date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224878/durangoko-plateruenak-ostiralean-hasiko-du-ibilbide-berria.htm | Kultura | Durangoko Plateruenak ostiralean hasiko du ibilbide berria | Hiru urtez itxita egon ondoren, 'Piztu argiak' ekitaldiarekin hasiko dute bidea. Hiru ardatz izango ditu: euskara, kultura eta sorkuntza. | Durangoko Plateruenak ostiralean hasiko du ibilbide berria. Hiru urtez itxita egon ondoren, 'Piztu argiak' ekitaldiarekin hasiko dute bidea. Hiru ardatz izango ditu: euskara, kultura eta sorkuntza. | Hamazazpi urteren ostean, 2020ko abenduan itxi zituen ateak Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokiak; egoera ekonomikoak behartutako erabakia izan zen. Eraikina udalaren esku geratu zen orduan, baina atea itxi bezain pronto abiatu zuten herriko hainbat kidek Plateruena eta gero, zer? dinamika. Hausnarketa prozesu bat izan da horren emaitza, eta gaur arratsaldean aurkeztu dute proiektu berria. Izenean dago lehen aldaketa: kafe antzoki izan ordez, kultur aterpe izango da orain Plateruena. Ostiralean abiatuko du ibilbide berria, Piztu argiak ekitaldiarekin, 20:00etan.
Piztu, poztu, puztu lelopean, aurrerantzean Plateruenaren jardunak hiru ardatz nagusi izango dituela kontatu du Maider Larrañaga gunearen koordinatzaileak: «Piztu argiak, poztu bihotzak eta puztu aterpe hau». Durango euskalduntzen laguntzeko espazio bat izango da, batetik; herriko elkarteei eta eragileei aterpe emango die, bigarrenik; eta euskal sortzaileentzako plaza bat ere izango da, azkenik. Era berean, bost funtzio nagusi beteko ditu: «Harrobia, esperimentazio gunea, topagunea, sortzaileen plaza eta oholtza izango da Plateruena». Betiere, garai bateko «erreferentzialtasuna» galdu gabe.
Kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du: udalarena izango da, baina herritar talde batekin batera, Kultur Mahai antolatu bat egongo da. Gutxi gorabehera, herriko 70 partaidek osatuko dute Kultur Mahaia. Besteak beste, Gerediaga elkarteak, Jaizale txistulari elkarteak, Berbaro euskara elkarteak eta kulturgintzan dabiltzan zenbait herritarrek. Lan lerroak edota ideiak partekatzeko «bilgunea» izango da, baina, talde motor bat izango dute gidari. «Udaleko teknikariok osatuko dugu talde motorra, eta Kultur Mahaiko bi kide izango dira bertan, komunikazioa zuzena izan dadin», aurreratu du Larrañagak.
Izena aldatzearekin batera, logo berria ere aurkeztu dute ekitaldian: «Gauza asko kabitzen diren kubo handi bat da, baina atea beti zabalik izango duela iradokitzen du».
Aurkezpena, ostiralean
900 kideko kooperatiba batek jarri zuen martxan Plateruena, 2004an, Berbaro euskara taldearen laguntzarekin. Euskara aisialdian sustatzen saiatzeko taberna bat ireki zuten herrian lehenik; eta, gerora, askotariko kontzertuak, hitzaldiak, antzerki saioak, erakusketak... egiten hasi ziren. Kulturgintza eta euskara izan zituen ardatz nagusi hamazazpi urteko jardunean, eta, guztira, 2.000 kultur ekitaldi inguru antolatu zituzten.
Orotara, 22 elkarte eta erakunderen, 34 kulturgileren eta saio irekietan parte hartu zuten 82 lagunen ekarpenekin hartu dute aretoa berriro ere martxan jartzeko erabakia: «Eraikin honek behinola zuen distira berreskuratu nahi dugu».
Ostiralean egingo dute aurkezpen ekitaldia, 20:00etan. Leire Vargas idazleak gidatuko du saioa, eta Durangaldeko eta Euskal Herriko artistek parte hartuko dute bertan. Tartean, Anari Alberdi musikaria, Peru Magdalena idazlea, Aitor Bizkarra bertsolaria eta Odei Barroso bertsolari eta rap abeslaria. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224911/hiru-urte-bete-dira-euskal-herrian-lehen-bi-covid-19-kasuak-atzeman-zituztenetik.htm | Gizartea | Hiru urte bete dira Euskal Herrian lehen bi COVID-19 kasuak atzeman zituztenetik | Araban detektatu zuten bat, eta Gipuzkoan bestea. Aurreko egunetan kanpoan ibiliak ziren biak. Osasun zerbitzuek esan zuten kutsakortasuna ez zela oso handia. Ordutik, Euskal Herrian 10.155 lagun hil dira koronabirusagatik. | Hiru urte bete dira Euskal Herrian lehen bi COVID-19 kasuak atzeman zituztenetik. Araban detektatu zuten bat, eta Gipuzkoan bestea. Aurreko egunetan kanpoan ibiliak ziren biak. Osasun zerbitzuek esan zuten kutsakortasuna ez zela oso handia. Ordutik, Euskal Herrian 10.155 lagun hil dira koronabirusagatik. | Eusko Jaurlaritzak 2020ko otsailaren 28an eman zuen albistearen berri: koronabirusa iritsi zen Euskal Herrira. Kasu bat topatu zuten Araban, eta beste bat Gipuzkoan. Baina kezkatzekoa zen? Nekane Murga Osasun sailburuak «lasaitasun eta konfiantza» mezua zabaldu zuen: «Kutsakortasuna ez da oso handia. Gaitza duen pertsona bakoitzak bi edo hiru pertsona kutsatzen ditu. Beste birus batzuena askoz ere handiagoa da; elgorriarena, adibidez», adierazi zuen. «Aspalditik gaude prest». Nafarroan hurrengo egunean atzeman zuten lehen kasua.
Gehienen antzera, Murgak ez zuen asmatu. Une hartan imajinatu ere ezin zen egin zer zetorren. Datuek lagundu dezakete ordutik gertatu denari neurria hartzen: milioi bat positibo baino gehiago atzeman dira Euskal Herrian, 10.155 lagun hil dira COVID-19ak jota, eta 50.000 baino gehiago ospitaleratu dituzte. Eta horiei gehitu behar zaizkie datuetan ikusten ez direnak: konfinamenduak, arazo ekonomikoak, buru osasunean eragindako kalteak, bertan behera utzitako ekitaldiak, planak eta abarrak...
Atzeman ziren lehen bi kasu haiei dagokienez, kanpoan kutsatu zirela azaldu zuen Jaurlaritzak. Bat Italian izan zen, eta bestea, Espainian, Andaluzian. Gaitza atzeman zioten arabarra medikua zen Gasteizko Txagorritxu ospitalean, eta hirugarren kutsatua ere ospitale bereko langile bat izan zen. Arriskutsutzat jotzen ziren herrialdeak Txina, Hego Korea, Japonia, Singapur, Iran eta Italia ziren, eta osasun agintariek jada zehaztuta zeuzkaten birusaren hedatzea eragozteko irizpideak.
Euskal Herrian koronabirusarekin hildako lehenengo pertsona, berriz, 82 urteko gizon bat izan zen; Bizkaian zendu zen, martxoaren 4an. Gaixotasun kronikoak eta pneumonia ere bazituen.
Lehen kasuak atzeman zirenean gaixotasunaren inguruko ezjakintasuna zenbaterainokoa zen ulertzeko, Osakidetzak eman zituen gomendioei erreparatu besterik ez dago: eskuak garbitzeko, doministiku egitean ahoa besaurrearekin estaltzeko, eta erabili eta botatzeko musuzapiak baliatzeko. «Maskarek ez dute balio gaixotasuna saihesteko; onena eskuak garbitzea da», esan zuen Murga sailburuak. Ordurako, ordea, farmazia askotan amaituta zeuden maskarak.
Arduradunek gehitu zuten zitekeena zela koronabirusa Euskal Herrian hedatzen hasia egotea, baina herritarrei eskatu zieten ez larritzeko: «Soilik sintomak dituztenek hartu behar dituzte neurriak». Hori ere oker: Hego Euskal Herrian, konfinamendua martxoaren 15ean sartu zen indarrean, eta, Ipar Euskal Herrian, martxoaren 17an. Osakidetzak martxoaren 2an ezarri zituen birusa ez hedatzeko neurriak osasun zentroetan.
Jaurlaritza, noski, ez zen salbuespena izan. Adibidez: Euskal Herrian lehen kasuak agertu ziren egunean, OME Osasunerako Mundu Erakundeak esan zuen «pandemia» hitza saihestu egin behar zela: «Izan ere, esan nahiko luke edonork duela gaitza harrapatzeko arriskua».
Bi hilabete eta erdi lehenago agertu zen birus bitxi bat Txinako Wuhan hirian, eta ordurako hilabete baino gehiago pasatua zen Txinako Gobernuak hiria itxi zuenetik. Handik gutxira bihurtu ziren itxialdiak ohiko neurri mundu osoan. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224912/inflazioak-gora-egin-du-otsailean.htm | Ekonomia | Inflazioak gora egin du otsailean | Datu aurreratuen arabera, bi hamarren igo da Espainian eta Frantzian. Batean zein bestean elikagaiak izan dira garestitzearen faktore nagusietakoak. | Inflazioak gora egin du otsailean. Datu aurreratuen arabera, bi hamarren igo da Espainian eta Frantzian. Batean zein bestean elikagaiak izan dira garestitzearen faktore nagusietakoak. | Beheranzko joera eten du inflazioak. Udan goia jo ondoren —%10,7ra iritsi zen uztailean—, 2022ko azken hilabeteetan nabarmen apaldu zen —%5,6, abenduan—, baina 2023ko lehen bi hilabeteetan berriro gorantz egin du Euskal Herri osoan.
INEk martxoaren 14an emango du Hego Euskal Herriko datua, baina Espainiarako gaur aurreratu duenak iradokitzen du behera ez, gora egin dutela prezioek otsailean. Espainian, bi hamarren igo da, %5,9tik %6,1era. Halaber hazi da azpiko inflazioa, energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena, %7,7raino, eta daturik handiena da euroa indarrean dagoenetik.
Espainiako estatistika erakundeak azaldu duenez, bi dira inflazioaren gorakada azaltzen duten arrazoi nagusiak: batetik, argindarra garestitu egin da otsailean, eta iazko otsailean merkatu egin zen; bestetik, elikagaiak eta alkoholik gabeko edariak iazko otsailean baino gehiago garestitu dira.
Elikagaiak dira gaur egun produktu inflazionistenak: urtarrilean, esaterako, duela urtebete baino %15,4 garestiago zeuden.
Izan dira merkatu diren produktuak ere: horien artean, erregaiak.
Frantzian, %6,2ra
Ipar Euskal Herriko daturik ez du ematen Inseek, baina Frantziako datua erreferentzia gisa baliatuz gero, han ere emendatu da urte arteko inflazioa, %6tik %6,2ra. Azpiko inflazioa ere bi hamarren hazi da, %7,2ra.
Frantzian ere elikagaiak garestitu dira gehien azken urtean: %14,5, gaur jakinarazitako datu aurreratuaren arabera. Jauzi handia da urtarrilarekin alderatuta, orduan %13,3koa baitzen garestitzea, eta elikagai freskoen prezio igoerak eragin du hori.
Energia ere asko garestitu da azken urtean (+%14), baina atal horretan beheranzko joera bat ikusten da, urtarrilean %16,3koa baitzen garestitzea.
Maila apalagoan bada ere, garestitzen ari dira manufakturak (+%4,6) eta zerbitzuak ere (+%2,9).
Martxoaren 15ean emango ditu datu xeheagoak Inseek. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224913/juan-karlos-subijana-espetxera-itzuli-da-epaileak-hirugarren-gradua-kenduta.htm | Politika | Juan Karlos Subijana espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta | Subijanak hemeretzi urte daramatza preso, eta hirugarren graduan zegoen abuztutik. Sarek manifestaziora deitu du ostegunerako. | Juan Karlos Subijana espetxera itzuli da, epaileak hirugarren gradua kenduta. Subijanak hemeretzi urte daramatza preso, eta hirugarren graduan zegoen abuztutik. Sarek manifestaziora deitu du ostegunerako. | Etxerat elkarteak jakinarazi du Juan Karlos Subijana euskal presoaren gradu erregresioa agindu duela Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak. Subijana Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli da, bigarren graduan. Sarek mobilizatzeko deia egin du: ostegunean, 19:00etan manifestazio bat egingo dute, Gasteizko Bilbo plazatik abiatuta.
Preso gasteiztarrak hemeretzi urte daramatza preso. 2021eko otsailean Euskal Herriratu zuten, Mansillatik (370 kilometrora), eta hirugarren graduan zegoen iazko abuztutik. Etxerat elkarteak «ezinegona» adierazi du, Subijanaren eskubideak urratu direlako: «Bada garaia, behingoz, euskal preso politikoei legedi arrunta aplikatzeko eta etorkizuneko elkarbizitza eraikitzen joateko».
Hilabete honetan Ainhoa Barbarin eta Asier Karrera euskal presoek ere espetxera itzuli behar izan dute, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak fiskaltzaren eskaerei men egin ostean. Etxerat-en datuen arabera, aurten lau preso itzularazi dituzte bigarren gradura. Iaz, berriz, zortzi gradu erregresio agindu zituen Auzitegi Nazionalak, eta 2021ean, beste bat.
Foro Sozialak ere ostiralean salatu zuen Auzitegi Nazionalaren jarrera «oztopatzailea», euskal presoei ohiko espetxe araudia aplikatzea «blokeatu» duelako. Foroaren datuen arabera, iaz onartutako hirugarren graduen bi herenen aurka egin zuen fiskalak. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224914/hiru-dira-legorretako-auto-istripuan-hildakoak.htm | Gizartea | Hiru dira Legorretako auto istripuan hildakoak | 31 urteko gizon bat zendu dela jakinarazi du Segurtasun Sailak. | Hiru dira Legorretako auto istripuan hildakoak. 31 urteko gizon bat zendu dela jakinarazi du Segurtasun Sailak. | Hirugarren lagun bat hil da asteburuan Legorreta parean gertatu zen istripuaren ondorioz, Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Larunbat gauerdian izan zen ezbeharra, Legorreta (Gipuzkoa) parean, A-1 errepidean, Gasteizko noranzkoan. Bi autok elkar jo zuten, eta biktimetako bat, gizonezkoa, istripua gertatu zen unean bertan hil zen. Ordu batzuk geroago zendu zen beste biktima bat, emakumezkoa, Donostia ospitalean. Beste bi lagun ospitaleratuta daude oraindik ere.
Jaurlaritzak adierazi du azken biktima 31 urteko gizon bat dela; kontrako noranzkoan zihoan ibilgailuko bidaiarietako bat zen. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224915/salatu-dute-ehun-estreinalditatik-bi-ere-ez-direla-izaten-euskaraz.htm | Kultura | Salatu dute ehun estreinalditatik bi ere ez direla izaten euskaraz | 2022an, estreinaldien %2 eta emanaldien %1 izan dira euskaraz, Pantaila Euskaraz-ek neurtu duenez. Zineman euskara sustatzeko neurriak eskatu dituzte azken horrek eta Behatokiak. Euskarazko eskaintzarik ez dagoenean salaketa jartzera deitu dituzte herritarrak. | Salatu dute ehun estreinalditatik bi ere ez direla izaten euskaraz. 2022an, estreinaldien %2 eta emanaldien %1 izan dira euskaraz, Pantaila Euskaraz-ek neurtu duenez. Zineman euskara sustatzeko neurriak eskatu dituzte azken horrek eta Behatokiak. Euskarazko eskaintzarik ez dagoenean salaketa jartzera deitu dituzte herritarrak. | Joan den ostiralean estreinatu zen Paul Urkijoren Irati filma Hego Euskal Herriko zinemetan, eta harrera beroa izan du: euskarazko film batek inoiz izan duen estreinaldirik arrakastatsuena da. Gertakari horrek ikusleen artean sortu duen «poza eta itxaropena» baliatu dute Pantailak Euskaraz-ek eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak salatzeko euskaldunak «bigarren mailako herritarrak» direla zineman.
Pantailak Euskaraz taldeak 2022an Hego Euskal Herriko zinema areto komertzialetan izandako estreinaldi kopurua aztertu du, filmen hizkuntzaren arabera: «Datuak gordinak bezain kezkagarriak dira», adierazi du ohar batean. Datu horien arabera, euskarazko jatorrizko bertsioan, euskarara bikoiztuta edo euskarara azpidatzita egin diren emanaldiak ez dira %2ra iritsi; gaztelaniazko jatorrizko bertsioan, gaztelaniara bikoiztuta edo gaztelaniara azpidatzita, berriz, film guzti-guztiak eman dira, %100. «Ipar Euskal Herriko egoera, berriz, okerragoa dela pentsa daiteke, datu zehatzik eskuratu ez den arren».
Hiriburuetako zinemak hartu dizute kontuan ikerketarako, eta eskertu egin dute herri askotako kultur kudeatzaileek egiten duten lana, kopuru horiek handiagoak izan daitezen.
Pantailak Euskaraz-en eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren hitzetan, zinemetako eskaintzak herritarren oinarrizko eskubideak mugatzen ditu, eta Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eskatu diete euskarazko ekoizpenei, bikoizketari eta azpidatziei bideratutako baliabideak «biderkatzeko». Egunerokoan ikus-entzunezkoek duten tokia kontuan izanik, euskarazko eskaintza egotea ezinbestekotzat jo dute normalizazioan aurrera egiteko.
Euskaldunak animatu dituzte euskarazko ekoizpenak eta euskaratutakoak ikustera; «eta, euskarazko eskaintzarik ez dagoenean, Euskararentelefonoa.eus bitartez dagokion salaketa jartzera». |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224917/tubos-reunidos-zulo-beltzetik-irten-da-435-milioi-euroren-irabaziak-lortuta.htm | Ekonomia | Tubos Reunidos zulo beltzetik irten da, 43,5 milioi euroren irabaziak lortuta | 2008tik izandako emaitzarik onenak lortu dituzte iaz. Ipar Amerikan egin dituzte 2022ko ekitaldiko salmenten %53. | Tubos Reunidos zulo beltzetik irten da, 43,5 milioi euroren irabaziak lortuta. 2008tik izandako emaitzarik onenak lortu dituzte iaz. Ipar Amerikan egin dituzte 2022ko ekitaldiko salmenten %53. | Hamabost urteren ostean, zulo beltzetik irten da Tubos Reunidos, 43,5 milioi euroren irabaziak izan baitzituen iaz. 2022ko emaitzak 2008az geroztiko onenak izan dira, eta aurreko ekitaldietako zapore mingotsa goxatu dute. Izan ere, azken zazpi urteetan 352 milioi euroren galerak izan dituzte guztira.
Arabako taldearen salmentek 500 milioi euro langa gainditu zuten iaz, 2021ean lortutakoaren bikoitza. Eta EBITDA erakusleak, berriz, 60 milioi euroak gainditu zituen. Aurreko urteko emaitzekin alderatuta, 115 milioi egin du gora.
Tubos Reunidoseko presidente Francisco Irazustak emaitzak txalotu ditu: «Zenbaki hauek mugarri garrantzitsuak dira, eta plan estrategikoan aurreikusitako inbertsioekin aurrera jarraitzeko aukera emango digute».
Urtea lasai amaitu zuten, eta hasi ere hala egin dute; 300 milioi eurotik gora balio duten eskaerak baitituzte. Iazko urte hasierarekin alderatuta, %71 gehiago. Irazustak esan du hori aintzat hartuta «baikor» begiratzen diotela 2023ari.
Oro har, karbono altzairuzko hodien ekoizpenean oinarritu dira iazko ekitaldiko jarduerak. Zenbait eragilek bultzatu dute ekoizpen hori, hala nola 2022ko urte hasieran hodi horien eskari kopuru handiek, batez ere, AEB Ameriketako Estatu Batuetatik.
Hain justu, salmenten erdia baino gehiago, %53 inguru —252 milioi euro—, Ipar Amerikan egin dituzte. Hala ere, Europako merkatuan ere nozitu dute salmenten gorakada, Errusiatik inportatutako gasaren beherakada medio.
Tubos Reunidosek 1.200 langile inguru ditu, gehienak Euskal Herriko lantegietan. Bada, hodigintza enpresa berpizteko funtsezkoa izan zen SEPIk 2021ean emandako erreskatea. Arabako taldeak 112,8 milioi jaso zituen.
Funts horiek helburu zuten COVID-19ak kalte egindako enpresa estrategikoak laguntzea. Tubos Reunidosek ez zuen erraza erreskatea lortzea; izan ere, baldintzetako bat zen enpresek frogatzea 2019aren amaieran euren egoera ekonomikoa ona zela. Hodiak ekoizten dituen konpainiak, ordea, argudiatu zuen «funtsezko enpresa bat» zela trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako.
Horiek hala, SEPIren oniritzia jaso, eta eskuratutako diruaren erdia baino gehiago, 60 milioi euro inguru, plantak berritzeko inbertitu zuten. Ordutik, helburu dute merkatu berrietara iristea; petrolioa alde batera utzi, eta hidrogenoari eta energia garbietara begira jartzea.
Oreka IT eta Farma Faes ere, bide onetik
Zortzigarren urtez jarraian, Oreka ITk emaitza onak eskuratu ditu. Euskal teknologia enpresa horrek 4,5 milioi euroren irabaziak izan zituen iaz, aurreko urtean baino %36 gehiago. Horrez gain, konpainiaren bezero zorroa %22 handitu zen aurreko urteko ekitaldian, eta EBITDA erakusleak %42 egin zuen gora.
Horiek horrela , laugarren egoitza bat irekiko dute Donostian. Gasteizen dute egoitza nagusia (Araba), eta beste bi egoitza Leioan (Bizkaia) eta Mutiloan (Nafarroa). Oreka ITko zuzendari nagusi Iraitz Perez de Goldarazenaren arabera, «oso positiboa da» 2022. urteko balantzea.
«Ez bakarrik emaitza ekonomikoengatik, baizik eta, bereziki, gure bezeroengandik jaso ditugun gure zerbitzuei buruzko balorazio bikainengatik eta gure plantillak lan giroari buruzko urteko inkestaren bidez jakinarazi digun lanpostuarekiko gogobetetze maila handiarengatik», azaldu zuen atzo, prentsa ohar baten bidez.
Faes Farma enpresa farmazeutikoa ere bide onetik doa. Iazko ekitaldian 89,5 milioi euroren irabaziak izan zituen (+8,6), eta 462 milioi inguru fakturatu zituen. EBITDA erakusleak, berriz, 20 milioi euroak gainditu zituen.
Emaitza horiek nazioarteko merkatuan izandako gorakadaren adierazle dira. Izan ere, %17 egin dute gora atzerrirako salmentek, eta, gaur-gaurkoz, fakturazioaren %54 atzerriko merkatuetan egiten dute. Atzerrian, Latinoamerika egin du gora bereziki. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224918/22-urteko-preso-bat-hil-da-zaballako-espetxean.htm | Gizartea | 22 urteko preso bat hil da Zaballako espetxean | 2020ko irailetik zegoen preso, eta gaur goizean aurkitu dute hilda. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du ez zegoela suizidioen prebentziorako programan, eta ez zuela «biolentzia zantzurik». | 22 urteko preso bat hil da Zaballako espetxean. 2020ko irailetik zegoen preso, eta gaur goizean aurkitu dute hilda. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan du ez zegoela suizidioen prebentziorako programan, eta ez zuela «biolentzia zantzurik». | Zaballako espetxean preso zegoen 22 urteko gizonezko bat hil da, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi duenez. Jaurlaritzaren arabera, gaztea «hilda» aurkitu dute kartzelako funtzionarioek gaur, 08:00etan. Medikuei abisua eman dieten arren, ezin izan dute ezer egin. Gizonezkoa 2020ko irailetik zegoen preso, eta ez zegoen suizidioaren prebentziorako programan, Zupiriak azaldu duenez, ez zutelako horretarako «zantzurik» ikusi. Azaldu du gizonezkoak ez zeukala «biolentzia zantzurik». Bozeramaileak esan du «harriduraz» hartu duela berria, eta espetxeak informazio guztia hildakoaren familiartekoei emango diela, baita «behar duten laguntza guztia» ere.
Segurtasun Sailak ikerketa bat abiatuko du zer gertatu den ikertzeko. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Poliltiketako Sailak jakinarazi du informazioa «gardentasun proba gisa» eman dutela, baina ez dutela xehetasun gehiago emango «hildakoari eta haren familiartekoei errespetua» erakusteko.
Duela egun batzuk, Salhaketak salatu zuen 2020an gertatu zen preso baten heriotzaren inguruan ere «xehetasunak» falta direla. Zaballan zegoen 67 urteko G.B. presoa Gasteizko Santiago ospitalera eraman zuten 2020ko apirilean, ebakuntza kirurgiko bat egiteko. Handik bi egunera hil zen, eta Salhaketak uste du ez dela «behar bezala kontrolatu Ertzaintzaren jarduera».
2020. urtea beltza izan zen Zaballako kartzelan. Sei preso hil ziren presondegi horretan:
Apirilaren 7an. Zaballako preso bat zendu zen ospitalean, Gasteizen. Salhaketaren arabera, gaixotasun larri eta sendaezinak zituen, fisikoak eta psikikoak, eta, horren ondorioz, laster espetxetik ateratzekotan zen, beste instituzio batera eraman zezaten. Elkartearen arabera, apirilaren 8an ebakuntza bat egin behar zioten, eta Santiago ospitalera eraman zuten. Han, istiluren bat izan zuen erizainekin, eta ertzainek esku hartu zuten «indarra erabiliz», Salhaketak adierazi zuenez. Presoak bihotzekoa izan zuen.
Uztailaren 17an. 23 urteko preso bat hil zen kartzelan.
Irailaren 12an. Iruñeko 32 urteko preso batek bere burua urkatu zuen. Salhaketa elkartearen arabera, bitan eskatu zuen psikologoarengana eraman zezaten, alferrik. Abuztuaren 4an lekualdatu zuten Iruñeko espetxetik Zaballara; Iruñeko kartzelan erizaindegian zegoela jakinarazi zuen elkarteak.
Urriaren 1a. 35 urteko preso gasteiztar bat hilik agertu zela adierazi zuten.
Urriko azken astean. Buruko gaixotasun bat zuen emakume bat hilik agertu zen bere ziegan. Salhaketak esan zuenez, libre behar zuen, patologia larriak diagnostikatuta zituelako, baina ez zioten lekurik eman gaixoentzako inongo gunetan. Hori ezinbestekoa da baldintzapean aske geratzeko, eta, hortaz, preso zegoen.
Abenduaren 25ean. 50 bat urteko gizonezko baten gorpua agertu zen espetxeko bosgarren moduluan. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224919/gutxieneko-zerbitzuak-gehiegizkoak-direla-salatu-du-satsek.htm | Gizartea | Gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla salatu du Satsek | Sindikatuak grebara deitu ditu gaur Osasunbideko 4.000 erizain eta fisioterapeuta. Nafarroako Gobernuaren arabera, goizeko txandan jarraipena %5,15ekoa izan da. | Gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» direla salatu du Satsek. Sindikatuak grebara deitu ditu gaur Osasunbideko 4.000 erizain eta fisioterapeuta. Nafarroako Gobernuaren arabera, goizeko txandan jarraipena %5,15ekoa izan da. | «Esparru honetan zein orotan, greba deialdia kudeaketa administratiboaren porrotaren isla bat da». Nafarroan grebara deitu ditu Satsek Osasunbideko 4.000 erizain eta fisioterapeuta. Lan karga handiagatik eta lan baldintzengatik «nazkatuta» daudela adierazi dute 11:00etan egindako elkarretaratzean.
Ordu horretan, osasun etxeen eta ospitaleen aurrean kontzentrazioak egin dituzte. Vianako Printzea espezialitateen zentroan egindako kontzentrazioan, adierazpenak egin dituzte komunikabideen aurrean.
Sindikatuaren arabera, oraingoz ez dakite zer erantzun izan duen grebak. Adierazi dute ospitaleetako planten egoerari buruzko datu batzuk dituztela eta «ebakuntza gelaren bat» gelditu dela. «Gutxienetako ari gara lanean, baina datu ofizialik ez dugu», erantzun du Satseko Idoia Valenciak.
Nafarroako Gobernuaren datuak
Nafarroako Gobernuaren arabera, goizeko txandako 1.749 langileetatik 90ek egin dute lanuztea: hau da, %5,15ko jarraipena izan du. Ospitaletan, %2,07koa izan da. eta lehen arretan, %11,03koa.
Dena den, Satse sindikatuak salatu du Nafarroako Gobernuak jarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak» izan direla. «Gutxieneko zerbitzu horiekin, galarazten ari dira profesional askok greba egin ahal izatea. Jabetzen gara administrazioa zerbitzuak eta osasun etxeak indartzen ari dela gaurko, eta galarazten ari zaie erizainei eta fisioterapeutei kartelak jarri ahal izatea euren lantokietan», salatu du SATSEko Idoia Valenciak, elkarretaratzean.
Euren aldarrikapenen aurrean, Nafarroako Gobernuak «gutxietsi» egin dituela salatu du Valenciak. «Hauek dira ondorioak». Haren esanetan, negoziazioaren epeak bete dituzte, baina administrazioak ez du bere partea bete. «Jarraituko dugu presio egiten, 4.000 erizainen eta fisioterapeuten lanari balioa eman arte».
Lan zama handia
Valenciak azpimarratu duenez, lan zama handia jasaten ari dira osasuneko profesionalak, «batez ere lehen arretan», eta horri gehitu behar zaio osasun sistema osoan «egiturazko alderatze iraingarriak» daudela, berriki Osasun Departamentuak Sindikatu Medikoarekin hitzartu duen akordioari aipamen eginez.
Dena den, SATSEk ez zuen bat egin otsailaren 15ean mahai orokorreko sindikatuek funtzio publikoan deitutako greba deialdiarekin, eta nahiago izan dute euren bidea jorratu gaurko lanuzteen bidez.
Aldarrikapenei dagokienez, salatu dute pandemiaren aurretik ere urte askoan ez dela egin erizainen aldeko apusturik, eta lan baldintzetan islatuko den errespetu bat aldarrikatu dute. «Tira egin dute etengabe profesionalei exijituz baina aldi berean eskubideak murriztuz. Nekatuta gaude. Aski da», gaitzetsi du Valenciak.
Besteak beste, eskatzen dute bizitza pertsonalarekin uztartzeko baimenak ematea, gaixo baimena hartzen duten langile guztiak ordezkatzea, erizainen ratio «egokia» egotea, zerbitzuen arabera langileria indartzea, lehen arretan «edozer gauzatarako erreminta izateari uztea», soldata osagarriak parekatzea, borondatez erretiro aurreratua hartu ahal izatea erraztea... |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224920/martxoak-3-elkarteak-adierazi-du-gertutik-erreparatuko-diela-erakundeen-urratsei.htm | Politika | Martxoak 3 elkarteak adierazi du gertutik erreparatuko diela erakundeen urratsei | Memorialaren inguruan itxitako akordioa ontzat jo du elkarteak, eta datozen egunetako egitarauaren berri eman du. Urtaranek adierazi du Espainiak barkamena eskatu beharko lukeela fundazioko kide izan nahi badu. | Martxoak 3 elkarteak adierazi du gertutik erreparatuko diela erakundeen urratsei. Memorialaren inguruan itxitako akordioa ontzat jo du elkarteak, eta datozen egunetako egitarauaren berri eman du. Urtaranek adierazi du Espainiak barkamena eskatu beharko lukeela fundazioko kide izan nahi badu. | Martxoaren 3ko sarraskiaren 47. urteurrena hura oroitzeko zentroaren inguruko eztabaidak markatu du. Hala adierazi du Martxoak 3 elkarteak ere aste honetako ekitaldien berri emateko oharrean. Elkarteak azaldu du oroimenezko zentroaren proiektua «bideraezina» dela biktimen «parte hartze eraginkorrik gabe», eta gehitu du gertutik erreparatuko dietela hurrengo urratsei, erakundeek aurreko astean adostutakoa bete dezaten. «Garrantzitsuena da parte hartzeko bermeekin eta erabakitzeko ahalmenarekin aurrera egitea Martxoaren 3ko Memorialaren diseinuan».
Gasteizko Udalarekin, Arabako Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin lankidetza eta aholkularitza hitzarmen bat adosteko bermea sinatu zuten aurreko asteartean Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek, baina lehenak gogoratu du «bi urteko nahasmenaren eta mesfidantzaren» ostean iritsi dela hura: «Aldez aurretik biktimek prozesuan parte hartzeko inolako formularik adostu gabe erakundeek estatutuak onartu nahi zituzten».
Elkarteak adierazi du 2021eko hitzarmena errespetatzeaz gain biktimen oroimenezko zentroaren fundazioko 3. artikuluaren aldaketa ere onartu zutela, fundazioaren beraren helburuak jasotzen dituena. Martxoak 3 eta Memoria Gara elkarteek proposatuta, «egiaren, justiziaren, aitortzaren eta biktimen erreparazioaren printzipioak» txertatu dituzte. Era berean, memorialean egingo diren egitasmoek «izaera bizia, dinamikoa eta etengabe eguneratua» izatea ere jaso dute dokumentuan.
Lortutako adostasunen artean dago fundazioaren patronatuari dagokiona ere. Martxoak 3 elkarteak proposatu zuen biktimetako bat ohorezko presidente izendatzeko, baina erakundeek ez zuten onartu. Horren ordez, baina, gizarte ekimeneko lau batzordekideetako bat —Memoria Gara-ko bi kide eta Martxoak 3ko beste bi dira— fundazioko lehendakariorde izendatzeko konpromisoa hartu dute erakundeek. Hura izango litzateke biktimen ordezkaria.
Gauzak hala, Martxoak 3 elkarteak azaldu du erakunde publikoen «borondate politikoaren» menpe dagoela aurrerantzean adostutakoa errespetatzea.
Egitaraua
Elkarteak datozen egunetarako programazioa aurkeztu du. Ostiralean egingo dute ekitaldi nagusia. 18:00etan omenaldia egingo diete biktimei, Gasteizko Martxoaren 3ko monolitoan. Bertatik abiatuko dute manifestazioa ere, Martxoak 3 elkarteak, eta ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek deituta. Gauen, berriz, omenaldi ekitaldi bat egingo dute Karrika tabernan.
Ekitaldiei, baina, bihar ekingo diete, Orbain kultur elkartean: Vitoria, marzo de 1976 (Gasteiz, 1976ko martxoa) proiektatuko dute, eta solasaldi bat egingo dute elkarteko kideekin. Ostegunean, berriz, M3 Gogoetak dokumentala emango dute Vital Fundazioa kulturunean, 19:00etan. Azkenik, larunbatean, memoria jardunaldi bat egingo dute Errekaleor auzoan.
Barkamen eskea
Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak eta Arabako Foru Aldundiak gaur onartu dute fundazioko kide izatea; baita haren estatutuak onartu ere. Gasteizko Udalak, berriz, ostiralean egingo du Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroaren Fundazioaren estatutuak onartzeko bozketa. Hiriko alkate Gorka Urtaranek adierazi du «albiste on bat» dela, eta hurrengo urratsak zein izan behar diren ere azaldu du: San Frantzisko eliza egokitzea eta bertako programazioa garatzea. Alkateari Espainiako Gobernuaren balizko partaidetzaren inguruan ere galdetu diote Radio Vitorian, eta hark erantzun du halakorik aztertu aurretik estatuak «barkamena» eskatu beharko lukeela.
Urtaranek adierazi du aztertu beharreko elementu bat dela Espainiako Gobernuak memorialeko fundazioan parte hartzea, baina lehenik estatuak onartu behar duela 1976ko martxoaren 3an gertatutakoa «justifikatu gabea eta justifikatu ezina» izan zela. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224921/israelgo-armadak-bazekien-kolonoek-palestinarrei-erasotzeko-asmoa-zutela-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo armadak bazekien kolonoek palestinarrei erasotzeko asmoa zutela Zisjordanian | ‘Israel Hayam’ eta ‘Haaretz’ egunkarien arabera, segurtasun erakundeek ez zuten neurririk hartu igandean jazotakoak eragozteko; palestinar bat eta hiru israeldar hil ziren. NBEko Segurtasun Kontseilua biltzekoa da gaur, Zisjordaniako indarkeriaren azken gorakadaz eztabaidatzeko. | Israelgo armadak bazekien kolonoek palestinarrei erasotzeko asmoa zutela Zisjordanian. ‘Israel Hayam’ eta ‘Haaretz’ egunkarien arabera, segurtasun erakundeek ez zuten neurririk hartu igandean jazotakoak eragozteko; palestinar bat eta hiru israeldar hil ziren. NBEko Segurtasun Kontseilua biltzekoa da gaur, Zisjordaniako indarkeriaren azken gorakadaz eztabaidatzeko. | Wafa Palestinako berri agentziak Israelgo zenbait hedabidetako iturriak aipatuz jaso duenez, Israelgo armadak bazekien kolono juduek palestinarren aurka erasoaldia egiteko asmoa zutela igandean, Zisjordania okupatuan. Israelgo indarrek, ordea, ez zuten «ezer egin» gertakari hura eragozteko. Herenegun gauean, kolonoek hirurehun bat eraso egin zituzten Hawara, Burin eta Asira al-Qibliya herrietan, Nablus hegoaldean. Wafaren arabera, 37 urteko palestinar bat hil zuten, eta 350 pertsona baino gehiago zauritu. Istiluetan israeldar bat ere hil zuten. Horrez gain, gutxienez 75 etxebizitza eta ehun auto erre zituzten.
Ikusi gehiago: Kolonoek palestinarren aurkako erasoaldia egin dute Zisjordanian
Israel Hayom egunkariaren arabera, Israelgo segurtasun erakundeek ez zuten erreakzionatu kolonoak Hawaran «maila handiko atentatuak» prestatzen ari zirela. Kazetaren arabera, ekintzaile palestinar batzuek bi kolono tiroz hil ondoren, israeldarrek palestinarren aurkako mezuak zabaldu zituzten sare sozialetan. David Ben Zion Samariako (Zisjordania) kolonoen kontseiluko presidenteordeak Twitterren idatzi zuenez, «Hawarako herria gaur bertan [herenegun] desagerrarazi behar da». Adierazpen hori babestu zuten, zehazki, Itamar Ben Gvir Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministroak eta Bezalel Smotrich Finantza ministroak.
Haaretz egunkariaren arabera, Israelgo segurtasun erakundeek elkarri leporatu zioten gertakariaren erantzukizuna, eta militarrak kritikatu zituzten Hawarara zihoazen kaleak eta errepideak ez ixteagatik, kolonoak hirira irits ez zitezen. Bestalde, armadak Xin Bet segurtasun agentzia kritikatu zuen, bertako departamentu juduak ez ziolako ohartarazi ehunka kolono Hawarara hel zitezkeela dozenaka etxe eta ehunka ibilgailu erretzera.
Egunkariak gaineratu du kolonoek Hawarako eraikinei eta ibilgailuei su eman ondoren hasi zirela armadako unitateak lanean, eta orduan ezin izan zutela egoera kontrolatu. Halaber, Al Jazeera telebista katearen arabera, kolonoek palestinarren aurkako erasoaldian parte hartzeagatik atxilotutako zortzi israeldarretatik sei aske utzi dituzte, eta beste biei etxeko atxiloaldia ezarri diete.
Ikusi gehiago: Heriotza zigorra juduen aurkako erasoak egiten dituzten palestinarrentzat
Gertakari horiekin lotuta, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkari Berezi Hady Amr Hawara hirian izan da gaur goizean, eta doluminak helarazi dizkio igandeko erasoetan hildako palestinar baten familiari. «Eraso lazgarri horien erantzuleak legez auzipetzea nahi dugu», esan du Amrrek, Zisjordaniako hirian kolonoek eragindako kalteak ikuskatu ondoren.
Bide horretan, Washingtonek Tel Avivi eskatu dio atxilotzeko eta epaitzeko herenegun gauean palestinar bat hil zuten kolonoak. «Espero dugu Israelgo Gobernuak kontuak ematea, eraso horien erantzuleak auzitara bidaltzea eta etxea galdu dutenei laguntza ematea», adierazi zuen atzo AEBetako Estatu Departamentuko bozeramaile Ned Pricek.
Azken bi egunetan Zisjordaniako iparraldean etxeei eta autoei su eman ostean, kolono israeldarrek dozenaka olibondo moztu dituzte gaur inguru berean, hango funtzionario palestinar batek salatu duenez, Wafa agentziak jasotakoaren arabera. Zehaztu du kolonoek 50 olibondo ebaki dituztela Deir Xaraf herriko lurretan, Nablus hiriaren mendebaldean.
Bestalde, Palestinako Osasun ministro Mai Alkailak atzo salatu zuenez, kolonoek eraso egin zioten anbulantzia bati, Zisjordanian; haur gaixo bat zeraman Jenindik Ramallahko zainketa intentsiboetako unitatera. Adierazi zuenez, adingabekoa hiru ordu geroago heldu zen ospitalera. Horiek horrela, Alkailak dei egin zien giza eskubideen aldeko nazioarteko erakundeei gai hau serio har dezaten, eta eskatu zuen neurriak har ditzatela Israelgo indarrek eta kolono juduek anbulantziei eta osasun langileei eraso ez diezaieten.
Bien bitartean, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseilua ateak itxita biltzekoa da gaur, Zisjordaniako indarkeriaren azken gorakadaz eztabaidatzeko, palestinarren eta kolonoen arteko erasoen ondotik. Arabiar Emirerri Batuetako ordezkaritzak eskatuta, NBEk New Yorken (AEBak) duen egoitzan batzartuko dira, Euskal Herrian 20:00ak direnean.
Kolonoak militarren aurka
Zisjordania okupatuan giroa gaiztotuta dagoen honetan, Tel Avivek atzo jakinarazi zuenez, kolono talde batek eraso egin zien Israelgo zenbait indarri, Xabei Xomron, Nablustik gertu. Israelgo agintarien arabera, gainera, kolono bat armadako kide bat autoz harrapatzen ahalegindu zen. Militarrek, berriz, ibilgailuaren gurpilei tiro eginez erantzun zuten, baina gidariak ihes egin zuen. Armadak gertakari «larritzat» jo zuen. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224922/spriko-zuzendari-ohiak-dagokion-baimenik-gabe-dihardu-arlo-pribatuan.htm | Politika | SPRIko zuzendari ohiak dagokion baimenik gabe dihardu arlo pribatuan | Eusko Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi enpresa pribatuetan ari dira, arauzko bi urteak itxaron gabe. Horietako lauk baimen berezi bat lortu dute, baina ez SPRI agentziako zuzendari ohi Alexander Arriolak. | SPRIko zuzendari ohiak dagokion baimenik gabe dihardu arlo pribatuan. Eusko Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi enpresa pribatuetan ari dira, arauzko bi urteak itxaron gabe. Horietako lauk baimen berezi bat lortu dute, baina ez SPRI agentziako zuzendari ohi Alexander Arriolak. | Ate birakarien eztabaida piztu da hauteskundeen atarian, hainbat enpresa pribatuk Eusko Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi fitxatu dituztela eta. Euren kargu publikoak utzi eta bi urte igaro aurretik hasi dira arlo pribatuan, nahiz eta 2014ko bateraezintasunen legeak ez duen horretarako baimenik ematen. Lege horrek berak, ordea, aparteko baimen bat lortzeko aukera jasotzen du: interesatuak lanpostu berriaren informazio guztia helarazi behar dio administrazioari, eta Gobernantza Sailak erabaki behar du eskaera aintzat hartu ala ez. Bada, bost goi kargudun horien artean lauk aparteko baimena lortu zuten, baina bosgarrenak ez: SPRIko zuzendari ohi Alex Arriola.
Horrela onartu du Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak, kazetarien galderei erantzunez. SPRIko zuzendari ohia arlo pribatuan aritzeko aparteko baimena eskatu zuen, haren lanpostu berriaren inguruko informazioa helarazita, «baina Gobernantza Sailak ez zion erantzun». Hori dela eta, Olatz Garamendiren sailak ikerketa bat abiaraziko du jakiteko «zergatik ez zen garaiz» erantzun.
Zupiriak ez du esan Arriolaren lan aldaketa bera ere ikertu behar den ala ez, baina garbi geratu da goi kargudun ohi horrek ez zuela legeak exijitzen duen bi urteko itxaronaldia egin arlo pribatuan hasi aurretik, eta SPRIko zuzendari izan ondoren enpresa baterako jauzia egin zuela legeak jasotzen duen aparteko baimena izan gabe.
Denera, bi sailburuorde ohi eta hiru zuzendari ohi dira berriki arlo pribatuan hasi direnak bi urte itxaron gabe, eta, hala, ate birakarien kasuetara gehitu direnak. Horietatik lauk lortu dute, EAJko ordezkari batek gidatzen duen sailak emandako baimen berezi bati esker, euren kasuak etikaren esparrura mugatzea. Gobernantza Sailak deliberatu zuelako kargudun horien zeregin publikoak ez direla bateraezinak beren lan berrien zereginekin. SPRIko zuzendari ohiaren auzia, aldiz, etikatik harago joan daiteke, baimen berezi hori eduki gabe hasi baitzen lan berrian, eskatu eskatu zuen arren.
Ansotegi eta Zarraonaindia
Fatima Ansotegi eta Javier Zarraonaindia dira arlo pribatura jauzi egindako bi sailburuordeak. Jon Darpon eta Nekane Murga Osasun sailburuen ondokoa izan zen Ansotegi. Keralty Health konpainian hasi zuen bere lan berria, ardura publikoa utzi eta 48 ordura, Darpon bera ari den enpresan. Zarraonaindia, berriz, Industria sailburuordea izan zen 2021eko abuztura arte, Ekonomiaren Garapeneko Sailean. Albia Capital Partners aholkularitzan ari da orain.
Alexander Arriola SPRIko zuzendari ohiaren lan aldatzea da, ordea, galderen jomugan jarri duena Zupiriak, onartu baitu hark ez zuela baimen berezirik arlo pribatuan hasteko, eta, beraz, 2014ko legea urratu ote den zalantza piztu da. Eurocybcar enpresak fitxatu du Arriola, zibersegurtasunaren alorrekoa. 2020ko irailaren 17an utzi zion SPRI zuzentzeari, eta Zupiriak berak onartu bezala, Jaurlaritzaren gardentasunaren atariak ez du jaso harentzako aparteko baimenik, ez baitago. Besteen kasuan atari horrek islatzen du Gobernantza Sailak eman zuela ezohiko baimena bi urteko itxaronaldia alboratzeko.
Ibon Etxeberria eta Aitor Zulueta dira ate birakarien kasuak ugaritu dituzten beste bi zuzendari ohiak. Gotzone Sagardui sailburuaren albokoa izan zen Etxeberria, harik eta 2021eko otsailean kargugabetu zuten arte, udal konfinamendua urratu zuelako golfean aritzeko. Bizkaiko Farmazialarien Kolegioan ari da orain; baita Serikat, Laubana eta Farmaconsulting Transacciones aholkularitza enpresetan ere. Zulueta, berriz, Iñaki Arriola sailburuaren albokoa izan zen Natur Ondareko zuzendari gisa, eta Versos enpresan ari da. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224923/parlamenturako-eta-iruntildeeko-udalerako-zerrendak-hautatuko-ditu-asteon-eh-bilduk.htm | Politika | Parlamenturako eta Iruñeko Udalerako zerrendak hautatuko ditu asteon EH Bilduk | Koalizioko militanteek larunbatera arteko epea dute aurkeztutako zerrendaren inguruan bozkatzeko. | Parlamenturako eta Iruñeko Udalerako zerrendak hautatuko ditu asteon EH Bilduk. Koalizioko militanteek larunbatera arteko epea dute aurkeztutako zerrendaren inguruan bozkatzeko. | Laura Aznal Parlamenturako zerrendaburu, eta Joseba Asiron Iruñeko Udalerako. Bi zerrendetako gainerako hautagaien berri eman du koalizioak. «Esperientzia eta Nafarroarekiko maitasuna eta ezagutza sakona» dira berritasun, bidalitako oharraren arabera.
EH Bilduren arabera, hautagaitzak aurkezteko epea otsailaren 22an amaitu zen, eta, ikusita ez dela ekarpen gehiagorik jaso, proposamen hori militanteen eskura jarriko dute, bozka dezaten. Koalizioak parekidetasunari eutsi dio bai parlamentuan eta bai zerrendetan.
Parlamentuan, Aznalen atzetik Adolfo Araiz egongo da: parlamentari izana da aurreko legealdietan, eta ezagutza sakona du ganberan jorratzen diren gai askoren inguruan. Hirugarren postuan, berritasunetako bat ageri da: Eneka Maiz, Etxarri Aranazko alkate ohia.
Ez da parlamentuko zerrendetan egongo den udal ordezkari bakarra. Udal arloari ematen dioten pisua adierazteko, Mikel Zabaleta Leitzako alkatea joango da bederatzigarren postuan, Esther Lakasta Basaburuko zinegotzia hamargarren tokian eta Oihan Mendo Garesko alkatea 11.enean.
EAko sektore kritikoko inor ez
EAko zuzendaritzako ordezkari gisa, Xebe Txoperena egongo da, laugarren postuan. Hala ere, deigarria da ikustea Nafarroako sektore kritikoak ez duela ordezkaririk: sinbolikoki hamabigarrena eskaini bazitzaion ere –lortzeko aukera gutxi baititu– , uko egin diote.
Kritikoek salatu dutenez, koalizioari hautagaia proposatzeko orduan EAko zuzendaritzak ez du aintzat hartu Nafarroako militanteen gehiengoa. Leitzan egindako batzar batean aukeratu ziren hautagaiak, otsailaren 6an, eta, zuzendaritzak ustez gehiengoa izanagatik, galdu egin zuen. Iñaki Esnal gailendu zitzaion Txoperenari.
Haatik, zuzendaritzaren arabera, EAko batzar nazionalari dagokio hautaketa egitea, «estatutuen arabera hautagaiak hautatzeko organo bakarra baita». Hala, batzar nazionalak hautatu zituen maiatzeko foru eta udal hauteskundeetarako EH Bilduri proposatu dizkion izenak, eta horien artean zegoen Txoperena.
Asteburu honetan, Carlos Garaikoetxea EAko presidente ohiak eta alderdiko 200 goi kargudun eta afiliatuk, idatzi batean, barne demokrazia, arauak eta afiliatuen iritzia aintzat ez hartzea leporatu diote Eba Blancori; EH BIiduk horren harira erakutsitako «isiltasun ozena» ere salatu dute.
Beste berritasunak
Bosgarren postuan, Javier Arza NUPeko Soziologia Departamentuko irakaslea egongo da, eta zortzigarren tokian, berriz, Nafarroa XXI egitasmoko ordezkari Irati Jimenez abokatua. Seigarren eta zazpigarren postuetan, Arantxa Izurdiaga eta Txomin Gonzalez egongo dira berriz ere.
