea beste helbururik ez du iruzur horrek guztiak», salatu du Asironek. «Gauza larriak dira: diru publikoa xahutu dute, eta legez kanpoko praktikak egin dituzte». Denborak EH Bilduri arrazoi eman diola gaineratu du.
Aurrera begira, berriz ere batzorde berezi bat sortzeko eskaera egingo dute, eta, aurrera atera ezean, hurrengo agintaldian konpromiso irmoa hartuko dute udal gobernura iristean pasarelarekin lotutako «euro bakoitza zorrotz kontrolatzeko».
Navarra Sumaren erantzuna
Eskuineko koalizioak ukatu egin du EH Bilduren salaketa. «EH Bildu etsi-etsian dabil, baina ez da ordainketarik bereizi, eta ez zaio kontratuen legea betetzeari utzi».
Navarra Sumak aipatu du Nafarroako Kontuen Ganberak ez zuela arazorik ikusi obraren kostuaren %80 ikuskatu ostean. Koalizioak nabarmendu du Joseba Asironen udal gobernuak Pio XII.a etorbidearen obratan kostuaren %22 desbideratu zuela, «orduko legeak %20ko muga ezartzen zuen arren». Navarra Sumaren arabera, Asironek bere udalaren aurkako hainbat epai izan zituen, eta «deigarria» egiten zaio orain hori leporatzea «organo ikuskatzaileak arazorik ez dagoela dioen honetan».
Navarra Sumak gehitu du EH Bilduk gaur «lorpen gisa» aurkeztutako faktura guztiak «gardentasun osoz» pasatu zitzaizkiola. «Udalak publikoki eman du gastu guztien berri». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224778/aurtengo-lilatoiak-inoiz-baino-parte-hartze-handiagoa-izanen-du.htm | Kirola | Aurtengo Lilatoiak inoiz baino parte hartze handiagoa izanen du | 6.000 emakume bilduko dira Lilatoian. Izen emateak itxi dituzte. | Aurtengo Lilatoiak inoiz baino parte hartze handiagoa izanen du. 6.000 emakume bilduko dira Lilatoian. Izen emateak itxi dituzte. | 6.000 emakumek parte hartuko dute aurtengo Lilatoian, inoiz baino gehiagok. Joan den urtean, adibidez, 5.000 parte hartzaile egon ziren. Donostian eginen da, martxoaren 5ean. Athletico San Sebastian kirol klubak zortzi urte daramatza ekitaldia antolatzen, eta aurten ere ez du hutsik egin. Gaur egin dute lasterketaren aurkezpena.
Ander Eizagirre klubeko zuzendariak egitaraua zein izanen den azaldu du: «9:40an, beroketa eginen dugu, zumba saio batekin. Proba 10:30ean izango da. Esku bizikletako modalitatekoak aterako dira lehenengo, eta gero irtengo dira korrika parte hartuko dutenak. Jarraian, 11:30 aldera, udaletxeko balkoiean sari banaketa egingo da». Gogoratu du, gainera, aurten Lila Poteoa delakoa berreskuratuko dutela: 12:30ean egingo da, Parte Zaharreko kaleetan barrena.
Joan den abendu bukaeratik aurrera zegoen parte hartzeko aukera, baina antolatzaileek atzo jakinarazi zuten izen emateak itxi dituztela. Parte hartzaileek dortsalak eta kamisetak jasotzeko hamar leku dituzte eskuragarri. Material horiek prestatzen, eta egunean bertan lanean, orotara, 250 lagun inguru arituko dira boluntario gisa.
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, aurten ere errefortzuko tren bat egonen da ekitaldira joateko. Zerbitzua lasterketaren parte hartzaileendako eta haiekin joaten direnendako soilik izanen denez, ordutegia ez da Renferen webgunean egonen ikusgai, Lilatoiaren Twitter kontuan baizik. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224779/irakaslea-labankadaz-hil-zuen-16-urteko-gaztea-preso-sartu-dute.htm | Gizartea | Irakaslea labankadaz hil zuen 16 urteko gaztea preso sartu dute | Instrukzio epailearen aitzinean deklaratu du, eta hilketa prestatuaren akusaziopean ezarri dute. | Irakaslea labankadaz hil zuen 16 urteko gaztea preso sartu dute. Instrukzio epailearen aitzinean deklaratu du, eta hilketa prestatuaren akusaziopean ezarri dute. | Ostiral goizean bukatu da bere irakaslea labankadaz hil zuen 16 urteko gaztearen atxiloaldia. Instrukzio epailearen aitzinera eraman dute, eta horrek hilketa prestatuaren akusaziopean ezarri du. Behin-behineko espetxealdian ezarri dute ondoren, adingabekoentzako presondegi batean.
Herenegun gertatu zen ezbeharra Donibane Lohizuneko (Lapudi) Tomas Akinokoa lizeo pribatuan. Klase denboran altxatu, ikasgelako atea itxi, eta labana batekin eraso egin zion ikasleak irakasleari. Hemendik aitzina, gertatutakoaren arrazoiak argitu beharko ditu ikerketa judizialak.
Atzo arratsaldean prentsaurrekoa egin zuen Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak, eta mutiko gaztearen buru osasunari buruzko xehetasunak eman zituen. Aurreko ikastetxe batean eskola jazarpena pairatu zuen, eta bere buruaz beste egiten saiatu zen iazko urrian. Psikiatra baten laguntza zeukan, eta depresioaren kontrako tratamendua hartzen ari zen.
Fiskaltzaren eskariz, azterketa psikiatrikoa egin diote komisarian, eta zentzua galaraz diezaiokeen erreakziozko antsietate zantzuak erakutsi ditu. Baionako Polizia Judizialak egindako galdeketetan, «min egitera bultzatzen duen ahots egozentriko eta manipulatzaile batek» bultzatu duela deklaratu du.
Prokuradoreak erran du galdeketak amaitzean azterketa osagarriak egin beharko dituztela, baina baieztatu du mutilak ez duela buruko gaixotasunik eta, beraz, erantzukizun penala egozten ahal zaiola. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224780/hainbat-erakundek-eta-herritarrek-kalera-jo-dute-gerra-geldiarazteko.htm | Gizartea | Hainbat erakundek eta herritarrek kalera jo dute gerra geldiarazteko | Eragile batzuek Ukrainarekiko elkartasuna nabarmendu dute; beste batzuek, berriz, armak bidali izana salatu dute. | Hainbat erakundek eta herritarrek kalera jo dute gerra geldiarazteko. Eragile batzuek Ukrainarekiko elkartasuna nabarmendu dute; beste batzuek, berriz, armak bidali izana salatu dute. | Errusiako armada Ukrainan sartu zenetik urtebetera, kalera jo dute herritarrek eta instituzioek, gatazkan hildakoak gogoan hartzeko eta gerra buka dadin eskatzeko. Denek salatu dute «gerraren ankerkeria eta bidegabekeria», baina ñabardurak egon dira eragileen mezuetan: erakundeek deitutako mobilizazioetan elkartasuna adierazi diote Ukrainari, eta azken urtebete honetan ukrainarrei egindako harrera nabarmendu dute; Gerrarik Ez plataformak Bilbon egindakoan, berriz, alde guztietako biktimak hartu dituzte gogoan, desertoreei ere elkartasuna adierazi diete, eta Ukrainara armak bidali izana kritikatu dute.
Eusko Jaurlaritzak ekitaldi bat antolatu du Lehendakaritzaren egoitzan, Gasteizen. Iñigo Urkullu lehendakariak parte hartu du, eta gogor gaitzetsi du «Errusiako armadak egindako inbasioa, gerra bitartekoekin egindakoa eta inolako justifikaziorik ez duena». Esan duenez, Errusiaren erasoa «aldebakarrekoa» izan da, eta nazioarteko zuzenbidea urratzen du.
Urkulluk elkartasuna adierazi die biktimei. Gogora ekarri du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeek eta herritarrek errefuxiatu ukrainarrei egindako harrera, eta gizarteak erakutsitako konpromisoa eskertu du. Sostengua adierazi dio «Europako eta nazioarteko erantzun bateratuari», eta, «aldebakarreko inbasioa amaitzeko» aldarriarekin batera, «bake justu eta iraunkorra ekarriko duten bide diplomatikoak» jorratzearen egokitasuna ere azaldu du.
Udalerrietan ere bai
Eudelek ere mobilizaziorako deia egin du, eta elkarteko kide diren udalerrietan elkarretaratzeak eta bost minutuko isilaldiak egin dituzte. Bilbokoan, bertako alkate Juan Mari Aburtok «etxeko lanak egiteko» eskatu dio nazioarteko diplomaziari, «bigarren urteurreneko mobilizaziorik egin behar ez izateko». Gasteizkoan, berriz, Gorka Urtaran alkateak esan du bakea ez dela soilik gatazka armaturik ez egotea: «Bakea balio batzuk errespetatuz lortzen da: demokrazia, askatasuna, berdintasuna, eta giza eskubideen, nazioarteko zuzenbidearen eta lurralde osotasunaren errespetua».
Bilbon, berriz, Gerrarik Ez plataformak elkarretaratzea egin du, eta EHUko katedradun izandako Pedro Ibarrak eta Steilas sindikatuko Iratxe Barastayk agiri bat irakurri dute. Gatazkak jardunbide militarren bidez konpontzeko joera kritikatu dute: «Gure agintariei eskatzen diegu gerra ez sustatzeko, elkarrizketaren bidez irtenbide bat bilatzeko. Europako herri guztien arteko bizikidetza nahi dugu». Errusiaren erasoa, NATOren «hedatzeko nahia» eta Europako gobernuen «militarismoa» kritikatu dituzte. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224781/auzitegi-nazionalak-badaezpadako-neurriak-ezarri-dizkio-inaki-graciari.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak badaezpadako neurriak ezarri dizkio Iñaki Graciari | Epailea Gracia ikertzen ari da, ustez Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuen parte hartzeagatik. | Auzitegi Nazionalak badaezpadako neurriak ezarri dizkio Iñaki Graciari. Epailea Gracia ikertzen ari da, ustez Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuen parte hartzeagatik. | Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaile Manuel Garcia Castellonek badaezpadako neurriak hartu ditu Iñaki Graciaren kontra. Hura eta beste zenbait euskal herritar ikertzen ari da epailea, ustez ETAko zuzendaritzako kide gisa Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuten parte hartzeagatik. Epaileak, pasaportea kendu, eta estatutik ateratzeko debekua ezarri dio Graciari, baita hamabostean behin epaitegietan aurkezteko betebeharra ere. Defentsak helegitea aurkezteko aukera du.
Graciarekin batera, Mikel Albisu, Josetxo Arizkuren eta Marixol Iparragirre ere ikertzen ari da epailea. Izatez, hasieran auzitik kanpo utzi zuen Gracia, haren kasuan delituak preskribatuta zeudela argudiatuta.
Dignidad y Justicia elkarteak zenbait euskal herritarren aurkako salaketa jarri zuen, haiei egotzita Blancoren hilketaren «egile intelektual» izatea, hura gertatu zenean ETAren buruzagitzaren parte zirelakoan; tartean, EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren kontra ere egin zuten. Garcia Castellon instrukzio epaileak tramiterako onartu zuen salaketa, eta lau lagun ikertzeari ekin zion.
Garcia Castellonek Guardia Zibilari eskatu zion aferaren inguruko txosten bat egiteko, eta, haren arabera, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide bezala hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren halakorik agindu ez zutelako.
Blancoren hilketaren ingurukoa ez da Dignidad y Justiciak aurkeztu eta Auzitegi Nazionalak tramiterako onartutako molde bereko bakarra. Gregorio Ordoñezen hilketa eta Santa Polako Guardia Zibilaren egoitzaren kontra egindako atentatua ere ikertzen ari da auzitegia, besteak beste. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224782/bizkaiko-foru-aldundiak-berriz-ekin-die-usansolo-herri-bihurtzeko-tramiteei.htm | Gizartea | Bizkaiko Foru Aldundiak berriz ekin die Usansolo herri bihurtzeko tramiteei | Foru Aldundiak Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari eskatu dio bidal ditzala 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon izandako emaitzak. | Bizkaiko Foru Aldundiak berriz ekin die Usansolo herri bihurtzeko tramiteei. Foru Aldundiak Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari eskatu dio bidal ditzala 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon izandako emaitzak. | Usansolo (Bizkaia) Bizkaiko 113. udalerria izateko bideak aurrera jarraitzen du. Hain zuzen, Bizkaiko Foru Aldundiak jakinarazi du berriz ekin diela tramiteei: Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon (Bizkaia) izandako emaitzak eskatu dizkio. Bide horretan jarraitzeko asmoa dute, ohar bidez ziurtatu dutenez: «Bizkaiko Foru Aldundia beharrezko pausoak ahalik eta azkarrena ematen ari da, Bizkaiko Batzar Nagusien mandatua betetzeko».
EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren autoaren jakinarazpen ofiziala jaso ostean hartu du tramiteekin segitzeko erabakia. Azaroaren 23an, Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu egin zuten Usansolok udalerri izateko egindako eskaera, baina, hilabete pasatxoren buruan, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri. Asteon, ordea, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Estatuaren Abokatutzaren helegitea.
Horiek horrela, prozesuak aurrera segitzen du. Hurrengo pausoa batzorde kudeatzaile bat sortzea izango da, hau da, etorkizuneko udalaren hazia. 11 parte hartzaile izango ditu. Udala balitz ere, 11 zinegotzi edukitzea tokatuko litzaioke Usansolori. Hain zuzen, batzorde hori osatu ahal izateko eskatu dituzte hauteskundeetako emaitzak. Izan ere, datu horiek ezinbestekoak dira ordezkaritza duten alderdi politikoei eskatzeko batzordeko ordezkariak izenda ditzatela, bakoitzari dagokion ehunekoa errespetatuta.
Behin foru arau bidez batzorde kudeatzailea izendatuta, hura osatzeko saioa egin beharko dute. Gainera, presidentea ere aukeratu beharko dute. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224783/kutxabanken-bulegoen-90-itxi-dituzte-grebagatik.htm | Ekonomia | Kutxabanken bulegoen %90 itxi dituzte, grebagatik | Langileek «aski da» esan dute, zuzendaritzak ezarritako helburu «itogarriak» salatzeko eta kontratazio gehiago eskatzeko. Bankuan «kudeaketa eredu neoliberal» bat gailentzen ari dela nabarmendu dute. | Kutxabanken bulegoen %90 itxi dituzte, grebagatik. Langileek «aski da» esan dute, zuzendaritzak ezarritako helburu «itogarriak» salatzeko eta kontratazio gehiago eskatzeko. Bankuan «kudeaketa eredu neoliberal» bat gailentzen ari dela nabarmendu dute. | Kutxabankeko bezeroek langileen haserrea eta aldarrikapenak entzun dituzte ostiral honetan. Ehunka behargin mobilizatu dira bankuaren egoitza nagusien aurrean, eta bat egin dute sindikatuek «historikotzat» jo duten greba deialdiarekin. Haien arabera, finantza erakundeak Hego Euskal Herrian dituen hamar bulegotik bederatzi itxita egon dira: lantaldearen %60 batu da lanuzteetara, eta bulegoetako langileen %50. Kutxabankek berretsi egin ditu zifra horiek.
Lehen aldia da bankuan ordezkaritza duten sindikatu guztiek (ELA, CCOO, Pixkanaka, ALE, LAB eta Asprobank) bat egiten dutena greba egun batekin. Langileek protestara jo dute, «aski da» esateko. Eguneroko jardunean duten «muturreko egoera» salatu dute. Azpimarratu dute zuzendaritzak arreta zerbitzua alboratu duela, eta beharginak «komertzial» gisa aritzera behartu. «Itota» daudela eta produktuak saltzeko «presio izugarria» jasaten dutela salatu dute. Langile falta ere nabarmendu dute. «Bankuak gero eta etekin handiagoak nahi ditu, langile gutxiagorekin».
Hala adierazi dute gaurko protestetan oihukatu dituzten aldarriekin ere. «Langile gehiago, zerbitzua hobetzeko», edo «gure estiloa, Santanderrekoa», Espainiako banku handiaren politika komertzialari erreferentzia eginez. Kutxabankek urteetan euskal gizartearekin izan duen «lotura» hausten ari dela eta «kudeaketa eredu neoliberal» bat gailentzen ari dela azpimarratu dute.
Bankuak Donostian duen egoitzaren aurrean, dozenaka behargin elkartu dira, ia ordubete iraun duen protesta zaratatsuan, bulegoak itxita zeudela ez zekiten bezero ugariren harridurarako. Han izan da Leire Cadarso ELAko ordezkaria. «Bezeroen aldetik ez dugu kexarik entzun. Babes handia jaso dugu. Gure haserrea ulertzen dute, bereziki haiek pairatzen dituztelako ondorioak».
ELAko ordezkariak gogoratu du sindikatuen kexak ez direla berriak; grebara jo dutela «denbora luzez» beren eskaerak elkarrizketarako mahai guztietan entzunarazi ostean. Iazko abendutik, presidente berria du Kutxabankek (Anton Arriola) eta, harekin batera, ardura postu batzuetan ere aldaketak egongo dira. Cadarsoren arabera, baina, ez dute joera aldaketarik espero. Are gehiago, baldintzak okertuko direla uste dute. ELAko kideak ez du zehaztu lanuzte gehiago egingo dituzten edo mobilizazioekin jarraituko duten. Kutxabankek bihar emango du 2022ko emaitzen berri, Donostiako Kursaalean, eta sindikatuek elkarretaratzea egingo dute. «Emaitzei buruz ez digute ezer aurreratu, baina historikoak izango direla uste dugu. Horrelako emaitzak dituen enpresa batek bestelako neurriak hartu beharko lituzkeela uste dugu».
Kontratazioak eta soldatak
Sindikatuek azaldu dutenez, azken urteotan izugarri murriztu da langile kopurua, eta hori ez da konpentsatu egindako kontratazio «urriekin»: 2014tik 2022ra bitartean 293 bulego itxi direla azpimarratu dute, eta duela zortzi urte baino 1.448 langile gutxiago daudela —guztira, 3.600 ditu Euskal Herrian—.
Bankuak beharginak kontratatzeko arazo ugari izaten ari dela gogoratu du Cadarsok, eta hori lan baldintzekin lotu du. «Lantaldeari ezartzen zaion presio komertziala eta lantoki askotako segurtasun falta zuzenean lotuta daude pertsona gehiago ez kontratatzearekin. Langileak gaizki tratatuak sentitzen dira, eta haserre daude. Behin-behinekotasun tasak oso handiak dira, eta langileek alde egiten dute», azpimarratu du.
Oso bestelako datuak eman ditu bankuak. Adierazi du 2020tik 285 langile kontratu dituela, eta zehaztu du 2016tik 414 kontratu finko egin dituela. «Batez beste, sektoreak baino kontratazio gehiago egin ditugu, eta bulego gutxiago itxi».
Horrez gain, Kutxabankek herenegun jakinarazi zuen 75 langile kontratuko dituela, baina Cadarsok salatu du sindikatuei ezer jakinarazi gabe eta komunikabideen bidez eman duela horren berri. «Iragarpen hori egin du mobilizazio hau desmuntatzeko eta joko zikina egiteko». Gainera, kontratazio kopuru hori «oso txikia» dela nabarmendu du. Zehaztu duenez, egun dauden beharrak betetzeko, halako bi baino gehiago beharko lirateke.
Kutxabankek, halaber, urtarrileko %1,5eko soldata igoerari %3,75eko osagarri bat gehitu dio, baina, sindikatuen arabera, «zehaztu gabeko denbora baterako», soldata tauletan finkatu gabe. Horrekin batera, bankuak 1.300 euroko konpentsazio bat emango die «soldata txikienak dituztenei». «Denok dakigu zer gertatzen den halako osagarriekin. Ematen dituzten moduan, egun batetik bestera kentzen dituzte. Adostasunik gabe hartutako neurri bat da. Ez da serioa», salatu du Cadarsok.
