date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225101/espetxean-sartu-dute-gizonezko-bat-barakaldon-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Espetxean sartu dute gizonezko bat, Barakaldon sexu eraso bat egitea leporatuta | Ikertzen ari dira beste sei sexu erasoekin lotuta ote dagoen | Espetxean sartu dute gizonezko bat, Barakaldon sexu eraso bat egitea leporatuta. Ikertzen ari dira beste sei sexu erasoekin lotuta ote dagoen | Barakaldon irailaren 25ean eginiko sexu eraso baten egilea izatea egotzita, kartzelan sartu dute 24 urteko gizonezko bat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak zabaldu duenez, gizonezkoa abenduaren 9an ere atxilotu zuten beste eraso baten harira.
Denera sei sexu erasorengatik ari dira ikertzen, irailaren 22an eta 25an eginikoengatik, eta abenduan eginiko beste laurengatik.
Ertzaintzak DNA analisien bidez lotu du gizonezkoa 25eko erasoarekin, eta horri esker eman ahal izan du epaileak hura espetxera bidaltzeko agindua. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225102/516-milioi-euroko-aurrekontua-bozkatu-du-euskal-elkargoak.htm | Politika | 516 milioi euroko aurrekontua bozkatu du Euskal Elkargoak | 212 milioi euro bozkatu ditu inbertsioetarako. Uraren kudeaketari dagokio zati handiena: 95 milioi. | 516 milioi euroko aurrekontua bozkatu du Euskal Elkargoak. 212 milioi euro bozkatu ditu inbertsioetarako. Uraren kudeaketari dagokio zati handiena: 95 milioi. | 373,4 milioi euroko aurrekontua onartu du Euskal Hirigune Elkargoak. Horietarik 271,7 milioi funtzionamendu gastuei dagozkie, eta 121,7 inbertsioei. Gainerako hamar aurrekontu gehigarriekin 516 milioi eurokoa da kopuru osoa: 304 milioi funtzionamendurako eta 212 milioi inbertsioetarako. Uraren kudeaketari dagokio aurrekontuaren zati handiena, hala nola, 95 milioi euro. Ekonomia arlorako dira 26 milioi, eta lurraren antolaketa eta etxebizitzarako beste 20 milioi. Elkargoaren egoera ekonomikoa «sanoa eta sendoa» dela berretsi du Jean Rene Etxegarai lehendakariak, testuinguru zaila izanik ere. Aurrekontuaren lurraldekako aurkezpena eskatu dute, beste behin, hainbat hautetsik, eta herriei emango zaizkien diru laguntzek ere eztabaida sortu dute.
Abenduan sortu ziren talde politkoak elkargoan: EH Bairen inguruko hautetsiak Bil Gaiten taldean elkartu dira, eta Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsi eta EAJko Ipar Buru Batzarreko buruak nagusiki barnealdeko herrietako ordezkariz osatua den etiketarik gabeko Elkarrekin Herriarentzat taldea bultzatu du. Kolaboratzaile bat ordaindu ahal izateko baliabideak eskatu zituzten bi taldeek, baina atzo bozkatutako aurrekontuan ez da deus aurreikusia. Asteazkenean bildu ziren bi taldeak Etxegarairekin, eta baliabide horiek maiatzeko biltzarrean bozkagai jarriko dituela hitz eman zien. Ez du zehaztu delibero hori babestuko duen ala ez.
Talde politikoei buruz orain arte izan diren adierazpenak deitoratu ditu Xavier Lacoste Irisarriko (Nafarroa Behera) auzapez eta Elkarrekin Herriarentzat taldeko kideak, eta «baretasuna» eskatu du. Talde gisa eratu ala ez, funtsean hautetsi guziak talde politiko baten parte direla baieztatu du.
Halaber, aurrekontuen lurraldekako aurkezpena eskatu du beste behin bere taldearen izenean «gardentasuna» beharrezkoa dela erranez. Eskaera babestu du Mathieu Berge Baionako hautetsiak ere. «Ez dakit nolatan elkargoak ez duen egiten ahal Akitania Berria eskualdean horretarako gai bagara». Etxegaraik hitz eman du «uda aitzin» emanen dituztela elementuak, baina galdera egin du: «Zertarako balio du lurralde eremuka funtzionatzeak elkargo bakarra garenetik?».
Jean Marc Baranthol Zuberoako lurralde eremuko erreferenteak bere eremuan egin diren gastuak zerrendatu zituen. Elkargoaren sorrerarekin Zuberoan egiten den gastua zazpi milioitik hamar milioira pasa dela baieztatu zuen, eta elkargoko agente kopurua emendatu dela ere ohartarazi zuen.
Bil Gaiten-ek ere iritzia eman du aurrekontuei buruz. Nicole Etxamendi Itsasuko (Lapurdi) hautetsiak hilabete bukaera «zailak» deitoratu ditu, energiaren eta lehentasunezko gaien prezioen emendatzea aipatuta. Elkargoak proposatzen dituen zerbitzuei buruzko gogoeta eskatu du, herritarren irabazien arabera egokitu beharko liratekeela iradokita. «Familien egoera ekonomikoa konplikatzen denean, aisialdi eta kultura gastuetan egiten dituzte murrizketak gehienetan».
Xabi Thikoipe Donamartiriko hautetsiak inbertsioei eta elkargo proiektuaren arteko loturaz galdetu du. «Nola hartuak dira erabakiak?». Aitzineko urteetan aurreikusia baino «askoz ere» inbertsio apalagoak egin zirela ohartarazi du: 51 milioi ia eta, 45 milioi duela bi urte. Aurrekontuaren bozka Bil Gaiten abstenituko zela iragarri du.
Bozka sekretua izatea eskatu du Elkarrekin Herriarentzat taldeak, hautetsiek jasan litzaketen «presioak» sahiesteko. Eztabaida eragin du eskaerak, baina hautetsien heren baten babesa lortuta aitzina egin du. Ororen buru 133 hautetsik aurrekontuaren alde bozkatu dute, 22k kontra eta 55 abstenitu dira.
Herrientzako laguntzak Otsailean iragarri bezala 2026 arte 20 milioi euro aurreikusi dituzte herrien inbertsioak eta proiektuak laguntzeko. 158 herrietako bakoitzak 30.000 euroko laguntza eskuratuko du, eta gainerako zama soiltasun energetikoa eta ingurumen aztarna apaltzea helburu duten proiektuak laguntzeko izanen da. Elkargoko hamar lurralde eremuen artean banatuko dute dirua «ekitatiboki», eta eremu bakoitzean aztertuko dituzte proiektuak.
Emendakina aurkeztu du Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsiak Elkarrekin Herriarentzat taldearen izenean: 5.000 biztanletik gorako herrientzat 30.000 euro eta 5.000 biztanletik beherakoentzat 40.000. «Azken orduan» egindako emendakina deitoratu du Kotte Ezenarro finantza lehendakariordeak, eta herrien artean «desoreka» eraginen duela erran du.
Isabelle Pargade Hazparneko (Lapurdi) auzapezak erran du eztabaidaren oinarria lurralde bakoitzak behar dituen inbertsioei buruz eztabaidatzea dela erran du. Ideia bera defendatu du berantago Filipe Aramendi Urruñako (Lapurdi) auzapezak Bil Gaiten-en izenean, igerilekuen finantzazioari buruzko eztabaida iritsi denean. Etxelekuren emendakina bozkagai jartzea ukatu du Etxegaraik, hainbat hautetsiren haserrea eraginez. «Kontsideratzen dut kontsentsua baduela oinarrizko erabakiak».
Etxebizitzaren arazoa Etxebiztzaren gaiak ere izan du lekua elkargoko batzarrean. Hainbat hautetsik Frantziako Asanblean aurkeztutako lege proposamena babesteko eskatu du Colette Capdevielle Baionako PSko hautetsiak. Besteak beste fiskalitate arloko neurriak barnebiltzen ditu, hala nola, turismora bideratutako bizitegiek duten zerga beherapena ezabatzea eta bigarren etxebizitzen gaineko zerga emendatzea.
Testua «interesgarria» dela erran du Etxegaraik, eta zentro eskuineko beste parlamentari batzuek egindakoak ere aipatu ditu. «Ezin dugu aldi oro mozio bat onartu lege proposamenak babesteko». Maiatzeko batzarrean bozkagai jartzeko engaiamendua hartu du hala ere. Elkargoan etxebizitzaren eta turismoaren ardurak dituzten lehendakariordeekin lanean segituko dutela erran du, eta apirilaren 1ko manifestazioan parte hartzera deitu du. «Uste dut karrikan milaka jende biltzeak ere baduela pisua Parisi begira». |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225103/presoen-eskubideak-bortxatzen-dituen-justiziaren-kontra-ere-arituko-dira-sareren-fase-berrian.htm | Politika | «Presoen eskubideak bortxatzen dituen justiziaren kontra» ere arituko dira Sareren «fase berrian» | Urteko batzarra egin du presoen aldeko elkarteak Astigarragan | «Presoen eskubideak bortxatzen dituen justiziaren kontra» ere arituko dira Sareren «fase berrian». Urteko batzarra egin du presoen aldeko elkarteak Astigarragan | Presoak sakabanatzeko eta urruntzeko politika bukatzear den honetan, Sare elkarteak «fase berriari» ekiteko prest dagoela adierazi du gaur, Astigarragan eginiko urteko batzarrean. Zazpigarrena du elkarteak.
«Fase berri honetan konfrontazioa eta salaketa lana ez dira soilik presoen eskubideak bortxatzen dituzten gobernuen aurka», adierazi du Joseba Azkarraga eledunak. «Erasoaldi horretan buru belarri diharduen justiziaren kontra» ere arituko direla gaineratu du. Presoen gradu progresioaren eta askatasunaren aurka ebazpenak ematen ari diren epaileen «mendeku» asmoa salatu dute. Bego Atxarekin batera aritu da Azkarraga.
Izan ere, hamar preso baino gehiagori hirugarren gradua kendu, eta espetxera berriz bidali dituztela gogoratu dute.
Presoak urruntzeko politika amaitu izanak arazoa ez duela konpondu adierazi dute.
Presoen aurkako erabakiak hartzen eta bultzatzen ari diren Espainiako Auzitegi Nazionala eta Fiskaltza «eskuin mutur politikoaren arma juridikoa» bihurtu dira, adierazi dute. Horren aurka lanean jarraituko dutela gaineratu dute.
Euskal presoei hirugarren gradu gutxi ematea egotzi diote Jaurlaritzari.
Azkarragak esan du gaurkoz 110 preso egon beharko lirateke hirugarren graduan, horretarako baldintzak betetzen dituztelako.
Baina Sare harago joango dela berretsi du Azkarragak. Euskal Herrira gerturatzeaz gain, presoak etxera ekarri arte ez direla geldituko esan du. «Etxera. Bai. Etxera». Eta horren kontra ager daitezkeenei eskatu die «presoak espetxeetan ustelarazi eta salbuespena betikotu nahi» ote duten argitzeko. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225104/iberdrolako-langileek-kpiaren-araberako-soldata-igoera-eskatu-dute.htm | Ekonomia | Iberdrolako langileek KPIaren araberako soldata igoera eskatu dute | Manifestazio egin dute Bilbon. Gogoratu dute enpresak inoizko emaitza onenak lortu dituela 2022an. | Iberdrolako langileek KPIaren araberako soldata igoera eskatu dute. Manifestazio egin dute Bilbon. Gogoratu dute enpresak inoizko emaitza onenak lortu dituela 2022an. | Iberdrolako langileek KPIren araberako soldata igoera eskatu dute larunbat honetan Bilbon. ELA sindikatuak deituta, manifestazioa egin dute Bizkaiko hiriburuko erdiguneko kaleetan zehar, eta Iberdrola dorrearen aurrean amaitu dute.
Ohar batean, ELAk gogoratu du energia konpainiak inoiz baino diru gehiago irabazi duela 2022an, baina soldatak «gehienez» %0,7 igoko dituela aurten. Iazko KPIa %6,5ekoa izan zela kontutan hartuta, langileek erosahalmenean galera handia izango dutela azpimarratu du.
«Irabazien errekorra hautsi eta 2022an 4.300 milioi baino gehiago irabazi dituen enpresa batek bere langileei erosteko ahalmenari eustea ukatzen die, gehienez % 0,7ko soldata igoerara kondenatuta», salatu du ELAk.
Langileak martxoaren 25ean mobilizatuko dira berriz, Madrilen. Sol plazan protesta egingo dute, «aldarrikapen berdinekin eta [Espainiako] estatuko beste zentro batzuetako Iberdrolako langileekin batera». |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225105/eh-bilduk-eskatu-du-emakumeen-eskubideen-aldeko-itun-bat-egiteko-gipuzkoan.htm | Gizartea | EH Bilduk eskatu du emakumeen eskubideen aldeko itun bat egiteko Gipuzkoan | Koalizio subiranistaren Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai Maddalen Iriartek nabarmendu du beharrezkoa dela hitz egitea, «emakumeen eta gizonen berdintasunaren gaia lehia politikotik ateratzeko». Besteak beste, itunaren bidez, soldata arrakala murriztu nahi dute. | EH Bilduk eskatu du emakumeen eskubideen aldeko itun bat egiteko Gipuzkoan. Koalizio subiranistaren Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai Maddalen Iriartek nabarmendu du beharrezkoa dela hitz egitea, «emakumeen eta gizonen berdintasunaren gaia lehia politikotik ateratzeko». Besteak beste, itunaren bidez, soldata arrakala murriztu nahi dute. | Martxoak 8 Emakumeen Nazioarteko Egunaren bezperetan, EH Bilduk agerraldia egin du gaur goizean. Hondarribian (Gipuzkoa) bildu dira koalizio subiranistako emakumeak, eta Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagaiak proposamen bat egin du lurralderako: emakumeen eskubideen aldeko itun bat egitea.
Zenbait funtzio izango ditu akordioak, Iriarteren esanetan. Soldata arrakala amaitzea: «Hitz egin dezagun eserita eta adostasunetara heltzeko bidean, nola lortuko dugun emakume eta gizonen arteko soldata arrakala amaitzeko Gipuzkoa mailako hitzarmen bat, herrialdeko ekoizpen sektoreekin eta eragile sozialekin elkarlanean». Zaintzari buruz aritzea: «Eseri gaitezen eta hitz egin dezagun erabat feminizatutako zaintzaren sektoreaz eta bertan diharduten emakumeen lan baldintzak behingoz hobetzeaz, behingoz duintzeaz». Eta politikan ordezkaritza parekatzeko: «Emakumeen eskubideen aldeko Gipuzkoako ituna behar da, emakume eta gizonen presentzia parekidea izan dadin foru administrazioko organo guztietan, baina baita Gipuzkoan egoitza fiskala duten enpresa pribatuek kudeatutako organoetan ere». Finean, hauxe eskatu du: «Har ditzagun herri bezala eta gizarte gisa aurrean dauzkagun erronkei era estrategiakoan erantzuteko neurriak».
Ahaldun nagusi izateko EAJko eta Elkarrekin Podemoseko hautagaiak ere akordiora batzera deitu ditu: «Eser gaitezen, hitz egin dezagun, eztabaida dezagun eta adostu dezagun eta atera dezagun lehia politikotik emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren gaia». Esan du jakitun dela alderdi politiko desberdinen ordezkari diren heinean, proposamen eta planteamendu politiko desberdinak dituztela, baita berdintasun politiketan ere. Halere: «Emakumeak eta politikariak gara, eta zoru bat partekatzen dugu, eta kontu batzuek lehia politikotik kanpora geratu behar dute».
Mugimendu feministarekin
Mugimendu feministak aurtengo martxoaren 8rako antolatu duen gaiari ere heldu diote. Hala esan du EH Bilduko idazkari feminista Oihana Etxebarrietak: «Zaintzak ez dira pertsonalak, politikoak baizik. Emakumeengan utzitako ardura politikoa, kolektiboa eta gizartearena dela azpimarratu nahi dugu eta horri esker aberastu diren gizonena eta enpresena bereziki». Eta mugimendu feministarekin bat egiten dutela nabarmendu du: «Martxoaren 8an kaleak hartuko ditugu. Kezko hesien aurrean, bandera moreak airean jarriko ditugu, denon bizitzak erdigunean». |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225106/gizon-bat-espetxeratu-dute-barakaldon-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat espetxeratu dute, Barakaldon sexu eraso bat egitea egotzita | Ez da emakumeen aurkako indarkeriarekin lotuta atxilotzen duten lehen aldia. | Gizon bat espetxeratu dute, Barakaldon sexu eraso bat egitea egotzita. Ez da emakumeen aurkako indarkeriarekin lotuta atxilotzen duten lehen aldia. | Ertzaintzak 24 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo, 2022ko irailean 22an Barakaldon (Bizkaia) sexu eraso bat egin izana egotzita. Epailean aurretik igaro da, eta Basauriko (Bizkaia) espetxean sartzea erabaki du.
Ez da antzeko delituekin lotura duelakoan atxilotzen duten lehen aldia. Ertzaintzak pasa den urteko abenduan ere atxilotu zuen, egun batzuk lehenago Barakaldon sexu askatasunaren aurka egindako delitu batekin zerikusia izan zezakeelakoan. Beste lau kasurengatik ere ikertzen hasi ziren orduan: uste zuten irailaren 22ko erasoarekin ez ezik, abenduan bertan izandako beste hiru erasorekin ere lotura izan zezakeela. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225107/gurrutxaga-zalduak-eta-irazu-zubirik-lortu-dute-berria-txapelketako-lehen-garaipena.htm | Kirola | Gurrutxaga-Zalduak eta Irazu-Zubirik lortu dute Berria Txapelketako lehen garaipena | Atzelari beteranoek hobeto lagundu zieten oso ongi aritu ziren aurrelari debutariei. Aiestaran eta Eskudero ere ongi aritu ziren. | Gurrutxaga-Zalduak eta Irazu-Zubirik lortu dute Berria Txapelketako lehen garaipena. Atzelari beteranoek hobeto lagundu zieten oso ongi aritu ziren aurrelari debutariei. Aiestaran eta Eskudero ere ongi aritu ziren. | Berria Erremonte Txapelketa 2023 bi partida ezberdinekin hasi zen. Aurrenekoan Gurrutxagak eta Zalduak 31-35 irabazi zieten Goikoetxea V.ari eta Aiestaran VI.ari. Bigarren partidan Irazuk eta Zubirik 16-35 irabazi zieten Loitegi eta Eskuderori.
Horrela, irabazleek lau puntu dituzte, Goikoetxeak eta Aiestaranek puntua lortu dute, eta sailkapena zaildu egin zaie Loitegi eta Eskuderori puntu negatiboa eskuratu eta gero.
Lehenengo partidan Gurrutxagak eta Zalduak ekimena eraman zuten. Urdinek hiru, lau, bost tantoko abantailak zituzten eta Goikoetxeak eta Aiestaranek desabantaila murriztea lortzen zuten. Hori bai, ez zuten aurretik jartzerik lortzen. Partiduaren azken txanpan hiru tantora eraman zuten abantaila urdinek, 27-30, eta gorrientzat ezinezkoa izan zen emaitza iraultzea. Gurrutxagak eta Zalduak bikote hobea osatu zuten. Zalduak bikain lagundu zion Gurrutxagari, huts gutxi egin eta hamabi tanto egin baitzituen debutariak. Aizarnazabalgoak ederki jokatu zuen. Zaldua bere bikoteari lasaitasuna ematen asmatu zuen. Goikoetxea V.ak lortu ez zuena. Urdinek borrokatu zuten eta partidan sartuta egon ziren, baina ez zuten hain bikote sendoa osatu. Aiestaranek lau tanto egin zituen saketik eta sei piloteoan, baina une batzuetan ez zen ulertu Goikoetxea urduri batekin.
Berria Txapelketako bigarren partida oso ezberdina izan zen. Urdinek 5-6koaren ostean hautsi zuten partida. Hamar tantoko errenta lortu zuten, 5-15ekoan, eta ez zuten markagailua iraultzeko aukerarik izan. Zubiri bikain aritu zen. Dominatu egin zuen eta, batez ere, Loitegi partidatik kanpora utzi zuen. Aurrelari gorriak akats gehiegi egin zituen eta Eskuderorentzat zaila izan zen akats horiei aurre egitea. Lehen partidan bezala atzelariak aurrelaria baino askoz hobeto lagundu zion debutariari. Gainera, puntu negatiboak min handia egiten die gorriei. |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225108/zaleen-eta-pilotarien-beroa-jasota-esan-dio-agur-pilotari-irribarriak.htm | Kirola | Zaleen eta pilotarien beroa jasota esan dio agur pilotari Irribarriak | Jasotako omenaldia "inoizko txapelik ederrena" izan esan du. Bere azken tantoa, pilotakada, osatu duen ibilbidearen isla izan da: ezkerrez, indartu eta ia erreboteraino | Zaleen eta pilotarien beroa jasota esan dio agur pilotari Irribarriak. Jasotako omenaldia "inoizko txapelik ederrena" izan esan du. Bere azken tantoa, pilotakada, osatu duen ibilbidearen isla izan da: ezkerrez, indartu eta ia erreboteraino | Eibarretik Donostiara. Zortzi urte. Hiru txapel. Buruz buruko txapeldun gazteena. Eta bere kirol ibilbideko azken tantoa, azken pilotakada ibilbide horren isla. Indartsua, ezkerrez eta ia erreboteraino. Atano III.eko zale guztiak jaikita eta txaloka. Betiko oihua inoiz baino ozenago: «Irri Irri, Irri Irri». Iker Irribarriak nekez izan zezakeen agur politagorik, gaur izan duena baino gehiago. Hala aitortu du agur partidaren amaieran: «Hitz egitea zaila da egoera honetan. Baina zortzi urtean jaso dudan txapelik ederrena da gaurkoa. Frontoia beteta, atzean nire lankide, enpresakide eta kontrarioak. Izugarri gozatu dut kantxetan, eta espero dut hemendik aurrera zuekin guztiekin kantxatik kanpo ere gozatzen segitzea». Ostean onartu du ez zaiola eze falta izan agurrari. «Hemendik 10 urtera izatea bakarrik».
Arratsalde hasieratik antzeman da Atano III.aren inguruan egun berezia zela. Irribarriaren kamiseta ugari, gehienak gorriak. Eta pilotazaleetako askok, batez ere Irribarriaren herrikideak, Aramakoak, zapi gorri batekin lepoan. Bertan, bost data ageri ziren: Irribarriaren debutarena, irabazitako hiru txapelena eta agurrekoarena. Bai zapia baita elastikoa ere zeramatzan Asier Muñagorrik. Aspalditik du ezagun Irribarria. Peru semearekin zihoan. «Herriak oso modu berezian bizi izan du Ikerren agurra. Tristura puntu batekin. Izan ere, pena da halako pilotari handi batek, dituen ahalekin, lesio batengatik uztea pilota. Baina harro eta pozik gaude egin duenarekin. Pilotari eta lagun handia izateaz gain, gure herriari, Aramari, asko eman dio». Beste herri askotatik bertaratu dira pilotazaleak Irribarriari merezitako agurra ematera. Irun eta Lezotik ailegatu dira Pili eta Gemma Legorburu. «Betidanik izan gara oso Irribarria zaleak. Haren garaipen nahiz porrotekin asko gozatu eta sufritu dugu. Hain urte gutxian lortu duenak erakusten du nolako pilotaria izan den. Baina gehien gustatu izan zaiguna haren izateko modua izan da: indartsua eta aldi berean umila. Bere agurra ahaztezina izatea merezi du».
Behin frontoian sartuta, giroa berotzen joan da. Ondoan izan ditu pilotazaleak ez ezik, lagunak eta senideak. Tartean zen Aritz Elustono Realeko jokalaria. Lehengusua du Irribarria. Honela mintzatu da. «Sentimendu askoko eguna izaten ari da. Iker gozatzen ikusi dugu kantxan, baina osasuna denen gainetik dago, eta utzi egin behar du pilota. Une politekin geratu behar du, eta pilotari eman dion guztiarekin. Ziur nago irribarre batekin amaituko duela eguna». Pilotari eman dionari erreparatu dio Oinatz Bengoetxea pilotari ohiak: «Egia esan oraindik ere asko emateko moduan zegoen. Zorte txarra izan du. Baina beti izan da indar handiko pilotaria, ausarta. Hark izan du beti partiden aginte makila. Aurkari gogorra izan da». Orain datorrenari baikor begiratzeko aholkatu dio. «Ederra da».
Peio Etxeberia enpresakideak onartu du «egun berezia» zela gaurkoa. «Merezi zuen halako agur bat, ikusi da zaleek nolako estimua dioten. Orain gozatzea dagokio bizimodu berriaz. Pertsona bizia da, eta haren ibilbidea ere halakoa izan da. Oso gaztetatik lortu du arrakasta, eta jakin du hori behar bezala kudeatzen». Askotan izan du Irribarria aukari. «Bolearekin min handia egin du beti, eta sekulako joa izan du».
Omenaldia eta oroigarriak
Irribarria beroketa ariketak egitera irten denean hasi da berotzen frontoia. Pilotariak albo banatan zituela irten da, bikotekide izan duen Jose Javier Zabaletarekin eta Altuna III.a eta Martija kontrarioekin. 22-18 irabazi dute Aramakoak eta Zabaletak, eta zaleek gogotik txalotu dituzte haren tantoak, baita Txoriak txori eta Ikusi mendizaleak abestu ere.
Partida amaitu ostean irten dira bi enpresako pilotariak kantxara, eta haiengandik inguratuta jaso du omenaldia Irribarriak. Ez zaio ezer falta izan. Josu Arrizabalaga Izer trikitilariak trikitia hartu, eta agurra jo du. Hura izan da Irribarriaren pandero irakaslea. Dantzan, berriz, Garazi Egiguren aritu da, Tolosako Kimua dantza taldeko kidea. Keinu polita izan da 2016an Irribarriak irabazi zuen Buruz Buruko txapelari. Egiguren izan zen txapel hura irabazi ostean Araman egin zioten omenaldian dantza egin zuena. Gero iritsi da Aitor Sarriegi bertsolariaren bertsoa. Bertsozalea da Irribarria, eta pilotazalea Sarriegi. Aramakoaren «ezker zoragarria» izan du gogoan. «Eta eskubia, a ze bi». Eta etorkizunera begira jarri zaio:«Lehen eskua sartua haiz mila pilota klaseri, ta hau saskian utzita ezin haiz sillan eseri. Badaukak nondik hasia, nori heldu eta zeri. Eskerrik asko Iker ta, bizitzaz gozatzen segi».
Oroigarria bat baino gehiago jaso ditu: Fernando Bidarte Aspeko buruak Iñigo Manterola eskulturgilearen artelana eman dio, eta alabarentzat Asperen elastiko bat jaso du, atzean Irribarria izena ageri zela. «Ahal badut, bihar bertan jarriko diot», esan du gero. Maila nagusiko hiru txapel irabaziak ditu Irribarriak. Gaur beste bat jaso du. Unai Lasok jantzi dio, Pilotari Profesionalen Elkartearen izenean. Eta amaitzeko, Aspeko enpresakideen aldetik, koadro bat jaso du, bere ibilbideko une garrantzitsuenen argazkiekin. Beñat Rezustak eman dio. Harekin izan zen txapeldun binaka |
2023-3-4 | https://www.berria.eus/albisteak/225109/langile-bat-hil-da-baionako-tailer-batean-altuera-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Baionako tailer batean, altuera batetik erorita | Istripua ostiralean izan zen, eta beste behargin bat zauri zen. Aurten, hamar langile hil dira lanean. | Langile bat hil da Baionako tailer batean, altuera batetik erorita. Istripua ostiralean izan zen, eta beste behargin bat zauri zen. Aurten, hamar langile hil dira lanean. | Baionako tailer bateko bi langilek istripua izan zuten ostiralean: langileetako bat hil egin da eta bestea zauritu. Hildakoak 50 urte inguru zituen. Sindikatuen zenbaketaren arabera, urte hasi zenetik Euskal Herrian hamar pertsona hil dira lanean ari zirenean.
Poliziak azaldu duenez, ezbeharra Lapurdiko hiriburuko Seque auzoko autoentzako tailer batean gertatu zen. Lehen ikerketen arabera, langileak pintura kabina prefabrikatu batetik erori ziren.
Zauritutako behargina Baionako ospitalean artatu zuten, eta bere bizitza ez dago arriskuan. Poliziak zehaztu beharko du istripua segurtasun jarraibideak ez betetzearekin lotuta dagoen. Lan Ikuskaritza ere gertatutakoa ikertzen ari da. |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225137/lilatoian-6000-emakumek-baino-gehiagok-hartu-dute-parte.htm | Kirola | Lilatoian 6.000 emakumek baino gehiagok hartu dute parte | Inoizko parte hartzerik handiena izan da. Nerea Egia izan da 33. aldiaren irabazlea. | Lilatoian 6.000 emakumek baino gehiagok hartu dute parte. Inoizko parte hartzerik handiena izan da. Nerea Egia izan da 33. aldiaren irabazlea. | Giro bikaina lagun, 6.000 emakumek baino gehiagok bete dute Donostiako Bulebarra. Lilatoiaren 33. aldia egin dute gaur, eta inoiz baino korrikalari gehiago elkartu dira Atletico San Sebastian kirol klubak antolatutako lasterketan; iaz, adibidez, 5.000 lagunek hartu zuten parte.
Lilatoia jai giroan ospatzen da, baina badago lehiarako tartea ere. Hor Nerea Egia donostiarra izan da garaile; herri lasterketetako ohiko lasterkaria da Egia, eta ohi bezain ondo aritu da.
Dena den, lasterketa ez da eguneko ekitaldi bakarra izan. Horren aurretik, goizeko 09:30ak pasatxo zirela, zumba eginez egin dute beroketa parte hartzaileek. Esku bizikletako modalitatean eta korrika egin da lasterketa, eta sari banaketa, berriz, Donostiako udaletxean egin dute, 11:30 aldera. Azkenik, aurten Lila Poteoa delakoa berreskuratu dute: Parte Zaharreko kaleetan barrena ibili dira, trikitilariak lagun.
Orotara, 250 lagun inguru aritu dira boluntario gisa lasterketa ospatu zedin. Haiei eskerrak eman dizkio Atletico San Sebastianek.