Iruñeko Udalean, ondo ezagutzen dituen kideak izango ditu Asironek: bigarren postuan, Garbiñe Bueno; hirugarrenean, Joxe Abaurrea; laugarrenean, Maider Beloki; bosgarrenean, Endika Alonso; seigarrenean, AItziber Campos, zazpigarrenean, Borja Izagirre; eta zortzigarrenean, Zaloa Basabe. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224924/eusko-jaurlaritzak-zenbait-ikasgelatako-ratioak-jaitsiko-ditu.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak zenbait ikasgelatako ratioak jaitsiko ditu | Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretua onartu dute gobernu kontseiluan. Ikastetxe publikoetan, ikasgelako gehienez egon daitekeen haur kopurua apaldu dute; itunpekoetan, zenbait mailatan aukera izango dute ikasle gutxiagoko gelak osatzeko. | Eusko Jaurlaritzak zenbait ikasgelatako ratioak jaitsiko ditu. Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretua onartu dute gobernu kontseiluan. Ikastetxe publikoetan, ikasgelako gehienez egon daitekeen haur kopurua apaldu dute; itunpekoetan, zenbait mailatan aukera izango dute ikasle gutxiagoko gelak osatzeko. | Eusko Jaurlaritzak iragarrita zeukan, eta gaur berretsi du: zenbait mailatan ikasgeletako ratioak jaitsiko dituzte. Abuztuan jarri zuten jendaurrean unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua, eta gaur onartu dute gobernu kontseiluan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak prentsaren aurrean xehatu ditu berrikuntza nagusiak, bilkura amaitu berritan.
«Aldaketa nagusia» ratioena dela nabarmendu du. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioak ez dituzte jaitsi; bai, ordea, ikasgelan gehienez egon daitezkeen ikasleen kopurua. Dekretuan jaso dutenez, Haur Hezkuntzako ratioak mantendu egingo dituzte: gehienez hamazortzi ikasle egongo dira lehen zikloan, eta 23 bigarren zikloan. Dena den, esan du sindikatuekin adostuta daukatela gehienez hogei izango direla bigarren zikloan eta horri eusten diotela. DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, aldaketarik ez: 25 ikasle egongo dira gelako gehienez. LH Lehen Hezkuntzan eta Batxilergoan daude aldaketak: LHn, 25etik 23ra jaitsi dituzte ratioak; Batxilergoan, 30etik 27ra.
Itunpeko ikastetxeei dagokienez, berriz, ikasgelak osatzeko gutxieneko ratioetan daude aldaketak; hau da, ikasle gutxiago dituzten ikasgelak osatu ahalko dituzte: HHn eta LHn, gutxienez hamazazpi ikasle eduki behar zituzten ikasgela bakoitzean; aurrerantzean, hamahirurekin nahikoa izango dute. Gehienezko ratioetan ez da aldaketarik egongo: HHko bigarren zikloan, hamazortzi; HHko bigarren zikloan, 25; LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.
Aldaketa ez dute egun batetik bestera egingo. Ikastetxe publikoetan, datorren ikasturtean sartuko dira indarrean 3 eta 4 urtekoen geletan; 5 urteko umeen geletan, 2024-2025eko ikasturtetik aurrera; LHn, 2023-2024ko ikasturtetik «pixkanaka» LH1en, LH3n eta LH5en; eta Batxilergoan ere «pixkanaka», lehenengo mailatik hasita.
Segregazioaren kudeaketa
Ratioena ez da izango aldaketa bakarra. Sailburuak azaldu duenez, ikasleen onarpen dekretu berriari jarraituz, dekretu honetan ere jaso dute ikasle zaurgarrientzako lekuak gorde beharko dituztela ikastetxeek. Halaber, aipatzen du diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek dutela «erantzunkidetasuna» urte barruan matrikulatzen diren ikasleak modu orekatuan eskolatzeko. «Helburua da ikastetxe batean ikasle zaurgarrien proportzioa ez handitzea bere eragin eremuko ikastetxeekin alderatuta».
Beste aldaketa bat ere badago: «Eskola maparen kontzeptu malguagoa sartzen du, eskola mapa moldagarriago bat, sortu daitezkeen aldaketa soziodemografikoen arabera aldatuko dena».
Zuzendaritzen dekretua
Beste dekretu bat ere onartu dute gaurko gobernu kontseiluan, ikastetxe publikoetako zuzendaritza eginkizunetarako sarbidea, prestakuntza, ebaluazioa, aintzatespena eta kargu uzteak arautuko dituena. Dena den, Bildarratzek ez du xehetasun gehiago eman, eta ziurtatu du etzi emango dutela haren berri, prentsaurreko batean.
BERRIAk irailean eskuratu zuen dekretu horren zirriborra. Besteak beste, aipatzen zuen zuzendari postuan zortzi urte igarotzen dituzten ikastetxe publikoetako zuzendariek urtebetean ez dutela irakaskuntzan aritu beharko. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224925/sunakentzat-ipar-irlandan-gobernabidea-berreskuratuta-frogatuko-da-itunaren-arrakasta.htm | Mundua | Sunakentzat, Ipar Irlandan gobernabidea berreskuratuta frogatuko da itunaren arrakasta | Erresuma Batuko lehen ministroak iradoki du hitzarturikoarekin aurrera egingo duela, DUPen erantzuna edozein dela ere. | Sunakentzat, Ipar Irlandan gobernabidea berreskuratuta frogatuko da itunaren arrakasta. Erresuma Batuko lehen ministroak iradoki du hitzarturikoarekin aurrera egingo duela, DUPen erantzuna edozein dela ere. | Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroa ez da denbora galtzen ari. Europako Batzordearekin Ipar Irlandarako Protokoloaz adosturikoaren berri eman ondoren, Komunen Ganberan izan zen atzo, diputatuak limurtzeko asmoz, eta gaur Belfastera joan da, alderdi politikoekin, enpresariekin eta herritarrekin biltzera. Sunakek badaki Windsor Esparru Hitzarmena haren agintaldiko lehen lorpen handia izan daitekeela, eta akordio horren balioaz konbentzitzeko kanpaina betean murgildu da. BBC Radio 4ren Today irratsaioari emandako elkarrizketan, itun horren arrakastarako neurgailu bat finkatu du: Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzea, hori delakoan hitzarmenaren arrakastaren benetako froga.
Alderdi errepublikanoek eta unionistek atzo ongietorria eman zioten Londresek eta Bruselak negoziaturiko akordioari, baina, oraingoz, ez dute horren inguruko jarrerarik finkatu, TUV Ahots Tradizional Unionistak izan ezik —kontra agertu da—. Argudiatu dutenez, denbora pixka bat behar dute ituna sakonki aztertzeko, eta Sunakek esan du ez duela arazorik asmo horrekin. Halere, gaur Erresuma Batuko lehen ministroak ugaritu egin ditu indar politiko horiei begirako mezuak, eta adierazi du Ipar Irlandako herritarrek «funtzionatzen duen gobernu bat merezi eta behar» dutela.
Windsor Esparru Hitzarmenean adosturiko Stormont Galgari ere erreferentzia egin dio Sunakek, batez ere DUP Alderdi Demokratiko Unionista konbentzitzeko. Horren bidez, Ipar Irlandako Asanbleak aukera izango du EB Europako Batasuneko merkatu bakarreko lege berrien aplikazioa blokeatzeko; gutxienez 30 diputaturen babesa beharko luke, eta, praktikan, eskari edo proposamen moduko bat da, Londresek izango duelako betorako eskumena. Hori bai, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek atzo esan zuen espero duela «premiazko galga bat» izatea, eta Erresuma Batuko Gobernuak gehitu zuen ezingo dela «hutsalkerietarako» erabili.
Edonola ere, Sunakek gaur adierazi du mekanismo horren bitartez Ipar Irlandak zeresan handiagoa izango duela EBko legeen aplikazioaren inguruan; hain justu, hori zen DUPen eskarietako bat akordioari baiezkoa eman eta gobernua osatzeari bide emateko. 2021eko uztailean alderdi unionista nagusiak zazpi baldintza jakinarazi zituen Ipar Irlandarako Protokoloa onartzeko, eta, Erresuma Batuko lehen ministroaren ustetan, horietako bat betetzen du Stormont Galgak.
Horrekin batera, DUPen kritiketako bat da Ipar Irlandarako Protokoloak barne muga bat sortu zuela Erresuma Batuan, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean, azken horretako portuetan produktuen kontrolak egitea adostu baitzuten, Boris Johnson gobernuburu zela. Hori bideratzeko, Londresek eta Bruselak bi bideko mekanismo bat adostu dute hilabeteotako negoziazioetan: Ipar Irlandarentzako produktuak Bide Berdetik joango dira, eta ez dute kontrolik pasatu beharko; EBn sartuko direnak —Ipar Irlandaren eta Irlandako Errepublikaren arteko mugatik—, aldiz, bai, eta horiek Bide Gorritik joango dira.
«Munduko eremu ekonomikorik zirraragarriena»
Hori kontuan harturik, Sunakek Belfasteko zenbait langileren aurrean argudiatu du Ipar Irlanda «munduko eremu ekonomikorik zirraragarriena» dela, Erresuma Batuko eta EBko merkatuetarako sarbide «pribilegiatua» baitu: «Estatus sinestezina da, paregabea. Beste inork ez du hori. Inork ere ez. Zuek bakarrik, soilik hemen».
Printzipioz, Erresuma Batuko lehen ministroarentzat, errazena Bruselarekin ados jartzea izan da, eta zailena izango da batez ere alderdikide kontserbadore euroeszeptikoak eta DUP konbentzitzea. Biek ala biek ez dute oraindik iritzirik eman Windsor Esparru Hitzarmenaren inguruan, baina horietako ordezkari batzuek ez dute begi onez ikusi akordio hori. Kasurako, Ian Paisley eta Sammy Wilson Komunen Ganberako diputatu unionistek, atzo gauean esan baitzuten itunak ez dituela betetzen bere alderdiak zehazturiko zazpi baldintzetako batzuk.
Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak, ordea, gaur argudiatu du ez dagoela barne zatiketarik haren alderdian, eta Londresen eta Bruselaren arteko akordioari buruzko iritzia «erabaki kolektibo bat» izango dela. «Beharrezkoa den denbora hartuko dugu. Hau ongi egin behar da», adierazi dio BBC Radioren Good Morning Ulster irratsaioari.
Sunakek nahi du Ipar Irlandako gobernabidea datorren apirilaren 10a baino lehen berreskuratzea, egun horretan 25 urte beteko baititu Ostiral Santuko Akordioak —mahai gainean dago Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen bisita—. Michelle O'Neill Sinn Feinen presidenteordea Erresuma Batuko lehen ministroarekin mintzatu da gaur, telefonoz, eta adierazi dio abiaturiko bideari eutsi behar diotela gobernuak eta Asanbleak berriz funtzionatzeko. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224926/etxegabe-bat-hil-da-hendaian.htm | Gizartea | Etxegabe bat hil da Hendaian | Etxerik gabeko gizon bat hilik aurkitu dute gaur Hendaian. Bigarrena da aurten Euskal Herrian. | Etxegabe bat hil da Hendaian. Etxerik gabeko gizon bat hilik aurkitu dute gaur Hendaian. Bigarrena da aurten Euskal Herrian. | Etxegabe bat hilik aurkitu dute gaur Hendaiako Kaneta portuan. Donibane Lohizuneko komisariak ikerketuko ditu gizonaren heriotzaren nondik norakoak.
Hendaiako CCAS Gizarte Ekintzarako Herri Erakundeak argitu duenez, «hamabi lotoki» ireki dituzte abenduaren 1etik martxoaren 31ra arteko tartean, «etxegabeek neguko hotzari aurre egin diezaioten». Frantziako estatuak plantan jartzen duen hotzaldiaren aurkako dispositiboa da.
Hil den bigarren etxegabea da aurten Euskal Herrian. Lehena Bilbon hil zen, urtarril bukaeran, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224927/lehengo-emakumezko-artistak-eta-egungoak-elkarrekin-lotuta.htm | Kultura | Lehengo emakumezko artistak eta egungoak, elkarrekin lotuta | ‘Ikuspuntuak. Ellas’ izenburupean, Bilboko Arte Ederren Museoaren bildumako zortzi margolanen inguruan hausnartu dute zortzi emakumezko artistak. Ikus-entzunezko proposamen bat da emaitza, eta Tamara Garcia zinemagilea aritu da gidari. Bihartik aurrera egongo da ikusgai. | Lehengo emakumezko artistak eta egungoak, elkarrekin lotuta. ‘Ikuspuntuak. Ellas’ izenburupean, Bilboko Arte Ederren Museoaren bildumako zortzi margolanen inguruan hausnartu dute zortzi emakumezko artistak. Ikus-entzunezko proposamen bat da emaitza, eta Tamara Garcia zinemagilea aritu da gidari. Bihartik aurrera egongo da ikusgai. | Joan den urteko arrakastaren ondoren, Ikuspuntuak egitasmoa antolatu du bigarrenez Bilboko Arte Ederren Museoko Hezkuntza eta Kultur Ekintza sailak. Museoko bildumako zortzi obra aztertu dituzte zortzi emakumezko artistak, eta horien inguruan hausnartu dute. Tamara Garcia zinemagilea aritu da zuzendari lanetan, eta bideo sorta bat da emaitza: Ikuspuntuak. Ellas. Bihartik aurrera egongo da ikusgai, museoaren eraikin zaharreko 17. aretoko ikus-entzunezko gunean; baita museoaren Youtubeko kanalean ere.
Orotara, estilo eta adin ugaritako zortzi artistak parte hartu dute proiektuan: Estibaliz Sadaba, Mabi Revuelta, Elena Goñi, Maider Aldasoro, Malus Arbide, Bego Anton, Amaya Suberbiola eta Lorea Alfaro. Horietako bakoitzak honako margolan bat aletu du: Emakumea eserita haurra besoetan duela (Mary Cassatt), Passage des miroirs (Maria Helena Vieira da Silva), Izenbururik gabea (Isabel Baquedano), Santa Katalinaren ezkon-hitz mistikoak (Sofonisba Anguissola), Costume pour Gaby (Sonia Delaunay), Sarrioa etzanda (Rosa Bonheur), Nukleo organiko plastikoa (Mari Paz Jimenez) eta Femme assise (Maria Blanchard).
Hamabi minutu inguruko zortzi bideo sortak osatu dute ikus-entzunezkoa. Atal horietako bakoitza, gainera, bi zatitan banatu dute: obraren inguruko dokumentu erregistratu bat eskaintzen dute hasieran, eta elkarrizketa bat ondoren. Kamera bakarrarekin filmatu dute, narraziorik gabe, eta gaztelaniaz ikusi ahal izango da. «Euskarazko eta ingelesezko azpitituluak ere izango ditu», aurreratu dute.
Finean, artistak obraren inguruan hausnartzera bideratu ditu Garciak, bakoitzaren testuinguru kulturalak zein sozialak abiapuntu gisa hartuta: «Behaketaren ohiko kodeak desegin eta museoko bilduma era aske eta subjektiboan interpretatzea izan da asmoa».
Artelan batzuk
Emakumea eserita haurra besoetan duela margolana aletu du Sadabak. «Harrituta geratu nintzen obra ikustean: nik egiten dudanarekin zerikusi handia du. Etxe barrualde bat erakusten da, eta emakumearen rola erakusten da: zaintza, etxeko lanak egin beharra…»
Aldasorok, kasurako, Sofonisba Anguissola artistaren Santa Katalinaren ezkon-hitz mistikoak obraren inguruan egin du gogoeta. 1588. urteko margolan bat da, eta bertan erakusten diren ehunei zein koreografiari erreparatu die: «Oso esperientzia aberasgarria izan da. Halako hausnarketa bat egiten dudan lehen aldia izan da, eta obra bera beste ikuspuntu batetik begiratzeko aukera eman dit. Nire lanaren eta berearen arteko nolabaiteko energia bat aurkitzeko balio izan dit».
Berez, joan den urtean aurkeztu zuen museoak lehenengoz ikus-entzunezko proposamen hori. Ikuspuntuak I. Gorputzak izenburupean, hamasei emakumek zortzi obraren inguruan hausnartu zuten. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224928/lan-istripuen-aurrean-gobernuen-eta-enpresarien-konplizitatea-salatu-du-elak.htm | Ekonomia | Lan istripuen aurrean, gobernuen eta enpresarien «konplizitatea» salatu du ELAk | 71 lan istripu hilgarri gertatu dira iaz Hego Euskal Herrian. Sindikatua, hemendik aurrera, bakarrik mobilizatuko da. | Lan istripuen aurrean, gobernuen eta enpresarien «konplizitatea» salatu du ELAk. 71 lan istripu hilgarri gertatu dira iaz Hego Euskal Herrian. Sindikatua, hemendik aurrera, bakarrik mobilizatuko da. | «Lan istripuen eta lan gaixotasunen datuek okerrera egin dute». ELA sindikatuak 2022ko lan ezbeharren txostena aurkeztu du gaur, eta Leire Heredia lan osasuneko kideak argi utzi du datuen arrazoiak zeintzuk diren: «Lantokietako lan baldintza prekario eta kaskarrak daude datuen atzean». Sindikatuaren arabera, gutxienez 71 lan istripu hilgarri gertatu dira iaz Hego Euskal Herrian. Eta nazioarteko erakundeen arabera, lan gaixotasunen ondorioz, 2.500 langile hil dira. Ezbehar tasa «lotsagarria» dela salatu du Herediak.
ELAren datuen arabera, 71 istripu hilgarrietatik 19 Bizkaian gertatu dira, 21 Gipuzkoan, 11 Araban eta 20 Nafarroan. «Nabarmentzekoa da Gipuzkoan egon den gorakada, 2021ean baino bost hildako gehiago». Sindikatuaren datua ez dator bat iturri ofizialek emandako datuekin. Izan ere, 41 lan istripu hilgarriren aldea dago.
LAN ISTRIPUAK
Istripu hilgarrien %38 ez-traumatikoak izan dira. Eta industria sektorea izan da lan istripu hilgarri gehien izan duen sektorea, %33,8. «Nabarmentzekoa da biktimen %17 autonomoak zirela eta istripu hilgarri guztien %20 azpikontratatutako langileak zirela», adierazi du Herediak. Heriotzen %17 erorita gertatu dira, %17 in itinere, eta %24 harrapatzeek edo kolpeek eragin dituzte.
LAN GAIXOTASUNAK
Datu ofizialen arabera, lan gaixotasunen jakinarazpenak %4,8 ugaritu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3 Nafarroan. «Industria sektorekoak izan dira jakinarazpen gehienak gizonen artean; zaintza sektorean, ordea, emakumeek egin dute jakinarazpen gehien». Herediak gogoratu du gaur egun oraindik istripu eta lan gaixotasun asko ez direla estatistika ofizialetan erregistratzen. «Batzuetan, langile asko egoera prekarioetan bizi dira, eta nahiago dute ez salatu; beste batzuetan, berriz, enpresek ezkutatzen dituzte istripuak; askotan, mutuen laguntzarekin».
IKUSKARI FALTA
Gaur egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 41 ikuskari daude. Eta, Nafarroan, hamabost. Europako batezbestekoarekin alderatuta kopuru horiek txikiak direla salatu du Pello Igeregi ELAko Batzorde iraunkorreko arduradun eta lan osasuneko kideak: «Erkidegoan 120 beharko genituzke, eta Nafarroan, 50». Salatu duenez, bi gobernuek «ontzat» ematen dute egungo ikuskari kopurua, eta «muzin» egin diete sindikatuak planteatutako alternatiba guztiei.
«ERRUDUNAK ETA ERANTZULEAK»
Igeregik argi utzi du egungo egoerak «errudunak eta erantzuleak» dituela: «Lan istripuak ez dira zorte txar kontua; enpresari eta gobernuek lan prekaritatea eragiten dute». Zehatzago, Idoia Mendia eta Mikel Irujo sailburuak seinalatu ditu. «Haiek dira erantzule nagusiak».
Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren «konplizitatea» salatzeko, ELAk Hiltzera kondenatzen gaituzue leloa erabiliko du aurrerantzean. Izan ere, Herediak gogoratu duenez, urtero eskaera batzuk egiten dizkiete bi gobernuei, «lan istripuak murriztuko lituzketenak». Enpresak gehiago kontrolatzeko exijitu du, eta mutualitateak eta prebentzio zerbitzuak publifikatzea, euren lana «ondo» egin dezaten eta ez dezaten bakarrik «diruan» pentsatu. Are gehiago, Euskal Herriko enpresa guztietan arrisku psikosozialen ebaluazioak egiteko eskatu du, eta Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak lan osasunean inbertsio gehiago egin dezatela.
ELA BAKARRIK MOBILIZATUKO DA, LAB GABE
Iaz Baionan eginiko X. Biltzar Nagusian, LAB sindikatuak Osalanera eta Nafarroako Osasun Publikoaren Institutura bueltatuko zela adostu zuen; eta erabakia berretsi du. Hori ikusita, Igeregik esan du hemendik aurrera ELA bakarrik mobilizatuko dela.
ELAk eta LABek 2010ean erabaki zuten bi erakundeetatik alde egingo zutela. «Organoak elkarrekin uztea landutako zerbait izan zen. Bertan ezin da sakoneko aldaketarik egin, gobernuek eta patronalek beto eskubidea dutelako». Azaldu duenez, ikuskari kopuruen kontua hainbat alditan jarri zuten mahai gainean, baina eztabaida «blokeatuta» geratu zen. «Sindikatuon parte hartzea langileen heriotza dakarten egungo lan osasun politikak ontzat emateko da», salatu du. Bestalde, gogoratu du urtero 400.000 euro jasotzeari uko egin ziola sindikatuak, organoak utzi zituenean.
ELAk ez du begi onez ikusi LAB «normaltasunez» Osalanera eta Nafarroako Institutura bueltatzea: «Ez dugu ulertzen LABen posizioa; guretzat, organo instituzional horietan parte hartzea elkarrizketa sozialaren logika onartzea da, eta politika neoliberalak ontzat hartzen dituen logika onartzea». Hori dela eta, ELAk bakarrik egingo ditu mobilizazioak. «Orain dela hilabete batzuk baino okerrago gaude LABekin. Elementu hau galdu izanak asko zailduko du etorkizuneko elkarlana».
LABen erabakiak lan osasuneko protokoloa bertan behera gelditzea ekarriko du, Igeregiren arabera: «Ez da bateragarria kalean elkarrekin aldarrikapen batzuk egitea eta gero organoetan parte hartzea».
LABen erantzuna
LABek ohar bitartez adierazi du «harrigarria» dela ELAren argudioa, eta gogoratu du 2018ra arte Nafarroako Osasun Publikoaren Institutuan parte hartzen zuela, gainerako sindikatuekin duen akordioan inolako oztoporik sortu gabe. «2000. urteko hamarkadaren hasieratik dago abian laneko ezbeharren inguruko akordio intersindikala, LAB, Hiru, EHNE, ESK, Steilas, Nafarroako CGT eta ELA sindikatuen artekoa». LABek berretsi du akordio hori lan istripuei erantzuteko tresna «egokia» dela eta «indarrean» mantenduko dutela, eta ELAri aurpegiratu dio bere burua akordiotik kanpo kokatu izana. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224929/euriborra-3534ra-heldu-da-otsailean.htm | Ekonomia | Euriborra %3,534ra heldu da otsailean | 300 euroren bueltan garestituko zaie hileroko kuota 150.000 euroren hipoteka berri bat orain eguneratu behar dutenei. | Euriborra %3,534ra heldu da otsailean. 300 euroren bueltan garestituko zaie hileroko kuota 150.000 euroren hipoteka berri bat orain eguneratu behar dutenei. | Udan eta udazkenean baino motelago bada ere, goranzko bidean dago oraindik ere Euriborra. Tasa aldakorreko hipoteka gehienak kalkulatzeko erabiltzen den indizea %3,534ra iritsi da otsailean. Urtarrilarekin alderatuz gero, igoera ez da oso handia —0,197 puntu—, baina bai, ordea, iazko otsailarekiko aldea: 3,87 puntu dira, 24 urteko historian Euriborrak urte batean izan duen gorakadarik handiena.
Hipoteka gehienak urtero eguneratzen direnez, urte arteko aldea da garrantzitsuena, batez ere otsaileko datuarekin egin behar dutenentzat. Garestitze handia izango dute gehienek, eta batez ere hipoteka duela gutxi kontratatu zutenek. Horrela, 150.000 euroren mailegu bat, 25 urtean itzuli beharrekoa, Euribor gehi %0,5eko tasarekin, 506 euro ordaintzen aritu dira azken urtean; eguneratzen dutenean, berriz, 794 euro izango dira.
Kopuru hori txikituko da mailegua aspaldi eskatu zutenentzat. Izan ere, Hego Euskal Herrian gehien erabiltzen den sistema frantsesa da, eta, haren arabera, hipotekaren lehen urteetan interes gehiago ordaintzen dira, eta azkenekoetan batez ere maileguan hartutako kapitala kitatzen da.
Gorako bidean
Hurrengo asteetan Euriborra gehiago igotzea espero da, gora egin behar baitute Europako Banku Zentraleko interes tasek ere, eta horiei lotuta dagoelako Euriborraren bilakaera ere. Otsailaren hasierako bileran beste puntu erdi igo zituen, %3raino, eta orduan Christine Lagarde EBZko presidenteak oso garbi utzi zuen martxoaren 16ko bileran beste puntu erdi igotzeko asmoa zutela, %3,5eraino.
Oso litekeena da azken igoera ez izatea, eta gehiago izatea maiatzaren 4ko bileran. Orduan 0,25 edo 0,50 izango ote den ez dago hain garbi, ordurako inflazioak izaten duen bilakaeraren araberakoa izango baita: prezioek beheranzko bide sendoa hasiz gero, igoera apalagoa izango da, eta handiagoa EBZk erabakitzen badu orain arteko pilula ez dela nahiko indartsua izan.
Euroguneko inflazioaren lehen datua etzi aurreratuko du Eurostatek, eta urtarrileko %8,6tik behera pixka bat izatea espero da. Edonola ere, gaur Espainiako eta Frantziako estatistika erakundeek aurreratutako datuetan igoera txiki bat ikusi da, eta horrek atezuan jarri ditu EBZko burukideak.
Gauzak horrela, baliteke Euriborra %4era iristea edo handik oso hurbil geratzea udaberrian. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224930/osasunaren-eta-athleticen-arteko-muxua-irudikatu-dute-bi-grafititan.htm | Kirola | Osasunaren eta Athleticen arteko muxua irudikatu dute bi grafititan | Espainiako Kopako finalerdiaren bezperan, LKN artistak bi grafiti egin ditu Bilbon zein Iruñean. Chimy eta Muniain agertzen dira bertan, besarkatzen eta elkar musukatzear. | Osasunaren eta Athleticen arteko muxua irudikatu dute bi grafititan. Espainiako Kopako finalerdiaren bezperan, LKN artistak bi grafiti egin ditu Bilbon zein Iruñean. Chimy eta Muniain agertzen dira bertan, besarkatzen eta elkar musukatzear. | Bide desberdinetatik heldu dira Osasuna eta Athletic finalerdietara. Bihar jokatuko dute bi euskal taldeek Espainiako Kopako finalera heldu ahal izateko joaneko partida Sadarren —itzulerakoa, San Mamesen, apirilaren 4an—. Sevillan jokatutako aurrez aurrekoa irabazita iritsi da Osasuna bere etxera; Athleticek, berriz, Gironaren aukako partidaren porrota duela.
Bada, bederen, bi taldeak lotzen duenik: gaur goizean bi grafiti agertu dira Bilbon zein Iruñean. Bata, Poza kalean; bestea, autobus geltoki zaharrean. LKN grafitilariaren lana da. Ezequiel Avila Chimy Osasunako aurrelaria eta Iker Muniain Athleticeko erdilaria ageri dira grafitietan, besarkatzen eta muxu ematear direla. 9a eta 10a, hurrenez hurren: bi zenbakien eta bi taldeen arteko hurbiltasuna irudikatu du LKN artistak. Dena dela, hau dio Muniainen elastikoak: «Ezinezko maitasuna».
Berlingo Harresian den irudi batekin antzekotasun handia du artelanak —hartan, bi gizon dira elkar musukatzen ari direnak, Leonidas Brezhnev Sobietar Batasuneko burua zena eta Erich Honecker Alemaniako Errepublika Demokratikoko presidente ohia—.
Txibiteren eta Ruizen 'Muxua'
Ez da LKNk muxua irudikatzen duen lehen aldia. Duela bi urte baino gehiago, Nafarroako Parlamentuaren parean agertu zen futbol jokalarien antzeko irudia. Orduko protagonistak Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Bakartxo Ruiz EH Bilduko bozeramailea ziren. Aurrekontuak ari ziren negoziatzen parlamentuan. Muxua izendatu zuen grafitilariak artelana; «aurrera doala dirudien akordio bat» irudikatu zuen bertan.
Binilo paperean egindako lana eskegi, eta goiza amaitu aurretik apurtuta agertu zen. Foruzaingoko agente batek hautsi zuen, Nafarroako Gobernuaren arabera: «Inork ez zuen agindu halakorik egiteko». Ondorioz, Juan Carlos Zapico Foruzaingoko buruak obraren egileari deitu behar izan zion barkamena eskatzeko.
LKN grafitilariaren Muxua lana eskegi berri eta apurtuta. LKN (BERRIAk editatuta) |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224931/espainiako-auzitegi-nazionalak-berriz-ikertuko-du-etak-2000n-egindako-ekintza-bat.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak berriz ikertuko du ETAk 2000n egindako ekintza bat | Garcia Castellon epaileak tramiterako onartu du Inpunitatearen Kontrako Espainiako Elkartearen salaketa. Hamar euskal herritar ikertuko ditu. | Espainiako Auzitegi Nazionalak berriz ikertuko du ETAk 2000n egindako ekintza bat. Garcia Castellon epaileak tramiterako onartu du Inpunitatearen Kontrako Espainiako Elkartearen salaketa. Hamar euskal herritar ikertuko ditu. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek beste prozesu bat hasi du ustez ETAko buruzagitzako kide izandako hamar euskal herritarren kontra. Zehazki, ETAk 2000. urtean Sallent de Gallegon (Huesca, Espainia) Guardia Zibilaren auto baten kontra egindako ekintzaren inguruko auzia ireki du berriz —bi guardia zibil hil zituzten—, «genozidio bat» egiten saiatu zirelakoan.
Inpunitatearen Kontrako Espainiako Elkarteak jarri zuen salaketa, eta helburu du ETAren ekintzak «genozidio politika» baten partetzat hartzea. Hala, ustez ETAko zuzendaritzako kide ziren hamar lagunen aurka egin du elkarte horrek: Iñaki Gracia, Javier Garcia Gaztelu, Jon Olarra, Ainhoa Mujika, Asier Oiartzabal, Juan Carlos Iglesias Chouzas, Mikel Albisu, Bizente Goikoetxea, Ramon Sagarzazu eta Marixol Iparragirre.
Auzitegi Nazionalak aurretik martxan zituen horietako zenbaiten aurkako ikerketak. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketei men eginda, besteak beste, Miguel Angel Blancoren eta Gregorio Ordoñezen hilketekin zerikusirik izan ote zuten ikertzen ari dira epaileak. Horretarako, Guardia Zibilak egindako txostenak dituzte oinarri. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224932/gazte-bat-atxilotu-dute-bergaran-eta-sexu-eraso-jarraitua-leporatuta-espetxeratu-dute.htm | Gizartea | Gazte bat atxilotu dute Bergaran, eta sexu eraso jarraitua leporatuta espetxeratu dute | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, otsaileko hiru egunetan izan ziren sexu erasoak, epe motzean, etxebizitza batean. | Gazte bat atxilotu dute Bergaran, eta sexu eraso jarraitua leporatuta espetxeratu dute. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, otsaileko hiru egunetan izan ziren sexu erasoak, epe motzean, etxebizitza batean. | Ertzaintzak 18 urteko gazte bat atxilotu zuen atzo Bergaran (Gipuzkoa), eta, sexu eraso jarraitua leporatuta, espetxeratu egin du epaileak. Zehaztu dutenez, emakume batek otsailean hiru egunetan sexu erasoak jasan zituela salatu du, epe motzean. Guztiak Bergarako etxebizitza batean izan ziren.
Gaztea astelehenean atxilotu zuten, eta gaur agindu du epaileak espetxeratzeko. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224933/pablo-gonzalezen-neurriz-kanpoko-atxiloaldia-salatu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen «neurriz kanpoko atxiloaldia» salatu du Eusko Legebiltzarrak | Adierazpen bat sinatu dute EAJ, EH Bildu, PSE eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek, eta galdegin dute buka daitezela kazetariaren aurkako eskubide urraketak | Pablo Gonzalezen «neurriz kanpoko atxiloaldia» salatu du Eusko Legebiltzarrak. Adierazpen bat sinatu dute EAJ, EH Bildu, PSE eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek, eta galdegin dute buka daitezela kazetariaren aurkako eskubide urraketak | Pablo Gonzalez kazetaria Polonian atxilotu zutenetik urtebetera, haren aldeko adierazpena sinatu dute Eusko Legebiltzarreko talde gehienek. PP-C's eta Vox ez beste guztiek «kezka» adierazi dute kazetariaren egoerarekin, eta haren atxiloaldia luzatu izana salatu dute. Zehazki, kritikatu dute «behin-behineko atxiloaldiaren neurriz kanpoko erabilera» egin duela Poloniak, «Europako Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 47. artikulua urratuta».
Adierazpenean, bestalde, Gonzalezen ibilbide profesional joria nabarmendu dute EAJ, EH Bildu, PSE eta EP-IU taldeek: «Urteak daramatza hainbat hedabideentzat lanean, Europako eta munduko gatazkei eta errealitateei buruz informatzen».
Parlamentuko taldeek gogorarazi dute, halaber, Poloniako auzitegi batek Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetez luzatzea erabaki zuela atzo. Ondorioz, gutxienez maiatzaren 24ra arte jarraituko du preso euskal kazetariak. Erabaki hori txarretsi du legebiltzarrak, eta EAEko eta Espainiako erakundeei eskatu die «aldarrika dezatela, Poloniako agintarien aurrean, Gonzalezen eskubideak errespetatzeko, eta beharrezko urratsak egin ditzatela garantia juridiko osoa izango duen prozedura bat bermatzeko eta orain arteko eskubide urraketak bukatzeko». Are: euskal kazetariaren atxiloketa «prentsa eta informazio askatasunarentzako albiste txarra» dela gaineratu dute adierazpenaren sinatzaileek, «eta hori da, hain zuzen, gizarte libre eta demokratiko baten oinarrizko bermeetako bat».
EAJren eta EH Bilduren diputatuak, azalpen eske
EAJk eta EH Bilduk Espainiako Kongresuan dituzten ordezkariek ere Pablo Gonzalezen egoeraz hitz egin dute gaur. Kazetarien galderei erantzunez, EAJko bozeramaile Aitor Estebanek «harrigarritzat» jo du Gonzalezen egoera. «Ez ditut akusazioak xeheki ezagutzen, baina ez zait onargarri iruditzen epailearen aurrean deklaratu ez izana eta bere auziaz ebazpenik argitaratu ez izana».
Gogorrago hitz egin du EH Bilduko Jon Iñarrituk. Azaldu duenez, Gonzalezek hamabost hilabete eginen ditu espetxean epaitua izan gabe: «Zentzugabekeria hutsa da Europako Batasunak gisa honetako babesgabetasun egoera bat baimentzea». Iñarrituk esan du Gonzalez «baldintza ezin txarragoetan» dutela preso, «dagoeneko epaitua eta kondenatua izan den pertsona bati ezarriko lizkioketenak baino are okerragoak».
Azkenik, Alternatiba alderdiak ere Gonzalezen egoera txarretsi du. «Azken urteetan, Poloniako agintariek urratu egin dute botere judizialaren independentzia, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ere ebatzi du Poloniako goi organo judizialek ez dituztela betetzen bidezko epaiketei buruzko arauak». Alderdiak gogorarazi du Polonian gero eta murritzagoa dela adierazpen askatasuna, «gobernuaren errepresioaren ondorioz». Horren aurrean, Euskal Herriko erakundeen eta Espainiako Gobernuaren «geldotasuna» salatu dute.
RSF eta Amnesty Internationalen kezka
Atzo, Gonzalezen egoera salatu zuen RSF Mugarik Gabeko Kazetariak erakundeak, haren atxiloaldia «ahalik eta azkarren» amaitu behar dela adierazita. Urteurrena baliatuta, AI Amnesty International erakundeak ere kezka adierazi zuen Gonzalezen bakartze egoeragatik, eta hura askatzeko eskatu zuen. Poloniako fiskal nagusiari zuzendu zaio horretarako, baina ez du haren erantzunik jaso.
Ukraina eta Polonia arteko mugatik kilometro gutxira atzeman zuten Gonzalez, iazko otsailaren 27ko gauean. Ukrainako gerrak eragindako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zen eremuan. Poliziak, baina, Errusiako zerbitzu sekretu militarrentzat lan egitea leporatuta atxilotu zuen. Orduan, hiru hilabeteko behin-behineko espetxealdia ezarri zioten, baina hura luzatuz joan da Rzeszowko Auzitegia. Hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete.
Egun, Gonzalezek badu harremana bere abokatuarekin (Gonzalo Boye), eta Espainiako Estatuak Polonian duen kontsularen bisitak jaso ditu. Halere, Amnesty Internationalek salatu du irregulartasunak nabari direla prozesuan; besteak beste, atxiloaldiko lehen hamasei egunetan ez zuen ofiziozko abokatu baten bisitarik izan, eta bi hilabete igaro arte ezin izan zuen abokatu bat aukeratu. |
2023-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/224934/ezkerrak-bat-egiteaz-hausnartu-dute-oleagak-editatutako-azken-liburuan.htm | Politika | Ezkerrak bat egiteaz hausnartu dute Oleagak editatutako azken liburuan | Gemma Zabaletari, Javier Madrazori eta beste lau laguni egindako elkarrizketek eta Arnaldo Otegiren epilogoak osatuko dute liburua, besteak beste. | Ezkerrak bat egiteaz hausnartu dute Oleagak editatutako azken liburuan. Gemma Zabaletari, Javier Madrazori eta beste lau laguni egindako elkarrizketek eta Arnaldo Otegiren epilogoak osatuko dute liburua, besteak beste. | Xabier Oleagak editatutako Confluir para transformar. Testimonios de encuentro desde la izquierda liburua argitaratuko dute aurki, gazteleraz (Bat egin eraldatzeko. Ezkerretik egindako elkartzearen testigantzak). Ezkerrak bat egiteaz hausnartuko dute zenbait pertsonak liburuan. Sei elkarrizketak osatzen dute. Jatorri desberdineko sei ezkertiarri egin die elkarrizketa Oleagak: Manuel Diaz de Rabago EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko magistratu ohiari, Gemma Zabaleta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohiari, Javier Madrazo sailburu ohiari, Pili Zabala legebiltzarkide ohiari, Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore zibil izandakoari eta Paul Nicholson EHNE Euskal Herriko Nekazarien Elkarteko kide izandakoari.
Hitzaurreak Xalbier Oleagak berak, Marisa Matias Bloco d’Esquerdako eurodiputatu portugaldarrak eta Alejandro Sanchez Pacha Uruguaiko Frente Amplioko senatariak ondu dituzte. Epilogoa, berriz, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak ondu du.
Pacha Euskal Herrian dago orain, eta horren ondorioz eman dute liburuaren berri, nahiz eta argitaratu gabe dagoen. Oleagak nabarmendu duenez, liburua egiten parte hartu duten pertsonek komunean dute borondate bat: ezkerrak bat egitea. Subiranotasunaren kontzeptuarekin «eroso» sentitzen dira seiak, eta gizartearen eraldaketa dute helburu. Liburua hauteskunde kanpainaren garaitik at egiteko gogoa adierazi du Oleagak. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224935/0-3-urte-arteko-haurrak-dituzten-familientzako-diru-laguntzen-gida.htm | Gizartea | 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako diru laguntzen gida | Gaurtik aurrera eska ditzakete 0-3 urte arteko haurrak dituztenek 200 euroko hileroko laguntzak. | 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako diru laguntzen gida. Gaurtik aurrera eska ditzakete 0-3 urte arteko haurrak dituztenek 200 euroko hileroko laguntzak. | Indarrean dira 0-3 urte arteko haurrak dituzten familientzako 200 euroko laguntzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horiez gain, 3-7 urte bitarteko haurrentzako ere aurreikusi ditu Eusko Jaurlaritzak. Hona hemen eskaerak egiteko gida eta argibideak:
Nork eskatu ditzake laguntzak?
3 urte arteko haurrak dituzten familiek eskatu ditzakete. Seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango die Jaurlaritzak hilero. Jaiotzagatik, adopzioagatik, tutoretzagatik edo adopzio aurreko bizikidetzarako zaintzaren delegazioagatik egin daiteke eskaria.
Beste laguntza mota bat ere bada. Familia ugariek hilean 100 euro jaso ahalko dituzte, hirugarren seme-alaba edo ondorengo bakoitzagatik, 3 urte betetzen dituenetik 7 urte bete arte.
Desgaitasunen bat duten haurren kasuan
Haurrak gutxienez %33 desgaitasun edo mendekotasunen bat aitortuta badu, aurreikusitako laguntzak bikoiztu egingo dira. Hau da, 0-3 urte artean hilero 400 euro jasoko dituzte; eta familia ugarien kasuan, hilero 200 euro.
Noiz eta nola egin daiteke eskaera?
Gaur ireki da laguntzak eskatzeko epea, eta 2023ko urriaren 31ra arte egongo da zabalik. Atzerako eragina dute laguntzek, 2023ko urtarrilaren 1era artekoa. Eskaera epe hartatik kanpo aurkeztuz gero —azarotik aurrera—, laguntza eskaera egiten den hilabetetik aurrera kobratuko dute familiek.
Bi modutan aurkeztu daitezke eskaerak. Batetik, elektronikoki, helbide honen bidez. Bestetik, aurrez aurre: udaletan, Correosen posta bulegoetan, edo hiru hiriburuetako Zuzenean bulegoetan —azken horietarako hitzordua hemen eskatu daiteke, edo telefono bidez (945-01 90 00)—.
Bateragarria al da orain arteko laguntzekin?
Laguntza hori bateragarria izango da egungo kenkari fiskalekin eta baita diru sarrerak bermatzeko errentak seme-alabak izateagatik jada ematen dituen diru laguntzekin ere.
Erditze edo Espainiako adopzio anizkoitzekin, zer?
Erditze anizkoitza duten eta adopzio anizkoitza egiten duten familiek aparteko diru laguntza jasoko dute, hilerokoaz gain. Kontuan hartuko da, horretarako, familia errenta estandarizatua —hemen kalkulatu daiteke—.
Eragiketa bat egin beharko da laguntza kalkulatzeko, eta bertan erabili beharko haztapen faktorea baldintzatuko du errenta estandarizatuak. 20.000 euro azpiko errentetan, haztapen faktorea 2 izango da; 20.000 eta 30.000 bitartekoetan 1,5 izango da; eta 30.000 eurotik gorakoetan 1 izango da. Hau da formula:
2.000 x (erditzean edo adopzioan izandako seme-alaba kopurua − 1) x haztapen faktorea
Adibidez: hiru haur izan dituen familia batek 25.000 euroko errenta estandarizatua du. 2.000 x 2 x 2,5 = 10.000 euro jasoko ditu familiak.
Eta nazioarteko adopzioen kasuan?
Nazioarteko adopzioek, bakarrak zein anizkoitzak izan, aparteko diru laguntza bat ere jasoko dute. Hemen ere familia errenta estandarizatua eta haur kopurua hartu behar da kontuan:
2.000 euro (lehen semeari edo alabari dagozkionak) + 1.500 euro (gainerako seme edo alaba bakoitzeko) x familia errenta estandarizatuari dagokion haztapen faktorea.
Adibidez: atzerriko bi haur adoptatu dituen familia batek 30.000 euroko errenta estandarizatua du. (2.000 + 1.500) x 1 = 3.500 euro jasoko ditu familiak.
Non kontsulta daitezke zalantzak?
Hainbat bide jarri ditu Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila informazio gehiago lortzeko eta kontsultak egiteko.
Hileroko laguntzen webgunea Telefonoa: 945-06 20 40 Posta elektronikoa: umeak@euskadi.eus |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224955/gutxienez-36-lagun-hil-eta-130-zauritu-dira-grezian-bi-trenek-elkar-jota.htm | Mundua | Gutxienez 36 lagun hil eta 130 zauritu dira Grezian, bi trenek elkar jota | Ospitaleratuta daude 66 zauritu; haietatik sei, zainketa intentsiboetako unitatean. Merkantzia trena zen bata, eta bidaiariena bestea. Parez pare jo dute elkar, giza akats baten ondorioz. | Gutxienez 36 lagun hil eta 130 zauritu dira Grezian, bi trenek elkar jota. Ospitaleratuta daude 66 zauritu; haietatik sei, zainketa intentsiboetako unitatean. Merkantzia trena zen bata, eta bidaiariena bestea. Parez pare jo dute elkar, giza akats baten ondorioz. | Tren istripu larria gertatu da bart Grezian: errailez nahastu da bidaiarien tren bat, eta parez pare jo du merkantzien tren bat. Errailetik atera dira zenbait bagoi, eta su hartu dute haietatik hiruk. Suhiltzaileek helarazi duten azken eguneraketaren arabera, 36 lagun hil dira gutxienez, eta zaurituta daude 130. Ospitaleratuta daude 66, haietatik sei ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Lanean jarraitzen dute erreskate zerbitzuek, eta litekeena da hildakoen kopuruak gora egitea datozen orduetan.
Istripua izan duten trenak, gaur goizean. ACHILLEAS CHIRAS / EFE
Denera, bi trenen artean, 366 bidaiari zituzten (346 bidaiari eta hogei tripulatzaile), Hellenic Train enpresak jakinarazi duenez. Salonicatik Larisara zihoan bidaiarien trena, eta istripua Tempe izeneko herritik hurbil gertatu da, Atenas hiriburutik 300 kilometro iparraldera. 23:00ak aldera jo dute elkar bi trenek, eta berehala bertaratu dira hara larrialdi zerbitzuak: tartean, 40 anbulantzia eta 150 suhiltzaile. Polizia eta armada ere lanean dabiltza.
Lehen zantzuen arabera, giza akats batek eragin du istripua, baina xehetasunak ikertzen ari dira. Abiadura handian zihoazen bi trenak, eta istripuan bertan hil dira bien gidariak eta tripulatzaileak. Arduradunek adierazi dutenez, lehen hiru bagoiak 1.200 eta 1.500 gradu arteko tenperaturetara heldu dira.
Bestalde, Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak iragarri du hiru dolu egun dekretatu dituztela, gaurtik ostiralera arte. Bertan behera geratu dira ospakizun publiko guztiak.
Errailetik atera dira zenbait bagoi, eta su hartu dute horietatik hiruk. ACHILLEAS CHIRAS / EFE
Kostas Geridunias Greziako tren gidarien elkarteko presidenteak, berriz, ERT telebista katean salatu du «oso egoera txarrean» dagoela herrialdeko trenbide sarea: «Ezerk ez du funtzionatzen, dena eskuz egiten da. Semaforoak ere ez daude behar bezala. Funtzionatuko balute, gidariek ikusiko lituzkete gorri daudenean, eta garaiz geratuko lirateke», adierazi du.
Istripua gertatu eta ordu batzuetara, atxilotu egin dute Larisako tren geltokiko burua; fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egozten dio. Tokiko hedabideen arabera, atxilotuak adierazi du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224956/mendiko-ibiltarien-jaia-izango-da-martxoaren-12an-elgetan.htm | albisteak | Mendiko ibiltarien jaia izango da martxoaren 12an Elgetan | Joan den urteko iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuituan parte hartu zuten mendizaleak elkartuko dira bertan. Goizean mendi ibilaldia eta ondoren bazkaria izango dute. Martxoaren 26an abiatuko da 2023ko zirkuitua. | Mendiko ibiltarien jaia izango da martxoaren 12an Elgetan. Joan den urteko iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuituan parte hartu zuten mendizaleak elkartuko dira bertan. Goizean mendi ibilaldia eta ondoren bazkaria izango dute. Martxoaren 26an abiatuko da 2023ko zirkuitua. | Euskal Mendizale Federazioak antolatzen dituen iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuituan parte hartzen duten mendizaleek martxoaren 12an dute hitzordua Elgetan, Ibiltarien Jaian. 2022ko egutegia festa giroan itxi, iazko finalistei diplomak banatu eta 2023ko egutegiaren berri emango da jai horretan.
Goizean goiz, ohikoa denez, mendi ibilaldia egingo dute, goizeko 8:00etan abiatuta. Ibilbidea, hauxe: Elgeta, Asentzio ermita, Intxorta, Erdella, Egoarbitza, Azkonabitza, Elgeta. Ibilaldirako izena emateko epea zabalik izango da martxoaren 10era arte. Izen-ematea doan da, eta zirkuitu kanalaren bidez egin daiteke (www.zirkuitua.com). Ibilaldiaren ondoren, dutxak izango dira Elgetako kiroldegian. Eta bezperatik Elgetara bertaratu nahi dutenentzat, kiroldegia aurretiaz prestatuta egongo da lotarako. Norberaren esku geratuko da loâzakua eta koltxoiak eramatea.
Ibilaldiaren ondoren, iazko zirkuituko ibilaldietan parte hartu zuten finalistei aitortza egingo zaie diploma bana emanda, eta jarraian, bazkaria egingo da Elgetako kiroldegian bertan.
Urtez urte, iraupen luzeko mendi ibilaldien zirkuitua oso arrakastatsua izaten da. Batez beste, 10.000-12.000 lagun inguruk parte hartzen du, eta horien artean 7.000 izen emate berri izaten dira urtero. Aurten, martxoaren 26an abiatuko da zirkuitua, Villabona-Amasako Aizkardi mendi taldeak antolatzen duen ibilaldiarekin. 2023an, 20 ibilaldi izango dira guztira zirkuituan. Horien berri emango dugu aurrerago.
IBILTARIEN JAIA MENDI IRTEERA 08:00: Mendi ibilaldiaren hasiera Elgetako kiroldegitik Elgeta, Asentzio ermita, Intxorta, Erdella, Egoarbitza, Azkonabitza, Elgeta 13:15 – 14:15: Dutxak Elgetako kiroldegian 14:00: 2022-ko finalistei diploma banaketa Izenâematea: www.zirkuitua.com Martxoaren 10âera arte. Doan.
BAZKARIA 14:30: Elgetako kiroldegian Menua: Gula-entsalada eta odolki nahasia; txahal-erregosia edo bakailaoa labean; gazta-tarta edo etxeko intxaurrak. Prezioa: 30 € Izenâematea: Elgetako udalean Martxoaren 10âera arte / hasta el 10 de Marzo Antolatzaileak: Kantsatzeke M.T., Elgetako udala, Euskal Mendizale Federazioa Informazioa: www.zirkuitua.com Harremanetarako: 943.768.022 Eâmail: danonartian@elgeta.eu |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224957/osasunbideko-sindikatuek-ez-dute-aldaketarik-antzeman-gobernuaren-azken-proposamenean.htm | Gizartea | Osasunbideko sindikatuek ez dute aldaketarik antzeman gobernuaren azken proposamenean | Remirez lehendakariordea negoziatzeko prest agertu izana eskertu dute LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, baina «zehaztasun handiagoa» galdegin diote | Osasunbideko sindikatuek ez dute aldaketarik antzeman gobernuaren azken proposamenean. Remirez lehendakariordea negoziatzeko prest agertu izana eskertu dute LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, baina «zehaztasun handiagoa» galdegin diote | Adosteko prestasuna bai, baina urrats zehatzik ez. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatuek, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOOk, ez dute inongo aldaketarik antzeman Nafarroako Gobernuak Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean aurkeztutako proposamenean. Salatu dute aurreko bileretan aurkeztutako eskaintza bera dela, eta, atzoko mahai orokorrean, Afapna ez beste sindikatu guztiek kritika gogorra egin ziotela.