Bankuak azpimarratu duenez, «negoziatzen jarraitzeko prest agertu da beti», baina zehaztu du edozein erabakik bat etorri behar duela lehiakideek hartutakoekin, «bankuaren lehia posizioari kalterik ez egiteko». «Gainera, gogoratu behar da sektoreko hitzarmenik onenetarikoa daukagula, soldata taula altuenekin». |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224784/ahalduntze-bideak-lodifobiaren-aurka.htm | Gizartea | Ahalduntze bideak lodifobiaren aurka | Ainhoa Garcia hezitzaile feministak indarkeria estetikoa landu du, Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak antolatutako saio batean. Erakunde horrek egindako inkesta batek agerian utzi du herritar gehienak loditzeko beldur direla. | Ahalduntze bideak lodifobiaren aurka. Ainhoa Garcia hezitzaile feministak indarkeria estetikoa landu du, Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak antolatutako saio batean. Erakunde horrek egindako inkesta batek agerian utzi du herritar gehienak loditzeko beldur direla. | Loditzeko kezka; Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak inkesta bat egin du, herritarrek euren gorputzaren inguruan zer-nolako iritzia duten aztertzeko, eta gehienek erantzun dute loditzeak kezkatzen dituela. Inkestak erdigunean jarri dituen datu horiek mankomunitateko arduradunak larritu ditu, eta, egoerari aurre egiteko asmoz, lodifobiaz eta indarkeria estetikoaz hitz egiteko saio bat antolatu dute, Larraintzarren.
Ainhoa Garcia Aragues hezitzaile feministak zuzendu du saioa. Garcia Araguesek bere bizipenak hartu ditu oinarri, eta mankomunitateak egindako inkestak jasotako datuen inguruko gogoeta sustatu du parte hartzaileen artean.
Ultzamaldeko 12 urte baino gehiagoko biztanleen artean zabaldu zuen Ultzamaldako Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak galdetegia, udazkenean; erantzun dutenen artean, baina, gehienak emakumeak izan dira. Jasotako emaitzen arabera, erantzun duten herritarren %70ek beldurra diote loditzeari. Gizonen artean, berriz, «indartsua izatea» da kezka nagusia.
Nerabeak ahaldundu
Garciak azpimarratu du «oso garrantzitsua» dela nerabeekin ahalduntzea lantzea: «Milaka arrazoi egon daitezke loditzeko, baina loditu nahi ez izateko arrazoia inoiz ezin da izan lodiak izango garela, loditzea ez baita txarra», nabarmendu du.
Inkesta erantzun duten nerabeen erdiak baino gehiago ez dira erakargarriak sentitzen, eta gai horri heltzeko beharra aipatu du hezitzaileak. «Ez dute hori esaten ez direlako erakargarriak, baizik eta kanpotik etengabe beren gorputzen kontrako mezu negatiboak jasotzen dituztelako», azaldu du Garciak.
Gazteek jasaten duten indarkeria islatzeko, haurra zenean medikuarenean gertatu zitzaiona kontatu du hezitzaile feministak: «Egun batean, anginak nituelako joan nintzen medikuarengana, eta, eztarria begiratu ordez, dieta generiko bat egiteko agindu zidan, eta argaltzen nintzenean itzultzeko esan».
Inkesta erantzun dutenen %20k esan dute Garciak egin behar izan zuen dieta horren gisako bat egiten ari direla. Hezitzailearen ustez, horrek eragiten du gorputz lodiak «argaltzeko bidean» dauden gorputz gisa hartzea: «Esaten digute gorputz lodi bat ez dela balekoa izanen argaldu arte, eta, ondorioz, argaltze fasea pasatuta, gorputza nahi duena egiteko gai izango da».
Lanean, bazterketa
Dietaren auziak interesa sortu du hitzaldia entzun dutenen artean, eta ama batek esan du ez duela harritzen dieta egin duten gazteen kopuruak: «Haurrak jaiotzen direnetik, pisu pertzentiletan mugitzen gara». Garciak gaineratu du garaia dela lodi egotea gaixorik egotearekin lotzeari uzteko, hain zuzen ere: «Lodien egon naizen garaietan, osasun aldetik hobekien egon naiz».
Dietekin batera, arropak ere sortu du saioko parte hartzaileen arteko eztabaida. Batzuek adierazi dute azken urteetan arropa erosteko geroz eta aukera gehiago dagoela; emakume batek, baina, irmo salatu du esparru horretan oraindik «lan asko» badela egiteko: «Niri asko kostatzen zait nahi dudan arropa topatzea, neska gazte baten antzera jantzi nahi badut ia ez dagoelako aukerarik».
Pertsona lodiek lanean pairatzen duten indarkeriari ere erreparatu diote Larraintzarren egindako saioan, eta lan elkarrizketa batean gertatutakoa kontatu du Garciak: «Esan zidaten ezin nindutela hartu ez zituztelako nire tamainako jantziak. Horrek esan nahi du ez gaituztela kontratatzen lodi izateagatik, eta hori indarkeria eta bazterkeria da», salatu du.
Jarrera lodifobo horiek guztiak aldatzeko zenbait gomendio eman ditu hezitzaile feministak; besteak beste, azpimarratu du lodi hitza irain gisa erabiltzeari utzi egin behar zaiola: «Adjektibo gisa erabili beharrean, altu edo ilehori hitzen antzera, konnotazio txarra ematen diogu lodi izateari».
Besteen gorputzen inguruko iruzkinik ez egiteko eskatu du, gainera, Garciak, iruzkina jasotzen duen pertsonarengan «eragin handia» izan baitezake, eta norbait argaldu dela gorestea «oso arriskutsua» izan baitaiteke: «Ez dakizu beste pertsona nola dagoen, eta nola eragingo dion esaten diozunak; niri, adibidez, asko eragiten zidan lehen», kontatu du.
Errespetu eske
18 urte inguru zituenean, osasun arazoak izan zituen Garciak. «Oso azkar» hogei kilo inguru galdu zituela esan du: «Etengabe esaten zidaten oso ongi nengoela asko argaldu nintzelako; gogoan dut esan zidatela argaldu nintzenez parrandan ateratzen ahal nintzela».
Behin eta berriz jasotzen zituen mezuen ondorioz, «terrorea» zion loditzeari, eta «etengabe» neurtzen zuen zer jaten zuen: «Zera pentsatzen nuen: lur jota egon arren, argalago nengoenez bizitzea merezi nuela». Horregatik, pertsona lodienganako errespetua exijitu du hezitzaileak: «Ezin dugu inor behartu gu maitatzera, baina errespetua zor digute».
DATUAK
%40
ZENBAT NERABEK DIOTEN BELDURRA LODITZEARI. Ultzamaldeko Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak egindako inkestak agerian utzi du 12 eta 16 urte bitarteko nerabeen %40k beldurra diotela loditzeari. Inkesta erantzun dutenen %40 ez daude pozik beren pisuarekin.
%67
ZENBAT HERRITAR SAIATZEN DIREN PISUA KONTROLATZEN. Mankomunitateak egindako inkestaren arabera, herritarren %67 oso kontziente dira euren pisu aldaketez; hau da, pixka bat argaldu edo loditu ote diren sumatzen dute berehala. Euren pisua kontrolatzen dute, alegia. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224785/laquolanak-merezi-izan-duela-esan-nahi-du-ziurtagiriakraquo.htm | Gizartea | «Lanak merezi izan duela esan nahi du ziurtagiriak» | Europako Zero Zabor ziurtagiria lortu izana Hernaniko Udalarentzat nahiz herritarrentzat «aitortza» bat dela esan du Xabier Lertxundik. Uste du herriko zaborraren zati bat ondo kudeatzen asmatu dutela erakusten duela. | «Lanak merezi izan duela esan nahi du ziurtagiriak». Europako Zero Zabor ziurtagiria lortu izana Hernaniko Udalarentzat nahiz herritarrentzat «aitortza» bat dela esan du Xabier Lertxundik. Uste du herriko zaborraren zati bat ondo kudeatzen asmatu dutela erakusten duela. | Iazko abenduan adierazi zuen Hernaniko Udalak Europako Zero Zabor ziurtagiriarekin bat egiteko konpromisoa, eta joan den astean jakin zuen ziurtagiria lortu duela. Euskal Herrian ez da aitortza hori duen beste herririk. Xabier Lertxundi (Hernani, 1983) alkatearen esanetan, «bide onetik» lan egin dutela erakusten du jaso berri duten ziurtagiriak, eta udalak ez ezik, herritarrek ere «lan handia» egin dutela nabarmendu du. Gehienez, bost izar lor daitezke, eta hiruko maila lortu du Hernanik.
Joan den astean jakin zenuten Zero Waste Cities and Towns ziurtagiria lortu duzuela. Nola jaso duzue albistea?
Poztu egin gaitu ziurtagiria jasoko dugula jakiteak, ziurtatzen baitigu bide onetik aritu garela lanean orain arte. Aitortza bat da azken finean. Hernaniko Udalak politika batzuk martxan jarri arren, herritarrek ere lan handia egin dute, eta haientzako ere aitortza garrantzitsua da.
Europako Zero Zabor ziurtagiria lortu duen Euskal Herriko lehen udalerria zarete. Zer esan nahi du ziurtagiri horrek?
Europako ziurtagiri estandar bat da, eta irizpide batzuk ditu. Horien arabera, puntuazio bat lor daiteke. Ziurtagiria izateak esan nahi du egindako lanak merezi izan duela eta herriko zaborraren zati handi bat ondo kudeatzen jakin dugula. Balorazio bat egiterako garaian, honek demostratzen digu Europako iparraldeko herrialdeen mailan jokatzen dugula. Espainian eta Europan badaude ziurtagiria duten herriak; Euskal Herrian oraindik bakarrak gara, baina badakigu ez garela bakarrak izango, beste herri batzuk ere ziurtagiriaren bueltan lanean ari direlako.
Puntuazio sistema bidez antolatu dute ziurtagiria. Nola neurtzen dituzte atalak?
Ziurtagiriak 38 adierazle ditu, eta, horietako bakoitzaren arabera, ernai dauden egitasmoak baloratzen dira. Egitasmo bakoitzak izan dituen inpaktua eta emaitzak aztertzen dira, eta horietako bakoitzari puntuazio bat ematen zaio. Gehienez ehun puntu lor daitezke, eta Hernanik 70 lortu ditu: bost izarretik, hiru.
Udalak berak bakarrik egin al du ziurtagiria lortzeko bidea?
Ditugun proiektu guztien inguruko informazio bilketa ez du udalak bakarrik egin, Rezero fundazioak lagundu digu zaborraren kudeaketaren inguruan eginda genituen egitasmoak identifikatzen, eta, nolabait, ziurtagiriaren barruan, informazio guztia ondo jasotzen. Bestalde, Amigos de la Tierra fundazioak egin du auditoretza lan guztia.
Zero zaborrerako trantsizioan zer proiektu nagusi dituzue martxan gaur egun?
Hainbat proiektu ditugu, bidea 2010ean hasi baikenuen. Hartutako neurririk handiena zaborra biltzeko sistema aldatzea eta atez ateko sistema ezartzea izan zen. Ika-mikak sortu bazituen ere, emaitza nabarmenak ekarri ditu. Izan ere, 2010ean ez ginen iristen zaborraren %60 bereizita jasotzera, eta gaur egun ia %80 jasotzen dugu. Ibilbide luzea izan da, eta lortu dugu birziklatzen ez dena, errefusa, %20ra mugatzea; hau da, biztanleko, 26 kilo zabor ez dira bereizten urtean. Euskal Herrian ez dago, Hernanik bezalako izaera izanda, horrelako datuak dituen herririk.
Konposta nola kudeatzen duzue?
1.608 familiak, atez ateko zerbitzua izateaz gain, haien zabor organikoa konpostatzen dute; neronek ere hala egiten dut. Bi sistema daude: batetik, lursail bat duenak bere konposta egiten du, eta seiehun familia baino gehiago daude sistema horretan; bestetik, hirigunean bizi direnek auzoan konposta egiteko sistema dute. 49 egurrezko etxola daude, eta gure zabor organikoa horietara botatzen dugu. Horrela ere datu oso onak lortzen dira: organikoaren %20 guk geuk kudeatzen dugu. Kalitate oneko organikoa lortzen dugu, konposta egiten dugu, eta ondoren hori herriko lorategietan erabiltzen da. Soberakinak herritarrek erabili ahal izaten dituzte. Ekonomia zirkularra da, hondakinetik lehengaia lortzen baitugu.
Badituzue proiektu txikiagoak martxan ere, ezta?
Bai, adibidez, askotariko hondakinak biltzeko gune txikiak jarri ditugu herriko txoko batzuetan: CDak, pilak, bonbillak eta abar biltzen ditugu hor. Neurri horrekin, ohiko bost sailetan beharrean, hamasei sailetan banatzen dugu zaborra. Garbigune mugikor bat ere badugu, eta herrian zehar tokiz aldatzen joaten da, nahiz eta badugun garbigune egonkor bat ere. Horrez gain, bada jendearen arreta piztu duen proiektu berritzaile bat ere: zero zabor hozkailuak.
Nola funtzionatzen du hozkailu horrek?
Bi ikastetxerekin egiten dugu lanketa. Jangeletan sobran geratzen zaien janaria ontzietan jartzen dute, errazioka, eta horiek salmenta makina batzuetan sartzen dituzte ikasleek. Edozein herritarrek har dezake handik janaria, guztiz doan. 2021eko datuen arabera, urte osoan tona bat janari aprobetxatzea lortu genuen. Jendeak erabiltzen du, eta janari asko bota gabe geratzen da. Elikadurari lotuta, udalak erosi zuen baxera berrerabilgarria ere asko erabiltzen da. Olio makinak ere baditugu, pitxarrak eman genizkien tabernei, ontziak banatu genituen arrandegi eta harategietan paperaren edo plastikoaren ordez erabiltzeko… Horrekin guztiarekin pedagogia egin dugu, eta herritarrek proiektu horietan parte hartzen dute.
Ziurtagiriak zer hartzen du kontuan: udalaren jarduna bakarrik edo herriko beste eragile, proiektu eta abarrek egindakoak ere bai?
Dena sartzen da. Hernanin egiten den bigarren eskuko azoka da adibiderik garbiena: udalak laguntzen du, baina ez dugu guk antolatzen. Herriarena denez, puntuazioan sartzen da.
Bost izarretatik hiru dituzue; beste biak lortzeko, zer egin behar duzue?
Honek oinarri bat eman digu. Egindako egitasmoak ziurtagiriaren barruan egin ditugu, eta orain badakigu zer bide jarraitu behar dugun. Erronkatzat dugu puntuazio hobea lortzea, ez delako puntuazioa bakarrik, neurri gehiagoren bidez, zero zabor helburuaren ibilbidean hobetzen jotea baizik. Gainera, ziurtagiriarekin batera, hobetzeko ditugun gauza batzuk ere aipatu dizkigute, besteak beste, datuak hobeto jasotzea eta langileak gehiago prestatzea. Beraz, gure apustua hori da: lanean jarraitzea. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224786/lsquonekatutakrsquo-emanaldia-bere-azkenera-iritsi-da.htm | Kultura | ‘Nekatutak’ emanaldia bere azkenera iritsi da | Martxoaren 4an eskainiko du azken aldiz bere bakarrizketa Antton Telleriak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Euskarazko ‘stand-up’ komedia generoan ekarpena egin nahi izan du tolosarrak. | ‘Nekatutak’ emanaldia bere azkenera iritsi da. Martxoaren 4an eskainiko du azken aldiz bere bakarrizketa Antton Telleriak, Donostiako Antzoki Zaharrean. Euskarazko ‘stand-up’ komedia generoan ekarpena egin nahi izan du tolosarrak. | Lehenengo aldia zuen bakarrizketalari gisa Antton Telleria Lopetegik (Tolosa, 1993). Berak sortutako testu bat oinarri hartuta, ia bi urtez aritu da Euskal Herriko hainbat txokotan Nekatutak emanaldia eskaintzen. Donostiako Antzoki Zaharrean arituko da, azken aldiz, martxoaren 4an. Bi saio eskainiko ditu, 18:30ean eta 21:00etan, eta aspalditik daude sarrera guztiak salduta. Aste eta erdian bukatu ziren. Gogoa sumatzen du Telleriak azken saio horri begira, «energia berezi bat». Aurreratu du azken emanaldi hori berezia izango dela, baina ez dela aurrekoen ezberdina izango.
2021eko apirilean Nekatutak lehen aldiz eskaini zuenetik, testua aldatuz joan da pixkana. «Jabetu nintzen lastoa ere bazegoela testuan, eta ordubetean kabitu nahi banuen lasto hori kendu beharra neukala». Aurrera egin ahala, emanaldirako aproposak izan zitezkeen «burutazio batzuk» ere erantsi ditu, «bizpahiru bloke berritan, formatu bizia baita eta aldaketak txertatzeko aukera ematen baitu». Donostian eskainiko duen azken saioan emanaldia bera «kapturatu» nahi duela dio Telleriak. Horretarako, bideoz jasoko dute. «Ziklo itxierari garrantzia eman nahi genion, eta apustu sendoa egin. Grabazio dotore bat egin nahi dugu, ahalik eta profesionalena. Horretarako, bi urteotako ibilbidean irabazitako diruaren zati bat inbertituko dugu», adierazi du.
Oraindik ez dakite, zehazki, ikus-entzunezko formatu horri zein erabilpen emango dioten. Haren hitzetan, pare bat ideia badituzte, baina hasteko «ahalik eta modu fidelenean» jaso nahi dute emanaldia, gordeta gera dadin. «Uste dut euskaraz egiten den stand-up komediari balio bat emateko modu bat dela. Atzetik datozenek izan ditzaten erreferentziak eta ikus dezaten gauza txukunak ere egiten direla euskaraz komediaren arloan».
Aldagai askoren batura
Bakarrizketalari baino, nahiago du Telleriak bere burua komiko izendatu, eta aitortu du «eroso» sentitu dela stand-up generoaren barruan: «Komedia mota honek gustuko ditudan osagai guztiak biltzen ditu. Niretzako esparru aproposena da. Sorkuntza eta interpretazioa batzen ditu». Aurrez ere jendaurrean ohituta zegoen Telleria, baina ez aurrez aurrekoetan. «Nekatutak emanaldiarekin, aurrez aurrekoa probatu dut, eta izugarri gustatu zait. Nire jarduna parez pare dudan jendearen erreakzioen arabera egokitzen ikasi dut».
Konturatu da aldagai askok eragiten dutela emanaldi bakoitzean: «Hasieran ez nintzen kapaz identifikatzeko zer zegoen ondo eta zer gaizki, zergatik ateratzen ziren saio batzuk besteak baino hobeto. Seinale horiek irakurtzen ikasi dut, eta konturatu naiz saio bakarretik ezin direla mila ondorio atera». Eragina duten faktore horietako batzuk dira ikus-entzuleak, antzokia, nolako eguna duen Telleriak berak, nolakoa besteek… «Gauza askok bat egin behar dute saio bat bero joan dadin, eta batzuetan tokatzen da eta besteetan ez. Hori guztia kiroltasunez hartzen ikasi dut».
Oholtza gaineko bere lehen esperientziaz «balantze positiboa» egin du, beraz, Telleriak. Euskal Herri osoan 55 emanaldi baino gehiago eskaini ditu, oso testuinguru ezberdinetan. Aritu izan da antzokietan, gaztetxeetan, tabernetan, musika jaialdietan, elizetan eta herriko plazetan. Baliabide gutxi aski ziren Nekatutak eskaintzeko, eta horrek aukera eman dio oso toki ezberdinetan aritzeko. «Eroso aritu naiz guztietan, eta berdin-berdin gozatu dut».