Ikusi gehiago: «Lilatoiak lasterketa izena du, baina ez da lasterketa bat» |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225138/barrocal-eta-ruiz-de-larramendi-txapeldun-ados-pilotako-binakakoan.htm | Kirola | Barrocal eta Ruiz de Larramendi txapeldun Ados Pilotako binakakoan | Lehen tantoetatik hartu dute aurrea gorriek, eta txapelketako partida guztiak irabazita gailendu dira. Promozio mailako finala Gordon-Oskozek irabazi dute. | Barrocal eta Ruiz de Larramendi txapeldun Ados Pilotako binakakoan. Lehen tantoetatik hartu dute aurrea gorriek, eta txapelketako partida guztiak irabazita gailendu dira. Promozio mailako finala Gordon-Oskozek irabazi dute. | Maddi Barrocalek eta Olatz Ruiz de Larramendik irabazi dute Ados Pilotako binakako txapelketa. Gaur jokatu dira Ados klubak eta BERRIAk antolatutako finalak Zumarragako (Gipuzkoa) Beloki frontoian, eta joko bikaina eginda gailendu dira Goiuri Zabaletaren eta Naroa Agirreren aurka (22-12).
Ez da ezustekoa izan. Txapelketa osoan izan dira onenak bi bikote horiek, baina bereziki nabarmendu dira Barrocal eta Ruiz de Larramendi: hasi eta buka, ez dute partida bat bera ere galdu. Ligaxkan zazpitik zazpi irabazi zituzten, finalaurrekoetan 22-11 hartu zituzten mendean Naroa Elizalde Etxekolonea eta Maite Ruiz de Larramendi Mujika, eta gaur aurrekoetan erakutsitakoa berretsi besterik ez dute egin.
Lehen tantoetatik, atzean sendo aritu da Ruiz de Larramendi, eta aurrean asmatu du tantoak amaitzen Barrocalek. Sakez ere zazpi tanto egin ditu. Ruiz de Larramendik azaldu du hasieratik zutela partida atzean jokatzeko asmoa, «aurrean zaila delako Zabaletari tanto egitea».
Barrocal Promozio Mailan txapeldunorde izan zen iaz, eta Lehen Mailako txapela jantzi du aurten. Nola gainera: Bergarako aurrelariak jaso du pilotari onenaren saria ere.
Promozioko finala
Promozio mailako finalean, berriz, Aiala Uriarte Gordon eta Leire Oskoz nagusitu dira Natale Aranbururen eta Olatz Insaustiren aurka (22-14). Lehen tantoetan sendotasun handiagoa erakutsi dute Gordonek eta Oskozek; jokoan sartzen gutxi utzi diote Aranbururi. Hurrengo tantoetan hobeto jokatu dute urdinek, baina ezin izan dute markagailua irauli. Aranbururi eman diote pilotari onenaren saria.
Datorren urtean, Antzuolan (Gipuzkoa) jokatuko dira Binakako txapelketaren finalak. Iera Agirre pilotariak eta Ados klubeko ordezkariak egin du txapelketaren balorazioa. Pozik agertu da txapelketa egin ahal izan dutelako, eta gaurko egunak «aurrera jarraitzeko indarrak» ematen dituela aitortu du. Gogoan izan du txapelketa hasi aurretik hartutako «kolpea» ere: ETBk jakinarazi zien ez zuelako txapelketako partidarik emango. Hori gertatu arren, balioa eman nahi dio egindako lanari. |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225139/bide-zailenetik-pena-iia-eta-mariezkurrena-iia-finalerdietara.htm | Kirola | Bide zailenetik, Peña II.a eta Mariezkurrena II.a finalerdietara | Ostiralean Urrutikoetxea-Albisu kanporatu ostean, Peio Etxeberria eta Rezusta utzi dituzte gaur aukerarik gabe. Sasoi bikainean daude. | Bide zailenetik, Peña II.a eta Mariezkurrena II.a finalerdietara. Ostiralean Urrutikoetxea-Albisu kanporatu ostean, Peio Etxeberria eta Rezusta utzi dituzte gaur aukerarik gabe. Sasoi bikainean daude. | Ostiralean bat, eta igandean bestea. Biak emaitza berarekin: 22-10. Binakako txapelketako lehen fasea seigarren postuan amaituta, Jon Ander Peñak eta Jon Mariezkurrenak bi kanporaketa jokatu behar izan dituzte finalerdietako ligaxkarako sailkatzeko. Bide zailenetik heldu dira hara, baina aurkariek kontuz ibili beharko dute eurekin: asteburu honetan erakutsi duten mailarekin edozeini aurre egiteko gai dira.
Galde diezaietela, bestela, Peio Etxeberriari eta Rezustari. Gaur, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, Mariezkurrena izan da onena. Hark ezarri du neurketaren erritmoa, eta atzean sartuta izan du Rezusta uneoro. Bost tanto egin ditu, eta bakar bat ere ez du galdu. Ez dago zalantzarik: Berriozargoak atzean utzi ditu eskuin eskuan zituen minak.
Partida gogorra izan da, pilotakada askokoa. Hasieran, parekatua (9-8). Hortik aurrera apurtu dute neurketa Peñak eta Mariezkurrenak. Nekea tarteko, tanto motzagoak jokatu dituzte, eta hor nagusitasuna azaldu dute irabazleek. Peña II.ak ez ditu aukera gehiegi izan, baina baliatu ditu izan dituenak. Peio Etxeberria saiatu da, baina ez da bere eguna izan gaur.
Agian, bikote bakoitzaren egoeran zerikusia izan du ostiralean gertatutakoak: Peña eta Mariezkurrena Urrutikoetxeari eta Albisuri ondo irabaztetik heldu dira gaurkora, eta Peio Etxeberria eta Rezusta, berriz, Laso-Imazen aurka 19-21eko markagailua alde izan arren galtzetik.
Ondorioz, hauek dira finalerdietako ligaxka jokatuko duten bikoteak: Elordi-Zabaleta, Altuna III.a-Tolosa, Laso-Imaz eta Peña II.a-Mariezkurrena II.a. |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225140/hutsean-berdindu-dute-rayok-eta-athleticek.htm | Kirola | Hutsean berdindu dute Rayok eta Athleticek | Aukera gehiago izan dituzte zuri-gorriek, baina ez dute asmatu ate aurrean. Talde bakoitzak jaurtiketa bana egin du zutoinera. | Hutsean berdindu dute Rayok eta Athleticek. Aukera gehiago izan dituzte zuri-gorriek, baina ez dute asmatu ate aurrean. Talde bakoitzak jaurtiketa bana egin du zutoinera. | Bolada txarra nolabait eteteko balio duen puntua lortu du Athleticek Vallecasen (Madril). Zuri-gorriek hiru porrot zeramatzaten jarraian (bi ligan), eta gaur Rayo Vallecanoren zelaian neurketa serioa jokatu dute, denboraldi ona egiten ari baita. Europan postu bat lortzeko lehian dabiltza bi taldeak. Biek izan dituzte garaipenaren gola sartzeko aukerak.
Batez ere lehen zatian, gehiago izan dira bizkaitarrak, Sancet bikain bati esker. Erdilariak izan du Athleticen aukerarik argiena ere, buruz; azken metroetan ondo moldatu da Guruzetarekin, hamaikakoan izan baita. Dena den, atsedenaldiaren aurretik izan den aukerarik argiena Rayok izan du: zutoinean jo du Alvaro Garciaren erremate batek.
Lehenengoaren bide beretik hasi da bigarren zatia. Aukera oso argiak izan dituzte Nico Williamsek eta Berenguerrek. Athletic, ordea, bere hutsegiteak garesti ordaintzear izan da. Azken ordu erdian, Raul de Tomas zelairatu denetik, hobea izan da etxeko taldea, eta Agirrezabalak geldiketa bikain bat ere egin behar izan dio aurrelariari.
Bi taldeak azken minutura arte jardun dira borrokan: Rayoren unerik gozoenean, Nicok zutoinera egin du jaurtiketa bat, eta epaileak txartel gorria erakutsi dio Sanceti, neurketako onenari.
Sailkapenari dagokionez, Athletic zortzigarrena da 33 punturekin, Osasunarekin berdinduta. Bi gehiago ditu Rayok.
Rayo: Dimitrievski; Balliu, Lejeune, Mumin, Fran Garcia; Comesaña, Valentin (Pathe Ciss, 80'), Trejo (Unai Lopez, 80'), Isi (Salvi, 87'), Alvaro Garcia; eta Camello (De Tomas, 66').
Athletic: Agirrezabala; Lekue (De Marcos, 76'), Vivian, Iñigo Martinez, Yuri; Dani Garcia (Vesga, 84'), Zarraga (Vencedor, 84'), Sancet; Berenguer (Iñaki Williams, 71'), Nico Williams eta Guruzeta (Raul Garcia, 71'). |
2023-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/225141/txirrindulari-probetan-segurtasuna-eskatzeko-elkarretaratzea-egin-dute-eibarren.htm | Kirola | Txirrindulari probetan segurtasuna eskatzeko elkarretaratzea egin dute Eibarren | Hainbat lasterketa bertan behera utzi behar izan dituzte motorren asegururik ezagatik eta Ertzaintzaren laguntza faltarengatik | Txirrindulari probetan segurtasuna eskatzeko elkarretaratzea egin dute Eibarren. Hainbat lasterketa bertan behera utzi behar izan dituzte motorren asegururik ezagatik eta Ertzaintzaren laguntza faltarengatik | Igande eguerdian ehunka txirrindulari bildu ziren Eibarko Untzaga enparantzan (Gipuzkoa), protesta batean. Salatu dutenez, Gipuzkoan bertan behera utzi behar izan dituzte hainbat lasterketa, ez dagoelako asegururik motorrekin laguntza ematen ari direnentzat, eta Ertzaintzak ez duelako adina behar agente jartzen segurtasuna ziurtatzeko. Besteak beste, Eibarren, Mendaron, Beasainen eta Mutrikun ezin izan dituzte probak egin, eta Asteasuko Aiztondo Klasika ere bertan behera geratu da.
Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioak adierazi duenez, harremanetan jarri dira Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin, arazoa konpontzeko asmotan.
Martxoaren 11 eta 12rako aurreikusirik dauden probak bertan behera utzi dituzte, baina eutsi egingo diete 18-19ko asteburukoei, printzipioz, ordurako konponbideren bat egongo delakoan.
«Zalego onena, txirrindulari onenak eta Tourra bera ere izan nahi baditugu, funtsezkoa da oinarritik hastea, teilatutik hasi beharrean», idatzi zuen Eibarko Txirrindulari Elkarteak, atzoko protestarako deialdian.
Motorrekin segurtasun lanean aritzen direnen jarduera ez dago lanbide gisa onartuta legez, eta, horren eraginez, ezin diete seguru osorik egin. Beraz, gidariak jaso ditzaketen kalteak babestuta badaude ere, euren motorrekin eta jantziekin aritu behar dira, eta azken horiek ez daude babesturik. Salatu dutenez, azken urteotan izan dituzte ezbeharrak, eta horien ondorioak eurek ordaindu behar izan dituzte. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225142/milaka-errefuxiatu-rohingya-aterperik-gabe-geratu-dira-sute-baten-eraginez.htm | Mundua | Milaka errefuxiatu rohingya aterperik gabe geratu dira, sute baten eraginez | Milaka iheslari bizi diren kanpaleku batean piztu da sutea, Bangladesh hegoaldean. | Milaka errefuxiatu rohingya aterperik gabe geratu dira, sute baten eraginez. Milaka iheslari bizi diren kanpaleku batean piztu da sutea, Bangladesh hegoaldean. | Myanmarko agintarien jazarpena dela-eta herrialdetik ihes egin behar izan duten milioika rohingya errefuxiatu gisa bizi dira Bangladeshko kanpalekuetan. Horietako batean, Cox's Bazar hirikoan, sua piztu zen atzo, eta milaka errefuxiatu aterperik gabe geratu dira.
Milioi bat errefuxiatu bizi dira kanpaleku horretan. Etxolak banbu egurrez eta plastikoz eginak zeuden, eta sua berehala zabaldu zen. Denera, 2.000 etxola erre dira, eta 12.000 pertsona estalperik gabe daude orain. Edonola ere, agintariek esan dute printzipioz inork ez duela min hartu ezbeharrean.
Ez dakite zergatik piztu den sua, baina halakoak ez dira ezohikoak kanpaleku horretan, etxolak oso estu baitaude. 2021eko urtarrilaren eta 2022ko abenduaren artean 222 sute piztu dira rohingyen kanpalekuetan, eta horietako 60 nahita piztuak izan dira.
Ikusi gehiago: Rohingyek NBEren elikagai laguntzen murrizketa «suntsitzaileak» salatu dituzte
Larriena 2021eko martxoan piztu zen: gutxienez 15 pertsona hil zituen, eta 50.000 inguru aterperik gabe utzi.
Bangladeshko hego-ekialdeko Cox's Bazarreko errefuxiatuak egoera oso makurrean bizi dira. MEP Munduko Elikadura Programak emaniko elikagaiei esker bizirauten dute. Joan zen astean salatu zutenez, Nazio Batuen Erakundeak murrizketa «suntsitzaileak» egin ditu laguntza horretan, eta egoera are makurragoa da errefuxiatuentzat. Bidalitako elikagaiak %30 murriztu behar izan dituzte, eta malnutrizioa zabaldu dela adierazi dute. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225143/turkiako-agintariek-46000-hildako-zenbatuak-dituzte-lurrikara-gertatu-eta-hilabetera.htm | Mundua | Turkiako agintariek 46.000 hildako zenbatuak dituzte, lurrikara gertatu eta hilabetera | Save the Children erakundeak adierazi du biktima asko larri dabiltzala elikagaiak lortzeko. | Turkiako agintariek 46.000 hildako zenbatuak dituzte, lurrikara gertatu eta hilabetera. Save the Children erakundeak adierazi du biktima asko larri dabiltzala elikagaiak lortzeko. | Otsailaren 6an lurrikara indartsu batek hondamendia eragin zuen Turkian, Sirian eta Kurdistanen. Hilabete bete den honetan, Turkiako agintariek eman dute orain arte hildakoen kopurua: 45.968.
Ika-mika egon da azken egunotan, Ankarako Gobernuaren eta Turkiako Sendagileen Elkargoaren artean, biktima kopuruaren inguruan. Duela hiru aste, gobernuak 41.000 pertsona hil zirela zenbatu zuen, baina elkargoak adierazi zuen litekeena zela 60.000 izatea. Benetako egoera ezkutatzea egotzi zieten agintariei.
«Daukagun edozein kopuru nazioarekin partekatuko dugu», esan du Suleyman Soylu Barne ministroak bart. Edonola ere, ukatu egin du kopuru erreala gobernuak emanikoa baino handiagoa dela.
Elkargoak txostena aurkeztu zuen atzo, eta, datu zehatzik eman ez bazuen ere, gardentasuna eskatu zion gobernuari. Adibide bat eman zuten: Kahramanmaras hirian hildakoen kopuru ofiziala 6.000koa bada ere, 11.000 pertsona lurperatu dituzte han.
Soyluk onartu egin du hildakoen artean 4.235 siriar daudela, herrialdeko gerra zibileko iheslariak.
Gaur adierazi dute 1,5 milioi pertsona bizi direla 332 kanpalekutan.
Save the Children erakundeak gau adierazi duenez, biktima asko larri dabiltza elikagaiak lortzeko. Izan ere, hornidura arazoak daude, eta asko garestitu dira elikagaiak.
«Kalte handia pairaturiko Siriako iparraldeko hainbat barrutitan, azoketan elikagai gutxi edo bat ere ez dago», adierazi du gobernuz kanpoko erakundeak.
«Ez dago galtzeko astirik: hil edo bizikoa da Siriako familiei laguntzea». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225144/produktu-batzuk-ahalik-eta-merkeena-eskainiko-dituzte-ipar-euskal-herriko-supermerkatuek.htm | Ekonomia | Produktu batzuk «ahalik eta merkeena» eskainiko dituzte Ipar Euskal Herriko supermerkatuek | Frantziako Gobernuak ez du oinarrizko saski bateratu bat lortu, baina banaketa taldeek prezio apalagoko produktu sorta bat eskainiko dutela agindu dute. «Inflazioaren aurkako hiruhilekoa» labelarekin salduko dituzte. | Produktu batzuk «ahalik eta merkeena» eskainiko dituzte Ipar Euskal Herriko supermerkatuek. Frantziako Gobernuak ez du oinarrizko saski bateratu bat lortu, baina banaketa taldeek prezio apalagoko produktu sorta bat eskainiko dutela agindu dute. «Inflazioaren aurkako hiruhilekoa» labelarekin salduko dituzte. | Frantziako Gobernuak amore eman du oinarrizko produktuen saski bati gehienezko prezio bat emateko saioan. Horren ordez, banaketa talde handiekin akordio bat egin du, haiek aukeratzen duten produktu sorta bat «ahalik eta merkeena» eskaintzeko.
Bruno Le Maire Ekonomia ministroak azaldu duenez, supermerkatuek produktu horien irabazi tartea ahal bezainbeste txikituko dute, baina ez, ordea, laborariena eta industria ekoizleena. Produktu horiek «inflazioaren aurkako hiruhilekoa» esaten duen labela izango dute, Frantziako bandera batean idatzia.
Ministroak agindu du iruzurraren aurkako zerbitzuak egiaztatuko duela banatzaileek beren marjinen kontura merkatzea prezioak, eta ez banaketa kateko beste eragileen kontura. Horretarako, atzo bertan katebegi bakoitzaren irabazi marjinak argitaratzekoa zen, eta gauza bera egingo du hiru hilean behin.
«Tresna masiboa, eraginkorra eta babeslea izango da», ziurtatu du Le Mairek. Egun gutxi barru sartuko da indarrean, hiru hilabetez. «Gure herrikideak prezio igoeratik ahal bezain ongi babestu nahi ditugu [...] Inflazioaren kostua partekatu behar dugu».
Ministroak baztertu egin du Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagaien prezioa jaisteko hartutako bidea, BEZa jaistearena. «Ez da eraginkorra, eta kostu handia du estatuarentzat». Halaber baztertu du dekretu bidez prezioak izoztea. «Beste batzuek esaten dute nahikoa dela administrazioaren aginduz prezioa blokeatzea. Sentitzen dut, baina merkataritzaren askatasunean sinesten duen herrialde batean gaude. Ez dagokigu guri prezioak finkatzea, baizik eta banatzaileek egingo dute ahalegina haiek hautatutako produktu batzuetan».
Saio ez guztiz antzua
Hasieran, ordea, bestelakoa zen Parisko gobernuaren asmoa. Olivia Gregoire Merkataritza ministroak oinarrizko saski bateratu bat osatzeko ideia proposatu zuen abenduan, eta orduz gero saiatu da banaketa kate handiekin saski horretan zein produktu sartu behar ziren negoziatzen. Alferrik izan da, baina presioak izan du ondoriorik: supermerkatuetako jabeak behartu ditu bere neurri propioak aurkeztera. Systeme U izan zen lehena bere saski merkea eskaintzen, 150 produktu «kostu prezioan», eta denbora mugarik gabe. «Arrakasta handia izan da», ziurtatu du Dominique Schelcher Systeme U-ko buruak, produktu horien salmenta %20 handitu baita.
Asteburuan zehar jarraitu diote beste banaketa kate gehienek. Carrefourrek «prezio blokeatuko» 200 produktu salgai izango ditu martxoaren 15etik ekainaren 15era. Tartean izango dira ehun bat elikagai, baina baita lixiba eta haurrentzeko pixoihalak ere. Intermarchek, berriz, 500 produktu sartu ditu bere oinarrizko saskian: bere markako 470 produktu eta 30 produktu fresko (barazkiak, fruta, arraina...). Monoprixek «prezio kontrolatuko» 87 produktu gehituko dizkio azkenaldian eskaini dituen 300 produktu merkatuei.
Kate horietako arduradunak Le Mairerekin agertu dira gaur, gobernuarekin lortutako akordioaren berri emateko. Baina haien artean bazen hutsune oso esanguratsu bat: Leclercena. Hura da, Carrefourren aurretik, liderra Frantziako merkatuan, baina Michuel Edouard Leclerc haren presidenteak ez du gobernuaren «komunikazio politikaren» parte hartu nahi izan. «Ez naiz argazki batean aterako esateko Leclercek merkeago saltzen duela».
Janaria, %14,5 garestiago
Insee estatistika erakundeak iragan astean aurreratu zuenez, inflazioa bi hamarren handitu zen otsailean Frantzian, %6,2raino. Baina are gehiago handitu zen elikagaien prezioen igoera: %13,3tik %14,5era, batez ere janari freskoen eraginez.
Hurrengo hilabeteetan inflazio tasa orokorrak behera egitea espero den arren, elikagaiena jaisteko ziur aski hilabete gehiago itxaron beharko da, energiak udazkenetik hona izan duen merkatzearen eran. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225145/laquoeskuburdinak-oso-estu-lotu-zizkidaten-eta-min-egiten-zidatela-esatean-are-gehiago-estutu-zituztenraquo.htm | Politika | «Eskuburdinak oso estu lotu zizkidaten, eta, min egiten zidatela esatean, are gehiago estutu zituzten» | Unai Isasi Azkarraga gazte amurrioarra atxilotu zuen Ertzaintzak iragan ostiralean Gasteizen; 1976ko martxoaren 3ko sarraskia gogoratzen zuen manifestazioaren testuinguruan. | «Eskuburdinak oso estu lotu zizkidaten, eta, min egiten zidatela esatean, are gehiago estutu zituzten». Unai Isasi Azkarraga gazte amurrioarra atxilotu zuen Ertzaintzak iragan ostiralean Gasteizen; 1976ko martxoaren 3ko sarraskia gogoratzen zuen manifestazioaren testuinguruan. | Ostiraleko atxiloketaren inguruan mintzatu da Aiaraldea komunikabidearekin Unai Isasi Azkarraga gazte amurrioarra.
Martxoaren 3ko manifestazioaren ostean atxilotu zintuzten. Nolakoa izan zen atxiloketa?
Ostiraleko manifestazioaren testuinguruan beste gazte bat atxilotu zuten. Mobilizazioa amaitzean Foru plazan geratu ginen taldetxo bat, gazte horren atxiloketari buruzko informazioa bildu eta abokatuekin harremanetan jartzeko kudeaketa lanak egiteko asmoz. Telefono dei batzuk egin genituen, unibertsitateko ikasle batzuekin hitz egin, haren inguruko jendearekin harremanetan jarri… une horretan ezer gutxi genekien haren egoeraz.
Foru plazan geundela konturatu ginen geroz eta polizia gehiago ari zirela biltzen ingurura, ertzain uniformatuak, baina baita kaleko jantzitakoak ere. Geroz eta manifestari gutxiago geratzen ziren gainera, eta Ertzaintzaren presentzia agerikoagoa egiten zuen horrek. Orduan erabaki genuen telefono deiekin beste leku batean jarraitzea. Plazatik atera, eta polizia gehiagorekin egin genuen topo. Nire bila zebiltzala sumatu nuen. Alde egiten saiatu nintzen, baina kaleko jantzitako poliziak nire gainean azaldu ziren, lurrera bota ninduten eta atxilotu egin ninduten.
Ostikada bat eman zidaten buruan, belaunak ipini zizkidan beste batek aurpegian, eta beste bat izan nuen gainean jarrita. Bideoan ikusi dut gerora askoz gehiago nituela gainean; momentu hartan ez nintzen guztiaz ohartu.
Nolakoa izan zen Ertzaintzaren jarrera?
Urduri zeudela igarri nuen. Nire motxila kentzen saiatu ziren, baina, ez zutenez lortu, zintak moztu behar izan zizkioten. Eskuburdinak oso estu lotu zizkidaten. Gelditzeko eskatu nien, min izugarria egin zidaten eta; baina are gogorrago lotu zizkidaten. Ospitalera eraman ninduten, zuzenean. Nik uste dut ohartu zirela bortizki jokatu zutela.
(jarraitu irakurtzen, Aiaraldea.eus-en) |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225146/ehun-kolektiboak-bardeako-eremu-militarreko-lurrak-desjabetu-ditu-euskal-errepublikaren-izenean.htm | Politika | Ehun kolektiboak Bardeako eremu militarreko lurrak «desjabetu» ditu, «Euskal Errepublikaren izenean» | Eremura sartzea galarazten duen kate bat moztu dute ekintzaileek, eta debekatzeko seinaleak bota. | Ehun kolektiboak Bardeako eremu militarreko lurrak «desjabetu» ditu, «Euskal Errepublikaren izenean». Eremura sartzea galarazten duen kate bat moztu dute ekintzaileek, eta debekatzeko seinaleak bota. | Txaranga baten musikarekin lagunduta, Bardea eremu militar bihurtu izanaren aurkako ekintza egin zuen larunbatean Ehun kolektiboak. Eremu militarreko lurrak sinbolikoki «euskal errepublikaren izenean desjabetu» dituztela adierazi dute. Zabaldu duten bideoan ageri denez, eremura sartzea galarazten duen kate bat moztu dute ekintzaileek, eta debekatzeko seinale bat bota.
Hedabideetara bidalitako oharrean, Ehunekoek gogoratu dute duela 37 urte Hego Euskal Herriko herritar gehienek ezezkoa eman ziotela NATOri. «Urte luze hauetan euskal herritarron hitza ez da errespetatu, eta badakigu aurrerantzean ere ez dela errespetatuko». Horrez gain, NATOk «Espainiaren eta Frantziaren bitartez» Euskal Herria beste gerra batean sartu duela azaldu dute.
Herritarrek orduan adierazitako nahia betetzeko eta NATOtik ateratzeko modu bakarra Euskal Errepublika eratzea dela adierazi du taldeak. «Bakearen eta antimilitarismoaren aldeko borrokak, gaur eta hemen, NATOtik ateratzea esan nahi du derrigorrean. Eta NATOtik ateratzeak, derrigorrean, euskal errepublika esan nahi du. Gurean, gerraren kontrako borroka errepublika propioaren aldeko borroka da».
Bide horretan aldebakarrez jokatzea besterik ez dagoela adierazi dute. «Espainiak eta Frantziak gerra eta heriotza, euskal errepublikak bizitza».
Antimilitarismoa
Lehen ere egin ditu ekintza sinbolikoak mugimenduak, antimilitarismoaren alorrean. Iazko martxoan, esaterako, Donostiako Loiola auzoko kuartelaren aurrean, militarren kuartela «desjabetzeko» eta «herriaren esku» uzteko ekintza egin zuten.
Ehun herritar mugimendu nazionala 2019an sortu zuten, euskal errepublikaren alde aritzeko. Haren helburua euskal errepublikaren aldeko «gehiengo zabala» sortzea da, «behetik egindako lanaren eta konfrontazioaren» bitartez. «Gehiengoari gustagarria zaion aurpegia» jarri asmo diote aldarrikapenari. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225147/philippe-duluc-zendu-da-eh-baiko-kidea.htm | Politika | Philippe Duluc zendu da, EH Baiko kidea | Ipar Euskal Herriko jardun politikoan ibilitakoa zen. Eusko Alkartasunako militantea izan zen, eta talde hura ordezkatu zuen EH Bairen zuzendaritzan. | Philippe Duluc zendu da, EH Baiko kidea. Ipar Euskal Herriko jardun politikoan ibilitakoa zen. Eusko Alkartasunako militantea izan zen, eta talde hura ordezkatu zuen EH Bairen zuzendaritzan. | Atzo zendu zen Philippe Duluc, 60 bat urte zituela, Baionan.
Ipar Euskal Herriko jardun politikoan ibilitakoa zen. Eusko Alkartasunako militantea izan zen, eta talde hura ordezkatu zuen EH Bairen zuzendaritzan. Gerora ere, EH Baiko kide izan zen, besteak beste. Dolumin mezu ugari argitaratu dituzte erakundeek eta kide ohiek.
Girondakoa (Akitania Berria) zen sortzez, eta han lurperatuko dute. Hala ere, meza bat egingo da Euskal Herrian. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225148/atezainak-beltzez-iribarren-omenez.htm | Kirola | Atezainak beltzez, Iribarren omenez | Jose Angel Iribarrek 80 urte bete berri dituela ospatzeko, Euskal Herriko eta kanpoko hainbat atezain beltzez jantzi dira asteburuan, Athleticeko atezain ohiak egiten zuen moduan. | Atezainak beltzez, Iribarren omenez. Jose Angel Iribarrek 80 urte bete berri dituela ospatzeko, Euskal Herriko eta kanpoko hainbat atezain beltzez jantzi dira asteburuan, Athleticeko atezain ohiak egiten zuen moduan. | Athleticek egin zuen deialdia, eta Euskal Herriko eta atzerriko hainbat atezainek egin dute bat. Jose Angel Iribar atezain mitikoak 80 urte bete zituen joan den asteazkenean, eta, urtemuga ospatzeko, beltzez janzteko eskatu zien Athleticek beste klubetako atezainei. Izan ere, Iribarrek kolore horrekin jokatu zuen ia bi hamarkadatan Bilboko klubaren lehen taldean. Realeko eta Cadizeko atezainak izan ziren deialdiarekin bat egiten lehenak. Ostiral gauean beltzez zelairatu ziren Anoetan jokatu zen partidan.
Ledesma Cadizekoa eta Remiro Realekoa, ostiral gauean. / BERRIA
Bizkaian futbol talde guztietako atezainek gogoratu dute Iribar jantzi beltzarekin asteburu honetan. Asko izan dira #Iribar80 traola erabiliz beltzez jantzita euren atezainen argazkiak sare sozialetara igo dituzten klubak.
Joana San Andres Leioako atezaina, larunbatean Zarautzen. / Lutxo, Leioa Emakumeak
Eta beltzez jokatu zuen baita atzo arratsaldean Julen Agirrezabala Athleticeko atezainak ere Rayoren aurka; Dimitrievski Rayoko atezaina ere beltzez jantzi zen (biak, argazki nagusian). Athleticen kasuan, gainera, zelaira atera ziren 11 jokalariek jantzi zuten elastiko beltza partida hasi aurretik.
Athleticeko hasierako hamaikakoa osatu zuten jokalariak, beltzez jantzita, partida hasi aurretik. Athletic Club
Bizkaitik kanpo ere, Euskal Herriko futbol taldeek ere gogoratu nahi izan dute Iribar. Eibarreko atezainak jantzi dira beltzez asteburuan, eta hala egitekoak dira gaur gauean Osasunako eta Alaveseko atezainak ere, hurrenez hurren, Celtaren eta Vila-realen aurka.