Hala ere, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoko kontseilari eta lehendakariordea «elkarrizketarako, lankidetzarako, akordioetarako eta egiteko dauden hobekuntzei eta aldarrikapenei aurre egiteko prest» azaldu zela nabarmendu du Osasunbideko intersindikalak ohar batean: «Prest agertu da lantalde ez-sanitarioaren lanbide karrera jasoko duen testu bat egiteko». Hala ere, eskaintza horrek badu baldintzarik ere: «Gatazkarik gabeko esparru bat» bermatzea. Hau da: Remirez sindikatuei eskatzen ari zaie bertan behera utz dezatela martxoaren 23rako greba deialdia.
Era berean, LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek eginiko beste aldarrikapen batzuk ezartzeko prest azaldu zen Remirez atzoko bilkuran; «hala nola jaiegunen, txandakako lanaren eta gaueko lanaren homologazioa», eta esan du konpromisoa hartzen duela «hurrengo legealdian lehentasun osoz» heltzeko administrazio publikoko langileen estatutuaren erreformari. Gai hori ere «funtsezkotzat» jo du intersindikalak.
Hori dela eta, Osasunbideko sindikatuek «aurreranzko urrats» gisara ikusi dute Remirez lehendakariordearen jarrera irekiagoa, baina «proposamen zehatzagoa» galdegin diote, «martxoaren 23ko greba bertan behera uztea ekarriko lukeen egoera bat planteatu aurretik».
Osakidetzan, bilera bertan behera
Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila eta sindikatuak gaur ziren elkartzekoak. Hala ere, sindikatuak ez dira agertu mahai sektorialaren bilerara. SATSEk, ELAk, LABek, SMEk, CCOOk eta UGTk azaldu dutenez, zuzendaritzak ez du «borondaterik erakutsi» Osakidetzako lantaldeak pairatzen dituen «arazo larriei» konponbidea bilatzeko. Hori dela eta, planto egitea erabaki dute. Eta salatu dute bilerako gai zerrendan ez dituztela aintzat hartu sindikatuen bi eskakizun nagusiak, hala nola karrera profesionalaren dekretu berri baten tramitazioa geldiaraztea. Era berean, Osakidetzak sindikatuei aurpegiratu die ez dutela «interesik» negoziatzeko. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224958/vidralak-153-milioi-eurotik-gora-irabazi-ditu-2022an.htm | Ekonomia | Vidralak 153 milioi eurotik gora irabazi ditu 2022an | Arabako beira konpainiak 3.000 milioi eurotik gorako balioa du burtsan. | Vidralak 153 milioi eurotik gora irabazi ditu 2022an. Arabako beira konpainiak 3.000 milioi eurotik gorako balioa du burtsan. | Beirazko ontziak fabrikatzen dituen Arabako enpresak goranzko joera hartu du berriro. 2021eko ekitaldiko beherakadaren ostean, %5,8 hazi da iaz. Izan ere, 153,7 milioi euroren irabaziak izan ditu 2022an.
Salmentei dagokienez ere, emaitza onekin amaitu zuten iazko ekitaldia, hots: 1.345 milioi eurorenak izan ziren; 2021ekoarekin alderatuta, %24,1 gehiago. EBITDA erakuslea ere positiboa da, 270 milioi euroak gainditu baititu. Gaur-gaurkoz, 3 mila milioi eurotik gorako balioa du burtsan.
Enpresak Laudion du egoitza nagusia. Urtea makal hasi zuen, 2022ko lehen hiruhilekoan 800.000 euroren irabaziak izan baitzituen, 2021ean epe berean baino ia %98 gutxiago. Arabako taldeak, ordea, azpimarratu du «pixkanaka hobetzen» aritu direla urtean zehar, eta espero dutela aurten joera horixe bera mantentzea.
Besteak beste, pandemiaren amaierak eragina izan du salmenten gorakadan, ostalaritzaren jardueraren igoeraren ondorioz handitu egin baita beirazko ontzien eskaria. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224959/pablo-ibarren-defentsak-eskatu-du-bertan-behera-uzteko-bizi-guztiko-kartzelaren-kondena.htm | Gizartea | Pablo Ibarren defentsak eskatu du bertan behera uzteko bizi guztiko kartzelaren kondena | Floridako tribunal baten aurrean egin berri dute auzi saioa bart, bideokonferentzia bidez. Candido Ibar aitak adierazi du berriz egin behar dela epaiketa. | Pablo Ibarren defentsak eskatu du bertan behera uzteko bizi guztiko kartzelaren kondena. Floridako tribunal baten aurrean egin berri dute auzi saioa bart, bideokonferentzia bidez. Candido Ibar aitak adierazi du berriz egin behar dela epaiketa. | Pablo Ibarren defentsak adierazi du ez dagoela «froga sendorik» Ibarrek bizi guztiko kartzela izateko, eta eskatu du kondena hori bertan behera utzi dezatela. Joe Nascimiento letraduaren arabera, ustez Ibar hilketarekin lotzen duen DNA frogan zaintza katea hautsi zen. Eta, gainera, akusazioaren lekuko nagusiarengan Poliziak «eragin» zuen.
Floridako West Palm Beach tribunalaren aurrean egin zen atzo auzi saioa, bideokonferentzia bidez. Han, Nascimientok hamabi arrazoi eman zituen Ibarren bizi guztiko kartzela zigorra bertan behera uzteko, eta bertze epaiketa bat egiteko «legezko berme guztiekin». Candido Ibar aitak auzi saioa ikusi ahal izan zuen, eta gaur Euskadi Irratian adierazi du epaiketa berriz egin beharko litzatekeela: «Horretarako nahiko froga badago. Baina noren esku dagoen erabakia, haren zain egon behar».
1994ko ekainean, hiru pertsona hiltzeaz erruduntzat jo zuen epaimahai batek Pablo Ibar. 2000. urtean izan zen lehenbiziko auzia, eta heriotza zigorra jarri zioten. 2016an, baina, lehenbiziko sententzia hura bertan behera utzi zuten, Ibarren aurka zeuden frogak ez zirelako sendoak. 2019an kondenatu zuten bizi guztiko kartzelara.
Duela lau urte egin zen bigarren epaiketa hartan, fiskaltzak DNA froga bat aurkeztu zuen. Nascimientok, ordea, froga hori zalantzan jarri berri du. Haren erranetan, ordura arte egin ziren azterketa guztietan emaitzak negatiboak izan ziren. Hau da, «ez zegoen aztarna biologikorik» frogatzen zuenik Ibar hilketak gertatu ziren lekuan egon zela. Gehitu du DNA zantzuak kamiseta batean aurkitu zituztela, «kantitate hutsaletan»: «Frogen zaintzan gertatutako nahi gabeko kutsatze baten ondorioa besterik ezin da izan».
Izan ere, zaintza katea «oso akastuna» izan zen: kamiseta zegoen poltsako babes zigilua erdi irekia iritsi zen laborategira. Nascimientok gogoratu zuen 2000. urtean egindako dokumental batean ikusten ahal dela kasuari buruzko frogak «banaka bildu gabeko» kutxetan gordetzen zirela, eta fiskalak eskularrurik gabe «manipulatzen» zituela. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224960/eh-bildu-ate-birakariak-mesedekeria-adiskidekeria-ez-dira-normalak.htm | Politika | EH Bildu: «Ate birakariak, mesedekeria, adiskidekeria... ez dira normalak» | Koalizioak legez besteko proposamen bat aurkeztu du Etika Publikorako Batzordea desegiteko. Goi kargudun ohien «ate birakarien kasuek» erakusten dute, haren arabera, «ez duela balio praktika desegokiak detektatzeko, eta klientelismo sareak eta ate birakariak legitimatzen» dituela. | EH Bildu: «Ate birakariak, mesedekeria, adiskidekeria... ez dira normalak». Koalizioak legez besteko proposamen bat aurkeztu du Etika Publikorako Batzordea desegiteko. Goi kargudun ohien «ate birakarien kasuek» erakusten dute, haren arabera, «ez duela balio praktika desegokiak detektatzeko, eta klientelismo sareak eta ate birakariak legitimatzen» dituela. | SPRIko zuzendari ohi Alex Arriolak eta Eusko Jaurlaritzako beste lau goi kargudunek enpresa pribatuetara egindako jauziak salatu ditu EH Bilduk, eta jakinarazi du koalizioak berak «mugitu» duelako ikusi duela «argia» informazio horrek guztiak. «Orain, Jaurlaritzak dio ikertuko duela gertatutakoa, baina ez du esan aurreko astean gure taldeak informazio guztia eskatu ziola; behartuta ikusi du bere burua», azaldu du Josu Estarrona legebiltzarkideak.
Horiek horrela, Estarronak iragarri du legez besteko proposamen bat aurkeztu duela gaur bertan Etika Publikorako Batzordea desegiteko. Gobernantza Sailari atxikitako organo horrek ematen ditu baimen bereziak bi urte itxaron gabe arlo pribatuan lanean has daitezen ardura publikoan aritu direnak. «Arriolaren eta besteen kasuek erakutsi dute batzorde horrek ez duela balio praktika desegokiak detektatzeko eta klientelismo sareak eta ate birakariak legitimatzeko» , esan du koalizio abertzaleko eledunak.
Asteon jakin da euren kargu publikoak utzi eta bi urte igaro aurretik hasi direla arlo pribatuan Jaurlaritzako bost goi kargudun ohi, nahiz eta 2014ko bateraezintasunen legeak ez duen horretarako baimenik ematen. Lege horrek, ordea, aparteko baimen bat lortzeko aukera jasotzen du: interesatuak lanpostu berriaren informazio guztia helarazi behar dio administrazioari, eta Gobernantza Sailak erabaki behar du eskaera aintzat hartu ala ez, Etika Publikorako Batzordearen bidez. Bada, bost goi kargudun horien artean lauk aparteko baimena lortu zuten, baina bosgarrenak ez: SPRIko zuzendari ohi Alex Arriolak.
EH Bilduk uste du ez duela zentzurik bi urtez arlo pribatuan ez aritzeko debeku bat ezartzeak goi kargudun publikoei «eta gero Jaurlaritzak beti baimena ematea». Koalizio subiranistak nahigo luke legeak «zuzenean baimentzea ate birakariak, debekua baita salbuespena». Orain arte etika batzordeak izan duen «funtzio bakarra» izan da, haren arabera, «Jaurlaritzaren jarduera zuritzea», haren erabakiei «itxura etikoa emateko».
Ez du legea urratu
Estarrona legebiltzarkideak garbi adierazi du ez dela esaten ari «ilegala denik» bi urte itxaron gabe arlo pribatuan hasi diren goi kargudun publikoekin «gertatu dena», baina «desegokitzat eta itsusitzat» jotzen du: «Eta plano etikoan zalantzazkoa».
«Ate birakariak, mesedekeria, adiskidekeria… ez dira normalak», esan du koalizioko bozeramaileak. «Kezkatzen gaitu kasu hauek ez ote duten normaltasun sentsazio hori herritarren artean hedatuko». Hori dela eta, Etika Publikorako Batzordea desegiteko legez besteko proposamena egin du EH Bilduk, eta, horren ordez, eskatu du sortzeko «pertsona independentez osatutako organo berri bat, salatzailearen anonimotasuna bermatuko duten jardunbide desegokiak prebenitu, antzeman, jaso, aztertu, ikertu eta ebazteko».
Elkarrekin Podemosek ere goi kargudun ohien «ate birakariak» salatu ditu. Miren Gorrotxategi bozeramaileak auzitan jarri du Etika Publikorako Batzordearen jarduera; haren arabera, «ez dira berriak» horrelako kasuak.
Gasteizko Gobernua osatzen duten alderdi bien ordezkariek garbi esan dute azken orduetan «dena legezkoa» dela, eta PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak «fiskaltzara joateko» esan die legea urratu dela uste dutenei. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224961/57-urteko-preso-bat-hil-da-martuteneko-espetxeko-erizaindegian.htm | Gizartea | 57 urteko preso bat hil da Martuteneko espetxeko erizaindegian | Presoak 57 urte zituen, eta erizaindegiko ziegak irekitzean aurkitu dute hilda. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuak esan du ez duela indarkeria zantzurik. Atzo beste preso bat hil zen Zaballako kartzelan. | 57 urteko preso bat hil da Martuteneko espetxeko erizaindegian. Presoak 57 urte zituen, eta erizaindegiko ziegak irekitzean aurkitu dute hilda. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuak esan du ez duela indarkeria zantzurik. Atzo beste preso bat hil zen Zaballako kartzelan. | Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, gaur goizean preso bat hilda aurkitu dute Martuteneko espetxean. Zehazki, erizaindegian zegoen preso, mina zuenez hango ziega batean artatzen ari zitzaizkiolako. Espetxeko zaintzaileak ziegak irekitzera joan direnean aurkitu dute hilik. 57 urte zituen, eta behin-behinean zegoen kartzelan.
Azken 24 orduetan Euskal Herrian hil den bigarren presoa da. Atzo Zaballako kartzelan hil zen beste preso bat. 22 urte zituen horrek. Hori ere 08:00ak aldean aurkitu zuten hilda, ziegak ireki zituztenean.
Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politika sailburuak azaldu duenez, Martutenen hilda aurkitu duten presoak ez zuen indarkeria zantzurik. Justizia Sailak ikerketa bat hasi du heriotza zerk eragin duen argitzeko. Melgosak esan du ez dela batere ohikoa hain denbora laburrean bi preso hiltzea espetxean, baina espetxeko osasungintzako langileen aurreikuspenetan sartzen dela aukera hori.
Hirugarrena espetxe eskumena Jaurlaritzaren esku dagoenetik
Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena jaso zuenetik, hiru preso hil dira guztira haren esku dauden kartzeletan: Basaurin, Martutenen eta Zaballan –bakoitzean bat–. Aste honetan hil diren biez gain, iazko ekainean beste bat hil zen Basaurin. Hori ere behin-behinean zegoen preso, eta Eusko Jaurlaritzak esan zuen bere buruaz beste egin zuela. Azken 25 urteetan, guztira 25 preso hil dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetan. Gainera, otsailaren 4an beste preso bat hil zen, 43 urteko bizkaitar bat, Palentziako kartzelan (Espainia).
Espetxean suizidioak prebenitzeko ekimenen inguruan galdetuta, Melgosak gaur adierazi du protokolo horiek «etengabe» berritzen dituztela, «dena hobetu daitekeen arren» espetxeetan lan egiten duten profesionalak oso onak direla, eta «artatzen dituzten pertsonek dituzten profilengatik» egunero egiten dietela aurre egoera zailei. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224962/eaeko-justizia-auzitegiak-ebatzi-du-legez-kanpokoa-dela-34-langile-publikori-euskararen-ezagutza-eskatzea.htm | Gizartea | EAEko Justizia Auzitegiak ebatzi du legez kanpokoa dela 34 langile publikori euskararen ezagutza eskatzea | Auzitegiak ebatzi du oinarrizko eskubideen aurka egiten duela 34 zaintzaileri euskaraz jakitea eskatzeak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioak desgaitasunen bat duten pertsonekin egiten du lan. | EAEko Justizia Auzitegiak ebatzi du legez kanpokoa dela 34 langile publikori euskararen ezagutza eskatzea. Auzitegiak ebatzi du oinarrizko eskubideen aurka egiten duela 34 zaintzaileri euskaraz jakitea eskatzeak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioak desgaitasunen bat duten pertsonekin egiten du lan. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du legez kanpokoa dela euskararen ezagutza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen ezagutza —B2 titulua— baldintza zen 32 posturentzat, eta meritua beste birentzat. Betekizun hori, ordea, bertan behera utzi du auzitegiak. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», dio sententziak. Lanpostu publiko bat eskuratzeko baldintza euskararen ezagutza izateak enplegu publikorako eskubidea urratzen duela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak.
«Euskaldunok eskubide osoa dugu zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko», esan du Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasuneko zuzendari Garbiñe Mendizabalek. «Sumindura eta desadostasun irmoena» adierazi du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiaren harira, eta iragarri du aldundiak helegitea jarriko duela erabaki judizial horren aurka. Kasazio helegite bat dagokio hurrengo instantziari; kasu horretan, Espainiako Auzitegi Gorenean.
Gainera, Mendizabalek esan du aldundia konprometituta dagoela «muturreraino» eramateko Uliazpiko erabiltzaileek jasotzen duten zerbitzua «norbere hizkuntza aukera errespetatuz» egin dadin bermatzeko irizpidea. «Administrazioari dagokio gure zerbitzuetako familiei eta erabiltzaileei ahalik eta zerbitzu egokiena eskaintzea eta horrek eskatzen du erabiltzaileen hizkuntza aukerak bermatzea. Hizkuntza eskubideak herritarrenak direlako eta erakundeoi dagokigulako eskubide horiek errespetatu daitezen betearaztea», azaldu du Mendizabalek.
Euskara ezagutzeko «eskubidea»
Gernikako Estatutuaren arabera, Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako biztanleek euskara ezagutu eta erabiltzeko eskubidea dute. «Eskubide horretatik ez da eratortzen administrazioko postu guztiek hizkuntza eskakizun bat ziurtatu behar dutenik», sententziaren arabera. Bi langilek haien izenean aurkeztutako apelazio helegitea da EAEko Justizia Auzitegiak aztertu eta hobetsi duena. Haien abokatua Francisco Lopez Lera da. Hura izan zen Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna ezartzearen aurka 2021ean salaketa jarri zutenen abokatua.
Lehenik, Donostiako Probintzia Auzitegian aurkeztu zuten salaketa, eta hark atzera bota zuen iazko otsailean, iritzita herritarrek eskubidea dutela Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta haren menpeko organismoekin euskara erabiltzeko. Zehazki, sententziak dio hizkuntza eskakizun horiek bat egiten dutela Gipuzkoako Foru Aldundiak administrazio publikoan euskara normalizatzeko ezarritako indizearekin. Gainera, sententzia horretan auzitegiak arrazoitu zuen oposizioetan ez zegoela inolako diskriminaziorik, besteak beste eskainitako 34 lanpostuetako bik ez zutelako baldintza gisa ezartzen euskararen ezagutza, meritu gisa baizik.
Epai horri helegitea aurkeztu zioten EAEko Justizia Auzitegian, eta hark ebatzi du oposizio horiek Espainiako Konstituzioaren aurkakoak direla. Sententziak dioenez, konstituzioaren lau artikulu urratzen ditu Uliazpiko oposizioetako hautagaiei euskara eskatzeak. Lehenik, 3. artikulua: horren arabera, gaztelania da Espainiako Estatuko biztanleek ezagutzeko «betebeharra» duten hizkuntza bakarra —euskara ezagutzea «eskubidea» da—. Bigarrenik, 14. artikulua begiz jo dute: haren arabera, herritarrak «berdinak» dira legearen aurrean. Hirugarrena 23.a da, eta arautzen du herritarrek baldintza berak izan behar dituztela kargu publikoak eskuratzeko orduan. Eta laugarrenak dio —103. artikuluak— administrazio publikoak «interes orokorraren zerbitzura» egon behar dutela. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko Luis Javier Murgoitio magistratuaren irizpidea da hori; Donostiako Probintzia Auzitegiarentzat Uliazpiko betebeharrek ez zuten urratzen artikulu horietako bat ere.
Uliazpi fundazioa Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da, eta denetariko zerbitzuak eskaintzen dizkie desgaitasunen bat dutenei eta haien senideei.
«Oso larria»
Euskalgintzaren Kontseiluak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak «oso larritzat» jo dute epaia, eta adierazi dute beste urrats bat dela «botere judizialaren oldarraldian». «Kezkagarria eta larria iruditzen zaigu, hankaz gora jartzen dituelako milaka herritarren hizkuntza eskubideak, instituzioen hizkuntza berdintasunarentzako lana eta, azken buruan, herri borondatearen isla den jardun normalizatzailea», adierazi du Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak.
Gainera, nabarmendu dute gizarteko sektorerik zaurgarrienetako baten eskubideak urratu dituela epaiak. «Denok dakigu zaintza behar bezala jasotzeko hizkuntza zeinen erabakigarria den», azaldu du Eskisabelek. Erantsi du epaia hizkuntza eskakizunen aurka doala eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak hizkuntza politika egiteari ekin diola «beste behin».
Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariak gogorarazi du Uliazpi fundazioak hainbat eremutan hizkuntza kudeaketa hobetzeko beharra onartu zuela iazko plangintzan, «kalitatezko zerbitzua eskaini eta herritarrek eta langileek euskaraz artatuak izateko zein lan egiteko duten eskubidea bermatzeko». Gaubekak azaldu du oposizio horietan parte hartu zuten hautagai guztiek gai izan beharko luketela zerbitzuak eta arreta euskaraz eskaintzeko, «hori baita pertsona zaurgarrienak duintasunez eta beraien hizkuntza erabiliz zaintzeko baldintza eta bermea».
Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatearen arabera, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaia «larria bezain atzerakoia» da. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak adierazi du epaiak ez dituela betetzen gaur egungo legeak: «Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hizkuntza politikari eta euskara lehenesteari buruzko lege berriak onartu dira azken urteotan, eta horien aurkakoa da epaia». Nabarmendu du «ezinbestekoa» dela Gipuzkoako Foru Aldundiak haren langileei euskararen ezagutza eskatzea, zerbitzu horiek jasoko dituzten herritarren eskubideak bermatzeko. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224963/gonzalezen-abokatuak-berretsi-du-oraindik-ez-dutela-haren-kontrako-auzibiderik-abiarazi.htm | Gizartea | Gonzalezen abokatuak berretsi du oraindik ez dutela haren kontrako auzibiderik abiarazi | EITBk egindako elkarrizketa batean, esan du balitekeela zigor eskaera hiru-lau urtekoa izatea. | Gonzalezen abokatuak berretsi du oraindik ez dutela haren kontrako auzibiderik abiarazi. EITBk egindako elkarrizketa batean, esan du balitekeela zigor eskaera hiru-lau urtekoa izatea. | Bartosz Rogalak, Pablo Gonzalezen auzia hasieratik hartu duen abokatu poloniarrak, elkarrizketa bat eman dio EITBri, eta han berretsi du Poloniak oraindik ez duela abiarazi kazetariaren kontrako auzibiderik, eta, beraz, ez dagoela hura epaitzeko datarik. Esan duenez, haren auziaz arduratzen diren abokatuek badute Poloniak egiten dizkion akusazioen berri, baina ezin dute inolako informaziorik eman horretaz; hala eginez gero, abokatuak ere akusatuak izateko arriskuan leudeke.
Rogalaren arabera, Polonia saiatzen ari da Gonzalezen kontrako ustezko frogak herrialdetik kanpo kontrastatzen: «Hori izan daiteke atxiloaldia urtebete baino gehiago luzatu izanaren arrazoia», azaldu du. Esan duenez, Poloniak badu Gonzalezen atxiloaldia hiru hilabetean behin etengabe luzatzeko aukera: «Poloniako espetxeetan badaude espioitzaz akusatutako preso gehiago, eta haietako zenbaitek Pablok baino denbora gehiago eman dute kartzelan».
Rogalak uste du epaiketa iristen denean balitekeela zigor eskaera hiru-lau urtekoa izatea: «Hau iritzi pertsonala baino ez da», zehaztu du. Esan duenez, Gonzalezen egoera gogorra da, bakarturik dagoelako eta egunero ziegatik ordubetez baino ezin delako atera, baina, oro har, «ondo» dago: «Baldintza horietan bizitzea ez da erraza, baina berak onartu egiten du, eta bere osasun egoera, fisikoki zein mentalki, ona da».
Gonzalez iazko otsailaren 28an atxilotu zuten Polonian, Ukrainako gerratik ihesi zihoazen errefuxiatuen krisiaren inguruan kazetari lana egiten ari zelarik, eta, beraz, urtebete egin du espetxean. Berriki, haren espetxealdia beste hiru hilabetez luzatu du Poloniak. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224964/ukrainako-muga-indartzeko-agindu-du-putinek-zenbait-drone-errusiako-aire-eremuan-sartu-ostean.htm | Mundua | Ukrainako muga indartzeko agindu du Putinek, zenbait drone Errusiako aire eremuan sartu ostean | Moskuren arabera, Ukrainatik jaurtitako drone bat hiriburutik ehun kilometrora lehertu zen atzo; Kievek, ordea, ez du bere gain hartu erasoa. Gaur, berriz, Kremlinek salatu du Ukrainak eraso «masibo bat» egin duela Krimearen aurka. Zelenskik onartu du Errusiaren aurkako guda «gogortu» egin dela Bakhmut hiri estrategikoan. | Ukrainako muga indartzeko agindu du Putinek, zenbait drone Errusiako aire eremuan sartu ostean. Moskuren arabera, Ukrainatik jaurtitako drone bat hiriburutik ehun kilometrora lehertu zen atzo; Kievek, ordea, ez du bere gain hartu erasoa. Gaur, berriz, Kremlinek salatu du Ukrainak eraso «masibo bat» egin duela Krimearen aurka. Zelenskik onartu du Errusiaren aurkako guda «gogortu» egin dela Bakhmut hiri estrategikoan. | Errusiako presidente Vladimir Putinek agindu argia helarazi zion atzo Defentsa Ministerioari: Ukrainako muga indartzeko. Izan ere, Kremlinen arabera, Ukrainatik zenbait drone jaurti zituzten Errusiara, eta horietako bat Moskutik ehun kilometrora lehertu zen, Kolomna barrutian; beste bi eraitsi egin zituzten herrialdearen hegoaldean. Horiek horrela, agintariek itxi egin zuten San Petersburgo hiriaren aire eremua.
Moskuko gobernadore Andej Vorobiobek adierazi zuenez, Kolomna barrutian eroritako dronearen helburua zen «azpiegitura zibil bat eraistea, baina ez zuen lortu». Ziurtatu zuen, halaber, droneak ez zuela kalterik eragin. FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federala gertatutakoa ikertzen ari da. Agintariek ez zuten zehaztu droneak zer azpiegiturari eraso zion, baina Gazprom Errusiako Estatuaren energia konpainiak zenbait instalazio ditu Kolomna barrutiko Gubastovo herritik gertu.
Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, piloturik gabeko hegazkinaren irudiek erakusten dute Ukrainan ekoitzia dela. Zortziehun kilometroko irismena du, baina ez da gai «pisu handiko lehergailuak» garraiatzeko.
Kievek, berriz, ez zuen eraso bakar bat ere bere gain hartu. Ukrainako presidente Volodomir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliak ukatu egin du gaur Errusiaren aurka oldartu izana: «Ukrainak ez dio erasotzen Errusiako Federazioaren lurraldeari. Ukrainak defentsarako gerra egiten du, bere lurralde guztiak askatzeko», idatzi du gaur Twitterren. Halere, Kremlineko eledun Dmitry Peskovek azkar erantzun dio adierazpen horri: «Ukraina gezurretan ari da».
Bada, drone erasoekin lotuta, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi duenez, Ukrainako indarrek ahalegina egin dute piloturik gabeko hegazkinekin Krimeari «masiboki» erasotzeko, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Moskuren arabera, oldarraldi horretan ere ez inor hil. Ukrainak behin baino gehiagotan egin dio eraso Krimeari, Errusiak 2014an anexionatutako lurralde bati, droneekin edo beste bitarteko batzuekin. Tropa errusiarrak penintsula horretatik erabat erretiratzeko eskatzen du Kievek.
Borrokak, kalez kale
Gerra frontean, Zelenskik onartu du Errusiaren aurkako guda «gogortu» egin dela Donetskeko Bakhmut hiri estrategikoan. Kalez kale borrokatzen ari dira bi aldeak, eta, ondorioz, Kievek erabaki du soldadu gehiago bidaltzea hara. Presidenteak ukrainarrei bidalitako ohiko mezuan, Zelenskik esan du gerrako egoerarik «zailena» Bakhmutekoa dela oraindik, eta nabarmendu hiri horretako borroka irabaztea «oso garrantzitsua» dela Donetsk eskualdeko gainerako herrien defentsarako. Horrekin lotuta, Ukrainako armadako Estatu Nagusiak ziurtatu duenez, Bakhmutik tropak erretiratzeari buruzko erabakirik ez dute hartu «oraingoz».
Ikusi gehiago: Ukrainak ohartarazi du «gero eta zailagoa» dela Bakhmuteko egoera
Bestalde, Errusiako tropek hainbat erasoaldi egin dituzte gaur goizaldean, Ukrainako agintariek salatu dutenez. Kharkiv probintziako Txuhuiv herrian, esaterako, Errusiak jaurtitako bonbek etxebizitza eraikin bat jo dute, eta gutxienez bi lagun zauritu dira. Dnipropetrovsk probintzian, berriz, herrialdearen hego-ekialdean, erasoak izan dira gauean gutxienez lau herritan, eta energia azpiegiturak hondatu dituzte. Poltavako funtzionarioek esan dute Errusiaren bost drone eraitsi dituztela gutxienez.
Diplomazia arloan, Alexandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea Xi Jinping Txinakoarekin batzartu da gaur, Pekinen, eta, bileraren ondoren adierazi duenez, Minskek «erabat babesten» du Pekinek joan den astean Ukrainarako proposatutako bake plana. Lukaxenkok nabarmendu duenez, «erabaki politiko arduratsuak hartu behar dituzte». Joan den ostiralean, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuen urteurrenean, Pekinek hamabi puntuko dokumentu bat kaleratu zuen, eta eskatu zuen, besteak beste, su etena ezartzeko, Mendebaldeak Moskuri ezarritako zigorrak bertan behera uzteko, eta herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko. Dena den, Ameriketako Estatu Batuek, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak eta Europako Batasunak ez zuten aintzat hartu Txinaren plana.
NATO eta Finlandia
Finlandia NATOn sartzeko prozesua azkartzearen inguruan bozkatzekoak ziren gaur arratsaldean Eskandinaviako herrialde horretako parlamentuko diputatuak, eta arazorik gabe onartu dute; proposamenak legebiltzarreko berrehun kideetatik 184ren babesa jaso du; zazpik kontra egin dute, eta batek abstentziora jo du. Errusiak Ukraina inbaditu ondoren, Finlandiak —Errusiarekin duen mugarik luzeenetako bat du— eta Suediak utzi egin zioten hainbat hamarkadaz izandako neutraltasun estatusari, eta aliantza militarrera batzeko eskaera egin zuten iazko maiatzean. «Finlandiari eta Suediari ongietorria egiteko garaia iritsi da», adierazi zuen atzo NATOko idazkari nagusiak, Helsinkira egindako bisitan.
NATOn sartzeko, ordea, erakundeko kide diren 30 estaturen oniritzia behar dute. Zehazki, Helsinkik eta Stockholmek NATOko kide guztien babesa dute, Hungariarena eta Turkiarena izan ezik. Halere, Finlandiak Suediak baino oztopo diplomatiko gutxiagori aurre egin behar dio, eta, beraz, apirileko hauteskunde orokorrak baino lehen batu nahi du NATOra. Bide horretan, lege proiektu bat onartzeak bide emango dio Helsinkiri prozesua azkartzeko. Halere, Ankarak eta Budapestek berretsi egin behar dituzte Eskandinaviako bi estatu horien ekinaldiak. Bada, Hungariako presidente Katalin Novak parlamentuko ordezkariak deitu ditu Finlandiaren eta Suediaren eskaerak «ahalik eta lasterren» onartzera. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224965/pavement-taldea-kartelburua-izango-da-bbk-live-jaialdian.htm | Kultura | Pavement taldea kartelburua izango da BBK Live jaialdian | Roisin Murphy, Perfume Genius, Arca, Young Fathers, Desire, Neo Pistea eta Judeline ere batu dira Bilboko musika festibalaren programaziora. Uztailaren 6tik 8ra egingo dute jaialdia, ohi bezala, Kobetamendin. | Pavement taldea kartelburua izango da BBK Live jaialdian. Roisin Murphy, Perfume Genius, Arca, Young Fathers, Desire, Neo Pistea eta Judeline ere batu dira Bilboko musika festibalaren programaziora. Uztailaren 6tik 8ra egingo dute jaialdia, ohi bezala, Kobetamendin. | Pavement, 1990eko hamarkadako rock independentearen ikur nagusietako bat, Bilboko BBK Live jaialdian izango da aurten, uztailaren 7an, zehazki. Antolatzaileek iragarri dutenez, AEBetako taldea kartelburua izango da egun horretan.
1989an sortu zuten Pavement Stocktonen (AEB), eta, hamar urteko ibilbidean, bost disko luze argitaratu zituen taldeak. Slanted and Enchanted (1992) eta Crooked Rain, Crooked Rain (1994) diskoekin pop eta rock independentearen ordezkari garrantzitsuenetakoa bilakatu zen, eta mundu osoko taldeetan izan zuen eragina. Noise-poparen eta lo-fi soinuaren aztarnak zituzten bandaren lehenengo kantuek, baina, poliki-poliki, molde klasikoagoa zuten abestiak ere konposatuz joan zen Stephen Malkmus kantariak gidatzen zuen taldea. Wowee Zowee (1995), Brighten the Corners (1997) eta Terror Twilight (1999) horren erakusle izan ziren.
Orduz geroztik, noizbehinka elkartu dira, eta aurten Bilbon izango dira.
Pavementez gain, programaziora batu diren beste artista batzuen izenak ere iragarri ditu BBK Livek: Roisin Murphy, Perfume Genius, Arca, Young Fathers, Desire, Neo Pistea eta Judeline.
Ostegunez hasiko da BBK Live, eta lehenengo egun horretan Florence + The Machine, The Chemical Brothers, Arca, Fever Ray, M83, Bengo eta Delaporte ariko dira, besteak beste.
Bigarren egunean, Pavementez gain, honako hauek igoko dira Kobetamendiko oholtzetara, beste batzuen artean: Phoenix, The Blaze, Jamie XX, The Murder Capital eta Rudiger.
Larunbatean, azkenik, Artctic Monkeys kartelburuarekin batera, Idles, Love of Lesbian, Perfume Genius, Eneritz Furyak, Merina Gris eta Young Fathers izango dira jaialdian, besteak beste. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224966/laboral-kutxak-erraztasunak-eskaini-dizkie-hipotekek-itotako-60000-familiari.htm | Ekonomia | Laboral Kutxak erraztasunak eskaini dizkie hipotekek itotako 60.000 familiari | Hileroko kuota apaltzeko eta muga bat jartzeko aukera izango dute urtean 60.000 eurotik beherako errenta duten bezeroek. | Laboral Kutxak erraztasunak eskaini dizkie hipotekek itotako 60.000 familiari. Hileroko kuota apaltzeko eta muga bat jartzeko aukera izango dute urtean 60.000 eurotik beherako errenta duten bezeroek. | Laboral Kutxak erabaki du beste urrats bat egitea Euriborraren igoera handiaren ondorioz hipoteka ordaintzeko arazoak dituztenei erraztasunak emateko.
Urtero 60.000 euro baino gutxiagoko errenta duten familia unitateei bi aukera emango dizkie Euribor garestiagoak dakarren gastu gehigarriari aurre egiteko. Kalkulatu duenez, 60.000 familia unitatek baliatu ahal izango dituzte.
Batetik, interesik gabeko mailegu bat eskainiko die, hamabi hilabetekoa, eta horren bitartez hipotekaren kuota murriztu ahal izango dute, edo gehienezko muga bat jarri.
Bestetik, aukera emango die sei hilabetez maileguaren kapitala ez itzultzeko. Hau da, tarte horretan soilik interesak ordainduko dituzte, eta epe hori amaituta hasiko dira berriro mailegatutako dirua itzultzen. Halaber, Laboral Kutxako bezeroek aukera izango dute beren hileroko kuota murrizteko, betiere aldez aurretik maileguaren zati bat amortizatu badute edo epea laburtu. Entitateak gogorarazi dutenez, joan den urtarrilean 47 bezerok eskatu zuten gabealdia (interesak bakarrik ordaintzea), eta beste 55ek erabaki zuten kuota txikiagoa ordaintzea.
Orain arteko neurriak, motz
Badira bi hilabete indarrean jarri zirela Euriborraren garestitzeari aurre egiteko Espainiako Gobernuak bultzatutako babes neurriak: besteak beste, kuota izoztea urtebetez, hipoteka ordaintzeko epea gehienez zazpi urtez zabaltzea, eta atzeratutako ordainketek interes apalagoak ordaintzea.
Finantza erakundeentzat borondatezkoa zen neurri horiekin bat egitea, baina guztiz gehienek egin zuten, Laboral Kutxa barne. Baina Mondragon taldeko kreditu kooperatibak onartu du eskaera gutxi jaso dituela, 32 baizik ez. Arrazoien artean egon liteke neurri horietaz baliatzeko baldintzak nahiko zorrotzak direla, besteak beste eskatzen duelako familia unitatearen errenta 29.400 eurotik behera egotea.
Hori bai, ez du baztertu hurrengo hilabeteotan bezero gehiagok laguntza eskatzea, Euriborraren garestitzea oraindik ez baita islatu hipoteka guztietan, eta prezioen garestitzeak ez baitu etenik. «Pentsatzekoa da datozen hilabeteetan handitu egin daitekeela familien gaineko presioa, eta, gainera, hipoteken eremutik kanpora ere zabaltzea».
Horregatik, beste zerbait eskaini die Laboral Kutxak beren txarteletan ordainketa finantzatuen eta erosketa geroratuen modalitateak dituzten 400.000 bezero ingururi. Etxeko gastu arrunten ordainketa hiru, sei, bederatzi eta hamabi hilabetetan zatitu edo geroratu ahal izango dute, inolako kosturik gabe. Ordainagiriak, zergak eta transferentzia nagusiak —energia gastuak, aseguruak...— atzeratu eta zatitu ahal izango dira horren bitartez. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224967/marteri-buruzko-ikerketen-berri-eman-du-ehuk.htm | Bizigiro | Marteri buruzko ikerketen berri eman du EHUk | Meteorologia aztertzeko datu zehatzak bildu, eta Jezero kraterreko arrokak aztertu dituzte. Haiek hautatutako laginak 2030ean Lurrera ekartzea espero dute. | Marteri buruzko ikerketen berri eman du EHUk. Meteorologia aztertzeko datu zehatzak bildu, eta Jezero kraterreko arrokak aztertu dituzte. Haiek hautatutako laginak 2030ean Lurrera ekartzea espero dute. | Hobekixeago ezagutzen du gizakiak Marte. Hobekixeago ezagutzen dira planeta gorriko atmosfera eta fenomeno meteorologikoak, baita Jezero kraterreko arrokak ere. Ikerketa horietan alea paratu dute Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia Planetarioen taldeak eta Ibea Ikerkuntza eta Berrikuntza Analitikoko taldeak, nazioarteko beste erakunde batzuekin batera. Urtebete martetar bat, hots, bi urte lurtar igaro dira Mars 2020 misioak Marten lur hartu zuenetik. Tarte horretan egindako lanen emaitzak azaldu ditu EHUk gaur.
Perseverance deitutako rover edo robota Marten da orduz geroztik, eta informazio anitz bildu dute planeta gorria hobeki ezagutzeko. Robot horretako pieza batzuk EHUko taldeek eginak dira, eta hortik bildutako datuak aztertzeaz ere arduratu dira. Orain 2028ra begira daude, orduan hasiko baita Marten bildutako zenbait lagin Lurrera ekartzeko misioa. 2030ean lagin horiek bertatik bertara aztertzeko aukera izanen dutela uste dute.
Aurkezpena Bilboko Bizkaia aretoan egin dute, goizean. Hitza hartu dute Agustin Sanchez-Lavega Planeta Zientzien Taldeko zuzendariak, Juan Manuel Madariaga Ibeako zuzendariak, Eva Ferreira EHUko errektoreak eta Iñigo Urkullu Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakariak. «Mars 2020 misioak sona eman dio espazioko misioetan dugun parte hartzeari», esan du Sanchezek. Izan ere, NASAk haiek aurkeztutako MEDA tresna onartu zuen, 67 proposamenen artean.
Martera bidalitako robotak zazpi tresna zientifiko konplexu ditu, eta horietako bat da MEDA. Askotariko sentsore meteorologikoen sistema bat da, tenperatura, presioa, hezetasuna, haizea eta abar neurtzeko gai dena. Horri esker jakin dute nolakoa den Marteko Jezero kraterra: «Leku idorra da, hautsez betea; han, haizeak zurrunbiloak sortzen ditu, eta, zenbaitetan, ufada biziz jotzen du, atmosferan hauts ugari sartuz», azaldu du Zientzia Planetarioen taldeko zuzendariak. Jasotako datuak aztertuta, planetaren atmosfera ezaugarritzen ari dira, eta esan du hango eguraldia eta klima iragartzeko ereduak hobetuko dituztela horri esker.
Roverraren beste tresna bat Super Cam da, gaur egun urrutiko analisiak egiteko eta laginetara modu multianalitikoan hurbiltzeko dagoen sistema espektroskopikorik konplexuena. Talde horrek datuak aztertzen ditu, eta robotari aginduak ematen dizkio haien operazio gelatik. Kamerak erabiliz, arroketan zentimetro bateko zuloak egiten dituzte; analizatu, eta lagin bezala egokia denetz erabakitzen dute. Madariagak esan du hamabost lagin bildu dituztela: arroken hamalau lagin eta atmosferaren lagin bat. Lagin horiek ekartzen dutenerako, laborategia prestatzen ari dira dagoeneko.
Ehunka milioi urtez urez beteta egon ondoren, ez dute arroka sedimentarioen hondakinik aurkitu Jezero kraterrean, baina bai arroka igneoak, gutxienez hiru gertaera bolkanikoetakoak. Arroka igneo horien barruan gatzak detektatu dituzte.
Erakundeen babesa
Ferreiro kontent agertu da EHUko taldeek Mars 2020 misioan izandako parte hartzeagatik. «Eredu zarete ikerketa hauen bikaintasunarengatik», esan du. Nazioarteko elkarlanari balioa eman dio errektoreak, eta EHU «oso urrutira eraman» dutela aitortu die Zientzia Planetarioen taldeari eta Ibeari. Urkullu lehendakariak ere esker ona adierazi die, eta zientzia gizarteratzearen garrantzia nabarmendu: «Zientzian eta berrikuntzan inbertitzen jarraitu behar dugu». |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224968/m-8ko-mobilizazioek-zaintza-sistema-izanen-dute-jomugan-emakumeen-aurkako-indarkeriaren-ardatzetako-bat.htm | Gizartea | M-8ko mobilizazioek zaintza sistema izanen dute jomugan, «emakumeen aurkako indarkeriaren ardatzetako bat» | Euskal Herriko Mugimendu Feministak manifestazioak antolatu ditu Euskal Herriko bost hiriburutan. | M-8ko mobilizazioek zaintza sistema izanen dute jomugan, «emakumeen aurkako indarkeriaren ardatzetako bat». Euskal Herriko Mugimendu Feministak manifestazioak antolatu ditu Euskal Herriko bost hiriburutan. | Zaintza eredua eraldatu, dena aldatzeko. Hori aldarrikatuko du Euskal Herriko Mugimendu Feministak heldu den Martxoaren 8ko mobilizazioetan. Ohi bezala, manifestazioak eginen dituzte Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan. Gaurko agerraldian, baina, hiriburuetako deialdien berri eman dute feministek: Baionako manifestazioa izanen da abiatzen lehena, 15:00etan aterako baita Merkatuaren plazatik; Bilbokoa 19:30ean abiatuko da Jesusen Bihotzetik; Gasteizkoa, 19:00etan San Anton plazatik; Donostiakoa, 18:30ean Antiguako tuneletik; eta Iruñekoa, 20:00etan Antoniutti parketik.
Iruñeko Gazteluko plazan egin du agerraldia Euskal Herriko mugimendu feministak, aurtengo adierazpena irakurri eta mobilizazioak iragartzeko. Amaia Santestebanek, Amanda Verronek eta Elene Lopetegik irakurri dute adierazpena. Azaldu dutenez, aurtengo aldarrikapenak «ez dira asko aldatu iaztik», urtebetean «ez baita asko aldatu bizi dugun zapalkuntza egoera», baina egoerak gainezka egin duela uste dute: «Kolapsoa ez da krisi bat; Mendebaldetik, Iparralde globaletik hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta ijitoen aurkakoen multzo oso baten jarraipen logikoa da», esan du Santestebanek. Egoera horretan, zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela uste du mugimendu feministak. Hori dela eta, aurtengo manifestazioetan zaintzaren alorrean jarriko dute azpimarra, duela hilabete iragarri zuten bezala, Denon bizitzak erdigunean leloa daraman dinamika handiago baten barruan.
«Egungo zaintza sistema eraldatzera» deitu dute mugimendu feministako kideek. Adierazi dute Hego Euskal Herrian EAJ, PSN, CEN Nafarroako Enpresarien Elkartea eta Confebask direla sistema horren arduradun nagusiak, eta «zaintzaren beharrak merkantilizatzea, pribatizatzea eta horiekin espekulatzea» egotzi diete. Salatu dute, gainera, sistema horren barruan emakumeen bizkar jartzen direla zaintza lanak. «Egungo zaintza sistema irauli behar dugu. Emakumeak gara familian zaintzen ardura gure gain hartzen dugunak, zahar etxeetan eta haur eskoletan lan egiten dugunak, emakume migranteak gara etxeak eta ospitaleak garbitzen ditugunak, zahartzaroan dauden pertsonak egunerokoan zaintzen eta garbitzen ditugunak», azaldu du Verronek. Eta, segituan, galdera egin du: «Nork zaintzen ditu emakume migranteak eta arrazializatuak? Nork zaintzen ditu zaintzaileak?».
Hori dela eta, M-8an ere «Espainiako Atzerritartasun Legea indargabetzea eta pertsona guztiak erregularizatzea» eskatuko du mugimendu feministak herri eta hiriburuetako kaleetan. Izan ere, beren planteamendua «mendekotasunaz harago» doala azpimarratu dute feministek, «beharrezkoak diren oinarrizko zaintzak bermatuak» izan daitezen: «Zaintzarako eskubide kolektiboaren aldeko apustua da gurea; askatasunez eta arduraz, gure bizitza osoan duintasunez zainduak izateko zein besteak zaintzeko» esan dute.
Izan ere, mugimendu feministak azpimarratu du «zaintzak iraultzea dela dena eraldatzea», eta baita «emakumeen aurkako indarkeria eta desberdintasun ardatz nagusietako bat astintzea» ere. Egungo zaintza eredu heteropatriarkalari aurre egiteko aterako dira kalera heldu den Martxoaren 8an. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224969/atxilotu-egin-dute-legorretako-istripuko-gidarietako-bat.htm | Gizartea | Atxilotu egin dute Legorretako istripuko gidarietako bat | Zuhurtziagabekeriazko hiru giza hilketa delitu egozten dizkiote. Ertzaintzak ondorioztatu du kontrako noranzkoan gidatzen ari zela. | Atxilotu egin dute Legorretako istripuko gidarietako bat. Zuhurtziagabekeriazko hiru giza hilketa delitu egozten dizkiote. Ertzaintzak ondorioztatu du kontrako noranzkoan gidatzen ari zela. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak atxilotu egin du asteburuan Legorreta (Gipuzkoan) parean jazotako auto istripuan inplikatutako gidarietako bat. 36 urteko gizonezko bat da, eta ustezko zuhurtziagabekeriazko hiru giza hilketa delitu egozten dizkiote; baita lesio delitu bat eta ausarkeriaz gidatzea ere. Atxilotua Donostian ospitaleratuta dago ezbeharra jazo zenetik.
Auto istripua N-1 errepidean gertatu zen, igande goizaldean. Hiru lagun hil ziren, eta beste bi ospitaleratu zituzten. Ertzaintzaren Trafiko Unitatea gertatutakoa ikertzen aritu da ordutik, eta ondorioztatu dute atxilotutako gizona kontrako noranzkoan gidatzen ari zela eta bere bidetik zihoan auto bat jo zuela, aurrez aurre.
Atxilotutako gidariarekin, beste bi lagun zihoazen autoan; horietako bat igandean hil zen, eta bestea atzo. Igandean hil zen beste autoan zihoan emakume bat ere. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224970/kaledonia-berriko-independentistak-elkartuta-itzuliko-dira-negoziazioetara.htm | Mundua | Kaledonia Berriko independentistak elkartuta itzuliko dira negoziazioetara | Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa Ozeaniako uhartedi hartan izango da bihartik igandera arte, estatus berriari buruzko aldebiko elkarrizketekin jarraitzeko. | Kaledonia Berriko independentistak elkartuta itzuliko dira negoziazioetara. Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa Ozeaniako uhartedi hartan izango da bihartik igandera arte, estatus berriari buruzko aldebiko elkarrizketekin jarraitzeko. | Kaledonia Berriko independentistak negoziazio mahaira itzuliko dira, eta badirudi inoiz baino indartsuago itzuliko direla. FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren iragan asteburuko kongresuak, behintzat, sentsazio hori helarazi du, Frantziatik ateratzearen aldekoek batasuna berreskuratzea erabaki baitzuten, uhartediaren estatus berriari buruz bihar berriz abiatuko dituzten aldebiko elkarrizketei begira. Aliantza hori osatzen duten alderdiak, horretatik kanpo daudenak, sindikatuak... Denek ondorioztatu zuten, aho batez, «oinarri komun bat» beharrezkoa zela Parisekin hitz egiteko. Esan eta egin: «burujabetza osoa» lortzea hitzartu zuten, historikoa den adostasun baten bitartez.
Gerald Darmanin Frantziako Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa bigarrenez izango da Kaledonia Berrian, bihartik igandera arte. Bisita erabat politikoa da, batez ere negoziazioen muinean sartu nahi baitu independentistekin eta loialistekin; lehen bisita, iragan azaroaren amaierakoa, alderdi politikoak entzun eta metodo bat finkatzeko baliatu zuen, eta horren ondorio da egunotako bilera sorta, Frantziatik ateratzearen aldekoek argudiatu baitzuten elkarrizketek aldebikoak behar zutela.
Deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferendumak, 2021eko abenduaren 12an egindakoak, hautsak harrotu zituen, eta oraindik nabari dira horren ondorioak. Independentisten boikotarengatik —koronabirusaren pandemia aitzakia hartuta—, parte hartzea %43,87koa izan zen —aurreko bietan, %83 ingurukoa—, eta horrek eragin zuen ezezkoak berriz ere irabaztea, botoen %96,5 bilduta. Subiranistek kontsulta berriz egiteko eskatu zuten, baina, Parisen ezezkoa jaso zutenez —Frantziako Estatu Kontseiluaren babesarekin—, giroa nabarmen gaiztotu zen.
Orain, espero da negoziazioek beste era bateko tonua izatea, independentistek esan baitute «bideak eta baliabideak» bilatu nahi dituztela «ikusgaitasun instituzional hobe baterako beharrezkoa den elkarrizketa eraikitzaile eta politiko bat berritzeko». Eta, hain justu, horregatik erabaki dute batasunaren alde egitea.
«Garrantzitsuena independentisten, progresisten eta nazionalisten batasuna da. Hamar egitura baino gehiago zeuden antolatzeko. Guretzat, historikoki, garrantzitsua da, eta ikusten dugu badela nahi komun bat», UC Kaledonia Batasuneko lehen idazkari nagusi Pascal Sawak azaldu modura. Antolaketari erreferentzia eginez, FLNKSk azaldu zuen mugimenduko talde bakoitzak ordezkari bat izango duela batzorde estrategiko independentistan, zeinak ardura izango duen elkarrizketetarako metodoa eta helburuak ezartzeko.