Akaso, areto txiki batean sortzen den giro bero hori lortzeko lan gehixeago egin beharra dagoela dio. «Baina horretan ere ikasi dut. ‘Hemen gaur dagoen giroarekin noraino irits gaitezke? Bada, horraino egin dezagun’, esan izan diot askotan neure buruari. Leku batzuetan sekulako festa izango da, eta besteetan ez hainbestekoa».
Txisteak, Eibarren kontura
Ikus-entzule gazteak eta emakume asko joan dira saioetara. Horrek bereziki poztu duela esan du. Ikus-entzuleengandik maitasun handia jaso duela dio, eta, nahiz eta emanaldian zenbait gai garraztasunez jorratu, jendeak ondo hartu dituela esan du. «ETAri edo Ertzaintzari buruzko txisteak egin, eta jendeak barre egin du. Susmoa banuen aurretik, baina orain konfirma dezaket gairik delikatuena irakasleena dela. Oholtzatik ikusi dut bat baino gehiago kopeta belztuta». |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224787/donibane-garazin-kenduriko-frantsesezko-seinaleak-portugalete-parean-agertu-dira.htm | Gizartea | Donibane Garazin kenduriko frantsesezko seinaleak Portugalete parean agertu dira | Herribiltza taldeak bere gain hartu du ekintza; salatu duenez, Bizkaiko Zubia gizateriaren ondare izendatu dute, baina, aldi berean, euskara «hiltzen uzten» ari dira. | Donibane Garazin kenduriko frantsesezko seinaleak Portugalete parean agertu dira. Herribiltza taldeak bere gain hartu du ekintza; salatu duenez, Bizkaiko Zubia gizateriaren ondare izendatu dute, baina, aldi berean, euskara «hiltzen uzten» ari dira. | Herribiltza taldeak batzarra egin zuen azaroaren 6an Donibane Garazin. Frantses hutsean zeuden edo frantsesa nagusi zuten seinaleak kendu zituzten orduan, eta Pirinio Atlantikoetako Departamenduari ohartarazi zioten «seinaleetan lehentasuna eta nagusitasuna euskarari eman arte» lanean jarraituko dutela, «euskara bigarren mailako hizkuntza gisa tratatzen duten bide seinaleen taulak kentzeko». Saio hartan kenduriko seinaleak gaur agertu dira, Portugalete parean (Bizkaia).
Agiri baten bidez, zergatia azaldu du taldeak. Euskara, beste hizkuntzak bezala, munduko ondarea dela adierazi dute. Gogoratu dute Unesco Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak adierazi duela «funtsezkoa» dela «munduko ondare kulturala babestea». Euskarak pairatzen duen zapalketa ilustratzeko datu batzuk eman dituzte, eta «2016tik 2021era ezer gutxi aldatu» dela adierazi.
«Frantziar eta espainiar Estatuen konstituzioek eta legeek ez dute begirunerik euskararentzat, euskara gutxiesten dute, eta Euskal Herrian bigarren hizkuntza gisa tratatzen dute». Frantziako eta Espainiako agintariei egotzi diete Unescoren aginduaren kontra egitea. «Euskararen iraupenerako ez dute eztabaida irekirik egiten; aldiz, euskarari eraso egiten diote, eta hura hiltzen ari dira. Unesco egoera honen aitzinean mutu egoten da. Gizateriaren ondare kulturala den euskara hiltzen uzten ari da; aldiz, Portugaleteko Bizkaiko Zubia gizateriaren ondare izendatu du».
Amaitzeko, «mundu osoari» laguntza eskatu diote «Euskal Herrian, lehenik eta nagusiki euskaraz! aldarrikapena gauzatzeko».
Kolektibo independentea
Euskal Herri osoko erakunde independente eta burujabe gisa definitzen du bere burua Herribiltza kolektiboak.
Iazko urrian, frantses hutsezko beste seinale bat utzi zuten Pirinio Atlantikoetako Departamenduak Baionan duen egoitzaren aurrean. Jean-Jacques Lasserre departamenduko presidenteak erantzun zien euskarazko seinaleak «toleratzen» badituzte ere ez dutela «araudiaren araberako baliorik». Eta ohartarazi zien panelak kentzeagatik sala zitzakeela.
Uzkurtu beharrean urrats gehiago egingo zituela iragarri zuen Herribiltzak.
Herribiltzaren ustez, ordea, euskararen egoera larriaren harira, «ezinbestekoa da karrikako presentzia» indartzea. «Euskal Herrian euskaraz bizitzeko aukera ukan nahi dugu; hau da, gure eguneroko jarduera guziak euskaraz egiteko aukera ukan nahi dugu». Horiek horrela, euskararen etorkizuna bermatzeko «urrats berriak» egingo ditu Herribiltzak, adierazi zutenez.
Horrez gain, hiru eskari egin zituen taldeak: herriko etxeek galdeketak egitea herrien euskal izena ofizial bihurtzeko; herrien izenak euskaraz eta frantsesez berdintsuak direnean, seinaleetan bakarrik euskaraz jartzeko –Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan araututa dagoen bezala–, edo, ezberdinak direnean, euskarazkoa gainean paratzeko; azkenik, ahozkoan «lehenik eta nagusiki» euskarazko izena baliatzeko. |
2023-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/224788/kostuen-igoera-handia-nozitu-du-cafek.htm | Ekonomia | Kostuen igoera handia nozitu du CAFek | Tren konpainiak inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen | Kostuen igoera handia nozitu du CAFek. Tren konpainiak inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen | CAFek inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina ekoizpen kostuen garestitzearen eta inflazio handiaren eraginaren erruz 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen. Zuzendaritza, baina, lasai dago, tren konpainiaren eskaera zorroa %37 handitu zen, 9.640 milioi eurotik 13.250 milioi eurora igaroz, eta haren ustez, lan kargak ematen duen berme hori «oinarri sendoa» da hazten jarraitzeko. CAFek 2022ko jardunaren txostena argitaratu du. «Urte historikotzat» jo du, salmentek 3.000 milioi euroen langa igaro zutelako lehen aldiz. 3.165 milioi euroren salmentak egin zituen zehazki, 2021ean baino %8 handiagoak. Gehiago saltzeak, baina, ez du esan nahi gehiago irabazten denik, ekoizpen gastuak handitzen badira, mozkinei eragiten dietelako. Hori gertatu zitzaion hain zuzen. 52 milioi euroren irabazi garbiak lortu zituen guztira, 2021ean baino 34 milioi gutxiago. Txostenean asko igo ziren hainbat gastu aipatzen ditu: soldata igoerak, gastu finantzarioen gorakada (+%46), energia kostuen bilakaera —%250eko igoera aipatzen du—, lehengaien garestitzea eta osagai kateetan izandako trabak. Azken bi arazo horiek autobusen alorrari eragin zioten bereziki. Autobusen alorrak, izan ere, behera egin zuen, eta hori 2021ean adina ale saldu zituela kontuan hartuta—1.492 saldu zituen urte bakoitzean—. Solarisek 696 milioi euroren salmentak egin zituen, 2021ean baino %3 gutxiago. CAFen negozio alor handiena, dena den, trenena da, eta haien salmenta %11 handitu zen. CAFen negozio bolumenaren %58 trenen ekoizpenean datza, eta iazko salmenta datu bikainen oinarria hura da. Tren zerbitzu osagarrien alorrak %5 egin zuen behera, eta osagaiena %%44 hazi zen. Irabazien jaitsiera zergetan eta akziodunek jasotako dibidenduetan ere nabaritu zen. Mozkinen gaineko zergei erreparatuz gero, 36 milioi euro ordaindu zituen, %12 gutxiago. Akziodunei dagokienez, 1,52 euro jaso zituzten akzio bakoitzeko, 2021ean jasotako 2,51 euroetatik urrun. |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224816/amasa-villabonan-egingo-dute-aurtengo-lasterbidean-ekinaldia.htm | Politika | Amasa-Villabonan egingo dute aurtengo Lasterbidean ekinaldia | Ekainaren 3an egingo dute euskal presoen eskubideen aldeko lasterketa. Bederatzigarren aldia izango da. | Amasa-Villabonan egingo dute aurtengo Lasterbidean ekinaldia. Ekainaren 3an egingo dute euskal presoen eskubideen aldeko lasterketa. Bederatzigarren aldia izango da. | Lasterbidean euskal presoen eskubideen aldeko lasterketak baditu eguna eta lekua: ekainaren 3an egingo dute, Amasa-Villabonan (Gipuzkoa). Pandemiak eragindako geldialdiaren ostean, iaz jarri zuten berriz martxan, Kanpezun (Araba).
Lasterbidean ekinaldia 2013an egin zuten lehen aldiz, Oiartzunen (Gipuzkoa), eta ordutik beste zazpi edizio ere izan ditu. Antolatzaileek eta Etxerat elkarteak nabarmendu dute «kirola eta elkartasuna» uztartzea dituela helburu: «Babes sozialaren alorrean, zein kirolaren eremuan, ezinbestekoa da preso eta senideei ematen zaien elkartasuna eta konpromisoa».
Egitasmoaren berri ematearekin batera, gogoratu dute euskal preso gehienak Euskal Herriko espetxeetan dauden arren salbuespenezko espetxe politikak ez direla amaitu: «Urruntzea eta sakabanaketa amaitzeko euskal gizartearen inplikazioa erabakigarria izan den bezala, oraindik ere jendartearen lana eta mobilizazioa ezinbestekoa dugu blokeo zentzugabe hori desblokeatzeko».
Hala, antolatzaileek adierazi dute korrika jarraituko dutela «euskal preso, erbesteratu eta deportatuak etxean izan arte». |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224817/milaka-lagun-atera-dira-kalera-osasun-sistema-publikoaren-alde.htm | Gizartea | Milaka lagun atera dira kalera osasun sistema publikoaren alde | Donostian, Bilbon eta Gasteizen manifestazio jendetsuak egin dituzte, Osakidetza «desegiten» ari direla salatzeko b«Negoziatzeko borondatea» duen mahai sektoriala eskatu diote Osasun Sailari | Milaka lagun atera dira kalera osasun sistema publikoaren alde. Donostian, Bilbon eta Gasteizen manifestazio jendetsuak egin dituzte, Osakidetza «desegiten» ari direla salatzeko b«Negoziatzeko borondatea» duen mahai sektoriala eskatu diote Osasun Sailari | Milaka lagunek Gasteizko, Bilboko eta Donostiako kaleak hartu dituzte gaur, aldarri batekin: «Osakidetza salba dezagun». SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta SME sindikatuek antolatutako manifestazioak osasun publikoaren alde inoiz egindako jendetsuenak izan direla nabarmendu dute antolatzaileek. Donostian, esaterako, manifestazioaren burua Askatasunaren etorbidearen mutur batera heltzen ari zela, oraindik manifestariak zeuden beste muturrean. «Benetan negoziatzeko borondatea» duen mahai sektorial bat eskatu diote Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, eta salatu dute Osakidetza «desegiten» ari dela.
Denetariko herritarrak aritu dira kaleak aldarriz betetzen: osasun langileak, erabiltzaileak, haurrak, pentsiodunak... Tartean izan dira zenbait alderdi politikotako ordezkariak ere; esaterako, EH Bildukoak eta Elkarrekin Podemosekoak. «Osakidetza ez dago salgai», «Murrizketarik ez», «Osasun publikoa defenda dezagun» eta bestelako aldarriak entzun ahal izan dituzte kaleetan. Antolatzaileek adierazi dute ez direla soilik ari osasun sistema publikoa defendatzen: «Bizi baldintza duinak eta zerbitzu publikoak defendatzen ari gara».
Igor Eizagirre ELA sindikatuko kideak salatu du Osakidetzako langileen lan baldintzak «etengabe» kaskartzen ari direla: «Gaur, bi langiletik bat behin-behinekoa da. Horietatik 8.000k bederatzi urte baino gehiago daramate behin-behineko izaten. Gainera, egutegiak eta txandak etengabe aldatzen dituzte, eta ez dago kontziliaziorako neurririk». Maitena Larrañaga SATSE sindikatuko kideak erantsi du osasun langileak «nazkatuta» daudela. «Lehengo urtean oposizio bat egin genuen, eta Osakidetzak oraindik ez du ebatzi. Derrigortu gaitu hurrengo oposiziora aurkeztera, horrek ekartzen duen sufrimendu guztiarekin», salatu du.
«Osasungintza publikoa pribatizatzen eta desegiten ari dira, eta ez dugu onartuko. Gobernuak ez du Osakidetza ondo kudeatu nahi; jendea zerbitzu pribatuetara bidaltzen ari dira eta enpresa pribatuen irabaziak bultzatzen dituzte», adierazi du LAB sindikatuko kide Eneko Pascualek. Izan ere, «Pribatizazioari ez» izan da manifestariek gehien oihu egin duten aldarrietako bat. Eizagirrek azaldu du Gipuzkoan osasungintza psikiatrikoa pribatizatuta dagoela, eta Tolosaldean ez dagoela ospitale publikorik. Beste adibide bat jarri du Larrañagak: «Azken urteotan kirurgia zerrendak %36 baino gehiago hazi dira, eta horrek herritar asko behartu ditu aseguru pribatu bat izatera. Osasun sistema publikoa pribatizatzeko era bat da». Eizagirrek gogorarazi du Bizkaian hiru herritarretik batek aseguru pribatu bat daukala.
Langile falta
Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur adierazi du Osakidetza ez dela «desegiten» ari, eta azaldu du osasun sistemaren arazoa ez dela «lan baldintzena edo diruarena». Osasun sailburuaren ustez, osasun langile falta dago: «Europa osoan ari da gertatzen». Sindikatuek, ordea, azaldu dute langileak egon, badaudela. UGT sindikatuko Yolanda Hernandezek adierazi du Osakidetza ez dela langile gehiago kontratatzen ari. «Lan gainkarga sistematikoa» ere salatu dute. Hamar urtean, langileek erosahalmenaren %20 inguru galdu dute, sindikatuen arabera.
Bilboko, Donostiako eta Gasteizko manifestazio jendetsuak amaitzean, antolatzaileek negoziatzeko eskaria berretsi diote Osasun Sailari, eta honakoa ohartarazi diote: «Egoera honetan jarraituz gero, gure mobilizazioak areagotuko ditugu». |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224818/kutxabankek-3305-milioi-euroren-irabaziak-lortu-ditu-527-gehiago.htm | Ekonomia | Kutxabankek 330,5 milioi euroren irabaziak lortu ditu, %52,7 gehiago | Aurtengo emaitzen kontura 198,3 milioi banatuko dizkie bere hiru akziodunei, irabazien %60. | Kutxabankek 330,5 milioi euroren irabaziak lortu ditu, %52,7 gehiago. Aurtengo emaitzen kontura 198,3 milioi banatuko dizkie bere hiru akziodunei, irabazien %60. | Pandemiaren aurreko irabazietara gerturatzen ari da Kutxabank, baina oraindik ez da heldu. 2022an 330,2 milioi euro irabazi zituen, aurreko urtean baino %52,7 milioi gehiago, eta 2019. urteko errekorretik hogei milioi eskasera.
Edonola ere, oraindik urrun daude 2012ko bateratzearen aurreko emaitzak; 2008an, finantza krisia hasi zenean, BBK-k mozkin handiagoak izan zituen bere kasa (339 milioi) aurten Kutxabank osoak baino, eta horri batu behar zaizkio Kutxaren 141 milioiak eta Vital Kutxatren 76 milioiak.
Kutxabanken eta beste banku guztien emaitzen hobekuntzan zeresana izan du udan Europako Banku Zentralak interesak igo izanak, hainbat urtez hutsean izan ondoren. Interesen marjinak balio negatiboak edo oso hazkunde txikiak izan ditu azken urteetan, baina 2022an egoera irauli da, eta 640,7 milioi euroko mozkina (+%14,6) eman dio Kutxabanki bankuen oinarrizko negozioak —aurrezkia biltzea eta horrekin maileguak ematea, baina aurrezleei ordaindutako interes handiagoa eskatzea mailegatzaileei—. Interesen marjina handitu den arren, 2012koa baino %30 txikiagoa dela gogorarazi du bankuak.
Sendo aritu da aseguruen atala ere, 150,3 milioi euroko mozkina ekarri baitio, %11,1 gehiago. Guztira, 115.000 aseguru berri egin ditu Kutxabankek 2022an, eta dagoeneko 925.000 ditu.
Inbertsio funtsetan gora
Kutxabank bereziki aktiboa izan da inbertsio funtsen arloan. Gordailuen interesa oso txikia denez, inbertsio funtsetara bideratu du aurrezleen diruaren zati handi bat. 2022. urtearen amaieran 21.000 milioi eurotik gorako funtsak kudeatzen zituen bankuak, urtebete lehenago baino %3 gehiago; urte zail batean egin du hori, gainera, zeren %3,6 apaldu baita Espainiako finantza sisteman funtsetan inbertitutakoa. Horri esker, %7ko kuota du Kutxabankek atal horretan, bere pisu erlatiboaren oso gainetik. 2012an, Kutxabank sortu zenean, %4,6ko kuota zuen.
Administrazio kontseiluak onartu du mozkinen %60 banatzea bere hiru akziodunen artean, EBZk baimentzen duen gehienezko kopurua. Guztira, 198,3 milioi euro izango dira, iazko emaitzen kontura. Horietatik 113 milioi izango dira BBKrentzat (akzioen %57 ditu), 63,5 milioi Kutxa fundazioarentzat (akzioen %32), eta 21,8 milioi Vitalentzat (akzioen %11).
Irabazien beste zati bat bankuaren kapitala indartzeko erabiliko du Kutxabankek. Gaur egun, %17,6ko kapitala du, CET1 ratioaren arabera neurtuta, eta «lehen postuan» jarraitzen du. .
Maileguen berankortasuna kontrolpean duen arren (%1,37), bankuak jarraitu du zuhur jokatzen eta horniduretarako beste 232,3 euro milioi baztertu ditu (-%17). Horren bitartez, ustel atera dakizkiokeen maileguen estaldura ratioa %125era handitu du.
Berankortasuna txikitzearen arrazoietako bat da mailegu arriskutsu asko gainetik kendu dituela. Horrela, uztailean kobratzeko arazoak dituzten 2.500 mailegu hipotekario Irlandako Zima Finances funtsari saldu zizkion. Stop Kaleratzeak taldeak urrian salatu zuenez, salmenta horren ondorioz, zazpi familia etxebizitza galtzeko arriskua zuten.
2023an, hazkundea
Anton Arriola bankuko presidenteak ontzat jo ditu 2022ko emaitzak, testuinguru ekonomiko zailean gertatu direlako —Ukrainaren inbasioa, inflazio handia eta hazkunde ekonomikoaren moteltzea—, baina puntu beltz batzuk ere nabarmendu ditu: bankuak kudeatzen dituen aktiboen balioa txikitu dela, finantza alorrak errentagarritasun txikia duela, eta kapitalaren kostua estaltzeko adina ez duela ematen.
Aurrera begira, Arriolak azaldu du diru iturriak dibertsifikatzeko hausnarketa estrategiko bat hasi duela, baina zehaztu du ez dela sartuko operazio arriskutsuetan. «Ez da eragiketa korporatibo konplikaturik egiteko asmorik. Gure negozio arloak modu organikoan sendotzeko aukera argiak dauzkagu. Zorionez, baditugu baliabideak eta gaitasunak aukera horiei aurre egiteko, gure DNA eta gure kultura mantenduz, baina aurrerantz beste urrats bat eginez».