Atezainen ekinaldia beste hainbat zelaitara zabaldu da. Beltzez jantzi dira, besteak beste, Sergio Asengo (Valladolid), Pacheco (Espanyol), Bounou (Sevilla), Oblak (Atletico Madril), Rajkovic (Mallorca), Courtois (Real Madril), Bravo (Betis), Ter Stegen (Bartzelona) eta Mamardashvili (Valentzia).
Ter Stegen Bartzelonakoa eta Mamardashvili Valentziakoa, beltzez. / Valencia CF
Espainiako Ligatik kanpo ere oihartzuna izan du Athleticen eskaerak eta Chelsea, Celtic Glasgow eta St. Pauli taldeetako atezainak ere jantzi dira beltzez. Londresko taldean Kepa Arrizabalaga Athleticeko atezain ohiak, gainera, 80 zenbakia zeraman elastiko beltza jantzi zuen argazkia sare sozialetan zabaltzeko.
Kepa Arrizabalaga Chelseako atezaina, beltzez eta 80 zenbakia soinean duela. / Chelsea
Iribar Zarauzko Makatza baserrian jaio zen 1943ko martxoaren 1ean. 19 urterekin egin zuen debuta Athleticen lehen taldean, eta hemezortzi denboralditan 614 partida jokatu zituen. Espainiako Kopa irabazi zuen 1969an eta 1973an, eta Espainiarekin Eurokopa irabazi zuen 1964an. 1979ko abenduan jokatu zuen azken partida, baina harrezkero harreman estua izan du beti Athleticekin eta klubeko ikur eta ordezkari da.
Iribar, Athleticeko lehen taldeko jokalariekin, joan den asteazkenean urtemuga ospatzen. / Athletic Club |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225149/espetxeratu-egin-dute-legorretako-istripuan-kontrako-noranzkoan-zihoan-gidaria.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Legorretako istripuan kontrako noranzkoan zihoan gidaria | Asteazkenean atxilotu zuten, eta Martuteneko espetxeko osasun moduluan dago. Hiru lagun hil ziren istripuan; bi gidariak dira bizirik dauden bakarrak. | Espetxeratu egin dute Legorretako istripuan kontrako noranzkoan zihoan gidaria. Asteazkenean atxilotu zuten, eta Martuteneko espetxeko osasun moduluan dago. Hiru lagun hil ziren istripuan; bi gidariak dira bizirik dauden bakarrak. | Donostiako guardiako epaitegiaren erabakiz, espetxeratu egin dute Legorretan (Gipuzkoa) otsailaren 26an gertatu zen istripuko gidarietako bat. Bi autok elkar jo zuten parez pare N-1 errepidean, haietako bat kontrako noranzkoan zihoalako. Auto horretako gidaria sartuko dute espetxean. Hiru lagun hil ziren istripuaren ondorioz, eta bi autoetako gidariak dira bizirik dauden bakarrak.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi duenez, 36 urteko atxilotua Martuteneko espetxean dago jada, osasun moduluan. Haren arabera, ona da gizonaren osasuna.
Gaur espetxeratu duten gizona joan den asteazkenean atxilotu zuten, zuhurtziagabekeriazko giza hilketako hiru delitu egotzita, baita lesio delitu bat eta ausarkeriaz gidatzea ere. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225150/soilik-baietz-da-baietz-legearen-erreforma-bozkatuko-dute-gaur.htm | Gizartea | 'Soilik baietz da baietz' legearen erreforma bozkatuko dute gaur | Erabakiguneetan ordezkaritza parekidea izateko legearen aurreproiektua gaur onartuko dute Ministroen Kontseiluan. | 'Soilik baietz da baietz' legearen erreforma bozkatuko dute gaur. Erabakiguneetan ordezkaritza parekidea izateko legearen aurreproiektua gaur onartuko dute Ministroen Kontseiluan. | Soilik baietz da baietz legearen erreforma eta erabakiguneetan emakumeen eta gizonen presentzia parekidea izanen dituzte hizpide gaur Ministroen Kontseiluan. Hala baieztatu zuen Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak joan den larunbatean. PSOE eta Podemosen arteko akordiorik ez da espero. Izan ere, sozialistek legean egin nahi dituzten aldaketak ez ditu begi onez ikusi Podemosek.
Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak jakinarazi duenez, orotara, 721 zigorraldi murriztu dira jada, eta 74 lagun atera dituzte espetxetik. Izan ere, PSOEk proposatutako aldaketek zenbait zigor aldatzen dituzte. Hortaz, Berdintasun Ministerioak alderdiari eskatu dio bilkura bat egiteko, biharko saioa baino lehenago akordio bat erdiesteko.
Horrez gain, aurreikusten da gaur onartuko dela erabakiguneetan ordezkaritza parekidea izateko legearen aurreproiektua. Horren arabera, alor anitzetako erabakiguneetan emakumeen eta gizonen kopurua parekidea izan beharko da. Politikatik hasi eta enpresetaraino aplikatuko da araua: adibidez, 250 langile baino gehiago dituzten burtsan kotizatzen duten edo interes publikokoak diren enpresen zuzendaritzan %40 emakumeak izan beharko dira. Podemosek, baina, araua ez du begi onez ikusi, beraiendako parekidetasuna instituzioetan feministak izatea delako.
Nafarroako egoera
CCOO sindikatuak salatu berri duenez, Nafarroako enpresen %60k «ez du legea betetzen»: ez dutelako berdintasun planik non ziurtatzen den emakumeak eta gizonak berdin tratatuko dituztela. Sindikatuak adierazi duenez, 2023an 50 langile baino gehiago dituzten enpresen artean «orokortua» egon beharko litzateke berdintasun plana; eta are gehiago 250 langile baino gehiago dituztenen artean, 2007ko Berdintasun Legeak hala zehazten baitu.
Horrez gain, nabarmendu du Nafarroan soldata arrakala ere badagoela emakumeen eta gizonen artean: emakumeen soldatak «%30 igo beharko lirateke gizonenekin parekatzeko». Hortaz, eskatu du patronalek izan dezatela «berdintasunaren aldeko konpromisoa». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225151/2030erako-nazioarteko-uren-30-babestea-adostu-du-nazioarteak.htm | Mundua | 2030erako nazioarteko uren %30 babestea adostu du nazioarteak | Itsasoko baliabide genetikoen erabilera arautzea aurreikusten du NBEk sustatutako hitzarmenak, baita zenbait ekintzak ingurumenean eragin dezaketen kaltea neurtzea ere. Estatuek berretsi behar dute orain ituna. | 2030erako nazioarteko uren %30 babestea adostu du nazioarteak. Itsasoko baliabide genetikoen erabilera arautzea aurreikusten du NBEk sustatutako hitzarmenak, baita zenbait ekintzak ingurumenean eragin dezaketen kaltea neurtzea ere. Estatuek berretsi behar dute orain ituna. | Ozeanoen %30 babesteko nazioarteko itun bat adostu dute NBE Nazio Batuen Erakundeko estatu kideek. Euskal Herrian igande goizaldea zenean heldu zen hitzarmena, nazioarteko erakundeak antolatutako konferentzia amaitzeko ordu gutxi batzuk geratzen zirenean. «Itsasontzia porturatu da», esanez iragarri zuen lorpena Rena Leek, goi bileraren arduradunak. Historikotzat jo zuten estatu sinatzaileek, eta oinarrizkotzat NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek: «Garapen bat da ozeanoen osasuna arriskuan jartzen duen joera suntsitzailea geldiarazteko, bai oraingo belaunaldientzat, baita etorriko direnentzat ere».
Ituna ez da oraindik indarrean sartuko, ordea, oraindik estatuek berretsi behar baitute, eta jarraian hura betearazteko neurriak hartu. Greenpeace gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 2030erako helburua bete ahal izateko, urtero 11 milioi kilometro koadro babestu beharko lirateke. «Herrialdeek ahalik eta azkarren onartu eta indarrean jarri beharko lukete akordioa, ozeanoek behar dituzten eremu babestuak izan ditzaten», nabarmendu zuen Laura Mellerrek, Greenpeaceko ozeanoetarako arduradunak.
Hemen akordioaren gakoak:
Zer babestu nahi da?
Estatuen eremu ekonomikoa amaitzen den tokian hasten dira nazioarteko urak; hau da, herrialde bakoitzaren kostaldetik 370 kilometro ingurura. Hortik aurrerako urak ez daude inongo herrialderen jurisdikziopean. Kontua da nazioarteko urek osatzen dutela lurrazalaren ia erdia eta ozeanoen %60 inguru, eta, hala ere, orain arte ez da bertako baliabideen erabilera arautzeko ahaleginik egin, ez bada espezie jakin batzuk babesteko.
Ozeanoetako ekosistemek sortzen dute gizakiok behar dugun oxigenoaren erdia, eta klima aldaketa ere moteltzen dute, gizakiok sortzen dugun karbono dioxidoaren zati handi bat xurgatzen baitute. Baina bertako biodibertsitatea arriskuan da kutsaduraren, gehiegizko arrantzaren eta klima aldaketaren ondorioz. Izan ere, gaur egun, nazioarteko uren %1 soilik dago babestuta.
Zein da akordioaren jatorria?
Nazioarteko hitzarmena erdiesteko ahalegina ez da oraingoa. NBEko kideek duela 17 urte hasi zituzten negoziazioak, nazioarteko uretan eremu babestuak sortu eta itsasoko biodibertsitatea bermatzeko. Nazioarteko erakundeak helburu argi bat jarri zuen elkarrizketa horietarako: 2030erako nazioarteko uren %30 babestea eta biodibertsitatearen galera gelditzea.
Ozeanoak babesteko aurreko hitzarmena duela 40 urte sinatu zuten, 1982an, eta, haren arabera, herrialde guztiek dute eskubidea nazioarteko uretan arrantzatu, nabigatu eta ikertzeko. Aldi hartan, ordea, ur horien %1 soilik babestu zen; ondorioz, eremu horietatik kanpo bizi diren espezieak galduz joan dira azken urteetan. Datu bat: Natura Zaintzeko Nazioarteko Batasunaren azken ikerketen arabera, itsasoko espezieen %10 daude desagertzeko arriskuan.
Zer arautu nahi dute?
Lau alor nagusitan banatzen da hitzarmena, eta lehen aldiz jasotzen du nazioarteko uretan eremu babestuak sortzeko aukera. Besteak beste, itsasoko baliabide genetikoen kudeaketa arautuko dute; izan ere, gero eta garrantzi handiagoa dute medikuntzarako edota elikadurarako. Horrez gain, babestu beharreko nazioarteko uren eremuak zehaztuko dituzte, eta horien kudeaketa adostu, 2030erako helburua bete ahal izateko.
Zenbait egitasmok itsasoan eragin dezaketen kaltea aldez aurretik neurtu beharko du nazioarteak; esaterako, energia berriztagarrietarako instalakuntzena, itsas meategiena edota itsaspeko kableak jartzearena. Horrekin batera, itsas teknologiak sortu eta garatzeko konpromisoa ere hartu dute estatu kideek, eta herrialdeen arteko elkarlana ere bultzatuko dute, ozeanoen babeserako.
Arrantzari ere jarri dizkiote mugak akordioan, baita itsasontziek egiten dituzten ibilbideei ere.
Zein da azken helburua?
Estatuetako jurisdikzioetatik kanpo dauden urak babestu eta haien kudeaketa arautzea da azken helburua.
Zeintzuk izan dira oztopo nagusiak?
Akordioa lortzeko hirugarren eta azken negoziazio saioa zen hau NBErentzat, izan ere, azken urtean egin dituzte beste bi saio, baina akordiorik gabe amaitu dira horiek zenbait herrialdek arriskuan ikusi dituztelako bere interes ekonomikoak. Hala, baliabide genetikoak nola kudeatu eta haiek dakartzaten onurak nola banatu erabakitzea izan da zailena, baita itsas eremuen erabilera jasangarria bermatzeko ingurumen azterketak nola egin beharko liratekeen adostea ere.
Gaur egun, herrialde aberatsek baliabide gehiago bideratzen dituzte ikerketara, eta, ondorioz, baliabide genetiko gehiago ustiatzen dituzte, herrialde pobreagoen kaltetan. Hala, garapen bidean dauden estatuek bermatu nahi izan dute ikerketa horien emaitzak partekatu egingo direla.
Nahikoa da akordioa?
Hori baino gehiago nahiko lukete erakunde ekologistek eta zientzialariek, baina, hala ere, gehienek aitortu dute «historikoa» dela akordioa, urrats bat egin baita nazioarteko urak babesteko. Edonola ere, adituen arabera, arazo nagusia da gaur egun oraindik inork ez dakiela zenbateko aberastasun genetikoa dagoen itsasoan, eta, beraz, ia ezinezkoa da aurreikustea aberastasun hori nola banatuko den etorkizunean. «Goi mailako eta pantaila handiko telebista bat izan eta pantailan soilik lau edo bost pixel ikusteko gai izango bagina bezala da. Hori da ozeanoen gainean dugun jakintza. Nazioarteko uretan bizi diren 230.000 espezie ezagutzen ditugu, baina uste dugu bi milioi inguru daudela», azaldu dio BBC kateari Robert Blasiakek, Stockholmgoko Unibertsitateko ikertzaileak. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225152/salatu-dute-irungo-udalak-biltzar-batean-gazteleraz-egitera-behartu-duela.htm | Gizartea | Salatu dute Irungo Udalak biltzar batean gazteleraz egitera behartu duela | Kepa Ordoki memoria historikoko elkarteko kideei jakinarazi zieten hitzaldia gazteleraz egin behar zutela, «arrazoi politikoak» argudiatuta. | Salatu dute Irungo Udalak biltzar batean gazteleraz egitera behartu duela. Kepa Ordoki memoria historikoko elkarteko kideei jakinarazi zieten hitzaldia gazteleraz egin behar zutela, «arrazoi politikoak» argudiatuta. | Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak azaldu dutenez, Irungo Udalak «Memoria Demokratikoari buruzko Estatu Mailako Biltzarra» egin zuen, Ficoba eta EHUren laguntzarekin, otsailaren 28tik martxoaren 2ra. Han izan ziren Irungo alkatea, udaleko Memoria Historikorako ordezkaria, Memoria Historikoko Espainiako estatu idazkaria eta Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria ere, besteak beste. Bada, hiru egun horietan, memoria historikoaren inguruko hainbat hitzaldi publiko izan ziren, «eta euskarak ez zuen inolako presentziarik izan», Kepa Ordoki elkarteak salatu duenez; «eta ez zen itzulpengintza zerbitzurik ere eskaini».
Horrez gain, martxoaren 2ko egitarauaren barruan, hitzaldietako bat Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkartearena zen, «eta taldeko kideek mota honetako jardunaldietan euskara eta gaztelania erabiltzen dituzten arren», Irungo Udalak soilik gaztelaniaz aritzera behartu ei zituen, «arrazoi politikoengatik». Argi eta garbi esan zieten gaztelania erabili behar zutela, «mezu elektroniko baten bidez».
Antolakuntzaren jarraibideen harira, Bidasoko memoria historikorako taldeak esplikatu du «ohiko duen moduari eustea» erabaki zuela martxoaren 2ko hitzaldian, eta euskaraz eta gaztelaniaz egin zuela mintzaldia; eszenatokitik bertatik salatu zuen gertatutakoa, gainera.
Oso larria
Hizkuntz Eskubideen Behatokiak «oso larritzat» jo du jardunaldi horietan gertatutakoa. Izan ere, «herritarren oinarrizko eskubideen kontrakoa da erakunde publikoek horrela mugatzea edo debekatzea herritarrek euskara erabiltzeko duten eskubidea, eta, gainera, ez zen kontuan hartu jardunaldi horietan jorratu zen errepresio frankistak euskararen eta euskal hiztunen aurka egindako guztia».
Behatokiak azaldu du «arrazoi politikoengatik» gaztelania erabili behar dela esanda ez direla kontuan hartzen EAEko erakunde publikoek hizkuntza eskubideei dagokienez dituzten lege betebeharrak; «eskubide demokratikoen zapalketatzat» ere hartu dute gertatutakoa.
Halaber, salatzaileek esan dutenez, «ezin da euskara erabiltzeko debekua inondik ezarri», Espainiako Estatuko jardunaldiak izanda ere. Hizkuntza ofizialak erabiltzeko Irungo Udalaren irizpideek zer jasotzen duten ere gogoratu dute. Hauxe ageri ei da bigarren kapituluan: «Aldibereko interpretazioa behar denean: aldez aurretik zehaztuko dira hizkuntzak, eta interpretazio materialez hornitutako areto bat hautatuko da». Ondorioz, «Udalaren erantzukizuna zen entzuleentzako interpretazio zerbitzua bermatzea, hizlariak gazteleraz egitera behartu beharrean», dio Kepa Ordoki elkarteak.
Horiek horrela, Hizkuntz Eskubideen Behatokiak eta Kepa Ordoki – Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak «erantzukizunak eskatu» dizkiete «dagozkien arduradunei». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225153/gehiengo-sindikalak-grebara-deitu-du-nafarroako-hezkuntza-publikoan-apirilaren-3rako.htm | Gizartea | Gehiengo sindikalak grebara deitu du Nafarroako hezkuntza publikoan, apirilaren 3rako | Bigarren lanuztea antolatu dute sare publikoan, otsailaren 15eko deialdian Nafarroako Gobernuak ez zielako «inongo erantzunik eman sektorearen aldarrikapenei» | Gehiengo sindikalak grebara deitu du Nafarroako hezkuntza publikoan, apirilaren 3rako. Bigarren lanuztea antolatu dute sare publikoan, otsailaren 15eko deialdian Nafarroako Gobernuak ez zielako «inongo erantzunik eman sektorearen aldarrikapenei» | Zerbitzu publikoen eltzea bor-bor ari da Nafarroan. Funtzio Publikoko sindikatuek otsailaren 15ean eginiko grebaren eta Osasunbideko intersindikalak martxoaren 23rako egina duen deialdiaren ostean, LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek lanuztera deitu dute hezkuntza publikoan ere. Apirilaren 3an izanen da. Gaur egin dute deialdia, Iruñeko Gurutzeko Plaza institutuaren aurrean.
Salatu dute Nafarroako Gobernuak «ez diela inongo erantzunik eman» sektoreak otsailaren 15eko greban eginiko aldarrikapen eta eskaerei. «Gutxietsi gaituzte», laburbildu du Steilas sindikatuko Diana Bruño Artazkozek: «Legealdi honetan, ez diote baliorik eman mahai sektorialeko ordezkaritza sektorialari. Negoziazio kolektiborako tresna nagusia kontsulta organo huts bihurtu nahi izan dute; ez da izan guztioi eragiten diguten lan baldintzei buruz negoziatzeko gunea». Hori dela eta, Hezkuntza Departamentuari eskatu diote «premiazko negoziazio batera» lotzeko, «irakasleen zilegitasuna eta babesa duten mahaietan». Hezkuntzako mahai sektorialean eta Funtzio Publikoko mahai orokorrean, alegia.
Sei aldarrikapen egin dizkiote Nafarroako Gobernuari:
Eskaera horiek bete ahal izateko «baliabide gehiago» behar direla gogorarazi diote Maria Txibiteren kabineteari. «Guk argi dugu aldarrikapen hauek lortzeak, irakasleen lan baldintzak hobetzeaz gain, zuzenean ekarriko duela eskaintzen den zerbitzu publikoa nabarmen hobetzea», esan du UGTko Isabel Fernandezek. Nabarmendu dute hezkuntza dela «gizartea hobetzeko tresna nagusia», eta «justizia sozial handiagoa lortzeko funtsezko zutabea».
Langileak grebara deitzeaz gain, ikastetxeei dei egin diete atxikimendua ematera klaustroetan eta eskola kontseiluetan, «Hezkuntza Departamentuak zuzenean ezagut dezan eta ezinegonaz jabetu dadin». LABeko Oihane Jordanak, azkenik, «benetako negoziazioa» eskatu dio Nafarroako Gobernuari, «planteatutako aldarrikapen guztiei erantzuteko». Gainerako hezkuntza eragileei ere dei egin diete sindikatuek, apirilaren 3ko deialdiarekin bat egin dezaten. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225154/japoniak-inposatutako-lan-behartuen-biktimentzako-konpentsazio-plan-bat-iragarri-du-hego-koreak.htm | Mundua | Japoniak inposatutako lan behartuen biktimentzako konpentsazio plan bat iragarri du Hego Koreak | Erabakiak protestak eragin ditu, Hego Koreako enpresa pribatuek finantzatuko dutelako funtsa, eta ez auzian inplikatutako Japoniakoek. | Japoniak inposatutako lan behartuen biktimentzako konpentsazio plan bat iragarri du Hego Koreak. Erabakiak protestak eragin ditu, Hego Koreako enpresa pribatuek finantzatuko dutelako funtsa, eta ez auzian inplikatutako Japoniakoek. | Hego Koreako Gobernuak konpentsazio plan bat iragarri du Japoniak Bigarren Mundu Gerraren garaian inposatu zituen lan behartuen biktimentzat. Bi herrialdeak ahaleginean ari dira elkarren arteko harremanak onbideratzeko, Ipar Koreak bere programa nuklearra garatzen jarraitzen duen honetan. AEBek, bestalde, egitasmoa txalotu dute, eta «historikoa» dela nabarmendu.
Baina Park Jin Atzerri ministroak gaur aurkeztutako planak protestak eragin ditu herrialdean. Izan ere, biktimek —90 urte baino gehiago dituzte— jasoko dituzten kalte ordainen funtsa Hego Koreako enpresa pribatuak direlako finantzatzekoak; ez, ordea, lan behartuak inposatu zituzten Japoniako enpresak. Hego Koreako Auzitegi Gorenak Nippon Steel eta Mitsubishi Heavy Industries enpresak zigortu zituen 2018an, eta agindu zien kalte ordainak emateko lan behartuen biktima izan ziren hamabost pertsonari. Japoniak Koreako penintsula okupatu zuen 1910etik 1945era eta 780.000 bat korear errekrutatu zituen lan behartuetarako.
«Japoniaren erabateko garaipena da, esan baitu ezin duela yen [Japoniako dirua] bakar bat ere ordaindu lan behartuen auziarengatik», idatzi zuen atzo, Facebooken, biktimen abokatu Lim Jae-sungek, planaren nondik norakoak prentsan filtratzen hasi zirenean. Oposizioak ere kritikatu du gobernuak hartutako erabakia. «Diplomazia esanekoa da», azpimarratu du, ohar batean, Alderdi Demokratikoko bozeramaile An Ho-youngek. «Egun lotsagarria da. Amore ere ez dute eman gerra krimenekin loturiko Japoniako enpresek, eta barkatu egin zaie»
Lan behartuen auziak eta Japoniako militarren burdeletan prostituitzera behartutako emakume korearrenak bi herrialdeen arteko erlazioak gaiztotu dituzte azkeneko hamarkadetan. Tokioren arabera, baina, 1965ean bi aldeek sinatutako hitzarmen batek balio izan zuen garai kolonialeko auziak konpontzeko. Laguntza ekonomiko gisa, Japoniak 282 milioi euro eman zizkion Hego Koreari, eta beste 480 milioi euro maileguetarako. Erabaki horiek, baina, protesta jendetsuak eragin zituzten Hego Korean.
Hiru hamarkada geroago, 1995ean, Japoniako Gobernuak barkamena eskatu zien biktimei; bereziki esklabotza sexuala pairatu zuten emakumeei. Eta hogei urte geroago, Tokiok bederatzi milioi euroko funts bat sortu zuen horiei laguntzeko. Baina, 2018an, funts hori eten egin zuen Hego Koreako orduko presidenteak, Moon Jae-inek, argudiatuz ez zela nahikoa. Eta 2018an heldu zen Hego Koreako Auzitegi Gorenaren erabakia. Tentsioak areagotu zituen horrek: Japonia Hego Koreara goi teknologiako produktu gutxiago esportatzen hasi zen, eta korearrak, berriz, Japoniako produktu batzuk boikotatzen.
«Gurpil zoroa» hausteko
Hego Koreako Atzerri ministro Parkek erabakia defendatu du, eta nabarmendu bi herrialdeen arteko lankidetza oso inportantea dela «diplomaziaren arlo guztientzat», ekonomiarentzat eta «segurtasunarentzat», «nazioartearen egoera larria» aintzat hartuta. Iruditzen zaio, gainera, «gurpil zoroa» hautsi behar dela, herritarren hobe beharrez.
Fumio Kishida Japoniako lehen ministroak, bestalde, begi onez hartu du erabakia. Kyodo berri agentziak jaso duenez, Hego Korearen erantzuna zintzoa iruditu zaio, eta Tokiok aukera emango die Japoniako enpresei diru ekarpenak egiteko Hego Koreak martxan jarritako funtsean. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225155/otegiren-ustez-nazio-auziak-agenda-politikoan-jarraituko-du-gerora-ere.htm | Politika | Otegiren ustez, nazio auziak agenda politikoan jarraituko du gerora ere | Iragarri du EH Bilduk «politika industrial ekintzaile baterako oinarriak» aurkeztuko dituela aurki | Otegiren ustez, nazio auziak agenda politikoan jarraituko du gerora ere. Iragarri du EH Bilduk «politika industrial ekintzaile baterako oinarriak» aurkeztuko dituela aurki | EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren ustez, nazio auzia agenda politikoan egongo da agintaldia amaitzeko falta diren hilabeteetan, baita hurrengo agintaldian ere. «Azkenean, nazio auzia beti azaleratzen da. Espainiako Estatuak onartu behar du plurinazionala dela, eta osatzen duten nazioek euren etorkizuna erabakitzeko eskubidea izan behar dutela». Esan duenez, ez da egia independentismoa gutxiengo baten hautu politikoa denik: «Inkesten arabera, gehiengoa independentziaren alde egon daiteke baldintza batzuk betez gero; adibidez, galdeketa adostua izatea, edo denek emaitzak errespetatzeko konpromisoa hartzea».
Nueva Economia foroan egindako hitzaldian, Otegik ekonomia gaiak jorratu ditu batez ere. Euskal ekonomiak pairatzen dituen zenbait aje zerrendatu ditu: industriak pisua galdu izana, euskal enpresen «errotze» txikiagoa, enpresa familiarrek aurrera egiteko dituzten zailtasunak eta abar. Otegiren ustez, beharrezkoa da «subiranotasun estrategikoa», hau da, «erabakitzea herri hau noraino izango den autosufizientea energian edo elikagaien ekoizpenean, industria sarea nola errotuko den, zer eta nola ekoitziko duen datozen urteetan eta abar».
EH Bilduk «euskal enpresa eredua» proposatzen du: «Lurraldean erroturiko enpresak, langileen parte hartzea sustatzen dutenak ekoizpenaren inguruko erabakietan eta irabazien banaketan, eta lan harreman demokratikoak izango dituztenak». Halaber, sektore publikoak «dinamikoa, ekintzailea eta berritzailea» izan behar duela deritzo, eta ekonomian «trakzio funtzioa» bete behar duela.
Otegik iragarri du datozen asteetan EH Bilduk «politika industrial ekintzaile baterako oinarriak» aurkeztuko dituela, eta horrek lau ardatz izango dituela: zenbait arlotan sektore publikoak «gidaritza» izatea, lan harremanen euskal eredua, euskal enpresa eredua eta lanaren banaketa, lanaldia 32 ordura murrizteko aukera ere aintzat hartuz.
Bozetan, aurreikuspen onak
Ekonomia izan da Otegiren hitzaldiaren ardatza, baina galderen txandan mota askotako gaiak jorratu ditu EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Maiatzean izango diren foru eta udal hauteskundeen inguruan, esan du EH Bilduren aurreikuspenak «oso onak» direla: «Bost urte daramatzagu hazten, eta orain ere hazten jarraituko dugu. Lehenengo udal indarra izaten jarraituko dugu, alde handiagoz, eta Hegoaldeko lau hiriburuetatik hirutan alkatetza lortzeko lehian egongo gara».
Edonola ere, Otegik nabarmendu du garrantzitsuena ez dela emaitza onak izatea, «emaitza horiekin zer egiten den» baizik, eta alde askotako itunak egiteko aukera planteatu du: «Herri askotarikoa garela esaten dute maiz, eta hala da, baina gero itunak beti berdinak eta norabide berekoak izaten dira beti. Gu prest gaude itunak egiteko batzuekin eta besteekin, baina beti beste politika batzuk gauzatzeko».
Espainiako Gobernuak egindako ibilbideaz, Otegik esan du «orain arte ibili gabeko esparru batzuk» jorratzeko balio izan duela, baina beti dagoela «78ko erregimenaren aldeko itunetara» itzultzeko arriskua; «oker handia» litzateke hori haren aburuz. Azaldu duenez, Espainiako Gobernuarekin duten harremanari dagokionez «umiltasunez, zentzuz eta sen onez» jokatzen saiatu dira beti: «Presoen auzian, legea bete dezatela baino ez diegu eskatu, eta gainerako politiketan, beren hauteskunde programa bete dezatela». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225156/mundu-osoko-hizkuntza-gutxituetako-hiztun-gazteak-gasteizen-elkartuko-dira.htm | Gizartea | Mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak Gasteizen elkartuko dira | Higa topaketaren laugarren aldia uztailaren 17tik 21era egingo dute. Belaunaldi berriek euren jatorrizko hizkuntzak biziberritzea izango du helburu. | Mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak Gasteizen elkartuko dira. Higa topaketaren laugarren aldia uztailaren 17tik 21era egingo dute. Belaunaldi berriek euren jatorrizko hizkuntzak biziberritzea izango du helburu. | Higa hizkuntza gutxituetako hiztun gazteen topaketaren laugarren edizioa aurkeztu dute gaur Gasteizen, Oihaneder Euskararen Etxean. Uztailaren 17tik 21era egingo dute, Arabako hiriburuan. Hizkuntza gutxituak dituzten mundu osoko 75 gazte akademiko, ekintzaile eta artista biltzeko asmoa dute, «hizkuntza gutxituen eta hizkuntzen biziberritze prozesuaz hausnartzeko eta esperientziak partekatzeko». Topaketen helburu nagusia laburtu du Iñaki Gurtubai Gasteizko Udaleko Euskara zinegotziak: «Belaunaldi berriek euren jatorrizko hizkuntzak biziberritzea nahi dugu». Gaineratu du topaketaren bitartez Gasteiz bilakatu nahi dutela «hizkuntza gutxituak berreskuratzeko» mundu mailako hiriburu erreferentea. «Topaketarako, gogoetarako, aktibismorako, lanerako eta hizkuntza horien guztien erabilera eta berreskuratzea bultzatzeko proposamenak eta informazioa partekatzeko gunea izango da».