Horietarako, oraingoz, jarrera maximalista bat zehaztu dute independentistek, UCren bitartez jakinarazi zutenez: Frantziako Gobernuarekin abiatu dituzten negoziazioek «herrialdearen emantzipazioa lantzen» badute «soilik» izango dutela balioa. Eta horrek esan nahi du, haien iritziz, autodeterminazio prozesua ez dela amaitu oraindik, deskolonizazio garaia eta hiru erreferendumak arautu dituen Noumeako Akordioaren ondorengo garaia finkatzeko trantsizio epean dauden arren.
Berez, datorren ekainera arte iraun behar zuen aldi horrek, baina Parisek atea ireki zion epea luzatzeari, eta, beraz, baita adosturiko estatus berri horri buruzko kontsulta beste egun batean egiteari ere. Dena den, ikusteko dago behin betiko egutegia zein izango den, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak konstituzioaren eta erakundeen erreforma abiatu nahi baitu aurtengo udazkenean; UCren presidente Daniel Goak, berriz, datorren irailaren 24rako nahi du Parisekin ados jarri, Kaledonia Berriaren kolonizazioak egun horretan beteko baititu 170 urte.
Loialistak ere adi
Frantzian jarraitzearen aldekoei dagokienez, Parisekin abiatu dituzten negoziazioetarako eskari nagusia egutegia errespetatzea da, eta konstituzioaren erreformaren aferan «toki bat» izatea. «Eztabaidak hasi behar dira 2023an akordio bat lortzeko, eta hori 2024ko [maiatzeko] probintziako bozen aurretik onarrarazteko», argudiatu zuen atzo Kaledonia Berriko Asanbleako Loialistak talde parlamentarioko diputatu Nicolas Metzdorfek.
Bide beretik jo zuen Etorkizuna Konfiantzaz talde parlamentarioaren buru Virginie Ruffenachek, NC La 1ere telebista kateari adierazi baitzion itxaropen handia duela konstituzioaren erreforman: «Espero dugu hori 2024 hasieran egitea, gero guk gure erakundeak berritzeko eta hauteskundeak egiteko».
Boz horiei begira, elkarrizketetako eztabaidetako bat izango da hautesle erroldarekin zer egin —denera, hiru errolda desberdin daude—. Egun, Asanbleako bozetarakoa mugatua da, 41.000 herritarrek ez baitituzte betetzen haren parte izateko baldintzak —besteak beste, 1998an, Noumeako Akordioa adostu zenean, 18 urte izatea eta Kaledonia Berrian gutxienez hamar urtez bizitzea—, eta beraz, ezin dute botorik eman Asanbleako hauteskundeetan.
Loialistek esan dute estatus berriaz negoziatzean erroldak eguneratu egin beharko direla; independentistek, berriz, uste dute ezetz, orain arte bezala mantendu behar direla. Akordiorik lortu ezean, baliteke hori gatazka iturri bilakatzea. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224972/izaskun-lesaka-euskal-presoa-aske-geratu-da.htm | Politika | Izaskun Lesaka euskal presoa aske geratu da | Lesaka iazko ekainean atera zen Reauko kartzelatik, eta baldintzapean aske zegoen. | Izaskun Lesaka euskal presoa aske geratu da. Lesaka iazko ekainean atera zen Reauko kartzelatik, eta baldintzapean aske zegoen. | Izaskun Lesaka euskal presoa aske geratu dela jakinarazi du Etxerat elkarteak. Izatez, Lesaka iazko ekainean atera zen Reauko kartzelatik (890 kilometrora). Frantzian bizitzeko debekua ezarri zioten, eta, jarraian, Espainiaratu egin zuten. Ordutik, baldintzapean egon da aske, hamar urteko zigorra amaitu arte.
Lesakaren kasuan, Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak kontuan hartu zuen ETAk bere jarduera behin betiko eten eta urtebetera atzeman zutela. Hala, iazko martxoan onartu egin zuen hura baldintzapean aske uzteko eskaera, Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana aintzat hartuta. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224973/etb1ek-euskaraz-emango-ditu-osasuna-eta-athleticen-arteko-finalerdiak-eta-kopako-finala.htm | Kirola | ETB1ek euskaraz emango ditu Osasuna eta Athleticen arteko finalerdiak eta Kopako finala | EITB eta RTVE kate publikoak ados jarri dira bi kanaletan euskarazko eta gaztelaniazko kontakizunak eskaintzeko. Gaur dute Osasunak eta Athleticek lehen norgehiagoka, 21:00etan, Sadarren. | ETB1ek euskaraz emango ditu Osasuna eta Athleticen arteko finalerdiak eta Kopako finala. EITB eta RTVE kate publikoak ados jarri dira bi kanaletan euskarazko eta gaztelaniazko kontakizunak eskaintzeko. Gaur dute Osasunak eta Athleticek lehen norgehiagoka, 21:00etan, Sadarren. | 21:00etan ekingo diote Osasunak eta Athleticek Espainiako Kopako azken txanpari; gaur joaneko partida dute biek ala biek Sadarren. RTVErekin ados jarri ostean, ETB1ek euskaraz eskainiko ditu euskal taldeen finalerdietako bi partidak —itzulerakoa apirilaren 4an jokatuko dute, San Mamesen, 22:00etan—. Eta ez hori bakarrik: Osasuna ala Athletic izan, Kopako finala ere —Sevillan jokatuko da— euskaraz eskainiko du kate publikoak.
Gaurko aurrez aurrekoaren kontakizuna Jon Balenziagak egingo du, Naxari Altuna kazetariak eta Txema Añibarro eta Mikel Arruabarrena futbolari ohiek langunduta. Jarraian, Ana Ramosek gidatuta, finalerdiko joaneko partidaren analisia egingo dute saio berezi batean; bertan izango dira Janire Fragua kazetaria, Gorka Iraizoz atezain ohia eta Miguel Angel Lotina entrenatzailea.
Sailkatzen den euskal taldeak finalean aurkari izango du Real Madril edo Bartzelona. Bi taldeek bihar jokatuko dute elkarren arteko joaneko partida, Santiago Bernabeu futbol zelaian (21:00, La 1). Itzulikoa euskal taldeenaren biharamunean egingo dute, apirilaren 5ean, Camp Noun (22:00, La 1). |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/224974/aurora-polarrak-europa-erdialdean-ikusi-dira-aste-honetan.htm | Bizigiro | Aurora polarrak Europa erdialdean ikusi dira aste honetan | Ezohiko baldintza batzuei esker, normalean baino hegoalderago ikusi dituzte. Zenbait hegaldik bidea aldatu dute bidaiariek ikusi zitzaten. | Aurora polarrak Europa erdialdean ikusi dira aste honetan. Ezohiko baldintza batzuei esker, normalean baino hegoalderago ikusi dituzte. Zenbait hegaldik bidea aldatu dute bidaiariek ikusi zitzaten. | Aurora polarrak ezohiko ikuskizuna dira bere horretan, hitzez egin daitekeen edozein azalpen gainditzen duen argi ikustaldi bat. «Poloetan gertatu ohi den luminiszentzia itxurako fenomeno bat da, eta Eguzkitik datorren partikula sorta bat (eguzki haizea) lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izaten da», dio euskarazko Wikipediak. Hori gertatzen denean argi koloretsu sorta batek janzten du zerua. Normalean ikuskizun hori poloetan daudenen eskura egoten da soilik; Europan, Suedian eta Finlandian batik bat. Baina aste honetan ipar polotik urrun dauden zenbait herrialdetan ahoa bete hortz geratu dira asko eta asko. Europa erdialdean izan baitira ikusgai aurora polarrak. Besteak beste, Belgikan, Frantzian, Alemanian, Erresuma Batuan eta Herbehereetan, batik bat igande eta astelehen gauean.
Zenbait pertsona aurora polarrez gozatzen, astelehenean, Ipar Zeelandan, Danimarkan. Mads Claus Rasmussen, EFE
Adituek jakinarazi dutenez, baldintza meteorologiko jakin batzuei esker ikusi ahal izan dira aurorak hegoalderago. Belgikan azken aldiz duela hamabost urte ikusi ahal izan zituzten. Stephane Nedeljkovitx eguraldian adituak RTBF irratian azaldu duenez, eguzki energia gehiago behar dute herrialde horretan ikusgai izateko.
Aurorak, hegazkin batetik
Izan da, baina, ikuskizunaz ezohiko beste toki batetik gozatu duenik ere aste honetan. Europa iparraldeko zenbait hegaldik euren ibilbideak aldatu dituzte bidaiariek aurorak ikusi ahal izan ditzaten. Hala egin zuen Reykjavik eta Manchester arteko EasyJet 1806 hegaldiko pilotuak. Gainera, zenbait bidaiarik sare sozialetan azaldu dutenez, 360º graduko itzuli bat egin zuen hegazkinak alde bietako bidaiariek ikusi ahal izan zezaten. Ross Stickak gaineratu du pilotuak argi guztiak itzaldu zituela hobeto ikusi ahal izateko. «Guztiak hunkituta ginen, batzuek sekula ikusi gabeak zituzten aurora polarrak. Bi aldiz ikusi ahal izan genituen eta esperientzia liluragarria da», adierazi zion CNN kateari. EasyJet konpainiak adierazi du maniobra hori kontrolpean egin zuela pilotuak uneoro, eta gustu handiz egin dutela.
Kuusamo (Finlandia) eta Helsinki lotu dituen Finnair AY488 hegaldiko bidaiariek ere gozatu zuten ikuskizunaz: |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224975/etxebizitzaren-arazoari-aurre-egiteko-konpentsazioaz-harago-joan-behar-dela-uste-du-eh-baik.htm | Gizartea | Etxebizitzaren arazoari aurre egiteko konpentsazioaz harago joan behar dela uste du EH Baik | Lau proposamen mahaigaineratu ditu. Karriketan eta instituzioetan eragiteko beharra azpimarratu du. | Etxebizitzaren arazoari aurre egiteko konpentsazioaz harago joan behar dela uste du EH Baik. Lau proposamen mahaigaineratu ditu. Karriketan eta instituzioetan eragiteko beharra azpimarratu du. | Turismora bideratuak diren etxebizitzak mugatzeko Euskal Hirigune Elkargoaren konpentsazio arauarekin milaka bizitegi ilbratuko direla espero du EH Baik. Araua indarrean eman izana txalotu du, eta hura lortzeko ezkerreko hautetsi abertzaleek eramandako lana goraipatu du. Hala ere, urrunago joan behar dela uste du EH Baik. Lau proposamen egin ditu, eta horiek lortzeko karrikan eta instituzioetan lan egiteko beharra nabarmendu du.
Etxebizitzaren tentsio eremua hedatzea da lehena. Gaur egun, Ipar Euskal Herriko 24 herri baizik ez dira eremu horretan, Lapurdi kostaldekoak gehienak. Ipar Euskal Herri guzira hedatu beharko litzatekeela uste dute ezkerreko abertzaleek. Hartuak diren zenbait neurritan eragiten du tentsio eremuaren perimetroak. Konpentsazio araua, adibidez, 24 herri horietan baizik ez da aplikatuko.
Halaber, fiskalitate arloko erreforma baten beharra ere azpimarratu du EH Baik. Batetik, turismorako bizitegiei ezartzen zaien zerga beherapena kentzeko eskatu du, eta, bestetik, gaur egun bigarren etxebizitzei ezartzen zaizkien zergak emendatzeko. «Frantziako legedian bigarren etxebizitzak juridikoki ez dira existitzen objektu gisa; fiskalitate arloan bakarrik eragin daiteke», esplikatu du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak. Uztailean ekintza egin zuten Bruno Lemaire Frantziako Ekonomia ministroak Senperen (Lapurdi) duen egoitzan, eta haren kabineteko ordezkariekin mintzatzeko aukera izan zuten. «Baina Frantziako Gobernuak 49.3 artikulua erabili zuen finantza legea dekretuz pasatzeko, eta eztabaida parlamentarioa eten zuen».
Egoiliar estatua izan liteke bigarren etxebizitzak mugatzeko beste tresna bat: Ipar Euskal Herrian bizitzeko proiektua dutenei mugatzea jabetza eskuratzeko eskubidea. «Azken asteetan, prefeta eta suprefeta berria izendatu dituzte. Arazoaz jabetu behar dute, eta behar diren neurriak hartu behar dituzte», adierazi du Blainek. Izan ere, Parisen esku dira EH Baik xede dituen neurri gehienak.
Alokairuen mugatzea
Alokairuen prezioa «zorrotz» mugatzeko eskatu du azkenik EH Baik. Frantziako Estatuan esperimentazio gisa proposatu duten aukera bat da, eta Euskal Hirigune Elkargoak neurria aplikatu ahal izateko hautagaitza ezarri zuen. Gaur egun dosierra aztertzen ari dira, eta 2024an hasi beharko lukete mugatzearekin. «2026 arte da esperimentazioaren epea. Lege bat beharko da hori luzarazteko», ebatzi du Blainek. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224976/gipuzkoako-metalean-protestak-gogortzeko-prest-azaldu-dira-sindikatuak.htm | Ekonomia | Gipuzkoako metalean protestak gogortzeko prest azaldu dira sindikatuak | Hitzarmena berritzeko bileretara «esku hutsik» joatea leporatu diote patronalari. Adegik asmoa agertu du soldatak 2026ko abenduaren 31ko KPIaren arabera eguneratzeko. | Gipuzkoako metalean protestak gogortzeko prest azaldu dira sindikatuak. Hitzarmena berritzeko bileretara «esku hutsik» joatea leporatu diote patronalari. Adegik asmoa agertu du soldatak 2026ko abenduaren 31ko KPIaren arabera eguneratzeko. | Aurrerapausorik gabe amaitu da Gipuzkoako metalgintzaren lan hitzarmenaren negoziazioaren hirugarren bilera. Sindikatuek Adegi patronalari leporatu diote planteamendu «zehaztugabeak, atzerakoiak eta errealitatetik kanpo daudenak» egitea, eta jarrera aldatu ezean protestak gogortuko dituztela iragarri dute; ez dute baztertzen bat egitea.
Gipuzkoako metalaren ituna 2022an iraungi zen, eta 30.000tik gora langile hartzen ditu. Sindikatuen artean ELAk du ordezkaritza handiena (%48); LAB da hurrengoa (%36), eta hurrenak CCOO (%12) eta UGT (%4) dira. Orain arteko bileretara bakoitza bere eskaera zerrenda propioarekin joan da, baina denek dute puntu komun bat: langileek erosahalmena ez galtzea.
Sindikatuen arabera, orain arteko bileretan patronalak ez du soldaten igoerarik zehaztu nahi izan hitzarmenak irautea nahi duen lau urteetarako. Hori bai, tauletako soldatak 2026ko abenduaren 31ko KPIaren arabera eguneratzeko asmoa agertu du, eta soldata errealetan %75eko bermea proposatu du, Araban eta Bizkaian bezala.
Bestalde, uko egin dio lanaldia murrizteari, beste bi lurraldeetan handiagoa dela argudiatuz; lan istripuetako eta gaixotasun profesionaletako bajak ere ez ditu osatu nahi; lizentzietan ez du hobekuntzarik planteatu, arlo horretan zenbait legetan hobekuntzak egiten ari direla argudiatuz; eta absentismoarekin kezkatuta agertu da. Ez du baztertzen, hala ere, malgutasun orduak egungo 65etatik 100 orduetara igotzea, Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan adostu zuten bezala.
Bat egiteko deiak
ELAren ustez, planteamendu horiek «errealitatetik kanpo daude». Azpimarratu du sektorea egoera «oso onean» dagoela duela urte batzuetatik, eta hori «langileen ahaleginari esker» dela. «Sortutako aberastasuna banatzea eta langileen bizi kalitatea hobetzea da hitzarmena lortzeko bidea». Sindikatua prest azaldu da «batasun sindikala» bultzatzeko, «eduki zehatzetan eta konpromisoetan oinarrituta». Baina ohartarazi du ez dituela onartuko CCOOk, LABek eta UGTk Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan patronalekin adostutako «eduki pobreak»: «Hain justu, Adegik inposatu nahi dituenak».
LABek, berriz, negoziazioari mugak jartzea leporatu dio patronalari. Haren ustez, erakusten ari den jarrera «erabat onartezina» da, eta mobilizatzeko beharra aldarrikatu du. Adegi «zuzenean interpelatu» behar dela uste du, «ez bakarrik negoziazio mahaian, baita kalean eta enpresetan ere». Iragarri du gainerako sindikatuekin bilduko dela bide hori «areagotzeko». «Uste dugu indarrak batzeko eta elkarrekin erantzuteko garaia dela». Asteazken honetan, LABeko kideak beren kabuz mobilizatu dira: elkarretaratzea egin dute Lan Harremanen Kontseiluaren egoitzan, Adegirekin bildu aurretik.
Antzera mintzatu da CCOO. Bileretara «esku hutsik» joatea leporatu dio patronalari, eta salatu du sindikatuek eginiko proposamenak Arabako eta Bizkaiko hitzarmenetan jasotakoekin alderatzera mugatzen ari dela. «Hori bai, interesatzen zaizkion gaietan; izan ere, Gipuzkoa okerrago dagoen puntuetan, hala nola osagarrietan, esaten du ez direla negoziazioan aztertuko». Sindikatuak jakinarazi du bere ordezkari eta afiliatuak deituko dituela datorren asterako, nola jokatu erabakitzeko.
UGTren ustez, lanaldian eta osagarrietan ezinbestekoak dira aurrerapenak. Zehazki, %100eko osagarria eskatu du lan istripuagatiko eta lanbide gaixotasunagatiko bajetarako. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224977/bilboko-portuak-30-edukiontzi-gehiago-izan-nahi-ditu-hiru-urte-barru.htm | Ekonomia | Bilboko portuak %30 edukiontzi gehiago izan nahi ditu hiru urte barru | 200 milioi euroko inbertsioa egingo du epe horretan, baina ez du aurreikusten bigarren gas kargagailua egitea, ezta Serantes mendiko lanekin hastea ere. | Bilboko portuak %30 edukiontzi gehiago izan nahi ditu hiru urte barru. 200 milioi euroko inbertsioa egingo du epe horretan, baina ez du aurreikusten bigarren gas kargagailua egitea, ezta Serantes mendiko lanekin hastea ere. | Bilboko portuak hiru urterako etxeko lanak jarri dizkio bere buruari, eta mugitzen duen zama epe horretan zenbat handitu nahi duen kalkulatu du: edukiontzi kopurua %30 handitzea da helburua, bi milioi tona zama likido eta solido gehiago mugitzea eta ro-ro garraioa bikoiztea; alegia, ferryetan 80.000 kamioi garraiatzetik 160.000ra igarotzea. «Edukiontziena zaila izango da, baina beste guztia lor daiteke», zehaztu du Ricardo Barkala portuko agintaritzak presidenteak. Tarte horretan 200 milioi euroko inbertsioa egingo du azpiegituretan.
Portuak 2023-2026ko hirurtekorako plan estrategikoaren aurkezpenean egin ditu iragarpen horiek. Barkalak zehaztu du edukiontzi kopuruaren bilakaera iragartzean ez dutela kontuan hartu haiek garraiatzeko bigarren kaiaren esleipena, ez baitute uste 2026a baino lehenago lanean hasiko denik. Ro-ro kargari dagokionez, azken urteetan asko handitu zen negozio bat da, eta Britanny Ferries-ek Bilbora bideratuko duen bigarren kargaontziak hazkundea erraztuko du —Bilbo-Rosslare (Irlanda) bidea egingo du—. Karga likido eta solidoei dagokienez, egun mugitzen dituenak %6 handitzea litzateke.
Hazi bai, baina nola? «Merkatu berriak aurkitu behar ditugu. Hazteko gure bide naturala iparralderantz jotzea da, Ipar Atlantikorantz eta Europako iparralderantz bereziki». Bilboko Portuko Agintaritzaren datuen arabera, urtero Iberiar penintsulan jatorria duten milaka kamioik Frantzia gurutzatzen dute. 44 milioi tona mugitzen dituzte, eta hor egin behar du «arrantza». Era berean, zehaztu du gaur porturatuko dela lehenbizikoz Bilbo AEBekin astero lotuko duen kargaontzi berria, eta ikusi beharra dagoela bide horrek zer eman dezakeen. Zentzu berean, ez du uste epe motzean Afrikarako edo Asiarako bide berririk irekiko denik.
Edukiontziak, 2026rako
Hiru urtekoa gastu handiko garaia izango da. Inbertsio handiena erdiko kaian eraikiko den edukiontzientzako nasa berria da. Aurten esleituko dute, eta 2026rako amaituta egotea espero da, baina ez martxan. Barkalak zehaztu du lan horrek bakarrik 100 milioi eurotik gora beharko dituela. Munduko garraio konpainia handienek interesa erakutsi dute, tartean MSC erraldoiak. Egun tankera horretako nasa bat dago portuan, eta Cosco Txinako konpainiak kudeatzen du.
Inbertsioen beste zati handia kaien elektrifikazioak hartuko du, eta AZ1 kaiaren azken xehetasunek. Azpiegiturekin jarraituta, portuak ez du aurreikusten gas likidotua hartzeko bigarren kargaleku bat egitea. «Gai hori zintzilik dago», zehaztu du. EAJk espresuki eskatu zuen Espainiako Kongresuan, orain bakarra dagoelako portuan, eta, haien ustez, ez duelako beharra asetzen. Barkalak, baina, ez daki egingo den, eta portuak behintzat ez du bere asmoetan sartu: «Guk argi dugu gasa oraindik trantsizio energia dela, eta kargalekua mesedegarria litzatekeela. Baina partida hori Madrilen jokatzen da».
Ebaketak Serantesen
Portuaren lurrak dagoeneko «beteta» daudenez, haztekotan, gorantz egin beharko luke, leherketen bidez Serantes mendian ebaketak eginez. Agintaritzak txosten bat egina du, baina ez die lan horiei ekingo hiru urteko epean. Lan horrek dirutza balioko luke, eta zuzendaritzak onartu du arlo ekonomikoan «tentsio handiko» garaiak datozela, eta «gerrikoa estutu» beharko duela.
Portuak, baina, zor «errealik» ez duela azaldu du Barkalak. Pilaturiko zorra «txikia» da, haren ustez, ondasunen balioaren antzekoa. Etorkizunean, baina, egoera aldatu daiteke, Espainiako portuen agintaritzak hala aginduta tasen prezioa jaitsi beharko duelako. Jaitsiera horrek lehiakorragoak izaten lagunduko diela sinetsita dago, eta mugimendua handitzeari esker egingo diotela aurre prezioen jaitsierari. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/224978/tiktokek-egunean-ordubetera-mugatu-nahi-du-18-urtetik-azpikoen-erabilera.htm | Bizigiro | Tiktokek egunean ordubetera mugatu nahi du 18 urtetik azpikoen erabilera | Ordubeteko mugara helduz gero, «erabaki aktiboa» egin beharko dute aplikazioan nahi adina denbora ibiltzeko. 13 urtez beherako erabiltzaileek, berriz, gurasoen baimena beharko dute horretarako. | Tiktokek egunean ordubetera mugatu nahi du 18 urtetik azpikoen erabilera. Ordubeteko mugara helduz gero, «erabaki aktiboa» egin beharko dute aplikazioan nahi adina denbora ibiltzeko. 13 urtez beherako erabiltzaileek, berriz, gurasoen baimena beharko dute horretarako. | Nahikoa dela esan du Tiktokek. «Ez dago adostasunik zenbatekoa den pantaila aurrean igarotako denbora 'egokia'», baina ezinbestekotzat jo dute gazteenei hori «mugatzea». Aurki, 18 urtetik beherakoen eguneko erabilera ordubetera mugatuko du Tiktokek. Ez da araua izango, gomendio bat besterik ez: 60 minutu horiek gainditzean, aplikazioak pasahitz bat eskatuko die, bideoak-eta ikusten jarraitu ahal izateko. «Denbora hori luzatzeko erabaki aktiboa har dezaten exijituko diegu», adierazi du Cormac Keenan Tiktokeko segurtasun buruak.
Gomendio hori zurrunagoa izango da 13 urtetik beherakoentzat: horientzat ere ordubetekoa izango da muga, eta, hortik aurrera, ordu erdian behin eskatuko diete guraso edo tutoreei pasahitza.
Astero aplikazioaren erabileraren inguruko txostena ere bidaliko die aplikazioak, nabigatzen igarotako denboraren eboluzioa erakustearren. Helburua, nola ez, gazteenek sakelakoaren aurrean igarotzen duten denbora kudeatzen jakitea izango da.
Ikusi gehiago: Tiktok: algoritmoaren kolore grisak
13 urtetik beherakoen kasuan, haien arduradunek orobat erabaki ahalko dute egunean zenbat denbora igaro dezaketen aplikazioan —egunaren arabera ere gehiago edo gutxiago izan daiteke—. Haiek ere ikusi ahalko dute egunean eguneko erabilera, goizekoa zein gauekoa; nerabeak Tiktokera zenbat aldiz sartu diren; eta jakinarazpenak ordu batetik aurrera mugatzeko aukera ere izango dute. Tiktoken arabera, 13-15 artekoek ez dute jakinarazpenik jasotzen 21:00etatik aurrera; 16-17 artekoek, berriz, 22:00etatik aurrera. Horrez gain, beste ezaugarri bat ere nahi dute ezarri: erabiltzaileei lotara joateko jakinarazpena, «errazago planifikatu dezaten noiz nahi duten egon offline gauean».
Erabiltzaile nerabeen artean, Tiktokek baditu beste ezarpen batzuk: 13-15 urte bitartekoen profilak pribatuak dira berez, zuzeneko mezuak bidaltzeko gutxienez 16 urte behar dira, eta adin txikikoek ezin dituzte egin zuzeneko bideoak.
Txinan, jada mugatuta
Bytdance enpresarena da Tiktok aplikazioa, baita Douyin Txinako bertsioa ere. Duela urte eta erditik, 14 urtez beherako erabiltzaileek 40 minutura dute mugatua eguneko erabilera. Goizeko seiak eta gaueko hamarrak bitartean baino ezin dira aplikaziora sartu. Era berean, Txinako adingabeek ere ezin dute astean hiru orduz baino gehiago igaro online jokoetan. Ordubetez jolastu ahal dira ostiraletan, larunbatetan eta igandetan. Gainerako egunetan debekatuta daukate.
Debekuak iristen ari dira
Badira herrialde batzuk Tiktoken erabilerari bestelako mugak ezartzen ari zaizkionak. Europako Batzordeak joan den astean iragarri zuen erakunde horretako langileen sakelako telefonoetan Tiktok erabiltzea debekatuko duela. Kanadak hartu du erabakia aste honetan: asteartetik, gobernuko langileen gailu eramangarrietan ezingo dute Tiktok izan, ezta deskargatu ere. Datuen segurtasunean aplikazioak eragiten dituen arriskuak daude muga horren atzean. AEBetako agentzia federaletan bide bera hartzekoak dira datozen asteetan. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224979/iruntildeerrian-gizon-bat-atxilotu-dute-emakume-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Iruñerrian gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita | Itxuraz, gizonezkoak sumisio kimikoa erabili zuen. Aske utzi dute, baina urruntze agindua ezarrita. | Iruñerrian gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita. Itxuraz, gizonezkoak sumisio kimikoa erabili zuen. Aske utzi dute, baina urruntze agindua ezarrita. | Gizonezko bat atxilotu dute Iruñerrian emakume baten bortxaketarekin lotura izan dezakeelakoan. Emakumeak salatu duenez, otsailaren 17ko asteburuan buelta bat ematera atera zen beste lagun batzuekin, baina, garai batetik aurrera, zenbait momentu ez ditu gogoan, eta lauso gogoratzen du nahi ez zituen baina ekidin ezin zituen gauzak egiten ari zela.
Salaketa bat ipini zuen, eta sexu erasoen aurkako protokoloa martxan jarri zuten. Ikerketaren ostean, 30 urteko gizonezko bat atxilotu zuten. Astelehenean pasatu zen epailearen aurretik, eta aske utzi zuten. Dena den, 150 metroko urruntze agindua jarri diote, eta ezingo da biktimarekin komunikatu. |
2023-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/224980/osasuna-aurreratu-da-kopako-finalerdietan.htm | Kirola | Osasuna aurreratu da Kopako finalerdietan | 1-0 irabazi dio Osasunak Athletici Sadarren. Ez Abdek egin du partidako gol bakarra, bigarren zatia hasi bezain pronto. Hala ere, San Mamesen erabakiko da kanporaketa. | Osasuna aurreratu da Kopako finalerdietan. 1-0 irabazi dio Osasunak Athletici Sadarren. Ez Abdek egin du partidako gol bakarra, bigarren zatia hasi bezain pronto. Hala ere, San Mamesen erabakiko da kanporaketa. | Sevillan ilusionatu zen lehen aldiz Osasuna Espainiako Koparekin, Betisi final-zortzirenetan irabazita. Oraingoan, berriz, Sevillara itzultzeko lehen kolpea jo du, finala jokatzeko asmoz. 1-0 irabazi dio Osasunak Athletici Sadarren. Neurketa parekatuta joan da, baina Ez Abderen golari esker aurreratu dira etxekoak. Lehen partida irabazita gertuago du Osasunak finala, baina, San Mamesen, zuri-gorrien gotorlekuan, erabakiko da kanporaketa, apirilaren 4an.
Neurketari erritmo altua jartzen ahalegindu da Osasuna hasieratik. Zaleen aurrean aritzen den aldiro hala nahi izaten du Arrasateren taldeak, eta gustura aritzen da abiadura handiko neurketetan. Pase gutxi eman eta ahal bezain laster Julen Agirrezabalaren ate ingurura hurbiltzen ahalegindu dira gorritxoak, baina zuri-gorriek ez diete nahi zuten jokoa egiten utzi. Hasieratik ikusi da nor zen Athleticek gelditu beharra zuen jokalaria: Ez Abde. Hura izan da gorritxoen argi izpia, eta haren hegaletik eraman dute arriskua. Oscar de Marcosek ez du lan erreza izan, eta behin baino gehiagotan lagundu behar izan dio Alex Berenguerrek. Osasunaren lehen zatiko aukera garbiena Marokoko hegalekoak izan du, baina haren jaurtiketa kornerrera joan da, zutoinaren ondotik.
Athleticek, berriz, Iker Muniain izan du gidari. Jokaldi bakoitza hobetu egiten zen baloia haren oinetatik igarotakoan, eta hark izan ditu lehen zatiko aukera garbienak. Lehenengo saiakeran atzelari baten gorputzean jo du baloiak haren jaurtiketa batean, eta Sergio Herrerak hanka luzatu behar izan du baloia atepetik ateratzeko. Ordurako haren burua lurrera botata zuen gorritxoen atezainak. Bigarren saiakeran atzelari bati izkin egin dio area barruan, baina langaz harago jaurti du baloia.
Hasi bezain pronto, gola Bigarren zatia hasi eta berehala jo du lehen kolpea Osasunak. Athleticen atzelariak oso aurreratuta zeuden Osasunak baloia lapurtu duenean, eta Moi Gomezek pase bikaina egin dio Abderi atzelarien artetik. Marokoarraren kontrola ez da ona izan, baina ederki egin dio izkin Dani Viviani baloia aurrera botaz. Area barruan sartu, atera begiratu, eta ezkerrarekin egindako errematea sareetara bidali du zutoina jo ostean; 1-0 47. minutuan.
Handik gutxira aldaketak egin ditu Valverdek, eta zertxobait aldatu da neurketa. Athleticek ez du lortu jokaldiak ontzea, baina Raul Garciarekin eta Nico Williamsekin arriskua eraman du une bakan batzuetan. Azken minutuan izan du Athleticek aukera garbiena markagailuan berdinketa ezartzeko, baina Raul Garciaren errematea gorputzarekin gelditu du Herrerak. Sendo aritu da defentsan Osasuna, talde lanean, eta gol baten aldearekin joango da San Mamesera. Bertan erabakiko da kanporaketa, zuri-gorrien gotorlekuan. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225000/presoen-suizidioaren-prebentzioan-langile-guztiek-hartu-behar-dute-parte.htm | Politika | Presoen suizidioaren prebentzioan langile guztiek hartu behar dute parte | Protokoloa 2014tik dago indarrean. Babesa emateko, beste preso batzuk trebatzen dituzte. | Presoen suizidioaren prebentzioan langile guztiek hartu behar dute parte. Protokoloa 2014tik dago indarrean. Babesa emateko, beste preso batzuk trebatzen dituzte. | «Espetxe administrazioek presoen bizitza, integritatea eta osasuna zaindu behar dute». Hala dio Espetxeetako Espainiako Lege Organikoak. Azken bi egunetan, ordea, bi preso zendu dira euskal kartzeletan, eta bi kasuetan agertu da suizidioaren itzala; Eusko Jaurlaritzak ez du zehaztu nola hil diren, baina jakinarazi du presook ez zeudela suizidioari aurrea hartzeko programaren barruan. Jaurlaritzak 2014tik du indarrean halako egoeretarako protokoloa. Agiriaren arabera, espetxeetako langile guztiek modu «aktiboan» parte hartu behar dute prebentzioan.
Protokoloak dioenez, profesional guztien «inplikazioa» nahitaezkoa izan arren, espetxeko zuzendaria da programaren erantzule nagusia. Hark du eskumena presoak programan sartzeko eta ateratzeko. Mediku, tratamendu eta segurtasun zuzendariordeak dira arduradun exekutiboak: «Esku hartze zehatzei eta programaren jarraipenari buruzko erabakiak hartzen dituzte».
Langile batek hautematen badu espetxeratu batek bere buruaz beste egiteko arriskua duela, «berehala» jakinarazi behar du. Medikuak eta psikologoak presoaren egoera baloratuko dute, «ahal bezain laster». Ebaluazio bateratu bat egin ostean, zuzendariordeei proposatuko diete presoa programan sartzea edo ez, eta haiek helaraziko diote zuzendariari proposamena.
Hiru neurri mota
Suizidioaren prebentziorako programak hiru taldetan banatzen ditu aplikatu beharreko neurriak. Prebentziozko neurriek espetxearen funtzionamenduari eragiten diote; espazio, une eta prozedura jakin batzuetan fokua jarriz. Hala nola presoak ziega partekatuetan jarriko dituzte, bakarrik ez egoteko. Beste bi neurri motek presoei eragiten diete. Premiazko behin-behineko neurriak dira: besteak beste, erreferentziako ospitalera premiaz bideratzea, arriskutsuak izan daitezkeen materialak kentzea edota gatibua ziega berezian kokatzea. Programatutako neurrien barne daude, berriz, gaueko zaintza eta programatutako kontsulta psikologikoa edo medikoa.
Programan egon beharreko gutxieneko denbora bi astekoa da. Iraupen maximoa, ordea, preso bakoitzaren eboluzioaren araberakoa da. «Bereziki zuhur jokatu behar da portaeren itxurazko aldaketekin edota presoen hitzemate hutsarekin, neurriak goizegi ez kentzeko». Horrez gain, protokoloaren gomendioa da neurriok denak batera ez kentzea, «modu progresiboan baizik». Hiru zuzendariordeak dira jarraipenaren arduradunak, eta haiek erabaki behar dute zer profesionalek egingo dituzten behaketa eta esku-hartze lanak.
Langile horiek, astero, «txosten txiki» bat egin eta zuzendariordeei igorri behar diete. Haiek astero berrikusiko dituzte kasu guztiak zuzendariarekin, eta bajak proposatuko dizkiote. Zuzendariak hartuko du azken erabakia. Programatik ateratzen diren presoen kasuak ere berraztu behar dituzte.
Programan dauden presoei arreta eta babesa eskaintzeko, espetxe guztiek preso-laguntzaile talde bat hautatuko dute. Haien zereginak izango dira, besteak beste, «bereziki delikatuak» diren espazio eta uneetan presoekin egotea, edota haiekin ziega partekatzea. Behin-behinean kartzelatuta daudenak zein zigortuak izan daitezke taldearen parte, eta gutxienez hogei orduko formakuntza jaso behar dute. Babesa ematen duten presoek euren txosten pertsonalean berretsia izango dute egindako lana.
ELAk egindako azterketa
Halako programak martxan jartzeko baliabideen inguruko kezka agertu izan dute gizarte eragileek. «Kartzeletan ez dago langile nahikorik suizidioaren prebentziorako protokoloak osorik martxan jartzeko», adierazi zuen Salhaketak herenegun. Iaz, ELAk salatu zuen langileak gutxitu zirela, Jaurlaritzak espetxeak kudeatzeko eskumena jaso zuenetik urtebetera. Sindikatuak hainbat arazo azaleratu zituen, besteak beste, lantaldeari lotuta: salatu zuen txandak metatzen dituztela, eta atsedenik gabeko 48 orduko lanaldiak egiten dituztela. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225001/otsailean-243-langabe-gutxiago-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Otsailean, 243 langabe gutxiago Hego Euskal Herrian | Urtarrilean galdutako lanpostuen ia erdiak berreskuratu dira: 5.768 afiliatu gehiago daude Gizarte Segurantzan. | Otsailean, 243 langabe gutxiago Hego Euskal Herrian. Urtarrilean galdutako lanpostuen ia erdiak berreskuratu dira: 5.768 afiliatu gehiago daude Gizarte Segurantzan. | Hego Euskal Herriko lan merkatuak motel amaitu zuen 2022. urtea, eta are motelago hasi zuen 2023. urtea. Otsaila, ordea, ez da hain kaskarra izan, behera egin baitu langabeen kopuruak, eta gora, berriz, landunenak.
SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, Hego Euskal Herrian 144.660 langabe zeuden erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan, urtarrilean baino 243 gutxiago.
Nafarroan soilik ugaritu dira langabeak (+366). Bizkaian, 167 gutxiago zenbatu dituzte; Araban, 194 gutxiago; eta Gipuzkoan, 248 gutxiago.
Otsaila, historikoki, ez da hilabete txarra izaten enpleguarentzat, langabeen kopuruak behera egin ohi duelako, krisi handirik ez badago. Iaz, ordea, 747 langabe gehiago batu zituen.
Halaber ohikoa izaten da urtarrilean Gizarte Segurantzak galdutako afiliatuen parte bat berreskuratzea, eta hori gertatu da aurten ere. Batez beste, Gizarte Segurantzak urtarrilean baino 5.768 kotizatzaile gehiago izan ditu; urtarrilean 12.537 galdu zituen. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225002/trenbide-sarea-zaindu-ez-izanari-egotzi-diote-langileek-greziako-tren-istripua.htm | Mundua | Trenbide sarea zaindu ez izanari egotzi diote langileek Greziako tren istripua | Greba orokorrera deitu dute gaurko tren zerbitzuetako langileek, eta arduradunei egotzi diete ezbeharraren erantzukizuna. Atxilotu bakarra dago, 59 urteko Larisako tren geltokiko burua. 43 dira hildakoak. | Trenbide sarea zaindu ez izanari egotzi diote langileek Greziako tren istripua. Greba orokorrera deitu dute gaurko tren zerbitzuetako langileek, eta arduradunei egotzi diete ezbeharraren erantzukizuna. Atxilotu bakarra dago, 59 urteko Larisako tren geltokiko burua. 43 dira hildakoak. | Tren istripu larria gertatu zen herenegun gauean Greziako Larisa hirian. Bi trenek, bata bidaiariena eta bestea merkantzia trena, elkar jo zuten, eta gutxienez 43 pertsona hil ziren. Erreskate taldeek gorpuen bila jarraitzen dute hondakin artean. 130 lagun artatu behar izan zituzten larrialdi zerbitzuek, eta 66 eraman zituzten ospitalera; haietatik sei ZIU zainketa intentsiboetako unitatean daude. 350 pertsona zihoazen trenean, gehienak hogei urte inguruko ikasleak.
Trenbide sareko arduradunek «giza akats bat» izan zela esan zuten, eta Poliziak Larisako tren geltokiko burua atxilotu zuten. Fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egotzi dio 59 urteko gizonezkoari. Hark ukatu egin du egotzitakoa, eta esan du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin.
Tren zerbitzuetako langileek agintariei egotzi diete gertatutakoa. Haien esanetan, oso egoera txarrean dago sarea, eta segurtasun sistemek ez dute behar bezala funtzionatzen. Egun osoko greba antolatu dute gaurko sindikatuek, gertatutakoa salatzeko. «Mina haserre bilakatu da, hildako eta zauritutako lankide eta herritarrengatik. Gobernuek hainbat urtez trenbide sarearen inguruan erakutsitako errespetu faltak ekarri gaitu honaino», salatu du trenbideetako sindikatuak komunikatu batean.
Greziako Garraio ministro Kostas Karamanlisek dimisioa eman zuen atzo, eta bere gain hartu zituen azken urteetako akatsak, eta aitortu egungo sistemak ez dituela betetzen «XXI. mendeko beharrak». Kiriakos Mitsotakis lehen ministroak, ordea, «zorigaiztoko giza akats» bat izan zela esan du, eta «ikerketa independente bat» iragarri.
Protestak
Salonikako ospitalearen kanpoaldean protestak piztu ziren atzo iluntzean. Herritarrak ez dira gobernuaz fidatzen, eta asko beldur dira agintariek ez ote duten baliatuko ikerketa gertatutakoa estaltzeko.
Trenean zihoazen bidaiari eta langileen senideak erietxera joan ziren atzo, euren DNA laginak emateko, hala desagertuak identifikatu ahal izateko. Baina prozedurek luze joko dute, trenetako lehen bagoiak ia erabat suntsituta geratu baitira talkaren eta haren ostean piztutako sutearen ondorioz. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225003/uliazpiko-langileek-protesta-egin-dute-laquoepai-euskarafoboarenraquo-aurka.htm | Gizartea | Uliazpiko langileek protesta egin dute «epai euskarafoboaren» aurka | 'Defenda ditzagun hizkuntza eskubideak' lelopean bildu dira fundazioaren egoitza nagusiaren aurrean, ELA eta LAB sindikatuek deituta. | Uliazpiko langileek protesta egin dute «epai euskarafoboaren» aurka. 'Defenda ditzagun hizkuntza eskubideak' lelopean bildu dira fundazioaren egoitza nagusiaren aurrean, ELA eta LAB sindikatuek deituta. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzo emaniko «epai euskarafoboa» salatzeko elkarretaratzea egin dute Uliazpi fundazioko langileek gaur, Donostiako Jose Maria Sert plazan, fundazioaren egoitza nagusiaren parean, LABek eta ELAk deituta. Uliazpi Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da. Era guztietako desgaitasun neurologikoak edo fisikoak dituzten herritarrekin eta haien senideekin egiten du lan.
Fundazioak 34 zaintzaile kontratatzeko oposizioa antolatu du, eta euskarazko B2 titulua ezinbestekoa zen horietako 32 postutan, eta meritua beste bitan. Baina betekizuna bertan behera utzi du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, enplegu publikoa eskuratzeko eskubidea urratzen duelakoan.
Uliazpiko langileentzat «kolpe latza» izan da epaia, iruditzen zaielako hutsean uzten duela azken urteetan egindako lana. Jon Txasko LABeko ordezkariak azaldu du beren lanean oso garrantzitsua dela ama hizkuntza zaintzea, «askok zailtasunak dituztelako beste hizkuntza bat bereganatzeko»; artatzen dituzten pertsona asko dira euskaldunak, eta haien familiak ere bai: «Euskarazko zerbitzua ez ematea diskriminatzailea da haientzat». Artatzen dituztenekin lan egiteko ezinbesteko tresna da komunikazioa, Txaskoren esanetan, eta «ama hizkuntzan ezin jardun izanak asko mugatu dezake lana».
Raul Garro ELAko ordezkaria da, eta zaintzaile lanak egiten ditu Uliazpin: «Gipuzkoako herrietako pertsona asko euskaraz bizi dira, euskaraz jarduten dute, eta guk zerbitzua euskaraz eman behar dugu». Eta zeresan handia dute lana egiten dutenen beharrak ere: «Komunikazioa berez zaila da, desgaitasunen bat dutenak etortzen direlako gurera, eta, euskara buruan eta bihotzean dutelarik etortzen badira, gaztelania sartzeak komunikazioa zailtzen du».
Epai honek badu beste adar bat: lan eskaintza publikoetan egin beharreko hizkuntza eskakizunarena. Txasko: «Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak egindako arautegian oinarritzen gara euskararen eskakizuna zehazteko. Jende askok egin ditu azterketak, ikasi dute euskara, eta izugarrizko ezustekoa izan da orain epai hau jasotzea». Garrok ere kezka agertu du datozen oposizioei begira. «Oposizio asko etortzekoak dira, ez bakarrik Uliazpin; ate joka dauzkagu beste asko, baina arriskuan ikusten dugu hizkuntza eskubideen alde egin den lan guztia». Azaldu du bazirela lankideak 34 urtez Uliazpin lanean ari zirenak eta plaza lortu berri dutenak. Orain kezkatuta daude, epai honek beren plaza airean jar dezakeelako. Kezka horren adierazgarri izan zen elkarretaratzera Gipuzkoa osoko langileak batu izana. Zizurkil, Bergara, Eibar eta Hondarribian ere baditu egoitzak Uliazpik.
Nerea Amenabar Uliazpiko langilearentzat ere kolpe handia izan da epaia, lan giroa euskalduna dutelako eta horrela izaten segitzea nahi dutelako. Bestalde, gogoan hartu ditu B2 maila prestatzeko lan handia egin duten lankideak: «Lankide askok esfortzu handia egin dute euskaraz ikasteko, azterketak gainditzeko, euskaraz arreta emateko. Eta orain dena difuminatuta geratu da».
Mirian Pinto da horietako bat: «B2a atera nuen. Eta nire lanean ikusi dut beharrezkoa dela, guregana datozen pertsonak eta haien familiak euskaldunak direlako. Euskaraz jakin behar dugu». Bestalde, kezka du bere lanpostuaren inguruan. Bergaran egiten zuen lana, eta Donostian lortu berri du postua, «eta orain, epai honekin, atera berri dudan plaza airean dago».
«Oldarraldi judiziala»
Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak oso larritzat jo du epaia, lehen eta bigarren mailako herritarrak ezartzen dituelako, eta, haren hitzetan, «aldundiaren eginbeharra da guztien eskubideak bermatzea». «Aldundiak esfortzu handia egin du azken urteetan hizkuntz eskubideetan urratsak egiteko, eta ezin da atzera egin. Muturreraino eramango dugu», adierazi du Olanok Euskadi Irratiari egindako adierazpenetan, eta berretsi du helegitea jarriko dutela.
Unai Urruzuno EH Bilduko eledunak uste du euskararen aurkako «oldarraldi judizial oso larri baten aurrean gaudela». Horrekin lotu du EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia. Haren irudiko, epaiak auzitan jartzen ditu hizkuntza eskubideak: «Ez gaude herri eleaniztun batean, gizarte diglosiko batean gaude, eta batzuen nahia da diglosia hori mantentzea, euskara bigarren mailako hizkuntza gisa mantentzea». Gogorarazi du hizkuntza eskubideak zenbait epaileren eskuetan daudela, eta, haren ustez, horrek erakusten du «zenbateko autogobernua daukagun». Horregatik eskatu du gogoeta sakon bat, epaile batzuk «ideologia bat» ezartzen ari direlako herritarren eskubideak bermatu beharrean. Herri gisa erabakiak hartzeko bidea urratzera ere deitu du Euskadi Irratian egindako elkarrizketan.
Gazte Euskaltzaleen Sareak ere salatu du epaia sarean. «Euskara ez da aurrera joango, aurrera eraman behar da, eta euskara jomugan duen administrazio batekin behintzat, ezin da. Aski da. Aski da euskaldunak zapaltzaile gisa saltzearekin. Aski da gure eskubideen aldeko borroka inposizio gisa kontatzearekin. Hau ez da justizia». Horregatik deitu du kontzientziak piztera, «ahalduntzera eta saretzearen bitartez euskararen borrokari bultzada ematera». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225004/uxue-rey-eta-ane-eslaba-izanen-dira-lsquoberria-fmrsquo-podcastaren-aurkezleak.htm | Gizartea | Uxue Rey eta Ane Eslaba izanen dira ‘Berria FM’ podcastaren aurkezleak | Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean argitaratuko da lehenbiziko saioa. Hamabostean behin zabalduko dira hortik aurrera. | Uxue Rey eta Ane Eslaba izanen dira ‘Berria FM’ podcastaren aurkezleak. Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean argitaratuko da lehenbiziko saioa. Hamabostean behin zabalduko dira hortik aurrera. | Berria FM podcast feministaren «ziklo berria» datorren asteazkenean abiatuko da, Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean. Berrikuntzez josia dator saioa: Uxue Reyk eta Ane Eslabak eramanen dute gidaritza, eta sintonia, berriz, #mauriziakezdauinorhil taldeak egin du. 2019an sortu zen podcasta, Maider Galardi F. Agirre zuela gidari. Joan den urte bukaeran, baina, lekukoa Reyri eta Eslabari luzatu zien.
Hamabostean behin argitaratuko dira saioak, asteazkenetan. Edukian egonen da berrikuntza nagusia: orain arte gai jakin baten inguruan mintzatzen zen Galardi, saio monografikoak egiten zituen. Aurrerantzean, gaurkotasuna izanen da podcastaren gidari: bi astetan egon diren albisteen errepasoa eginen dute aurkezleek, eta, jarraian, gai batean sakonduko dute. Uxue Rey: «Ekarpenak eta aipamenak feminismotik eginen ditugu, eta gaurkotasunak aginduko digu zer gai landu sakonago».
«BERRIAk egunero duen begirada feminista» baliatuko dutela dio Reyk: «Uste dugu egunero paperean eta webgunean lantzen ditugula albiste asko ikuspegi feministatik». Hala, saio «goxoak, atseginak eta entzuteko modukoak» egin nahi dituzte. Hala ere, argi du beti ez dela horrela izanen: «Badakigu landuko diren gaiek inori azkuraren bat eraginen diotela, eta hori ez dugu ezaugarri txar bezala, baizik eta kontrakoa. Deseroso baldin bazaio norbaiti, hori positibotzat hartuko dugu».
Gaurkotasunaren eta saioen sakontasunaren ezaugarriez gain, aurkezleak nabarmendu du podcastaren bertze ñabardura nagusietako bat izanen dela «ahots askori» eginen dietela lekua, eta bozgorailua jarriko dietela. Izan ere, landuko dituzten gaiak «emakumeei eta genero disidenteei eragiten» dietenak izanen dira. Hori guztia «tonu arinean, baina arinkerietan erori gabe» eginen dutela adierazi du, «egoerak hausnarketa sakon eta zorrotzak» eskatzen baititu. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225005/bigarren-mundu-gerran-borrokatu-ziren-euskal-amerikarrak-aitortu-ditu-texasek.htm | Gizartea | Bigarren Mundu Gerran borrokatu ziren euskal amerikarrak aitortu ditu Texasek | Estatuko Ordezkarien Ganberak ebazpen batean gogoratu ditu, Rafael Anchia kongresukideak bultzatuta, demokraten eta errepublikanoen babesarekin. Lore eskaintza bat egin dute Austingo Kapitolioan. | Bigarren Mundu Gerran borrokatu ziren euskal amerikarrak aitortu ditu Texasek. Estatuko Ordezkarien Ganberak ebazpen batean gogoratu ditu, Rafael Anchia kongresukideak bultzatuta, demokraten eta errepublikanoen babesarekin. Lore eskaintza bat egin dute Austingo Kapitolioan. | Texasko Ordezkarien Ganberak, ekitaldi batean, Bigarren Mundu Gerran AEBetako armadarekin batera borrokatu ziren euskal amerikarrak gogoratu ditu bart, Austinen. Rafael Anchia bizkaitar jatorriko kongresukide demokratak bultzatutako ebazpen bat babestu dute errepublikanoek eta demokratek, eta, banaka, Texaskoak ziren hamalau euskal amerikarren izen-abizenak esan dituzte ekitaldian: Manuel Abascal, Manuel Amestoy, Federico Bilbao, Frank Buldain, George Buldain, Louis Buldain, Eugenio Echaniz Eugene, Raul Echaniz, Valentin Elola, Alfonso Garde, Antonio Garibay Tony, Fernando Gil, Calixto Ochotorena eta Tony Uharriet.