Bankuaren zenbakiak onak dira, baina zuzendaritzaren eta langileen arteko harremanak gaiztotuta daude. Ostiralean sindikatu guztiek grebara deitu zituzten beharginak, eta protestak jarraipen zabala izan zuen: lantaldearen %60k egin zuen bat grebarekin, eta Euskal Herriko bulegoen %90 itxita egon ziren. Langileak falta direla salatu zuten protestarekin, eta finantza produktuak saltzeko «presio izugarria» dutela.
Laboral Kutxa datorren astean da bere emaitzak aurkeztekoa. Aurreko urtekoak baino hobeak izango dira, baina, Kutxabanken kasuan bezala, markarik hautsi gabe. |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224819/aitor-bengoetxea-aukeratu-dute-ueuko-zuzendari.htm | Gizartea | Aitor Bengoetxea aukeratu dute UEUko zuzendari | UEUk urteko Batzar Nagusia egin du, eta 2022ko balantzea egin dute; 50. urteurrenaren ospakizunek «atxikimendua» areagotu dutela uste dute. | Aitor Bengoetxea aukeratu dute UEUko zuzendari. UEUk urteko Batzar Nagusia egin du, eta 2022ko balantzea egin dute; 50. urteurrenaren ospakizunek «atxikimendua» areagotu dutela uste dute. | UEU Udako Euskal Unibertsitateak urteko batzar nagusia egin du, eta zuzendari berria hautatu dute han. Aitor Bengoetxea Alkorta Zuzenbide doktore eta EHUko irakaslea izango da aurrerantzean UEUko zuzendaria, Kepa Sarasolaren ordez.
Bengoetxea Donostian jaio zen, 1967an. 1991tik EHUko irakaslea da, Lanaren eta Gizarte Segurantzaren Zuzenbideko arloan. EAEko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialeko kidea izan da 2006tik 2014ra, aditu gisa, eta EKGK Euskadiko Kooperatiben Goren Kontseiluko kidea ere bai. 1991tik du harremana UEUrekin, eta han zuzenbide arloko sailburua eta zuzendaritzako kidea izan da.
Zuzendari berria hautatzeaz gain, beste bi lagun ere aukeratu dituzte zuzendaritza berritzeko: Arantza Aldezabal Roteta biologoa eta Maria Napal Fraile NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea.
Urteko balorazioa
Urteko balantzea ere egin du UEUk batzarrean. 2022a ez da edozein urte izan UEUrentzat, 50. urteurrena ospatu batzuen. Urteurrenaren bitartez bost hamarkadatan egindako lana ospatzea, komunitatearen atxikimendua areagotzea eta UEU erreferentzia gisa aitortzea ziren ezarritako helburuak. UEUko kideak pozik agertu dira, helburu horiek bete direlakoan, eta lortutako «atxikimendua eta aktibazioa» nabarmendu dituzte.
Aurrera begirako betebeharrak ere zehaztu dituzte batzarrean: GOI ikastegia sarean eta euskaraz bizialdi osoko ikaskuntzan erreferentzia zentro bilakatzea, ikerketa batzordea martxan jartzea, berdintasun plan bat egotea, eta jardunaldi espezializatuak antolatzea, «gogoeta eta hausnarketarako guneak sortzen jarraitzeko eta komunitate zientifikoa trinkotzeko». |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224820/pedro-asua-milizianoaren-gorpuzkiak-berreskuratu-dituzte.htm | Gizartea | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte | Aranzadik Jakan aurkitu ditu 1938ko otsailaren 7an fusilatutako galdakoztarraren gorpuzkiak. | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte. Aranzadik Jakan aurkitu ditu 1938ko otsailaren 7an fusilatutako galdakoztarraren gorpuzkiak. | Galdakaoko miliziano baten gorpuzkiak lurpetik atera dituzte gaur, Jakako (Espainia) hilerriko hobi batetik. Dokumentazio historikoa baliatuz aurkitu eta berreskuratu dituzte Pedro Asua Zubiaurren gorpuzkiak. Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoiko milizianoa izan zen gerra garaian Asua, eta 1938ko otsailaren 7an fusilatu zuten, Jakan, Gerra Kontseilu batek heriotza zigorra ezarri ondoren.
Galdakaoko alkate Iñigo Hernando, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko ordezkariak eta Jakako udalbatzako kideak hilerrira bertaratu dira goizean, Aranzadik lurpetik ateratzeko egindako lanen jarraipena egiteko. Gorpuzkiak aurkitu eta lurpetik ateratzeko lanak Eusko Jaurlaritzaren eta Aranzadi zientzia elkartearen arteko hitzarmenaren esparruan egiten dira, biktimaren familiaren eta Galdakaoko Udalaren ekimenez.
Udalak, Pedro Asuaren familiak eskatuta, Ander Aperribai historialariaren zerbitzuak kontratatu zituen haren heriotzaren nondik norakoak ikertzeko, eta horri esker jakin ahal izan dute non lurperatu zuten, eta, ondorioz, haren gorpuzkiak berreskuratu dituzte. Udalak esan du Galdakao Gogora talde momorialistaren laguntza izan duela Asua aurkitzeko egindako bide osoan zehar. Iaz, urriaren 13an eta 14an, Aranzadik aldez aurreko prospekzio lanak egin zituen tokian bertan, eta, azkenean, lurpetik ateratzea ahalbidetu dute.
Gorpuzkiak Pedro Asuarenak direla baieztatu dute, eta, beraz, Aranzadik Asuaren familiaren esku utziko ditu. Galdakaoko Elexaldeko hilerriaren ondoan martxoaren 19ko eguerdian egingo den ekitaldi publiko batean izango da hori.
Heriotza zigorra
Pedro Asua Zubiaur (Galdakao, 1916 - Jaka, 1938) Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoiko milizianoa izan zen. Atxilotu zutenean, Langileen Batailoietan derrigorrezko lanak egitera behartu zuten, lehenik Asturiasen eta, ondoren, Jakan. Haren zoriak txarrera egin zuen, ordea, modu dramatikoan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, eta Jakan fusilatu zuten, 1938ko otsailaren 7an.
Jakako hilerriko hobi batean fusilatu eta hainbat pertsona lurperatu izanaren inguruabarrak jasotzen ditu Esteban C. Gomezen El eco de las descargas. Adiós a la esperanza republicana liburuak (Tiroen oihartzuna. Agur esperantza errepublikanoari).
Elexaldeko (Galdakao) Aldatze baserrian jaio zen Asua. Gerra piztu zenean, 20 urte zituela, postari lanpostu bat lortzeko ikasten ari zen. Milizianoa eta haren bi arreba txikiak umezurtzak ziren. |
2023-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/224821/zerga-berrian-55-miioi-ordainduko-ditu.htm | Zerga berrian 55 miioi ordainduko ditu | Zerga berrian 55 miioi ordainduko ditu. | Neurri batetik gorako bankuek zerga berezi bat ordaindu beharko dute bi urtez. Kutxabanken kasuan, faktura 55 milioi eurorena izango da aurten. Zerga horren aurkako helegitea jarri du Kutxabankek; «baztertzailea» iruditzen zaio, banku txikiek eta kanpokoek ez dutelako pagatu behar.
Zehazki, Hego Euskal Herrian eta Espainian kobratutako interesen eta komisioen gainean 2019an 800 milioi euro baino gehiago jaso zituzten bankuek ordaindu beharko dute; marjin horren %4,8 ordaindu beharko diote Espainiako Ogasunari. Foru ogasunek zerga horren eta energia enpresen gaineko zerga bereziaren zati bat eskuratuko dute ondoren: %6,24 Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta %1,6 Nafarroak. Bi urtean 500 milioi euro izatea espero dute: 400 milioi Jaurlaritzak jasoko ditu, eta 100 milioi Nafarroako Gobernuak. | ||
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224822/sofia-oterok-aktorerik-onenaren-zilarrezko-hartza-lortu-du-20000-especies-de-abejas-en-egindako-lanagatik.htm | Kultura | Sofia Oterok aktorerik onenaren Zilarrezko Hartza lortu du, '20.000 especies de abejas'-en egindako lanagatik | Nicolas Philiberten 'Sur l'Adamant' filmak irabazi du Urrezko Hartza, Christian Petzolden 'Roter Himmel' filmak epaimahaiaren sari nagusia, eta Philippe Garrelek zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza. | Sofia Oterok aktorerik onenaren Zilarrezko Hartza lortu du, '20.000 especies de abejas'-en egindako lanagatik. Nicolas Philiberten 'Sur l'Adamant' filmak irabazi du Urrezko Hartza, Christian Petzolden 'Roter Himmel' filmak epaimahaiaren sari nagusia, eta Philippe Garrelek zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza. | «Eskerrak talde teknikoari, ile apaintzaileei, makillatzaileei, zuzendariari, ekoizleei, gurasoei, anai-arrebei, aitona-amonei, osaba-izebei...». Berlinale zinema jaialdiko sariak banatzeko ekitaldian zeudenek ezin izan dute irribarrea gorde Sofia Oterok malkotan egin duen esker mezua entzutean. 8 urteko basauriarrak aktorerik onenaren Zilarrezko Hartza irabazi du, Estibaliz Urresolak zuzendutako 20.000 especies de abejas filmean egindako lanarengatik. Lehenengoz aritu da kamera baten aurrean, haur trans baten larruan.
Filma gaztelaniaz da nagusiki, baina euskarak badu bere tokia. Lehen aldiz lehiatu da euskarazko lan bat Berlinaleko Sail Ofizialean.
Kristen Stewart aktore ezagunak eman zion saria Oterori; izan ere, aurten hura aritu da epaimahaiburu, eta harekin izan dira epaimahaian Francine Maisler casting zuzendaria, Golshifteh Farahani aktorea, eta Valeska Grisebach, Radu Jude, Carla Simon eta Johnnie To zinema zuzendariak.
«Erotu zarete, ala?». Nicolas Philibert zinemagileak segundo batzuk behar izan ditu aulkitik altxatzeko, eta beste batzuk igaro ditu isilik agertokian, Urrezko Hartza irabazi duela sinetsi ezinda bezala, hitz horiek esan aurretik. Izan ere, hark zuzendutako Sur l'Adamant dokumentala ez zen ageri sari nagusia irabazteko hautagai faboritoen kinieletan. Buruko gaitzak dituztenentzako zentro bat da Adamant, Sena ibaian dagoen ur gaineko egitura bat, eta hura erakutsi du Philibertek bere lanean. «Dokumentala zinema da, eskubide osoz: 40 urte daramatzat borroka horretan», esan du saria jasotzean.
Epaimahaiaren sari nagusia Christian Petzolden Roter Himmel lanak irabazi du. Carlos Saura hil berriarekin oroitu da Petzold saria jasotzean, eta esan du Deprisa, deprisa bere film kutunetako bat dela —Urrezko Hartza irabazi zuen 1981ean—. Epaimahaiaren saria, berriz, Joao Canijoren Mal viver filmak lortu du.
«Gora irandarren iraultza!», oihukatu du Philippe Garrel zinemagileak, zuzendaririk onenaren Zilarreko Hartza jasotzean, saria Jean-Luc Godard zenari eskaini aurretik. Le grand chariot filmagatik saritu dute.
Taldeko aktorerik onenaren saria Thea Ehreri eman diote, Christoph Hochhauslerren Bis ans ende der nacht filmean egindako lanagatik —«garbi esanda: burua lehertu digu», azaldu du Stewartek—; gidoirik onenarena, Angela Schaneleci, Music filmagatik; eta ekarpen artistiko bikainarena, Helene Louvart argazki zuzendariari, Giacomo Abbruzzeseren Disco Boy-n egindako lanagatik.
Erkiziaren lanari saria
Encounters sailean, Bas Devosen Here-k lortu du filmik onenaren saria, eta epaimahaiaren sari berezia Paul B. Preciado filosofo eta idazle espainiarraren Orlando, ma biographie politique-k eta Lois Patiño galiziarraren Samsara-k, ex aequo. Xabier Erkiziak egin du soinu diseinua Samsara-n; «filmak entzuteko ere badirelako», ospatu du sarean.
Gainera, epaimahai independenteek ere saritu dute 20.000 especies de abejas filma: Gilde zinema aretoen ordezkariek sari bat eman diote, eta Berliner Morgenpost egunkariaren irakurleek ere bai. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224823/realak-itxura-eskasa-emanda-galdu-du-mestallan.htm | Kirola | Realak itxura eskasa emanda galdu du Mestallan | Zubeldiak sartu du partidako gol bakarra, bere atean. Partida galduta, oso gertu ditu orain aurkariak sailkapenean: puntu bakarrera du Atletico Madril, eta hirura Betis | Realak itxura eskasa emanda galdu du Mestallan. Zubeldiak sartu du partidako gol bakarra, bere atean. Partida galduta, oso gertu ditu orain aurkariak sailkapenean: puntu bakarrera du Atletico Madril, eta hirura Betis | Txakalaldi baten lehen zantzuak erakusten ari zen Reala Anoetan jokatutako azken partidetan, baina etxetik kanpo bikain ari zenez, ez zirudien larritzeko modukoa. Baina jadanik bada kezkatzeko modukoa, talde txuri-urdina Anoetatik urrun ere galtzen hasi baita. Gaur gauean 1-0 galdu du Mestallan, Valentziaren aurka. Herrialde Katalanetako taldeak ia lau hilabete zeramatzan ligan irabazi gabe, baina gaur Realari nagusitu zaio.
Esku hutsik geratzeak badu ondoriorik: aurkariak asko gerturatu zaizkio talde txuri-urdinari sailkapenean. Hirugarren postuari eusten dio oraindik ere, baina oso gertu ditu atzetik datozenak: puntu bakarrera du laugarren sailkatua, Atletico Madril, eta hirura bosgarrena, Betis. Bi talde horiek sei eta lau puntu lortu dituzte azken bi jardunaldietan, eta Realak bakarra besterik ez. Kezkagarria da joera: txuri-urdinak goitik behera ari dira egiten, eta Atletico Madril eta Betis, behetik gora.
Aurreko jardunaldian Anoetan Celtarekin berdindutako partidan bezala, eskas aritu da Imanol Alguacilek entrenatutako taldea. Valentziak ez du askorik egin, baina nahikoa izan zaio nagusitzeko. Premiak behartuta, gogotsu aritu da. Reala, aldiz, nahi eta ezin aritu da lehia osoan. Hori gutxi ez, eta beste batzuetan alde izan duen zorteak bizkarra eman dio. Zubeldiak sartu du neurketako gol bakarra, bere atean, 40. minutuan. Linok ezkerretik egindako erdiraketa urruntzen saiatu da, eta bere atera bidali du baloia.
Bigarren zatia hasi eta berehala izan du Realak partidako gol aukerarik garbiena, baina Mamardaxvilik geldiketa bikaina egin dio Le Normandek egindako jaurtiketari. Hurrengo jokaldian, epaileak penaltia adierazi dio Solari, Hugo Durori ostikada eman diolakoan, baina VAR-ean ikusi eta gero, baliogabetu egin du penaltia. Ezer gutxi pasatu da partida bukatu arte. Reala ez da gai izan jokaldi arriskutsurik sortzeko. Partida amaieran, etsipena nagusitu da txuri-urdinen artean. Suspertu beharra dute. Hastear dira denboraldiko txanpa erabakigarria. Badu lana Imanolek. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224852/jose-luis-rubio-ikus-entzunezkoen-ekoizlea-hil-da.htm | Bizigiro | Jose Luis Rubio ikus-entzunezkoen ekoizlea hil da | Rec estudioko zuzendaria pertsona garrantzitsua izan da euskarazko bikoizketan. 62 urte zituen. | Jose Luis Rubio ikus-entzunezkoen ekoizlea hil da. Rec estudioko zuzendaria pertsona garrantzitsua izan da euskarazko bikoizketan. 62 urte zituen. | Euskarazko bikoizketak izan duen figura garrantzitsu bat hil da: Jose Luis Rubio ekoizlea. Gaixotasun larri baten ondorioz zendu da, 62 urterekin. Donostiako Rec grabaketa estudioko zuzendaria zen Rubio, eta hainbat urte egin ditu sektorean lanean. Hainbat ikus-entzunezkoren ekoizpenean parte hartutakoa ere bazen. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224853/bi-dira-legorretako-auto-istripuan-hildakoak.htm | Gizartea | Bi dira Legorretako auto istripuan hildakoak | Gauerdia pasa berritan gertatu da ezbeharra. Elkar jo dute bi autok. Zaurituta daude beste hiru lagun. | Bi dira Legorretako auto istripuan hildakoak. Gauerdia pasa berritan gertatu da ezbeharra. Elkar jo dute bi autok. Zaurituta daude beste hiru lagun. | Auto istripu larria gertatu da gauerdian Legorreta (Gipuzkoa) parean, A-1 errepidean, Gasteizko noranzkoan. Bi autok elkar jo dute, eta bi lagun hil dira. Biktimetako bat, gizonezkoa, istripua gertatu den unean hil da, eta bigarrena, emakume bat, Donostia ospitalean zendu da ordu batzuk geroago. Beste hiru lagun zauritu dira, eta ospitaleratu egin dituzte haiek ere.
Ertzaintzak ikerketa zabaldu du zer gertatu den argitzeko. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224854/gutxienez-62-migratzaile-hil-dira-italiako-kostaldean.htm | Mundua | Gutxienez 62 migratzaile hil dira Italiako kostaldean | Berrehun lagun zihoazen hondoratu den ontzian, eta ehun inguru desagertuta daude oraindik ere. 50 erreskatatu dituzte. | Gutxienez 62 migratzaile hil dira Italiako kostaldean. Berrehun lagun zihoazen hondoratu den ontzian, eta ehun inguru desagertuta daude oraindik ere. 50 erreskatatu dituzte. | Migratzaileen beste ontzi bat hondoratu da Mediterraneo itsasoan: berrehun lagun inguru barnean zituen ontzi bat izan zen atzo Calabriako kostaldean hondoratu zena, Italia hegoaldean. Oraingoz, haietako 62 gutxienez hil egin direla baieztatu dute, tartean, hamabi haur; desagertuta daude oraindik ere ehun inguru, eta 81 erreskatatu dituzte. Ospitaleratu egin dituzte haietatik hogei, bat egoera larrian. Datozen orduetan hildako gehiago baieztatuko dituztela aurreikusten da.
Erreskate zerbitzuek jakinarazi dutenez, arroken aurka jotzean zatitu da bitan ontzia. Gainkarga handia zuen, eta eguraldia oso txarra zen. Lanean jarraitzen dute desagertutako lagunak topatzeko eta erreskatatutakoak artatzeko. Lehen susmoen arabera, migratzaileak Irangoak, Pakistangoak eta Afganistangoak dira, eta ontzia duela bost egun atera zen Turkia mendebaldeko Esmirna hiritik.
Vincenzo Voce Crotona hiriko alkateak adierazi duenez, gaurkoa «sekulako tragedia da, eta litekeena da hildakoak askoz gehiago izatea». Jada, azken urteetan Italiako kostan gertatu den tragediarik handienetakoa da.
Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak ere hitz egin du gertatutakoaz, eta hitzeman du legez kanpoko migrazioaren aurkako legeak gogortuko dituela. Dolua azaldu du «pertsonen trafikoaren ondorioz» hil direnengatik, eta esan du bere gobernuak erabateko konpromisoa duela «horrelako tragediak amaitzeko». Elkarlana eskatu die migratzaileen jatorriko herrialdeei. |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224855/athleticek-gironaren-aurka-galdu-du-bere-atean-bi-gol-sartuta.htm | Kirola | Athleticek Gironaren aurka galdu du, bere atean bi gol sartuta | Aleix Garciak egin du neurketako lehen gola, eta De Marcosek eta Vesgak beste biak, euren atean. Athleticen golak Yurik eta Raul Garciak sartu dituzte. | Athleticek Gironaren aurka galdu du, bere atean bi gol sartuta. Aleix Garciak egin du neurketako lehen gola, eta De Marcosek eta Vesgak beste biak, euren atean. Athleticen golak Yurik eta Raul Garciak sartu dituzte. | Gaur, edozer eginda ere, ezin zen irabazi. Hori pentsatuko dute Athleticeko zale askok gaur. Zuri-gorriei dena gaizki atera zaie gaur, eta porrot mingarria izan dute etxean, Gironaren aurka (2-3). Hori gutxi balitz bezala, neurketan min hartu dute Yerayk, Unai Simonek eta zelaira atera berria zen Morcillok, Valverdek aldaketa guztiak eginak zituela. Bat gutxiagorekin amaitu behar izan dute partida.