2020ean egin zituzten azken aldiz topaketak, COVID-19aren pandemia betean, formatu birtualean. Oraingo honetan, ohiko formatua berreskuratuko dute. Aurreko edizioekin alderatuta, aurtengoak izango du berritasunik, Beñat Garaio HIGAko zuzendariak eta Morgan Lincy Fercot topaketako kideek azaldu dutenez. Izan ere, hizkuntza gutxituetako hiztunen «topaketa hutsa» zena «elkarlan sarea» bihurtzea nahi dute. Hartarako, bi esparrutan eragin nahi dute: alde batetik, gazteen parte hartzea eta elkarlana bultzatzeko baliabide gehiago martxan jarriko dituzte. Besteak beste, Higa Plaza izeneko ekinbidea martxan jarriko dute, ikusentzunezko film labur sorta interaktiboa. Beste alde batetik, nabarmendu dute inoiz baino eragile gehiagoren babesarekin antolatu dituztela aurtengo topaketak. Babes horren erakusgarri da Unescok Higa aukeratu izana Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada barruko ekitaldi ofizial gisa.
Topaketetan hainbat gai jorratuko dituzte: tartean, hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak, hizkuntza aktibismoa, hizkuntza gutxituen «intersekzionalitatea» eta teknologia berriek zabaltzen dituzten aukerak. Hitzaldiak, mahai inguruak, lantegiak eta aisialdi ekintzak programatu dituzte bost egunez.
Topaketan izena emateko epea apirilaren 16ra arte zabalik egongo da. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225157/pse-eek-eta-eh-bilduk-aurrekontu-akordioa-itxi-dute-eibarren.htm | Politika | PSE-EEk eta EH Bilduk aurrekontu akordioa itxi dute Eibarren | Ia milioi bat euro balio duten zenbait zuzenketa txertatuko dituzte. | PSE-EEk eta EH Bilduk aurrekontu akordioa itxi dute Eibarren. Ia milioi bat euro balio duten zenbait zuzenketa txertatuko dituzte. | Eibarko (Gipuzkoa) PSE-EEk aurtengo aurrekontuak onartzeko akordioa itxi du EH Bildurekin. Aurrekontu aurreproiektuan ia milioi bat euroren zenbait zuzenketa txertatzea adostu dute bi aldeek, eta, trukean, koalizio subiranista abstenitu egingo da bozketan.
Jon Iraola alkatearen (PSE-EE) esanetan, bilkuraren «gehiengo zabal baten» babesa jasoko dute aurrekontuek: «Hori arrakastatzat jotzen dugu». PSE-EEko eledun Ana Telleriak gehitu du pertsonak erdigunean jarrita egin dituztela aurrekontuak, eta orain adostutako zuzenketekin «aberastu» egin dutela aurrez zehaztutakoa.
EH Bilduko Gorka Errastik, berriz, azaldu du «hiriarekiko ikuspegi estrategiko bat» islatzen duela akordioak, eta harekin «eibartarren bizi kalitatea hobetuko» dela. «Itunak beste behin erakutsi du elkarrizketarako ahalmena dugula, baita akordioak egiteko gaitasuna ere», adierazi du koalizioko eledunak.
Eibarko Udal Gobernuak prestatutako aurrekontu aurreproiektua 45,8 milioi eurokoa zen. Hari txertatuko dioten zuzenketarik handiena, 300.000 eurokoa, Barrena eta Barakaldo kaleetako jolas parkeak berritzeko izango da; 60.000 euroko beste diru sail bat ere jarriko dute beste parke batzuk berritzeko. Horiez gain, hilerria egokitzeko, herrian hutsik dauden etxebizitzen inguruko ikerketa bat egiteko, tutoretzapeko etxebizitzen udal parke bat sortzeko eta karabana parking bat egokitzeko diru sailak ere adostu dituzte. Kultur arloan, berriz, Street Art festibala eta Eibar Entzun jaialdia antolatzeko urratsak egingo dituztela jakinarazi dute. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225158/etxebizitzen-konpentsazio-legeak-ez-du-arriskurik.htm | Gizartea | Etxebizitzen konpentsazio legeak ez du arriskurik | «Lobbyek eta jabe handien taldeek hainbat helegite jarri zituzten bizitegien konpentsazio legearen aurka». Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota ditu helegite guztiak. | Etxebizitzen konpentsazio legeak ez du arriskurik. «Lobbyek eta jabe handien taldeek hainbat helegite jarri zituzten bizitegien konpentsazio legearen aurka». Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota ditu helegite guztiak. | Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota ditu konpentsazio legearen aurkako helegite guztiak. «Erabakiak gibelera bultzatzen ditu lobby eta jabe handien taldeak, Airbnb abokatuaren laguntzarekin hainbat helegite jarri baitzituzten», adierazi du Aldak, gaur argitaratu agiri batean.
Iazko martxoan bozkatu zuen Euskal Hirigune Elkargoak legea, eta, joan den asteazkenean sartu zen indarrean, martxoaren 1ean. Turismorako etxebizitzak mugatzea da helburua: turismorako bizitegi bat erabili nahi bada, bestelako lokal bat bizitegi bilakatu beharko da. Aldak atera agirian, erraten du legeak «ia ezinezko» bilakatzen duela eginbehar hori, bide beretik espekulatzeko aukera etenez. Ipar Euskal Herriko tentsio handiko eremuko 24 herrietan aplikatzen da. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/225159/shortak-proba.htm | Gizartea | Shortak proba | Hau probarako testu bat da, ikusteko shortak nola gelditzen diren albisteen barruan. | Shortak proba. Hau probarako testu bat da, ikusteko shortak nola gelditzen diren albisteen barruan. | Esan bezala, hau proba bat da. Proba bat besterik ez. Zerrena? Shorts izeneko bideoena. Bideo bertikalak dira shorts-ak. Ikusi nahi dugu bideo horiek nola gelditzen diren albisteen barruan. Ea ba, hor doa! |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225160/jaurlaritzak-kutsatutako-urak-zurriolara-isurtzeko-baimena-behin-behinean-baliogabetu-dio-ghkri-gurasosen-arabera.htm | Gizartea | Jaurlaritzak kutsatutako urak Zurriolara isurtzeko baimena behin-behinean baliogabetu dio GHKri, GuraSOSen arabera | Plataformak adierazi duenez, errekurtso bat aurkeztu zion Tapiaren sailari, eta, hilabeteko epean erantzunik izan ez denez, «baiespen isiltasun» gisa interpreta liteke. | Jaurlaritzak kutsatutako urak Zurriolara isurtzeko baimena behin-behinean baliogabetu dio GHKri, GuraSOSen arabera. Plataformak adierazi duenez, errekurtso bat aurkeztu zion Tapiaren sailari, eta, hilabeteko epean erantzunik izan ez denez, «baiespen isiltasun» gisa interpreta liteke. | GHK-k dioxina eta metal astunak dituzten urak Zurriolara isurtzeko baimena bertan behera geratu da oraingz. Izan ere, ingurumen baimen horri errekurtsoa aurkeztu zion GuraSOSek, eta, horrekin batera, eskatu zuen ebazpen horren efektuak kautelaz eteteko, Jaurlaritzak errekurtsoa onartu edo ezeztatu arte. Baimen hori eteteko eskaeraren gainean hilabetean Jaurlaritzak erantzunik eman ez duenez, automatikoki baliogabetuko dira ebazpenaren ondorioak oraingoz.
Hain zuzen, azaroan eskatu zion Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak baimena Uraren Euskal Agentziari, Zubietako erraustegitik Arkaitzerrekara isurtzen diren urak ponpatu eta saneamendu sistemarekin konektatzeko, Añarbeko hodi biltzailearen bidez. Loiolako Hondakin Uren Araztegitik igaroko litzateke ur hori lehenengo. Hala ere, GuraSOSek momentu hartan jada ohartarazi zuen araztegi horretan ezarritako sistema ez zela egokia elementu horiek uretatik kentzeko. Horrez gain, gaur kaleratu duten komunikatu batean azaldu dute Jaurlaritzak baimen hori emateko, Añarbeko mankomunitateak txosten bat osatu beharko lukeela bere oniritzia emanez —derrigorrezkoa eta bete beharrekoa da baldintza hori—, eta Tapiaren sailak txosten hori gabe eman diola baimena GHKri.
Plataformak azaldu duenez, 2023ko urtarrilaren 2an, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzak jakinarazi zien eskatutako Ingurumen Eragineko Baimena emango ziola GHKri, ponpaketa eta saneamendu sistema hori eraikitzeko «etorkizuneko larrialdien aurreko prebentzio neurri gisa». Hilabete geroago erabaki horri errekurtsoa aurkeztu zion GuraSOSek Tapiari.
«Eteteko eskaera administrazio edo erakunde eskudunaren erregistro elektronikoan sartu zenetik, sailburuak hilabeteko epea zuen eteteko eskaera berariaz ebazteko eta errekurtsogileei jakinarazteko», azaldu du plataformak. Esan duenez, epe hori igarota Sailburuaren erantzunik ez izatea «baiespen isiltasuntzat» hartzen da. Ondorioz, ebazpen horren efektuak eten egingo dira. Bestalde, Eusko Jaurlaritzak hiru hilabeteko epea dauka errekurtso horri erantzuteko. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225161/beaumont-espiatu-izana-txarretsi-du-nafarroako-parlamentuak.htm | Politika | Beaumont espiatu izana txarretsi du Nafarroako Parlamentuak | Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak aurkeztutako adierazpen bat onartu du Bozeramaileen Batzordeak. | Beaumont espiatu izana txarretsi du Nafarroako Parlamentuak. Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak aurkeztutako adierazpen bat onartu du Bozeramaileen Batzordeak. | Nafarroako Parlamentuak adierazi du «oso larria» dela Espainiako Barne Ministerioko eta Poliziako ordezkariek Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari ohi Maria Jose Beamont «espiatu ahal izatea». Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Izquierda-Ezkerrak gertatutakoa salatzeko adierazpena aurkeztu dute, eta parlamentuko Bozeramaileen Batzordeak onartu egin du.
Ikusi gehiago: Madrilek Maria Jose Beaumont espiatu zuela salatu dute, hura Nafarroako kontseilari zenean
Adierazpenaren arabera, «zuzenbide estatu bati ez dagokion» zerbait da halako espioitza kasu bat eman ahal izatea. Hala, afera ikertzeko eskatu du, Nafarroako Gobernuko kide gehiagok egoera bera pairatu ote zuten zehazteko. Era berean, halakorik berriz ez gertatzeko bermeak ezartzeko eskatu du.
Geroa Baiko Maria Solanak adierazpenaren garrantzia nabarmendu du, esanez ezin zitekeela gaia tratatu gabe utzi. EH Bilduko Adolfo Araizek gehitu du Beaumonten bizitza pribatuaren kontrako «eraso larria» dela kasua, eta aferak argi uzten duela «botere faktikoek eta estatuko estoldek Euskal Herriko ezker subiranistaren kontra duen obsesioa».
Ainhoa Aznarez Ahal Dugu-ko parlamentariak ere «jazarpen politiko, polizial eta mediatikoa» txarretsi du, eta gehitu halakorik ezin dela onartu bere burua «demokratatzat» jotzen duen gobernu baten partetik. I-Eko eledun Marisa de Simonek, berriz, «zuzenbide estatuko arauak» hautsi izana kritikatu du, eta gehitu aferaz galdetuko dutela Espainiako Kongresuan.
Navarra Sumako eta PSNko eledunek ere txarretsi egin dute Beaumont espiatu izana. Era berean, baina, ETAren jarduna ekarri dute gogora. Navarra Sumako Javier Esparzak adierazi du UPNko kideak ere espiatu zituztela, «haiek hiltzeko», eta barkamena eskatzeko exijitu dio EH Bilduri. PSNko Ramon Alzorrizek, berriz, salatu du «zenbaitek» ez zutela «hainbesteko konpromisoa» erakutsi alderdi sozialistako kideen inguruko txostenak «ETAri pasatzen zitzaizkionean». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225162/gipuzkoako-aldundiak-36ko-gerrako-umeak-omenduko-ditu-kursaalean.htm | Gizartea | Gipuzkoako Aldundiak 36ko gerrako umeak omenduko ditu Kursaalean | Gipuzkoako 10.000 haurrek baino gehiagok erbestea ezagutu zuten gerratik ihesi. Intxorta 1937 kultur elkartearekin batera, erbesteratutako adingabeei buruz egindako ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu aldundiak martxoaren 18an, Kursaalean. | Gipuzkoako Aldundiak 36ko gerrako umeak omenduko ditu Kursaalean. Gipuzkoako 10.000 haurrek baino gehiagok erbestea ezagutu zuten gerratik ihesi. Intxorta 1937 kultur elkartearekin batera, erbesteratutako adingabeei buruz egindako ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu aldundiak martxoaren 18an, Kursaalean. | Intxorta 1937 kultur elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak 1936ko gerratik ihesi erbestera bidalitako haurren memoria identifikatu eta berreskuratzeko ikerketa amaitu dute. Europako hainbat artxibotan bilatu eta erbesteratuen eta haien senideen testigantzak eta datuak jaso ondoren, elkarteak 10.232 kasu identifikatu ahal izan ditu: 5.053 gizon eta 4.960 emakume. Aldundiak gaineratu du azterketa amaitu dutela, baina, izen berriak aurkituz gero, prestatzen ari diren datu basean sartuko dituztela. Datu base hori datozen asteetan argitaratuko dute foru erakundearen webgunean.
Gerran zuzenean parte hartu ez bazuten ere, «gerrako umeek larriki pairatu zituzten gatazkaren ondorioak», azaldu dute foru iturriek, umetan erbestera ihes egin behar izan baitzuten. «Gipuzkoako 56 udalerri identifikatu dira adingabe horien jatorri gisa, eta beste 246 pertsonaren inguruan ez dago informaziorik». Erbesteratutako haur gehienak Donostiatik atera ziren (3.681), Irundik (1.590), Hondarribitik (609) eta Pasaiatik (571). Baina bi kasu ere aurkitu dituzte Abaltzizketan, Elgetan, Lazkaon eta Zegaman, eta kasu bana Altzon, Zizurkilen, Zaldibian eta Asteasun.
Gehienak Frantziara joan ziren (4.840); Katalunia izan zen bigarren helmuga (4.155); eta Belgika (580), Sobiet Batasuna (465) eta Erresuma Batua (312) izan ziren erbesterako beste herrialdeak. Batzuek Espainiako Estatuaren barruan ere aurkitu zuten babesa: Valentzian eta Madril (26), adibidez. Ameriketara dozenaka batzuk joan ziren: Mexiko, Venezuela, Argentina, Txile edo Uruguaira (64).
Gainera, beste 459 haur ere identifikatu dituzte, baina ez da haien helmugei buruzko informaziorik aurkitu. Hala jakinarazi dute Ion Gambra Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren foru zuzendariak eta Intxorta 1937 kultur elkarteko bi ordezkarik, Julia Mongek eta Josu Chuecak, azterlanaren datuak emateko prentsaurrekoan. Gerran parte hartu ez bazuten ere, umeek oso gaztetatik jasan zituzten haren ondorio larriak. «Beldurra, bonbardaketak, senideengandik eta hurbilekoengandik urruntzea eta, azkenik, gurasoen babesa atzean utzita erbesteratu beharra», azaldu dute.
Erbestera betiko
Asko eta asko ez ziren Euskal Herrira itzuli, Ion Gambra foru zuzendariak adierazi duenez. Haren esanetan, gerrako umeak «pieza garrantzitsua dira gure herriaren eta gure lurraldearen memoria historikoa eraikitzeko»; erantsi du «zalantzarik gabe» errekonozimendua merezi dutela, «funtsezkoa» dela horien istorioak azaleratzea, «errealitate hori ezagutaraztea eta pertsona horiek pairatu zuten sufrimendua aitortzea».
Gambraren ustez, «memoria beharrezko balioa da kultura benetan demokratikoa eraikitzeko eta iraganeko akatsetan berriro ez erortzeko».
Gerrako umeen memoria berreskuratzeko ahalegin horretarako, duela bi urte lankidetza hitzarmen bat sinatu zuten Intxorta 1937 kultur elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak. Helburua izan zen gerran jaiotako haurrak identifikatzea: jaioterria, izen-abizenak eta, posible izan denetan, haien argazki bat eta historia labur bat lortzea.
Azterlana amaitzearekin batera, Gipuzkoako Foru Aldundiak gerrako umeen oroimena aitortzeko eta aldarrikatzeko ekitaldia antolatu du. Martxoaren 18an (larunbata) izango da, 11:30ean, Kursaalean, eta Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusia izango da han. Oraindik bizirik dauden gerrako umeak omenduko dituzte, eta, guztira, 144 pertsonak jaso dute ekitaldira joateko gonbidapena. Litekeena da kopuru hori are handiagoa izatea, aldundiaren ustez. Hori dela eta, gerrako haurren batek bizirik jarraitzen badu eta omenaldira joateko gonbidapena jaso ez badu, aldundiarekin jar daiteke harremanetan 943-11 39 65 telefono zenbakian. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225163/botilak-labanak-eta-balak-jaurti-dituzte-jokalari-kurduen-aurka-turkian-futbol-partida-batean.htm | Kirola | Botilak, labanak eta balak jaurti dituzte jokalari kurduen aurka Turkian futbol partida batean | Turkiako Bursa eta Kurdistango Amed hiriko futbol taldeek aurrez aurrekoa jokatu zuten igandean. Tentsioa nagusi izan zen asteburuan zehar; kurduen kontrako mezuak pairatu behar izan zituzten Amedsporeko jokalariek eta zaleek. | Botilak, labanak eta balak jaurti dituzte jokalari kurduen aurka Turkian futbol partida batean. Turkiako Bursa eta Kurdistango Amed hiriko futbol taldeek aurrez aurrekoa jokatu zuten igandean. Tentsioa nagusi izan zen asteburuan zehar; kurduen kontrako mezuak pairatu behar izan zituzten Amedsporeko jokalariek eta zaleek. | Liskar betean hasi eta amaitu zen partida. Turkiako bigarren mailako Bursaspor eta Amedspor futbol taldeek elkarren aurka jokatu zuten igandean, Bursasporren etxean. Giroa berotuta heldu zen aurrez aurrekora. Aurreko gauean, larunbatean, Bursaspor taldeko zale batzuk Amedspor taldeko jokalariak zeuden hotelaren parean bildu ziren. Kurduen kontrako mezuak oihukatu zituzten, baita suziriak jaurti ere.
Turkia ipar mendebaldean dago Bursa, Istanbuletik hurbil, eta herrialdeko hiririk jendetsuenetan laugarrena da. Diyarbakir (Amed, kurdueraz), berriz, Kurdistanen dago. Herritar gehienak kurduak dira; hala, Ipar Kurdistango hiriburutzat jotzen dute askok. Horra hor zer eragin zuen bi taldeetako zaleen eta jokalarien arteko ika-mika.
Tentsioa areagotuz joan zen jendea futbol zelaian bildu heinean. Halako batean, Bursaspor taldeko jokalariak oihuka hasi ziren aurkako taldeko jokalariak zeuden harmailetara begira: «Igo bolumena eta entzun dezagun batera: 'Zein zoriontsua den turkiarra dela esaten duena!'». Zelaian bertan ere, jokalari kurduen kontrako erasoak ere egon ziren. Poliziak esku hartu behar izan zuen horiek eragozteko, eta aldageletara ere bidali zituzten bi taldeetako jokalariak une batez.
Gerora, Bursaspor taldeko zaleak hasi ziren jaurtitzen beirazko botilak, labanak, balak... Dena dela, harekin jarraitu zuten, harmailetatik objektuak botatzen jarraitzen zuten bitartean. Klubeko lau jokalari eta hiru goi kargudun zauritu zituzten. Bi aldiz geratu behar izan zuten partida, baina amaitzea lortu zuten. Bursapor 2-1 gailendu zitzaion Amedsporri.
Partida amaitzean, botilaz-eta josita amaitu zuen futbol zelaiak. Amedspor futbol taldeak bere sare sozialetan salatu zuen, aldageletara bidean ere, beren jokalariei erasotu egin zietela Bursapor taldeko segurtasun arduradunek, klubeko langileek eta poliziek. Kurduen futbol taldeko presidente Selahattin Yildirimek adierazi du eskaerak egingo dizkiola UEFAri, FIFAri eta Turkiako futbol federazioari.
Ameden bueltan
Atzoko partida atzean utzita, etxerako bideari ekin diote Amedspor taldeeko jokalariek. Honela egin diete ongietorria zaleek. «Matxinadaren sua gara, erre egiten gara!». |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225164/zaintzaren-negozioaren-amaiera-exijituko-dute-martxoaren-8an-bilbon.htm | Gizartea | «Zaintzaren negozioaren» amaiera exijituko dute Martxoaren 8an Bilbon | Egungo sistema «heteropatriarkalaren» ordez, zaintza sistema publiko-komunitario bat proposatu dute | «Zaintzaren negozioaren» amaiera exijituko dute Martxoaren 8an Bilbon. Egungo sistema «heteropatriarkalaren» ordez, zaintza sistema publiko-komunitario bat proposatu dute | «Amaitu zaizue zaintzaren negozioa. Feminismoa da alternatiba». Gaur goizean aurkeztu dute Bilbo Feminista Saretzen taldeko kideek Martxoaren 8ko manifestaziorako leloa, Areatzako kioskoan. 19:30ean ekingo diote asteazkenean, Jesusen Bihotza plazatik.
Zaintzan ipini nahi dute arreta aurten, eta berauen «merkantilizazioa» eta «gizonen ihesa» deitoratuko dute. «Salatu nahi dugu bizitzari eta biziari eusten dioten zainketak emakumeok egiten ditugula; batez ere, emakume migratuok eta arrazializatuok», adierazi du Amanda Verrone kideak.
Egungo gizarte antolaketaren izaera salatzeko baliatu nahi dute aurtengo Emakumeen Nazioarteko Eguna. Antolaketa «heteropatriarkala, kapitalista, kolonialista, ijitoen kontrakoa eta kapazitista» errotik eraldatzeko, zaintza sistema publiko-komunitario bat proposatu dute.
«Justizia eta erreparazioa»
Taldearen iritziz, egungo Euskal Herrian hainbat indarkeria daude zaintzaren atzean: «Sexua, generoa, arraza, gizarte maila, aniztasun funtzionala eta administrazio egoera gurutzatu egiten dira, eta zaintza lanak gizonen eta erakunde publikoen inplikaziorik eza justifikatzen duten negozio bihurtzen dira».
Aldarrikatu dute «justizia eta erreparazioa» nahi dutela, eta ez dadila inoiz gehiago egon «zaintza lanak egiteko beren bizitza immolatuko duen emakumerik» |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225165/alfredo-cospito-anarkista-bat-heriotzaren-eta-italiar-estatuaren-zein-41-bis-aren-aurkako-borrokan.htm | Iritzia | Alfredo Cospito: anarkista bat heriotzaren eta italiar estatuaren zein 41 bis-aren aurkako borrokan | Alfredo Cospito: anarkista bat heriotzaren eta italiar estatuaren zein 41 bis-aren aurkako borrokan. | Alfredo Cospito anarkista 2022ko urriaren 20tik ari da borrokan, maiatzetik jasaten ari den isolamendu erregimenaren aurka —41 bis eztabaidatu eta ankerra—. 140 egundik gorako baraualdiaren ondorioz Alfredok 50 kilo inguru galdu ditu, haren analisien emaitzak kezkagarriak dira, gurpildun aulkian dabil, ez du gorputzeko tenperatura erregulatzerik lortzen eta haren gorputzak jada ez ditu osagarriak onartzen… Heriotzari aurre egiten ari zaio.
Haren sailkapenaren aurka Alfredoren abokatuak aurkeztu zuen helegitea aztertu behar duten epaileek ere horretarako zehaztutako data martxoaren 7tik otsailaren 24ra aurreratu zuten. Eta Carlo Nordio Justizia ministroari eskakizun hauei irtenbide azkar bat emateko eta 41 bisaren aurkako gizagabetasun eta krudelkeria salaketak eztabaidatzeko prozesu bat irekitzeko eskatzen diotenak egunetik egunera gehiago dira. Hala ere, bai ministroak, bai epaileek, eskaerari ezekoa eman diote, Alfredori heriotza zigorra ezarriz.
Bitartean, Alfredok Milaneko Opera espetxeko medikuntza sailean atxilo jarraitzen du.
2022ko martxoan, Scripta Manent auziaren harira (2016an abiatutakoa), Anna Beniamino eta Alfredo Cospito anarkistek hurrenez hurren 16 urte eta 6 hilabeteko eta 18 urteko zigorrak jaso zituzten, egileek berek %40ko fidagarritasuna ematen dioten froga kaligrafiko batean eta haien idatzietan oinarrituta. Biei hainbat eraso egitea —nagusiena 2006eko uztailean Fossano-ko (Cuneo) Carabinierien eskolaren aurkakoa— eta FAI Federazione Anarchica Informaleko kide izatea leporatu zieten.
Fiskaltzak, Carabinieriek eta DIGOS polizia politikoak, hedabideen ezinbesteko laguntzarekin, «FAIko buruzagien» kondena saldu nahi zuten, eta horretarako nor hobeto aurretik Genovan 2012ko maiatzaren 7an Ansaldo Nucleare-ko buruzagiari hankan tiro emateagatik zigortutako anarkistak baino. Horietako batek gainera azken urteotan nazioarteko anarkista intsurrekzionalisten argitalpenetan eta eztabaidetan parte aktiboa izan zuenean! Eta horixe da Torinoko epaileek eskaini dietena.
2022ko uztailean berriz Erromako Kasazio Gorteak (apelaziorako epaitegi gorena), Scripta Manent auziko sententziaren aurka fiskalak zein defentsak aurkeztutako helegiteen gainean erabakitzeko saioan, 2006ko Fossano-ko erasoa «Estatuaren segurtasunaren aurkako sarraski» gisa (Italiako Kode Penaleko 285. artikulua) berrizendatu zuen eta auzia Torinoko epaitegira birbidali zuen, Alfredo eta Anaren zigorrak, gogortu aldera, berriro kalkulatu ditzan.
2022ko abenduaren 5ean Torinon zigorrak birkalkulatzeko saioan fiskalak Alfredorentzat ergastolo ostativoa edo biziarteko zigor zorrotza eta Anarentzat 29 urtetako zigorra eskatu zuen. Epaileek eskaera hauek Konstituzioarekin zein giza eskubideekin bateragarriak eta neurrikoak ote diren garbi ez zutenez, gaiaren inguruko galdeketa bat Auzitegi Konstituzionalera igorri dute.
2022ko maiatzaren 5ean aurreko Justizia ministroak Scripta Manent-eko zigorra eta Alfredo Cospito beste auzi batean sartu izana (Sibilla izenekoan), Alfredo 41 bis bezala ezaguna den isolamendu eta suntsitze erregimenean sartzeko baliatu zuen, eta hura Sardiniako uhartean dagoen Bancali-ko espetxera lekualdatu zuen.
Alfredo zein Anna anarkistak izateagatik, botere egituren aurkako erasoa praktikatu eta babestu dutelako, eta bereziki esperatzearen zein errepresioaren gainetik, haien printzipioei muzin egin ez dietelako jazarriak, zigortuak eta kriminalizatuak izan dira. FAIko buruzagi bezala saldu dizkigute, guztiok dakigunean… epaileak izan ezik antza denez… anarkistok buruzagirik ez dugula eta buruzagitzarik ez dugula onartzen; FAIko ideologo gisa ere seinalatu izan dituzte.
Kutsu politiko eta ideologiko garbia duten bi auziren aurrean gaude, Scripta Manent eta Sibilla; Estatuaren eta haren erakundeen zilegitasuna ezbaian jarri eta horien aurka borrokatzera ausartzen direnak zigortzera bideratutako auziak. Anarkiston printzipio ideologikoak jazarri izan dira eta iraganean anarkismoaren aurkako beste muntaietan erabilitako argudioekin, neurrira, diskurtso bat eraiki izan da.
Estatuaren oldarraldiari eskura duen arma bakarrarekin, haren gorputzarekin, gose greba mugagabe bati ekinez, aurre egin dion anarkista bat. Haren egoera salatzeko ez ezik, 41 bis isolamendu eta suntsitze erregimena eta ergastolo ostativoa (bizi arteko zigorraren aldaera zorrotzena) salatzeko ere.
Mundu zabaleko anarkisten mobilizazio eta agitazio jarraituari, Italian, sindikatuak, ikasleak, juristak, abokatuen elkargoak, ministro ohiak, presoen eskubideen babeslea eta oposizioko alderdi nagusiak batzen joan zaizkio. Alfredoren borroka eta 41 bisa egunero hedabide nagusietan daude, parlamentuko saioetan maiz agertu izan da, eta otsailaren 3an irlandar parlamentari batek Europako Parlamentura ere eraman du.
Mahai gainean, Alfredoren osasun kaxkarra eta gogo irmoa, eta 140 egun baino gehiagoko gose grebaren ostean hiltzeko arriskuaren errealitate gordina. Alfredo Cospitoren eta Anna Beniaminoren askapenaren alde mobilizatu beharra dago! Eta disidentzia politikoaren aurka erabiltzen diren 41 bisa edota Espainiako FIES+art.10 bezalako suntsitze eta isolamendu erregimenak indargabetzeko ere! | |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225166/alemaniaren-zalantzek-airean-utzi-dute-konbustio-autoak-debekatzeko-legea.htm | Ekonomia | Alemaniaren zalantzek airean utzi dute konbustio autoak debekatzeko legea | Estatu kideak bihar ziren bozkatzekoak, baina bozketa atzeratu egin behar izan dute. Italia, Polonia eta Hungaria ere kontra azaldu dira. | Alemaniaren zalantzek airean utzi dute konbustio autoak debekatzeko legea. Estatu kideak bihar ziren bozkatzekoak, baina bozketa atzeratu egin behar izan dute. Italia, Polonia eta Hungaria ere kontra azaldu dira. | Azken pausoa baino ez zen falta; tramite huts bat, itxuran. Baina dena airean dago orain. Europako Batasuna bihar zen onartzekoa 2035etik aurrera praktikan barne errekuntzako motordun auto berrien salmenta debekatuko duen legea, baina kontseiluak biharko deituta zuen bozketa atzeratu egin behar izan du araua onartzeko berme nahikorik ez duelako. Izan ere, zalantzak agertu dituzte zenbait herrialdek azken orduan; besteak beste, Alemaniak.
Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidentea Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin elkartu zen atzo, korapiloa askatzeko asmoz. Izan ere, Berlinen ezezkoak alarma guztiak piztu ditu Bruselan. Bileran ez zuen hura konbentzitzerik lortu, baina bi aldeek hitz egiten jarraitzeko konpromisoa hartu zutela berretsi zuen. «Elkarrizketa eraikitzaile batean gaude», esan zuen. Baikor azaldu zen Scholz ere, baina bozketarako egunik ez dute oraingoz.
Alemaniak berme gehiago nahi ditu erregai erregai sintetikoak darabiltzaten autoak debekutik kanpo gera daitezen. Salbuespen horri esker, autogintza sektoreak denbora irabaziko luke, elektrifikaziorako trantsizioa atzeratu egingo lukeelako. Izan ere, kasu horretan barne errekuntzako motordun autoak ekoizten jarraitzeko aukera izango lukete 2035etik aurrera ere, elektrikorako edo hidrogenorako urratsa egin beharrean. Erabakigarria da hori auto ekoizle handientzat, hain zuzen ere, eta testuinguru horretan ulertu behar da Berlinen erabakia.
Volker Wissing Alemaniako Garraio ministroak ere lau haizeetara zabaldu zuen eskaria sare sozialetan, hilaren hasieran. 2035etik aurrera ere klima errespetatzen dituzten materialak erabiltzeko aukerari eutsi behar zaiola azpimarratu zuen, «isurketak murrizten» lagunduko dutelako. Eta «beharrezkoak ez diren debekuak» ez ezartzeko galdegin zion Bruselari, autogintza sektorearentzat arriskutsuak izan daitezkeelako.
Bada, hari erantzunez, Von der Leyenek adierazi zuen bat egiten duela aukerak aztertu beharraren ideiarekin. Baina ohartarazi zuen erabakiak ezin dituela Batasuneko klima helburuak oztopatu. 2030. urterako karbono isuriak %55 murrizteko helburua adostu zuten herrialdeek iaz.
Elektrikoen apustua
Bruselak auto elektrikoen alde egin nahi du hurrengo urteetan. Legeak ez du zehazki halakorik adierazten; aitzitik, 2035. urtetik aurrera Europako Batasunean saltzen diren auto berrien karbono isuriak %100 murritzarazten ditu soilik. Hala ere, Batzordeak konpromisoa hartu zuen «erregai neutroa» darabilten ibilgailuen inguruan proposamen bat egiteko. Bada, puntu horretan sartu nahi du Alemaniak erregai sintetikoen salbuespena.
Edonola ere, proposamen hori legea onartu ondoren egingo luke Bruselak, eta hori gaur-gaurkoz airean dago. Izan ere, Alemania ez ezik, Italia, Hungaria eta Polonia ere debekuaren kontra azaldu dira, eta helburuak «leuntzeko» eskatu dute.
Europar Kontseiluan estatu kideek berrestea falta da, hain zuzen ere. Batzordearen proposamena iazko ekainean onartu zuten Batasuneko Ingurumen ministroek, eta otsailean jaso zuen Europako Parlamentuaren oniritzia. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225167/berdinketarekin-konformatu-behar-izan-dute-gorritxoek.htm | Kirola | Berdinketarekin konformatu behar izan dute gorritxoek | Osasuna nagusi izan da lehen zatian. Gero, partida berdindu egin da, eta, azken unean, Pablo Ibañez garaipenaren gola sartzear egon da burukada batekin, nafarrentzat. Osasuna zortzigarren dago sailkapenean, Europako postuetatik hiru puntura. | Berdinketarekin konformatu behar izan dute gorritxoek. Osasuna nagusi izan da lehen zatian. Gero, partida berdindu egin da, eta, azken unean, Pablo Ibañez garaipenaren gola sartzear egon da burukada batekin, nafarrentzat. Osasuna zortzigarren dago sailkapenean, Europako postuetatik hiru puntura. | Liga eta Kopa artean, Osasunak ezin izan du hirugarren garaipena kateatu. Sevillari eta Athletici irabazi ostean, puntu batekin konformatu behar izan du Celtaren kontra. Gorritxoek 0-0 berdindu dute Sadarren. Lehen zatian, nahiz eta aparteko neurketarik ez egin, nagusi izan dira, eta merezi izan dute gola sartzea. Baina ez dute asmatu. Bigarren zatian, Celtak aurrerapauso txiki bat eman du, eta partida apur bat gehiago parekatu da. Bi taldeak golaren bila joan dira, eta azken unean Osasuna gola sartzear egon da Pablo Ibañezen burukada batean. Baina Ivan Villar Celtako atezainak sekulako eskua atera du. Hala, puntu bana eraman dute bi taldeek. Denboraldi honetan Osasunak ligan Sadarren lortu duen lehen berdinketa da. Gorritxoak zortzigarren lekuan geratu dira sailkapenean, 34 punturekin: Europako postuetatik hiru puntura.
Lehen zatian, hasi eta buka, Osasunak izan du jokoaren ekimena. Celtak apenas sortu duen aukerarik. Alderantziz: eusteko lanetan aritu da, eta gorritxoen hutsen bat baliatu nahi izan du, aurrean dituen bi jokalari erabakigarrienek, Gabri Veigak eta Yago Aspasek, aukeraren bat baliatu zezaten. Baina Osasunak azken partidetan atzean izan duen sendotasunari eutsi dio, eta Aitor Fernandezek ez du ia lanik izan. Erasoan, nafarren jokalari arriskutsuena Ez Abde izan da. Berriro ere partida oso ona jokatu du marokoarrak. Osasunari izan dituen hiru aukeretako batean asmatzea falta izan zaio. Horietako bi, argienak, Ante Budimirrek izan ditu. Lehena, 19. minutuan: Punpa laster egin du errematea, baina gurutzatuegi joan zaio, eta, gainera, Ivan Villar Celtako atezainak esku ona atera du. Bestea 29. minutuan ailegatu da. Buruz, penalti puntuan, ondo errematatu du Galiziako taldearen bi erdiko atzelarien artean. Baina atearen gainetik joan zaio. Hala, 0-0 amaitu da lehen zatia.
Bigarrena berdin hasi da. Osasunak izan du partidaren aginte makila. Celtak bereizi samar zituen lerroak, eta horrek zaildu egin dio erasoko jokoa sortzea. Baina, partidaren minutuak aurrera joan ahala, neurketa apur bat aldatu da. Celtak pare bat aukera izan ditu Veigaren eta Aspasen oinetan. Ez dute gola sartu, baina konfiantza eman die erasora joateko, eta horrek zalantzak eragin dizkio Osasunari. Joan-etorrikoa bihurtu da neurketa. Hor edozeinek irabaz zazakeen. Gertuen Osasuna egon da. Harago, Ez Abdek gola sartu du area ertzetik egindako erdiraketa batean, 73. minutuan. Baina epaileak baliorik gabe utzi du, Chimy Avila baloiaren norabidean gurutzatu baita, eta jokoz kanpo geratu da. Osasunak garaipena nahi zuen, eta ekinean jarraitu du. Erasoan zerbait aldatzeko, Jagoba Arrasatek Kike Garcia eta Kike Barja zelairatu ditu, Chimy Avilaren eta Budimirren ordez. Baina ez dute lortu. Azken minutu horietan bi taldeek gauzak bizkorregi egin dituzte, eta jokaldiak gehiago lantzea falta izan zaie asmatzeko. Baina neurketa amaitzear zela iritsi da Pablo Ibañezen aukera. Ez da sartu, eta hala amaitu da neurketa. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225195/tobleronek-cervino-mendiaren-irudia-kendu-beharko-du-bere-txokolateetatik.htm | Bizigiro | Tobleronek Cervino mendiaren irudia kendu beharko du bere txokolateetatik | Suitzako nazio ikurrak babesteko legeak galarazten dio, ekoizpena atzerrira eraman dutelako. Euskal Herriko irudia ere erabiltzen dute, kanpoan ekoitzitako gauzak saltzeko. | Tobleronek Cervino mendiaren irudia kendu beharko du bere txokolateetatik. Suitzako nazio ikurrak babesteko legeak galarazten dio, ekoizpena atzerrira eraman dutelako. Euskal Herriko irudia ere erabiltzen dute, kanpoan ekoitzitako gauzak saltzeko. | Nork ez ditu lotzen Toblerone txokolatea, Suitza eta mendia? Mendi kate forma du barra gozoak, eta piramide formako haren kutxa horian, piramide itxurako Matterhorn-Cervino mendi ikonikoaren marrazki bat agertzen da (mendian, ezkutaturik, Suitzako beste ikur bat ikusten da: Bernako hartza). Amaitu da hori, ordea.
Mendi horren irudia kendu beharko du Toblerone barra egiten duen konpainiak, Suitzako legeak galarazten diolako herrialdeko babesturiko ikurrak erabiltzea, horren ekoizpena atzerrira eraman ostean.
Izan ere, Ameriketako Estatu Batuetako Mondelez konpainia da Toblerone markaren jabea, eta, iragarri duenez, Eslovakian ekoizten hasiko dira, hein batean, «munduan hazi den eskaerari erantzuteko, eta etorkizunean hazteko». Konpainiak esan du Cervino-Matterhornen irudia, mendi baten «irudi orokor» batekin ordezkatuko dutela, eta Tobler sortzailearen sinadura sartuko dutela.
Horrez gain, Suitzan egina leloa kendu beharko dute, eta Suitzan eraturiko enpresa esamoldearekin ordezkatu, legeak aginduta.
Memeak sortu dituzte sare sozialetan, Matterhorn-Cervinok Txindokirekin duen nolabaiteko antzaz baliatuta.
Theodor Toblerrek sortu zuen gozokia 1908. urtean. Bere abizena eta torrone (turroi) hitz italiarrarekin nahastuta. Baina 1970. urtean, Suchardekin bat egin zuen enpresak. Kraft Foods multinazionalak erosi zuen 1990. urtean, eta, Europan aritzeko, Mondelez izena eman zioten konpainiari.
Matterhorn-Cervinoren irudia 1970. urtetik erabili dute, eta Berna inguruko Ingenbohl herrian izan dute lantegia.
Baina Suitzak estu zaintzen ditu bere ikur nazionalak, eta 2017. urtean onartu zuten lege batek zehazten du ezin direla ikur horiek erabili esnekietan oinarrituriko produktuetan, ez badira osorik egiten Suitzan. Bestelako produktuetan, berriz, osagaien %80 izan behar dira Suitzan sortutakoak.
Nazioaren ikurrak edonork erabiltzea galarazi nahi izan du Suitzak lege horren bitartez. Izan ere, Suitzaren irudia luxuarekin eta kalitatearekin lotzen da munduan, eta tentagarria zaie beste herrialde batzuetako enpresei harekin nolabaiteko lotura irudikatzea. Marketinaren munduan, foreign branding esaten zaio horri, hau da, herrialde bateko enpresa batek beste bateko hitzak edo irudiak erabiltzeari hangoa dela iradokitzeko, haren irudi onaz baliatzeko trikimailu gisa. Horren adibideak dira Ingalaterrako Superdry eta Kataluniako Koroshi (Japoniako kutsua erabiltzen dute), Frantziako Geographical Norway eta Italiako Napapijri (Norvegiako bandera).
Baina Euskal Herria ere bada horren biktima. Euskara, sasi-euskara eta euskal ikurrak erabiltzen dituzte hainbat konpainiak, batez ere Frantzian elikagaiak saltzeko.
Baionako Xingarra (Jambon de Bayonne) markarekin saltzen den urdaiazpikoa egiteko zerriak Bretainiaraino eta Kataluniaraino haz daitezke, esaterako, eta Baiona hitzarekin eta lauburu gorri batez saltzen den xingar bat Biarnon ekoizten da.
Saint Agur izenpean saltzen den gazta, berriz, Frantzia eta Okzitaniako eremuak hartzen dituen Auverniako eskualdean egiten dute.
Eskerri gazta Garona Garaian (Frantzia) ekoizten dute, sasi-euskarazko izena eman badiote ere.
Eta Lourdesen (Okzitania) euskal oilaskoa prestatzen dute, eta ustezko «euskal Pirinioetako errezeta» erabiltzen duen txerriki egosia, aranekin, berotu eta jateko.
Matterhorn-Cervino mendirik gabe, baina Gavarnieko zirkuaren irudiarekin laguntzen dute. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225196/jendetza-elkartu-da-baionako-manifestazioan-greba-egunean.htm | Ekonomia | Jendetza elkartu da Baionako manifestazioan, greba egunean | Greba iraunarazi nahi dute sindikatuek, eta aste osoan ekintzak eginen dituztela iragarri dute. | Jendetza elkartu da Baionako manifestazioan, greba egunean. Greba iraunarazi nahi dute sindikatuek, eta aste osoan ekintzak eginen dituztela iragarri dute. | Erretreten erreformaren kontrako mobilizazio jendetsua egin dute Ipar Euskal Herrian, asteartean. Frantziako Gobernuak gibel egin dezan «dena gelditzera» deitu dute sindikatu nagusiek, eta jarraipen handia izan du greba mugimenduak. 11.000 pertsona elkartu dira goizean Baionako karriketan, eta ehunka pertsonak manifestazioa egin dute arratsaldean Donapaleun (Nafarroa Behera). Indar harremanean «ozka bat» igotzeko borondatea nabarmendu dute sindikatuetako ordezkari gehienek. «Gaurkoa etapa bat da. Ozka batez igo gara, baina horrek ez du erran nahi gorenean gaudenik», abisatu du Mercedes Graciet CFDTko arduradunak. «Lehen egun bat da, jendeari ekonomia gelditzeko eskatzen diogu, erakusteko langilerik gabe Frantzia ez dela ezer».
Mobilizazio jendetsu baten argazkia lortu nahi izan dute goizean sindikatuek, eta hala izan da. Jende multzo handia bildu da geltokian, eta luze joan da manifestazioa San Leon itzulguneraino. Bertan, Baionako zirkulazio ardatz nagusi bat oztopatu dute grebalariek tarte batez. Ibilbidean zehar, hainbat banketxe eta aseguru agentziari eraso diete burua estalia zeramaten ezezagun batzuek. Tindua bota eta erakusleihoak apurtu dituzte.
Bai funtzio publikoan eta baita enpresa pribatuetan ere, Ipar Euskal Herrian greba deialdi andana izan direla baieztatu dute sindikatuek. Garraio arloan ikusi da eraginik handiena: Baionako geltokia itxia egon da goizean, eta abiadura handiko tren bakarra ibili da Hendaia eta Baiona artean; eskualdetako trenik ez da atera. Miarritzeko aireportuan hegaldien erdia bertan behera utzi dute. Autobus zerbitzua ere murriztua izan da. Hezkuntzari dagokionez, eskola asko itxi dituzte.
Ikusi gehiago: Ipar Euskal Herritik kanpo ere protestak izan dira
Langileak enpresaz enpresa antolatzera deitu ditu intersindikalak, bakoitzean erabaki dezaten grebari zer jarraipen eman. Trenbideetako langileak egunero elkartzen dira, eta atzo aho batez erabaki zuten jarraitzea. Energia sektorean ere, Enedis eta GRDF enpresetan greban jarraitzearen alde egin dute. Industria arloan, intersindikalak emanen dituen norabideen beha izan dira hainbat enpresatan. Baionako portuan Frantziako portuko langileen sindikatuak erabakiko duenaren zain egon dira. Justuki, bihar goizean portua blokeatzera deitu ditu grebalariak intersindikalak, eta ondoko egunetarako ere ekintza gehiago izanen direla iradoki dute.
LABek ere blokeatze ekintzak eginen dituela iragarri du Argitxu Dufau Ipar Euskal Herriko koordinatzaileak. Sindikatu abertzaleak langile asanbleak antolatzen ditu mobilizazio egunetan, eta horietan erabakitzen dute. FSU eta Solidaires sindikatuetako kideek ere parte hartu izan dute. Izan ere, Frantziako sindikatuek antolatu duten intersindikaletik kanpo utzi dute LAB beste behin. Joan den ostiralean izan zuten bilkura haiekin, eta adierazi zieten abertzaleen parte hartzeak ez duela «kontsentsurik» sortzen sindikatu guzien artean.
Indarra erakutsi
Urtarrilean mugimendua abiatu zenetik, banako mobilizazio egunak antolatu dituzte sindikatuek. Aste honetan beste indar bat erakutsi nahi dute. «Frantzia gelditu nahi dugu aste osoan, eta erakutsi Asanblean eta Senatuan pasatzen saiatzen badira ere karrikan ez dela pasatuko», adierazi du Patricia Glory CGTko buruak. «Jende anitz bildu da gaur, eta ondoko egunetan ere espero dugu, Frantziako Gobernuak erreforma proiektua bertan behera utzi arte, injustua eta justifika-ezina baita», adierazi zuen Herve Larrouquert FOko buruak, atzo ere.
Irautea izanen da orain gakoa. Dufauren hitzetan «indar bat gehiago» erakutsi behar dute. «Manifestazioak eta grebak segituko ditugu eragile ekonomikoek gobernuari presio egin diezaioten», dio Gracietek. «Gobernuak indarrez pasatzea erabakitzen badu, haiek hartzen dute leherketa sozialaren arriskua. Hori entzunarazi nahi diegu». «Konbentzitua naiz irabaziko dugula», baieztatu du Gloryk. Bihar ere manifestazioa eginen dute sindikatuek goizean, emazteen nazioarteko egunarekin lotura eginez. Erretreten erreforma proiektuak kalte handien emazteei eginen dietela salatuko dute. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225197/asiloa-eskatzeko-baldintzak-gogortuko-ditu-erresuma-batuko-gobernuak.htm | Mundua | Asiloa eskatzeko baldintzak gogortuko ditu Erresuma Batuko Gobernuak | Parlamentuak onartu behar duen lege proposamenak eskumena ematen dio Barne Ministerioari paperik gabeko migratzaileak atxilotu eta kanporatzeko. Haren arabera, «legez kanpo» sartzen direnek ezingo dute asilorik eskatu Erresuma Batuan. | Asiloa eskatzeko baldintzak gogortuko ditu Erresuma Batuko Gobernuak. Parlamentuak onartu behar duen lege proposamenak eskumena ematen dio Barne Ministerioari paperik gabeko migratzaileak atxilotu eta kanporatzeko. Haren arabera, «legez kanpo» sartzen direnek ezingo dute asilorik eskatu Erresuma Batuan. | Erresuma Batuko Parlamentuan goizetik ari dira eztabaidatzen Legez Kanpoko Migrazio Legea. Proposamenak behar adina babes jasoko balu, aurrerantzean Barne ministroak eskumena izango luke herrialdean paperik gabe sartzen diren migratzaileak atxilotu eta kanporatzeko. Horrez gain, atzemandako pertsona horiek galdu egingo lukete asiloa eskatzeko eskubidea edota etorkizunean herrialde hartara sartzekoa. Barne ministro Suella Bravermanen esanetan, araua «beharrezkoa» da «krisia» konpontzeko. Bravermanek aitortu du legeak, indarrean sartuz gero, «tenkatu» egingo duela nazioarteko legedia, baina azpimarratu du ez duela urratuko. Londresek onartu nahi duen lege proposamenak ahalbidetuko luke paperik gabeko migratzaile oro atxilotu eta kanporatzea epailearen agindurik gabe, hura herrialdera iritsi eta lehen 28 egunetan.
Braverman bera arduratu da proposamena aurkezteaz. Barne ministroaren esanetan, egun asilo sistemak «gainezka» egin du «legez kanpoko migrazioaren ondorioz». Bravermanek nabarmendu du azken urteetan iritsi diren «migratzaile guztiak» heldu direla «herrialde seguruetatik», eta «gehienak» 40 urte baino gutxiagoko gizonezkoak direla. Ordezkari kontserbadoreak aitortu du lehendik ere eginak dituztela ahaleginak «auzia konpontzeko», baina ez dela aski izan: «Jendea nekatu da. Gobernuak urratsak egin behar ditu».
Eztabaida ez da berria. Rishi Sunak lehen ministroak joan den abenduan iragarri zuen lege berri bat onartuko zutela «argi» utziko zuena, Erresuma Batuan paperik gabe sartuz gero, ezingo dela bertan geratu. Arauak, zehazki, herrialdera txalupa txikietan heltzen diren migratzaileei eragiten die. «Neurri hau da bidezkoena bertakoentzat eta asiloa legezko bideetatik eskatzen dutenentzat», idazti du Sunakek berak The Sun egunkarian. Proposamenak, ordea, talka egiten du nazioarteko legeekin, zeintzuen arabera ezin zaio herrialdera iritsi den migratzaile bati asiloa askatzea ukatu, baldin eta aurreko aldietan eskatzeko aukerarik izan ez badu.
Ez da lehen aldia Alderdi Kontserbadorea migrazioak geldiarazten ahalegintzen dena. 2019an, esaterako, ia bi mila lagun heldu ziren Erresuma Batura itsasoz, Mantxako kanala zeharkatuta. Urte hartan kostaldean zaintzeko bi ontzi gehiago jarri zituen Londresek, eta Frantziarekin elkarlanean ohartarazi zien migratzaileei kanala paperik gabe zeharkatuz gero kanporatu egingo zituztela. Bi urte geroago, 2020an, 8.466 migratzaile heldu ziren, eta bi estatuek gogortu egin zuten mugako segurtasuna. Aldi berean, Londres kostazainak baliatzen hasi zen itsasoz heltzen ahalegintzen ziren migratzaileei atzera eginarazteko, eta heltzen zirenak barrakoietan jarri zituzten. Neurri horiek guztiak hartuta ere, 2021ean 28.500 migratzaile baino gehiago heldu ziren herrialdera; iaz, berriz, 45.750 baino gehiago.
Salbuespena
Sunaken proposamenaren arabera, Barne Ministerioak luke migratzaileak «kanporatzeko betebeharra», baina neurri horrek baluke salbuespenik: 18 urte baino gutxiagokoak eta osasun arazo larriak dituztenak. Gaur onartuta ere, legea ez da berehala indarrean sartuko, hilabete batzuk beharko ditu, baina atzera begirakoa izango da, hau da, onartzen dutenetik aurrera Erresuma Batuan paperik gabe sartzen den oro egongo da deportatua izateko arriskuan, nahiz eta araua oraindik indarrean egon ez.
Lege berriak talka egingo du Londresek Europako Giza Eskubideen Itunarekin hartutako konpromisoekin, baita NBEren Errefuxiatuen Konbentzioarekin ere; azken horrek bermatzen ditu herrialdera heltzen diren asilo eskatzaileen eskubideak. Izan ere, ez da gauza bera errefuxiatua eta migratzailea. Errefuxiatua da bere herrialdea uztera behartutako pertsona, dela gerratik ihesi egin behar izan duelako, jazarria izan delako edo natur hondamendi baten ondorioz; aldiz, migratzailea da toki batetik bestera mugitzen den edonor. Kasu honetan, kontzeptuak garrantzi handia du, legeak paperik gabe heltzen den edonor Ruandara edo «beste herrialde seguru batera» kanporatzeko eskumena eskaintzen baitio Barne Ministerioari, haien jatorrizko herrialdea edozein dela ere.
Londresek lehendik ere badu indarrean arau bat, zeinaren arabera zenbait asilo eskatzaile Ruandara kanporatu ditzakeen. Baina gaur arte ez du baliatu, nahiz eta zenbait iturrik aurreratu dutenez laster has daitekeen. Sunakek berak iragarri zuen atzo harremanetan diharduela Ruandako presidente Paul Kagamerekin, proposamenak aurrera jarraitzen duela bermatzeko.
Sunaken gobernuak iragarri du asiloa eskatzeko «bide seguru berriak» ahalbidetuko dituela datozen hilabeteetan, baina soilik mugak segurtatu ondoren. Ordea, gobernuburuak ez zuen aurreratu noiz izango den hori. Iaz Albaniatik, Afganistandik eta Irandik joandako migratzaileak izan ziren asiloa eskatu zutenetatik gehienak. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225198/zaballan-hildako-presoaren-familia-auziaren-prozeduran-aurkeztuko-da.htm | Gizartea | Zaballan hildako presoaren familia auziaren prozeduran aurkeztuko da | Senideek Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailaren jarrera kritikatu dute. Gorpua Aljeriara aberriratzeko baimen baten zain daude. | Zaballan hildako presoaren familia auziaren prozeduran aurkeztuko da. Senideek Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailaren jarrera kritikatu dute. Gorpua Aljeriara aberriratzeko baimen baten zain daude. | Gasteizko 3. Instrukzio Epaitegiaren esku dago zurreko astean Zaballako kartzelan (Araba) hildako presoaren auzia. Orain, Maleken familiak auziaren prozeduran aurkeztea erabaki du, eta epailearen esku utziko du orain arte jasotako informazioa. Azaldu dutenez, helburua da euren senidea «zer egoeratan zegoen ikertzea» eta espetxeak «behar bezalako arduraz jokatu duen jakitea». Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak haiekin izandako jarrerak eragindako «mina» ere salatu dute: «Dolua hastea izugarri zaildu du».
Ikusi gehiago: 22 urteko gizonezko preso bat hil da Zaballako espetxean
Senideek jakinarazi dute hasieratik zailak izan direla Justizia Sailarekin izandako harremanak: «Gu izan ginen laguntza bila [Eusko Jaurlaritzako] Justizia Sailarekin harremanetan jarri ginenak, eta ez alderantziz». Hala, salatu dute espetxeak zalantzan jarri zuela familiak gorpuaren kargu egitea bera, esanez Malek bakarrik zegoen etorkin adingabe bat zela. «Familiarik ez zuela esatera iritsi ziren».
Are gehiago, gaztearen beilatokia hautatzeko arazoak izan zituztela azaldu dute. Kritikatu dute administrazioak berak zehaztu izana lekua, «prezio oso handikoa», eta gehitu bertan ez zela kontuan hartu Maleken erlijioa. «Erakundeak gastuen zati bat bakarrik hartu zuen bere gain, eta ordaindu ahal genuen beilatoki batera eraman behar izan genuen gorpua». Han, polizia sekretuak bertaratu zirela salatu dute, eta familiari galdeketa egiten saiatu zirela. «[Beilatokia] hainbat zentrotatik igarotako haurrez beteta zegoen, eta inork ez zituen ezagutzen», argitu dute.
Nabarmendu dute Justizia Sailak 5.000 euro eman dizkiola familiari, zenbait orduko negoziazioaren ostean. Diru kopuru horrek, ordea, ez luke hileta gastuak ordaintzeko emango —7.000 euro—; eta, are gutxiago, ondoren gorpua aberriratzeko —beste 5.000 euro baino gehiago—.
Gorpua Aljeriara aberriratzeko prozesua «arazo burokratikoek» luzatu dute, familiaren esanetan. Senideen arabera, erakundeek Maleken pasaportea «galdu» zuten, eta lanak izan zituzten heriotza ziurtagiria eskuratzeko ere. Bi dokumentu horiek beharrezkoak dira prozesuari ekiteko. Behin horiek entregatuta, Aljeriako kontsulatuak hilotza lekualdatzeko baimena eman zain daude.
Bestalde, familiak eskerrak eman dizkie azken egunetan haiekin izan diren psikologo, itzultzaile, abokatu zein kazetariei, erakutsitako «maitasun eta errespetuagatik». Baita Gasteizko komunitate musulmanari ere, gorpua aberriratzeko diru bilketan laguntzeagatik.
Malek, 22 urteko gizonezkoa, otsailaren 28an aurkitu zuten hilda Zaballako kartzelako bere ziegan. Gizona 2020ko irailetik zegoen preso, eta ez zegoen suizidioaren prebentziorako programan, Eusko Jaurlaritzak azaldu zuenez, ez zutelako horretarako «zantzurik» ikusi. Senideek, baina, azaldu zuten aurrez ere saiatu zela bere buruaz beste egiten. «Espetxeko langileek diote ez zutela ezer detektatu; nik, ordea, zantzuak argi eta garbi ikusi nituen bisita batean: markak zituen gorputzean, biziki triste zegoen, eta droga kontsumoak izugarri egin zuen gora azken boladan», adierazi zuen Zuriñe Rodriguez senideak. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225199/emakumezkoen-salerosketan-eta-droga-trafikoan-aritzen-zen-sare-bat-atzeman-dute-bizkaian.htm | Gizartea | Emakumezkoen salerosketan eta droga trafikoan aritzen zen sare bat atzeman dute Bizkaian | Barakaldon, Fruizen eta Bilbon sareko zenbait kide atxilotu dituzte; emakumeak bahituta zeuzkaten | Emakumezkoen salerosketan eta droga trafikoan aritzen zen sare bat atzeman dute Bizkaian. Barakaldon, Fruizen eta Bilbon sareko zenbait kide atxilotu dituzte; emakumeak bahituta zeuzkaten | Barakaldon, Fruizen eta Bilboko Zorrotza auzoan emakumeak bahituta zeuzkaten zenbait pertsona atxilotu ditu gaur goizean Guardia Zibilak. Efe agentziaren arabera, emakumeen salerosketa eta droga trafikoa egotzi dioten sare baten parte ziren. Goizean goiz hasi dute operazioa, eta aurreikusi dute jende gehiago ere atxilotuko dutela agian hurrengo orduetan. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225200/idazketa-edizioa-eta-irakurketa-izango-ditu-ardatz-gutun-zuria-jaialdiak.htm | Kultura | Idazketa, edizioa eta irakurketa izango ditu ardatz Gutun Zuria jaialdiak | Martxoaren 28tik apirilaren 1era 30 jardueratik gora antolatu ditu Bilboko Azkuna zentroak. Anjel Lertxundik eta Cristina Riverak jasoko dute ohorezko saria. | Idazketa, edizioa eta irakurketa izango ditu ardatz Gutun Zuria jaialdiak. Martxoaren 28tik apirilaren 1era 30 jardueratik gora antolatu ditu Bilboko Azkuna zentroak. Anjel Lertxundik eta Cristina Riverak jasoko dute ohorezko saria. | Literatura ardatz bakar zela hasi zuen ibilbidea Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdiak, 2008an. Hamabost aldiren ostean, literatura sortzeko, banatzeko, komunikatzeko eta kontsumitzeko modu berriak daudela islatuko dute festibalaren bitartez. Idatzi, editatu, irakurri lelopean, idazketa, edizioa eta irakurketa «prozesu beraren parte» direla nabarmendu du Ivan de la Nuez jaialdiko aholkulariak, eta horixe izango da, hain zuzen, aurtengo ardatz nagusia. Martxoaren 28tik apirilaren 1era bitarte egingo dute, eta egitarau «zabala, askotarikoa eta kalitatezkoa» prestatu dutela aurreratu dute. Sarrerak salgai daude dagoeneko Azkuna zentroan eta euren webgunean.