Bigarren Mundu Gerran hil ziren Texasko hamalau euskal amerikarretako batzuen argazkiak eta izen-abizenak, lore eskaintzan. Sancho de Beurko elkartea
Horietako bakar bat ere ez dago bizirik gaur egun, baina haien ondorengoak egon dira Texasko Ordezkarien Ganberan. AEBetan Bigarren Mundu Gerran borrokatu ziren euskal amerikarrak omentzeko lehen ekitaldia izan da, bultzatzaileen arabera.
Ordezkarien Ganberako ekitaldiaren aurretik, lore eskaintza bat egin dute Texasko Estatuaren Kapitolioaren aurrean Bigarren Mundu Gerran hildakoak oroitzeko dagoen monolitoaren parean. Anchiak euskaraz hitz egin du lore eskaintzan, eta azaldu du gerran hil ziren Texasko gizon-emakumeak gogoratzeko ikurra dela hori. Ikurrinak, Texasko banderak eta omenduen argazkiak izan dira ekitaldian parte hartu dutenen artean. Han izan dira Unai Telleria Eusko Jaurlaritzaren AEBetako ordezkaria, Maggie Rivas Ahozkotasunaren Historiaren Zentroko ordezkaria eta Marie Petracek NABOko ordezkaria ere.
Sancho de Beurko elkartearen Fighting Basques ikerketaren arabera, 1.400 euskal amerikar ere izan ziren AEBen armadan Bigarren Mundu Gerran. Askok ez zuten AEBetako herritartasuna, eta gerra bukatzean eman zieten. Duela urte batzuk arte, ezezagunak ziren euskal amerikar horien biziak, baina ikerketa horrek 1.100 biografia jaso zituen.
Sancho de Beurko elkartearen izenean, Pedro J. Oiarzabalek hitz egin du ekitaldian. Adierazi du oraindik lan asko egin behar dela nazismoaren aurka AEBetako armadan borrokatu ziren euskal amerikar guztiak ezagutarazteko: «Kasu gehienetan, liburuetan izen pare bat besterik ez zen agertzen». Gaineratu du Sancho de Beurkorentzat errekonozimendu hau oso garrantzitsua dela, eta horri eta Anchiari esker belaunaldi oso bat emango dutela ezagutzera. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225006/berria-txapelketa-aurkeztu-da-galarretan-lau-debutarirekin.htm | Kirola | Berria Txapelketa aurkeztu da Galarretan lau debutarirekin | Sei bikoterekin jokatuko da txapelketa etzitik apirilaren 8ra arte. Aritz Eskudero, Aitor Aiestaran, Urtzi Gurrutxaga eta Jon Irazu dira txapelketan profesional bezala estreinatuko direnak | Berria Txapelketa aurkeztu da Galarretan lau debutarirekin. Sei bikoterekin jokatuko da txapelketa etzitik apirilaren 8ra arte. Aritz Eskudero, Aitor Aiestaran, Urtzi Gurrutxaga eta Jon Irazu dira txapelketan profesional bezala estreinatuko direnak | Berria Erremonte Txapelketa 2023 Galarretan aurkeztu berri da. Etzi hasiko da eta sei bikotek osatuko dute txapelketa. Gainera, horien artean lau debutari daude: Aritz Eskudero, Aitor Aiestaran, Urtzi Gurrutxaga eta Jon Irazu.
Berria txapelketak erremontista gazteenei ematen die aukera eta promoziorako da oso baliagarria pilotarientzat.
Txapelketa ligaxkarekin hasiko da eta sei bikoteak A eta B taldeetan daude banatuak. A taldea osatzen dute ondorengo hiru bikoteek: Goikoetxea V-Aiestaran VI, Urrutia II-Apezetxea eta Gurrutxaga-Zaldua I. B taldean ariko dira: Loitegi-Eskudero, Zaldua II-Odei eta Irazu-Zubiri. Ligaxka lau jardunaldik osatzen dute eta talde bakoitzean, denok denon aurka jokatuko dute.
Txapelketako partida guztiak 35 tantura jokatuko dira eta puntuaketa sistema erabiliko da: lau puntu irabazleak, 34tik 32ra 2 puntu, 31tik 29ra puntua, 28tik 23ra punturik ez eta 22 edo gutxiago puntu negatiboa.
Ligaxka etzi hasiko da bi partidarekin. Martxoaren 4an 16:30etik aurrera Goikoetxea V.a-Aiestaran VI.a, Gurrutxaga-Zaldua I.aren aurka ariko dira. Bestetik, Loitegi eta Eskudero, Irazu eta Zubiriren aurka ariko dira. Martxoaren 11n, 16:30etik aurrera bigarren jardunaldia jokatuko da. Martxoaren 4ko irabazleak Urrutia II-Apezetxea eta Zaldua II-Odei izango dituzte aurrez aurre. Larunbata honetan beraz lau erremontistak egingo dute debuta.
Martxoaren 18an, 12:00etatik aurrera, A taldean geratzen den partida jokatuko da (ETB1en eskainiko da 15:30etatik aurrera) eta martxoaren 25ean, B taldean jokatzeko geratzen den partida jokatuko da.
Talde bakoitzetik lehenengo biak sailkatuko dira finalerdietara. Honela, apirilaren 1ean, 16:30etik aurrera, A taldeko lehenengo sailkatuak B taldeko bigarrengoaren aurka jokatuko du lehenengo finalerdia eta B taldeko lehenengo sailkatuak A taldeko bigarrengoaren aurka jokatuko du bigarrengo finalerdia. Finalerdietako garaileak finalera sailkatuko dira.
Apirilaren 8an jokatuko da Berria Txapelketaren finala.
Aurkezpenean Oier Apezetxea erremontista mahaian eseri zen. Pasa den urtean egin zuen debuta atzelari goizuetarrak eta gainera txapela jantzi zuen. Aurten zaila izango dela errepikatzea aipatu zuen, «bikoteak oso parekatuak direlako».
Berria egunkariko zuzendaria Martxelo Otamendi izan zen aurkezpenean eta pozik agertu zen erremontea laguntzeagatik: «Ea beste lau urte gehiago irauten duen txapelketak». Xabi Gonzalezek ordezkatu zuen Oriamendi eta txapelketa oso interesgarri baten aurrean gaudela aipatu zuen. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225007/laboral-kutxak-150-milioi-irabazi-ditu-38-gehiago.htm | Ekonomia | Laboral Kutxak 150 milioi irabazi ditu, %38 gehiago | «Lider absolutua» da kaudimenean, %22,24raino iritsi baitzaio CET1 kapital ratioa. | Laboral Kutxak 150 milioi irabazi ditu, %38 gehiago. «Lider absolutua» da kaudimenean, %22,24raino iritsi baitzaio CET1 kapital ratioa. | Interes tasen igoeraren eskutik, pandemia aurreko emaitzak gainditu ditu Laboral Kutxak. 2022. urtean 150,5 milioi euro irabazi ditu, aurreko urtean baino 41,7 milioi gehiago (+%38,4). Beste finantza erakunde batzuen irabaziez bestera, Laboral Kutxarenak ez dira inoizko mozkinik handienak, baina ez da hain urrun geratu. 2006an, esaterako, 176,6 milioi irabazi zituen, eta 184,7 milioi 2007an.
Laboral Kutxaren arabera, «egokia» izan da 2022. urteko jarduna, «ekarpen orekatua» izan dutelako negozio arlo nagusiek, «ziurtasunik gabeko ingurune makroekonomiko aldakor batean».
Bi faktore aipatu ditu bere emaitzen hobekuntza azaltzeko. Lehenik, koronabirusaren krisiaren ondorengo hazkunde ekonomikoak «merkataritza jarduera gero eta biziagoak» eragin dituela. Hau da, mailegu gehiago eman dituela —batez ere kontsumorako eta enpresetarako—, komisioetatik etekin handiagoa atera duela, eta aseguru gehiago egin dituela.
Bigarrenik, EBZ Europako Banku Zentralak udan interes tasak igo izanak «ohiko banku negozioaren marjinak pixkanaka normalizatu» eta diru sarrerak handitu dituela urtearen bigarren erdian.
EBZk interes tasak zeroan izan dituen aldi luzean —2016ko martxotik 2022ko ekainera arte—, finantza erakundeen interesen marjinak apaldu egin ziren, edo oso gutxi handitu, baina 2022an egoera oso bestelakoa izan da: %17,1 handitu da, eta 281 milioi euroren sarrerak lortu ditu horren bitartez Laboral Kutxak. Aurrezkiei emandako interesak eta maileguen truke jasotako interesak dira interes marjina, eta bizkor handitu ziren iaz, maileguen interesak handitu egin zirelako, baina ezer gutxi gordailuena.
Inbertsio funtsetan, gora
Gutxiago bada ere, handitu egin dira komisioetatik lortutako sarrerak ere: 126 milioi izan dira, %4,3 gehiago. Arlo horretan nabarmendu dira inbertsio funtsen kudeaketak emandako komisioak. Gordailuen interesa oso apala denez, aurrezkiaren zati bat funtsetara bideratu dute aurrezleek, eta horren zati bat bereganatu du Laboral Kutxak: %20,8 gehitu zaizkio bezeroak, eta %7,8 kudeatutako ondarea.
Txikitu egin da berriz, kreditu kooperatibak egindako finantza operazioen etekina (-%17,1), finantza merkatuek galerekin itxi zutelako 2022. urtea.
Laboral Kutxak ematen dituen maileguen bolumen osoak egonkor jarraitu du 2022. urtean. 15.200 milioi dira orotara, aurreko urtean baino %0,28 gehiago.
Baina bada alderik mailegu horien hartzaileen eta izaeraren arabera. Horrela, hipoteka maileguetan utzitakoa %1,8 txikitu da, gehiago izan delako familiek itzulitakoa mailegu berrietan emandakoa baino. Baina, aldi berean, %4,4 handitu da kontsumorako maileguetan emandako dirua, kreditu berri asko eskatu direlako (+%11,3).
Handitzen ari da, berriz, enpresei emandako maileguen zenbatekoa: %39 handitu dira azken hiru urteetan, eta horrela «aise» bete du Laboral Kutxak bere buruari jarritako helburua.
Maileguen berankortasuna apaldu izanak (%2,8tik %2,7ra jaitsi da) horniduretarako diru gutxiago bideratzea erraztu dio Laboral Kutxari. Horrela, 14,75 milioi euro garbi jarri ditu horretarako, aurreko urtean baino %59 gutxiago.
«Liderra» kapitalean
Kapitala sendotzeko balio izan dio horniduretarako diru gutxiago jartzeak, eta arriskuen arabera neurtutako aktiboen %22,24ko CET1 ratioa du dagoeneko —%21,81 2021ean—, eta «lider absolutua da bere erreferentziazko merkatuan». Kutxabankek, esaterako, %17,6ko kapitala du, eta hark du kapital gehien Espainiako sistemako banku handien eta ertainen artean.
Zergetan 18,4 milioi euro pagatu ditu Laboral Kutxak, aurreko urtean baino %7,5 gutxiago.
Erakunde txiki samarra denez, Mondragon taldeko kooperatibak ez du ordaindu beharko finantza erakundeen gaineko zerga berria. 2019an interesetan eta komisioetan 800 milioi fakturatzen dutenek ordaindu behar dute, eta Laboral Kutxak horren erdia egin du aurten: 280 milioi interesekin eta beste 126 milioi komisioekin. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225008/finlandia-berrehun-kilometroko-harresia-eraikitzen-hasi-da-errusiarekin-duen-mugan.htm | Mundua | Finlandia berrehun kilometroko harresia eraikitzen hasi da Errusiarekin duen mugan | Segurtasuna bermatzeko eta errusiar errefuxiatuen iritsiera masiboa eragozteko hartu du erabakia Helsinkik. Hego-ekialdean hasi dira lehen kilometroak eraikitzen. | Finlandia berrehun kilometroko harresia eraikitzen hasi da Errusiarekin duen mugan. Segurtasuna bermatzeko eta errusiar errefuxiatuen iritsiera masiboa eragozteko hartu du erabakia Helsinkik. Hego-ekialdean hasi dira lehen kilometroak eraikitzen. | Finlandiak EB Europako Batasuneko mugarik luzeenetakoa du Errusiarekin: 1.340 kilometrokoa. Muga hori, gaur egun, nagusiki egur arineko hesiek eta hesolek finkatzen dute, ganaduak auzoko herrialdera ez igarotzeko. Bada, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik, Finlandiako muga zeharkatu duten errusiar herritarren kopuruak gora egin du nabarmen, eta, beraz, Helsinkik berrehun kilometroko harresia eraikitzea erabaki du, segurtasuna bermatzeko eta errusiar errefuxiatuen iritsiera masiboa eragozteko.
Hain zuzen, Finlandiak herenegun ekin zion harresia eraikitzeari, Imatra herrian —26.000 biztanle ditu—, hego-ekialdean. Mugazain batek Yle herrialdeko irrati-telebista publikoari azaldu dionez, hego-ekialdean eraikitako horma —mugako gunerik basotsuena da— metalez egindakoa izango da, eta hiru metro garai izango da; goialdea txarrantxaz estalia egongo da. Eremurik «delikatuenetan», gainera, gauez ikusteko segurtasun kamerak, argi fokuak eta bozgorailuak ezarriko dituzte.
Hasieran, hiru kilometro luzeko hesi bat altxatu nahi dute, proba gisara, eta espero dute ekain amaieran bukatzea. Tarte horretan, agintariek aztertu nahi dute ea hesiak nola aurre egingo dien izozteei, elurteei eta ekialdetik irits daitekeen jende oldeari, The Odessa Journal egunkariak jakinarazi duenez. Beste 70 kilometro luzeko hesia 2023tik 2025era bitartean egingo dute. Berrehun kilometroko harresia eraikitzeak 377 milioi euro inguruko kostua izango du.
Finlandiak Errusiarekin duen mugan harresia eraikitzeko proposamena onartu egin zuen parlamentuko gehiengo handi batek, iazko urrian, Sanna Marin lehen ministroak gidatutako gobernu sozialdemokratak «legez kanpoko migrazioa» kontrolatu behar zela esan ondoren. Hilabete lehenago, zehazki, Helsinkik turista errusiarrei mugak ixtea onartu zuen, Vladimir Putin Errusiako presidenteak hil horretan iragarritako mobilizazio partzialaren ondotik —300.000 erreserbista mobilizatu zituen— Ukrainako gerran parte hartzeko. Hain zuzen, Putinek erabaki hura hartu eta hurrengo egunetan dozena bat mila errusiar sartu ziren auzoko herrialdera, hango agintariek emandako datuen arabera. Bide horretan, Baltikoko herrialdeek eta Poloniak bat egin zuten Finlandiak egindako murrizketekin.
Bulgariak ere asmo bera
Finlandiaren gisan, Bulgariak ere harresi bat eraikitzeko asmoa du Turkiarekin duen mugan. Hori bai: Europako Batzordeak diruz lagundu diezaion nahi du, nahiz eta batzorde horretako presidente Ursula von der Leyenek hil honen hasieran Sofiari proposatu zion Europako agentziako langileak bidaltzea droneak, radarrak eta Frontex migrazioa kontrolatzeko. Bulgariak, egun, 130 kilometrotik gora luze den harresi bat dauka Turkiarekin duen mugan, baina, herrialdeko presidente Katalin Novaken esanetan, etorkinek «zailtasun handirik gabe» igarotzen dute hesia.
Austriak proposatu zuen lehen aldiz EBko aurrekontuetako diruarekin ordaintzea hesi berri bat Bulgariaren eta Turkiaren arteko mugan; zehazki, iazko abenduan ekarri zuen hizpidera ekinbide hori, Vienak blokeatu ondoren Bulgaria eta Errumania Schengen eremuan onartzea.
Austriako Gobernua presio egiten ari da 2.000 milioi euro lortzeko EBren aurrekontutik, Turkiako mugan hesi «seguruagoa» eraikitzeko asmoz. Karl Nehammer Austriako kantzilerrak Bulgaria bisitatu zuen urtarril amaieran, eta Radeveko mugara joan zen. Nehammerrek orduan esan zuen ez zuela babestuko Schengen eremua handitzea, Balkanetako ibilbidean legez kanpoko immigrazioaren aurkako borrokan «benetako emaitzak» ikusi arte.
NATOtik gertuago
Errusiak iazko otsailaren 24an erasoaldia hasi ostean, Finlandiak eta Suediak utzi egin zioten hainbat hamarkadaz izandako neutraltasun estatusari, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundera batzeko eskaera egin zuten iazko maiatzean. Eta atzo, Finlandiako Parlamentuak baiezkoa eman zion aliantza militarrean sartzeko prozesua azkartzeari; proposamenak legebiltzarreko berrehun kideetatik 184ren babesa jaso zuen; zazpik kontra egin zuten, eta batek abstentziora jo zuen.
NATOn sartzeko, ordea, erakundeko kide diren 30 estaturen oniritzia behar dute. Zehazki, Helsinkik eta Stockholmek Aliantza Atlantikoko kide guztien babesa dute, Hungariarena eta Turkiarena izan ezik. Halere, Finlandiak Suediak baino oztopo diplomatiko gutxiagori aurre egin behar dio, eta, beraz, apirileko hauteskunde orokorrak baino lehen batu nahi du NATOra.
Ankarak Eskandinaviako bi herrialde horien ekinaldiei oniritzia emateko asmoz, Finlandiako, Suediako eta Turkiako Atzerri ministroak martxoaren 9an dira biltzekoak. Turkiak betoa ezarria die bi estatu horiei, PKK-kotzat (Kurdistango Langileen Alderdia) eta YPGkotzat (Herriaren Babes Unitateak) jotzen dituen kideei babesa ematea egozten dielako. Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusogluk astelehenean aurreratu zuenez, besteak beste, prozesua bideratzeko hiru aldeek joan den ekainean adostutako testua izango dute hizpide. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225009/etxe-turistikoen-plataformek-erabiltzaileen-datuak-jakinarazi-beharko-dituzte.htm | Ekonomia | Etxe turistikoen plataformek erabiltzaileen datuak jakinarazi beharko dituzte | Maizterrak erregistratu egin beharko dira, eta plataformek ausazko kontrolak egin beharko dituzte, datuak bat datozela egiaztatzeko. | Etxe turistikoen plataformek erabiltzaileen datuak jakinarazi beharko dituzte. Maizterrak erregistratu egin beharko dira, eta plataformek ausazko kontrolak egin beharko dituzte, datuak bat datozela egiaztatzeko. | Europako Batasunak gardentasun handiagoa eskatuko die Airbnb, Booking eta epe laburrerako etxeak alokatzen dituzten enpresei. Horretarako, Brusela arautegi berria onartzeko bidean da. Lege berriari esker, Interneteko atariak behartu egongo dira erabiltzaileei buruzko datuak jakinaraztera. Edo zehatzago esanda: plataformek agintariei jakinarazi beharko diete zeinek zer eta zenbat egunez alokatzen duen, informazio hori eskatzen dietenean.
Europako Batzordeak egindako proposamena dago arauaren oinarrian. Iazko azaroan aurkeztu zuen, eta Europar Kontseiluaren babesa jaso du orain. Nolanahi ere, legeak ez du esaten sektorea zehazki nola arautu behar den. Plataformen, maizterren eta erakunde publikoen arteko harreman markoa zehaztu baino ez du egiten.
Zerga iruzurra eragozteaz gain, etxe turistikoen sektorea arautzeko ahalegina egin nahi du Europak modu horretan. Izan ere, gaur-gaurkoz, herrialde bakoitzak bere erara arautu du sektorea —herrialde berean, eskualde edo hiri bakoitzak lege propioa ere izan dezake—, eta horrek zaildu egin du zenbait kasutan enpresa horiei mugak jartzea. Hiri batzuetan alokairuzko etxebizitzek nabarmen areagotu baitute eskaintza turistikoa, turistifikazioa ere sortu dute, eta baita epe luzeko alokairuak gutxitu ere. Herri txikietan edota landa eremuetan, berriz, bisitari gehiago erakartzeko modu bat bilakatu dira. Batzordeak horregatik eman dio bereziki garrantzia arautegia bateratzeari.
Erregistro zenbakia Plataformek hilean behin eman beharko diete agintariei maizterren, etxeen eta alokairu egunen inguruko datuen berri. Bruselaren iritziz, informazio garrantzitsua da, legez kanpoko iragarkiei aurre egiteko balioko duelako, eta, aldi berean, sektorea orekatzen lagunduko duelako. Baita etorkizunera begira neurri gehiago hartu ahal izateko ere.
Etxebizitzen –edo logelen– maizterrek erregistratu egin beharko dute aurrena informazioa, gero jakinarazteko. Identifikazioaz gain, eskaintzen duten zerbitzuaren inguruko xehetasunak jakinarazi beharko dituzte herrialde bakoitzean sortuko den erregistroan —kokapena, kopurua…—, eta zenbaki bat emango zaio ondoren arduradunari. Matrikula gisako zenbaki horrek maizterra identifikatzeko bidea emango du, plataforma batean baino gehiagotan jardunda ere.
Gainera, arauak jasotzen du plataformek ausazko kontrolak egin beharko dituztela, eskaintzan adierazten dena eta erregistroan jasotzen dena bat datozela egiaztatzeko. Agintariek arau urraketaren bat atzemanez gero, eskaintza oro ezabatzeko eskatu ahalko diete plataformei. Kasurik larrienetan, erregistro zenbakia kentzeko aukera ere izango dute agintariek.
Oraindik ez dago argi araudi berria noiz jarriko den martxan. Europar Kontseiluaren oniritzia jasota, Europako Parlamentuak balioztatu behar baitu orain, eta estatu kideek bere egin beharko dute gero legea. Hori dela eta, litekeena da trantsizio epe bat izatea.
Parisen eta Bruselan, martxan Antzerako neurriak martxan daude jada Europako hiri batzuetan. Parisek, esaterako, maizterren erregistro sistema erabiltzen du, jakiteko nor dagoen etxe turistikoen atzean. Bruselak, berriz, Airbnb behartu zuen bere plataforman egiten ziren jarduera ekonomikoen inguruko informazioa ematera. Biek ala biek gogor egin dute epe laburreko alokairuak eskaintzen dituzten enpresen aurka, plataformek bidean oztopoak jarri dizkieten arren.
Bruselari dagokionez, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiraino iritsi zen afera, Airbnb-k uko egin baitzion informazioa agintariei jakinarazteari, legea batasuneko zuzenbidearen aurkakoa zela iritzita. Belgikako Kontituzio Auzitegian helegitea jarri zuen orduan, eta haren galderari erantzunez eman zuen ebazpena Luxenburgoko auzitegiak. Bruselari eman zion arrazoia. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225010/donostiako-onkologikoko-garbitzaileek-24ko-soldata-igoera-lortu-dute.htm | Gizartea | Donostiako Onkologikoko garbitzaileek %24ko soldata igoera lortu dute | Ilunion enpresak hemezortzi garbitzaileri igo beharko die soldata. ELAk sinatu du arrakala amaitzeko akordioa. | Donostiako Onkologikoko garbitzaileek %24ko soldata igoera lortu dute. Ilunion enpresak hemezortzi garbitzaileri igo beharko die soldata. ELAk sinatu du arrakala amaitzeko akordioa. | 32 egun eman dituzte greban Donostiako Onkologikoko garbitzaileek, soldata arrakala amaitzeko asmoz. Gipuzkoako bide garbiketako langileei baino %25 gutxiago ordaintzen zieten, baina lortutako akordioak %24ko soldata igoera bermatuko die. ELA sindikatuak sinatu du akordioa, eta garbitzaileek greba amaitzea erabaki dute.
Akordioan sinatu dutenaren arabera, soldaten igoera progresiboa izango da, eta 2025ean lortuko dute igoerarik handiena. Aurten, 2023an, %10eko igoera izango dute, eta datozen bietan KPIa adina igoko diete soldata, betiere gutxieneko %7a bermatuta. Beraz, 2025erako gutxienez %24 handituko diete soldata. 2024ko eta 2025eko soldatak igotzeko, baina, Onkologikoak Osakidetzako sare publikotik kanpo egoten jarraitu beharko du. Horrez gain, ordaindutako sei eguneko lizentzia ere lortu dute. ELAk azaldu duenez, «aurrerapen hori funtsezkoa da lan baldintzak hobetzeko, eta lana eta bizitza pribatua bateratu ahal izateko».
Lortutako akordioaren harira, Onkologikoko grebalariak «sektore feminizatuen duintasunaren eta borrokaren adibide» ere badirela adierazi du sindikatuak. M-8a hain gertu egonda, gogorarazi du emakume langileak antolatzea ezinbestekoa dela soldata arrakala amaitzeko. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225011/750-euroko-isuna-jarri-diete-bi-ekintzaile-antimilitaristari.htm | Gizartea | 750 euroko isuna jarri diete bi ekintzaile antimilitaristari | KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu zituzten urtarrilean, 2021eko abenduan egindako protesta baketsu batengatik. | 750 euroko isuna jarri diete bi ekintzaile antimilitaristari. KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu zituzten urtarrilean, 2021eko abenduan egindako protesta baketsu batengatik. | Ekintza batengatik, KEM Bilboko talde antimilitaristako bi kide epaitu zituzten urtarrilean. Fiskaltzak 36 hilabeteko espetxe zigorra eta 9.000 euroko isuna eskatu zituen. Hala ere, Bilboko Zigor Arloko 5. zenbakiko Epaitegiak kalte delitu arinak egotzi zizkien, eta ekintzaile bakoitzari 360 euroko isuna jarri zien. Epaiketan, KEM Bilboko talde antimilitaristak bere posizioa berretsi zuen: «Dei egiten diegu Irala auzoari eta Bilbon bizi diren pertsonei bakearen alde eta gerraren aurka mobilizatzera, Juan de Garay kuartelaren salaketarekin bat eginez».
2021eko abenduan, Bilboko Juan de Garay kuartel militarra eraisteko eskatu zuten ekintzaileek, #BotaKuartela lelopean. Bi ekintzailek kuarteleko pareta kolpatu zuten, mailu handi batzuekin. Beste bik tindaketa bat egin zuten sarreran, eta beste biak ate nagusi gainera igo ziren, eta han kateatu, Gastu militarra 43.000 milioi euro zioen pankarta batekin. Gerra «hemen hasten» zela aldarrikatu zuten, eta azpimarratu zuten «6.500 metro karratu horiek» hirikoen bizi baldintzak hobetzeko erabili zitezkeela. Atxilotu egin bazituzten ere eta epaiketa baten zain bazeuden ere, 2022ko azaroan berriro ere egin zuten ekintza hori Bilboko Juan de Garay kuartel militarrean. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225012/greba-amaitu-dute-onkologikoko-garbitzaileek-24ko-soldata-igoera-lortuta.htm | Ekonomia | Greba amaitu dute Onkologikoko garbitzaileek, %24ko soldata igoera lortuta | 32 egun eman dituzte greba mugagabean. Gipuzkoako kale garbitzaileen soldata bera lortu dute akordioarekin. | Greba amaitu dute Onkologikoko garbitzaileek, %24ko soldata igoera lortuta. 32 egun eman dituzte greba mugagabean. Gipuzkoako kale garbitzaileen soldata bera lortu dute akordioarekin. | ELA sindikatua eta azpikontratatutako Ilunion enpresa akordio batera iritsi dira Gipuzkoako Onkologikoko garbitzaileen hitzarmena berritzeko. Urtarrilaren 30etik greban egon dira zentroko hemezortzi garbitzaileak, baina lortu dute hasieratik eskatzen zutena: haien soldata Gipuzkoako kale garbitzaileenarekin parekatzea. 2025erako %24 handituko diete soldata.
2023 eta 2025 artean igoko diete soldata; lehen urtean %10eko igoera izango dute, eta datozen bietan KPIaren adina igoko diete soldata, beti ere gutxieneko %7ko lurzoruarekin. Beraz, 2025erako gutxienez %24 handituko diete soldata. Bestalde, ordaindutako sei eguneko lizentzia ere lortu dute bertako langileek; ELAk adierazi du lan baldintzak hobetzen lagunduko duela akordioak, bai soldata igoeragatik, baita lizentziagatik ere.
ELAk eta grebalariek hasieratik salatu dute Onkologikoko garbitzaileen lana debaluatua zegoela; sektore feminizatua izanda, lanaren banaketa sexualari eta emakumeen lanari ematen zaion balio txikiagoa jo zituzten egoeraren erantzule, eta Gipuzkoako kale garbitzaileen hitzarmenarekin alderatu zuten. Izan ere, kale garbitzaileek —sektore maskulinizatua— %25 gehiago irabazten zutela adierazi zuten, urtean 5.000 euro inguruko aldea. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225013/zortzi-urtean-zuzendari-direnek-aukera-izango-dute-urtebetean-eskolarik-ez-emateko.htm | Gizartea | Zortzi urtean zuzendari direnek aukera izango dute urtebetean eskolarik ez emateko | Eusko Jaurlaritzak zuzendaritza funtzioa eskuratzeari, prestakuntza jasotzeari, ebaluatzeari eta zuzendaritza jarduna aitortzeari buruzko dekretua onartu du. Besteak beste, ordainsariak hobetuko dizkiete. Ikastetxe publikoetan izango du eragina. | Zortzi urtean zuzendari direnek aukera izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Eusko Jaurlaritzak zuzendaritza funtzioa eskuratzeari, prestakuntza jasotzeari, ebaluatzeari eta zuzendaritza jarduna aitortzeari buruzko dekretua onartu du. Besteak beste, ordainsariak hobetuko dizkiete. Ikastetxe publikoetan izango du eragina. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren irudiko, zuzendaritzen jarduna ikastetxeen funtzionamendua hobetzeko «eraginik handiena duten faktoreetako bat» da. Hori horrela, erabaki dute unibertsitatez kanpoko zuzendaritza funtzioa eskuratzeari, prestakuntza jasotzeari, ebaluatzeari eta zuzendaritza jarduna aitortzeari buruzko dekretu berri bat egitea. Irailean plazaratu zen zirriborroa, asteon onartu dute gobernu kontseiluan, eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eta Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak gaur aurkeztu dute, Donostian egin duten agerraldian. Ikastetxe publikoetako zuzendaritza taldeen prestakuntza indartzea, zuzendaritzen funtzioa ebaluatzea eta haien jarduna aitortzea du xede dekretu berriak. Aitortza hori egiteko, besteak beste, zuzendari izateagatik jasotzen duten ordainsari ekonomikoa handituko diete, eta, gainera, behin zortzi urtean zuzendari izanda, aukera izango dute urtebetean eskolarik ez eman eta beste lan batzuk egiteko.
Dekretuaren «funtsezko» alderdietako bat zuzendaritza taldeen prestakuntza izango da, sailaren esanetan. Hala nabarmendu du Bildarratzek: «Gero eta hobeto prestatutako zuzendariak nahi ditugu». Prestakuntzak zuzendaritzako talde guztiarentzat izango dira, eta hasierako prestakuntza, eguneratzeko programak eta etengabeko prestakuntza jasoko dituzte. Gainera, lehenengoz, ezohiko bidetik izendatutako zuzendariek ere —zuzendari izateko inor borondatez aurkezten ez den eskoletan pasatzen da— prestakuntza jasoko dute. Askotariko formakuntzak egongo dira: irakasle guztiek jaso ahal izango duten aurretiazko prestakuntza, gerora hautagai izango direnei zuzenduta; zuzendari izaten hasterako jasoko den prestakuntza; eta esperientzia duten zuzendaritza taldeek eguneratzeko programak izango dituzte. Zortzi urte zuzendaritzan igarota, eguneratze programa espezifiko bat gainditu beharko dute.
Formakuntza emateaz gain, zuzendaritzen ebaluazioari ere erreparatu asmo diote. Hezkuntza ikuskaritzaren ardura izango da, eta bi motatako ebaluazioak egingo dituzte. Batetik, zuzendaritza funtzioaren jardunaren ebaluazio trebatzailea. Azaldu dutenez, etengabeko ebaluazioa izango da, agintaldi osokoa, eta zuzendaritza lana hobetzea izango da helburua. Bestetik, zuzendaritza taldearen agintaldia amaitutakoan ere ebaluatuko dituzte. Bertan emaitza positiboa edukiz gero, aukera izango dute karguan jarraitzeko.
Eta, azkenik, zuzendarien lana aitortuko dutela ziurtatu dute. Esaterako: zortzi urteko agintaldia amaituta ebaluazio positiboa jaso duten zuzendariek aukera izango dute urtebetean eskolarik ez emateko. Ikasturte hori zuzendaritza talde berriaren tutoretza lanak egiteko edo «hobekuntza profesionaleko ikastaroetarako» erabiliko dute. Horrez gain, ordainsaria ere igoko diete. Zuzendari kargua dutenek ordainsari osagarri bat jasotzen dute; zuzendaritza lanak amaitutakoan ere zati bat finkatzen diete, eta jasotzen jarraitzen dute erretiroa hartu arte. Orain arte, zuzendari lanak utzitakoan ordainsari osagarriaren %20 jasotzen jarraitzen dute zuzendaritzan lau urte pasatzen dituztenek; zortzi urte egiten dituztenek, %40; hamabi urte egiten dituztenek, %60; eta hamasei urte pasatzen dituztenek, %70. Zortzi urtean lan egiten dutenei hobetuko diete: %40koa izan ordez, %50ekoa izango da. Bestelako zenbait neurri ere badaude: besteak beste, ordutegi eta egutegi malguak izateko eskubidea aitortzen diete zuzendariei; zuzendaritza taldeko kide guztien ebaluazio positiboa irakaskuntza eta lanbide meritutzat hartuko dute; eta bigarren agintaldiaren ostean ikastetxez aldatu nahi duten zuzendariek lehentasuna izango dute eskola publiko bat aukeratzeko, deitzen diren lehenengo bi lehiaketetan.
Beste neurri batzuk
Zuzendaritza jardunerako «lagungarriak» izan daitezkeen beste proposamen batzuk ere badaude dekretuan, ohar bidez azaldu dutenez: zuzendaritzei autonomia emango diete berrikuntza proiektuak garatzeko; ikastetxeei baliabide materialak eta pertsonalak eskainiko dizkiete zeregin burokratikoak murrizteko; eta ordezkoak jarriko dituzte zuzendari lanak egin behar dituzten irakasleek ematen ez dituzten eskolak emateko. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225014/santi-cocaren-heriotzaren-epaiketa-bertan-behera-utzi-dute-akusatuetako-batek-ihes-egiteagatik.htm | Gizartea | Santi Cocaren heriotzaren epaiketa bertan behera utzi dute, akusatuetako batek ihes egiteagatik | Coca hiltzea leporatuta, sei lagun daude akusatuta. 2019an gertatu zen erasoa, Donostiako dantzaleku batean. | Santi Cocaren heriotzaren epaiketa bertan behera utzi dute, akusatuetako batek ihes egiteagatik. Coca hiltzea leporatuta, sei lagun daude akusatuta. 2019an gertatu zen erasoa, Donostiako dantzaleku batean. | Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak bertan behera utzi du Santi Cocaren heriotzagatik bihar egitekoa zen epaiketa. Coca hiltzea leporatuta, sei lagun daude akusatuta; horietako bat non dagoen ez dakite. Bai fiskaltzak eta baita hildakoaren familiak ere eskatu zuten neurri hori hartzeko, eta epaileak hala egin du: «Erabaki logiko, proportzional eta gomendagarria da atzeratzeko eskaera onartzea».
Auzitegiak pertsona hori bilatzeko eta atxilotzeko agindu du. Izan ere, behin-behinean aske egoteko ezarri zizkioten baldintzetako bat izan zen aldian-aldian epaitegietara joan behar zuela, baina baldintza hori betetzeari utzi zion.
2019an hil zen Coca, Donostiako dantzaleku batean egin zioten eraso baten ondorioz. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak hogei urteko kartzela zigorra eskatzen dute sei akusatuendako, hilketa egotzita. Udalbatzak, berriz, hamabost urte eskatzen ditu bost akusaturendako eta hogei seigarrenarendako. 2020an, epaiketa egin bitartean behin-behinean aske utzi zituzten seiak, zenbait neurri ezarrita. Horietako batek, baina, ez zituen errespetatu baldintzak, eta kartzelara eraman zuten. Bi urte beranduago, baldintzapean aske gelditu zen, eta orain ez dakite non dagoen. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225015/osasuna-athletic-lehiak-311eko-ikusle-kuota-izan-du-la1n-eta-84koa-etb1en.htm | Bizigiro | Osasuna-Athletic lehiak %31,1eko ikusle kuota izan du La1n, eta %8,4koa ETB1en | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak dira horiek. Espainiako Kopako finalerdiaren itzulerako partida ere ETBk eta TVEk emango dute. | Osasuna-Athletic lehiak %31,1eko ikusle kuota izan du La1n, eta %8,4koa ETB1en. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak dira horiek. Espainiako Kopako finalerdiaren itzulerako partida ere ETBk eta TVEk emango dute. | Osasunak eman du lehen kolpea, Athletici 1-0 irabazita. Ikusmina piztu zuen atzo futbol partida horrek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 299.000 herritarrek ikusi zuten Osasunaren garaipena. Askoz lagun gehiagok ikusi zuten emankizuna gaztelaniaz, euskaraz baino. La1 katean, 235.000 herritarrek ikusi zuten (%31,1eko ikusle kuota). Euskaraz ETB1en, berriz, 64.000 lagunek ikusi zuten (%8,4ko ikusle kuota).
EITB eta RTVE talde publikoak ados jarri dira bi kateetan euskarazko eta gaztelaniazko kontakizunak eskaintzeko. Espainiako Kopako finalerdiaren joanekoan hala izan da, eta apirilaren 4ko Bilboko itzulerako lehian ere bai. Hau da, San Mameseko partida erabakigarria ETB1en zein La1n ikusi ahalko da. Baita maiatzean Sevillan (Espainia) jokatuko den finala ere. Lehian diren bi euskal taldeetako bat finalean egongo da.
Hego Euskal Herritik kanpo ere ikusmina piztu zuen atzo gauean Iruñean jokatu zen partidak. Orotara, 6,2 milioi herritarrek egin zuten bat uneren batean partidarekin. Espainian, %14,8ko ikusle kuota bereganatu zuen lehiak.
Gaur Espainiako Kopako beste finalerdia jokatuko dute Real Madrilek eta Bartzelonak, eta La1 kateak emango du —Internet bidez ere ikusi ahalko da RTVE Playn—. 21:00etan hasiko da lehia. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225016/madrilek-maria-jose-beaumont-espiatu-zuela-salatu-dute-hura-nafarroako-kontseilari-zenean.htm | Politika | Madrilek Maria Jose Beaumont espiatu zuela salatu dute, hura Nafarroako kontseilari zenean | 'Infolibre.com' atari digitalak eskuratu ditu Mariano Rajoyren garaian segurtasunerako estatu idazkari izan zenaren Whatsapp mezuak. Maria Jose Beaumontez gain, Ahal Dugu-ko hautagai batzuei eta EHUko doktore bati buruzko informazioa eskaintzen zioten polizia buruek. Maria Jose Beaumont: «Ez nau batere harritu; estatuaren estolderia beti existitu da». | Madrilek Maria Jose Beaumont espiatu zuela salatu dute, hura Nafarroako kontseilari zenean. 'Infolibre.com' atari digitalak eskuratu ditu Mariano Rajoyren garaian segurtasunerako estatu idazkari izan zenaren Whatsapp mezuak. Maria Jose Beaumontez gain, Ahal Dugu-ko hautagai batzuei eta EHUko doktore bati buruzko informazioa eskaintzen zioten polizia buruek. Maria Jose Beaumont: «Ez nau batere harritu; estatuaren estolderia beti existitu da». | Espainiako Infolibre.com atari digitalak atzo gauean jakinarazi zuenez, Espainiako Gobernuak Maria Jose Beaumont espiatu zuen, Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari izendatu berritan. Uxue Barkosen gobernuko kide izan zen Beaumont 2015 eta 2019 bitartean. Beaumontez gain, Infolibre-ren arabera, beste euskal herritar batzuk ere espiatu zituen Espainiako Gobernuak Mariano Rajoy presidente zen garaian.
Jorge Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro zela, Francisco Martinez haren segurtasunerako estatu idazkariaren Whatsapp elkarrizketak eskuratu ditu Infolibre-k. Espainiako hainbat polizia bururekin izan zituen elkarrizketak dira. Atari digital horren arabera, Luis Barcenas PPko diruzain ohiaren kontrako espioitza kasuaren auziaren parte dira.
Elkarrizketa horietako batean, Martinezek galdetzen dio Enrique Garcia Castaño Guardia Zibilaren komisario eta UCOko buruari ea badituen «gauzatxoak Bilduren kontseilariaz». Eta horrek erantzun: «Galdetuko dut. Oso garbi dagoela aurreratzen dizut». Martinezek jarraitu egiten du: «Eta haren ingurua?». Poliziaren azken erantzuna: «Begiratuko dut». Infolibre-ren arabera, elkarrizketa hori Uxue Barkos Nafarroako presidente izendatu eta bi egunera izan zen, alegia, 2015eko uztailaren 22an.
«Susmoak beti izan ditugu»
Maria Jose Beaumont berak ongi gogoan ditu egun haiek, nolako kazetari pilak bildu ziren Barkosen kargu hartzeko ekitaldian, eta Beaumontek berak kargua zin egin zuenean. «2015ean, Nafarroan sortu zen aukera bat 78ko erregimenarekin hausteko, eta erabaki nuen aldaketa horri nire ekarpena egitea». EH Bilduk proposatu zuen kontseilari gisa, eta sail «zabal eta konplexua» egokitu zitzaion. Kazetarien jakin-mina gogoratzen du egun haietaz.
Horregatik, orain ez du batere harritu garai hartan espiatu zutela jakiteak. «Orain publiko egin da, norbaiti interesatu izango zaiolako, ikerketa horren barruan, baina susmoak beti izan ditugu». Izan ere, lehenago, Itoizko Koordinadorarentzat abokatu lanetan aritu zen Beaumont, eta horregatik ere ez du harritu espioitza kasu honek. Izan ere, gogoan du nola Nafarroako Gobernuak —UPN agintean zela— diru publikoa gastatu zuen ustez komunikazio enpresa bat zena kontratatzeko, baina nola geroago jakin zuten enpresa horrek espiatu egin zituela Itoizko urtegiaren aurka ari ziren hainbat pertsona, Beaumont bera tarteko.
Pegasus auzia eta halakoak ere ekarri ditu gogora, bestalde. Orain ezagutu den kasuarekin harritu, beraz? «Batere ez». Ez dio larritasunik kendu nahi, halere: «Lotsagarria eta onartezina da; estatuko instituzioetatik eta diru publikoarekin, gainera». Orain, iruditzen zaio garrantzitsua litzatekeela galderak egitea, gertatu dena gehiago argitzeko. Umorea ez du galdu halere, eta kezkarik ez du: «Nire ohorea lasai dago; gainera, garbi nagoela esan dute». Jende askoren deiak eta babesa jaso dituela azaldu du, bestalde. «Animatua nago, ez nago larriturik».
2015eko aldaketa hura bultzatu zuten alderdietako batzuk ere mugitu dira. EH Bilduk adierazi du «eraso oso larria» dela espioitza kasu hau: «Informazio horiek berresten dute botere faktikoek eta estatuaren estoldek euskal ezker subiranistaren aurka zein aldaketa politikorako edozein alternatibaren aurka nolako obsesioa duten; bereziki, Nafarroan». Koalizioak babesa agertu dio Beaumonti, eta jakinarazi du Bel Pozueta diputatuak Espainiako Kongresuan pausatuko dituela galdera batzuk, «Beaumoten espioitzari buruz dagoen informazio guztia ezagutzeko».
Geroa Bai koalizioak, berriz, gogor gaitzetsi du espioitza kasua. Ohar batean adierazi du «sistema demokratikoaren kontrako eraso bat» dela, «pribatutasunean eta sistema instituzional eta politikoan sartze larria delako». Espioitza kasu horren helburua Barkosen gobernuari zilegitasuna kentzea zela gaineratu du, eta gogoratu du gobernu hura «erabat progresista eta plurala» zela. Auzia ikertzeko eskatu du Geroa Baik, eta ardura nork duen argitzeko.
Araban, Ahal Dugu-ko kideen kontra
Arabako Ahal Dugu-ko kideak ere egon ziren espioitza sare horren jomugan, Infolibre-ren arabera. Kasu horretan ere Martinez eta Garcia Castañoren elkarrizketa bat da argitaratu dutena. «Erne Arabako Ahal Dugu-ko zerrendaren lehenengoarekin eta bigarrenarekin. Gaiztoetakoak direla esan didate», dio poliziak. Elkarrizketa 2015eko apirilaren 2koa da, udal eta foru hauteskundeak baino aste batzuk lehenagokoa. «Eman datua», erantzuten dio estatu idazkariak. «Ez daukat izenik; esan berri didate».
Egun berean, geroago beste pertsona bat izan zuten hizpide, baina ez dute izenik ematen kasu horretan ere. «Badakizu honetaz zerbait? Izan liteke Ahal Dugu-koa edo Bildukoa?», galdetzen du Martinezek. «Berehala esango dizut», erantzuten dio Garcia Castañok. Ordu laurdenera ematen dio informazioa: «2012an Askapenarekin kolaboratzen zuen; alegia, gehiago da Bildukoa. EHUko burua lokalizatu nahian nabil, horrek ziur jakingo baitu». Handik minutu batzuetara gehitzen du poliziak: «EHUko segurtasun buruak esan dit orain Ahal Dugu-rekin dagoela».
EHUko irakasle bat ere, espiatua
Infolibre-ren arabera, Whatsappeko elkarrizketa horrek ordu batzuk geroago jarraitu zuen. Aipatzen ez duten pertsona bat dute hizpide hor ere. «Ceutako istiluaren forentsea», esaten diote, odolzalea deitzen diote, eta botere politiko handia duela gehitzen dute. «Izan dezakegu odolzalearen informazio ukigaiagoa (artikulu, argazki...)?», galdetzen du Martinezek. «Badakit zer bilatzen duzun, baina oraingoz ondo estalita dago. Ez du ematen kutsatuta dagoenik», erantzuten dio Garcia Castañok. «Askapenako manifestuarena dago... Ez dago gaizki», gaineratu du Martinezek.
Infolibre-k dio elkarrizketa hori izan eta hamabi egunera La Razón egunkariak hala titulatu zuen artikulu bat: «Forentse abertzale batek Guardia Zibilari bota nahi dio Tarajalgo tragediaren errua». Egunkari hori Koldo Callado EHUko Medikuntza doktoreaz ari da artikuluan —Luis deitzen dute—. Calladok Tarajalgo tragediako akusazio partikularraren txosten bat sinatu zuen, eta egunkari horrek dio «ezker abertzalearekin eta muturreko ezker bolivarrarekin erabat» egiten duela bat. «2012an Askapenaren manifestu bat babestu zuen», dio artikuluak.
Tarajalgo tragedia 2014ko otsailean Ceutako hondartza batean gertatu zen. Migratzaile talde bat hondartzara iristen ahalegindu zen Espainiara heltzeko asmoz, baina 56 guardia zibilek 145 gomazko pilota eta bost ke pote bota zizkieten uretan zeudela. Eraso horren ondorioz, hamabost migratzaile itota hil ziren. 23k lortu zuten hondartzara iristea, baina berehala kanporatu zituzten. Hilketa delitua leporatu zieten hamasei guardia zibili, baina, lehenik 2015ean eta behin betiko 2022an, auzia zigorrik gabe artxibatu zuten.
Podemos nahasteko saiakerak
Euskal herritarren gainekoa ez ezik, politikari espainiarren gaineko interesa ere agertzen du Martinezek elkarrizketa horietan. Infolibre-k Juan Carlos Monedero eta Iñigo Errejon Podemoseko buru ohiak aipatzen ditu, baita Jose Maria Gonzalez Kichi 2015ean Cadizko alkate izendatu berria eta udal gobernuko kideak ere. 2015eko otsaileko mezuak dira Monederoren ingurukoak. Podemosek, orduan, Europako Parlamentuan soilik zuen ordezkaritza, eta boterera iristeko lehian ari zen Espainian, udal eta foru hauteskundeetan lehenik, eta gorteetarako hautekundeetan ondoren.
Monederoz galdetuta, hala erantzun zion Garcia Castañok Martinezi: «Luis Castro, Panal [Aliantza Berria] Mexikoko alderdiko presidentea, oso laguna da, Monederoren lagun mina; eskura utzi dit, zuk baimentzen badidazu». Eta estatu idazkariak erantzun: «Oso interesgarria kontatzen dizuten guztia, zalantzarik gabe...». 2015eko abenduan egin ziren Espainiako hauteskundeak, eta, udal hauteskundeetan hainbat hiri handitako alkatetzak eskuratu ostean, zenbait hedabide Podemosi zilegitasuna kentzeko kanpainan sartu ziren.
Hauteskunde horiek berriz egin behar izan ziren, inor ez baitzen gai izan Kongresuan gehiengo bat osatzeko. Gorteak desegin ondoren, 2016ko apirilaren 20an Eugenio Pino Espainiako Poliziaren zuzendariaren albokoa jarri zen harremanetan Martinezekin. «Nagusi, Errejonen kontua eskaintzen ari zaizkit, baina gaur goizean hitz egindako baldintzarekin», dio El País egunkariak aurreratu zuen mezuak. Baldintza zen, Infolibre-ren arabera, informazio hori El Mundo edo El País egunkariek argitaratzea. «Hori ez da arazo», erantzun zuen estatu idazkariak. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225017/eusko-legebiltzarrak-oraingoz-ez-du-onartu-martxoaren-8a-jaieguna-izendatzea.htm | Politika | Eusko Legebiltzarrak oraingoz ez du onartu Martxoaren 8a jaieguna izendatzea | EAJk eta PSE-EEk aurrera atera dute beren osoko zuzenketa bat, eta 2024ko lan egutegian «efemeride feministak» izendatzeko eskaera jaso du idatziak, «Emakunderekin eta gizarte eragileekin» elkarlanean. | Eusko Legebiltzarrak oraingoz ez du onartu Martxoaren 8a jaieguna izendatzea. EAJk eta PSE-EEk aurrera atera dute beren osoko zuzenketa bat, eta 2024ko lan egutegian «efemeride feministak» izendatzeko eskaera jaso du idatziak, «Emakunderekin eta gizarte eragileekin» elkarlanean. | Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izateko egin duen proposamenak hautsak harrotu ditu Eusko Legebiltzarrean, oposizioko taldeen arabera proposamen hori ez baita egin «behar bezalako prozesu baten ondoren», baizik eta «oportunismoarekin».