Seigarren postuan jartzeko aukera bikaina zuten etxekoek; asteazkenean Osasunaren aurka jokatuko duten Kopako finalaurrekoaren aurretik, liga ondo bideratuta uzteko aukera bikaina zen. Parean zuen Girona, San Mamesen izan den aurreko bi aldietan esku hutsik alde egin duen talde bat. Mailari eusteko borrokan dabiltza Kataluniakoak, baina, gaurko garaipenari esker, Athleticengandik bi puntu eskasera jarri dira sailkapen nagusian.
Gauzak hasieratik jarri dira maldan gora. Aleix Garciak, eguneko jokalaririk onenak, hirugarren minutuan egin du bisitarien lehen gola. Arean eroso sartu da, eta bikain errematatu du sarera. Atzealdean ahul ibili da Athletic. 17. minutuan ia gol bat oparitu dio Vesgak Taty Castellanosi, eta 18.ean jokalari beraren erremate bat ate barrura bidali du De Marcosek, korner batean. Akats handiak tarteko, 20. minuturako 0-2 galtzen ari ziren zuri-gorriak.
Hurrengo minutuetan hobera egin du Athleticek. Iñaki Williamsi gol bat baliogabetu diote gutxigatik jokoz kanpo zegoelako, eta, bost minutu geroago, area kanpotik gol ederra sartu du Yuri Berchichek, gaur etxekoen jokalaririk onena izan denak. Zarauztarrak denboraldi honetan egin duen lehen gola da. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, beste kolpe bat: Vesga izan da oraingoan bere atean gola sartu duena, berriz ere geldikako jokaldi batean.
Nahi eta ezin
Bigarren zatian aukera bakarra zuen Athleticek: erasokor jokatzea. Eta egin du Valverderen taldeak. Baloiaren jabetza hartu, eta Girona baino hobea izan da. Aukerak, ordea, nahi baino gutxiago sortu ditu, eta berandu heldu da gola: 88. minutuan. Raul Garcia azeri ibili da Gazzanigaren kontrol txar bat baliatzeko.
Ordurako, gainera, jokalari bat gutxiagorekin jokatzen ari ziren etxekoak, Morcillori gertatutakoa zela medio.
Horiek horrela, sailkapen nagusian zazpigarren postuan jarraitzen du Athleticek, 32 punturekin. Hurrengo erronka, Espainiako Kopako finalaurrekoak.
Athletic: Unai Simon (Agirrezabala, 45'); De Marcos (Capa, 77'), Yeray (Lekue, 67'), Paredes, Yuri; Vesga, Sancet (Morcillo, 77'), Iñaki Williams, Muniain, Berenguer; eta Guruzeta (Raul Garcia, 45').
Girona: Gazzaniga; Arnau, Santi Bueno, Juanpe, Javi Hernandez (Miguel Gutierrez, 60'); Oriol Romeu, Aleix Garcia, Borja Garcia (Ivan Martin, 70'); Tsygankov (Stuani, 79'), Riquelme (Valery, 70') eta Castellanos (Reinier, 79'). |
2023-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/224856/laso-eta-eskirozentzat-ohorearen-garaipena.htm | Kirola | Laso eta Eskirozentzat ohorearen garaipena | Markagailua irauli dute 6-16 galtzen joan ostean. Sailkapenari dagokionez, ez zegoen ezer jokoan. | Laso eta Eskirozentzat ohorearen garaipena. Markagailua irauli dute 6-16 galtzen joan ostean. Sailkapenari dagokionez, ez zegoen ezer jokoan. | Amaitu da Binakako Txapelketako lehen fasea. Gaur jokatu da hamalaugarren jardunaldiko azken partida Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, jokoan ezer ez zuten bi bikoteren artean: finalaurrekoetako ligaxkarako txartela poltsikoan zuten jada Lasok eta Eskirozek, eta kanporatuta zeuden, berriz, Ezkurdia eta Martija.
Dena den, partida lehiatua jokatu dute. Lehen tantoetan bikain jokatu du Martijak, eta ez dio jokoan sartzen utzi Lasori. Izandako aukerak baliatu ditu Ezkurdiak ere. Hori izan da dinamika, eta 6-16 aurreratu dira urdinak.
Ondoren, nekearen ondorioz edo, ez dizkio horrenbeste pilota kendu Martijak Lasori. Joera erabat aldatu da: jokoan asko sartu da buruz buruko txapelduna, eta hori izan da markagailua iraultzeko gakoa. Azkenean, 22-20.
Horri esker, sailkapen nagusian laugarren amaitu du berez Lasok eta Imazek osatzen duten bikoteak, zazpi punturekin. Ez dago argi Ander Imaz datorren asteko partidara helduko den edo ez. Zazpigarren amaitu dute, berriz, Ezkurdiak eta Martijak.
Ikusi gehiago: Goi mailan esango du agur |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224858/gizon-bat-kartzelara-bidali-dute-irunean-emakume-bat-bortxatzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat kartzelara bidali dute Iruñean emakume bat bortxatzeagatik | Igandean gertatu zen erasoa. Bortxaketaz gain, lapurreta eta iruzurra egotzi dizkiote, biktimari bankuko txartela lapurtu ziolako eta erabili egin zuelako. | Gizon bat kartzelara bidali dute Iruñean emakume bat bortxatzeagatik. Igandean gertatu zen erasoa. Bortxaketaz gain, lapurreta eta iruzurra egotzi dizkiote, biktimari bankuko txartela lapurtu ziolako eta erabili egin zuelako. | Bermerik gabe espetxera bidali dute gizonezko bat, igandean Iruñean emakume bat bortxatu izana leporatuta.
Epaitegiaren arabera, igande goizaldean gertatu zen erasoa, Nafarroako hiriburuko Gaztelu plazan. Emakumezkoa etxera zihoala, gizonezkoak atari batera sarrarazi zuen, eta han bortxatu egin zuen. Udaltzaingoak artatu zuen emakumezkoa, eta larrialdi zerbitzuek erietxera eraman zuten. Udaltzaingoak ustezko erasotzailea identifikatzea lortu zuen, inguruko zaintza kameretako irudiak aztertuta, eta handik ordu gutxira atxilotu zuten.
Lapurreta eta iruzurra ere leporatu diote, biktimari bankuko txartela lapurtu ziolako, eta erabili egin zuelako, «erosketa txiki batzuk» egiteko.
Epailearen arabera, akusatuak ihes egiteko arrisku handia dago, eta horregatik bidali du zuzenean espetxera. Izan ere, ez du bizitoki finkorik, eta aterpeetan bizi da. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224859/pablo-gonzalezen-atxiloaldia-hiru-hilabetez-luzatu-du-poloniako-auzitegi-batek.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetez luzatu du Poloniako auzitegi batek | Amnesty International eta Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeek Pablo Gonzalez askatzeko eskatu dute, eta «irregulartasunak» salatu dituzte. | Pablo Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetez luzatu du Poloniako auzitegi batek. Amnesty International eta Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeek Pablo Gonzalez askatzeko eskatu dute, eta «irregulartasunak» salatu dituzte. | Urtebete igaro da Poloniako Poliziak Pablo Gonzalez euskal kazetaria atxilotu eta espetxeratu zuenetik, eta Poloniako auzitegi batek atxiloaldia hiru hilabetez luzatzea erabaki du gaur. Ondorioz, gutxienez maiatzaren 24ra arte jarraituko du preso euskal kazetariak, RSF Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak jakinarazi duenez. Poloniako justiziak Gonzalez «preso arriskutsutzat» jotzen duenez, baldintza «bereziki gogorrak» pairatu behar ditu espetxean. RSFk salatu du Gonzalezek eskuburdinak eraman behar dituela une oro, ezin dela bere zeldatik atera eta kartzelako funtzionarioek «biluztera» behartzen dutela «egunean zenbait aldiz».
Gainera, RSFk salatu du astean behin dutxatzeko aukera baino ez duela izan Gonzalezek. Bere atxiloaldia «ahalik eta azkarren» amaitu behar dela adierazi du erakundeak, eta ez da bakarra izan. Urteurrena baliatuta, AI Amnesty International erakundeak kezka adierazi du Gonzalezen bakartze egoeragatik, eta hura askatzeko eskatu du. Poloniako fiskal nagusiari zuzendu zaio horretarako, baina ez du haren erantzunik jaso.
Ukraina eta Polonia arteko mugatik kilometro gutxira atzeman zuten Gonzalez, iazko otsailaren 27tik 28rako gauean. Ukrainako gerrak eragindako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen eremuan. Poliziak, baina, Errusiako zerbitzu sekretu militarrentzat lan egitea leporatuta atxilotu zuen. Orduan, hiru hilabeteko behin-behineko espetxealdia ezarri zioten, baina hura luzatuz joan da Rzeszowko Auzitegia. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.
Egun, Gonzalezek badu harremana bere abokatuarekin —Gonzalo Boye—, eta Espainiako Estatuak Polonian duen kontsularen bisitak jaso ditu. Halere, Amnesty Internationalek salatu du irregulartasunak nabari direla prozesuan; besteak beste, atxiloaldiko lehen hamasei egunetan ez zuen ofiziozko abokatu baten bisitarik jaso, eta bi hilabete igaro arte ezin izan zuen abokatu bat aukeratu.
Horiek bermedun prozesu baten aurkako erabakiak direla gehitu du erakundeak, eta, beraz, Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren, Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunaren eta Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren kontrakoak.
AIk salatu du bere senide eta lagunekin «harreman zuzen eta erregular bat» izatea galarazi zaiola Gonzalezi, eta hori «tratu gizagabea» jasotzearen baliokidea dela, «bizitza pribaturako eta familiarrerako eskubidea urratzen duelako». Izan ere, bere bikotekidearen bisita bat besterik ez du jaso urtebetean; azaroan izan zen hori. Atxilotuen eskubideen aurka doa hori, erakundeak salatu duenez: «Atxilotutako pertsonek, baita poliziaren zaintzapean eta epaiketaren zain espetxealdi prebentiboan daudenek ere, euren senide eta lagunekin komunikatzeko eta haien bisitak izateko erraztasun guztiak jaso behar dituzte». |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224860/cie-automotivek-300-milioi-eurotik-gorako-irabaziak-izan-ditu-iaz-122-gehiago.htm | Ekonomia | CIE Automotivek 300 milioi eurotik gorako irabaziak izan ditu iaz, %12,2 gehiago | Enpresak 400 milioi eurotik gorako etekin operatiboa izan du, eta iazko fakturazioak %24,1 egin du gora. | CIE Automotivek 300 milioi eurotik gorako irabaziak izan ditu iaz, %12,2 gehiago. Enpresak 400 milioi eurotik gorako etekin operatiboa izan du, eta iazko fakturazioak %24,1 egin du gora. | Krisiak krisi, iazkoa urtea oparoa izan da CIE Automotiventzat. Enpresak 300,1 milioi euroren irabaziak izan zituen 2022an, aurreko urtean baino %12,2 gehiago. Fakturatutako kopuruak ere gora egin du ekitaldi honetan, hots, 3.838,6 milioi euro erregistratu zituzten iaz, 2021ean baino %24,1 gehiago.
Prentsa ohar baten bidez, goraipatu egin dituzte «egoera makroekonomiko kaskarraren aurrean lortutako salmenta kopuru errekorrak». Are, adierazi dute «geldiezina» izaten ari dela konpainiaren hazkundea. Horren adierazlea da enpresak lortutako 400 milioitik gorako etekin operatiboa. EBITDA erakusleak, berriz, 630 milioi euroak gainditu ditu.
Hain justu, CIE Automotiveko kontseilari ordezkari Jesus Maria Herrerak azpimarratu du etekin operatiboak sortzeko «gaitasuna» dela haien «hazkunde organikoaren indargunea». Hazkunde hori 2022ko merkatuko batez bestekoa baino hamar puntu handiagoa da.
Azkenik, berretsi dute bete egingo dituztela 2025era bitartean finkatutako konpromiso guztiak. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224861/bernard-elhorga-izanen-da-senpereko-auzapeza.htm | Politika | Bernard Elhorga izanen da Senpereko auzapeza | Herriko bozak berriz egin dituzte, hamazazpi hautetsik dimisioa aurkeztu ondoren. 2026 arte iraunen du agintaldiak. | Bernard Elhorga izanen da Senpereko auzapeza. Herriko bozak berriz egin dituzte, hamazazpi hautetsik dimisioa aurkeztu ondoren. 2026 arte iraunen du agintaldiak. | Bernard Elhorga izanen da Senpereko (Lapurdi) auzapeza. Atzo iragan zen herriko bozen bigarren itzulia, eta 1.333 herritarren bozak eskuratu zituen (%38,6). Ehun bozen diferentzia atera zion abertzaleek bultzatutako zerrenda zabalari. 1.233 boz eskuratu zituen Christophe Jauregik (%35,7). Azken lekuan iritsi zen Dominique Idiart auzapez ohia, 886 boz eskuratuta (%25,7). Zentro-eskuineko hautagaia zoriondu zuten atzo arratsean hainbat hautetsik, hala nola Max Brisson Errepublikanoetako senatariak,Vincent Bru Modemeko diputatuak eta Henri Levrero Urruñako (Lapurdi) hautetsi eta Errepublikanoetako arduradunak.
Azken hilabeteetan izandako gorabeheren gainetik, batasunaren aldeko mezua helarazi zuen Elhorgak. «Senpertarrei erran nahi diet bihartik aitzina elkarrekin lan eginen dugula, bai Crhistophe Jauregirekin eta baita Dominique Idiartekin ere. Hori da zabaldu nahi dugun diskurtsoa. Elkarrekin gaude eta elkarrekin lan egin behar dugu. Ideia onak dituzte, eta ideia onak ditugu. Dena eginen dugu ondoko hiru urteak erreusitzeko, eta gero gerokoak».
Hauteskundeak irabazi dituenez, gehiengo osoa izanen du Elhorgaren zerrendak herriko kontseiluan, eta, beraz, ez du funtsezko elkarlan beharrik izanen gainerako zerrendekin. Mesfindantza suma zitekeen Idiarten hitzetan: «Ikusi beharko da orain arte eraman ditugun dosierren artean zein atxikiko duten lehentasunezko bezala eta zein baztertuko duten».
Kanpaina bukaeran izandako gorabeherak deitoratu zituen Jauregik, eta herrian zabalduak izan diren eskuorri batzuen edukia gaitzetsi zuen, «beste garai batekoak» direla erranez. «Gu entseatu gara errespetuzko kanpaina bat eramaten». Hemendik aitzina, gairik gai aztertuko dute nola jokatu herriko kontseiluan.
Dimisio arrapalada
2020ko ekainean izan ziren herriko bozak Ipar Euskal Herrian, eta Dominique Idiart hautatu zuten Senpereko auzapez, Senpere Bai taldeko abertzaleekin aliantza egin ondotik. Baina azken urteetan arrakalak sortu dira gehiengoan, eta hautetsi batek baino gehiagok desadostasunak agertu ditu auzapezaren kudeaketari buruz. Idiarten taldeko bost hautetsik dimisioa aurkeztu zuten iazko urrian, auzapezarekin zituzten gorabeherak plaza publikora eramanez. Senpere Bai taldeko bost hautetsik dimititu zuten ondotik, eta oposizioko zazpiek segidan. Hauteskundeak berriz egitea zen aukera bakarra. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224862/donostia-ospitaleko-atariko-protestak-etengo-dituzte-bi-hilabetez.htm | Gizartea | Donostia ospitaleko atariko protestak etengo dituzte, bi hilabetez | Osakidetzak helarazi dien azken aktan «zehaztapenak» ikusi dituztela onartu dute langileen ordezkariek | Donostia ospitaleko atariko protestak etengo dituzte, bi hilabetez. Osakidetzak helarazi dien azken aktan «zehaztapenak» ikusi dituztela onartu dute langileen ordezkariek | Bi hilabetez etengo dituzte protestak Donostia ospitalearen aurrean astelehen goizero elkarretaratzeak egiten jardun duten langileek. Abenduan hasi zituzten protestak, Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko hainbat arduradunen kargugabetzearen ostean, eta, ordutik, tartean eten bat egin bazuten ere, protestak ia iraunkorrak izan dira. Gaur goizean jakinarazi dute protestak eteteko asmoa. Jakina da Osakidetzako buruekin hainbat testu trukatu dituztela igaro asteotan akordio bat lortzeko bidean, eta gaur esan dute azkena jasotako aktan hainbat «zehaztapen» ikusi dituztela norabide egokian. Horregatik erabaki dute protestak uztea, baina datozen bi hilabeteetan adi jarraituko dutela nabarmendu dute: izan ere, bertan jasotakoak «egin egiten» direla ziurtatu nahi dute orain.
«Bi hilabete horiek pasatzen direnean erabakiko dugu gatazka ja bideratuta dagoen, edo ez doan norabide egokian», adierazi du langileen ordezkari Jon Zabaletak. Onartu du azkena jasotako testuan eduki positiboak ikusi badituzte ere punturen batean nahi baino «aurrerabide gutxiago» ere ikusi dituztela, eta horregatik ez dutela esan nahi oraindik konponbidea lortu dela.
Asteak daramatzate langileen ordezkariek esaten «jarrera ona» igarri dutela Osakidetzako buruekin izandako elkarrizketetan, baina asmo onak hitz hutsetan geratzerik ez dutela nahi, eta beren eskeak lortzeko bideak «zehaztuta» ikusi nahi dituztela. Protestok oihartzun handia izan dute, erietxeko zerbitzuburu gehienak elkar hartuta aritu direlako. Erietxeetan, zerbitzuburuak ez dira edonor izaten, erabaki ahalmena eta ardura handia izaten dute, eta haiek protestan ikusteak harridura eta kezka eragin ditu. Langileen ordezkariek behin baino gehiagotan esan dute, hala ere, batzar ireki batean aritu direla gatazka bideratzen, eta beste kategorietako langileek ere hartu dutela parte. Lehen lerroan egon diren ordezkariak, hala ere, medikuak dira guztiak.
Bost eskeren inguruan
Protesta hasi eta hainbat astera, abenduaren 28an, bost eske zehatz egin zituzten langileen ordezkariek, eta horien inguruan ardaztu dituzte ordutik aldarrikapenak.
Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» eskatu zuten, besteak beste. Arlo horretan aurrerapausoak izan direla onartu dute gaur, baina datozen hilabeteetan zer gertatzen den ikusi beharko dela.
Erietxeko zuzendaritzak ospitalea ezagutzea ezinbesteko ezaugarri duela ere esan zuten, eta alde horretatik berrikuntzak izan dira; hilaren 17an jakin zen zuzendari mediko berria izendatu dutela erietxerako, Sara Arevalo. Gatazka hasi berritan Ana Bustindui jarri zuten karguan, behin-behinean, eta hura ordezkatzera etorri da orain Arevalo. Erabaki horrekin ere gatazka bideratzera egin nahi izan da.