Martxoaren 28an abiatuko da jaialdia, eta askotariko topaketak, sortzaileen arteko elkarrizketak eta tailerrak prestatu dituzte, besteak beste. Anjel Lertxundik emango dio hasiera jaialdiari: solasaldi bat egingo du Adan Kovacsics idazle eta itzultzaile txiletarrarekin, Lecturas de los demás, lecturas de mí mismo izenburupean. Arratsaldean, berriz, Abraham Boba musikariak Esto no es una canción poesia errezitala egingo du Azkuna zentroko auditorioan.
Guztira, 30 sortzailetik gora arituko dira jaialdiak irauten duen bost egunetan. Tartean, Manuel Rivas, Gonçalo M. Tavares, Juan Pablo Villalobos eta Elvira Navarro literatura garaikideko erreferenteak; Pol Guasch, Munir Hachemi, Leire Bilbao eta Sara Torres narratibako ahots berriak; Katixa Agirre eta Eider Rodriguez idazleak; eta Iñigo Martinez Peña, Jon Gerediaga eta Bob Pop autoreak, idazkera antropologiatik, filosofiatik, psikologiatik eta interpretaziotik jorratzen dutenak.
Jarduera osagarriak
Ohiko egitarauaz gainera, bestelako jarduera osagarri batzuk ere prestatu ditu Azkuna zentroak. Desideratak kale antzezlana izango da horietako bat. Esperientzia gisa planteatu du proiektua Rakel Esparza Azkuna zentroko programazio arduradunak: «Pazienteak liburuak diren ospitale bat bisitatuko du ikusleak». Mama Crea konpainiak eta Azkuna zentroak elkarlanean ondu dute ikuskizuna, eta martxoaren 20tik 27ra ikusi ahal izango da, Bilboko kaleetan.
Horrez gainera, Desiree Rubio artistak bi tailer eskainiko ditu: Izenburua tenkatu eta Liburua kontzeptu gisa lantzeko beste modu batzuk. Hilaren 29an eta 30ean izango dira horiek, hurrenez hurren, Mediateka BBK aretoan eta Azkuna zentroko Kubo Baltza aretoan. Amaitzeko, Juan Pablo Villalobos idazle mexikarrak Historias del Raval literatura proiektua landuko du eskoletako zenbait ikaslerekin.
Sari banaketa
Bilboko literatur jaialdiak iaz banatu zituen estreinakoz BBK Gutun Zuria ohorezko sariak, euskal autoreei eta nazioartekoei aitortza adierazteko. Aurten, Anjel Lertxundi idazleak eta Cristina Rivera Garza eleberrigile, poeta, ipuingile eta saiakeragileak jasoko dute, martxoaren 17an. Egun horretan bertan, gainera, solasean jardungo dute Riverak eta Isabel de Naveranek, 18:30ean. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225201/hiru-euskal-bikote-pierra-mentaz-gozatzera.htm | albisteak | Hiru euskal bikote Pierra Mentaz «gozatzera» | Bihar hasiko da mendiko eskiko munduko proba nagusia: Pierra Menta, 37. edizioa aurten. Hiru euskal bikote lehiatuko dira bihartik larunbatera Frantziako Alpeetako Beaufortain ibarrean: Asier Labairu eta Axier Alonso, Aitor Otxoa eta Aitor Ajuria, eta Angel Olaso eta Joseba Sarasola. | Hiru euskal bikote Pierra Mentaz «gozatzera». Bihar hasiko da mendiko eskiko munduko proba nagusia: Pierra Menta, 37. edizioa aurten. Hiru euskal bikote lehiatuko dira bihartik larunbatera Frantziako Alpeetako Beaufortain ibarrean: Asier Labairu eta Axier Alonso, Aitor Otxoa eta Aitor Ajuria, eta Angel Olaso eta Joseba Sarasola. | Ibilbide gogor eta ikusgarriak, ertz teknikoak eta dotoreak, igoera eta jaitsiera zoragarriak, jendearen animo oihuak, giroa, Beufortain, bailara oso bat mendiko eskiari emana... Horixe da Pierra Menta. Mendiko eskiko Frantziako Tourra, kirol hau maite duten guztien esanetan. Aurten, hiru euskal bikote lehiatuko dira, bakoitza bere helburuekin, baina ororen gainetik, “gozatzeko” asmo garbiarekin.
Asier Labairu - Axier Alonso (Iruñea, 26 urte - Oñati, 35 urte) «Ea aukera daukagun lehenengo 30en barruan sartzeko. Ederra litzateke»
Axier eta Asier, Alonso eta Labairu, lehen aldiz lehiatuko dira elkarrekin bikotea osatuz. «Ia asteburuero batera entrenatzen gara, baina lasterketan lehen aldiz ariko gara elkarrekin. Maila paretsuan gaude, bai gora eta bai behera, eta lasterketa polita egin dezakegula uste dut. Hortaz, helburu nagusia gozatzea da, eta, ahal den neurrian, aurreko Pierratan egin duguna hobetzen saiatzea», jakinarazi du Labairuk. Alonsok «bikote sendoa» osatzen dutela uste du, eta aurrera samar egon daitezkeela.
Axier Alonso oñatiarrak laugarren Pierra Menta du aurtengoa. Lehen aldian Angel Olasorekin egin zuen bikoa, eta «ikaragarri» gozatu zuen, eta ikasi ere asko. «Hurrengoa Aitor Otxoarekin egin nuen. Mendiko nire lehen lasterketa Aitorrekin egin nuen, Altitoy bat, lankideak gara, harreman handia dugu aspalditik, eta Pierra Mentan ere izugarri gozatu genuen elkarrekin». Iaz, berriz, Aitor Ajuriarekin hartu zuen parte, eta inoiz euskal bikote batek lortutako emaitzarik onena eskuratu zuten: 39 postua. «Hor ibili ginen etapa guztietan 30 eta 40 aurrenekoen artean, eta lasterketa polita osatu genuen. Materialarekin ez genuen arazorik izan, txakalaldirik ere ez, eta asko gozatu genuen».
Asier Labairuk iaz hartu zuen parte lehen aldiz Pierra Mentan, eta, beraz, aurtengoa bigarrena du. «Iazkoa esperientzia oso ona izan zen. Carlos Roy aragoiarrarekin osatu nuen bikotea, eta lehen 40en artean bukatu genuen. Lehena izateko, oso ondo amaitu nuen». Giroa azpimarratu du Labairuk: «Larunbatean flipatu egin nuen, batez ere Col de Forclazen zegoen jende pilarekin. Zirrara handia sortu zidan jendearen emanak, animoek...».
Aurten, ahal dela, emaitza hori hobetzea da bi Asierren helburua, baina itsutu gabe. «Lehiatzera goaz, baina batez ere gozatzera. Oporrak dira guretzat, zaletasun bat, eta astebeteko oporraldi moduan hartzen dut nik behintzat. Hala ere, lasterketan, beti saiatzen gara estutzen eta gure onena ematen. Ea aukera daukagun lehenengo 30en barruan sartzeko. Ederra litzateke», nabarmendu du Alonsok.
Neguko denboraldia Jacan egin du Labairuk. Lehiatzen bospasei urte daramatza, azken hirurak serioago, entrenamendu plangintza bati jarraituz. Labairu bera prestatzaile fisikoa da, eta berak jartzen dizkio entrenamenduak bere buruari, baita Nafarroako selekzioko beste kideei ere. «Tignesen hasi genuen denboraldia, 15 eguneko kontzentrazio batekin, eta geroztik gelditu gabe nabil, astero lauzpabost egun eskien gainean entrenatzen. Hortaz, sasoi puntu onean heldu naiz Pierrara», dio Labairuk.
Alonsok ere Tignesen hasi zuen denboraldia. Gero, ordea, pistako ordu asko sartu behar izan zituen halabeharrez, mendirako aukera handirik ez zegoelako, baina benetako negua heldu denean, egiazko asetua hartu du oñatiarrak. «Asteburu gehienetan Pirinioetan ibili naiz, eta astean zehar ere aukera asko izan dut etxe ondoan eskiatzeko, Aloñan. Aurten Asier Labairu bera dut prestatzaile, eta denboraldiaren hasieran lasaixeago ibili nintzelako edo, sasoi puntua beranduago hartu dut, baina hartu dudanean oso ondo, sentsazio oso onekin nago eta Pierrara ondo heldu naiz».
Aitor Otxoa – Aitor Ajuria (Oñati, 50 urte – Otxandio, 25 urte) «Mendiko eskia egin gura duenak, benetakoa, alpinoa, Pierra Menta egin behar du noizbait»
Aitor Otxoak 50 urte ditu, eta 18. Pierra Menta du. Aitor Ajuriak, berriz, 25 urte (Otxoaren erdia) eta bigarren Pierra Menta du. «Lagun batek esan zidan bezala, aurten Ajuria eta aguria goaz bikote, kar, kar, kar», dio Otxoak barre artean. Otxoak, hala ere, ilusio handiz hartzen du urtero Pierra Menta: «Azken urteotan bikote askorekin egin dut: Axirekin (Alonso), Joan Maria Vendrell katalanarekin bi... Vendrellek ere 20 Pierra ditu, eta behin esan genuen elkarrekin egin behar genuela eta halaxe egin ditugu bi. Eta aurten, jakin nuenean Ajuriak trankilago hartu behar zuela negua, aipatu nion elkarrekin egiteko aukera eta baietz. Espero dut benetan lasaixeago joango dela, kar, kar, kar». Ajuriak ere ilusio berezia du aurten, Otxoarekin bikotea osatuz Pierra egiteko.
Probaren bezperako astean minez ibili da Otxoa, giltzurruneko koliko batekin, baina igandean bota zuen harria, eta minik gabe gustura heldu da Areches-Beufortera, hain ezaguna eta maitea duen herrira. «Niretzat oso berezia da Pierra. Urtero opor hartzen dut aste hau, elurretarako. 2003an lasterketa hau ezagutu nuenean, Andoni Areizagarekin, Antxon Bandresekin... txoratuta geratu nintzen. Mendiko eskia egin gura duenak, benetakoa, alpinoa, Pierra Menta egin behar du noizbait. Antolakuntza, animatzera joaten den jendea, giroa... dena da izugarria. Mendiko eskiko Frantziako Tourra da hau», Otxoaren hitzetan.
Aitor Ajuriak joan den urtekoa izan zuen lehen Pierra Menta, Axier Alonsorekin. «Iaz lagun bat eta biok Italiako Alpeetara joan ginen bizitzera, eta asko eskiatu genuen. Horrek asko lagundu zidan Pierraz gozatzeko». Aurten, ordea, mendiko korrikako lasterketei lehentasuna ematea erabaki du Ajuriak, eta mendiko eskiko denboraldia lasaiago hartzea. «Iaz ikusi nuen eskiatzen ibili eta gero korrikara itzultzea asko kostatzen zitzaidala, eta aurten, urtearen hasieran, erabaki nuen korrikako probei lehentasuna ematea. Horregatik, aurten gutxiago eskiatu dut».
Gozatzea eta ahalik eta ondoena egitea dute helburu. «Beti daukazu aldamenean bateren bat, eta harekin lehiatzen zara nahi gabe. Ez dakit, gustatuko litzaiguke 100 aurrenekoen artean sartzea», azaldu digu Otxoak.
Eguraldi estalia, tenperatura altuak eta elurra eta euria eman dute datozen egunetarako, baina horrek ez ditu bereziki kezkatzen Otxoa eta Ajuria: «Pierrako antolatzaileek eta trazatzaileek eskarmentu handia dute, eta edozein baldintzatan, badakigu oso ibilbide onak, jaitsiera eta igoera teknikoak, prestatuko dituztela eta karrera polita aterako dutela».
Angel Olaso - Joseba Sarasola (Donostia, 59 urte – Donostia, 53 urte) «Leher eginda bukatzen dugu urtero, baina itzuli egiten gara»
Angel Olasok hainbat urte daramatza mendiko eskian lehiatzen, eta seigarren Pierra Menta izango du aurtengoa. Joseba Sarasolak, bederatzigarrena. Ondo baino ezagutzen dute, beraz, proba. Elkarrekin ere bi aldiz egina dute lasterketa, eta, beraz, hirugarrena izango dute bikoa osatuz. Candanchu Ski Alp taldekoak dira biak, Candanchu inguru hura dute leku kutuna eta han entrenatzen dute batez ere. «Guretzat mendiko eskiko lasterketetan lasterketa da Pierra Menta. Gehien maitemindu gaituena: lau egun dira, eskakizun handikoak, ibilbideak ederrak dira, giroa sekulakoa, lekua, jendea... horrek guztiak lasterketarik bereziena egiten du Pierra Menta».
Olasok nahiz Sarasolak urtero berdina esaten dute proba bukatu orduko: aurten azkenekoa! «Leher eginda bukatzen dugu, baina hurrengo urtean itzuli egiten gara, kar-kar-kar...», azaldu digute. Helburuei buruz galdetuta, garbi dute zertara doazen: «Maila antzekoa dugu igotzen eta jaisten, eta gozatzera goaz. Ikusiko dugu lehen egunean non gauden, eta, horren arabera, gure parean dabiltzanekin lehian arituko gara, baina itsutu gabe».
Entrenatu, aurreko urteetan bezalatsu entrenatu dira. «Eta lehiari dagokionez, hiru lasterketatan atera gara: Candanchuko Causiat proban, Bandres-Karolo Memorialean eta Panticosakoan. Bandres-Karolo ederra izan zen, ibilbidea zoragarria, eguraldia, elur baldintzak, dena aldeko. Antolakuntza ere bikain...».
Beteranoetakoak dira ateratzen diren proba gehienetan. Pierra Mentan, ordea, ez dago kategoriarik. «Han gazteekin egin behar dugu borrokan, Asier eta konpainiarekin, kar-kar-kar... 60 urte ingurukoak ez dira asko izango, eskakizun fisiko handiko proba da, jaitsierak ere ez dira nolanahikoak eta bukatzea ere ez da gutxi». |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225204/zestoako-lantegia-itxi-eta-61-behargin-kaleratu-nahi-ditu-gri-castingsek.htm | Ekonomia | Zestoako lantegia itxi, eta 61 behargin kaleratu nahi ditu GRI Castingsek | Ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu enpresak, eta esan du jarduera «bideraezina» dela orain. | Zestoako lantegia itxi, eta 61 behargin kaleratu nahi ditu GRI Castingsek. Ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu enpresak, eta esan du jarduera «bideraezina» dela orain. | GRI Castings enpresak jakinarazi du Zestoako (Gipuzkoa) lantegia itxi egingo duela, eta han lanean ari diren 61 behargin kaleratzeko erregulazio espediente bat aurkeztuko duela. Azken zazpi urteetan galera «handiak» izan dituela esanez arrazoitu du erabakia zuzendaritzak, eta argudiatu du jarduera «bideraezina» dela gaur egun.
Enpresak berak eman du erabakiaren berri, ohar bidez. Eta, hartan adierazi duenez, gaur bertan hasi da langileen ordezkariekin biltzen, itxieraren inguruko xehetasunak jakinarazteko. Zuzendaritzak azpimarratu du «akordio egoki bat» lortzen ahaleginduko dela alde guztientzat.
GRI Castingsek eolikoen sektorerako eta automoziorako piezak ekoizten ditu, eta, enpresak adierazi duenez, «ekoizpen arazo larriak» izan ditu azken urteotan. Haize errotentzako tamaina jakin bateko piezak –balio erantsi handiagoa izan zezaketenak– fabrikatzeko izandako zailtasunak azpimarratu ditu zuzendaritzak, esaterako; baita Asiako ekoizleak autogintzaren sektorean eragiten ari diren «lehia gogorra» ere, zeinak prezioak jaistea ekarri baitu. Hainbesteraino, non bateraezina den «jarduera bideragarria izatearekin», esan duenez.
Enpresak adierazi du ahalegindu dela egoerari buelta ematen, hala nola produktu eta merkatu berriak bilatuz. Baina «ezinezkoa» izan da egoera lehengoratzea, haren hitzetan, eta ez du lantegia ixtea beste aukerarik.
Bigarren itxiera
Garai batean TS Fundiciones zena da GRI Castings. 2014ko ekainean itxi zuten hura, eta ia bi urteren ostean zabaldu zuten ostera. Orduan ere, ekoizpen arrazoiak argudiatu zituen zuzendaritzak itxiera justifikatzeko; 85 langile kaleratu zituzten guztira. 2016an jarri zuten berriz martxan, Iraeta Windek hura erosteko egindako eskaintza onartu baitzuen epaileak: 5,1 milioi euro ordaindu zituen lantegiaren truke. Langile izandakoak berriro hartu zituzten lanerako. Gonvarri Taldearen eolikoen saila da Iraeta Wind, eta Gestamp konpainia da haren jabea. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225206/berria-fm-ren-ziklo-berria-martxan.htm | Gizartea | ‘Berria FM’-ren ziklo berria, martxan | Gaur itzuliko da Ane Eslaba eta Uxue Rey kazetariek gidatuko duten podcast feminista. Bi astean behin entzun ahalko da | ‘Berria FM’-ren ziklo berria, martxan. Gaur itzuliko da Ane Eslaba eta Uxue Rey kazetariek gidatuko duten podcast feminista. Bi astean behin entzun ahalko da | Abisua emana zuen Maider Galardi F. Agirre kazetariak: «Berria FM podcasta segitzeko etorri da». Eta, hain zuzen, gaur abiatuko da podcast feministaren ziklo berria, Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean. Bi gidari berri izango ditu: Uxue Rey eta Ane Eslaba. Eta, horrez gain, beste hainbat berrikuntza ere ekarriko ditu. Bi astean behin emango dute, eta plataformetan eta BERRIAn entzun ahalko da.
2019. urtean sortu zen Berria FM podcast feminista, eta Galardi ibili da hiru urtez gidaritza lanetan. Askotariko gaiak jorratu ditu, sakon eta begirada feministatik, eta ahots ugariri egin die tokia. Saritua ere izan da. Ibilbide oparo baten ostean, bukatutzat eman zen etapa hori, baina ez podcastaren bidea. BERRIAko lantaldeko emakumeak forma berritzeko eta bidea zehazteko asmoz elkartu ziren, eta bildutako ekarpenekin proposamen bat landu zuten. Bihar plazaratuko da emaitza.
Bi gidariek nabarmendu dute ez direla hutsetik abiatuko, podcastak bide bat egina eta aitortua baitu. Hala ere, berritzeko eta esperimentatzeko aukera izango dutela azaldu dute. Eslaba: «Niretzat opari bat da kazetaritza feministako podcast bat gidatu ahal izatea». Bistakoa da zein den aldaketa nagusia: bi ahotsera arituko dira. Reyren arabera, bien arteko solasaldiak osatuko du saioa, eta horrek berak badakar aldaketa: «Gure arteko harreman hori ere islatuko da, nolabait, uhinetan».
Edukiak antzekoak izango dira, baina forma edo formatua aldatuko da gehien. Arrasto batzuk eman ditu Reyk: «Edukiak laburragoak izanen dira, eta saio bakoitzak elementu gehiago izanen ditu, horrek dakarren dinamismoarekin». Atal bakoitzean gai bat joko dute begiz, baina ez dira saio monografikoak izango. Eslabak iragarri du aniztasuna bilatzen saiatuko direla.
Horiek horrela, gaurkotasunari helduko diote podcastean, eta atzera begirako bat egiten ahaleginduko dira bi astean behin. «Saio bakoitza baliatuko dugu zer gertatu den errepasatzeko, eta horrek aginduko digu ezinbestean zer landu behar den, horrela exijitzen dutelako errealitateak eta egunerokoak».
Elkarlanean egindako podcasta izango da, eta hainbat gonbidatuk hartuko dute parte. Tartean, genero gaiak lantzen dituzten BERRIAko kazetariak ere izango dira: «Haien ekarpena baliatuko dugu. Podcasta aberastuko dute». Eskerrak eman dizkiote atzean duten lantaldeari, eta Eslabak azpimarratu du «ezinbestekoa» dela haiek ondoan edukitzea.
Lehen atalean, M-8a
Aurkezpenerako saio bat izateaz gain, Martxoaren 8aren bueltako hainbat eduki landuko dituzte etapa berriko lehen atalean. Egun horrek izan duen bideaz eta haren dimentsioaz arituko dira, baita zaintzaz ere. Izan ere, zaintza sistema izango dute jomugan biharko mobilizazioek.
Podcastaren sintonia berria eta kareta nagusia Mauriziak Ez Dau Inor Hil taldeak egin ditu; grabaketak, gainera, Euskalerria Irratiaren estudioan egingo dituzte. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225207/frantziak-egin-duen-moduan-erosketa-saskia-merkatzeko-eskatu-diote-madrili.htm | Ekonomia | Frantziak egin duen moduan erosketa saskia merkatzeko eskatu diote Madrili | Nadia Calviño Ekonomia ministroak espero du Frantziako kate handiek Espainian ere mugatzea produktu batzuen prezioak | Frantziak egin duen moduan erosketa saskia merkatzeko eskatu diote Madrili. Nadia Calviño Ekonomia ministroak espero du Frantziako kate handiek Espainian ere mugatzea produktu batzuen prezioak | Frantziako Gobernuak herrialde hartako banaketa talde handiekin egin duen moduan oinarrizko erosketa saski bat osatuko luketen produktu batzuen prezioa mugatzeko eskatu diote Espainiako Gobernuari. Gobernuko kide Unidas Podemosek eta hari babesa ematen dioten beste talde batzuek —Compromis, Mas Pais eta BNG— egin dute eskaera, Espainiako legediak horretarako aukera ematen duela argudiatuta —aurretik ere mintzatu da horren inguruan Yolanda Diaz Lan ministroa, ezer lortu gabe—.
Patxi Lopez PSOEko bozeramaileak aitortu du aukera «aztertzen» ari direla, baina gogoratu du Frantzian Nicolas Sarkozyren agintaldia ere egin zutela hori eta ez zuela «emaitza oso ona izan». «Ideia ona irudi dezakeen arren, denda txikientzat suntsitzailea izan daiteke».
Antzera mintzatu da Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiria, eta nabarmendu du Madrilek duela halako neurri bat ezartzeko eskumena.
Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak, berriz, espero du Frantziako kate handiek Espainian ere mugatuko dituztela prezio batzuk. Hala ere, Elikagai jakin batzuen BEZa jaisteko Madrilek hartutako neurria babestu du hark, eta «eragina izaten ari dela» azpimarratu du, orain arte behintzat oso agerikoa izan ez den arren.
Eroskik esan du lanean ari dela erosketa saski «orekatu eta jasangarri» bat eskaintzeko. Efe berri agentziari egindako adierazpenetan adierazi duenez, 2022ko lehen seihilekoan irabazien marjina %11 murriztu zuen, «kostuen igoera osoa produktuen azken preziora ez eramateko erabakia hartu ondoren». Gogoratu du, halaber, Gabonetan hamar bat produktu lehengo prezio berean mantendu zituela, eta urtarrilean, bezeroen eskura jarri zuela 40 produktuko saski bat 70 euro baino gutxiagoren truke. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225208/ez-zaintzea-gaur-egun-pribilegio-bat-da.htm | Gizartea | «Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da» | Zaintza eskubidea unibertsala den sistema bat du jomugan Bilgune Feministak, baina ertz asko daude jorratzeko. «Urgentziak askotarikoak dira, zaintzak dena gurutzatzen duelako», ohartarazi dute Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideek. | «Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da». Zaintza eskubidea unibertsala den sistema bat du jomugan Bilgune Feministak, baina ertz asko daude jorratzeko. «Urgentziak askotarikoak dira, zaintzak dena gurutzatzen duelako», ohartarazi dute Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideek. | Martxoaren 8a da bihar. Zaintza sistema iraultzeko premia aldarrikatuko du Euskal Herriko Bilgune Feministak, eta, hain zuzen, horren eta beste hainbat eztabaidaren, ertzen eta korapiloren inguruan aritu dira Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideak.
Zaintza erdigunean jartzeko eskatuko da. Zein dira aldarrikapenak?
Naia Torrealdai: Urte batzuk daramatzagu zaintzaren problematika mahai gainean jartzen. Gure aldarrikapen maximoa zera da, zaintza eskubide unibertsal izendatzea. Zaintzak erpin edo ertz asko dituela uste dugu, eta identifikatuta dauzkagu lehentasun edo urgentzia batzuk: zaintza erregimenaren erregularizazioa, Atzerritarren Legeagaz zerikusia duten kontuak eta zaintza komunitarioaren inguruko aldarrikapenak. Ez da baldintza batzuk lortzeko borroka soilik: sistema oso bat eraldatzekoa ere bada. Hezkuntzan ere behar ditugu aldaketak, zaintza curriculum bat akaso.
Elene Lopetegi: Lanketa ideologiko oso bat dago gizartea transformatzeko bidean.
Torrealdai: Berrantolaketa oso bat behar dugu. Beraz, urgentziak dira, baina askotarikoak, zaintzak dena gurutzatzen duelako.
Mugimendu feministak 2018ko eta 2019ko greben bidez plazaratu zuen zaintzari buruzko diskurtsoa. Mugarri bat izan zen?
Torrealdai: Lehenengoarekin, feminismoarekiko beste pertzepzio bat egotea lortu genuen; agian, feminismoarekiko deslotura hori lausotu egin zen. Bigarren grebak mugimendu feminista oso indartsua lortu zuen, eta benetako gutasunak sortzen hastea. Esparru guztietan azaleratu zen zaintzaren problematika. Bestalde, inportantea da behetik gorako prozesu bat osatu izana.
Lopetegi: Gainera, jendea antolatu zen, eta herri askotan lehenengo aldiz sortu ziren asanbladak eta taldeak, gerora ere iraun dutenak. Zentzu batean, politizatzailea ere izan zen, nahiz eta gero, beste zentzu batean, agian azaleko geratu. Beti gertatzen da: pausoak aurrera ematen ditugunean, gure diskurtsoa kapitalizatzeko ahalegin bat dago. Adibidez, Zarak Feminismoa jartzen duen kamiseta bat ateratzea.
Zein da ordutik egin den bidea?
Lopetegi: Pandemia bat pasatu da, eta, aktibazioari dagokionez, geldialdi edo apaltze bat ekarri du. Ez diskurtsoari dagokionez. Uste dut lehengo bide beretik jarraitzen dugula.
Torrealdai: Bazegoen anbizioa agenda feminista konpartitu bat eraikitzeko, eta nahi horrekin jarraitzen dugu. Hori da Denon Bizitzak Erdigunean plataformak egiten duen proposamena: berriro aktibatu eta indar metaketa hori norabidetzea. Pandemiak bistaratu du ez dela pandemiagaz ahuldu gure sistema, euskal oasi hori iruzur hutsa zela. Ezin izan zaio eutsi, eta kolapsatu egin da.
Izurrian asko hitz egin zen zaintzaz, eta agerian geratu ziren egiturazko gabeziak. Horri emandako erantzuna diskurtsora mugatu dela uste duzue?
Torrealdai: Bai, EAJren zaintza ekosistema oso familiarista da, eta orain arte egon dena birproduzitzen du, baina beste diskurtso polit batekin. Zaintzaren problematikarekin halako bandera more bat hartu dute, eta egiaz azaleko proposamenak izan dira.
Lopetegi: EAJ eta konpainia diskurtsora mugatzen dira. Egiten ditugun aldarriak kontuan hartuta hasiko balira aldaketak egiten, haien negozioa bukatu egingo litzateke, eta ez daude prest horretarako. Ez dute asmorik ezer publifikatzeko; alderantziz, gero eta gehiago pribatizatzen ari dira zaintzaren bueltako esparruak.
Borroka dinamika bati ekingo diozue: Denon Bizitzak Erdigunean. Nolako zaintza eredua nahi du mugimendu feministak?
Lopetegi: Zaintza eskubidea unibertsala den sistema bat nahiko genuke, eta denok aukera berak izatea zainduak izateko. Pribatua izango ez den sistema bat, zaintzaren kontura inor aberastuko ez dena... Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da.
Torrealdai: Eztabaidak ere baditugu egiteko: zer den zaintza sistema publiko-komunitario bat, zelan lotzen den, zer hibridazio dauden hor... Epe ertaineko eta luzeko prozesuak dira, baina argi dugu: zaintza aitortzea bada helburu bat, ulertzen dugulako bizitza bera sostengatzen duela. Batzuetan zaintza erromantizatzen dugu, baina orain berba egin behar dugu eta esan zaintza esplotazioa dela, zaintza pobrezia dela, zaintza migrazioa dela, zaintza 24 orduko lanaldiak egitea dela. Feminizatua eta familiarizatua dago, eta hori erdigunera ekartzea ere inportantea da.
Lopetegi: Eta ez bakarrik pertsonen arteko zaintzari edo enpleguari dagokionez.
Bilguneak hogei urte bete zituen iaz. Aldaketa asko izan dira Euskal Herrian eta feminismoan. Nola ikusten duzue bidea?
Torrealdai: [Arnasa sakon hartu ostean] Hogei urte. Bilgunea sortu zenean, bazegoen Euskal Herriko feminista ezberdinak saretzeko anbizioa. Hortik hasi zen bidea, trantsizio feminista baterako ardatzak zehaztu bitartean. Orain badago sare feminista bat, eta Bilgunearen nahia ere bada mugimendu feminista indartsua eta interpelatzailea izatea. Hogei urte hauetan, zorionez, gero eta feminista gehiago gaude, eta hori bada borroka feministaren ondorio.