Elkarrekin Podemosen legez besteko proposamen batek eraman du eztabaida legebiltzarrera; lan egutegian efemeride feministak aztertzeko proposamen horri EAJk eta PSE-EEk egindako osoko zuzenketa bat atera da aurrera, ordea. Idatzi horrek «emakumeen berdintasunaren aldeko borroka aitortzeko eta haien memoria historikoa berreskuratzeko konpromisoa» berresten du, eta, horrekin loturik, Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio «hausnarketa prozesu bati ekiteko, Emakunderekin eta gizarte eragileekin batera, 2024ko lan egutegian efemeride feministak izendatzeko».
Hau da, ganberak ez du onartu 2024ko Martxoaren 8a lan egutegian jaieguna izatea, baina ez dio bidea itxi aukera horri, eta, hauteskundeen atarian, Mendiak egin duen proposamenak bere bidea egingo du, baina Emakunderen eta gizarte eragileen iritzia aintzat hartuz aurrerantzean.
EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek beste idatzi bat aurkeztu dute. Azaldu dute ondo deritzotela feminismoarekin lotutako jaiegun bat izendatzeari, baina horretarako «behar bezalako prozesua» egin behar dela. Oihana Etxebarrieta koalizio abertzaleko legebiltzarkideak esplikatu du eguna aukeratzea baino gehiago «prozesua bera» dela garrantzitsuena ekinbide horretan.
«Mugimendu Feminista zaintzarekin lotuta mobilizatzeko proposamena egiten ari da», gogoratu du, eta aditzera eman emakumeen aldeko borrokarekin lotutako beste egun askotan jar daitekeela jaiegun hori, eta ez bakarrik 2024an, urtero baizik. «Greba feministak ekarri gaitu gauden lekura, eta feministek ez dute nahi inoren zaintzarik festa egunak izendatzeko». Horregatik, EH Bilduk ez du baztertu efemeride feminista gisa jaiegun bat ezartzea, baina ez dator bat 2024ko Martxoaren 8a jaiegun izendatzearekin, nahi baitu jaiegun horrek «ahalmen eraldatzailea» izan dezala hurrengo urteetan ere. «Emakumeen aldeko borrokaren eguna herritarrena da, ez gobernuena. Herritarrek ez dute hau eskatu orain».
Elkarrekin Podemoseko bozeramaile Miren Gorrotxategik jakinarazi du beste idatzi bat aurkeztu duela koalizio subiranistarekin batera, uste duelako ez dagoela «denbora nahikorik» elkarlana eskatzen duen prozesu bat egiteko 2024ko Martxoaren 8a izendatu aurretik. Gorrotxategik azaldu du jaiegun hori ez dela nahitaez Martxoaren 8an ezarri behar, «beste efemeride asko» daudelako emakumeen borrokarekin loturik, eta feminismoaren barruan lan egiten dutenekin batera egin behar dela prozesua, baita Emakunderekin batera ere. «Zer nahi duzue, feministak lanera joatea Martxoaren 8an protesta gisa, jaieguna izendatzen bada haiek alde batera utzita?», galdetu die PSEko ordezkariei.
EAJko legebiltzarkide Maitane Ipiñazarrek adierazi du Mendiak eskuduntzak badituela Martxoaren 8a jaiegun izatea proposatzeko, eta, beraz, zilegi dela proposamena egitea, baina izendapen hori egiteko «hausnarketa prozesu bat» egin behar dela lehen-lehenik. «Eragileek diotena entzun behar dugu. Denon artean egin behar dugu, denok nahi dugulako jaiegun hori izendatu». EAJk, azkenerako, ez du argitu 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izendatzearen alde ote dagoen, bere posizioa hausnarketa prozesu horren mende jarri duelako.
PSE-EEk ere horrela egin du, baina Mendiaren proposamena defendatu du, eta EAJrekin batera idatzi bateratu bat ateratzearen alde egin badu ere, Ekain Rico legebiltzarkideak argi utzi du 2024an Martxoaren 8a festa eguna izateko lan egingo duela. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225018/c1a-atera-egon-hadi-horretan-haserrea-piztu-du-erizain-espainiar-baten-bideo-katalanofoboak.htm | Mundua | «C1a atera? Egon hadi horretan»; haserrea piztu du erizain espainiar baten bideo katalanofoboak | Erizain andaluziar bat haserre mintzatu da Tiktoken, katalana eskatzen diotelako Bartzelonako erietxe batean postua lortzeko. Puigdemont presidente ohiak ere deitoratu du mezua. | «C1a atera? Egon hadi horretan»; haserrea piztu du erizain espainiar baten bideo katalanofoboak. Erizain andaluziar bat haserre mintzatu da Tiktoken, katalana eskatzen diotelako Bartzelonako erietxe batean postua lortzeko. Puigdemont presidente ohiak ere deitoratu du mezua. | Begoña Suarez du izena. Erizaina da Bartzelonako Vall d'Hebron erietxean, eta haserre oldea eragin du Tiktok sare sozialerako grabatu duen bideo bat dela eta.
Suarez erietxeko bulego batean ageri da bideoan, bi lankiderekin; horietako bat euskal herritarra da, antza, «Donostiakoa», erizainak berak azaltzen duenez. Suarezek Cadizkoa (Espainia) dela esaten du, eta Bartzelonan lanean ari dela. Sindikatu batek esku orri bat eman die erietxean postua lortzeko informazioarekin, eta horretan agertzen diren eskakizunetako batek piztu du emakumearen haserrea: «Esan digute oposizio zikin hori ateratzeko katalaneko C1 zikin hori eduki behar dugula», esaten du, ezin sinetsirik eta suminduta. «C1a atera? Egon hadi horretan!»
Bideoan donostiar gisa aurkezturiko emakumeak, berriz, ikastarorako izena eman duela adierazten du segidan, eta Suarezek harriturik begiratzen dio; «mesedez, horrela bideoa desmuntatuko didazu!», esaten dio. Euskal herritarrak, orduan, katalanez jarraitzen du. Orduan, Suarezek: «Utziko al diozu katalanez hitz egiteari, mesedez? Eskerrik asko».
Bideoa bolo-bolo zabaldu da, eta erreakzio oldea eragin du. Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohi erbesteratuak ere plazaratu du iruzkin bat Twitterren. «Kataluniako hizkuntzarekiko gorrotoa etengabea da espainiar askoren artean. Batzuek (epaileak, poliziak, funtzionarioak) katalanofobiaren militanteak dira. Iraindu egiten gaituzte, laidotu, eta guk soldata ordaintzen diegu. Hizkuntza hilketa bat abiatua da». Kataluniako Osasun Departamenduari eskatu dio berehala esku hartzeko.
Manel Balcells Osasun kontseilariak adierazi du espediente bat irekiko diotela erizainari: «Onartezina da langile publiko batek horrelako adierazpenak egitea». Argi utzi du ziurtatu behar dela Kataluniako osasun sisteman arreta katalanez jaso ahal izatea. Izan ere, hizkuntza ikasteko doako formakuntza eskaintzen dute, betiere kontutan izanda helburua dela «herritarren ongizatea eta pazienteen eskubideak errespetatzea».
Erietxeko zuzendaritzak afera ikertuko duela adierazi du. Gaineratu dute onartezina dela egoitza eta uniformeak erietxearekin zerikusirik ez duten bideoetarako erabiltzea. «Bistan da ez dutela ordezkatzen ez erakundea ezta zentroa ere».
UGTren erantzuna
Kataluniako UGT, berriz, erizain euskaldunari mintzatu zaio: «Eskerrik asko, Clara, Katalunian katalanez hitz egitearen garrantzia baloratzeagatik, eta pazienteak errespetatzeagatik, eskubidea baitute erizainekin beren hizkuntzan komunikatzeko». |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225019/errusiak-salatu-du-ukrainar-nazionalisten-talde-batek-sabotajea-egin-duela-bryansk-probintzian.htm | Mundua | Errusiak salatu du ukrainar nazionalisten talde batek «sabotajea» egin duela Bryansk probintzian | Moskuren arabera, ukrainar talde armatu batek su eman dio auto bati, eta haur bat larri zauritu da; zenbait pertsona ere bahitu ditu. Putinek «atentatu terroristatzat» jo du. Kievek salatu du Errusiako armadak gutxienez bost zibil hil dituela Zaporizhian. | Errusiak salatu du ukrainar nazionalisten talde batek «sabotajea» egin duela Bryansk probintzian. Moskuren arabera, ukrainar talde armatu batek su eman dio auto bati, eta haur bat larri zauritu da; zenbait pertsona ere bahitu ditu. Putinek «atentatu terroristatzat» jo du. Kievek salatu du Errusiako armadak gutxienez bost zibil hil dituela Zaporizhian. | FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak jakinarazi duenez, Errusiako indarrak borrokan aritu dira ukrainar nazionalisten talde armatu baten aurka, Briansk eskualdean, Ukrainako mugatik gertu. Probintzia horretako gobernadoreak TASS berri agentziari adierazi dionez, Ukrainako «sabotaje talde batek» su eman dio auto bati, eta 11 urteko haur bat larri zauritu da. Horrez gain, agentziak aipatutako iturrien arabera, ukrainarrek zenbait pertsona bahitu dituzte. Hori ikusita, FSBk baieztatu du Bryansko mugan neurriak hartzen ari direla «estatuko muga urratu duten ukrainar nazionalista armatuak suntsitzeko». Errusiako presidente Vladimir Putinek «atentatu terroristatzat» jo du.
Bide horretan, Kremlineko eledun Dmitry Peskovek iragarri du Putinek bertan behera utzi duela Stavropolera egitekoa zuen bidaia (Errusia hego-mendebaldea), Briansk probintzian jazotakoagatik. Errusiak iazko otsailaren 24an Ukrainan abiatutako «operazio militar bereziaren» estatusa aldatuko ote duten galdetuta, Peskovek erantzun du oraingoz ezin duela deus esan. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek, berriz, garrantzia kendu nahi izan dio gaur goizean gertatutako erasoari, eta Errusiaren «probokazio klasikotzat» hartu du.
Gerra frontean, berriz, Errusiako armadak bost solairuko etxebizitza bat bonbardatu du Zaporizhian, eta, erasoaren ondorioz, gutxienez bost zibil hil dira, eta beste sei lagun zauritu. Eraikina erabat suntsituta geratu da, eta erreskate taldeak hondakinen azpian harrapatuta geratu diren herritarren bila ari dira. Hala azaldu du bertako alkate Anatoli Kurtevek. Zaporizhia eskualdeko administrazio militarraren arabera, badirudi Errusiako indarrek S-300 misil bat erabili dutela. Aldiz, Errusiak anexionatutako probintzian duen bozeramaile batek adierazi du Ukrainako aire defentsa-sistemak eragin duela erasoa. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225020/gizateriaren-aurkako-krimenen-erantzule-egin-dituzte-ortega-eta-murillo.htm | Mundua | Gizateriaren aurkako krimenen erantzule egin dituzte Ortega eta Murillo | Nikaraguako giza eskubideen egoera aztertzeko sortutako NBEren batzordeak bere lehen txostena aurkeztu du. Besteak beste, epaiz kanpoko exekuzioak eta sexu indarkeria egozten dizkiete. | Gizateriaren aurkako krimenen erantzule egin dituzte Ortega eta Murillo. Nikaraguako giza eskubideen egoera aztertzeko sortutako NBEren batzordeak bere lehen txostena aurkeztu du. Besteak beste, epaiz kanpoko exekuzioak eta sexu indarkeria egozten dizkiete. | NBE Nazio Batuen Erakundeak Nikaraguako egoera aztertzeko osatutako batzorde bereziak gaur aurkeztu du bere lehen txostena. Hartan, gizateriaren aurkako krimenen erantzule egiten dituzte Daniel Ortega presidentea eta Rosario Murillo presidenteordea, baita hainbat poliziaburu eta bestelako goi kargudun ere. Leporatzen dizkieten krimenen artean daude epaiz kanpoko exekuzioak, sexu abusuak, torturak eta atxilotze arbitrarioak.
Txostenaren arabera, herrialdean gobernuak ezarritako zentsura neurriak «oso handiak» dira, eta, ondorioz, herritarrek ezinezkoa dute modu askean adieraztea, eztabaida publikoetan parte hartzea, biltzea edota erlijio askatasuna edukitzea. «Herritarrak beldur dira gobernuak bere aurka hartu ditzakeen neurriez», salatu du batzordeko buru Jan Simonek.
Giza eskubideen urraketak «orokortuak» direla ohartarazi dute adituek, «arrazoi politikoetan» oinarrituak, eta helburu dutela «edozein oposizio desegitea, edozein bide baliatuta». Hori dela eta, nazioarteko komunitateari eskatu diote har ditzala zigor neurriak Nikaraguako agintarien eta instituzioen aurka.
«Botere legegilea, judiziala eta exekutiboa instrumentalizatu egin dituzte gobernuko agintariek, eta, modu horretan, oposizioko kideei jazartzeko eta oinarrizko askatasunak mugatzeko modua ematen dien lege testuinguru bat eraiki dute», adierazi du Simonek. Txostenak jasotzen dituen datuen arabera, 2018tik 3.100 gizarte erakunde desegin dituzte, eta giza eskubideak gainbegiratzen dituzten erakunde guztiek atzerrira jo dute, baita komunikabide askok ere.
Azken asteetan, egoerak okerrera egin du, eta 316 laguni herritartasuna kendu die Ortegaren gobernuak, herrialdeari «traizio» egitea leporatuta; haietatik 222 erbesteratu egin ditu. Adituen batzordeko kide Ana Maria Buitragok zehaztu du gobernuak bultzatu duela «ahots kritiko oro isiltzea, haiek kriminalizatuz eta haiei jazarriz», modu horretan instituzioak «tresna gisa» baliatu ahal izateko. Ondorioz, milaka izan dira herrialdea uztea beste aukerarik ikusi ez dutenak. «Desagertutzat geneukan figura bat sortu dute: erbesteratuarena. Baina, gainera, biktimek pentsioak jasotzeko eskubidea galdu dute, haien datuak estatuko sistematik ezabatu baitituzte, eta horrekin galdu egiten dute bizirik irauteko aukera ere», azaldu du Buitragok.
Oztopoak
Urraketen inguruan orain arte egin diren ikerketa saiakerak ere oztopatu egin ditu Ortegak, batzordeak jaso duenez. Besteak beste, 2018ko protestetan parte hartu zuten manifestarien hilketen gainekoa. Dokumentuak jasotzen duenez, Poliziako kideek epaiz kanpoko exekuzioak baliatu zituzten manifestarien aurka, baina, salaketa horren berri izan arren, Ortegak geldiarazi egin zuen ikerketa oro.
Gobernuarekin kritikoak zirenak atxilotu ostean ere, haien aurka torturak, tratu txarrak eta sexu erasoak baliatzea egozten die batzordeak bi buruzagiei. Dokumentuaren arabera, espetxeko funtzionarioek presoen eskubideak urratu dituzte, informazioa lortzeko. Atxiloketa askoren kasuan, «indarkeria» baliatzea ere leporatzen diete Poliziari eta gobernuaren aldeko miliziei, baita jendea atxilotze agindurik gabe atzeman eta hainbat egunez bakartuta edukitzea ere. «Hori guztia posible izan da estatua arma gisa baliatu dutelako herritarren aurka», salatu du Buitragok.
Urraketen atzean «estatuaren erantzukizuna eta errudun diren banakoena» dagoela nabarmendu du Simonek, eta horiek ikertu eta epaitzeko eskatu du, bai Nikaraguan bertan, bai nazioartean. Baina, atzerriko agintariei ez ezik, Nikaraguako Gobernuari ere eskari zuzena egin diote txostengileek: aska ditzala modu arbitrarioan askatasunik gabe utzitako pertsonak, eta eten ditzala gehiegikeriak, indarkeria eta, batez ere, jazarpen politikoa. Horretaz gain, eskatu diote Managuari egin dezala ikerketa independente bat urraketen erantzuleak aurkitu eta zigortzeko. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225021/mikel-martin-ehgameko-militantea-hil-da.htm | Gizartea | Mikel Martin EHGAMeko militantea hil da | EGHAM, Zutik eta Munduan Elkarlanean elkarteetako kide izan zen. 2005ean, Espainiako armadako lau militarrek jipoitu egin zuten; erasoa izan eta sei urtera kondenatu zituzten. | Mikel Martin EHGAMeko militantea hil da. EGHAM, Zutik eta Munduan Elkarlanean elkarteetako kide izan zen. 2005ean, Espainiako armadako lau militarrek jipoitu egin zuten; erasoa izan eta sei urtera kondenatu zituzten. | Bera gabe gauza pilo bat ez lirateke egongo orain dauden moduan». Mikel Martin zendu da gaur goizean, Errenteriako (Gipuzkoa) eta Euskal Herriko sexu askapenerako mugimenduetako erreferentea, minbiziak jota. EHGAM Euskal Herriko Sexu Askapenerako Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen, beste hainbat kiderekin batean. 70eko hamarkadaren amaiera aldera hasi ziren antolatzen, eta haiek salatu zuten Francis trabestiaren hilketa: «Kikildu beharrean, kalera atera ziren; hura izan zen lehen aldia EHGAM bezalako talde batek eraso homofobo bat eta erailketa salatu zituena». Iñaki Queralt EHGAMeko kidearen hitzak dira horiek. Errenteriakoa Euskal Herriko «Stonewall txikia» izan zen, eta, egun hartatik aurrera, etengabe jarraitu zuen Martinek LGTBI pertsonen eskubideen eta beste «hamaikaren» alde.
Martinen heriotza jakin bezain laster, eskaera bat egin dio EGHAMek Errenteriari: begizta belztun ortzadarraren bandera balkoietan esekitzea. Euskal Herri osora ere hedatu dute eskaera aste amaiera zeharrerako; «ikus dadila elkartasun hori».
«Guretzat haren lekukoa hartzea kristoren zama izango da, baina hartu eta aurrera egingo dugu. Sikiera joan da jakinda jendea badela bere pausoei jarraitzeko», adierazi du Queraltek. Martin ez zen izan ibilbide motzekoa: 1970eko hamarkada amaierako mobilizazioetan hasi zen, «edozer borroka bere» egiten zuela, eta gaur egun arte hala segitzen zuen. Zutik eta Munduan Elkarlanean elkarteetan aritu zen Martin. Errenteriako Udaleko LGTBI+ Aholku Kontseilua sortzen ere lagundu zuen.
Martin, jipoituta
2005eko urtarrilaren 13an egin zen ezagun haren kasua. Egun hartan, Espainiako lau militarrek Martin jipoitu zuten Donostiako Urbieta kalean, konorterik gabe uzteraino. «Ziur ETArekin eta Ibarretxeren planarekin ados dauden horietakoa zarela», esan zioten militarrek eraso egin bitartean. Entzute handia izan zuen gertaerak, eta handik sei urtera eman zuten kasuaren epaia: bi militarri bina urteko espetxe zigorra eta 300 euroko isuna ezarri zieten —ez zuten espetxe zigorra bete behar izan—; beste bi akusaturi, 4.500 euroko isuna bakoitzari. 7.670 euroko kalte ordaina ere ezarri zieten akusatuei.
Lehen bi militar horiek erasoa izandako egunean bertan atxilotu zituen Donostiako Udaltzaingoak; epailearen aurrean deklaratu ostean, aske utzi zituzten. Alcala de Henareseko (Espainia) militarrak ziren, eta urte hasieran lekualdatu zituzten Donostiako Loiolako kuartelera, segurtasuna indartzeko —orduko Espainiako presidente Jose Luis Rodriguez Zapatero eta PPko buru Mariano Rajoy Euskal Herrian izan ziren erasoa jazo eta hurrengo asteburuan—.
Martinek erasoa salatu zuen, eta handik urtebete baino gehiagora jakin ziren epaiketako aldeen eskaerak. Fiskaltzak 18na hilabeteko espetxe zigorra eskatu zuen lehen bi militarrentzat, eta 6.000 euroko kalte ordaina. Beste bientzat, berriz, 4.200na euroko isuna, erasoa eragozten ez saiatzeagatik.
Zutik elkartearen iritziz, fiskaltzak eskatutako zigorra «ez zen nahikoa». Epaiketan, hiruna urteko zigorra galdegin zuen LGTBI aktibista jipoitu zuten bi militarrentzat. Beste bientzat, 7.200na euroko isunak. Baita 40.000 euroko kalte ordaina ere laurentzat.
«Ez nago erabat pozik»
2010eko urrian hasi zen lau militarren aurkako epaiketa. 2011ko urtarrilean eman zuten epaiaren berri, erasoaren seigarren urteurrenean. Martinekin hitz egiteko parada izan zuen BERRIAk: «Ez nago erabat pozik, gure zigor eskaera handiagoa baitzen, baina nahikoa hurbiltzen zaio».
Sei urteren buruan, arrazoia eman zioten EHGAMeko kideari. 2005eko urtarril hartan, Espainiako Defentsa ministro Jose Bonok adierazi zuen «ikerketa sakon bat» jarriko zutela abian, eta ezbaian jarri zuen erasorik jazo izana ere: «Ez da ezertxo ere gertatu». Bonori zuzendu zizkion Martinek hitzok, epaia argitaratu zuten egunean: «Galdetu nahiko nioke Bonori ea, epaia eskuan izanda, zalantzak dituen oraindik ere. Esan zuena zuzentzeko eskatuko nioke».
Beste bi kontu ere nabarmendu zituen aktibistak. Bata, erantzunik gabeko erasorik ez egotea lortu zutela «hainbeste denboraren ondoren»; «eraso bat dagoenean, zenbat eta azkarrago izan epaia, askoz hobe». Bestea, «inpunitatea haustea» lortu zutela: «Lau harroputz horiek uste zuten militarrak izateagatik edozer egin zezaketela, inork ezer esan gabe».
Erasoaren arrazoiaz, Maria Aleman epaileak ebatzi zuen ez zela argi geratu erasoaren larrigarriak izatea ez Martinen orientazio sexuala, ezta haren ideologia ere. Hark, ordea, kontrako iritzia zuen: «Haien ideologia faxistari erreparatuta, kaletik nirekin topo egin, eta pentsatuko zuten: 'Hara hemen euskalduntxo bat. [...] Herri baten parte izateagatik eta nire ideia politikoengatik jo nindutela agerian uzten du horrek». |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225022/uste-baino-gutxiago-jaitsi-da-inflazioa-eurogunean-85eraino.htm | Ekonomia | Uste baino gutxiago jaitsi da inflazioa eurogunean, %8,5eraino | Azpiko inflazioa hiru hamarren handitu da, %5,6raino, eta EBZk interes tasak gehiago handitzeko arrazoiak indartu ditu. | Uste baino gutxiago jaitsi da inflazioa eurogunean, %8,5eraino. Azpiko inflazioa hiru hamarren handitu da, %5,6raino, eta EBZk interes tasak gehiago handitzeko arrazoiak indartu ditu. | Interes tasek gehiago igo behar dutela dioten mezuei erregaia bota diete inflazioari buruzko azken datuek. Eurostaten arabera, euroguneko hogei herrialdeetan hamarren bat baizik ez da jaitsi inflazioa otsailean, %8,5eraino.
Analisten espektatibetatik oso urrun geratu da beherakada; Reutersek galdekatutako ekonomistek %8,2 espero zuten, eta %8,3, berriz, Bloombergi erantzun ziotenek.
Urte arteko inflazioak urrian jo zuten goia eurogunean, %10,6an. Orduz gero pare bat puntu apaldu da, baina azken datuak erakusten du jaitsiera askok uste zutena baino motelagoa izango dela.
Are gehiago, gorabeheratsua izan daiteke: otsailean pixka bat igo zen Alemanian, Frantzian, Espainian eta euroguneko beste zazpi herrialdetan, eta jaitsiera orokorra Italian, Belgikan eta beste batzuetan izandako jaitsiera nahiko handiaren ondorio da.
Azpiko inflazioa
EBZko gobernu kontseilua bi aste barru elkartuko da, eta gaur jakinarazitako datuak sendotu egingo du interes tasak beste puntu erdi igotzeko asmoa, %3,5raino. Are gehiago kontuan hartuta azpiko inflazioak ez duela goranzko bidea eteteko itxurarik. Otsailean beste hiru hamarren hazi da, %5,6raino.
Christine Lagarde EBZko presidenteak uste du martxoan gehiago apalduko dela inflazioa, baina hala ere ezinbestekotzat jo du tasak gehiago igotzea, elikagaien garestitzeak inflazioa motelago apalduko duelako.
Eurostaten arabera, azken urtean %15 garestitu dira elikagaiak, alkohola eta tabakoa eurogunean. Energia %13,7 garestiago dago, baina datu hori apalena da 2021eko ekainaz geroztik. Zerbitzuen inflazioa %4,4tik %4,8ra igaro da azken hilabetean, eta horren ondorio da azpiko inflazioaren igoera, indize horren ia bi heren baitira zerbitzuak. Soldaten igoeraren eragina ikusi dute hor adituek; azken urtean batez beste %5 handitu dira. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225023/gorenak-zigorra-murriztu-dio-de-miguel-auziagatik-epaitutako-zinegotzi-ohi-bati.htm | Politika | Gorenak zigorra murriztu dio 'De Miguel auziagatik' epaitutako zinegotzi ohi bati | Iñaki San Juan Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoak espetxera joateko aukera gutxiago izango ditu Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiarengatik. | Gorenak zigorra murriztu dio 'De Miguel auziagatik' epaitutako zinegotzi ohi bati. Iñaki San Juan Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoak espetxera joateko aukera gutxiago izango ditu Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiarengatik. | De Miguel auziagatik zigortuta dago Iñaki San Juan Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoa, baina Espainiako Auzitegi Gorenak haren zigorra murriztea erabaki du. Orain, Gorenak bi urteko espetxe zigorra ezarri dio diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik, eta bederatzi hilabete eta egun batekoa dokumentuak faltsutzegatik. Bi zigor horiei dagokien kartzelaldia bi urte baino gutxiagokoa denez, baliteke San Juan espetxera ez joatea. Haren egoera berean zegoen Josu Azkarraga Leioako Udalean EAJko zinegotzi izandakoa —De Miguel auziagatik zigortu zuten—, eta hari epaileek egindako murrizketa bera egin diote San Juani.
Alfredo de Miguel Arabako foru diputatu eta EAJko Araba Buru Batzarreko arduradun izandakoaren kide zen San Juan, Errexal enpresan. Ustelkeriagatik epaitu dituzte San Juan, De Miguel eta EAJko beste hainbat kide. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225024/trafikoa-15-apaldu-zen-iaz-baionako-portuan.htm | Ekonomia | Trafikoa %15 apaldu zen iaz Baionako portuan | Lehen aldiz bere historian, artoa inportatu dute Lapurdiko azpiegituran. | Trafikoa %15 apaldu zen iaz Baionako portuan. Lehen aldiz bere historian, artoa inportatu dute Lapurdiko azpiegituran. | 2022. urtea ez zen ona izan Baionako portuarentzat. Energia krisiari batu zitzaion Ukrainako gerraren kaltea, eta horren ondorioz %15,1 urritu da trafikoa Lapurdiko portuan. Guztira, 2,05 milioi tona iritsi dira portura edo handik atera dira.
Euskal Herriko portu handienetan hirugarren da Baionakoa, Bilbokoaren (563,5 milioi tona) eta Pasaiakoaren (3,3 milioi) atzetik.
Celsaren altzairutegiak ekoitzitako altzairuzko totxoak izan ohi dira Baionako portuaren karga nagusia, baina aurten %35,8 jaitsi da haien mugimendua, eta horrek markatu du hein handi batean trafikoaren beherakada. Halaber apaldu da petrolioaren produktu finduen inportazioa (-%39,8) eta ongarriena (-%29,6).
Emendatu egin da, berriz, artoaren trafikoa, Baionako portuko produktu nagusia bilakatzeraino: 397.000 tona, 2021ean baino %5,4 gehiago. Inguruan landatutako artoa esportatzeko portua izan da aspaldian Baionakoa, baina aurten, lehortearen ondorioz, lehen aldiz, artoa inportatu du, inguruko industria batek eskatuta.
Portuan 30 milioi euroren inbertsioak agindu dituzte haren kudeatzaileek, Akitania Berria eskualdeak eta Baionako Merkataritza Ganberak. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225025/osasunbideko-intersindikalak-mobilizazio-sorta-iragarri-du-sistema-publikoaren-desegitea-gelditzeko.htm | Gizartea | Osasunbideko intersindikalak mobilizazio sorta iragarri du «sistema publikoaren desegitea gelditzeko» | Nafarroako Gobernuari galdegin diote, besteak beste, finantzaketa handitzea eta Lehen Arreta «birfundatzea» | Osasunbideko intersindikalak mobilizazio sorta iragarri du «sistema publikoaren desegitea gelditzeko». Nafarroako Gobernuari galdegin diote, besteak beste, finantzaketa handitzea eta Lehen Arreta «birfundatzea» | Aldarrikapenei eutsiko diete, «benetako» urratsak ikusi arte. Osasunbideko intersindikala osatzen duten sindikatuek, LABek, SAEk, UGTk, ELAk eta CCOOk, mobilizazio sorta iragarri dute datozen asteetarako, «Nafarroako osasun sistema publikoak okerrera egin duela» eta «Osasun Departamentuak langileen eskariak aintzat hartu ez dituela» argudiatuta. Nafarroako Osasun Plataforma ere batu da protestara, eta sindikatuokin batera aterako da kalera, osasungintza publikoaren alde: martxoaren 15ean elkarretaratzeak eginen dituzte osasun etxe eta ospitale guztien aurrean; hilaren 18an, berriz, manifestazioa eginen dute Iruñean, 17:30ean, Golem zinema aretoetatik abiatuta; eta aurretik iragarria zegoen bezala, martxoaren 23an grebara deitu dituzte Osasunbideko langileak.
Mobilizazio sortaren aurkezpenean, «kezka» adierazi dute gehiengo sindikalak eta plataformak, sistema publikoa pixkanaka «desegiten» eta «pribatizatzen» ari dela sinetsita. Uste dute horrek eragina duela bai herritarrek jasotzen duten artan bai langileen lan baldintzen okertzean. «Narriadura hori ez zen atzo hasi; oinarria du 2008ko krisiaren murrizketa politiketan», azaldu du Begoña Ruizek, intersindikaleko bozeramaileak, gaur eginiko agerraldian. «Gerora ere, pandemia aprobetxa zitekeen sistemaren ahuleziei aurre egiteko, baina Osasun Departamentuak aitzakiatzat erabili du, bere estrategia pribatizatzailean sakontzeko».
Hain zuzen, «lankidetza publiko-pribatua sustatzea» egotzi diete Nafarroako Gobernuko arduradunei: «Negozio pribatuaren aldeko apustua besterik ez da, baina diru publikoarekin finantzatua». Horren adibidetzat jo dute, besteak beste, proba diagnostikoak sare publikotik kanpoko zentro pribatuetan egiten direla askotan, itunen bidez. «Urtero handitu egiten dute zentro pribatuetarako deribazio asistentzialen eta proba diagnostikoak kanpoan egiteko itunen aurrekontua».
«Pribatizazio prozesu» hori gelditzeaz gainera, osasun sistema publikoaren baliabideak handitzea eta langileen baldintzak hobetzea galdegin dute sindikatuek eta Nafarroako Osasun Plataformak. Lehen Arretan jarri dute azpimarra. Sarea «birfundatu» beharra dagoela uste dute, «behar adina baliabide eta finantzaketa nahikoa emanez, laguntza profil profesional berriak gehituz, laguntza jarduera guztiak garatu ahal izateko».
Soldata igoera ere eskatu dute LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, «lantalde osoaren erosahalmena berreskuratzeko eta hobetzeko», eta baita lanpostuen egonkortzea ere: «Behin-behineko kontratuak %8 baino gutxiago izan beharko lirateke, baina %50tik gora daude».
Bilera, datorren astean
Mobilizazio sortaren aurkezpenean, Osasunbideko intersindikalak azaldu du Nafarroako Gobernuaren proposamen bat jaso berri dutela, eta «kontraproposamen bat» prestatzen ari direla, heldu den astean egitekoak diren bileran aurkezteko. Hilaren 7an batzartuko dira Osasun Departamentua eta sindikatuak.
Ikusteke dago bilera horretara Osasun Departamentuko zuzendari Carlos Artundo azalduko den ala ez. Sindikatuek esana dute negoziazio mahaitik at nahi dutela Artundo, uste baitute orain arteko negoziazioak «era ilunean kudeatu dituela» eta Sindikatu Medikoa lehenetsi duela. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225026/wayne-shorter-saxo-jotzaile-ezaguna-hil-da.htm | Kultura | Wayne Shorter saxo jotzaile ezaguna hil da | XX. mendeko bigarren parteko jazz musikari laudatuenetakoa izan da. Jazz Messengers eta Weather Report taldeetako kide izan zen, eta Miles Davisen boskotean ere aritu zen. | Wayne Shorter saxo jotzaile ezaguna hil da. XX. mendeko bigarren parteko jazz musikari laudatuenetakoa izan da. Jazz Messengers eta Weather Report taldeetako kide izan zen, eta Miles Davisen boskotean ere aritu zen. | Wayne Shorter, jazzaren azken 60 urteetako ordezkari nagusietakoa, gaur zendu da, 89 urterekin. Haren managerrak baieztatu dio albistea The New York Times egunkariari.
Shorter AEBetan sortu diren jazz talde aurreratuenetako parte izan zen. 1950eko hamarkadaren amaieran, Art Blakey bateria jotzaileak gidatzen zuen The Jazz Messengers taldean sartu zen, eta hard-bop estiloan sakondu zuen banda ugari harekin. Ondoren, 1964tik hamarkada amaiera arte, Miles Davis tronpetistaren boskoteko parte ezinbesteko izan zen, eta bere garaian disko iraultzaileak izan zirenak grabatu zituen, Bitches Brew (1969), besteak beste. 1970eko urteetan, berriz, eta Davisekin egindako lanaren jarraipen gisa, jazz fusioaren talde esanguratsuenetakoa sortu zuen Joe Zawinul teklatu jotzailearekin: Weather Report. Talde horrekin, munduko musiken oihartzunak jaso zituen.
Nolanahi ere, bakarkako bidea ere egin zuen Shorterrek, eta, 1959tik 2014ra bitartean, 25etik disko argitaratu zituen. Era berean, beste hainbat jazz musikarirekin egindako grabazioez gain (Donald Byrd, Freddie Hubbard, Lee Morgan, McCoy Tyner), folkaren edo rockaren eremuko kantariekin egindakoak ere kaleratu zituen. Hain zuzen ere, Joni Mitchellen hurbileko kolaboratzailea izan zen hamar diskotan —besteak beste, Mingus (1978), Dog Eat Dog (1985) eta Both Sides Now (2000) lanetan parte hartu zuen—, eta Carlos Santana gitarristarekin ere behin baino gehiagotan lan egin zuen.
Euskal Herrian ere behin baino gehiagotan izan zen Shorter. 2008an, esaterako, Gasteizko Jazzaldian aritu zen Danilo Perez, John Patitucci eta Brian Bladek osatutako laukoteko buru zela eta hiru urte geroago Miles Davisen omenezko kontzertu batean parte hartu zuen bertan Herbie Hancock eta Marcus Millerrekin. 2012an Getxo Jazzen jo zuen, eta Donostiako Jazzaldian ere izan zuten saxo jotzailearen musikaz gozatzeko aukera. 2007an Donostiako Jazzaldiaren saria eman zioten, eta hamar urte geroago Kursaalean jotzeko itzuli zen. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225027/ikusi-hemen-ekologia-eta-klima-krisiari-buruzko-martin-ugalde-foroa.htm | Gizartea | Ikusi hemen ekologia eta klima krisiari buruzko Martin Ugalde foroa | 'Aldaketa prozesua, klima eta ekologia krisiaren testuinguruan' foroa antolatu dute. Itziar Gomez, Unai Pascual eta Lorea Floresek parte hartu dute; Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak gidatu du solasaldia. | Ikusi hemen ekologia eta klima krisiari buruzko Martin Ugalde foroa. 'Aldaketa prozesua, klima eta ekologia krisiaren testuinguruan' foroa antolatu dute. Itziar Gomez, Unai Pascual eta Lorea Floresek parte hartu dute; Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak gidatu du solasaldia. | 2020a Europako inoizko urterik beroena izan zen; iazkoa ere, beroenetakoa. Klima larrialdiaren eraginak agerikoak dira —eta izango dira, neurri zorrotzik hartu ezean—. Mende honen amaieran, Lurreko tenperatura ez litzateke 1,5 gradu baino gehiago berotu beharko, berotze globalaren ondorioak behin betikoak izan ez daitezen. Eta hamarkada hau da neurri horiek ezartzeko geratzen den epea. Euskal Herria ez dago auzi horretatik at, eta horretaz eztabaidatuko dute zenbait adituk gaur Martin Ugalde foroan. Aldaketa prozesua, klima eta ekologia krisiaren testuinguruan deritzo.
Hiru aditu izan Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde parkean klima larrialdiaz aritzeko: Itziar Gomez Nafarroako Ingurumen kontseilaria, Unai Pascual BC3ko ikertzaile eta IPBESeko kidea, eta Lorea Flores Hego Euskal Herriko Greenpeaceko arduraduna. Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak gidatu du solasaldia.
Ikusi gehiago: Harpidetu 'Kinka' buletinera
2005etik antolatu dituzte halako foroak BERRIA egunkariak eta Martin Ugalde kultur parkeak, elkarlanean. Horien helburua da aktualitatea lantzea, euskal pentsamendua garatzea, eta gizarte eraldaketari lotutako eztabaida sustatzea. Lehen forotik gaur egunera, hainbat gai izan dituzte hizpide Martin Ugalde foroetan, besteak beste, euskalgintza, feminismoa, sindikalismoa, euskal kultura, autodeterminazio eskubidea eta komunikabideen egitekoa. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225028/bichta-eder-eleberria-kaleratu-du-eneko-bidegainek.htm | Kultura | 'Bichta éder' eleberria kaleratu du Eneko Bidegainek | Lapurdiko kostaldeko gaztelu batean gertatzen den intrigazko istorio bat kontatzen du liburuak | 'Bichta éder' eleberria kaleratu du Eneko Bidegainek. Lapurdiko kostaldeko gaztelu batean gertatzen den intrigazko istorio bat kontatzen du liburuak | Kazetari gaztea da Eñaut Oihenart, nahiz eta ez den lanean hasiberria. Badira urte batzuk Euskal Herritik ihesi joan zela, «kosmopolita» edo «munduko hiritar» izateko asmotan. Berradiskidetu zen bere sustraiekin, antza; egun Gaur euskal kazetan egiten baitu lan. Lapurdiko kostaldean dagoen jauregi abandonatu batean asmo ezkutu bat dagoela jakin du, eta, eraikitzaile promotoreak eta tokiko agintariak lotzen dituen negozio ilun hori argitara eman nahian, ikerketa bat abiaraziko du. Horixe du abiapuntu Eneko Bidegainek Elkar argitaletxearekin ondutako Bichta éder nobelak.
«Ez da ohiko thriller bat, baina intrigazko istorio bat irakurriko du irakurleak liburu honetan». Argipen horrekin abiatu ditu egileak lanaren gaineko azalpenak. «Gazteluak uste baino sekretu gehiago gordetzen dituela ohartzen da protagonista, eta liburua aitzinatu ahala, lotzen joango dira hari mutur horiek denak».
Hiru geruzatan sailkatu du liburuaren egitura Bidegainek. Zer gertatzen da gaztelu horretan? Zer egin nahi dute bertan? Nor dago proiektu horren atzean? Bada, ageriko misterioaren gaineko galdera horiek denak kokatu ditu lehen geruzan.
Gazteluaren gaineko proiektu horrek eragindako gatazka soziala irudikatu du bigarrengoan. «Euskal Herriaren eta euskararen zapalkuntza aipatzen da bertan», azaldu du. «Lapurdin gertatzen da istorioa, eta kontatzen du, euskara gutxietsia izan den herrialde horretan, gure aitzineko belaunaldiei nola abandonarazi zieten euren hizkuntza». Belaunaldi horien ondoriozko mina azaltzen du, beraz, liburuaren bigarren plano horrek.
Alabaina, min horiek estaltzeko itxurakeriari eman ohi zaion garrantzia jarri du idazleak hirugarren geruzan. Alegia, nork bere izaerari uko egin eta gehiengoaren itxurako agertzearen joerari egiten dio erreferentzia plano horrek. «Euskal izaerari uko egin, eta beste itxura baten jabe egindako pertsonaia asko daude liburuan».
Hain justu, hiru geruza horien bateratzeak ematen dio zentzua istorioari. «Horietako bat kenduko bagenu, erori egingo litzateke istorioa», zehaztu du. Idazleak azaldu duenez, zutabe berak batzen ditu geruzok: nobelaren tituluak.
Bichta éder. «Askori arrotz egingo zaio izenburua horrela idatzita ikustea, baina badu, noski, bere arrazoia», aurreratu du Elkarreko editore Xabier Mendigurenek. Egileak adierazi du Lapurdin sortzen ari diren proiektu berrien izendapenak irudikatzen dituela izenburuak. Izan ere, euskarazko izena ematen zaie, baina frantsesez ortografiatuta. «Apropiazio kultural horrek trufa egiten dio euskarari», esan du egileak. Eta, hain justu, horixe erakutsi nahi izan du izenburuarekin.
Luzera ez da traba
Laurehundik gora orrialde ditu liburuak; gisa horretako intrigazko liburuak baititu gustuko Bidegainek. «Gustatzen zait nobelek konpainia luzea egitea; laburrek gosez uzten naute». Espazio zabal horrek, gainera, pertsonaia guztiei bizia emateko aukera eman diola gaineratu du.
Hizkuntza aldetik, Euskal Herri osoko euskaldunek irakurtzeko moduko liburu bat idaztea zuen xede. «Alde batetik, denentzat ulergarri izan zedila nahi nuen, baina, aldi berean, ni hazi nauen euskalkiari eta lexikoari uko egin gabe. Ulergarria behar du hegoaldean, baina iparraldean ez daitezela ahanzturik sentitu». Lan egin du horretan, eta uste du asmatu duela helburu zuen oreka hori lortzen. |
2023-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/225029/pintaketak-egin-dituzte-emakume-aitzindarien-iruneko-muralean.htm | Gizartea | Pintaketak egin dituzte emakume aitzindarien Iruñeko muralean | 47 emakumeren irudiz osatutako mural bat da 'Aitzindarien bidea'. Iruñeko Lezkairu auzoan dago. | Pintaketak egin dituzte emakume aitzindarien Iruñeko muralean. 47 emakumeren irudiz osatutako mural bat da 'Aitzindarien bidea'. Iruñeko Lezkairu auzoan dago. | Iruñean, Lezkairu auzora jaisteko bideetako batean, 150 metroko pareta margotu zuten iaz Variopintas taldeko emakume artistek: Aitzindarien bidea. Mundu osoko eta hainbat garaitako 47 emakume aitzindari irudikatu zituzten bertan, bakoitza bere jardunekoa. Honela margotu zuten. Urtebete pasa igaro da lanean hasi zirenetik; ia urtebete martxoaren 8an estreinatu zutenetik. Orain, pintaketak agertu dira muralean.
Variopintas taldeko artista bat ohartu zen, joan den urtarrilaren hondarrean, muralean bazirela pintaketa batzuk. Zuriguneetan agertu ziren, behintzat. Udalaren kontratuz egin zuten murala, eta, abisua eman ostean, pintaketa horiek konponduko zituztela esan zieten artistei. Bien bitartean, ordea, okerrera egin du hormaren itxurak: gaur arratsaldean, are pintaketa gehiago agertu dira, eta guztiz zapuztu dute 47 emakume aitzindarien artelana —bideoan, ikusgai hormaren egoera—. «Sinbolizatzen duenarekiko errespetu faltatzat» jo du Gabriela Barrio Variopintas taldeko artistak.
Teresa Catalan musikagile eta konpositore iruindarra Aintzindarien bidean bertan dago margotuta. Haren mezua jaso du Variopintasek; «indarra» bidali die Catalanek.
Honako hauek dira urtarrilean agertu ziren pintaketak.
Variopintas
Variopintas |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225054/plateruen-aterpeak-argiak-piztuko-ditu-berriro-gaur.htm | Kultura | Plateruen aterpeak argiak piztuko ditu berriro gaur | Bi urte eta erdiko etenaren ostean, gaur iluntzean irekiko ditu ateak Durangoko Plateruenak. Espazioak bere horretan dirau; hala, kudeaketan dago alde nagusia: publikoa izango da aurrerantzean, kultur mahai batek gidatuta. | Plateruen aterpeak argiak piztuko ditu berriro gaur. Bi urte eta erdiko etenaren ostean, gaur iluntzean irekiko ditu ateak Durangoko Plateruenak. Espazioak bere horretan dirau; hala, kudeaketan dago alde nagusia: publikoa izango da aurrerantzean, kultur mahai batek gidatuta. | Orri zuri batean letra gorri eta larriz idatzitako Taberna itxita dago esaldia nabarmentzen da Durangoko Plateruena kafe antzokia zeneko kristalean. 2020. urtean ateak itxi zituenetik, salbuespenak salbuespen, barruan ez da argirik, eta kanpoan ez da arimarik. Iluntasuna, areto hutsa eta hotza dira nagusi, hilabete hauetan pilatutako hautsarekin batera. Hala ere, errautsetatik berpiztuta, ostera hastera doaz gaur iluntzean, bi urte eta erdira. Argiak piztu, eta plateruen oinordekoak oholtzara igotzeko prest daude.
Poltsatik giltza atera, eta atea ireki du Maider Larrañagak. Azken hilabeteotan irekiera berriaren lanketa prozesuaren koordinatzaile aritu da. «Holakoetan esaten den bezala, urduritasun puntu bat, ardura sentsazio handia, ilusioa eta gogoa ditugu», adierazi du. Espazioak lehen begiratuan ez du aldaketarik: tabernako barra, oholtzara igotzeko zortzi eskailera, aulkiak bata bestearen gainean jasota dorre bat eraikiz, goiko solairua… Kanpoan, gizarteak pandemia bat eta herritarren bizitzek hamaika aldaketa jasan izan badituzte ere, argiak itzali ziren une berean bezala jarraitzen du barruan denak. «Itxura aldatu baino gehiago, beste inbertsio batzuk egitea izan da lehentasuna», aipatu du Larrañagak. Garai berria irudikatuko duten kartelak lurrean daude, kubo apaingarrietan jartzeko prest. Piztu argiak, poztu bihotzak eta puztu kultur aterpea leloa irakur daiteke. «Doinu polita izateaz gain, baikorra da», dio Larrañagak. Logoa ere aldatu dute. Durangoko Gakoa enpresa arduratu da horretaz. Espazioa irudikatzen du irudi berriak. «Kubo handi bat da, aterpe handi bat, gauza asko bere barnean hartu baina ateak zabalik dituena», Larrañagaren hitzetan.
Zerbitzuei dagokienez, ostalaritza zerbitzurik ez da izango orain. Hala, kulturgintza izango da ardatza. Hasteko, kafe antzoki izateari utziko dio, eta kultur aterpe bilakatuko da. «Aurreko aldian ostalaritzak bazuen lehentasuna, kulturgintzaren gainean. Baina ikusi zen elkarbizitza baterako ez zela marko erraza», adierazi du prozesuko koordinatzaileak. Horregatik, garai berri honetan kulturgintzak izango du lehentasuna. Era berean, proiektu berriari itxura ematekoan hainbat eredu eta erreferentzia izan dituztela aitortu du: Azpeitiko Sanagustin kulturgunea (Gipuzkoa), Gernika-Lumoko Astra, Madrilgo Matadero eta Zaragozako Harina (Espainia).
Publikoa
Aurreko garaian elkarte batek gidatzetik kudeaketa publiko komunitarioa izatera igaroko da espazioa, herritarren partaidetzarekin. Hori izango da ardatza eta aldaketa nabarmenena. Gaur-gaurkoz, hemeretzi parte hartzailek osatzen dute kudeaketa egituratuko duen Kultur Mahaia izeneko plataforma; partaide horietatik sei, herriko elkarteak dira, «espazioaren helburuekin lerrokaturik daudenak»: Gerediaga, Berbaro, AEK, Jaizale Durangoko txistularien elkartea, Euskal Herrian Euskaraz eta Durangaldeko Berbalagunak. Gainontzekoak kulturgintzan interesa daukaten herritarrak dira.
Hain zuzen ere, eredu baten beheraldia irudikatuta, arazo ekonomikoen ondorioz itxi zuten antzokia 2020. urteko irailean. Hala, Durangoko Udalak bere gain hartu zuen eraikinaren ardura, eta prozesu galdetzaile bat abiatu zuen, hutsune eta gabeziak azaleratzeko asmoz. Aurrerantzean, Kultur Mahaiak hartuko du Plateruenaren gidaritza, eta talde motorra udaleko teknikariak eta Kultur Mahaiko bi kidek osatua han erabakitakoa gauzatzen arituko da. Orain 312.000 euroko aurrekontua daukatela adierazi dute.
Itxieraren ostean, 2021. urtean herritarren bi hausnarketa prozesu jarri zituzten martxan. Bata, udalak dinamizaturikoa, eta, bestea, Plateruena eta gero, zer? egitasmoak aurrera eramandakoa. Biak ala biak konklusio antzekoetara iritsi ziren: euskara, kultura eta sorkuntza izango direla etorkizunean ere Plateruenak jarraitu beharreko norabidea markatuko duten lan lerroak, eta kudeaketa publikoa eta komunitarioa izan beharko dela.
Lanketa prozesuak bigarren fasea abiatu zuen orduan. «Komunitarioa gorpuzteko», Kultur Mahaia osatu zuten, eta joan den urtarriletik pare bat lan saio praktiko egin dituztela zehaztu du Maider Larrañagak. 70 bat partaideren proposamenak jaso zituzten. Batetik, espazioaren ikuskerak zehazteko, eta, bestetik, Kultur Mahaiaren zeregina erabakitzeko. Halaber, 2021eko txostenean agertzen ziren euskara, kultura eta sorkuntzaren «azpiko bost hankak» ere jorratu dituzte: harrobia landu beharra eta topagunea, erakusleihoa eta sormenerako zein esperimentaziorako espazioa izatea, hurrenez hurren.
Larragañak azpimarratu du lanketa prozesuko partaideen artean oso ordezkaritza plurala eta orekatua izan dela. «Interes guztiek indar edota errepresentazio maila antzekoa eduki dute». Hala, erabakiak kontsentsu bidez hartu dituzte. «Jendeak askatasunez hitz egiteko aukera eduki du. Eskolak, elkarteak edota sortzaileak aritu dira elkarlanean». Hemendik aurrera, barne araudi bat ezarri, eta prozesuan markaturiko lehentasunak lantzen hasiko dira, programazio txiki bat finkatzeaz batera. Halaber, oraindik ere epe zehatz batean zabalik egongo da Kultur Mahaian ekarpenak egiteko aukera.
Larrañagaren iritziz, proiektu honek badu beste gauza oso interesgarri bat: azpitalde jakinak lantzeko aukera. «Kultur Mahaiaren ikuspegi zabalak eskatzen duen maiztasunarekin batu ezin denak aukera izango du arlo espezifikoetan parte hartzeko eta proiektu konkretuen inguruan dinamizatzeko».
Argiak piztera
Gaur 20:00etan hasiko da Piztu argiak! izeneko ekitaldia, eta Leire Vargas idazle durangarrak gidatuko du. Besteak beste, gozatu ahalko da Anari Alberdi musikariak Peru Magdalena idazle durangarrarekin egingo duen kolaborazioaz, eta Odei Barroso rap abeslariaren eta Aitor Bizkarra bertsolari abadiñarraren arteko kolaborazioaz. Horiez gainera, Mockers musika taldeak, Garazi Abraldes dantzariak eta Durangaldeko bertso eskolako zein Bartolome Ertzilla musika eskolako ikasleek parte hartuko dute. Sorpresak izango direla ere aurreratu zuten astelehenean egindako prentsaurrekoan. Sarrera doakoa izango da, baina komeni da aldez aurretik eskuratzea.