Beste eskeetako bat lotuta dago lan eskaintza publikoekin. Protestan jardun duten langileen arabera, «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzea ezinbestekoa da, erietxean ematen diren hainbat zerbitzu bermatze aldera eta, alde horretatik ere, ikusi dituzte aurrerapenak Osakidetzak helarazi dien azken dokumentuan. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224863/erabaki-postuetan-emakume-gehiago-behar-direla-aldarrikatu-du-emakundek.htm | Gizartea | Erabaki postuetan emakume gehiago behar direla aldarrikatu du Emakundek | Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Eguneko kanpaina aurkeztu dute. 'Emakumeak gora!' izanen da aurtengo leloa. | Erabaki postuetan emakume gehiago behar direla aldarrikatu du Emakundek. Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Eguneko kanpaina aurkeztu dute. 'Emakumeak gora!' izanen da aurtengo leloa. | Emakumeak gora! da Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Egunerako aurtengo leloa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aldarrikatu nahi dena da gizarteak emakume gehiago behar dituela erabaki postuetan, eta hori lortzeko baldintzak garatu behar direla.
Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak Emakunderekin elkarlanean egindako lana da. Hiru foru aldundiekin, Eudelekin eta Bilboko, Donostiako eta Gasteizko udalekin batera. Gaur egin dute kanpainaren aurkezpena, eta bertan izan dira, bertzeak bertze, Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua eta Miren Elgarresta Emakundeko zuzendaria.
Kanpainak emakumeen eta eragin postuei buruzko ideia faltsuak deuseztatzen ditu. Melgosa: «Kanpaina honetan erakusten dugu zein diren emakumeei lidergo postu horietara berdintasunez iristea eragozten dieten oztopo nagusiak». Azaltzen da, adibidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan goi mailako ikasketak dituztenen artean %60 emakumeak direla, baina, hala ere, emakumeek gerentzia postuen %6 bertzerik ez dutela betetzen. Melgosak erran duenez, maila horietan aldiro gizonak daudenez, eta emakumeek presentzia gutxi dutenez, erakundeetan «rol maskulinoak betikotzen dira».
Hori, baina, ez da gertatzen lan eremuan soilik: ikasketa prozesuan ere agerikoa da. Izan ere, titulazio teknikoetako matrikulen %23 bakarrik dira emakumeenak. Anitzetan, estereotipoetan oinarritzen delako ikasketen hautua. Bertzeak bertze, «haurrek oraindik ere jasotzen dituzten mezuetan mutilen lidergoa indartzen» delako, eta «anbizioa sozialki zigortuagoa» dagoelako emakumeen artean.
«Pedagogia» lana
Elgarrestak nabarmendu du kanpainaren bidez «pedagogia» lan bat egin nahi izan dutela. Horretarako, webgune bat sortu dute, eta emakumeek erabaki postuetara sartzeko dituzten zailtasun nagusiak azaltzen dituzte bertan, bideo bidez eta idatziz. «Urrats bat egin nahi izan dugu, eta kontzeptu batzuetan gehiago sakondu, laguntzen baitigute ulertzen zergatik emakumeei zailagoa egiten zaien iristea eta ardura postuetan mantentzea».
Euskarri horretan azaltzen dituzten kontzeptuak hauek dira: konfiantza arrakala, zoru itsaskorrak, kristalezko sabaiak, genero estereotipoak eta joerak, soldata arrakala eta meritokrazia faltsua. Kanpaina, gainera, kalera eramanen dute: zenbait lekutan eskailera moduan islatuko dituzte aipatutako zailtasun guztiak. Sare sozialetan, berriz, #emakumeakgora traola erabiliko da. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224864/mendi-film-bizkaia-ternua-beka-martxan.htm | albisteak | Mendi Film Bizkaia Ternua beka, martxan | Mendi Film jaialdiak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Ternuak Mendi Film Bizkaia Ternua bekaren 4. aldia aurkeztu dute. Mendiko kulturarekin lotutako zinemagintza eta ikus-entzunezkoen ekoizpen munduan zuzendari gazteak eta zuzendari berriak sustatzeko helburua du. | Mendi Film Bizkaia Ternua beka, martxan. Mendi Film jaialdiak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Ternuak Mendi Film Bizkaia Ternua bekaren 4. aldia aurkeztu dute. Mendiko kulturarekin lotutako zinemagintza eta ikus-entzunezkoen ekoizpen munduan zuzendari gazteak eta zuzendari berriak sustatzeko helburua du. | 2024ko Mendi Film Bizkaia Ternua beka aurkeztu dute gaur goizean Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatuak, Alberto Iñurrategi Ternua Groupeko mendi taldearen eta ekitaldien koordinatzaileak eta Jabier Baraiazarra Mendi Film elkarteko presidenteak. Hautatutako proiektua garatzeko 10.000 euroko diru laguntza eta aholkularitza programa bat emango ditu bekak.
Beka jasotzeko aukera izango dute Espainian bizi diren 18 eta 35 urte bitarteko gazteek eta, adina beste bat izanik ere, beren lehen lana aurkezten duten zinemagileek. BBK Mendi Film Bilbo Bizkaia mendi zinemaldiaren 17. aldian plazaratuko da sortzen den filma, 2024ko abenduan.
Proiektuak aurkezteko deialdia 2023ko otsailaren 27an zabaldu eta 2023ko maiatzaren 31n itxiko da. Oinarriak eta izena emateko inprimakia www.mendifilmfestival.com webgunean daude. Sortze prozesuan edo hastapenetan dauden proiektuak onartuko dira, ez amaituta daudenak.
Proiektuak aztertzeko, bost laguneko lantaldea izango da. Lara Izagirre zinemagilea, Alberto Iñurrategi mendizalea, Itziar Garcia zine ekoizlea, Aitor Gisasola zinemagilea eta ikus-entzunezko irakaslea eta Jabier Baraiazarra Mendi Filmeko zuzendaria izango dira lantalde horretako kide.
Bekarako, mendiko kulturaren esparruan, mendian egin edo garatu daitezkeen hainbat jarduera bil daitezke: alpinismoa, eskalada, eskia, beste era bateko mendiko kirol jarduerak, abentura, esplorazioa, jarduera kulturalak, linguistikoak, artistikoak, ekonomikoak…
Jarduera horien eragile aktiboak dira bekaren babesleak: Bizkaiko Foru Aldundia, Ternua Group outdoor enpresa eta Mendi Film elkartea, BBK Mendi Film Bilbo Bizkaia nazioarteko mendi zinemaldiaren antolatzailea.
Laugarren aldia
2020an egin zen Mendi Film Bizkaia Ternua bekaren lehen deialdia. Harrezkero, bi film estreinatu dira Mendi Filmen, eta hirugarren bat lanketa bidean da. Tamara Lucarini zuzendari euskaldunaren Txango filma izan zen lehen fruitua, 2021eko Mendi Filmen estreinatu zena. Marina Garcia Andreu zuzendari kataluniarrak jaso zuen laguntza bekaren bigarren deialdian, Lobos proiektuarekin. Pelikula 2022ko Mendi Filmen estreinatu zen. Asturiasen landa giroko herrixketan otsoaren presentziak sortzen duen egonezina eta sineskeriak ditu ardatz.
Txango eta Lobos Mendi Tour zirkuituan ikus daitezke, Mendi Filmeko filma onenekin batera osatutako programazioetan. Urtarriletik azarora bitartean, Espainia osoko 50 bat herri edo hiritara iristen da Mendi Tourra.
Bekaren hirugarren deialdiko proiektu irabazlea lanketa prozesuan dago orain. Leire Egaña zuzendari euskaldunak hartu du lekukoa, Bost bide pelikularen egitasmoarekin. Mendizaletasunaren oinarri nagusietakoa jorratuko du bertan: bidea partekatzea. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224865/hainbat-kolonok-palestinar-bat-hil-dute-zisjordanian-eta-hirurehundik-gora-zauritu.htm | Mundua | Hainbat kolonok palestinar bat hil dute Zisjordanian, eta hirurehundik gora zauritu | Aurretik, Israelek salatu du bi kolono hil dituztela tiroz, Zisjordanian; «eraso terroristatzat» jo du. Juduen aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrei heriotza zigorra ezartzeari aurretiazko onarpena eman dio Israelgo Gobernuak. | Hainbat kolonok palestinar bat hil dute Zisjordanian, eta hirurehundik gora zauritu. Aurretik, Israelek salatu du bi kolono hil dituztela tiroz, Zisjordanian; «eraso terroristatzat» jo du. Juduen aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrei heriotza zigorra ezartzeari aurretiazko onarpena eman dio Israelgo Gobernuak. | Zisjordania okupatuan bizi diren kolono juduen eta palestinarren arteko oldarraldiak sarritu egin dira azken asteotan. Atzo, esaterako, bi eraso gertatu ziren: lehenengoan, Israelgo armadaren arabera, «terrorista batek» bi gazte kolono larri zauritu zituen, tiroz, eta erasoa jazo eta gutxira hil ziren. Israelgo indarrak ustezko erasotzailearen bila ari dira; bigarrengo gertakarian, berriz, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, ehunka kolono juduk hainbat palestinarri egin zieten eraso Nablus hiriaren ondoko herri batzuetan: Huwaran, Burinen, Zataran, Odalan eta Asira al-Qabaliyyanen. Palestinako hedabideen arabera, pertsona bat hil zuten, eta hirurehundik gora zauritu. Horrez gain, gutxienez 75 etxe eta ehun auto erre zituzten.
Gertakari horiekin lotuta, EB Europako Batasunak Ekialde Hurbileko bake prozesurako duen ordezkari Sven Koopmans «kezkatuta» agertu da «okupatutako lurralde palestinarrean dagoen indarkeria zurrunbiloagatik». Hala, bi aldeetako agintariak deitu ditu «odol gehiago isur ez dadin eta zigorgabetasuna amai dadin». Aldi berean, AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek gaitzetsi egin ditu Zisjordaniako «bi aldeetako erasoak».
Urtea hasi zenetik hamahiru judu hil dira palestinarren erasoen ondorioz; israeldarrek tiroz hildako palestinarrak, berriz, 62 dira. Joan den asteazkenean, hain zuzen, Israelgo indarrek gutxienez 11 palestinar hil zituzten, eta ehundik gora zauritu, Niblus hirian egindako sarekada batean. Eta biharamunean, Israelgo armadak Gazako zerrenda bonbardatu zuen hegazkinez. Gaza erdialdean dagoen arma fabrika bati eraso zioten, baita iparraldeko arma biltegi bati ere. Tel Aviven arabera, aurrez, Gazatik sei misil jaurti zituzten, eta horren erantzuna izan zen eraso hura.
Ikusi gehiago: Israelek Gaza bonbardatu du hegazkinez
Israelen eta Palestinaren arteko tentsioa baretu ezinik dagoen honetan, bi aldeetako ordezkariak Jordanian batzartu ziren atzo, Aqaban, AEB Ameriketako Estatu Batuak bitartekaritza lana egiten ari zirela. Bileraren amaieran egindako adierazpen bateratuan, bi aldeek konpromisoa hartu zuten azken asteotan areagotutako indarkeria murrizteko neurriak ezartzeko. Tel Avivek, gainera, adostu zuen «lau hilabetez Zisjordanian kokagune gehiago eraikitzeari uztea eta sei hilabetez kokaleku berriei baimena ez ematea». Bada, gaur, Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk ukatu egin du gobernuak Zisjordaniako eremuetan kolonoentzako etxebizitzak eraikitzeari utziko diola.
«Judeako eta Samariako eraikuntzak eta erregulazioak jatorrizko plangintzarekin eta egutegiarekin bat egiten jarraituko dute, aldaketarik gabe. Ez dugu geldiaraziko», idatzi du Netanyahuk Twitterren. Era berean, Israelgo Segurtasun Nazionaleko aholkulari Tzachi Hanegbik ziurtatu duenez, «ez dago aldaketarik Israelgo politikan». Haren esanetan, datozen hilabeteetan, Tel Avivek beste bederatzi kokaleku baimenduko ditu, eta kolono juduentzako 9.500 etxebizitza onartuko ditu, Zisjordaniako Judean eta Samarian, The Times of Israel egunkariak jaso duenez.
Hamasek —Gaza kontrolatzen du 2007tik— gaitzetsi egin du Jordaniako bileran PANek parte hartzea. Palestinako organizazio politiko islamistako ordezkari batek adierazi du atzoko bilkurak ez zuela «inolako baliorik» izan eta ez dela «deus» aldatuko. Aldiz, Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusiak batzarra babestu du: «Palestinako herria pairatzen ari den mina eta sarraskiak gorabehera, odol isuriari amaiera emateko nahiagatik hartu da Aqabako bileran parte hartzeko erabakia». Israelgo eta Palestinako ordezkariak martxoan dira elkartzekoak berriz, Xarm el Xeij bainuetxean (Egipton), ramadana hasi aurretik —martxoaren 22ko iluntzean— egin dituzten aurrerapenak ebaluatzeko.
Heriotza zigorra, «ankerra»
Israelgo ministerio batzorde batek aurretiazko onarpena eman dio Botere Judua alderdi ultraeskuindarrak bultzatutako lege bati, zeinak bide emango baitio judu israeldarren aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrei heriotza zigorra ezartzeari. Legeak aurreikusten duenez, israeldarren kontrako eraso hilgarriak «arrazoi arrazistengatik edo gorrotoz eta Israelgo Estatuari kalte egiteko helburuarekin» egiten dituztenei aplikatuko zaie heriotza zigorra.
Neurri hori gaur egungo gobernuaren koalizio akordioetan sartuta dago, eta bost eskabidetan onartu beharko dute indarrean sartu aurretik; asteazkenean dira aurkeztekoak parlamentuan. Halere, Israelgo Fiskaltza Nagusiak aurreko egunotan ohartarazi izan du legediaren aurrerapena blokeatzeko «ahalegin guztiak» egiteko asmoa duela. Legea onartuz gero, aldaketa historikoa ekarriko luke estatu juduan.
Tel Avivek heriotza zigorra ezartzeko lege proiektuarekin lotuta, PAN Palestinako Aginte Nazionalak gogor arbuiatu du, neurria «krudela eta ankerra» dela iritzita. «Palestinako Estatuak gogor gaitzesten ditu arraza-izu etengabea eta Israelek Palestinako herriarekin duen jarrera. Heriotza zigorra, gainera, aitzakia gisa erabiliko luke, besteak beste, Palestinako lurraldeen anexioa legitimatzeko eta apartheid erregimena sendotzeko. Nazioarteko zuzenbidea urratzen du», adierazi du Palestinako Atzerri Ministerioak kaleratutako ohar batean.
Alde horretatik, neurri hori nazioarteko zuzenbidean «orban bat» dela deitoratu du PANek, eta nazioartea kritikatu du: «Utzi egiten dio Israeli zuzenbidearen oinarrizko printzipioak urratzen, zigorgabetasun osoz». Heriotza zigorrak oinarrizko eskubideak urratzen dituela gogoratzeaz gain, lege proiektuaren ondorioen arriskuez ere ohartarazi du: «Israelek palestinarrak neurriz kanpo eta nahita hiltzen jarraitzen duen bitartean, orain arbitrarioki heriotzaren korridorean jarriko ditu», dio Palestinako Atzerri Ministerioak.
Horiek horrela, PANek «premiazko deia» egin dio nazioarteari neurri zehatzak har ditzan, Israeli lege proiektua geldiarazteko presioa egiteko. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224866/martxoaren-3an-sistema-publikoa-defendatzera-deitu-du-gehiengo-sindikalak.htm | Gizartea | Martxoaren 3an sistema publikoa defendatzera deitu du gehiengo sindikalak | ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek manifestazioa antolatu dute ostiralerako, Gasteizko sarraskia gogoan hartuta. 'Bizi baldintza suntsiketaren aurka. 'Oraina borrokatu etorkizuna bermatzeko' lelopean deitu dute manifestaziora. | Martxoaren 3an sistema publikoa defendatzera deitu du gehiengo sindikalak. ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek manifestazioa antolatu dute ostiralerako, Gasteizko sarraskia gogoan hartuta. 'Bizi baldintza suntsiketaren aurka. 'Oraina borrokatu etorkizuna bermatzeko' lelopean deitu dute manifestaziora. | Ostiralean, 47 urte beteko dira Espainiako Poliziak bost langile hil eta ehunka zauritu zituenetik Gasteizen, eta, urtemuga oroitzeko, ekitaldi eta mobilizazio andana izango da Arabako hiriburuan. Euskal Herriko gehiengo sindikalak manifestazio batera deitu du, 18:00etarako, Zaramaga auzoko Martxoak 3 plazatik abiatuta. Gaur, ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek agerraldia egin dute, eta azaldu dute duela 47 urte bezala gaur egun ere hamaika arrazoi direla langile borrokari eusteko. Haien ustez, herritarren bizi baldintzen aurkako «erasoen» aurrean publikoa defendatzea ere «langileen borroka» da, eta, 1976an bezala, kalera ateratzeko motibo. Manifestazioaren leloak ongi laburbiltzen du sindikatuen aldarria: Bizi baldintza suntsiketaren aurka. Oraina borrokatu etorkizuna bermatzeko goiburupean deitu dute protestara ostiralerako.
1976an fabriketan ez ezik poltsak hutsik zituzten emakumeen aldarrikapenak ere gogora ekarri dituzte gaurko egoerarekin parekatzeko: «Gaur egun, jasaten ari garen bizitzaren garestitzearen aurrean, mobilizazioak eta borrokak antolatzen ari dira lantokietan eta kaleetan, langile klasearen erosteko ahalmena defendatzeko». Horrekin batera, sistema publikoaren alde egiten ari diren mobilizazio ugariak gogora ekarri dituzte. Besteak beste, oroitu dute asteburu honetan milaka lagun atera direla Hego Euskal Herriko kaleetara osasun sistema publikoa desegitearen aurka, eta hezkuntza sistema publikoaren alde egin diren protestak ere testuinguru berean kokatu dituzte. Halaber, pentsiodunen mugimenduaren borroka goratu dute: «Gaurko pentsiodunak 1976ko grebalariak direlako, borrokan jarraitu behar dugu, pentsioak guztionak direlako eta justizia soziala direlako». Osasunaren kalitateak, zaintzak, pentsioek eta hezkuntzak ongizate maila islatzen dutela uste dute sindikatuek, eta haiek defendatzera deitu dituzte herritarrak. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224867/protokoloan-ados-jarri-ondoren-sunakek-kanpaina-hasi-du-dup-eta-tory-euroeszeptikoak-konbentzitzeko.htm | Mundua | Protokoloan ados jarri ondoren, Sunakek kanpaina hasi du DUP eta tory euroeszeptikoak konbentzitzeko | Londresek eta Bruselak bi bideko mekanismo bat adostu dute Irlanda iparraldera doazen produktuen gatazka konpontzeko. Ipar Irlandako Asanbleak iritzia eman ahalko du merkatu bakarreko lege berriak aplikatzearen inguruan, eta Europako Justizia Auzitegiak azken hitza izango du gatazketan. | Protokoloan ados jarri ondoren, Sunakek kanpaina hasi du DUP eta tory euroeszeptikoak konbentzitzeko. Londresek eta Bruselak bi bideko mekanismo bat adostu dute Irlanda iparraldera doazen produktuen gatazka konpontzeko. Ipar Irlandako Asanbleak iritzia eman ahalko du merkatu bakarreko lege berriak aplikatzearen inguruan, eta Europako Justizia Auzitegiak azken hitza izango du gatazketan. | Erresuma Batuko hiru lehen ministro, Europako Batzordeak aurkezturiko zazpi arau-hauste prozedura, gerra komertzial baten mehatxua eta Ipar Irlandako blokeo politikoa beharrezkoak izan dira, azkenean, Londres eta Brusela ados jartzeko Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan. Izena ere aldatu diote: Windsor Esparru Hitzarmena da, Ingalaterrako herri horretan elkartu baitira gaur Rishi Sunak Erresuma Batuko gobernuburua eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea, akordioa ixteko, produktuen garraiorako beste mekanismo bat negoziatu baitute. Izen aldaketa, ziurrenik, Sunak laguntzeko ere erabaki dute, orain itunaz konbentzitu behar baititu alderdikide kontserbadore euroeszeptikoak eta DUP Alderdi Demokratiko Unionista. «Oreka irristakorra mantentzen du, eta Ipar Irlandaren subiranotasuna babesten du», argudiatu du Sunakek gaurko agerraldian, Von der Leyen alboan zuela.