Urteurren ospakizuna egin zenuten Oñatin, eta baita hainbat aldarrikapen ere. Pankartetako leloak gogoratu besterik ez: Inoiz ez da berandu bollera izatea erabakitzeko, Feminismoa klase borroka da eta Bizitzak erdigunean jartzea burujabetza kontua da, besteak beste.
Lopetegi: Pankartak baziren, nolabait, Bilgune Feminista ezaugarritzen dituzten esaldi nagusienak. Bollerena... Bilgunetik urte luzez egin zaio kritika heteroarauari, eta familiaren beste ulerkera bat egin da, gizartearen beste ulerkera bat, harremanak eraikitzeko beste modu bat, plazera beste leku batean jartzekoa... Klase borrokarena gehiago lotuta dago egungo testuinguruarekin.
Torrealdai: Klasearena hasieratik erdigunean egon da guretzat. Emakume langile eta abertzale moduan ulertzen genuen gure errealitatea, eta hortik eraiki eta kritikatzen genuen gure ingurua. Argi dugu: feminismoa, bere horretan, bada klase borroka bat. Ezin da gaur egun ulertu neoliberalismoa edo kapitalismoa bere erro patriarkala kontuan hartu barik: patriarkatuak berak esplotatzen du. Bizitzak erdigunean jartzea burujabetza kontua izatea, berriz, gure proiektu politikoaren oinarria da.
Hainbat ertz landu dituzue urte hauetan guztietan. Gogoeta horietatik sortu zen Lisipe bildumako liburua: Araka ditzagun gure bazterrak. Hainbat galderari tiraka ondutako obra da. Birpentsatzeko balio du?
Lopetegi: Erantzun baino galdera gehiago dituen liburu bat da. Nolabait, bada Bilguneak azken urteetan pribilegio zuriaz hausnartuz egin duen ariketa handi baten ondorio. Ez da bukaera bat: etengabe jarraituko dugu horren inguruan gogoetatzen; ohartzen gara gure zuritasunagatik pribilegio batzuk ditugula.
Torrealdai: Emakumeen Mundu Martxa espazio inportantea izan zen, eta interpelazio asko jaso genituen. Ez da bakarrik pentsatzea: ardura hartzea ere bada. Liburua batez ere emakume zuriontzako irakurraldi bat da, aliatu sare zuriekin gure hausnarketak konpartitzeko erreminta bat. Zer da Euskal Herri dekolonial bat? Zer imajinario berri behar ditugu? Zelan egiten dugu guk-zuek hori apurtzeko? Intersekzionalitateaz asko hitz egin dugu, pribilegioez, zapalkuntzez...
Feminismoak, hain zuzen, planteamendu intersekzionala proposatzen du. Bestela borrokak mailakatzeko arriskua dago?
Torrealdai: Intersekzionalitatea zapalkuntzen zeharkatzea identifikatzeko erreminta gisa ulertzen dugu. Gure kokalekuaren jabedun egiten gaitu, pribilegioak zeintzuk diren ulertzeko. Eskubideen lehia etengabe batean, guztia ezin da izan pribilegio, pribilegiotzat hartzen bada ere.
Lopetegi: Intersekzionalitatearen bidez ere ulertzen dugu jasaten ditugun zapalkuntza guztiak nola dauden dialektikan.
Euskararen inguruko gogoeta ere egin du mugimendu feministak. Nolako pisua izan behar du?
Torrealdai: Guretzat euskara bada zentrala den zerbait, eta euskaratik eta euskaraz egiten dugu praktika eta teorizazioa. Euskarak harrera hizkuntza izan behar du, eta hori gure ardura ere bada.
Laburbilduz, zer mezu helarazi nahi duzue?
Torrealdai: Martxoaren 8 honetan gure helburua bada esatea feminismoa alternatiba dela, eta ez dela, askok esaten duten moduan, jendartearen erdiaren kontu bat bakarrik. Lehen lerroan egon behar du borroka honek.
Lopetegi: Eta herri eta auzoetan antolatzeko deia egiten dugu. Ardurak hartu behar dituenari ere ardurak hartzeko exijitzen diogu; gizonei, adibidez. Gure aldarria ez da kaleak hartu eta batzea bakarrik: ardurak exijitzea ere bada. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225209/m23k-esan-du-su-etena-indarrean-sartu-dela-kongoko-errepublika-demokratikoaren-ekialdean.htm | Mundua | M23k esan du su etena indarrean sartu dela Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean | Gerrillak argudiatu du Kinshasarekin «zuzeneko elkarrizketa bide bat irekitzeko» egin duela bat meniarekin. Herrialdeko armadak erantzun du borrokak ez direla eten. | M23k esan du su etena indarrean sartu dela Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean. Gerrillak argudiatu du Kinshasarekin «zuzeneko elkarrizketa bide bat irekitzeko» egin duela bat meniarekin. Herrialdeko armadak erantzun du borrokak ez direla eten. | Azken hilabeteetan izandako saiakerek huts egin dutenez, zalantza handiak daude Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialderako adostu duten azken su etenaren inguruan. Gaurko negoziatu dutenak, behintzat, izan du albiste esanguratsu bat: gatazka horren partaideetako batek, M23 Martxoak 23 Mugimendua gerrillak, esan du menia horrekin bat egin duela, eta indarrean sartu dela.
M23ren helburua argia da, eta hala jakinarazi du. Kinshasarekin negoziatu nahi du bake akordio bat adosteko, eta, horretarako, ezinbestekotzat jo du su etena iragartzea; gerrillaren iritziz, horrek «zuzeneko elkarrizketa bide bat» irekiko baitu Kongoko Errepublika Demokratikoko Gobernuarekin.
Kinshasak, ordea, orain arte esan du ez duela negoziatuko M23rekin. Halere, bada itxaropenerako tarterik, AB Afrikako Batasunaren bitartekari eta Angolako presidente Joao Lourençok ezinezkoa zirudiena lortu baitu: gerrako aldeek meniarekin bat egitea; neurri horrek arrakasta izaten badu, baliteke bakerako zirrikitu bat irekitzea. Batez ere, eskualdeko aliatuek presio egin diezaioketelako Kongoko Errepublika Demokratikoko presidente Felix Tshisekediri.
Edonola ere, jokaleku horretara iristeko, Lourençoren bitartekaritzari esker adosturikoa betetzea izango da lehen pausoa: hau da, besteak beste, talde armatuek Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean kontrolpean dituzten eremuetatik alde egitea, beranduenez hilaren 30erako. Su etena ere errespetatu beharko dute; herrialdeko armadak salatu duenez, gerrillak ez du hitza bete, eta adierazi du borrokak ez zirela eten gaur. Hildakoak ere izan direla esan dute militarrek.
Horren aurretik, ohar baten bidez bakea lortzeko konpromisoa helarazi duen arren, M23k ohartarazpen bat ere egin du, adierazi baitu bere burua defendatzeko «eskubidea gorde» duela badaezpada, eraso egiten baldin badiote: «Ahaleginak apaldu gabe defendatuko ditugu biztanleria zibila eta haren ondasunak». Halere, tentsioa baretzeko mezu gehiago ere jakinarazi ditu gerrillak, eskualdeko aliatuei eta Afrikatik kanpoko herrialdeei eskatu baitie ez eteteko bakea lortzeko ahaleginak.
Gerrilla, Gomaren ateetan
Gaurko su etena indarrean sartu aurretik, atzo, borrokak izan ziren Kongoko Errepublika Demokratikoaren armadaren eta gerrillaren artean, Ipar Kivun, eta, horietan, gutxienez bi lagun hil ziren, herrialde horretako gobernuak jakinarazi duenez. 2013ko abenduan, Kinshasak eta M23k bake itun bat adostu zuten, baina gerrillak hautsi egin zuen iazko martxoan, eta berriz ekin zion ofentsibari. Gaurko menia, berriz, une erabakigarrian iritsi da, gerrilla Gomako, Ipar Kivuko hiriburuko ateetan baitago.
Urteotan, Kongoko Errepublika Demokratikoak Kigaliri egotzi dio M23 babestea, eta hark Kinshasari leporatu dio Ruandako genozidioan parte hartu zuten gerrillariek osatutako Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak talde armatu hutuari babesa ematea. Biek ala biek ukatu dituzte kolaborazio horiek, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak kontrakoa adierazi du, eta frogatutzat jo ditu harremanak.
Horrek bi herrialdeen arteko tentsioa handitu du, eta harremana are gehiago okertu da hilabeteotan. Joan den urtarrilean, esaterako, Kongoko Errepublika Demokratikoak «gerra ekintza bat» egitea egotzi zion Ruandari, bere hegazkin bati tiro egiteagatik; Kigalik argudiatu zuen «defentsa neurriak» hartu zituela, abioia beren aire eremuan sartu zitzaielakoan. Ez zen izan ez hildakorik ez zauriturik.
Testuinguru horretan, espero da gaur indarrean sartutako su etenak bi herrialde horien arteko harremana onbideratuko duela, eta zibilen egoera hobetzeko balioko duela. NBEren arabera, Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdeko gatazkak gutxienez 600.000 desplazatu eragin ditu, eta 2.300 lagun hil dituzte iazko martxotik. |
2023-3-6 | https://www.berria.eus/albisteak/225210/eredua-eraldatu-beharra.htm | Gizartea | Eredua eraldatu beharra | Gaurko Martxoaren 8ko mobilizazioek zaintza sistema izango dute ardatz, Euskal Herriko Mugimendu Feministak deituta. Zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela iritzi diote. Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan kaleak hartzeko deia egin dute, zaintzarako eskubide kolektiboaren alde. | Eredua eraldatu beharra. Gaurko Martxoaren 8ko mobilizazioek zaintza sistema izango dute ardatz, Euskal Herriko Mugimendu Feministak deituta. Zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela iritzi diote. Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan kaleak hartzeko deia egin dute, zaintzarako eskubide kolektiboaren alde. | Zaintza eredua eraldatu beharra aldarrikatuko du Euskal Herriko Mugimendu Feministak gaur, Martxoaren 8ko mobilizazioetan. Euskal Herriko auzo, herri eta hiriburu gehienetan egingo dituzte manifestazioak, eta kaleak hartzeko eta batzeko deia egin dute. Argi adierazi dute: «Egungo zaintza sistema irauli behar dugu. Emakumeak gara familian zaintzen ardura hartzen dugunak, zahar etxeetan eta haur eskoletan lan egiten dugunak; emakume migranteak gara etxeak eta ospitaleak garbitzen ditugunak, adinekoak egunero laguntzen eta zaintzen ditugunak. Baina nork zaintzen ditu zaintzaileak?». Horiek horrela, gaur egungo egoera salatu eta zaintzarako eskubide kolektiboaren alde hartuko dituzte karrikak.
Euskal Herri osoan izango dira mobilizazioak. Hiriburuei dagokienez, Baionako manifestazioa izango da abiatzen lehena: 15:00etan aterako da, Merkatuaren plazatik. Bilbokoa 19:30ean abiatuko da, Jesusen Bihotzetik. Gasteizkoa, 19:00etan, San Anton plazatik. Donostiakoa, 18:30ean, Antiguako tuneletik. Eta Iruñekoa, 20:00etan, Antoniutti parketik.
Herrietan eta auzoetan ere mobilizatuko dira. Besteak beste, Aiaraldeko Mugimendu Feministak auto karabana bat antolatu du Urduñatik Ibarrara; 12:00etan irtengo da. Arratsaldean, berriz, «zaintza eskubidearen alde» mobilizazioak egingo dituzte herrietan. Bidasoko M8 Asanblada Feministak eskualdeko herriak lotuko dituen manifestaziora deitu du. Hondarribitik eta Urruñatik aterako dira zutabeak, eta Irungo Istillaga plazan amaituko dute; komunikatu bat irakurriko dute.
Xulufrinak Lesakako Sare Feministak ere egitarau oparoa osatu du. Zaintza denen ardura dela aldarrikatzeko elkarretaratzeaz gain, poteoa, emakumeen afaria eta beste egingo dituzte. Manifestazioa antolatu dute Santurtzin ere; 19:00etan abiatuko da, Kabiezes plazatik. Zapalkuntzek eta erasoek etenik ez dutela azpimarratu eta sistemak «bere horretan» jarraitzen duela salatuko dute. Horren aurrean, askotariko babes sareak eraikitzeko asmoa berretsiko dute, «modu kolektiboan eta elkar zainduz, denon bizitzak erdigunean jarriz». Deialdi batzuk baino ez dira horiek, baina beste hamaika izango dira; gisa horretako aldarrikapenez josiko dituzte herri eta txokoak.
Borroka dinamika berri bat
Egoerak gainezka egin duela uste du mugimendu feministak: «Kolapsoa ez da krisi bat; Mendebaldetik, iparralde globaletik hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta ijitoen aurkakoen multzo oso baten jarraipen logikoa da». Hala, zaintzaz hitz egitea «gorputzen, lurraldeen eta herrien arteko interdependentzia loturak jostea eta saretzea» dela iritzi diote.
Bestalde, borroka dinamika berri bati ere ekingo diote: Denon Bizitzak Erdigunean. Egungo zaintza sistema eraldatzeko asmoz epe luzerako sortutako prozesu bat da. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225211/kukai-ttanttaka-ane-pikaza-eta-maria-goirizelaia-max-sarietako-hautagaiak.htm | Kultura | Kukai, Ttanttaka, Ane Pikaza eta Maria Goirizelaia, Max sarietako hautagaiak | Arte eszenikoen Max sarien arduradunek hogei kategorietako finalisten berri eman dute. Apirilaren 17an banatuko dituzte sariak, Cadizen. | Kukai, Ttanttaka, Ane Pikaza eta Maria Goirizelaia, Max sarietako hautagaiak. Arte eszenikoen Max sarien arduradunek hogei kategorietako finalisten berri eman dute. Apirilaren 17an banatuko dituzte sariak, Cadizen. | Euskal Herriko sei artista eta konpainia izendatu dituzte SGAE fundazioak antolatutako Espainiako Arte Eszenikoen 25. Max sarietarako. 60 finalista hautatu dituzte, eta ekainaren 6an egingo dute sari banaketa ekitaldia, Cadizen (Espainia).
Maria Goirizelaiak lau izendapen jaso ditu bi ikuskizun ezberdinengatik. Batetik, antzerkigile onenaren eta antzerki ikuskizunik onenaren Max saria irabaz dezake Altsasu antzezlanagatik. Eta, bestetik, antzerki lan koreografikoaren egokitzapen edo bertsio onenerako eta eszena zuzendaritza onenerako finalista da, Yerma lanarekin.
Kukai dantza konpainia Eta orain zer? lanarekin dantza ikuskizun onena lortzeko lehian da, eta, horrekin batera, beste bi sari irabazteko aukera izango du: Pascal Gaignek ikuskizun eszenikoaren musika konposizio onena, eta David Bernuesek argiztapen diseinu onena.
Badira beste euskal ekoizpen batzuk saria irabazteko hautagaien artean: Tanttaka Teatroak, esaterako, Sexberdinak obrarekin ekoizpen lanik onenaren saria lortu dezake; Iñaki Rikartek, berriz, Supernormales filmarekin, eszena zuzendaritza onenarena; Ikerne Gimenezek, El cuaderno de Pitagoras filmarekin, espazioaren diseinu onena; Ane Pikazak, Yerma filmarekin, emakumezko aktore onenarena; eta Gorakada Teatroak, berriz, haur, gazte edo familientzako ikuskizun onenarena, Zuhaitzak landatzen zituen gizona obrarekin. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225213/israelgo-armadak-sei-palestinar-hil-ditu-jeninen-eta-hamasei-lagun-zauritu.htm | Mundua | Israelgo armadak sei palestinar hil ditu Jeninen, eta hamasei lagun zauritu | Tel Aviven arabera, otsail amaieran bi kolono hil zituen ustezko egilea atxilotzera joan dira Israelgo indarrak Jeningo errefuxiatuen kanpalekura. Atzo, kolonoek sei palestinar zauritu zituzten Huwaran. | Israelgo armadak sei palestinar hil ditu Jeninen, eta hamasei lagun zauritu. Tel Aviven arabera, otsail amaieran bi kolono hil zituen ustezko egilea atxilotzera joan dira Israelgo indarrak Jeningo errefuxiatuen kanpalekura. Atzo, kolonoek sei palestinar zauritu zituzten Huwaran. | Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo indarrek sei palestinar hil dituzte tiroz, Jeningo (Zisjordania okupatua) errefuxiatu kanpalekuan egindako sarekada batean. Horrez gain, beste hamasei lagun zauritu dituzte, eta horietatik bi «larri» daude, bularrean eta pelbisean jasotako tiroen ondorioz.
Israelgo indarrek Haaretz Tel Aviveko egunkariari azaldu diotenez, otsail amaieran bi israeldar hil zituen ustezko egilea atxilotzeko operazioa egin dute Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan. Kazetaren arabera, une batez tiroketak izan dira militante palestinarren eta Israelgo armadaren artean. Wafa albiste agentziako berriemaile baten arabera, berriz, Israelgo armadak misil bat jaurti du etxe baten aurka.
Hain justu, oldarraldi horretan hil dira sei palestinar, tartean otsail amaieran bi israeldarri eraso egin zien ustezko egilea. Horrez gain, Tel Avivek bigarren operazioa egin du beste errefuxiatu kanpamentu batean, Nablus hiritik gertu, eta gutxienez hiru palestinar atzeman ditu; horietatik bi, otsaileko erasoko ustezko erasotzailearen semeak.
Bestalde, atzo gauean, kolono juduek palestinarrei eraso zieten Huwaran, Zisjordanian, Wafa agentziak Palestinako agintarien iturriak aipatuz jaso zuenez. Gertakari horretan, gutxienez sei palestinar zauritu ziren; besteak beste, adingabe bat.
Eta iragan ostegunean, Israelgo armadak 15 urteko palestinar bat hil zuen, tiroz, Azzoun herrian, Zisjordanian. Hala salatu zuten Palestinako agintariek. Herriko alkateak Al Jazzera telebista kateari azaldu zionez, Israelgo indarrak azken orduan sartu ziren Azzounera, eta gazteek harriak jaurti zizkieten; Israelgo agenteek, berriz, tiroz erantzun zieten, eta gisa horretara hil zuten palestinarra.
Joan den astean, istilu larriak egon ziren israeldarren eta palestinarren artean, Zisjordanian. Ekintzaile palestinar batek bi kolono hil zituen tiroz, eta, mendeku gisa, hainbat juduk palestinarren aurkako erasoaldia egin zuten Nablus hiriaren ondoko herri batzuetan: Huwaran, Burinen, Zataran, Odalan eta Asira al-Qabaliyyanen. Palestinako hedabideen arabera, pertsona bat hil zuten, eta hirurehundik gora zauritu. Horrez gain, gutxienez 75 etxe eta ehun auto erre zituzten.
Ikusi gehiago: Israelgo armadak bazekien kolonoek palestinarrei erasotzeko asmoa zutela Zisjordanian
Istilu horiek gertatu eta biharamunean, Wafa berri agentziak Israelgo zenbait hedabidetako iturriak aipatuz jaso zuenez, Israelgo armadak bazekien kolono juduek palestinarren aurka erasoaldia egiteko asmoa zutela. Israelgo indarrek, ordea, ez zuten «ezer egin» gertakari hura eragozteko. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225214/soilik-baietz-da-baietz-legea-aldatzeari-atea-ireki-dio-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | 'Soilik baietz da baietz' legea aldatzeari atea ireki dio Espainiako Kongresuak | Erasotzaileen zigorren arintzeen auziak bultzatuta, PSOEk legea erreformatzeko tramitea abiarazi du, eta PP eta Vox aliatu izan ditu Kongresuan. EAJk eta EH Bilduk «ukituak» eskatu dituzte legearentzat, baina EH Bilduk ez du babestuko erreforma tramitatzea eta EAJk bai. | 'Soilik baietz da baietz' legea aldatzeari atea ireki dio Espainiako Kongresuak. Erasotzaileen zigorren arintzeen auziak bultzatuta, PSOEk legea erreformatzeko tramitea abiarazi du, eta PP eta Vox aliatu izan ditu Kongresuan. EAJk eta EH Bilduk «ukituak» eskatu dituzte legearentzat, baina EH Bilduk ez du babestuko erreforma tramitatzea eta EAJk bai. | Sexu erasotzaile askoren zigor arintzeen auziak kolokan jarriko du feminismoaren lorpen handi bat Espainiako Kongresuan: Soilik baietz da baietz legea. Madrilgo gobernua osatzen duten bi bazkideen arteko handiena, PSOE, epaile askoren ebazpenetan islatu den legearen zuloa estali nahian dabil, nahiz eta lege aitzindari hori Berdintasun Ministerioaren ekimena den, Unidas Podemosena. Bada, 700 presori baino gehiagori zigorrak arindu dizkiete epaileek azken bost hilabeteetan, eta horrek muturreko egoera eragin du gobernuan, eskuineko hedabideek hauspotutako suteak eta hauteskunde garaiak berotuta. Hala, Espainiako Kongresuak tramitera onartu du Soilik baietz da baietz legearen erreforma, Martxoaren 8aren bezperan; eta onarpen horretan funtsezkoak izan dira PPren eta Voxen aldeko botoak.
EAJk legearen erreforma tramitera onartzearen alde bozkatu du, halaber. Mikel Legarda kongresukideak azaldu du biktimak «harriturik» daudela eta «erreakzionatu» egin behar dela. Sexu Askatasunaren legea «ahalmen handikoa» dela defendatu du, eta bermatu behar egin dela «onespenak legearen funtsean» jarraitzea; abusua erasotzat joko da aurrerantzean ere, Legardak helarazi duenez, baina uste du zigorren ehunka arintzeetan ez dela «epaileen arazo bat egon», eta aldaketak egin behar direla lehenbailehen, «indarkeria, intimidazioa edota biktimaren borondatea baliogabetzeko tresnen larrigarriak» ezartzeko. Finean, «ahalik eta irtenbide teknikorik onena» nahi du.
EAJko eledunak azaldu du egingo diren «ukituek» ez dutela ekarriko «atzera egitea berriro». «Ez da ezer aldatuko», haren arabera, soilik zigorren neurria: «Ez gara Iruñeko erasoaren taldera itzuliko, batzuek esaten duten moduan». Ez da momentua, Legardaren esanetan, «benetako feminismoa zer den eztabaidatzeko, delitu larrienentzako ukitu batzuk egiteko baizik».
EH Bilduren ezezkoa
EH Bilduk, berriz, ezezkora jo du, nahiz eta Bel Pozuetak «ukitu teknikoak» beharrezkoak direla esan duen. Kongresuko kideak garbi azaldu du epaileek «gaizki» interpretatzen ari direla lege berria, eta Soilik baietz da baietz legea «zigorretara» mugatzen duela egungo eztabaidak; hain zuzen, hori baino askoz gehiago dela erantsi du, «sinbolikoki eta emakumeen eskubideei begira».
Pozuetak azpimarratu du «emakumeei barre» egiten dieten botoekin atera dela aurrera erreforma tramitatzen hasteko eskaera. Legeak «balioen aldaketa bat» ekarri duela esplikatu du, «onespena» dela gakoa, eta lege horri eraso egiten ari zaienak «aldaketa gerarazi» nahi dutela. Horregatik, jotzen ditu beharrezkotzat EH Bilduk «ukitu teknikoak» egitea zigorren eskalan, gertatzen ari diren zigor arintzeak «erabiltzeko aukera izan ez dezaten legearen aurkakoek». Dena den, PSOEren erreforma «atzera joatea» da, harentzat, «erasoa egon den ala ez lehen bezala frogatu beharra dakarrelako berriro».
Hori dela eta, «akordioa» eskatu die PSOEri eta Unidas Podemosi, eta elkarri mokoka ibiltzeari uzteko, «feminismoaren argumentuak bata bestearen aurka baliatuta hedabideetan». Tramitera onartu den erreforma «eskuinak» atera duela aurrera gogoratu du: «Gaizki hasi da». Emakumeen sexu askatasuna «blindatzeko» adostasuna erdiesteko exijitu die gobernuko bi bazkideei.
PSOEren erreformak zigorrak handitzea jasotzen du, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan. Horrek berak eragiten du, hein batean, Soilik baietz da baietz legearen aurreko zigor arautegira itzultzea; onespena legearen oinarrian utzita ere, biktimak berriro erakutsi behar izan baitezake indarkeria edo intimidazioa egon dela.
Ez lituzke arintzeak etengo
Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira eraso gisa jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak eraman du PSOE haren gobernu bazkidearen funtsezko lege bat zuzentzeko saiora.
Edonola ere, erreforma hori aurrera aterako balitz, hura indarrean sartu ondoren gertatzen diren eraso sexualetan soilik aplikatuko litzateke; beraz, ez luke bukaraziko arintzeen jarioa, oraindik badirelako abokatuen eskaerak erabaki gabe, eta epaiketaren zain dauden kasuak ere bai. Aldaketa nagusia litzateke eraso larrienek oraingo legeak jasotzen duen baino zigor handiagoa izango luketela, indarkeriaren edo intimidazioaren larrigarriak aplikatuko liratekeelako, aplikagarriak direla frogatu daitezkeen kasuetan. Aldaketak izango lirateke, halaber, adingabeen aurkako eraso sexualen kasuetan, egun baino zigor gogorragoekin.
Espainiako Gobernuko bazkideek, PSOEk eta Unidas Podemosek, edozer gerta ere exekutiboak aurrera jarraituko duela eman dute aditzera azken egunetan, baina beren arteko banaketaren atea ireki da parez pare, eta inbestidurako blokea ere apurtu egin da Madrilgo bozketan. Hauteskunde garaia eta ezkerreko boto-emaileen balizko desmobilizazioa alderdi biak baldintzatzen ari dira, marra gorriz beteriko gai baten barruan baitago ezin ulertua: feminismoan.
Orain, epe bat zabalduko da negoziazioaren bidez eta zuzenketen tresnarekin bien arteko akordio bat lortzeko, baina Espainiako Kongresuak islatu duen argazkia zauri handia da Unidas Podemosentzat, haren eraldaketa sozialerako gaitasuna zapuztu baitu hein handi batean gobernuan bazkide duenak, eta eskuinaren eta eskuin muturraren laguntzaz; ez edozein edukitan, gainera, Unidas Podemosek oinarrizkotzat duen batean baizik.
Koalizio moreak PSOEri egotzi dio «emakumeek kalean oihukatutakoari bizkarra» eman diola, «traizioa» egiten ari zaiela, eta «faxisten erasoaldia» dela legearen erreformaren saioa, «atzera bueltatzea». PSOEko ordezkariak, berriz, «nekaturik» daudela esan die Irene Montero Berdintasun ministroari eta haren koaliziokideei; «exajerazioak alde batera» uzteko eskatu die, eta «soluzioen inguruan» hitz egiten hasteko. Adostasunerako abiapuntua ez da onena, beraz. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225215/tiktokek-zenbait-bideo-monetizatzeko-aukera-emango-du.htm | Bizigiro | Tiktokek zenbait bideo monetizatzeko aukera emango du | 'Series' du izena ezaugarri berriak; 20 minutura arteko bideoak argitaratu ahal dira horrekin. Erabiltzaileek ordaindu egin beharko dute ezaugarri horren pean argitaratutako bideoak ikusi ahal izateko. | Tiktokek zenbait bideo monetizatzeko aukera emango du. 'Series' du izena ezaugarri berriak; 20 minutura arteko bideoak argitaratu ahal dira horrekin. Erabiltzaileek ordaindu egin beharko dute ezaugarri horren pean argitaratutako bideoak ikusi ahal izateko. | Hasieran, hamabost segundokoak ziren; gero, minutu batekoak, hirukoak, hamarrekoak... Tiktok sare soziala ez da motz geratu: gero eta bideo luzeagoak egin daitezke bertan —eta iraupen hori are luzeagoa egin du berriki—. Ezaugarri berri bat ezarri dute, hogei minutura arteko bideoak argitaratzea ahalbidetzen duena. Series du izena.
Ezaugarri horrek, ordea, badu bere kostua. Hogei minutura arteko bideoak argitaratzea doakoa izango da; horiek ikusteko erabiltzaileek ordaindu egin beharko dute. Sortzaile bakoitzaren esku egongo da zenbatekoa aukeratzea.
Oraingoz, Tiktokeko kontu gutxi batzuek dute Series erabiltzeko aukera, hastapenetan baitago. Sortzaileek beraiek ezar dezakete bideoak ikusi ahal izateko zenbat ordaindu beharko duten ikus-entzuleek. Denbora batez, irabazien guztizkoa poltsikoratuko dute, plataformaren tasak-eta kendu ostean. Gerora, ez dute zehaztu zenbatekoa izango den sortzaileek kobratuko duten ehunekoa.
Series-ek, hain zuzen, telesailek bezala funtzionatuko du. Denboraldi bakoitzeko, hogei minutura arteko 80 bideo argitaratu ahal izango dira.
Erabilea «mugatzea»
Bideoen iraupena luzatuagatik ere, Tiktokek erabiltzailerik gazteenen erabilera murriztu nahi du. 18 urtetik beherakoek pantaila aurrean pasatzen duten denbora gehienez ordubetekoa izatea nahi du. Ordubete igarota, «erabaki aktiboa» hartu beharko dute aplikazio barruan jarraitzeko.
Astero, aplikazioaren erabileraren inguruko txostena ere bidaliko die aplikazioak, nabigatzen igarotako denboraren eboluzioa erakustearren. Helburua, nola ez, gazteenek sakelako telefonoaren aurrean igarotzen duten denbora kudeatzen jakitea izango da.