Plateruenak ibilbide oparoa izan du luzaroan. Garai batean, Durangon zein Euskal Herrian oso erreferentziala izatera iritsi zen, erakusleiho gisa, euskalgintzaren inguruan. Ondorioz, herrian utzitako hutsunea oso nabarmena zela azpimarratu du Larrañagak. «Ikusten zen erakusleiho bat falta zela, entseguetarako leku bat, batzeko toki bat; premia hori durangar guztiok sentitzen genuen». Hala, ez dute soilik eraikin huts bat jaso; kontziente dira kultur ondare handi bat jaso dutela. «Helburua da epe ertain batean errautsak berpiztea eta berriz ere erreferentzialtasun hori eskuratzea». Sasoi batean erreferentzia izateko zuen gaitasuna berreskuratzeko ahalegina egin nahi dute.
Proposamenei irekia
Etorkizunera begira, maratoi bat bat balitz bezala planteatzen du Larrañagak Plateruenaren garai berria, eta lanketa prozesuko txostenetan agertzen diren helburuak jorratzea eta gauzatzea nahi luke. «Izen-abizen eta ekintza konkretuak jartzea, bide hori urratsen hastea». Berriro hasieran den proiektu bat dela nabarmendu du, eta hori dela bere indargune handi bat. Hala, helburu nagusiekin lerrokatuta, bisitari orok bere burua ordezkatuta ikusteko toki bat aurkitzea nahi luke. Kontzertuzale denak zein proposamen bat aurkeztera joaten denak edota sortzaileen arteko topagunean parte hartu nahi duenak, interes ezberdinak eduki arren, Plateruenan topatuko dute tarte bat.
Larrañagak azpimarratu du badutela datozen hilabeteetarako programazio bat. Egitarau finkoa bermatu nahi dute, eta maiatzera arteko ekitaldiak gaur ezagutaraziko dituzte: Andragunearen abesti finala, migrazioari buruzko ekitaldia, Xabier Amuriza… Baina hori errazena dela azpimarratu du: «Zailena hau arimaz janztea da». Iparrorratzak argia dauka, eta bidea egiten hastera doaz. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225055/laquokirol-bera-zen-gurea-baina-orain-prestatuago-daude-jokalariakraquo.htm | Kirola | «Kirol bera zen gurea, baina orain prestatuago daude jokalariak» | 43 urte daramatza Garbiñe Etxeberriak futbolari lotuta, azken hemeretziak Realean. Carmen Adarraga saria jasoko du gaur, Donostian. Onean eta txarrean, dena erlatibizatzen saiatzen dela adierazi du hernaniarrak. | «Kirol bera zen gurea, baina orain prestatuago daude jokalariak». 43 urte daramatza Garbiñe Etxeberriak futbolari lotuta, azken hemeretziak Realean. Carmen Adarraga saria jasoko du gaur, Donostian. Onean eta txarrean, dena erlatibizatzen saiatzen dela adierazi du hernaniarrak. | Donostiako Kirol Etxean dauka hitzordua gaur Garbiñe Etxeberriak (Hernani, 1967), Realeko emakumezkoen taldeko kirol zuzendariak. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Carmen Adarraga saria jasoko du, 19:00etan, futbolean egindako ibilbideagatik eta ekarpenagatik. Donostiako Santo Tomas lizeoan hasi zen ostikoka, Oiartzunen jarraitu zuen, eta Realean ari da 2004tik. Irakasle lanak alboratuta, futboletik bizi da gaur egun.
Ez dira hiru puntu, ez da titulu bat, baina zuretzat berezia izango da Carmen Adarraga saria jasotzea, ezta? Futbolean egindako ibilbideagatik eta Gipuzkoako kirolari egindako ekarpenagatik emango dizute saria.
Asko hunkitu nintzen sariaren berri izan nuenean. Carmen Adarraga erreferente bat izan zen, eta izen handiz beteta dago sariaren garaileen zerrenda. Gazte sentitzen naiz oraindik, baina 43 urte pasatu dira futbolean jokatzen hasi nintzenetik, eta 43 urteotan zerbait egin dudala esan nahi du sari honek.
Zurea da saria, baina pentsatzekoa da ez dela zurea bakarrik…
Talde kirola da futbola. Jokatzen nuenean ere, ni neu bakarrik ez nintzen inor, taldeari zor nion dena. Eta etxean ere babes handia eduki izan dut betidanik. Sei anai-arreba gara, eta kirola oso presente eduki izan dugu beti. Batez ere, amari gustatzen zitzaion kirola: txirrindularitza, pilota…
Zuen etxean beti egongo zen, orduan, baloi bat tartean…
Ez pentsa. Etxean ez dakit baloirik izan nuen. Ikastolara joateko izaten nuen nik gogo handia, han futbolean aritzeko. Santo Tomas lizeoko jolas ordua sakratua zen niretzat; eguerdian ere jolasten hasten ginen bazkaldu eta berehala…
Jolastokian lekua egiten asmatzen zenuten, beraz…
Ez dakit ona edo txarra nintzen, baina niri futbolean jokatzen uzten zidaten mutilek. Zerbait izango nuen, mutilak oso zorrotzak zirelako eta edozeinek ezin zuelako jokatu haiekin. Nik, orduan, normaltzat hartzen nuen mutilekin jokatzea, baina gerora ulertu nuen zein momentu zaila izan zen hura. Asko gustatzen zitzaidan futbola. 1980ko hamarkada zen, realzalea nintzen, Reala zen dena, Atotxa zen dena… Futbolean jokatzeagatik Atotxara joateko txartela ematen ziguten, eta Oiartzundik denok elkarrekin joaten ginen. Giro eta kimika berezi bat sortu zen gure artean.
Ostikoka lehen eta ostikoka orain, baina nola aldatu diren ostikoak jotzeko moduak, ezta? Zelaian lehen, bulegoan orain.
Asko aldatu zait egoera, bai. Gauza desberdin asko egitea tokatu zait, baina gustatzen zaidan tokian nago, eta kiroletik bizi naiz. Duela sei urte, hezkuntzan ari nintzen lanean, baina Realak lanaldi osora pasatzeko aukera eman zidan, beharra zegoelako; pausoa ematea erabaki nuen, eta ez naiz damutzen. Ardura handiko postuak dira hauek, eta emakumezkoen futbola hazten ari den neurrian konturatzen zara gauzek zenbateko garrantzia duten.
Zer dauka gogorretik zure lanbideak?
Inoiz ez naiz izan emakume mediatikoa. Batzuetan, gauzak ez dira ateratzen norberak nahi duen bezala, eta momentu horietan jakin egin behar da egoten. Niretzat oso hitz preziatua da oreka; oreka emozionala, oreka lanean… Oreka horretan babesten naiz etengabe. Dena erlatibizatzen saiatzen naiz.
Erabat futboletik bizi zara gaur egun?
Nire lanbidea da, bai; Realeko emakumezkoen taldeko kirol zuzendaria naiz. Nork esango zidan niri! Duela urte batzuk galdetzen zidatenean ea emakumezkoen futbola profesionala izango zen, ezetz erantzuten nuen beti, ziur. Baina gaur egungo jokalariek futbola dute lanbide.
Zuen amonaren baserria izan zen zuen harrobia, ezta? Asko gozatutakoak zarete han…
Hernanin bertan zegoen familiaren baserria, eta asteburuetan hara joaten nintzen anaia gaztearekin, lehengusuekin… Errepidean jokatzen genuen, lurrean harriekin-eta ateak jarrita. Autoak zetozenean kenduz ibiltzen ginen. Gogoan daukat osabak belarra mozten zuenean ere han jokatu ahal izaten genuela.
Arropak, fisioterapeutak, instalazioak, medikuak… Gaur egungo futbol jokalarien egunerokoa aztertuta, futbolariak zineten zuek ere 1985etik aurrerako urte haietan? Kirol bera zen?
Garai hartan, gurea bakarrik ezagutzen genuen guk: entrenamendua eta partida. Norbera saiatzen zen partidara ahalik eta ondoen iristen: etxean janaria ahal zen bezala zaintzen, atseden hartzen… Oso berandu entrenatzen genuen: 20:00etan. Kirol bera zen gurea, baina orain prestatuago daude jokalariak; beste futbol bat da abiadurari, exijentziari, intentsitateari, indarrari dagokionez. Gaur egun, oso atletak izan beharra daukate jokalari guztiek.
Futbolean ibilbide luzea egin izana Ana Ruiz zenari zor diozue, agian, ezta? Haren bila joan ziren Oiartzundik Donostiara, baina beste lauzpabost sartu zineten pakete berean.
Hala da, bai. Oso-oso ona zen Ana, atentzioa pizten zuten horietakoa. Oiartzunera joatera gonbidatu zuten, eta beste lau lagun joan ginen harekin. Momentu hartan han egotea egokitu zitzaidan, eta har nezakeen erabakirik onena hartu nuen. Besteek utzi egin zuten pixkanaka, baina ni lotu egin ninduen futbolak.
Oiartzun zer izan zen zuretzat?
Giroa. Herritik joan nintzen ni, herria zen Oiartzun ere, eta oso giro onarekin topo egin nuen. Entrenamendua edo partida bukatu, eta han izaten zen gauza gehiago: elkartu, bazkariak, afariak, ogitartekoak… Taldeak eraman egin ninduen, konkistatu egin ninduen. Oraindik ere mantentzen dugu harremana.
Futbola bera bezala, irakasleen ikuspegitik nolabait profesionalizatzen ari da neska-mutikoen aisia ere?
Gizartea bera erotu samar dagoela iruditzen zait. Gaur egun, aukera dago gora iristeko, baina ezerezetik hasten den neskari ezin zaio eskatu abiadura handiegia, etapa guztiak bizi behar ditu eta. Azkarregi bizi gara, eta gauzak azkarregi eginda frustrazioa etor daiteke gero, oso gutxi iritsiko baitira Lehen Mailara. Bidea zein polita den eta bide horretan zenbat gauza gertatzen diren erakutsi behar diegu denei.
2004an egia bihurtu zen urte askoko borrokaren emaitza: Realak emakumezkoen taldea atera zuen.
Realak Gipuzkoako futbolaren lidergoa hartu zuen 2004an, baina profesionalizazioa 2012an iritsi zen, Realak egin zituen lehen lan kontratuekin. Hortik aurrera etorri dira aldaketa gehiago eta hobeak.
2012tik 2023ra asko aldatu da gizartea bera eta baita Realaren errealitatea ere, ezta?
Aldarazi egin dugu dena. Kirolari hobeak gara, inbertsioak egiten ari gara, baliabide gehiago dauzkagu, jende gehiago ari gara lanean… Ligako handienekin lehiatzeko pausoa eman dugu, eta zaleak pozik egoteko zerbait sortu dugu.
Jokalariekin zuzenean negoziatzetik ordezkariekin bizitzera igaro zara urte gutxian?
Bai… Jokalarien familiekin negoziatzen genuen lehen; aita, ama…, horiek izaten ziren gure kontaktuak. Baina gaur egun ordezkariak dauzkate ia jokalari guztiek, eta ikasi egin dugu zer hizkuntza erabili, zer estrategia, baliabide, abilezia… Ez da erraza, tirabira etengabea delako, eta gaur egun dirua dagoelako tartean. Dirua garrantzitsua da, baina itsutu egiten gaitu.
Ehuneko zenbatekoa da ordezkari emakumezkoen kopurua?
Badaude batzuk, hiruzpalau, baina oso gutxi dira.
Genero ikuspegiagatik sentitu izan duzu bazterketarik?
Ez. Klub handi batean nago, eta babes handia ematen dit horrek. Garbiñerekin hitz egiten dute bitartekariek, baina Realarekin negoziatzen dute. Klubaren babesean lan egiten dut beti.
Kirol arloari helduta, Realari kalte egin zion aurreko denboraldian Txapeldunen Ligarako sailkatzeak?
Ez, inondik inora ere ez. Municheko Bayernen aurka jokatu dugu Anoetan eta Alemanian, Txapeldunen Ligako finalerdietara iritsi den talde baten aurka. Ez dut esango kostatuta kanporatu gintuztenik, baina lan pixka bat eman genien. Hazten joan nahi badugu, bizi beharreko bizipenak dira horiek.
Nahikari Garcia eta Mariasun Quiñones buru, hamar jokalarik taldea utzi zuten 2021eko udan. Nerea Eizagirre buru dela, udan antzeko zerbait gerta daitekeen beldurrik baduzue?
Nire lanaren parte da hori. Blokea mantendu nahi dugu guk, oso talde ona daukagulako. Ahalegina egiten ari gara, negoziatzen ari gara, baina ez dakit nora iritsiko garen. Jokalariak gustura egon daitezen lortu behar dugu, baina, horretarako, jokalariek eurek ere jarri behar dute euren aldetik. Taldean gelditzen dena gustura gelditzea gustatuko litzaidake.
Inoiz amaitzen al da zure laneguna? Lana eta aisia bereizten asmatzen al duzu?
Saiatzen naiz deskonektatzen, baina zaila da kezkak alboratzea.
Inoiz tentaziorik eduki duzu dena uzteko?
Saiatzen naiz indartsu mantentzen, baina eduki izan dut momentu txarren bat, bai, daukadan arduragatik, batez ere. «Egunerokoan zenbateraino merezi du ondoez honek?», galdetu izan diot neure buruari, baina badago berriz ere egunerokora bultzatzen nauen zerbait.
Zer falta zaizu egiteko?
Gauza polit gehiago lortu nahi ditut Realarekin. Beste titulu bat nahi dut, edo, gutxienez, lortzetik gertu egon nahi dut. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225056/etxaldeen-gutxitzeaz-gogoeta.htm | Ekonomia | Etxaldeen gutxitzeaz, gogoeta | Laborantzako datuak beheiti ari dira etengabe; etxalde anitzen aktibitatea gelditzen da urte oroz. Baigorriko Herriko Etxeak diagnostiko bat eginarazi dio EHLGri, eta transmisioaz gogoeta eragin nahi luke laborarien artean. | Etxaldeen gutxitzeaz, gogoeta. Laborantzako datuak beheiti ari dira etengabe; etxalde anitzen aktibitatea gelditzen da urte oroz. Baigorriko Herriko Etxeak diagnostiko bat eginarazi dio EHLGri, eta transmisioaz gogoeta eragin nahi luke laborarien artean. | Egiten dira inkestak, ikerketak, eta, beraz, badira estatistikak. Datu gutxi ezagutzen dira, halere. Berriki, Sud Ouest egunkariko artikulu batean, Zuberoako laborantzako datu batzuk argitaratu zituzten: nagusia, 2000 eta 2020 bitartean Zuberoak hamahiru etxalde galdu dituela urte bakoitzeko. Euskal Herriko Laborantza Ganberak (EHLG), bestalde, Ipar Euskal Herriko datuak biltzen ditu: 2010ean 4.451 etxalde ziren, eta 2020an, 3.819. Datuen iturria Frantziako Laborantza Ministerioa da; inkestak eginarazi, eta, gero, eskualdeko erakundeen esku uzten ditu, tratatuak izan daitezen.
Patxi Iriart EHLGko langilea ez da harritzen datuek marrazten duten bilakaerarekin: «Gutxitze joera ez da baitezpada harrigarria, denetan ari baita laborantza gibelka, emeki-emeki. Konparatzeko aitzineko hamarkadarekin, oraingoan Ipar Euskal Herriak etxaldeen %15 galdu ditu, aitzineko hamar urteetan %25 galdu zituelarik».
Etxaldeak galtzea aipatzen delarik, zehaztu behar da etxalde baten aktibitatea eta sortzen dituen lanpostuak desagertzea dela inkestek ematen duten datua. Zaila da lurren bilakaera trazatzea, baina Iriartek ziurta lezake, lur onak bederen, baliatuak direla gero ere laborantzarako: «Normalki, lurrak baliatuak dira, auzoen artean partekatzen direlako. Gertatzen da etxalde batzuk ez direla baliatuak, eta lurrak sasiak hartzen dituela. Baina lur onak partekatuak dira laborarien artean». Datuetan, beraz, soilik etxalde kopurua agertzen da: «Urte batez honenbeste etxalde zen, eta urtebete berantago, honenbeste, eta gutxiago dira», ziurtatu du, datuei beha.
Akitaniako Agreste-Draaf (Elikagaien, laborantzaren eta oihanen eskualde zuzendaritza) erakundearen datuetan, Zuberoan lanpostuetan ere ageri da laborantzaren gibelaldia: 2000. urtean 1.422 lanpostu ziren laborantza sailean; 2010ean, 955; 2020an, 889 lanpostu. Hogei urte horietan, Zuberoan 270 etxaldek utzi dute aktibitatea.
Transmisioan datu gordeak
Ikertzen diren beste datu batzuk ez dira hainbeste barreiatzen; Paueko (Okzitania) Laborantza Ganberak inkesta batzuk baditu eginak transmisioaz, baina emaitzak beretzat gorde nahi dituela ulertu du Daniel Iturburuak, Baigorriko hautetsiak: «Jakin genuen Paueko Ganberak inkesta bat egin zuela hemengo bi kantonamenduetan, eta Pauera telefonatu genuen, baina ez dituzte nahi izan eman. Konfidentzialtasuna zuten aitzakia; alta, sos publikoarekin ari dira…».
Zuberoako datuak komentatu zituen Sud Ouest-eko artikuluan, berriz, transmisioaren datu batzuk ere aipatzen dira, baina izen-abizenik eman gabe, «behatzaile» baten erranetan bermaturik: Zuberoako «etxaldeen %30 segidarik gabe izanen dira epe laburrean», informatzaile anonimo horren arabera. Gaur egun, azken inkestaren arabera, Zuberoako etxaldeen %20an 60 urtez goitikoak dira laborariak.
Etxaldeen transmisioa ziurtatua denez jakiteko, inkestak egitea ez da egitura guztien eskuetan. Baina EHLGn joerak marrazten ahal dituzte, aitzineko urteetako bilakaeran oinarriturik. Zuberoako adibideari jarraiki, azken hamar urteetan etxaldeen %20 galdu badira ere, instalazioak 112 izan dira. Ipar Euskal Herrian plantatzen diren gazteak lurraldeen arabera kontzentratzen dira, gehiago edo gutxiago. Lurralderik dinamikoena, Iriarten erranetan, «Baxenabarre hegoaldea da, Garazi inguruetan». Zuberoan, Pettarrean gazte gehiago plantatzen da Basabürüan baino; eta Zuberoako etxaldeetan, Iriartek zehaztu duenez, «hamar etxaldetik sei dira arra hartuak».
EHLGko langileak, datuak emanik, azaldu du erronka dela etxalde kopurua mantentzea, etxalde batek sortzen dituen enpleguak eta ekoizpenen aberastasuna ere mantentzeko: «Guk sinesten dugu interes orokorra dela ahal bezainbat etxalde eta aktibitate atxikitzea, baina ez da legerik etxaldea etxalde geldi dadin. Erronka bat da segidarik ez duten laborari gehiago gogoetari lotzea: nola transmititu etxaldea».
Baigorriko gogoeta
Baigorrin, Paueko Laborantza Ganberak ukatu datuak biltzeko nahia gogoeta batetik abiatu zela oroitarazi du Iturburuak: «Kontseiluan pentsaketak egin ditugu, eta ohartu ginen ez garela kapable errateko zertan ziren Baigorriko etxaldeak transmisioari buruz. Diagnostiko bat nahi genuen egin, gogoetak hobeki finkatzeko gisan; bereziki, lurren transmisioei eta instalazioei begira». Diagnostikoa egiteko, azkenean, EHLGrengana jo zuten.
Orain lana egina da, eta transmisioaren datu batzuk ezagutuak dira: Baigorriko 79 etxaldeetatik hemeretzi, segidarik gabe dira, oraingoz; batzuetan, laborari horiek haurrak badituzte, baina, gazteegi direlako, ezin dute ziurtatu segida etxekoek hartuko dutenik. Susmatzen zituzten datuak dira gehienak, Iturburuak dioenez, baina segidarik gabeko hainbeste etxalderen zenbakia «geroari buruz ez da hain positiboa».
Positiboa da, aldiz, joan diren hamar urteetan 25 gazte laborantzan plantatu direla. Denak ez, baina gehienak mahastiekin, ardoa egiteko. «Bagenekien, baina hor zenbaki hori agertu da klarki», dio hautetsiak. Etxaldeen transmisioaz gogoetak eragitea dutenez xede, hor pista bat ikusi du Iturburuak; laborari ohia da hura, eta badaki hazkuntzan ari denarentzat ez dela bakantzak hartzeko lanik hoberena; mahastiekin, berriz, desberdina dela ziurtatu du: «Oraingo gazteek ez dute hori hain ontsa ikusten naski. Nahi dituzte asteburuak besteek bezala baliatu. Batzuk, berdin, behar dira bultzatu gustua har dezaten laborantzan, beste gisan. Ez dute esklabo izan nahi. Mahasgintzan edo fruitugintzan lana egiten da berdin, baina libroago zara».
Diagnostikoaren ondoko urratsa izanen da Baigorrin segida bermatua ez duten laborariak gogoetara bultzatzea, emeki-emeki. Heldu den asteartean etxalde baten bisita eginen dute, preseski Iturburuarena zena; aktibitatea utzi eta norbait plantatu zuen bere etxaldean. Ekainean, berriz, transmisioaren alde juridikoa ikertzea proposatuko dute.
Baigorriko Herriko Etxea lan horretan abiatu bada ere, jakina da laborantza, oro har ekonomia bezala, ez dela herrien eskumenetan sartzen. Halere, kontseiluan trenkatu zuten transmisioan laguntzeko zubi lana egiteko prest direla, Iturburuaren arabera: «Bistan da jendeak haien etxaldeei atxikiak direla, eta batzuek ez dute segidarik beren etxeetan, beren familian. Horri buruz sentsibilizatu eta lotura bat izan nahi genuke. Bistan da libro direla beren etxean nahi dutena egiteko, baina gu irekiak gara lotura egiteko haien eta plantatu nahi luketenen artean».
Euskal Herriko Laborantza Ganberan ere, beste eskala batean, lan bera egitea dute xede, Iriarten hitzetan: «Batetik, plantatu nahi duten gazteak errezibitzen ditugu eta laguntzen ditugu. Gero, etxean segidarik ez dutenak eta etxaldea utzi nahi duten batzuk etortzen dira guregana, gutxi badira ere. Ez dute irudikatzen beren etxaldea hustua, aktibitaterik gabe: segida bat nahi dute, absolutuki».
Hein tipiko urrats horiek kontzientzia pizte baten lehen keinuak dira, dena den. Baigorrin, laborantzaren inguruko gogoetaren jatorrian, herriko hiru ikastetxeetako jangeletan ematen dituzten elikagaien inguruko gogoeta bat izan zen, ohartu baitziren ez zela herrian baratzekaririk batere ekoizten. Transmisioaren inguruan egiten duten lanarekin, besteak beste, aitzinean ezarri asmo dute lur eremu murritzean baratzezaintza egin daitekeela, gazteen gogoa piztu dezakeelakoan. «Menturaz, batzuk plantatzen ahal dira horri buruz», trenkatu du Iturburuak. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225057/ostalaritzan-ez-zara-ezer-baldin-eta-atzean-talde-on-bat-ez-badago.htm | Bizigiro | «Ostalaritzan ez zara ezer baldin eta atzean talde on bat ez badago» | Asun Ibarrondo Boroa jatetxeko arduradunak 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalariaren saria irabazi du, 1997tik Zornotzan dagoen jatetxean egindako lanagatik. | «Ostalaritzan ez zara ezer baldin eta atzean talde on bat ez badago». Asun Ibarrondo Boroa jatetxeko arduradunak 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalariaren saria irabazi du, 1997tik Zornotzan dagoen jatetxean egindako lanagatik. | Duela 26 urte, XVI. mendeko baserri batean sortu zuen Boroa jatetxea Asun Ibarrondok (Elorrio, 1952). Zornotzako Boroa auzoan dago Euskal Herrian Michelin izar bat duten jatetxe gutxietako bat. Are gehiago, Ibarrondok Boroan egiten duen lanagatik 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalari onenaren saria jaso zuen urrian, Madrilen. Beste hainbat sari gordetzen ditu behin animalien ukuilu izandako jatetxeak. Hala ere, Ibarrondoren ibilbidea ez zen Boroan hasi, Zaldibarren baizik, 14 urte zituenean. Inoiz ez zaio gustatu sukaldaritza lana; haren berezitasuna «jantokiko lana» da. «Goxotasuna eta atentzioa ongietorria egiten den momentutik jatetxetik irteten direnera arte mantendu behar da», esan du, zerbitzari on bat izateko sekretua zein den azalduz.
Michelin izar bat, bi Repsol eguzki eta 2022ko Espainiako Ostalaritzako Sari Nazionaletako enpresari ostalariaren saria. Zer esan nahi dute sari horiek zuretzat?
Ibilbide osoari emandako opariak dira. Norbaitek zuk egindako lana ona dela aitortzea pozgarria da. Sari horiek talde osoari emandakoak direla uste dut. Ostalaritzan ez zara ezer baldin eta atzean talde on bat ez badago. 2008an eman ziguten aurrenekoz Michelin izarra. Beti gaude bikaintasuna zaintzen; Michelinekoentzat eta gure bezeroentzat. Egunero saiatzen gara gure zerbitzua hobetzen. Izarrarekin edo izarrik gabe, beti egin behar duzu hobera. Noizbait bikaintasuna lortuta, ezin zara hor geratu, aurrera egiten jarraitu behar duzu, zure zerbitzua garatzen; bestela, bere horretan geratzen zara, eta kalitateak behera egiten du. Nik ez dut beste bide batean sinisten ostalaritzarako. Batzuetan ez da espero duzun moduan aterako, baina beti egin behar da lan hobetzeko.
Zein da jatetxe arrakastatsu bat izateko sekretua?
Oreka bat egon behar da janariaren kalitatearen eta zerbitzuaren kalitatearen artean. Euskal Herrian ekoizten ditugun produktuen kalitatea ezin hobea dela argi dago. Hiru pauso eman behar dira arrakasta izateko, nire ustez: ondo kozinatu, ondo jarri platerean eta ondo eman bezeroari. Azken urteotan azken pauso horri balioa kendu diogu. Zerbitzariaren lana gutxietsia egon da.
Duela 40 urte hasi ziren Parisen eta Euskal Herrian maila goreneko sukaldariak, baina platerek elegantziarekin eta era egokian zerbitzatu zuen norbait izan ez balute, ez ziren inoiz helduko heldu diren lekura. Irribarre batek asko balio du jatetxe batean.
Zerbait aldatu zuen Michelin izarrak zuen lanean?
Garrantzi handiegia ematen zaio izarrari. Ematen dizutenean, munduko onena zara, eta kentzen dizutenean, txarrena. Ez bata, ez bestea. Gogoan dut nola izarra eman eta bi egunera betiko bezero bat etorri zen; beste batzuetan bezala, bakailaoa eskatu zuen bazkaltzeko, eta gerturatzeko eskatu, eta esan zidan: «Asun, hau ez da Michelin izardun platera». Harrituta gelditu nintzen, guk prestatzen genuen betiko eran egina zegoelako. Erantzun nion arazorik egonez gero —gatz gehiegi, gutxi egina, eta abar—, aldatuko niola. Baina hark ezetz, arazoa kalitatea zela, hori ez zela plater izardun bat. Neuk erantzun nion ez zigutela eman izarra etorkizunean egingo dugun lanagatik, baizik eta orain arte egindakoagatik.
Boroa 1997an zabaldu zenuen. Nolakoa izan da ibilbidea?
Amets bat izan da, ilusioz eta pasioz beterikoa. Niri betidanik gustatu zait jantokiko lana. Jendearekin harremanetan egotea da gehien gustatzen zaidana. 14 urterekin hasi nintzen Zaldibarko taberna batean lanean, nire ahizparekin batera. Etxekoandre batek zeraman, eta hark erakutsi zidan egun dakizkidanak: jendea nola tratatu, nola jantzi, eta, funtsean, nola izan zerbitzari.
22 urte zenituela Getxora joan zinen lanera.
Lana gogorra zen oso, asteburuetan ez genuen jairik, eta ordu mordoa sartzen genuen. Aldaketa bat nahi nuen; horregatik joan nintzen Getxoko Rocamar jatetxera. Inflexio puntu bat izan zen bertan lan egitea. Egun, hiru Michelin izar izango zituen leku hark. Oso elegantea zen. Zerbitzariok bertan eskaintzen genuen zerbitzua berria zen niretzat: mahairaino lagundu, arraina bertan garbitu eta platerean zerbitzatu. Hor hasi nintzen ardoen inguruan ikasten, besteak beste.
Bezeroek ezberdin tratatzen gintuzten. Zuka beharrean berorika egiten zuten, dena «mesedez» eskatzen zuten. Zaldibarren errespetu osoz egiten zuten, baina herriko taberna bat zen. Askotan tabernen eta jatetxeen arteko ezberdintasun bakarra da langileek eta bezeroek duten tratua; janaria, Euskal Herrian batez ere, leku denetan da ona. Orduan piztu zitzaidan ostalaritzarekiko grina.
Nola aldatu da ostalaritza azken urteotan?
Hobera egin du, argiki. Lan taldeak kontziliatzeko denbora izan dezan saiatzen gara. Lehen ezinezkoa zen; nik bi seme izan ditut, baina oso zaila egin zait haiek haztea, zaintzea. Goizetik gauera egiten zen lan, ugazaba izan arren. Propaganda asko dago; ordu asko egiten direla eta gutxi kobratzen dela. Ez dakit besteenean zein den egoera, baina hemen ez da horrela. Jende profesionala nahi baduzu taldean, lanaren eta bizitza pribatuaren arteko oreka mantendu behar da.
Zergatik da hain garrantzitsua jantokiko lana?
Gu gara sukaldariek dituzten begiak. Guk dakigu bezeroek janaria gustuko izan duten. Konturatu behar dugu jendea gustura datorren edo ez, eta, horren arabera, gure lana egin. Bezeroa gustura sartu ez bada, saiatu behar gara irribarrez atera dadila. Adeitsua izateak asko alda dezake dena.
Ostalaritzaz gain, bestelako lanik izan duzu?
1983an, ostalaritza albo batera utzi eta urdaitegi delicatessen bat ireki nuen, Gernikan. Hendaiara [Lapurdi] joaten ginen foie eta hestebeteak erostera. Udan oporretan zetozen asko etortzen ziren dendara. Oso gustura egon nintzenez, senarrak Boliña hotela hartzea proposatu zidanean, ezezkoa eman nion hasieran; nik dendan jarraitu nahi nuen. Asteburuak jai nituen, itzela zen!
Baina, azkenean, Boliñan bukatu zenuten, Gernika-Lumon.
1988ko Errege Egunean zabaldu genuen; nire senarra sukaldari, eta neu zuzendaritza lanetan. Gogorra izan zen. Ingeleseko eskoletara joaten nintzen bisitariekin hitz egin ahal izateko. Eskerrak amak eta aitak baserriarekin abala eman zidaten. 1989ko abenduan banatu ginen senarra eta biok. Ni geratu nintzen hotelarekin. Nire ahizpa etorri zen Elorriotik laguntzera, eta hark ireki zizkidan begiak: negar egiten jarraitu ala sukaldari berri bat kontratatu.
Javier Gartziarekin jarri nintzen harremanetan. Faisan de Oro jatetxean egiten zuen lan. Hura izan zen aurreneko aukera eta bakarra; onena zen. Elkarrizketa bat izan genuen, eta astebete eskatu zidan pentsatzeko. Aste hura benetan gogorra izan zen niretzat. Baiezkoa eman zidan, baldintza bakarrarekin: Faisan de Oron jaunartzeak eman arte ez zen Boliñara etorriko. Oso ondo konpondu ginen hasiera-hasieratik. Boliña ondoren, 2018an erretiroa hartu arte, Boroako sukalde burua izan da.
Zergatik erabaki zenuten hotela utzi eta Boroa sortzea?
Hotela kudeatzeko baimena amaitu zitzaigun, eta Boroan 1540ko hamarkadako baserri bat eskaini zidaten jatetxe bat jartzeko. Nik ez nekien non zegoen Boroa. Javiri eskaini nion; argi nuen hura gabe ez nuela hartuko. Lekuak liluratu ninduen. Momentuan ikusi nuen bertan jatetxe bat jarri behar zela; zegokion obrak egin ostean, noski. Ezkontzak eta menuak eskaintzeko aukera izan genuen, Boliñan ezinezkoa genuena. Jendeak oso ondo erantzun zuen.
Boroa sortzean, burutik pasatu zitzaizun hotel bat jartzea?
Argi genuen jatetxe bat soilik nahi genuela. Jende gutxiago dago bertan lanean, eta errazagoa da kudeatzeko. Arreta gauza bakar batean jartzeko modua egiten du jatetxeak. Hainbat proiektu eskaini zizkiguten jatetxedun hotelak jartzeko; Lumon, esaterako.
Ezberdintasun handia dago hotel bat eta jatetxe bat zuzentzearen artean?
Boliña hotel txikia zen; hamalau edo hamasei logela izango zituen, ez gehiago. Hala ere, kontzeptua bera ezberdina zen. Jatetxea oso garrantzitsua zen arren, osagarri bat zen. Kudeaketa beste era batera egiten da, jende gehiago dago tartean. Gustuko izan nuen lana.
Zergatik daude hain arrakastatsuak diren jatetxeak Bizkaian?
Kultura gastronomikoa da arrazoi nagusietako bat. Baina hortaz harago doan zerbait daukate sukaldari batzuek: artistak dira. Hemengo produktuak erabiltzeak ere eragina du, noski, baina sukaldari jakin batzuek egiten dutenari beste buelta bat emateko gai dira. Berezkoa dute sormenerako ahalmen hori.
Emakumea, eta publikoari begira lan egiten. Zailtasunik izan duzu noizbait horregatik?
Ez dut inoiz mespretxuzko jarrerarik jasan emakume izateagatik. Egoera bakarra banandu eta gutxira gertatu zen. Hotelera gizon talde bat etortzen zen, eta billete sorta ateratzen zuten, ni erosi nahian edo. Nik ez nien kasu handirik egiten. Ni etxera lehenago joaten nintzen egun horietan, eta ahizpa geratzen zen hotelean. Hark erraz botatzen zituen hoteletik. Esaten zien: «Ni Asun izango banintz, aspaldi eman nizuen txalo bana guztioi». Diruarekin dena eros daitekeen ideia hori gertutik bizi izan dut. |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225058/mingarria-da-diruagatik-gure-lana-eten-behar-izatea.htm | Gizartea | «Mingarria da diruagatik gure lana eten behar izatea» | Hirurogei urteko bidea egin du IrunÌÂeko Alaiz kolektibo feministak. Baliabiderik ezagatik, bide hori amaitutzat eman berri dute kideek. Ana Berradek 2010ean egin zuen bat taldearekin. | «Mingarria da diruagatik gure lana eten behar izatea». Hirurogei urteko bidea egin du IrunÌÂeko Alaiz kolektibo feministak. Baliabiderik ezagatik, bide hori amaitutzat eman berri dute kideek. Ana Berradek 2010ean egin zuen bat taldearekin. | Hirurogei urteko bide bat amaitutzat ematea ez da erabaki erraza izan Alaiz kolektiboko kideentzat. Horixe nabarmendu du Ana Berrade presidenteak (Iruñea, 1976). Berdintasun teknikaria da, bai eta aktorea ere. Antzerkiak eraman zuen, duela hamahiru urte, Alaiz kolekibora.
Noiz egin zenuen bat Alaiz kolektiboarekin?
2010. urte inguruan. Antzerki tailer bat zuzentzeko egin nuen bat kolektiboarekin.
Zure aktore lanak eraman zintuen taldera, beraz?
Hala da, bai, antzerkiaren bidez ailegatu nintzen. Hasieratik, hagitz eroso sentitu nintzen, eta kolektiboan toki bat nuela pentsatu nuen.
Nolakoak izan dira urteok, atea itxi behar izan duzuenera arte?
Sekulako bidaia izan da niretzat. Kolektiboan sartzeak aukera eman dit berdintasunaren esparruan gehiago sakontzeko eta inplikatzeko. Nik soziologia ikasi nuen, eta, ikasketak eta berdintasunaren esparrua uztartuz, bide berri bat hasi nuen, nolabait. Antzerkia bazter utzi gabe.
Antzerkia tresna on bat izan daiteke berdintasunaren gisako auziak lanzeko?
Bai, zalantzarik gabe. Finean, antzerkia komunikaziorako tresna bat da, eta oholtza bozgorailu bilakatzen dugu. Bide on bat da berdintasuna lantzeko.
Auzi horrek ez du beti behar duen bozgorailua aurkitzen?
Gezurra ematen du, baina hala da. Etengabeko borroka bat da gurea. Egin dugu aurrera, bai, baina badira erresistentziak ere, eta atzera egin dugu zenbaitetan. Bada diskurtso negazionista bat, berdintasunari aurre egin nahi diona.
Martxoaren 8a aspaldi bezain beharrezkoa da, beraz?
Bai. Martxoaren 8ak indar sinboliko handia du, eta lor dezake berdintasunaren auzia ez ahaztea.
Zer behar da Martxoaren 8ko hitzak egunerokoan edo politiketan islatzeko?
Martxoaren 8an denak gara feminista, eta denok jartzen dugu xingola morea. Baina berdintasuna egunerokoan landu behar da, esparrurik txikienetik hasita. Hezkuntzarekin du harreman estua; ez bakarrik haurren hezkuntzarekin: helduok ere badugu berdintasunean heziak izateko beharra. Eta lan hori egunero egin behar da.
Eta nahi ez bada?
Batzuek ez dute nahi, euren pribilegioak bazter utzi nahi ez dituztelako. Eta batzuek aurrera egiteko, bertze batzuek atzera egin behar dute. Baina zaila da pribilegioak galtzea.
Emakumeentzat ere bai? Anitz dira feminismo zuri eta hegemonikoaren aurkako ahotsak.
Emakume guztion egoera ez da berdina, eta emakume batzuek bertze batzuek ez dituzten pribilegioak ditugu. Feminismoan ahots ezberdinak daude, eta uste dut ezinbertzekoa dela bertzeek errateko dutena entzutea.
Bertzeek errateko dutena entzun behar dela diozu; Alaiz kolektiboan, 60 urteko bidean, izan da belaunaldien arteko elkarrizketa bat?
Elkarrizketa hori etengabekoa izan da. Belaunaldi ezberdinetako emakumeak aritu dira batera lanean, nor bere esperientziekin. Hori hagitz interesgarria da, zure kideek errateko dutena entzutea.
Hasierako etapan, sexu heziketari garrantzi handia eman zion kolektiboak. Zergatik?
Heziketari eman zion garrantzia, oro har, beharra bazelako. Kolektiboaren laguntzarekin lortu zuten emakume anitzek eskola gradua. Alaiz aitzindari izan zen 1960ko hamarkadan lanean hasi zenean, heziketaren esparruan; sexu heziketaren eta heziketa afektiboaren esparruan ere bai.
Bat egiteko toki bat izan zen garai hartako emakumeentzat?
Bai, bat egiteko toki bat izan zen kolektiboa, eta izaera hori ez du inoiz galdu. Emakume anitzek parte hartu dute antolatu izan ditugun tailerretan eta ikastaroetan, eta horrek aukera eman du kideen arteko sare bat ehuntzeko.
Hirurogei urteren ondotik, hori guztia amaitutzat eman behar izan duzue, baliabiderik ezagatik. Mingarria da diruagatik itxi behar izatea atea?
Hagitz mingarria. Guk beti izan dugu helburu sozial bat, eta mingarria da diruagatik gure lana eten behar izatea. Kontua da kalitatezko zerbitzu bat eskaintzeko trebatutako profesionalak behar ditugula, eta profesional horiei soldata duin bat eman behar diegula. Eta ezin genuen hori egin.
Administrazioaren babesaren falta sumatu duzue?
Ez dugu jaso administrazioaren babes publikoa. Diru laguntzei esker egin dugu aurrera beti, baina babes publiko hori ez dugu izan. Oraingo egoera, halere, ez da urte txar baten ondorio; aspalditik ginen maldan behera, eta bidea bukatutzat emateko garaia heldu zaigu. Amaiera duina eman nahi izan diogu bide horri.
Zuenaren gisako kolektiboek berez administrazioari dagokion lana egiten dute?
Gure kolektiboak gizarte lan handia egin du, eta aurrerantzean gertatuko denak kezkatzen gaitu. Emakume anitz artatzen genituen, tartean emakume zahar anitz. Hasieratik, egoera zaurgarrian diren emakume anitzekin egin dugu lan, eta horrekin zer gertatuko den kezkatzen gaitu.
Administrazioak hartu beharko luke ardura bere esku?
Gizarte lanetan aritzen diren funtzionario anitzekin egin dut topo, eta sentsazio bera dut beti: langileek aurrera egin nahi dute, baina baliabideak urriak dira. Uste dut egoera horri buelta emateko garaia dela, gizarte esparru hori sendotzekoa.
Berdintasun teknikari ari zara Erriberrin. Han ere antzekoa da egoera?
Bai; han ere baliabideak urriak dira. Erdialdeko Partzuergoan ari naiz lanean. Bi pertsona gaude 30 herri baino gehiago artatzen, adibidez.
Egungo krisia kontuan hartuta, egoerak okerrera eginen du?
Ez dugu baikor izateko arrazoirik; okerrena da sistemak bazter uzten zaituenean hagitz zaila dela itzultzea. Eta jende anitz ari da bazterrean gelditzen. Ezin dugu onartu hori.
Antzerkiaren eskutik egin zenuen bat Alaiz kolektiboarekin; ez duzu oholtza utzi.
Iluna taldearekin segitzen dut lanean. NUPen hasi nintzen ni antzerkia egiten. Han sortu zen Iluna.
Ostiralean, Persefone aurkeztu zenuten Vianan.
Haurrek sufritzen duten sexu indarkeriari buruzko lan bat da. Indarkeria hori erreala da, baina ezkutuan da, oraindik ere, neurri handi batean. Oholtzak ematen digun bozgorailua baliatu dugu auzi hori salatzeko eta zabaltzeko. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225059/goi-mailako-eskaladak-dolomitetan.htm | albisteak | Goi mailako eskaladak Dolomitetan | Iosu Merinok, Adrian Legarrak, Ander Zabalzak eta David Lopez errioxarrak goi mailako izotz eta mistoko bideak eskalatu dituzte Vallungako (Hego Tirol, Italia) eta Innsbruck inguruko hormetan; besteak beste, Illuminati (165 m, M11+, WI6+), munduko gogorrenetako bat. | Goi mailako eskaladak Dolomitetan. Iosu Merinok, Adrian Legarrak, Ander Zabalzak eta David Lopez errioxarrak goi mailako izotz eta mistoko bideak eskalatu dituzte Vallungako (Hego Tirol, Italia) eta Innsbruck inguruko hormetan; besteak beste, Illuminati (165 m, M11+, WI6+), munduko gogorrenetako bat. | Mendian, eskaladan, bizitzan oro har, izaten dira une batzuk «orain eta hemen» aprobetxatu beharrekoak. Baldintzak efimeroak izaten direlako: gaur agian bada aukera, baina bihar beharbada ez. Horixe gertatzen da mendian, batez ere neguan, gailurrak eta hormak elurrez eta izotzez janzten direnean. Ondotxo dakite hori azken asteotan Aizkorriko ipar horman jo eta su eskalatzen ibili direnek, edo, mira urrunagoko jomuga eta bide zailagoetan jarririk, Dolomitetan berealdiko lerroak kateatu dituzten euskal eskalatzaileek.
Ander Zabalza eta Adrian Legarra nafarrak, Iosu Merino gipuzkoarra eta David Lopez Tron edo Troner errioxarra otsailaren 3an, ostiralez, abiatu ziren Etxauritik Dolomitetara. Ohikoa apopiloak dira Etxaurin, han egiten dute topo askotan, eta handik ekin zioten bidaiari. Autoz. Gironan (Katalunia) lo egin, hurrengo egun osoa errepidean pasa, eta larunbat gauean heldu ziren Brunicora. Italia iparraldean dago Brunico, Hego Tirolen zehazki, Bolzanotik iparrera. «Paliza handi samarra izan zen autoz», oroitu du Merinok, «baina han ginen».
Nekeak neke, hurrengo egunean ere goiz mugitu ziren, Selva Gardenatik gertu dauden Vallungako hormetara. David Lopez Troner-ek aurreko urtetik ezaguna zuen ingurua, eta bide bat zeraman kaskezurrean sartuta: Illuminati (165 m, M11+, WI6+), eskalada mistoan (harkaitza eta izotza) munduan diren biderik gogorrenetako bat. Inguru hartako altxor preziatuena. «Lehen egun hartan ikusi nahi genuen ea izotz zutabea eratuta zegoen. Eta bai, beheko partean oso izotz gutxi egon arren, egin zitekeela iruditu zitzaigun. Ezin genuen jakin izotzak zer lodiera eta sendotasun izango zuen goian, baina bidea egin zitekeela ikusi genuen», azaldu digu Merinok.
Lehen egun hartan, berotzeko, Godzilla (150 m, M9+, WI5+) eskalatu zuten. Eta bigarrenean, beste jauzi gogor bat: Who let the dogs out? (145 m, M8+, WI5+). Dolomitetako bidaiari hasiera ezin hobea eman zioten, beraz, hasi orduko bi bide gogor kateatuta. Hirugarren egunean, Tronerrek Illuminati-ren oinarriraino eraman zuen motxila, baina atseden hartu zuen biharamunerako. Legarrak, Merinok eta Zabalzak, berriz, bide samurragoetan kamustu zituzten pioletak hirugarren egun hartan.
'Illuminati', munduko bide gogorrenetako bat
Laugarren egunean heldu zion Tronerrek Illuminati bideari, Iosu Merino sokalagun zuela. «Lehen ekinaldi horretan, jakin nahi genuen ea izotzezko luzea, goikoa, egin ote zitekeen. Lehen luzean, gantxeo bat puskatu, eta eroriko bat izan zuen Tronerrek. Urtearen arabera, lehen luze horretan izotzezko burruntzi bat eratzen da, eta luzeak M11+ zailtasuna izaten du, baina, aurten, burruntzi hori gabe, berez zailagoa den bigarren luzea baino zailago zegoen lehena. Nik, behetik segurtatzen, flipatu egin nuen. Gero, bigarren luzean, ez zuen librean topera estutu. Lehen saialdi hartan, helburua zen goiko izotzezko luzea nola zegoen ikustea», jakinarazi digu Merinok. Alegia, berez aski zaila ez eta aurtengo baldintzekin, gogorrago aurkitu dute mistoko lerroa.
Hala ere, konpromisorik handiena laugarren luzearen hasieran eskegitako izotz-burruntzia hartzeko unea izan zen. «Izotzaren eta hormaren arteko haustura-puntu hori delikatua izaten da; izan ere, izotza hormatik bereizita dago, zintzilik bezala, eta, harkaitzetik izotzera pasatzerakoan, piolet kolpeekin hautsi egin dezakezu egitura. Kontu izan behar da», azaldu du Merinok. Dena ondo joan zen, ordea, eta bidearen kateraino eskalatu zuen Tronerrek bidea. Goizeko 10:00 inguruan hasi, eta arratsaldeko 17:00etan azken argiekin rapelatu zuten bidea. «Zazpi orduko bete-beteko ahalegina», laburtu du eskalatzaile elgoibartarrak. Biharamunean, berriz, bezperan osorik era askean eskalatu ezin izan zuen bigarren luzea eskalatu zuen Tronerrek; oraingoan bai, guztiz librean.
Beraiek dakitela, azken 10 urteotan ez du beste inork eskalatu Illuminati. Izotzaren efimerotasuna eta bidearen gogortasuna agerian uzten ditu datu horrek.
Vallungako bide preziatuena eskalatuta, Innsbruck (Austria) aldera mugitu ziren Merino, Legarra, Zabalza eta Lopez. Han, izotzez jantziago topatu zituzten paretak, eta Haengende Gaerten edo Lorategi Zintzilikariak bidearen (145 m, M8, WI6) aldaera bati heldu zioten Gasthausfall izotz jauzian. Hori ere eskarmentu handiko eskalatzaileentzat soilik gordetako jauzi gogor horietako bat. Bi sokadatan sartu ziren: Merino eta Lopez batetik, eta Zabalza eta Legarra bestetik. Azkenik, errioxarrak eta Merinok, biek lortu zuen bidea kateatzea. «Bigarren luzean parabolt bat falta zen. Tronerrek, hala ere, txapak behar zuen lekuan artesietako bat eta friend bat sartu zituen, eta konpromiso handieneko pausoa nolabait babestuta egin zuen».
Bide hori kateatuta, Iosu Merino Innsbruckeko aireportuan utzi zuten lagunek. «Astebete eskas neukan, eta itzuli egin behar nuen etxera». Beste hirurek egunen bat gehiago zuten, eta berriro ere Vallungara jo zuten, pioletei beste kamustu bat ematera. Hala, aipatutakoez gain, Ander Zabalzak Zauberfloete edo El flauto mágico bidea (140 m, M9, WI6) eskalatu zuen bistaz, Adrian Legarrarekin sokara lotuta, eta Once in a life time (165 m, M6+, WI6+) ere kateatu zuten bi nafarrek. David Lopez Tronerrek Gampenpass kobazuloko Sick and tired 40 metro desplomatuko M12 bidea ere kateatu zuen, bigarren ahaleginean.
Efimeroa da izotza, gaur bai eta bihar ez. Hamabi egun ere airean joan zaizkie lau eskalatzaileei, bizitza gaur dela jabetuta. Pioletak kamustuta, hortzak zorroztuta eta begiak piztuta itzuli dira, izotzezko eta mistoko oso goi mailako bideak kateatuta.
Jarduera honen berri zabalagoa emango dugu aurrerago, protagonisten lekukotza gehiagorekin eta argazki bilduma osoagoarekin. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225060/milaka-lagunek-protesta-egin-dute-martxoaren-3ko-biktimak-gogoratzeko-bi-atxilotu-dituzte.htm | Politika | Milaka lagunek protesta egin dute martxoaren 3ko biktimak gogoratzeko; bi atxilotu dituzte | Ertzaintzak Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Elizak ere onartu ostean, Gasteizko Udalak ere aho batez onartu du Martxoaren 3ko fundazioaren patronatuan parte hartzea. | Milaka lagunek protesta egin dute martxoaren 3ko biktimak gogoratzeko; bi atxilotu dituzte. Ertzaintzak Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Elizak ere onartu ostean, Gasteizko Udalak ere aho batez onartu du Martxoaren 3ko fundazioaren patronatuan parte hartzea. | 47 urte dira Espainiako Poliziak Pedro Maria Martinez Ocio, Francisco Aznar, Jose Castillo, Romualdo Barroso eta Bienvenido Perea langileak hil eta beste hainbat zauritu zituela Gasteizko San Frantzisko elizan. Memoria kolektiboan iltzatuta geratu zen gertaera lazgarri hura. Martxoak 3 elkarteak eta elkarte memorialistek ez dute ahaztu, eta, geroztik, oroimen eguna da.