Boris Johnson lehen ministro zela Bruselarekin adosturikoaren arabera, Erresuma Batua EB Europako Batasunetik atera zen arren, Ipar Irlanda ez da talde komunitarioaren merkatu bakarretik irten, produktuei dagokionez. Horrek esan nahi du Ipar Irlandak merkataritza muga irekia duela oraindik ere Irlandako Errepublikarekin, baina ez Britainia Handiarekin, eta, beraz, handik bidalitako produktuek kontrolak pasatu behar dituztela. Beste modu batera esanda: barne muga bat sortu zen Erresuma Batuan, eta horrek Ipar Irlandako unionisten eta Alderdi Kontserbadoreko euroeszeptikoen haserrea eragin du.
Orain arte, produktu horiek Ipar Irlandako portuetan kontrolatzen zituzten, eta, arazorik ez balego, eremu horretan edota Irlandako Errepublikan sartzen ziren. Urteotako barne gatazkaren ondoren, Erresuma Batuak eta Europako Batzordeak beste mekanismo bat adostu dute. Zehazki, bi bideko sistema bat: berdea, Ipar Irlandan geratuko diren produktuentzako, eta gorria, Irlandako Errepublikara bidaliko dituztenerako. Hau da, Bide Berdetik pasatuko direnek ez dute kontrolik pasatu beharko —nahiz eta zaila dirudien gutxiengo kontrolik gabe igaro ahal izatea—, eta Bide Gorritik pasatuko direnek, bai. Horren inguruan, giltzarri izango da jakitea enpresek zenbateraino ikusiko luketen txikituta Bide Berdeko aduanako tramite burokratikoak.
Horrekin batera, tory euroeszeptikoek eta DUPek arreta handiz aztertuko dituzten beste bi aldaketa negoziatu dituzte Londresek eta Bruselak. Batetik, Ipar Irlandako Asanbleak eskumena izango du EBko merkatu bakarreko lege berriak eremu horretan aplikatzeari uzteko —gutxienez 30 diputaturen babesa beharko lukete—; hori gertatuko balitz, Erresuma Batuko Gobernuak beto baterako eskubidea izango du —Europako Batzordeko presidenteak esan du «premiazko mekanismo bat» dela—. Bestetik, Von der Leyenek azaldu modura, Europako Justizia Auzitegiak azken hitza izango du merkatu bakarrari buruzko balizko gatazken inguruan.
Ipar Irlandako unionistak, eta batez ere DUP, auzitegi horren esku hartzearen aurka agertu dira, nahiz eta, berez, horren eskumena onartzea ezinbestekoa den EBren merkatu bakarraren parte izateko. Hortaz, ikusteko dago zein izango den horien erantzuna.
Von der Leyenek, behintzat, argudiatu du, gaurko prentsaurrekoan, itunak Erresuma Batuaren eta EBren «interesak eta merkatuak babesten» dituela, baita Ipar Irlandako bake hitzarmena ere, 1998an adosturiko Ostiral Santuko Akordioa.
DUPek sakonki aztertuko du testua
Ipar Irlandako alderdi unionista nagusiaren kasuan, egunotan esan du aurrerapausoak ikusi dituela, baina oraindik zenbait zalantza zituztela. Dena den, ez da espero berehalako erantzunik DUPen partetik, lehenik testua sakonki eta laguntza juridikoaren bidez aztertu nahi baitu, Jeffrey Donaldson alderdiko buruzagiak gaur berretsi modura.
Hori bai, The Irish News egunkariak gaur argitaraturikoaren arabera, alderdi horrek baiezkoa emango dio itun berriari; Erresuma Batuko hedabideek, berriz, esan dute ituna iragan astean adostu zutela, baina Londresek egunok pasatu dituela euroeszeptiko kontserbadoreak eta DUPekoak konbentzitzen.
Berez, Sunak ez dago behartuta gaur jakinarazitako akordioa Erresuma Batuko Parlamentuan bozkarazteko; iragan astean, ordea, iradoki zuen hala egingo duela, eta gaurko agerraldian baieztatu du hala izango dela. Hori bai, horren aurretik, diputatuei denbora emango die testua aztertzeko; hain justu, ituna aurkeztu ondoren, Erresuma Batuko lehen ministroa Komunen Ganberan izango da, akordioari buruzko azalpenak emateko diputatuei.
Gobernuburuak alderdikide euroeszeptikoak konbentzitu nahi ditu brexit-aren afera behin betiko ixteko, eta, DUPen kasuan, Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzeko —hala gertatuz gero, lehen aldiz, Sinn Feinekoa izango litzateke lehen ministroa—. Azken horri dagokionez, batez ere, apirilaren 10ean 25 urte beteko baititu Ostiral Santuko Akordioak. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224868/osakidetzako-garbitzaile-azpikontratatuek-astebeteko-greba-hasi-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek astebeteko greba hasi dute | LABek, UGTk, CCOOk eta ESK-k antolatutako protesta bat da, lan itunaren bidez langileen lan baldintzak Osakidetzako langileenekin «homologatzeko» | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek astebeteko greba hasi dute. LABek, UGTk, CCOOk eta ESK-k antolatutako protesta bat da, lan itunaren bidez langileen lan baldintzak Osakidetzako langileenekin «homologatzeko» | «Homologazioa ez ukitu». Horixe da gaur Osakidetzako langile azpikontratatuek hasi duten grebaren aldarri nagusia. LABek, UGTk, CCOOk eta ESK-k egin dute grebarako deia, eta aste osorako mobilizazioak ere iragarri dituzte. Gaur egin dituzte Gasteizen, Barakaldon, Donostian eta Zumarragan. Biharko ere antolatuta daude: Bilbon, 11:00etan, Basurtuko ospitaleko kanpo kontsultetan egingo dute protesta; Gasteizen, 10:30ean, Araba unibertsitate ospitaleko kanpoko kontsultetan; Donostian, 10:00etan, Donostia ospitalean; Zumarragan ere, erietxean, 14:30ean. Aste osoan greba egiteko asmoa dute. LAB sindikatuak salatu du gaur Barakaldon egin duten protestan ertzainak langileei oldartu zaizkiela.
Sindikatuek ohar bat atera dute aldarriaren nondik norakoak azaltzeko. Nabarmendu dute langile taldeak bost urte daramatzala lan itunik gabe, eta enpresekin bilera ugari egin diren arren «blokeatuta» daudela negoziazioak. Argi dute langileen ordezkariek helburua: «Langile hauen lan baldintzak Osakidetzako langileenekin homologatzea». Nabarmendu dute legez enpresek, langileek eta Osakidetzak irizpide horren araberako «joko arauan» jardun behar luketela, baina bai enpresak eta baita Osakidetza bera ere «homologazio printzipioa» urratzen ari direla.
Sindikatuek argudiatu dute homologazioa lortuta nabarmen hobera egingo dutela langileen baldintzek. Langileek era izango dute «garapen profesionaleko deialdietarako» sarbidea izateko; sistema «bidezkoagoa» izango dute bete gabe dauden lanpostuak betetzeko; eskubidea izango dute «txanda kontratuari lotutako erretiro partziala» hartzeko; eta modua izango dute Osakidetzako langileek onartuak dituzten «baimen eta lizentziak» eskatzeko, besteak beste.
Enpresen jarrera
Enpresen jarrera kritikatu dute sindikatuek. «Jarrera erosoan» daudela uste dute: «Eta erantzukizuna Osakidetzako zuzendaritzari zuzendu diote». Uste dute, ordea, Osakidetzak ez duela urratsik egin egoera «desblokeatzeko»: «Bi urte daramatzagu Osakidetzaren atea jotzen, baina salatu behar dugu erakunde publiko honek ez duela erakutsi guri erantzuteko begirunerik».
Esan dute horren aurrean langileak ez direla «besoak gurutzaturik» geratuko: «Homologazioa irmo defendatuko dute». 2.500 langile inguru dira. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224869/gomatik-gero-eta-gertuago-dago-m23-gerrilla.htm | Mundua | Gomatik gero eta gertuago dago M23 gerrilla | Azken egunetan Mushaki bereganatu du talde armatuak. Exekuzioak egitea eta zibilak indarrez errekrutatzea egotzi diote Ruandak babestutako gerrillari. Kigalik, berriz, Ruandako genozidioan parte hartutako miliziak sustatzea leporatu dio Kinshasari. | Gomatik gero eta gertuago dago M23 gerrilla. Azken egunetan Mushaki bereganatu du talde armatuak. Exekuzioak egitea eta zibilak indarrez errekrutatzea egotzi diote Ruandak babestutako gerrillari. Kigalik, berriz, Ruandako genozidioan parte hartutako miliziak sustatzea leporatu dio Kinshasari. | M23 gerrillak iazko martxoaren 27an eten zuen 2012an hitzartutako su etena. Akordioa urratu izana leporatu zioten Kongoko Errepublika Demokratikoari, baita Ipar Kivuko gutxiengo tutsiari eraso egitea ere, Ruandako genozidioan parte hartutako gerrillariek osatutako Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak talde armatu hutuari babesa emanez. Geroztik, borrokak etengabeak izan dira, eta beste menia bat lortzeko elkarrizketak, hutsalak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, milioi erdi bat desplazatu baino gehiago eragin dituzte Ipar Kivun. Azken asteetan, gainera, M23 gerrilla Goma hiriburura gerturatuz joan da.
Afrika Ekialdeko estatuburuen azken goi bilerako protagonista izan zen Ipar Kivuko gatazka, eta proposamen bat ere egin zuten agintariek, zeinaren arabera M23 gerrilla okupatutako herrietatik erretiratuz joango den, eta haiek alde egin ahala eremu horiek Afrika Ekialdeko herrialdeetako armaden esku geratuko diren. Baina egitasmoak ez du eraginik izan; ez, behintzat, berehalakoan. Aitzitik, bizkortu egin du gerra makina.
Nazioarteak adostutakoaren arabera, gaur hasi behar lukete talde armatuek atzera egiten. Baina azken egunetan, M23k aurrera egin du Masisiko autobidean, eta Kitshangatik Mushakira iritsiz da. Mushaki hartuta, are gehiago gerturatu da Ipar Kivuko hiriburura. Rubayako meategietatik oso gertu dago orain, eta Mushakitik hegoaldera dagoen Sake herrira iristea da haien hurrengo helburua, hura baita Gomara iristeko gainditu beharreko azken bidegurutzea. Gerrilla heldu artean, ordea, zibilek ihesera jo dute. Batzuek Gomara jo dute; beste askok, berriz, hegoaldera.
Ruandak M23 babesten eta laguntzen duela egiaztatu ondoren, Kigali zigortzeko eskatu dio nazioarteari bai Kongoko Gobernuak, baita gizarte zibilak ere. Baina, oraingoz, ez dute erantzunik jaso. Ruandak, berriz, ez du jarrera aldatu; izan ere, badu interes berezirik gatazka horretan. Mende amaierarako, Kivuko koltanaren esportatzaile handiena bihurtu zen Ruanda, eta horri esker garatu ditu urtez urte industria, armada eta nazioarteko harremanak. Iaz, urtarrila eta azaroa bitartean, 683 milioi dolar eskuratu zituen esportazioekin, New Times egunkariak argitaratutako datuen arabera; aurreko urtean baino %52 gehiago. Baina mineralak ziurtatzeaz gain, Ruandak bere dentsitate demografiko gero eta handiagoaren arazoari ere egin behar dio aurre.
Aldi berean, Kongoko Errepublika Demokratikoan hauteskundeak egin behar dituzte aurten. Felix Tshisekedi presidenteak, eraso militarra garaitzeko gaitasunik ez badu ere, uko egin dio orain arte M23ko buruekin negoziazteari, erretiratzen ez diren bitartean, eta badirudi jarrera horrek mesede egingo diola bozetan, batez ere Mendebaldean. Presidente izendatu zutenean, ekialdera bakea eramango zuela agindu zuen, baina promes hura gerra prestatzeko promesa bihurtu da.
Zibilen aurkako erasoak
Bi aldeetako gerrillek eta armadek aurrera egun ahala, handitu egin dira sarraskia. Human Rights Watch erakundeak salatu duenez, beraiekin kritikoak direnak exekutatzen eta zibilak indarrez errekrutatzen ari dira M23koak Ipar Kivun. Kongoko armadak, berriz, Ruandako gobernuaren aurkako talde armatuen babesa bilatu du M23ri aurre egiteko. Bi aldeek, bai Kongok eta bai Ruandak, ukatu egin dute gerrillekin zerikusirik izatea. Baina NBEek ondorioztatu du badaudela frogak bi akusazioei eusteko.
Iazko urria eta aurtengo urtarrila bitartean gatazkatik ihesean joandako 48 pertsona elkarrizketatu zituen nazioarteko erakundeak, eta guztiek salatu zituzten giza eskubideen urraketak. Kishishen, esaterako, gutxienez 22 zibil hil zituen M23ak iazko azaroan, Kongoren aldeko talde armatuetako kideen bila zebiltzala. Kinshiseko 38 urteko emakumezko batek halaxe azaldu zien elkarrizketatzaileei: «Indarrez eraman zituzten senarra eta semea kanpora, eta esan zidaten etxean geratzeko hiltzea nahi ez banuen. Beraz, atea itxi eta zirrikitutik begira geratu nintzen». Emakumearen senarra bizirik irten zen, baina larri; 25 urteko semea hil egin zuten.
Horrez gain, M23a Gomara gerturatu ahala, kezka zabaldu da han babesa hartu duten milaka errefuxiatuen artean. Lehendik ere oinarrizko baliabiderik gabe bizi dira asko hiriaren kanpoaldean, eta kolera kasuak zabalduz joan dira azken asteetan. Asko dira kanpaleku horietan nazioarteko laguntzaren mende bizi direnak, baina hori ere eten egin du azken orduetan Kongoko Gobernuak. NBEk iragarri du bertan behera utziko dituela Gomara laguntza eramateko hegaldiak. Munduko Elikadura Programak eman du erabakiaren berri, eta azaldu joan den astean bere helikopteroetako bati eraso ziotela gerrillariek. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224870/podcastei-buruzko-jaialdi-bat-egingo-dute-martxoaren-2tik-4ra-donostian.htm | Bizigiro | Podcastei buruzko jaialdi bat egingo dute martxoaren 2tik 4ra Donostian | Lau mahai inguru egongo dira; horietatik bat, euskaraz. Podium plataformako (Prisa) eta EITBko podcast egileek parte hartuko dute solasaldietan. | Podcastei buruzko jaialdi bat egingo dute martxoaren 2tik 4ra Donostian. Lau mahai inguru egongo dira; horietatik bat, euskaraz. Podium plataformako (Prisa) eta EITBko podcast egileek parte hartuko dute solasaldietan. | Muriel Rukeyzer idazlearen The speed of darkness liburuan ageri den esaldi bat hartu dute lelotzat podcastgintzaren gaineko Parentesi jaialdirako. «The world is made of stories, not atoms» (Mundua istorioz egina dago, ez atomoz). Aste honetan egingo dute lehen aldiz Parentesi jaialdia, Donostian: ostegunean, ostiralean eta larunbatean izango dira mahai inguruak, Koldo Mitxelena kulturunean.
Ainara Martin jaialdiaren antolatzaileak azaldu du izenaren arrazoia: «Parentesi izena eman diogu, pandemiaz geroztik paradigma aldaketa bat egon delako. Beharrak bultzatuta, eta kultur sormenaren arimarekin, eduki entzungarri berriak sortzen hasi ziren». Horregatik nahi izan dute hitz hori baliatu. Gipuzkoako Kultura departamentuak antolatu du jaialdia, eta Podium plataformaren (Espainiako Prisa taldea) eta EITBren lankidetza du. Hain zuzen ere, bi talde horietarako podcastak egiten dituzten egileek parte hartuko dute mahai inguruetan.
Rukeyzer idazlearen esaldia baliatzea «kulturgintzan sortzen diren istorioei keinu bat egitea» dela nabarmendu du Martinek. Solasaldi guztietan hasiko dira esaldi horrekin, gainera. Lau mahai inguruetatik hiru gaztelaniaz izango dira, eta bakarra euskaraz. Euskarazko mahai ingurua ostiralean izango da, 19:00etan, Euskal podcastgintza izenburupean. Hauek izango dira solaskideak: Ainhoa Vitoria Yoko Ona podcast feministaren gidaria, Cristina Tapia Harresi ikusezina dokumental podcastaren aurkezle eta zuzendaria, eta Iñigo Antsorregi Korapiloak podcastaren —buru osasunaren gainekoa da, eta ETBko Biba zuek! saioko tarte bat ere bada— aurkezlea.
Ulu Media ekoiztetxeko Oier Aranzabalek beste mahai inguru batean parte hartuko du. Larunbat eguerdian izango da hori, eta podcasten orainaz eta etorkizunaz mintzatuko da, Jorge Carrionekin, Ines Hernanderekin eta Nerea Perez de las Herasekin batera. Azken bi horiek Saldremos mejores podcasta egiten dute, eta ostiral gauean live show bat egingo dute Donostiako Kursaalean.
‘Playlist’-ean, euskararik ez Ostegunean, jaialdiko lehen egunean, Hijas de Felipe podcasteko Ana Garriga eta Carmen Urbita, True Crime podcasteko Clara Tiscar i Castells eta Gabinete de curiosidades-eko Nuria Perez dibulgazio kulturaren soinuaz mintzatuko dira. Feminismoak eta aniztasunak gaiak itxiko du jaialdia, larunbat arratsaldean. Gai horretaz aritzeko gonbidatuko dituzte Arsénico caviar podcasteko Beatriz Serrano eta Guillermo Alonso, eta No hay negros en el Tibet-eko Frank T musikari eta hip-hop ekoizlea.
Gipuzkoako Diputazioak Interneten jaialdiaren berri emateko orduan, Spotify plataformako playlist edo zerrenda bat jarri du. Euskarazko podcast bakar bat ere ez da ageri zerrenda horretan. Denak dira gaztelaniaz, Podium atarikoak. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224871/eh-bilduk-demokrazia-eta-burujabetza-aldarrikatuko-ditu-aberri-egunean.htm | Politika | EH Bilduk demokrazia eta burujabetza aldarrikatuko ditu Aberri Egunean | Koalizio subiranistak Iruñera joateko deia egin du. Maite dugu herria lelopean mobilizatuko dira. | EH Bilduk demokrazia eta burujabetza aldarrikatuko ditu Aberri Egunean. Koalizio subiranistak Iruñera joateko deia egin du. Maite dugu herria lelopean mobilizatuko dira. | EH Bilduk Iruñean ospatuko du aurtengo Aberri Eguna, Maite dugun herria lelopean. Unai Urruzuno eta Bakartxo Ruiz eledunek azaldu dute Euskal Herriarentzat «demokrazia eta burujabetza» aldarrikatuko dituztela.
Ez dira «garai errazak» estaturik gabeko nazio batentzat, EH Bilduko eledunen hitzetan. Ruizek eta Urruzunok adierazi dute demokraziaren eta autoritarismoaren arteko talka areagotu egin dela azken urteetan, eta ezinbestekotzat jo dute erabakitzeko ahalmena erdigunean jartzea. Gogoratu dute «aurrekaririk gabeko» krisi ekonomiko, energetiko, klimatiko eta soziala dela egungoa, eta, horri aurre egiteko, Euskal Herriak bere erabakiak hartzeko eskubidea duela adierazi dute. «Ezin dugu itxaron euskal errepublika lortu arte, erronkei komunitate bezala egin behar diegu aurre».
Euskal nazioak mendeetan zehar oztopo ugariri aurre egin diela azaldu dute eledunek, eta gehitu XXI. mendean ere hori jarraitzen dutela oztopo horiek. Hala, EH Bilduk «pertsona aske eta parekideen» euskal errepublika batera eramango duen «konpromiso kolektiboaren» alde egingo du apirilaren 9an.
Aberri Eguna «borroka, aldarrikapena eta festa» uztartzeko eguna dela azaldu du Urruzunok, eta 12:00etan egingo duten manifestazioan zein egunean zehar egingo dituzten ekitaldietan parte hartzeko deia egin die «Euskal Herriko ezkertiar, independentista, euskaltzale eta feminista guztiei». Eledunaren hitzetan, «konpromiso irmo, militante eta nekaezinaren» erakusleiho izango da Aberri Eguna: «Amesten dugun Euskal Errepublikarekin anbizioa erakutsiko duena». |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224872/elurra-euskal-herriko-kostaldeko-zenbait-lekutaraino-iritsi-da.htm | Gizartea | Elurra Euskal Herriko kostaldeko zenbait lekutaraino iritsi da | Eusko Jaurlaritzak fase operatiboan jarri du Neguko Bidezaintza Plana, eta Nafarroako Gobernuak prest ditu elurra kentzeko 64 makina. | Elurra Euskal Herriko kostaldeko zenbait lekutaraino iritsi da. Eusko Jaurlaritzak fase operatiboan jarri du Neguko Bidezaintza Plana, eta Nafarroako Gobernuak prest ditu elurra kentzeko 64 makina. | Hotz hasi da astea, eta elurra Euskal Herriko zenbait lekutan agertu da, kostaldetik gertu dauden batzuetan ere bai. Hiriburuen artean, Gasteizen eta Iruñean izan da ikusgarriena elurraren eragina. Donostian, Kontxa hondartza elurturik egon da tarte labur batez
Elurrarekin batera, arazoak ere iritsi dira errepide sarera, nahiz eta oraingoz ez diren oso handiak. Opakuako mendatea (Araba) itxi egin dute, eta Azazetakoan, Herrerakoan (Araba) eta Urduñakoan (Bizkaia) kamioiek debeku dute ibiltzea. Azken horietan, autoak igaro daitezke, baina kateak edo negurako gurpilak behar dituzte. Nafarroan, NA-137 errepidearen zati bat moztu dute, Nafarroaren eta Zuberoaren arteko mugan, eta Erronkari-Zaraitzu eta Lizarra inguruko beste errepide batzuetan kateak behar dira.
Eusko Jaurlaritzak fase operatiboan jarri du Neguko Bidezaintza Plana. Horren arabera, elurra kentzeko 205 makina, tona askotako ibilgailuak erretiratzeko puntu estrategikoetan kokatuko diren zazpi garabi astun eta koordinazio eta zaintza lanetan laguntzeko beste 130 ibilgailu aktibatu daitezke. Elurra kentzeko makina horietako zenbait lanean aritu dira.
Nafarroako Gobernuak, berriz, prest ditu elurra kentzeko 64 makina, baina ez du espero errepide sare nagusian aparteko arazorik egongo denik. Arreta berezia jarriko diete Pirinioetako eta Lizarra aldeko errepideei eta autobide nagusiei.
Elurte arriskua dela eta, abisu horia pizturik egongo da asteazken goizera arte. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224873/steilasek-salatu-du-bi-sareak-dituzten-hamahiru-herritan-eskaintza-publikoa-ez-dela-35era-iristen.htm | Gizartea | Steilasek salatu du bi sareak dituzten hamahiru herritan eskaintza publikoa ez dela %35era iristen | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2 urteko haurrentzako hezkuntza eskaintza aztertu dute. Nabarmendu dute zortzi herritan itunpeko eskaintza soilik dagoela. | Steilasek salatu du bi sareak dituzten hamahiru herritan eskaintza publikoa ez dela %35era iristen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2 urteko haurrentzako hezkuntza eskaintza aztertu dute. Nabarmendu dute zortzi herritan itunpeko eskaintza soilik dagoela. | Aurrematrikulaziorako eskaerak aurkezteko epea ostiralean amaitu zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, gaur, 2 urteko haurrentzako dagoen eskaintza aztertu du Steilas sindikatuak txosten batean. Haien esanetan, «eskaintza publikoa eta pribatua lehian» daude zenbait udalerritan, bi eskaintza motak dauden lekuetan itunpeko eskolek eskaintzen dituzte ikaspostu gehien, eta eskola publikoari «eginkizun subsidiarioa» uzten diote. Bi datu eman dituzte esandakoa berresteko: eskaintza publikoa eta itunpekoa dagoen herrietatik hamahirutan, eskaintza publikoa ez da %35era iristen eta, 27tan, %45ekoa baino txikiagoa da.
Sindikatuak hiru kasu aztertu ditu: eskaintza publikoa soilik duten udalerriak, eskaintza publikoa eta pribatua «lehian» daudenak eta eskaintza publikorik ez duten udalerriak. Lehenengoekin hasita, Steilasek eman dituen datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2 urteko umeentzako eskaintza duten 187 udalerrietatik 113tan eskaintza publikoa baino ez dago. Azaldu dutenez, horietatik 43 eskola txikiak dira. Ondorioz: «Erraz ondoriozta dezakegu hezkuntza eskubidea negozioa ez den herri txikietan hezkuntza publikoak bermatzen duela eskubide hori». Sindikatuaren irudiko, beraz, «sare publikoaren eta pribatuaren arteko talka» herri jakinetan dago, bereziki 10.000 biztanletik gorakoetan.
Herri horien azterketa sakonagoa egin du. Nabarmendu dute eskaintza publikoa ez dela %35era iristen Bermeon, Durangon, Gernika-Lumon, Leioan, Zamudion, Zornotzan (Bizkaia), Andoainen, Bergaran, Oñatin, Orion, Pasaian, Tolosan eta Zarautzen (Gipuzkoa). Gainera, 27 herritan ez da %45era ailegatzen.
Areago. Sindikatuak kritikatu du zortzi udalerritan ez dagoela eskaintza publikorik: Argantzonen, Iruraiz-Gaunan (Araba), Loiun (Bizkaia), Anoetan, Ibarran, Iruran, Lazkaon eta Usurbilen (Gipuzkoa) itunpeko ikastetxeak soilik dituzte.
Eskaintzaren eta benetako beharraren arteko erlazioa ere aztertu dute. Sindikatuaren arabera, hamalau herritan itunpeko eskaintza nahikoa izango litzateke eskaintza osoa asetzeko. Alabaina, hamahiru herritan ez dago eskaintza nahikorik herriko 2 urteko haur guztiak matrikulatzeko. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224874/etxetik-mugitu-gabe-nekatutak-bakarrizketaz-gozatu-dute-eibarren.htm | Kultura | Etxetik mugitu gabe, 'Nekatutak' bakarrizketaz gozatu dute Eibarren | 'Nekatutak' bakarrizketaren bi emanaldi inprobisatu zituen Antton Telleriak joan den asteburuan, Eibarren. Non, eta etxebizitza bateko egongela batean eta eraikin bateko zabaltzan. | Etxetik mugitu gabe, 'Nekatutak' bakarrizketaz gozatu dute Eibarren. 'Nekatutak' bakarrizketaren bi emanaldi inprobisatu zituen Antton Telleriak joan den asteburuan, Eibarren. Non, eta etxebizitza bateko egongela batean eta eraikin bateko zabaltzan. | Eibarko pisu batean gertatutakoa joan den larunbatean: 30 lagun inguru egongela batean, balkoira ematen duen atera begira. Bitartean, pertsona bat dago kanpoan, bere izena noiz deituko zain. «Antton Telleria». Atea ireki eta jendea txaloka hasi zaio. Egongela hori «antzoki» bihurtu du Antton Telleria bakarlariak, emanaldi batez baino ez.
Duela pare bat aste hasi zen dena: «Norbaitek utziko dit etxe bat Eibarren, Nekatutak bertan egiteko?». Izan ere, bakarrizketa bere azkenera iristear da. Martxoaren 4an eskainiko ditu azken bi emanaldiak, Donostiako Antzoki Zaharrean —aspalditik daude sarrera guztiak salduta; iragarri eta aste eta erdian amaitu ziren—. Egun hori iritsi bitartean, Telleriak ez du bi aldiz pentsatu: «Kotxea kargatu eta martxa». Asteburuan ekin zion Tolosatik, jaioterritik Eibarrerako bideari. Bi emanaldi eskaini zituen larunbatean. Baga, 12:30ean, pisu bateko egongelan; biga, 18:00etan, eraikin bateko zabaltzan.
Nekatutak bakarrizketa egitera joan zen, baina zerbait berriarekin: bost txiste, Eibarri buruz. «Lehenbizikoa: gaur gaua pasatzeko hotel bat hartu dut Eibarren. Bigarren txistea...». Topikoen artean, topikoenera jo zuen horietako batekin: «Hiru siglak osatzen dute Eibar izena. E: ederra. I: ikusgarria. BAR: barkatu, broma da». Hau da, herri «itsusia» dela: «Haserrerako motibo izan zitekeen, baina jendeak ulertu du asmoa ez dela haserrea eragitea, elkarrekin barre egitea baizik», adierazi du Telleriak.
Hemen, emanaldien kronika bideoa eta gainontzeko txisteak:
Amaiera
Duela bi urte estreinatu zuen Antton Telleriak Nekatutak bakarrizketa, eta bere burua, bakarrizketalari gisa. Bi urteren ostean, nekatuta ala ez, azkenera heldu da emanaldia, Donostian eskainiko dituen bi saioekin. Hain justu, azken saioa «kapturatu» nahi du Telleriak: «Uste dut euskaraz egiten den stand-up komediari balio bat emateko modu bat dela. Atzetik datozenek izan ditzaten erreferentziak eta ikus dezaten gauza txukunak ere egiten direla euskaraz komediaren arloan». |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224875/irati-rena-da-euskarazko-film-batek-inoiz-izan-duen-estreinaldirik-arrakastatsuena.htm | Kultura | 'Irati'-rena da euskarazko film batek inoiz izan duen estreinaldirik arrakastatsuena | Paul Urkijoren filmak 204.000 euro bildu ditu estreinatu osteko lehen asteburuan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aretoetan gehien ikusi den filma izan da. | 'Irati'-rena da euskarazko film batek inoiz izan duen estreinaldirik arrakastatsuena. Paul Urkijoren filmak 204.000 euro bildu ditu estreinatu osteko lehen asteburuan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aretoetan gehien ikusi den filma izan da. | Ostiralean estreinatu zen Irati, eta lehen egunetik lortu du arrakasta Paul Urkijo zuzendariaren bigarren filmak: gehien ikusi den filma izan da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aretoetan, 204.000 euro bildu ditu, eta, horri esker, euskaraz egin den film batek sekula izan duen estreinaldirik arrakastatsuena izan du.
Denera, Irati-ren 112 kopia proiektatu dira Hego Euskal Herriko, Kataluniako, Galiziako eta Espainiako zinemetan, erdiak baino gehiago jatorrizko bertsioan, euskaraz. Ipar Euskal Herrira noiz helduko den galdetuta, «oraindik ezetz» erantzun zuen sare sozialetan Eneko Sagardoi aktoreak. Filmaren banatzaileak, Kataluniako Filmaxek, hasieratik egin du apustu filmaren jatorrizko bertsioa sustatzearen alde; izan ere, filmean «Iruñeko Erresumako VIII. mendeko euskara» darabilte pertsonaiek.
Alderaketak egiteko: 2017ko urrian, Handia estreinatu zenean, pelikula horren 92 kopia banatu ziren. Euskal Herrian, nagusiki, euskaraz ikusi zen filma, eta, Espainian, gaztelerara bikoiztuta. Duela bi urte, berriz, Akelarre estreinatu zen; haren 200 kopiatik gora banatu ziren, baina erdiak baino gehiago, Frantzian.
BERRIAk Urkijori egin zion elkarrizketan, Andoni Imaz kazetariak zinemagileari galdetu zion zerk egingo lukeen Irati arrakastatsu. Hark erantzun zuen: «Lehenengo, jendea zinemetara joateak, filma pantaila handian ikusteak, eta Euskal Herriko ikusleei opari hau egiteak». Bete da lehen baldintza.
Ikusi gehiago: Paul Urkijo: «Filma egiteko hautuak erraietatik eta bihotzetik eraman nau» |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224876/datu-analistak-ostalariak-eta-soldatzaileak-falta-dira-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Datu analistak, ostalariak eta soldatzaileak falta dira Hego Euskal Herrian | Adeccok argitaratutako txostenaren arabera, langileen eskasia dute zazpi sektorek Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, eta lauk Nafarroan. | Datu analistak, ostalariak eta soldatzaileak falta dira Hego Euskal Herrian. Adeccok argitaratutako txostenaren arabera, langileen eskasia dute zazpi sektorek Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, eta lauk Nafarroan. | Langileen «berehalako premia» dute hainbat sektorek, Adeccok gaur argitaratutako txostenaren arabera. Erkidegoka aurkeztu dituzte langile bila dabiltzan sektoreen zerrendak, eta badira hainbatetan errepikatzen direnak. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan automobilgintzak du langile faltaren lehen postua. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan beste seik jarraitzen diote: industriak, logistikak eta garraioak, eraikuntzak, banaketak eta retailak, teknologiak eta zerbitzuek. Nafarroan antzeko datuak bildu dituzte. Automobilgintzaren ostean, zerrendan agertzen dira elikagaien industriaren, garraioaren eta logistikaren eta energiaren sektoreak.
Automobilgintza eta industria dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren bultzatzaile handienetako bi. Bada, bi horietan kualifikatutako langileen gabezia handia dela adierazten du txostenak. Izan ere, espezializazio handiko lanpostuak dituzten alorrak dira. Besteak beste, elektromekanikariak, soldatzaileak, eta mantentze lanetarako teknikariak behar dituzte.
Beste zenbait sektoretan, berriz, eskas gelditzen ari da belaunaldien arteko erreleboa. Horren adibide dira eraikuntzaren sektorea eta industria alorreko zenbait lanpostu. Garraioaren eta logistikaren sektorean, berriz, banatzaileak eta apal betetzaileak falta dituzte.
Baina ogibide batzuk lurperatu eta beste batzuk landatzen ditu denborak. Azken urteotan egon den garapen teknologikoaren ondorioz, gero eta enpresa gehiagok bilatzen dituzte alor teknologikoetako adituak. Eskaintza baino handiagoa da, ordea, eskaria. Txostenaren arabera, datu analistak, informatikako ingeniariak eta adimen artifizialean eta zibersegurtasunean adituak behar dira.
Bestalde, informatikan eta teknologian bereziki nabarmena da genero arrakala. Izan ere, sektore horietako lau langiletik bakarra da emakumea.
Poligloten bila dabiltza
Oro har, garai batean plus bat zena lan munduan sartzeko oinarrizko baldintzetako bat bihurtu da. Gero eta enpresa gehiagok eskatzen dute euren langileek gutxienez atzerriko hizkuntza bat hitz egitea. Eta bi edo hiru badira, hobeto. Bada, txostenak adierazten du zenbait sektoretan kosta egiten ari zaiela hiru hizkuntza —euskara, gaztelera eta ingelesa, kasurako— hitz egiten dituzten langileak aurkitzea. Administrazioetako lanpostuak betetzeko eskatzen dute, batez ere, baldintza hori. Hala ere, joera horixe bera ageri da multinazionaletan edo egoitzak atzerrian zein hiri handietan dituzten enpresetan.
Azkenik, aste gutxi barru langile eskasiari aurre egin beharko dion sektore bat aipatzen dute: ostalaritza. Langileak aurkitzeko zailtasunak salatu dituzte sektoreko zenbaitek azken bi urteotan; batez ere, kanpaina turistiko handiko sasoiak iristen direnean, hala nola Aste Santua eta udako denboraldia. Txostenaren arabera, gabezia horren erantzuleetako bat dira COVID-19aren pandemiak eragindako aldi baterako erregulazioen luzapenak. |
2023-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/224877/oronoz-eta-orduna-garaile-erronkaribarren.htm | albisteak | Oronoz eta Orduna garaile Erronkaribarren | Erronkaribarreko XI. Neguko Triatloia jokatu da pasa den larunbatean, elur faltagatik hilabete pasatxo atzeratu ondoren. Enara Oronoz eta Xabier Orduna nafarrak gailendu dira proban. | Oronoz eta Orduna garaile Erronkaribarren. Erronkaribarreko XI. Neguko Triatloia jokatu da pasa den larunbatean, elur faltagatik hilabete pasatxo atzeratu ondoren. Enara Oronoz eta Xabier Orduna nafarrak gailendu dira proban. | Erronkaribarreko Neguko Triatloiaren hamaikagarren edizioa egin da pasa den larunbatean. Gainera, diziplina horretako Nafarroako Txapelketa eta Euskadiko Txapelketa izan da proba.
Kategoriaren arabera (gizonezkoak, emakumezkoak eta erreleboak) mailakatutako irteera baten ondoren, kirolariak lasterkako sektoreari ekin zioten (7,85 km). Oso azkarra izan zen korrikako sektorea; izan ere, Izabako herrigunea negu-neguko baldintzetan dagoenez, errepidean egin zuten sektore hori, eta triatletek ordu erdi eskasean osatu zuten korrikako saioa. Ondoren, bizikletak hartu eta Izabatik Ferialeko eski pistetara igo ziren, 22 km-ko ahaleginean, eta, azkenik, 10 km osatu zituzten eskiatzen.
Nesketan, Enara Oronoz nafarra (Saltoki Trikideak) gailendu zen. Hasiera-hasieratik aurre hartu zien Oronozek lehiakideei, eta buruan egin zuen lasterketa guztia. Podiuma Henar Etxeberria (Hiru Herri A.T.) eta Aiara Garaialde (Estudener Triatlón Europa) triatletek osatu zuten.
Mutiletan, proba oso lehiatua izan zen hasiera-hasieratik, eta ez zen erabaki eski sektorera arte. Xabier Orduna nafarra (CD Aoiz) izan zen azkenik irabazlea. Bizikletako sektorean atzetik aurrerako lasterketa itzela eginez, hirugarren iritsi zen eskiko trantsiziora. Iraupen eskian, berriz, indartsuena dela erakutsi zuen, eta aurreko biak atzean uzteaz gain, partaide guztien artean denborarik onena egin zuen. Bigarren Mikel Ibergallartu (Saltoki Trikideak) izan zen, proba ia osoan buruan joan eta gero, eta hirugarren, Miguel López Franco (Stadium Casablanca Mapei) aragoiarra.
Erreleboetako proba arrakastatsua
Erreleboetako proban, lehian bai, baina modu lasaiagoan eta gozatzen aritu ziren triatloilariak. Hiruko taldetan banatuta, kide bakoitzak sektore bat egin zuen, eta lagunari lekukoa eman. Alde horretatik, aurtengo edizioa arrakastatsuenetako bat izan da modalitate honetan, guztira 13 taldek parte hartu baitute. Erronkaribarreko bertako biztanleen artean ere giro polita sortu du modalitate honek: goiko bideoan duzue ibarreko hiru biztanleren partaidetzaren inguruko lekukotza.
SAILKAPENAK Nagusia Emakumezkoak 1.- Enara Oronoz (Saltoki Trikideak) 2.22:01 2.- Henar Etxeberria (Hiru Herri A.T.) 2.34:43 3.- Aiara Garaialde (Estudener Triatlón Europa) 2.37:09
Gizonezkoak 1.- Xabier Orduna (CD Aoiz) 2.01:25 2.- Mikel Ibergallartu (Saltoki Trikideak) 2.04:29 3.- Miguel López Franco (Stadium Casablanca Mapei) 2.05:55 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.