Ekitaldi sorta bat egin dute gaur, eta milaka lagun atera dira kalera Gasteizen, bost biktimak oroitzeko. «Polizia hiltzailea», «herriak ez du barkatzen» eta «martxoak 3, guk ez dugu ahazten» oihukatu dute manifestariek. Bi pertsona atxilotu dituzte protestan.
Martxoaren 3ko biktimen elkartea eta ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuak joan dira martxaren aitzinean, Oraina borrokatzen geroa bermatzeko goiburupean. Langileriak aurretik egin duen lana ere gogoratu du biktimen elkarteak: «Atzoko langile borroka eredu da gaurko borrokentzat».
«1976ko estatu krimena» salatu du elkarteak, eta gaineratu «Espainiako inpunitate ereduaren icebergaren punta» besterik ez dela dela 47 urteko gertakaria. Hilketen salaketak «isiltzen» saiatu izana gaitzetsi du biktimen elkarteak, baita horiek «errepresaliatuak, kriminalizatuak eta jazarriak» izan direla. «Orain, badirudi gauzak aldatzen ari direla», gehitu du.
Gasteizko Udala, patronatuan
Gaurko egunez onartu du Gasteizko Udalak, aho batez, ezohiko batzarrean, Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa eraikitzeko fundazioko patronatuko kide gisa parte hartzea. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin Gasteiz-ek aho batez onartu dituzte estatutuak, patronatukide gisa parte hartzeko fundazioan. 10.000 euro jarriko ditu udalak, eta beste hamarna mila Arabako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak eta Elizak, oroimen zentroaren erabilera eta kudeaketa proiektatzeko. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak akordioa txalotu du: «Zazpi urteko elkarlanari ginga jarriko zaio, gertaera haiek agenda instituzionalean modu iraunkorrean egon daitezen. Biktimen oroimena baino zerbait gehiago da. Gure hiriaren ikur baten oroimena da».
Zazpi urteko bide malkartsua izan da, eta oztopoak izan dira tartean. Erakundeen eta memoria elkarteen arteko elkarrizketa gorabeheratsuak izan dira, eta urtarrilaren amaieran lortu zuten korapiloa askatzea. Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara-k salatu zuten elkarteen parte hartzerik gabe garatzen ari zirela prozesua, eta erakundeak eraikitzen ari ziren proiektuari zuzenketak jartzeko betarik eman gabe. Baina lortu zuten korapiloa askatzea eta bidea adostea. Erakundeez gain, Martxoak 3 elkarteak eta Memoria Gara fundazioak ere parte hartuko dute patronatuan, lau ordezkarirekin, eta patronatuko presidenteordetza izango dute. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225061/uliazpiko-sententziaren-harira-euskara-koofiziala-dela-oroitarazi-du-urkulluk.htm | Gizartea | Uliazpiko sententziaren harira, euskara «koofiziala» dela oroitarazi du Urkulluk | Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak gogorarazi du hizkuntza politikak «talde politiko ezberdinen artean adostuak» izan direla berrogei urtez. | Uliazpiko sententziaren harira, euskara «koofiziala» dela oroitarazi du Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak gogorarazi du hizkuntza politikak «talde politiko ezberdinen artean adostuak» izan direla berrogei urtez. | Erreakzio soka luzea eragin du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Uliazpi fundazioaren hizkuntza eskakizunen kontra atera zuen ebazpenak. Gaur, epaia txarretsi du Iñigo Urkulluk, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Zehazki, esan du auzitegiaren jarrerak «kezka eta atsekabea» eragin diola, eta Jaurlaritzak «azterketa juridikoa» eginen duela horren gainean. Urkulluren esanetan, azterketa horren ardatza izanen da «botere judizialean eta justiziaren aplikazioan ere aintzat hartu beharko litzatekeela euskara hizkuntza koofiziala dela Euskadin, eta beraz, herritarrek eskubidea dutela euskara ere erabiltzeko».
Urkullu ez da ebazpenaren gaineko iritzia eman duen gobernukide bakarra izan. Kultura eta Hizkuntz Politikako sailburu Bingen Zupiriak eragile politiko eta sozialak premiatu ditu «euskararen gaineko akordioak eta adostasunak indartzera», azken berrogei urteetan indarrean izan diren hizkuntza politiken alde.
Uliazpi Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da; era guztietako desgaitasun neurologikoak edo fisikoak dituzten herritarrekin eta senideekin egiten du lan. Fundazioak 34 zaintzaile kontratatzeko oposizioa antolatu du, eta euskarazko B2 titulua ezinbestekoa zen horietatik 32tan; meritutzat zeukaten beste bitan. Baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du betekizuna, enplegu publikoa eskuratzeko eskubidea urratzen duelakoan. Zehazki, epailearen argudioa da administrazioak «ezin diela exijitu euskararen ezagutza» oposizioetara aurkeztutako hautagai guztiei, horrek urratuko lukeelako «hizkuntza profila akreditatzen ez dutenek enplegu publikorako duten eskubidea».
Ikusi gehiago: Iñigo Urrutia «Araubide askoz ere zorrotzagoak behar ditugu»
Ebazpen horren kontra egin du Zupiriak, eta gaineratu du «bat egiten duela» Gipuzkoako Foru Aldundiak agertutako jarrerarekin. Atzo, Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanok «oso larritzat» jo zuen epaia, lehen eta bigarren mailako herritarrak ezartzen dituelako: «Aldundiaren eginbeharra da guztien eskubideak bermatzea; ezin da atzera egin. Muturreraino eramango dugu», adierazi zuen Olanok Euskadi Irratiari egindako adierazpenetan, eta berretsi zuen helegitea jarriko dutela.
Zupiriak gaineratu du euskararen erabileraren normalizazio prozesuak helburutzat daukala «herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea», eta, zehazki, nabarmendu du «erkidego honetako biztanleek duten eskubidea gaztelania nahiz euskara erabiltzeko, erakundeetara jotzen duten bakoitzean». Hizkuntza Politika sailburuaren esanetan, Eusko Jaurlaritzari dagokio euskararen normalizaziorako oinarrizko irizpideak ezartzea. «Hortik aurrera, erakunde bakoitzaren egitekoa da, irizpide orokor horien arabera, normalizazio planak diseinatzea eta beharrezko profil linguistikoak ezartzea; eta horixe egin du Gipuzkoako diputazioak kasu honetan».
Ikusi gehiago: Uliazpiko langileek, «epai euskarafoboa» salatu, eta oposizioen emaitza babestu dute
Zupiriaren esanetan, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren gainean «analisi juridiko sakona» eginen du Jaurlaritzak, «bi interes» jartzen dituelako aurrez aurre: «Lanpostu publiko bat lortzeko eskubidea eta erkidego honetako herritarrok ditugun hizkuntza eskubideak». Sailburuak gaineratu du euskararen normalizazio prozesua «berrogei urtez talde politiko ezberdinen artean adostutako hizkuntza politiken ondorio» dela, eta, haren ustez, «hau une egokia izan daiteke kontsentsu eta akordio horiek indartzeko eta beharrezko urratsak egiteko». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225062/jaurlaritzak-dio-lau-eguneko-lan-astea-enpresetara-talentua-erakartzeko-modua-izan-daitekeela.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak dio lau eguneko lan astea enpresetara «talentua erakartzeko» modua izan daitekeela | Idoia Mendiak adierazi du proposamenaren berri eman dietela Elkarrizketa Sozialaren Mahaian dauden enpresei eta sindikatuei, eta proba pilotuak egiteko asmoa dutela. | Jaurlaritzak dio lau eguneko lan astea enpresetara «talentua erakartzeko» modua izan daitekeela. Idoia Mendiak adierazi du proposamenaren berri eman dietela Elkarrizketa Sozialaren Mahaian dauden enpresei eta sindikatuei, eta proba pilotuak egiteko asmoa dutela. | Lau eguneko lan astea eta telelana. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordearen arabera, horiek dira pizgarri erakargarriak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresetara «talentua erakartzeko». Izan ere, ingeniaritzen alorrean edo informazioen teknologien sektorean, adibidez, gero eta zailagoa da langileak mantentzea eta profil jakin batzuk kontratatzea.
Mendiaren arabera, telelana sustatzea edo astean lau egunez lan egitea arazo horri konponbidea emateko bidea izan daiteke. Hortaz, Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak lantalde bat sortuko du, gisa horretako egoerak aztertzeko eta lantzeko.
Lehendakariordeak adierazi du mahai horretan parte hartzen dutenei –CCOO eta UGT sindikatuak, eta Confebask patronala– eman dietela neurrien berri, eta asmoa dela enpresa jakin batzuekin proba pilotuak egitea. Betiere, «ardura orduak murriztu gabe, baina kontziliazioan horien emaitzak ikusteko».
Neurri horiek, baina, ez dira begi onez ikusi orain arte. Izan ere, Confebaskek adierazi izan du alor horietan produkzio erritmoak oso zehaztuta daudela, eta lau eguneko lan asteak ez liokeela mesederik eginen antolaketa horri. Telelanari dagokionez, berriz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan langileen %5 inguruk bertzerik ez dute horrela lan egiten, eta, gainera, kopuruak behera egin du joan den urtetik.
Confebask, eztabaidatzearen aurka
Mendiaren proposamenari agiri baten bidez erantzun dio patronalak, eta argi utzi du ez duela begi onez ikusten. Zehaztu du lehendakariordeak Elkarrizketa Sozialaren mahaiaren agendan sartzeko proposamen bat besterik ez dela, eta aurka bozkatuko duela gaia jorratzeko lan talde berezi bat sortzea proposatzen badute. «Uste dugu gaur egungo krisiaren testuinguruan soilik arduratu behar dugu irtenbide eta konpromiso praktikoak bilatzeaz, guztien artean irteteko egoera zailetik».
LABek «propaganda» ikusi du
Sindikatuen artean, LABek gogorarazi du lanaldia murriztearen alde dagoela eta proposamen zehatzak egin dituela, hala nola, asteko lanaldia 30 ordura txikitzearena. «Orain arte ez dugu erantzunik jaso», argitu du, agiri baten bidez.
LABek uste du lanaldia murrizteko eztabaidari «premiaz» heldu behar zaiola, baina ez du uste horretarako leku egokia denik Elkarrizketa Sozialaren Mahaia. «Mendiari gogorarazi behar diogu mahai antidemokratiko horretan herri honetako gehiengo sindikalak ez duela parte hartzen. Era horretako eztabaidek bestelako prozesu, marko eta akordioak eskatzen dituzte. Propaganda kanpaina gutxiago, eta eztabaida serio gehiago».
Saiakerak
Mendia ez da gisako neurri hori aplikatzeko ahaleginak egiten ari den bakarra. Izan ere, joan den urte amaieran Erresuma Batuan proba pilotu bat egin zuten 71 enpresatan: lau eguneko lan astea aplikatu zuten, soldatak berdin mantenduta. Adierazi dutenez, «oso arrakastatsua» izan zen saiakera, langileen estresa txikitu egin baitzen. Gainera, proban parte hartu zuten enpresetatik 61ek erabaki dute lan egun kopuru berriarekin jarraitzea. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225063/andreek-eragin-txikiagoa-dute-klima-aldaketan-baina-ondorioak-gehiago-nozitzen-dituzte.htm | Gizartea | Andreek eragin txikiagoa dute klima aldaketan, baina ondorioak gehiago nozitzen dituzte | Emakundek eta Ihobek klima aldaketaren auzia genero ikuspegitik lantzen duen ikerketa bat egin dute. | Andreek eragin txikiagoa dute klima aldaketan, baina ondorioak gehiago nozitzen dituzte. Emakundek eta Ihobek klima aldaketaren auzia genero ikuspegitik lantzen duen ikerketa bat egin dute. | Klima aldaketa Euskadin genero ikuspegitik izeneko ikerketa ondu dute Emakundek eta Eusko Jaurlaritzaren Ihobe sozietate publikoak elkarlanean, klima larrialdiaren eta trantsizio energetikoaren auzia berdintasunarekin eta genero ikuspegiarekin uztartzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Jasangarritasun sailburuorde Amaia Barredok azaldu duenez. Ikerketaren ondorio nagusia da emakumeek eredu jasangarriagoak baliatzen dituztela zenbait arlotan, adibidez, leku batetik bestera mugitzeko edo elikatzeko, eta, beraz, haien aztarna txikiagoa dela klima aldaketan; baina, aldi berean, emakumeak dira klima aldaketaren ondorio negatiboak gehien pairatzen dituztenak.
Ikerketan jasotzen denez, oraindik ere emakumeei zainketak eta etxeko lanak egozten zaizkie, eta, horren ondorioz, ibilbide laburragoak egiten dituzte, eta ibilbide horiek oinez edo garraio publikoa erabilita egiteko joera handiagoa dute. Gizonek, berriz, gehiagotan erabiltzen dute ibilgailu pribatua. Elikadurari dagokionez, emakumeek barazki eta fruta gehiago kontsumitzen dituzte, eta gizonek, berriz, animalia jatorriko elikagaiak. Horren guztiaren ondorioz, emakumeek, oro har, eragin txikiagoa dute klima aldaketan.
Baina horren ondorioak emakumeek nozitzen dituzte eskuarki. «Denok dakigu pobreziak emakume hazpegiak dituela, eta klima aldaketak pobreei eta baliabide gutxien dituztenei eragiten die batez ere». Lehorteak jotako landa guneetan eta alderdi pobreenetan emakumeak nagusitzen dira, eta klima aldaketak eragindako migrazio prozesuetan ere, klima errefuxiatu gehienak emakumezkoak izaten dira.
Beste ondorio bat agertzen da ikerketan: inkesta eta galdetegi guztietan emakumeek agertzen dute ohiturak aldatzeko eta klima larrialdiaren kontrako neurriak hartzeko jarrera positiboagoa, baina, aldi berean, emakume gutxik parte hartzen du horrelako neurriak eta erabakiak hartzeko boterea duten guneetan.
Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak nabarmendu du horrelako ikerketak egitearen garrantzia: «Gero eta gehiago dira genero aldagaia kontuan hartzen duten ikerketak. Hori osagai berritzailea da, eta administrazioari oso lagungarri zaio erabakiak hartu behar dituenean». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225064/rohingyek-nberen-elikagai-laguntzen-murrizketa-suntsitzaileak-salatu-dituzte.htm | Mundua | Rohingyek NBEren elikagai laguntzen murrizketa «suntsitzaileak» salatu dituzte | Nazio Batuen Erakundearen arabera, elikagaien prezio igoeren eta MEPk izan duen diru laguntzen murrizketen ondorioz, rohingyentzako elikagaiak %30 murriztu dituzte; ia milioi bat errefuxiatu bizi dira Bangladeshen. | Rohingyek NBEren elikagai laguntzen murrizketa «suntsitzaileak» salatu dituzte. Nazio Batuen Erakundearen arabera, elikagaien prezio igoeren eta MEPk izan duen diru laguntzen murrizketen ondorioz, rohingyentzako elikagaiak %30 murriztu dituzte; ia milioi bat errefuxiatu bizi dira Bangladeshen. | Bangladeshko hego-ekialdean dagoen Cox's Bazar eskualdean, errefuxiatu esparruetan bizi dira ia milioi bat rohingya duela bost urte pasatik, Myanmarko sarraskitik ihesi. Egoera oso makurrean bizi dira, eta MEP Munduko Elikadura Programak soilik ematen die elikagai laguntza rohingyei. Bada, Myanmarko etnia horretako errefuxiatuek salatu dutenez, Nazio Batuen Erakundeak murrizketa «suntsitzaileak» egin ditu laguntza horretan. Horiek horrela, rohingyak «bizirik irauteko borrokan» ari dira.
NBEk Myanmarren duen giza eskubideetako kontalari Tom Andrewsen arabera, elikagaien prezio igoeren eta MEPk izan duen diru laguntzen murrizketen ondorioz —117 milioi euro inguruko defizita izan du—, rohingyentzako bidalitako elikagaiak %30 murriztu behar izan dituzte. «Malnutrizioa jasaten ari dira».
Al Jazzera telebista katea zenbait errefuxiatuk bizi duten egoeraren lekuko izan da; besteak beste, Rahela Begum 40 urteko emakume baten adierazpenak jaso ditu: «Ez dugu diru sarrerarik, eta elikagai errazioak murriztu dizkigute». Haur txiki bat dauka alboan, gaixorik. «Ez du arrozik jaten, ezta beste edozein jaki ere. Gainera, intxaur krema emateari utzi diote, eta ez dakit bizirik iraungo duen ere».
Andrewsek salatu du elikagai maila desegokiaren eraginak kalkulaezinak direla: «Dagoeneko adingabeen %40 ondorioak pairatzen hasiak dira, eta horietatik %51k anemia dute, haurdun dauden emakumeen %40 inguruk bezalaxe. Horrez gain, errefuxiatu kanpalekuan bizi diren familia guztien %45ek dieta eskasak dituzte».
NBEk ohartarazi du laguntzen murrizketak errefuxiatuen kanpalekuko egoera ekonomiko eta humanitario larria «are gehiago okertuko» lukeela, «eta ondorio larriak izango dituzte; hala nola haurren esplotazioa, errefuxiatuen salerosketak, legez kanpoko jarduerak eta prostituzioa». Hain zuzen, langile humanitarioak bat etorri dira segurtasuna are gehiago ezegonkortu eta droga trafikoa areagotuko liratekeela errazioen murrizketen ondorioz; iaz, dozenaka liskar izan ziren drogekin lotutako rohingyen «talde kriminalen» artean.
Eskaera nazioarteari
Bide horretan, NBEko kontalariak egoera hori «iraultzeko» eskatu die Nazio Batuen Erakundeko kide diren estatu guztiei, eta zehaztu du murrizketak egiteko erabakia «nazioarteko komunitatearen kontzientziaren gain» dagoela. Haren esanetan, rohingyak «hil edo bizi» daude. «Nazioarteko herrialde askok laguntza erretorikoa eskaini diete rohingyei, baina familia horiek ezin dute laguntza hori jaso. Agintariek egindako adierazpenak bete behar dituzte, eta bizitzak salbatu», ohartarazi du.
Horrekin lotuta, Andrewsek salatu duenez, errefuxiatuei laguntza bidali ezean, eragina «suntsitzailea eta luzera begirakoa» izango da, eta erantsi du malnutrizioak eta osasun baldintza txarrek «belaunaldiz belaunaldi osasunean ondorio larriak» eragin ditzaketela. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225065/etxebizitza-duinen-aldeko-kanpaina-abiatu-du-emakume-migratu-zaintzaileen-elkarteak.htm | Gizartea | Etxebizitza duinen aldeko kanpaina abiatu du Emakume Migratu Zaintzaileen Elkarteak | Etxeak alokatu nahi dituzte, eurek kudeatzeko eta kolektiboko kideei etxebizitza bat edukitzeko aukera emateko. Emakumeen egoera «itogarria» dela salatu dute. | Etxebizitza duinen aldeko kanpaina abiatu du Emakume Migratu Zaintzaileen Elkarteak. Etxeak alokatu nahi dituzte, eurek kudeatzeko eta kolektiboko kideei etxebizitza bat edukitzeko aukera emateko. Emakumeen egoera «itogarria» dela salatu dute. | «Arrazakeria, klasismoa, pobrezia, etxebizitzaren arloko espekulazio bortitza. Are gehiago, bankuak eta putre funtsak. Horregatik guztiagatik, migratzaileak baztertuta geratzen gara beti». Elizabeth Ariza Euskal Herriko Emakume Migratu Feminista Zaintzaile Soziosanitarioak elkarteko kidea da, eta emakume migratuek bizi duten egoera salatu du gaur, Bilbon egindako aurkezpenean. Etxebizitza eskuratzeko ere «baztertuta» daudela nabarmendu du. Hori dela eta, elkarteak kanpaina bat abiarazi du, Etxebizitzak orain, justizia sozialaren alde lelopean: «Partikularren edo gizarte erakundeen pisuak alokatu nahi ditugu, guk geuk kudeatzeko eta gure kolektiboari etxebizitza duin bat edukitzeko aukera emateko». Izan ere, Arizak nabarmendu du elkarteko kideen %90ek «gabezia larriak» dituztela etxebizitza alokatzeko.
Elkarteak dei egin die, besteak beste, talde feministei, arrazakeriaren aurkako taldeei, sindikatuei, alderdi politikoei eta lagundu nahi duen edozeini; eta hiru aukera eman dizkiete kanpainan parte hartzeko. «Erresistentzia kutxan lagundu dezakete, eskatzen diren alokairu sarreren bermeei aurre egin ahal izateko». Horrez gain, alokatzeko pisuak eta etxeak dituztenei esan diete haiekin harremanetan jartzeko, bi aldeentzako «baldintza onak» kudeatzeko asmoarekin: «Elkarte gisa ditugun konpromisoak hauek dira: jabetza zaintzea, funtzionamendu egokia izatea, ordainketa eguneratuak egitea eta praxi onak edukitzea». Zaintzaile soziosanitarioak kontratatu nahi dituztenei gogoratu diete «250 emakume profesional baino gehiago» daudela elkartean, eta askok lan kontratu bat eskatzen dutela gizarte errotzea kudeatzeko.
«Bitxia» iruditzen zaio Arizari ikustea sozialki ez zaiela «behar besteko baliorik» aitortzen «funtsezko» enpleguetan aritu arren: «Oinarrizko eskubideetatik baztertuta gaude, eta erabat prekarizatuta eta zapalduta». Emakumeek hamahiru eta hamabost ordu bitarteko lanaldiak dituztela azaldu du, «eta, batzuetan, 24 ordukoak». Kontziliatzeko egun libreak falta dituzte, gainera; eta, laneko, gizarteko eta erakundeetako gehiegikeria pairatzen dute.
«Ezin dugu gehiago»
Alokairua lortzen dutenean, baina, dena ez da konpontzen: «Erroldatzea debekatzen digute, egonkortasunik eza, intimitaterik eza...». Arizak salatu du haien «gorputzek» ez dutela jasaten «egoera itogarri» hori. Horregatik, gune seguruak exijitu ditu, gutxieneko atsedena bermatua izan dezaten. Izan ere, karga emozionalak ere eragina du emakumeen osasun fisikoan eta mentalean: «Gure lurraldetik urrun gaude, eta maite ditugunak falta dira. Ezin dugu gehiago». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225066/iazko-bakearen-nobel-saridunari-hamar-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-diote.htm | Mundua | Iazko Bakearen Nobel saridunari hamar urteko espetxe zigorra ezarri diote | Ales Bialiatski eta beste hiru ekintzaile zigortu ditu Minskeko auzitegiak, kontrabandoan aritzea eta ordena publikoaren aurkako erasoak finantzatzea egotzita, besteak beste. Guztiek ukatu egin dituzte beren aurkako kargu guztiak. | Iazko Bakearen Nobel saridunari hamar urteko espetxe zigorra ezarri diote. Ales Bialiatski eta beste hiru ekintzaile zigortu ditu Minskeko auzitegiak, kontrabandoan aritzea eta ordena publikoaren aurkako erasoak finantzatzea egotzita, besteak beste. Guztiek ukatu egin dituzte beren aurkako kargu guztiak. | Minskeko auzitegi batek hamar urteko kartzela zigorra ezarri dio Ales Bialiatskiri, Bielorrusiako giza eskubideen defendatzaile ezagun eta 2022ko Bakearen Nobel saridunari, GKE gobernuz kanpoko Viasna erakundeak jakinarazi duenez. Marina Zapasnik epaileak Bialiatski eta beste hiru ekintzaile zigortu ditu: Valiantsin Stefanovitx —FIDH Giza Eskubideen Nazioarteko Federazioko presidenteordea—, Vladimir Labkovitx —Viasnako abokatua— eta Dimitri Soloviov —GKEko giza eskubideen defendatzailea—. Talde antolatu bateko kide izatea, kontrabandoan aritzea, eta ordena publikoaren aurkako eraso larriak egiten dituzten ekintza kolektiboak finantzatzea egotzi die.
Fiskaltzak hamabi urteko espetxe zigorra eskatu zuen Bialiatskirentzat, 2021eko uztailetik kartzelan baitzegoen. Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenko buru duen gobernuaren aurkako protestak finantzatzea eta zergak saihestea ere leporatzen zioten. Stefanovitxi, berriz, bederatzi urteko zigorra ezarri diote; Soloviovi, zortzi urtekoa, eta Labkovitxi, zazpi urtekoa. Fiskalaren arabera, 2013 eta 2020 artean, «identifikatu ez diren beste pertsona batzuekin batera», sare bat osatu zuten, eta, horri esker, 350.000 euro inguru baino gehiago irabazi zituzten.
Akusazioaren arabera, atzerriko enpresa baten hainbat funtsetatik dirua kobratu zuten, eta, gero, beste pertsona batzuen laguntzarekin, Lituaniatik gutxienez 201.000 euro mugitu zituzten legez kanpo. Auziaren arabera, «ordena publikoaren aurkako eraso larriak egiten dituzten ekintza kolektiboetan parte hartzeko prestatu zituzten herritarrak, eta ekintza horiek finantzatu eta laguntza materiala eman zuten, giza eskubideen aldeko erakundeen aterkipean».
Ikertzaileek adierazi dutenez, Bialiatskik eta haren lankideek ez zuten ogasunean izena eman, eta ez zituzten beharrezko dokumentuak aurkeztu agintarien aurrean. Hala, 43.000 euro inguru ordaintzea saihesteaz akusatu dituzte. Hala ere, lau zigortuek ukatu egin dituzte beren aurkako kargu guztiak. Epaiari helegitea jartzeko aukera dute.
«Motibazio politikoak»
Joan den urtarrilaren 13an, Bialiatskik adierazi zuenez —Viasnak preso politikotzat jotzen du—, «ekintzaileen aurkako auzi penalak motibazio politikoak ditu». Salatu zuenez, 2020ko hauteskunde kanpainaren ondoren, «Bielorrusiako agintarien erabaki politikoa izan zen zibilak zanpatzea eta suntsitzea, herriaren ahotsa entzun beharrean».
Auzi saioaren bezperan, giza eskubideen aldeko nazioarteko 21 erakundek, besteak beste Amnesty Internationalek, Freedom Housek, FIDHk, Human Rights Watchek eta Helsinkiko Batzordeak komunikatu bateratu bat kaleratu zuten, ekintzaileak askatzeko eta haien aurkako kargu guztiak bertan behera uzteko eskatuz. «Hilabete baino gehiagoko epaiketa bidegabearen eta urte eta erdi baino gehiagoko atxiloketa arbitrarioaren ondoren, justiziarako itxaropen txikia dago», adierazi zuten.
Ikusi gehiago: Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako giza eskubideen aldeko ekintzaileek jaso dute Bakearen Nobel saria
Bialiatskiri 2022an eman zioten Bakearen Nobel saria, baita Memorial Errusiako GKEari eta Ukrainako Askatasun Zibileko Zentroari ere, «gerra krimenen, giza eskubideen urraketen eta boterearen gehiegikerien aurka egindako ahalegin bereziagatik». Bielorrusiako Gobernuak egun horretan bertan kritikatu zuen Bialiatskik irabazi izana. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225067/eaeko-ekonomiak-pandemia-aurreko-hazkundea-gainditu-du.htm | Ekonomia | EAEko ekonomiak pandemia aurreko hazkundea gainditu du | Urteko bigarren zatian geldialdia izan da zerbitzuen sektorean eta, neurri txikiagoan, industrian. Gastu publikoa ez da handitu, eta zenbaki gorrietan amaitu du. | EAEko ekonomiak pandemia aurreko hazkundea gainditu du. Urteko bigarren zatian geldialdia izan da zerbitzuen sektorean eta, neurri txikiagoan, industrian. Gastu publikoa ez da handitu, eta zenbaki gorrietan amaitu du. | Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak iragarri baino hobeto uxatu dituzte urteko bigarren erdian ekonomia izutu duten mamuak. Azken bi hiruhilekoetan motelaldia agerikoa izan bada ere, azkenean %4,4 hazi da ekonomia 2022. urtean. 2021ean baino puntu eta erdi gutxiago da hori, baina pandemia aurreko urteetan baino handiagoa. Horiek hala, EAEko BPGa osasun krisiaren aurreko egoerara itzuli da. Lurraldeka, Bizkaiak izan du hazkunderik handiena, % 4,5koa; Arabak, %4,3koa; eta Gipuzkoak, %4,2koa.
Eustatek ostiral honetan emandako datuek agerian utzi dute urteak bi zati oso ezberdin izan dituela. Lehenengo hiruhilekoan, urte arteko igoera % 5,8koa izan zen, eta bigarrenean %5ekoa, baina hirugarrenean %3,8ra jaitsi zen, eta azken hiru hilabeteetan%2,9ra.
Urteko lehen erdian ekonomia indartsu agertu zen, oraindik pandemiaren osteko errebotearen ondorioak nabari zituela. Hala, ezohiko hazkunde tasak erregistratu ziren BPGak neurtzen dituen alor gehienetan. Bigarren seihilekoa, aldiz, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak baldintzatu zuten. Kontsumoan nabaritu zen nagusiki, eta modu nabarmenagoan administrazio publikoen gastuan: urtea zenbaki gorrietan amaitu duen aldagai bakarra da.
Sektore ekonomikoetan, zerbitzuetan izan da gorabeherarik handiena. Gainerakoetan ere izan da geldialdia urtearen bigarren zatian, industrian bereziki, baina zerbitzuetan baino txikiagoa. Dena den, urte osoari erreparatuz, pandemia aurreko mailatik gora aritu dira bai zerbitzuak, bai industria.
Enpleguan gutxiago nabaritu dira urteko gorabeherak, eta %3,1 hazi da. 2022an 30.056 lanpostu sortu ziren, lanaldi osoko baliokideak. Eusko Jaurlaritzak aurreikusitako 26.000en gainetik eta pandemiaren aurreko enplegu mailak gaindituta. Zerbitzuen sektoreak sortu zituen lanpostu gehienak, 25.940; industriak 3.228 eta eraikuntzak 977.
Urte honetarako, Pedro Azpiazu buru duen Ekonomia Sailak kalkulatu du BPGa %2,1 haziko dela, eta 12.000 lanpostu inguru sortuko direla. Beste aurreikuspen batzuk baino baikorrago da. Laboral Kutxak %1,3 haztea espero du; zuhurragoa da BBVA: %0,8. Izan ere, iazko ekonomia erabat baldintzatu duten arriskuek hor jarraitzen dute: Ukrainako gerrak, energia merkatuetako tentsioak, inflazio handiak eta hari erantzuteko interes tasak handituz Banku Zentralak egindako norabide aldaketak, besteak beste.
Kontsumoa eta inbertsioak, behera
2022an sektore guztiek bilakaera positiboa izan dute, eta zerbitzuenak izan du onena. Urteko bigarren zatian geldialdia nabaritu duen arren, oro har, % 4,7ko urte arteko igoera izan du. Zerbitzuen artean, merkataritzaren, ostalaritzaren eta garraioaren hazkundea nabarmentzen da —hirurak batera neurtzen ditu Eustatek—: %10,7 hazi da 2022an. Gogoratu behar da pandemiak gogorren jo zuen sektoreetako bat izan zela, mugikortasun debekuengatik. Administrazio publikoaren, hezkuntzaren, osasunaren eta gizarte zerbitzuen adarra, berriz, %1,8 hazi da, eta gainerakoak %2,8 —atal horretan daude higiezinak, jarduera profesionalak, zientifikoak eta teknikoak—.
Zerbitzuen ondoren, industriak izan du bilakaera positiboena 2022an: %4,6. 2021arekin alderatuta, geldialdi txiki bat egon da sektore horretan, puntu eta erdi gehiago hazi zen duela bi urte. Aldiz, urte arteko igoera apalena eraikuntzan (%2) eta lehen sektorean (%0,8) jaso dira.
Baina nonbaiten nabaritu badira ekonomian iaz izandako gorabeherak, kontsumoan nabaritu dira, 2022an apaldu egin baita, urte osoan etenik gabe gora egin duen inflazioak eraginda. Kontsumoa %3 hazi da, baina 2021ean baino hiru puntu gutxiago.
Kontsumo pribatuan baino gehiago, administrazio publikoen gastuan nabaritu da jaitsiera, eta urtea zenbaki gorrietan amaitu duen aldagai bakarra izan da. % 0,4 murriztu zen: 2021ean %3,9 hazi zen.
Inbertsioetara ere iritsi da motelaldia.% 4,4 hazi ziren, baina aurreko urtean baino 1,6 puntu gutxiago. Ekipo ondasunetara diru gutxiago bideratu da: %6,9 hazkundea izan da, baina 2021ean %10,9koa izan zen. Bereziki azken hiruhilekoan gertatu da geldialdia, inflazio handiaren eraginak gehien nabaritu den epean.
Gauza bera gertatu da kanpo merkataritzan. Urteko azkenengo hiru hilabeteetan nabarmen murriztu dira esportazioak eta inportazioak, horien balio erdira gutxitu dira laugarren hiruhilekoan. Urte osoko emaitzetan, esportazioek %10,2ko hazkundea izan dute, 2021ean baino 2,5 gutxiago. Inportazioen kasuan, %11,6tik %7,5era jaitsi da. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225068/erretreten-erreformaren-aurkako-bi-manifestazio-egingo-dira-baionan.htm | Ekonomia | Erretreten erreformaren aurkako bi manifestazio egingo dira Baionan | Frantziako zortzi sindikatuk deitu dute manifestazioetara. Hainbat sektoretan grebak egun bat baino gehiago iraun dezakeela aurreikusten dute. LAB sindikatuak ere bi egunetarako greba deialdia egin du. | Erretreten erreformaren aurkako bi manifestazio egingo dira Baionan. Frantziako zortzi sindikatuk deitu dute manifestazioetara. Hainbat sektoretan grebak egun bat baino gehiago iraun dezakeela aurreikusten dute. LAB sindikatuak ere bi egunetarako greba deialdia egin du. | Erretretaren erreforma «injustuaren» aurkako hirugarren eta laugarren manifestazioak egingo dituztela iragarri dute Ipar Euskal Herriko sindikatu nagusiek. CDFT, CGT, FO, CFE-CGC, CFTC, UNSA, Solidaires eta FSUk intersindikala osatu dute, LAB kanpo utzita beste behin ere. Ipar Euskal Herriko manifestaldiak Baionan iragango dira: lehena asteartean, eta bigarrena, berriz, asteazkenean, Emakumeen Nazioarteko Eguna kari. Biak tren geltokitik abiatuko dira, 10:30ean. Sindikatuek «Frantzia osoa blokeatzeko» deia egin dute. Horregatik, ez dute baztertzen bi egun «garrantzitsuen» ondotik hainbat sektoretako langileek greban jarraitzea. LAB sindikatuak ere bi egunetarako greba deialdia zabaldu du.
«Martxoaren 7tik aurrera, Frantziako ekonomia blokeatuko dugu», hasi da Mercedes Graciet CFDTko ordezkaria. Manifestaldi «erraldoia» egin nahi dute datorren asteartean. Urtarriletik, mobilizazio handiak egiten ari dira Baionan erretreten erreformaren aurka, baita Frantzian zehar ere. Alta, sindikatuek gaitzetsi dute Frantziako Gobernuak «entzungor» egiten duela. Horregatik, protestak «indartzeko» garaia dela azpimarratu du Fabienne Bordenave UNSAko ordezkariak: «Erreforma proiektua kendu dezaten lortzea da gure helburua». Erreforma emazteentzat «are injustuagoa» dela gehitu du Bordenavek, eta Martxoaren 8ko manifestaldiaren beharra berretsi. «Emazteen eskubideak defenditzen ditugun zortzi sindikatuek: Martxoaren 8a biziki egun sinbolikoa da guretzat», azpimarratu du Julien Delion CGTko ordezkariak. Erreforma proiektuak emazteen eskubideei «eraso egiten» diela baieztatu dute sindikatuek.
Intersindikalak langileei eskatu die lantegietan antola daitezela manifestazioen ondoren, haien erara «borrokaz jabetzeko». «Manifestazioaz harago joan behar dugu», oroitarazi du Gaetan Perriere Solidaireseko ordezkariak. Uste dute litekeena dela sektore anitzetan grebarako deiek egun bat baino gehiago irautea, hala nola energiaren eta garraioen sektorean. «Guk ideia eman dugu, baina langileek erabaki behar dute zer egin nahi duten», azaldu du Delionek. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225069/korridore-bat-aurkitu-dute-keopseko-piramidean.htm | Bizigiro | Korridore bat aurkitu dute Keopseko piramidean | Lehen zantzuen arabera, baliteke piramidearen pisua arintzeko balio izatea. Keops erregearen hilobia «babesten» duela ere uste dute egiptologoek. | Korridore bat aurkitu dute Keopseko piramidean. Lehen zantzuen arabera, baliteke piramidearen pisua arintzeko balio izatea. Keops erregearen hilobia «babesten» duela ere uste dute egiptologoek. | «Misterio batek 4.500 urte izateak ez du esan nahi ezin denik deszifratu», diote Scan Pyramids proiektuko ikertzaileek. Zortzi urte igaro dira sortu zenetik, Egiptoko Antzinatasun Ministerioaren ekimenez sortu ere. Egiptoko piramideak ikertzeko eratu zuten, eta, apurka-apurka, ari dira hitza betetzen. Iragarri berri dute korridore bat topatu dutela Keopseko piramidean —Gizako piramideen artean handiena da—. Bederatzi metro luze da, eta gutxienez bi metro zabal.
«Teknologiak sekretu handi bat argitu du». Izpi kosmikoak erabili zituzten lehenbizikoz; gero, ultrasoinuak; baita radar bat ere. Hala, zirrikitu bat topatu zuten harri trinko batean. Hartatik 5 milimetroko endoskopio bat sartu, eta espazio huts bat aurkitu zuten: korridorea. Piramidearen sarreraren gainean dago, zazpi metro gorago. Lehen zantzuen arabera, baliteke piramidearen pisua arintzeko balio izatea.
Beste hipotesirik ere badute: Zahi Hawas egiptologoaren eta Scan Pyramidseko batzorde zientifikoko buruak uste du korridoreak «zerbait ezkutatzen duela» edo «zerbait ari dela babesten». Zerbait hori zer izan daitekeen esatera ere ausartu da: «Keops erregearen benetako hilobia». Erregearen misterioa oraindik argitzeke eta argitzear da. Gainontzeko erregeen hilobiak eta altxorrak aurkitu dituzte, Keopsena izan ezik.
Hemendik aurrera, piramideko hutsune aurkitu berria sakon aztertzea besterik ez zaie falta. Robotak erabiliko dituzte horretarako, Hawassen hitzetan, korridoreak «lurpean den beste espazio batera» daraman ikertzeko. «Gune estua da, baina robotak gai dira bertara heldu eta ezkutuan denaren argazkiak ateratzeko», gehitu du.
100 urte Tutankamonen hilobia aurkitu zutela
Joan den otsailean, mende bat bete zen Howard Carterrek Tutankamonen hilobia aurkitu zuenetik. Urteurrenaren kariaz, Karlos Almorza Aranzadi zientzia elkarteko ikerlariak xehe-xehe azaldu zituen egiptoerari buruzko bitxikeria eta sekretu guztiak. |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225070/durangoko-plateruenaren-argiak-piztu-dituzte.htm | Kultura | Durangoko Plateruenaren argiak piztu dituzte | Bi urtez gaindiko etenaldiaren ostean, bueltan da Durangoko Plateruena, izen berriarekin: Plateruena Kultur Aterpea. Piztu Argiak! ekitaldiarekin ekin diote ibilbide berriari. | Durangoko Plateruenaren argiak piztu dituzte. Bi urtez gaindiko etenaldiaren ostean, bueltan da Durangoko Plateruena, izen berriarekin: Plateruena Kultur Aterpea. Piztu Argiak! ekitaldiarekin ekin diote ibilbide berriari. | Durangoko Plateruena itxi zutenetik bi urte eta erdira, piztu dituzte bertako argiak. «Piztu daitezela argiak. Poztu daitezela bihotzak. Puztu dezagula denon arten Plateruena Kultur Aterpea!». Piztu Argiak! deritzo, hain zuzen, Plateruena berriaren aurkezpen ekitaldia. Kafe antzokia izan zenaren jarraipena da oraingoa. Kultur Aterpea da orain; ostalaritza zerbitzurik ez da egongo, eta kulturgintza izango da espazio berriaren ardatza.
Leire Vargas idazle durangarrak gidatu du estreinako ekitaldia, eta eskualdeko zein Euskal Herriko sortzaileak izan dira bertan. Besteak beste, gozatu ahal izan dute Anari Alberdi musikariak Peru Magdalena idazle durangarrarekin egingo duen kolaborazioaz, eta Odei Barroso rap abeslariaren eta Aitor Bizkarra bertsolari abadiñarraren arteko kolaborazioaz. Horiez gainera, Mockers musika taldeak, Garazi Abraldes dantzariak eta Durangaldeko bertso eskolako zein Bartolome Ertzilla musika eskolako ikasleek parte hartu dute.
Berritasun batekin heldu da 2023ra Plateruena: kudeaketa publikokoa izango da, kultur mahai baten gidaritzapean. Hemeretzi parte hartzailek osatzen dute mahaia: herriko sei elkartek —Gerediaga, Berbaro, AEK, Jaizale Durangoko txistularien elkartea, Euskal Herrian Euskaraz eta Durangaldeko Berbalagunak— eta kulturgintzan interesa duten herritarrek.
Lehen, elkarte batek kudeatzen zuen Plateruena. Arazo ekonomikoak tarteko, 2020ko irailean itxi zituen ateak, eta Durangoko Udalak bere gain hartu zuen eraikinaren kudeaketa. Bi urte baino gehiagoko prozesu bat abiatu zuen, eta gaur egungo Plateruena Kultur Aterpea da horren emaitza.
Honela aurkeztu dute Plateruena Kultur Aterpea: «Bagaude bide bat egiteko desira edo gogoa dugun herritarrak. Baita bide hori egiten hasi eta jarriatzeko gogoz gaudenak ere. Bidezidorra hartuko dutenak edo aldapa gora eta behera ibiliko garenak. Batzuek bidea herriko txokoan hasi dugu, eta, besteek, urrutiko lurretan. Baina bideak bide, batzen gaituena dugu orain ortzimuga. Sorkutza eta kulturarekiko interesa dugunon topalekua. Euskara eta euskal kultura ardatz dituena». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225071/xabier-rey-oroituko-dute-irunean.htm | Politika | Xabier Rey oroituko dute Iruñean | Bost urte bete dira Puerto IIIko espetxean hilik agertu zenetik. Heriotza eragotz zitekeela aldarrikatuko dute bihar larunbatean 13:00etan, Donibane auzoan. Espetxealdia gogoratu du Patxi Rey anaiak | Xabier Rey oroituko dute Iruñean. Bost urte bete dira Puerto IIIko espetxean hilik agertu zenetik. Heriotza eragotz zitekeela aldarrikatuko dute bihar larunbatean 13:00etan, Donibane auzoan. Espetxealdia gogoratu du Patxi Rey anaiak | 2018ko martxoaren 6an, Xabier Rey Urmeneta hilik topatu zuten Puerto III espetxeko ziegan, Iruñeko etxetik 1.015 kilometrora, urrun. Bere buruaz beste egin zuen presoak, baina, Patxi Rey anaiaren arabera, ez zen izan bat-batean eta nahi gabe gertatu zen suizidio bat: «Politika batek, estatu batek eta sistema batek hil duen pertsona izan da».
Bost urte betetzear dira, eta haren oroimenak bizirik dirau Iruñeko Donibane auzoan. Bihar larunbatean, 13:00etan, ekitaldia egingo zaio Xabi Rey Antxo-ri, Eragotz zitekeen, Salbuespenezko espetxe politikaren ondorioak lelopean, Donibane auzoko Vaguada parkean.
Han izango da Patxi Rey. «Nik gogoko dut anaia goraipatzea pertsona moduan. Oso bizia, alaia eta maitekorra zen, lagunen laguna, langilea, mendizalea eta natura maite zuena. Haren hutsunea betirako geratzen da. Gure menpe geratzen da oroitzea, bizirik mantentzeko modu bakarra baita».
Tortura salaketa
Xabi Rey 2008ko azaroan atxilotu zuten, beste hiru lagunekin batera. Inkomunikazio aldian, tortura gogorrak salatu zituen. Orduan, familiak oso gaizki pasatu zuen. «Orain hilik dago, baina beti esan izan dut nire bizitzako unerik okerrena izan zela. Bost egun eman genituen inongo berririk gabe». Patxi Rey jabetzen zen arriskuaz. «Bost egun pasatuta, esan zigutenean anaia espetxera zihoala, guk jakin gabe tartean zer zegoen, poza hartu genuen. Bagenekien torturatzen ari zen jende horren atzaparretatik aldendu egingo zela».
Reyk gogoan duenez, igande hartan espetxean egindako lehen bisitan, nabari ziren torturaren arrasto psikologikoak. «Hitz egin zigun pasatutako torturak gogora zetozkiola gauean, eta loa hartzea kostatzen zitzaiola, amesgaiztoak zituela. Gure aurrean negar tanta gutxi batzuk ateratzen zitzaizkion oroitzapenak burura ekartzean».
Bederatzi urte eta erdiko espetxealdian, denbora gehien Andaluziako hiru kartzelatan eman zuen —batik bat, Puerto III-n—, erregimenik gogorrenean, bakartuta. «Zu, senide moduan, espetxera zoaz, eta kontatzen dizu bakartuta dagoela, baina ez zara gai imajinatzeko egiazki zer den. Ziega oso txikia, patio oso txikia, 50 metro luzerako bistarik ere ez duena, lau hormetatik gora sare bat duena...». Puerto III-ko espetxea segurtasun handikoa da, eta bertako bakartze erregimena «espetxe barruko beste espetxe bat» zela esaten zien senideei.
Patxi Reyren arabera, senideek eta lagunek mila kilometroko joan-etorria egin behar izateak egonezin handia eragiten zion, beste preso askori bezala. «Guk etxean badakigu urruntzea izan dela anaiaren heriotzaren errudun handienetako bat. Kapaza naiz esateko hemengo espetxean egon balitz gaur ez zela hilik egongo: gertu egonik, berriak izango zituen eta familiarekiko ardura hori joan egingo zitzaion».
Reyren arabera, espetxe sistemak modua jartzen du beste presoek «etsaigai» ikustea euskal presoak. «Begiak erne egon behar dute, eta kontu handiz ibili. Horrek tentsioa dakar, karga, beldurra. Ez dut uste egunerokoan hainbestekoa zenik, baina halako batean kezka horiek guztiak pilatu egiten dira. Hori guztia ez da nahi gabe egiten. Politika baten barruan estrategia bat eraikitzen da, torturatzeko eta psikologikoki zigortzeko».
Dena den, Patxi Reyk ustekabe handia hartu zuen heriotzaren berri izan zuenean. «Ez nuen sinesten. Anaiarekin aste horretan hitz eginda nengoen, eta horrelako berririk ez nuen espero inondik inora». Fisikoki eta psikologikoki osasuntsu ikusten zuten, eta argi du espetxeko egoerak zeresan zuzena izan zutela. «Hamar urtean aste txar bat izan zuen, kalean edozeinek eduki dezakeen bezala: han 20 ordu ziegan, lorik egin gabe, horrek duen zamarekin... Ez zen nahi gabe izan». |
2023-3-3 | https://www.berria.eus/albisteak/225072/realak-suspertu-ezinik-jarraitzen-du.htm | Kirola | Realak suspertu ezinik jarraitzen du | Txuri-urdinek hutsean berdindu dute Cadizekin Anoetan. Azken sei partidetan sei puntu besterik ez dituzte lortu, eta hiru jardunaldi daramatzate etxean irabazi gabe | Realak suspertu ezinik jarraitzen du. Txuri-urdinek hutsean berdindu dute Cadizekin Anoetan. Azken sei partidetan sei puntu besterik ez dituzte lortu, eta hiru jardunaldi daramatzate etxean irabazi gabe | Ezinean jarraitzen du Realak. Hutsean berdindu du gaur gauean Cadizen aurka Anoetan. Talde txuri-urdinak bolada txarra harrapatu du, azken sei partidetan sei puntu bakarrik eskuratu baititu: lau etxetik kanpo, eta bi etxean. Izan ere, hiru jardunaldi daramatza bere zaleen aurrean irabazi gabe. Gaur, nagusi izan da, baina eskas aritu da erasoan. Puntu bakarra lortuta, Atletico Madrilek gaindi dezake bihar, eta Betis puntu bakarrera jar dakioke igandean.
Imanol Alguacil haserre azaldu zen taldea ez zelako bete-betean aritu Valentzian. Gaur, ordea, gogotsuago aritu da, baina eraginkortasunik gabe. Hasieratik nagusitu da, berehala egin baita baloiaren jabe. Hala ere, kosta egin zaio gol aukera garbiak sortzea, ez baita gai izan Cadizen defentsan zirrikituren bat topatzeko. Brais Mendezek izan du lehen aukera, 40. minutuan. Urrutitik jaurti du falta bat, eta Ledesmak ozta-ozta urrundu du baloia. Carlos Fernandezek gertuago izan du gola bost minutu geroago. Bakarrik geratu da Ledesmaren aurrean, baina gutxigatik bota du kanpora baloia.
Atsedenaldiak ezer gutxi aldatu du: Realak aginte makilari eutsi dio, baina arriskurik sortu ezinik jarraitu du. Zerbait aldatu nahian, Imanolek Silva eta Sorloth zelairatu ditu 60. minutuan, Brais Mendezen eta Carlos Fernandezen ordez. Aldaketak ez du ezer aldatu. Are gehiago, Roger Marti gola sartzear izan da 67. minutuan, txuri-urdinen defentsaren hutsa baliatuta, baina haren jaurtiketak zutoina jo du.
Imanolek aldaketak egin ditu berriro: Cho eta Sola zelairatu ditu 80. minutuan, Oiartzabalen eta Gorosabelen ordez. Alferrik. Realak ez du gertu izan gola. Azkenean, berdinketa, eta txuri-urdinak berriro burumakur. Burua altxatu beharra dute, datorren ostegunean Erroman ariko baitira, Europa ligako final-zortzirenetako joaneko partidan. Ez dirudi unerik onena halako erronka handiari aurre egiteko. Baina akuilu ere izan daiteke. Horretarako, ordea, gora egin beharra dute. Badu lana Imanolek. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225100/azken-tantora-arte.htm | Kirola | Azken tantora arte | Bikotekako Txapelketako kanporaketa jokatu dute bart Zornotzan, eta lehia biziaren ostean, Laso eta Imaz sailkatu dira finalerdietarako ligaxkarako | Azken tantora arte. Bikotekako Txapelketako kanporaketa jokatu dute bart Zornotzan, eta lehia biziaren ostean, Laso eta Imaz sailkatu dira finalerdietarako ligaxkarako | Partida gogorra jokatu dute bart Bikotekako Txapelketan Unai Laso-Ander Imaz eta Peio Etxeberria-Beñat Rezusta bikoteek. Azken unera arte lehiatu dira.
Izan ere, finalerdietarako ligaxkarako sailkatzea zuten jokoan. Aurrelariak urduri aritu ziren, baina atzelariek partida sendoa jokatu zuten.
Nolabait ere, buelta eman zioten partidari Lasok eta Imazek, une batean 7-12 galtzen joan direlako. Baina segituan jarri dira 18-14. Edonola ere, azken pilotakadan erabaki da partida.
«Partida txarra egin dut», esan du Lasok, eta azken egunotan gaixorik egon dela adierazi du. «Huts asko egin ditut, baina Anderrek eutsi dio atzean, eta horri esker irabazi dugu». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.