Ikusi gehiago: Tiktok: Algoritmoaren kolore grisak |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225216/euskal-emakume-presoek-jasaten-duten-zigor-hirukoitza-salatu-dute-irunean.htm | Politika | Euskal emakume presoek jasaten duten «zigor hirukoitza» salatu dute Iruñean | Sarek eta Bilgune Feministak adierazi dute salbuespen politikek are «krudelago» bilakatu dutela euskal emakume presoen egoera. | Euskal emakume presoek jasaten duten «zigor hirukoitza» salatu dute Iruñean. Sarek eta Bilgune Feministak adierazi dute salbuespen politikek are «krudelago» bilakatu dutela euskal emakume presoen egoera. | Sare Herritarrak eta Iruñerriko Bilgune Feministak deituta, motibazio politikoko emakume presoen egoera salatzeko elkarretaratzea egin dute Iruñean. Salatu dute «gizonentzat soilik pentsatutako» eremu batean daudela, horrek eragiten dituen ondorio kaltegarriekin: «Ez leku batean aurkitzen dira, sistema patriarkal honetan onartezina baita emakumea delitugilea izatea».
Bi plataformek adierazi dute emakume presoek «zigor hirukoitza» jasaten dutela. Batetik, «zigor penala», eurentzat prestatuta ez dagoen espetxe sistema baten pean. Horri zigor «soziala» eta «pertsonala» batzen zaizkie. Lehena, presoek «patriarkatuak emakumeari ezartzen dion rol pasiboa apurtzen dutelako»; bigarrena, «emakume txar» gisa epaitzen direlako.
Euskal presoei, gainera, salbuespen politiken ondorioak batu behar zaizkie. Lehen graduen aplikazio orokortua eta urruntze politika kritikatu dituzte, urteetan espetxe zigorrak are «krudelago» bihurtu dituzten bi elementu: «Emakumeentzako izendatuta dauden espetxeen eskasia dela eta, euskal emakume presoen egunerokoa gizonezkoena baino zailagoa da».
Egun, ez dago emakumezko euskal presorik lehen graduan, eta gehienak —22 preso— Euskal Herriko kartzeletan daude. Halere, gogoratu dute lau direla oraindik ere Espainiako eta Frantziako kartzeletan preso daudenak; bina estatu bakoitzean, Euskal Herritik 400 kilometrotik gorako distantziara.
Kartzelak «sistema patriarkalaren adierazle garbienetako bat» dira, Sareren eta Bilgune Feministaren esanetan, eta «emakume onak birsortzeko fabrika» gisa erabiltzen dira: «Emakumea sistema patriarkalaren arabera dagokion tokian jartzeko erabiltzen dituzte lan eremuak, tailerrak, janzkera araudiak, sexualitatea bizitzeko mugak...».
Hala, plataformek adierazi dute espetxeen arloa ere jorratu beharreko eremua dela «emakumeen ahalduntzea» eta «sistema patriarkalaren desegitea» lantzean: «Espetxe errealitate gordina behin betiko amaitzea gizarte osoari dagokigu». Bide horretan, motibazio politikoko emakume presoen etxeratze prozesua garatzeko lan egiteko deia egin dute. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225217/frantzian-orain-arteko-manifestazio-jendetsuenak.htm | Frantzian, orain arteko manifestazio jendetsuenak | Frantzian, orain arteko manifestazio jendetsuenak. | Erretretaren erreformaren aurkako seigarren protesta eguna ere azkarra izan daFrantzian. Orain arteko jendetsuena izan dela aldarrikatu dute sindikatuek, eta parte hartzean marka onartu du Frantziako Gobernuak ere. Gainera, herrialdea guztiz geratzea lortu ez bazdute ere, grebak orain arteko jarraituenak izan dira.
Larunbatean izango da hurrengo mobilizazio egun handia, zazpigarrena, baina bihar ere entzungo dira erreformaren aurkako oihuak, Martxoak 8ko mobilizazioetan.
Seigarren protesta egunaren balantzea egitean, ohiko zenbakien gerra izan da: CGTk 3,5 milioi manifestari zenbatu ditu —2,5 milioi, urtarrilaren 31n—, eta poliziak 1,28 milioira jaitsi du kopuru hori —1,27 milioi, urtarrilaren 31n—.
Parisko manifestazioan izan da alde handiena bi kopuruen artean: 700.000 aipatu ditu CGTk, eta 81.000 poliziek. Parisen bildu dira protesta deitu zuten zortzi sindikatuetako buruzagiak ere, eta aurrekoetan baino borroka gehiago izan dira manifestarien eta polizien artean.
Tentsioa eta zenbait isitilu izan dira Bretainiako bi hiri nagusietan ere. Gainera, hainbat errepide moztu dituzte Roazhongo unibertsitateko ikasleek. Naoneden, berriz, aireporturako sarrera blokeatu dute; han kokatuak dira garraiolari enpresa gehienak.
Greba garraioan, hezkuntzan, EDFn...
Lanuzteek aurreko bost protesta egunetan baino jarraipen handiagoa izan dute. Irakasleen %60k egin dute bat, sindikatuen arabera, eta %40k, aldiz, Hezkuntza Ministerioaren arabera.
EDFko zuzendaritzak onartu zuen langileen ia erdia ez zela lanera azaldu lanera, baina hirutik bi izan dira, sindikatuen arabera.
Garraioan ere eragina oso handia izan da. SNCFk jakinarazi du abiadura handiko zerbitzuen %80 geldirik zeudela eta ibilbide luzekoen ia guztiak. Parisko aldirietan, lineen arabera, hirutik bat eta bostetik bat funtzionatu dute. Hiriburuko metroan bi linea automatikoetan bakarrik izan da zerbitzu normala. Beste guztiak geldirik izan dira, edo puntako orduetan bakarrik funtzionatu dute.
Aire garraioan, kontrolatzaileen grebak ehunka hegaldi bertan behera geratzea eragin du.
Sektore horietan grebak deituta daude hurrengo egunotan, baina arretaren zati handi bat findegietan kokatuko da. Izan ere, CGTk jakinarazi du azpiegitura «guztien» irteerak blokeatu dituela eta jarrera horri eutsiko diola gobernuak erreforma baztertu arte. Trantsizio Energetikoko Ministerioak eta konpainietako arduradunek lasaitasun mezuak zabaldu dituzte. «Gure estazioetan erregairik ez dela falta baieztatzen dugu», esan du gobernuak. «Biltegietako eta gasolina zerbitzuguneetako stockak maila altuan daude», gaineratu du Total Energiek.
Zazpigarren artikulua
Giro horretan, Frantziako Senatuak erreformaren eztabaidarekin jarraitzen du. Hogei artikuluetatik seigarrena gaur onartu du, eta zazpigarrenari heldu dio. Artikulu hark gibeleratzen du erretreta hartzeko adina 62 urtetik 64ra, eta hura da protestaren arrazoi nagusia. | ||
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225218/ziburuko-28-urteko-langile-bat-hil-da-landetan-garbiketa-bertikal-lanetan.htm | Ekonomia | Ziburuko 28 urteko langile bat hil da Landetan, garbiketa bertikal lanetan | Tartaseko (Landak, Frantzia) Ryam biofindegi bateko mantentze lanetan zebilen langilea. Baliteke hauts industrial toxikoak arnasteagatik hil izana. | Ziburuko 28 urteko langile bat hil da Landetan, garbiketa bertikal lanetan. Tartaseko (Landak, Frantzia) Ryam biofindegi bateko mantentze lanetan zebilen langilea. Baliteke hauts industrial toxikoak arnasteagatik hil izana. | 28 urteko langile batek bizia galdu du gaur goizean Landetako Tartas herrian, garbiketa bertikaleko lanetan zebilela. Ziburukoa (Lapurdi) zen langilea, eta, Daxeko Fiskaltzak France Bleu hedabideari adierazi dioenaren arabera, hipotesi nagusia da hauts industrial toxikoen arnastearen ondoriozko bihotz-biriken gelditze bat dela heriotzaren zergatia. 10:00ak pasatuta izan da ezbeharra.
Zehazki, Fiskaltzak dio langilea industria inbutu handi batera erori dela, eta kedarraren eta industria hauts toxikoen azpian ehortzia geratu dela. Ryam biofindegiaren produkzioa etenda zegoen egun batzuez mantentze lan batzuengatik, eta langilea tximinia bat garbitzen ari zen.
Aurten lanean hil den bigarren langilea da Ipar Euskal Herrian; izan ere, joan den ostiralean lan istripu batean beste heriotza bat jazo zen, Baionako tailer batean. Auto tailer batean altuera batetik erori ziren bi langile, eta bat hil egin zen, eta bestea zauritu. Sindikatuen arabera, gaurkoa aurten hil den 11. langilea da Ipar Euskal Herrian. |
2023-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/225219/david-chipperfield-britaniarrak-irabazi-du-pritzker-saria.htm | Kultura | David Chipperfield britaniarrak irabazi du Pritzker saria | Haren lanek parekorik ez dutela iritzita, Pritzker saria eman dio epaimahaiak Chipperfieldi | David Chipperfield britaniarrak irabazi du Pritzker saria. Haren lanek parekorik ez dutela iritzita, Pritzker saria eman dio epaimahaiak Chipperfieldi | David Chipperfield arkitekto britaniarrari eman diote aurtengo Pritzker saria, arkitekturaren arloko saririk entzutetsuena. «Sotila baina boteretsua, moderatua baina dotorea, bere moderazioan erradikala den arkitekto emankorra da. Bere lanek historiarekiko eta kulturarekiko begirunea erakusten dute». Hala dio Pritzker sarietako epaimahaiaren erabakiak. Epai horren arabera, ez daude Chipperfielden bi eraikin berdin; izan ere, paisaia bakoitzerako diseinatzen zituen eraikinak, berariaz. Hain zuzen ere, horixe laudatu du aurtengo epaimahaiak.
Askotariko lanak sortu ditu bere ibilbidean zehar. Esanguratsuenen artean daude, besteak beste, Berlingo Museo Berria (2009), Arteen Errege Akademia (Londres, 2018), Amorepacific enpresaren Seulgo egoitza (2017), Bartzelonako Justiziaren Hiria (2002-2011) eta Berlingo Galeria Nazional Berria (2021). |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225243/milaka-emakume-atera-dira-kalera-zaintza-sistema-publiko-komunitario-bat-eskatzeko.htm | Gizartea | Milaka emakume atera dira kalera zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko | Euskal Herriko Mugimendu Feministak egin du iragarpenik handiena: greba orokor baterako prozesua abiatu dute. | Milaka emakume atera dira kalera zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko. Euskal Herriko Mugimendu Feministak egin du iragarpenik handiena: greba orokor baterako prozesua abiatu dute. | *Mugimendu feministak greba orokor baterako prozesua abiatu du, zaintza eskubidearen alde
*Naia Torrealdai eta Elene Lopetegi Bilguneko kideak: «Ez zaintzea gaur egun pribilegio bat da»
*Entzungai da Berria FM berria: 'Martxoaren 8 (berri) batean' |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225244/mugimendu-feministak-greba-orokor-baterako-prozesua-abiatu-du-zaintza-eskubidearen-alde.htm | Gizartea | Mugimendu feministak greba orokor baterako prozesua abiatu du, zaintza eskubidearen alde | Zaintzarako eskubide kolektiboa exijitu dute. Prozesu bat abiatu dute, herri mugimenduekin eta eragile soziosindikalekin aliantzak eta proposamenak bateratzeko. | Mugimendu feministak greba orokor baterako prozesua abiatu du, zaintza eskubidearen alde. Zaintzarako eskubide kolektiboa exijitu dute. Prozesu bat abiatu dute, herri mugimenduekin eta eragile soziosindikalekin aliantzak eta proposamenak bateratzeko. | Zaintza eskubide unibertsalaren alde, Euskal Herriko mugimendu feministak prozesu bat abiatuko du, greba orokor batera deitzeko asmoz. «Zaintza negozio izateari uztea nahi dugu; greba feminista orokor batera goaz, eta gaur, Martxoak 8, lehen urratsa da», iragarri dute gaur goizean Bilbon egindako agerraldi batean.
Zaintzarako eskubidea izango da gaurko mobilizazioetako ardatz nagusia, baina mugimendu feministak adierazi du bihartik aurrera ere lanean segituko duela horren bueltan. Otsailean abiatutako borroka dinamikari jarraikiz, Denon Bizitzak Erdigunean izeneko prozesua jarri du martxan, zaintzaren auzia erdigunean kokatzeko eta gaia herriz herri jorratzeko: «Aliantzak eta proposamenak bateratu nahi ditugu herri mugimenduekin eta eragile soziosindikalekin, eta horrela aldarrikapen agenda bat sortu». Argi dute helburua: «Borroka artikulatu bat planteatzen dugu gaurtik aurrera greba feminista orokor baterantz».
Ez dute greba orokorrerako egunik zehaztu, baina Martxoaren 8tik kanpo egingo dute. «Epe ertaineko prozesu bat izango da, eta indarrak artikulatu nahi ditugu; egun jakin bat dugunean, publikoki jakinaraziko dugu», argitu du Naia Torrealdai mugimendu feministako kideak. Julia Marti kideak, bestalde, gehitu du greba orokorra eraikitzeak aurretiazko lana ekarriko duela: «Greba orokorra ez da bakarrik egun jakin bat izango: aurretik mobilizatu beharko dugu, eta espero dugu prozesura jende asko batzea».
Greba orokorra izanik, gizonek ere «egiteko» bat izango dute, Torrealdaik adierazi duenez. Eta aurrerantzean eztabaidatuko dute zein izango den rol hori. «Zaintza guztion afera da, ez bakarrik emakumeena; sistema honetan, guztiok nahi dugu duintasunez zainduak izan, baina orain hori ez da gertatzen: orain, zaintzak erabat merkantilizatuak daude».
Erantzuleak
Feministek salatu dute historikoki emakumeek hartu izan dutela zaintzaren pisua, eta hori ez dela inoiz «lan gisa» aitortu: «Politikoki, sozialki eta ekonomikoki ikusezinak eta gutxietsiak izan dira». Are gehiago: zainketa lanak «sexuatuak, arrazializatuak eta estratifikatuak» daudela salatu dute: «Gaur egun, Euskal Herrian, zaintzak indarkeria eta desberdintasunaren ardatz dira emakume langileentzat»
Gogora ekarri dute, gainera, feminismoak aspaldi azaleratu zuela zaintza lanen «merkantilizazioa eta pribatizazioa». Izan ere, zaintzari zentraltasuna ukatu bazaio ere, «kapitalismo patriarkala» horren irabaziekin «aberastu» egin dela nabarmendu du mugimendu feministak: «Kolapso egoera batean bizi gara». Eta horren arrazoia «estruktura patriarkal eta kolonialetan oinarritzen den kapitalaren sistema metatzailea» da. Mugimendu feministak erantzuletzat jo ditu patronalak eta interes ekonomikoen menpe dauden erakundeak: «Euskal eta nafar gobernuekin zein instituzio frantses eta espainolekin batera, hainbat zaintza beharrizan merkantilizatzen eta pribatizatzen dituzte, eta horiekin espekulatzen dute».
Hala, «zaintzarako eskubide kolektibo baten» alde egin dute feministek: «Pertsona guztiek bizitza osoan zehar zaintzak baldintza duinetan eta konpromisotik emateko eta jasotzeko duten eskubidearen alde». Nabarmendu dute horrek erabakitzeko gaitasuna eskatzen duela: «Zenbat, nola eta nor zaindu nahi dugun; zenbat, nola eta nork zaindu behar gaituen; zaintzeari ezetz esateko eskubidea barne. Eskubide hori modu kolektiboan ulertzen dugu, eta ez indibidualizatuan». |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225247/etxeen-prezioak-azken-hamabost-urteotako-igoerarik-handiena-izan-zuen-iaz.htm | Ekonomia | Etxeen prezioak azken hamabost urteotako igoerarik handiena izan zuen iaz | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %6,4 garestitu dira; Nafarroan, berriz, %7,3. Batez besteko inflazioaren azpiko igoerak dira. | Etxeen prezioak azken hamabost urteotako igoerarik handiena izan zuen iaz. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %6,4 garestitu dira; Nafarroan, berriz, %7,3. Batez besteko inflazioaren azpiko igoerak dira. | Etxeen prezioak koska bat egin zuen gora iaz Hego Euskal Herrian. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, batez beste 2021. urtean baino %6,4 garestiago salerosi ziren 2022. urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Are handiagoa izan da igoera Nafarroan: %7,3koa.
2007an etxebizitzen burbuila lehertu zenetik izandako prezio igoerarik handienak dira bata zein bestea. Berez, 2007-2014 aldian merkatu egin ziren, eta ez gutxi: %39,2 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %45,8 Nafarroan.
2015ean hasi ziren berriro garestitzen, baina 2007ko mailatik nahiko urrun daude oraindik: %33 garestitu dira EAEn, eta %24,6 Nafarroan.
2022. urtean salerositako etxebizitzetan ez da alde handirik bizitegi berrien eta bigarren eskukoen artean. Horrela, Nafarroan %6,9 garestitu ziren etxebizitza berriak, eta %7,4 bigarren eskukoak. Beste hiru lurraldeetan, berriz, %6,7 berriak, eta %6,3 besteak.
Inflazioaren azpitik
Edonola ere, etxebizitzen garestitzea inflazioaren azpikoa izan da. Urteko batez besteko prezioak dira INEk aipatutakoak, eta batez besteko inflazioa %8,2koa izan zen iaz Hego Euskal Herrian.
Prezioen igoerak ez zuen eten etxebizitzaren merkatua. INEren behin-behineko datuen arabera, iaz 30.330 etxe salerosi ziren Hego Euskal Herrian: aurreko urtean baino 2.097 gehiago (+%7,4). 2007. urteaz geroztik izandako kopururik handiena da. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225248/generoagatiko-bazterketa-krimentzat-jotzeko-eskatu-dute-afganistango-eta-irango-emakumeek.htm | Mundua | Generoagatiko bazterketa krimentzat jotzeko eskatu dute Afganistango eta Irango emakumeek | Emakumeen Nazioarteko Egunean abiatu dute kanpaina, eta dagoeneko hainbat sinadura bildu dituzte; besteak beste, Shirin Ebadi abokatu eta Bakearen Nobel saridunarena. | Generoagatiko bazterketa krimentzat jotzeko eskatu dute Afganistango eta Irango emakumeek. Emakumeen Nazioarteko Egunean abiatu dute kanpaina, eta dagoeneko hainbat sinadura bildu dituzte; besteak beste, Shirin Ebadi abokatu eta Bakearen Nobel saridunarena. | Nazioarteko kanpaina bat abiatu dute Afganistango eta Irango hainbat emakumek. Kanpaina horren helburua da generoagatiko bazterketa krimentzat jotzea nazioarteko legedian. Dagoeneko hainbat pertsona ezagunen babesa jaso dute sustatzaileek; besteak beste, Shirin Ebadi abokatu eta Bakearen Noble saridunarena, Fawzia Koofi diputatu afganiarrarena eta Afganistango Giza Eskubideen Batzorde Independenteko kide Benafxa Yaqoobirena.
Kanpaina bultzatu duten taldeen arabera, gaur egun bazterketaren aurka indarrean dauden nazioarteko arauek ez dituzte aintzat hartzen bi herrialde horietan indarrean dauden emakumeen aurkako politika sistematikoak, helburu dutenak emakumeei bizitza publikoan parte hartzea debekatzea eta haiek umiliatzea. Idatzian nabarmendu dute bazterketa krimentzat jotzen dela egun, baina soilik arrazan oinarritua denean, ez generoan.
Zehazki, apartheid politikak jotzen ditu krimentzat nazioarteko legediak. NBE Nazio batuen Erakundeak 1973an erabaki zuen apartheida nazioarteko krimen izendatzea, eta 1998an hala jaso zuten Erromako Estatutuan. Baina kontzeptua ez dator bat generoagatiko bazterketarekin. «Nazioarteko legediaren arabera, apartheidaren krimenak soilik hartzen ditu aintzat arrazan oinarritutako hierarkia sistemak. Kanpaina honen helburua da tresna politiko eta legalak sortzea, genero bazterketa sustatzen duten sistemen aurka egiteko», azaldu dio Gissou Nia abokatuak Erresuma Batuko The Guardian egunkariari.
Afganistango sistema hartzen du oinarri idatziak. Han, emakumeek ezin dute bigarren hezkuntzan ikasi, ezin dira zenbait eremu publikotara joan, ezin dira euren etxeetatik 70 kilometro baino urrutirago joan mahram edo gizonezko senide batek lagunduta ez bada, eta, iragan abenduaren 22tik, ezin dituzte unibertsitateko ikasketak egin, ezta GKE gobernuz kanpoko erakundeetan lan egin ere. Iranen ere antzeko egoera bizi dute emakumeek. Han, segurtasun indarren ardura da emakumeek hijaba ondo daramatela «zaintzea», eta edonor atxilotu dezakete araua urratuz gero.
Emakume afganiarren martxa
Joan den igandean abiatu zen Afganistango emakume talde bat Berlindik Bruselara. Martxaren helburua da emakumeek euren herrialdean bizi duten egoera salatzea, eta nazioarteko agintariei eskatzea ez dezatela onartu talibanen gobernua, baita haien aurkako zigorrak eskatzea ere. Horrez gain, Qatarri eskatzen diote itxi ditzala talibanek herrialde horretan dituzten bulegoak, eta izoztu ditzala haien ondasunak. Martxa gaur iritsi da Bruselara.
Kabulen ere izan da protestarik. Dozenaka emakume kalera irten dira lan egiteko eta ikasteko eskubidea aldarrikatzera, talibanen debekuari aurre eginda. Izan ere, talibanak agintera heldu zirenetik 2021eko udan, emakumeek ia erabat debekatuta daukate lanean aritzea; lan jakin batzuk soilik egin ditzakete, eta horiek ere gizonekin egon gabe. Iazko azken hiruhilekoan jasotako datuen arabera, langabeziak %25 egin zuen gora emakumeen artean, eta %7 gizonezkoen artean. Lanaren Nazioarteko Erakundeak ohartarazi du zenbaki horiek ez direla une jakin baten isla, joera batena baizik.
Salaketa NBEraino heldu zen atzo. Antonio Guterres idazkari nagusiak salatu zuen neskak eta emakumezkoak «ezabatu» egin dituztela bizitza publikotik, eta etxean preso sartu. «Herrialdearen aurkako eraso bat da herritarren erdia baino gehiago etxean itxita uztea giza eta ekonomia krisi larrienetako bat duen herrialde batean. Horrek ez ditu bakarrik zigortuko emakume eta neskak, afganiar guztiak baizik», ohartarazi zuen Roza Otunbaievak, NBEren misioaren arduradunak. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225249/netflixek-kote-cabezudori-buruzko-dokumental-saioa-emango-du.htm | Bizigiro | Netflixek Kote Cabezudori buruzko dokumental saioa emango du | Disney Plus plataformak azaroan estreinatu asmo zuen 'En el nombre de ellas', baina abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Dokumentalaren ekoizleek eta han ageri diren biktimek poza adierazi dute, «biktimen isiltasuna amaitu delako». Gorenak ez du onartu Cabezudoren azken helegitea. | Netflixek Kote Cabezudori buruzko dokumental saioa emango du. Disney Plus plataformak azaroan estreinatu asmo zuen 'En el nombre de ellas', baina abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Dokumentalaren ekoizleek eta han ageri diren biktimek poza adierazi dute, «biktimen isiltasuna amaitu delako». Gorenak ez du onartu Cabezudoren azken helegitea. | Azkenean lortu dute: Netflixen ikusi ahal izango da En el nombre de ellas dokumental saioa. Disney Plus plataformak azaroaren 23an estreinatu asmo zuen Kote Cabezudoren biktimen testigantzak biltzen dituen ikus-entzunezkoa, baina estreinaldia atzeratu egin zen, eta abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Sr. Mono ekoiztetxeak ordurako aurreratu zuen, ordea: beste plataformaren batean ematekoak dira lau ataleko dokumental saioa. Netflixen izango da, uztaila baino lehen.
Albistea jakin berritan, bi gutun argitaratu dituzte: bata, dokumentalean agertzen diren zortzi biktimak; bestea, Eduardo Mendoza dokumentalaren zuzendariak eta Iñigo Perez-Tabernero ekoizle eragileak. Biktimek adierazi dutenez, jaso zezaketen albisterik onena da Neflixek emandakoa: «Espero dugu gure istorioaren bidez jende askok indarra sentituko duela isiltasuna apurtzeko». Aitortu dute prozesua zaila izan dela: «Baina, dirudienez, badago argi apur bat tunelaren amaieran... Hau hasi besterik ez da egin».
«Heldu da nahikoa dela esateko garaia. Urte asko eman ditugu isilik, lotsak eta beldurrak ez digutelako utzi oihu egiten, nahiz eta askotan egin dugun oihu isilik. Hamar urte igaro dira, baina jada ez dugu ez lotsarik ez beldurrik».
Abusuen biktima diren edo izan diren guztiei eskaini diete dokumentala, eta eskerrak eman dizkiete Sr. Mono ekoiztetxeko kideei: «Esan ziguten ez zutela amore emango gure istorioa ezagutarazi arte, eta hala izan da». Baita Netflixi ere: «Ahotsa ematea erabaki duelako, egun batean kendu ziguten hura; haiei esker, beste inork ez du berriz halakorik egingo».
Istorio luzea
Ekoizleek, berriz, azaldu dute «30 urtez hainbat emakumez —hala nola adingabeez—abusatu zuen predatzaile sexual baten istorioa» dela Cabezudorena, baita «zentzugabeki» hamar urte baino gehiago luzatu zen prozesu judizial batena ere. Horrek «biktimak berriro ere biktima» egin izana gaitzetsi dute.
Haien arabera, kontatu dutenak «ez du inor epel utziko», eta eskerrak eman dizkiote «Netflix plataforma ausartari», hura emateagatik. Gaineratu dutenez, haien ibilbide profesionaleko esperientziarik gogorrena eta zailena izan da.
Dena den, azpimarratu dute garrantzitsuena dela «biktimei erakustea isiltasuna amaitu dela». Izan ere, azken urteetan ugari izan dira Cabezudoren auziaren inguruko isiltasunari buruzko kritikak. Badaude zergatiak: argazkilariaren kontrako lehen kereila 2013ko urtarrilean jarri zuten. Modeloetako batek jarri zuen, hiru delitu leporatuta: iruzurra, sekretuak agerraraztea eta irain egitea. Apurka-apurka, gero eta andre gehiagok jo zuten auzitara. Hala ere, 2018. urteko lehen hilabeteetara joan behar da argazkilariaren kontrako salaketen gaineko lehen albisteak irakurtzeko. Ordura arte, agerikoa izan zen isiltasun mediatikoa; politikariek egindako adierazpenetan ere, ia erabatekoa izan zen mututasuna, eta biktimei babesa ematen dihardutenek maiz salatu dute hori.
Cabezudoren helegitea
Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak 28 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion Cabezudori. Jada lau urte bete zituen behin-behineko espetxealdian, hura libre uzteko eskeak egin ditu defentsak, baina ez dira onartu. Hamazazpi andrek jarritako salaketak aztertu ziren epaiketan; preskribatuta zeuden beste hainbatenak. Bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu jo zituzten azkenean frogatutzat. Beste 217 delitu ere egotzi zizkioten, baina horietaz absolbitu zuten sententzian.
Egotzitakoen larritasuna agerian geratu zen epaiketan; fiskalaren jarreran, bereziki. Epaiketaren hasieran, 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; epaiketa hasi eta hiru astera, 250 urtekoa. Auzibide gehiago ere badaude irekiak Cabezudoren aurka, eta zigor gehiago. Bi aldeek helegitea jarria zuten epaiaren kontra, eta Espainiako Auzitegi Gorenak gaur bertan eman du azken albistea: ez du onartu Cabezudok aurkeztutako helegitea. Ondorioz, 28 urte eta bi hilabeteko zigorra berretsi du. Cabezudoren defentsak soilik baietz da baietz legea baliatu nahi zuen zigorra murrizteko.
Zeukan itzalaz baliatuta
Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo; modaren eta erotismoaren arloan sona izan zuen garai batean, Donostian eta inguruetan bereziki, eta modelo gehienen salaketek antzeko patroia erakutsi dute beti; zeukan itzalaz baliatuta, mendean hartzen zituen modelo gazteak argazki estudioan, eta, gero, haiei ateratako irudiak nahieran erabiltzen zituen. Biktimen lekukotasunek aparteko tokia dute dokumentalean. Besteak beste, akusatuak neska adingabeei eginiko sexu erasoak salatu dituzte.
Auzibideari buruzko isiltasuna ez da erabatekoa izan, ordea. Biktimak hainbat hedabidetan mintzatu dira, eta kasuaren berri ere eman da. Iazko martxoan hasi zen argazkilariaren kontrako auzibide nagusiko epaiketa, eta hartan ere, esaterako, hedabide asko izan ziren, eta luze eta zabal eman zen epaiketaren berri. Salaketa partikularrak propio eskatuta, ateak itxita egin ziren hainbat auzi saio: justu, biktimek hitz egin zuten saioak izan ziren horiek, eta haien ahotsa bakarrik entzuteko biderik ere ezin izan zen erabili, baina, gainerakoan, zabal erreparatu zitzaion epaiketari, eta oihartzuna izan zuen hedabideetan.
Gaiaren gaineko «isiltasun instituzionala» ere salatu izan dute biktimei babesa ematen ari direnek, eta, hor ere, 2018ra arte deus ez; urte hartako ekainean hitzartu zuen Donostiako Udalak biktimei «elkartasuna» erakusteko adierazpen bat. Udalak berretsi egin zuen argazkilariaren kontrako sententzia atera zenean.
Kote Cabezudoren auzia ulertzeko zenbait mugarri:
2013 Urtarrilaren 13a. Donostiako epaitegiak Cabezudoren kontrako lehen kereila jaso zuen.
2018 Maiatzaren 4a. Argazkilaria kartzelan sartu zuten, behin-behineko espetxealdian.
2022 Martxoaren 7a. Cabezudoren kontrako auzibide nagusiaren epaiketa hasi zen. Fiskalak 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; akusazio partikularrak, berriz, 2.338 urtekoa. Martxoaren 31. Fiskaltzak zigor eskaria handitzea erabaki zuen: 250 urteko kartzela zigorra eskatu zuen. Ekainaren 27a. 28 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten Cabezudori. Azaroaren 7a. Disney Plusek iragarri zuen Sr. Mono ekoiztetxeak auziari buruz egindako En el nombre de ellas lana estreinatuko zuela: azaroaren 23an estreinatzekoak ziren. Abenduaren 12a. Disney Plusek atzera egin zuen, eta eskubideak itzuli zizkion Sr. Mono ekoiztetxeari. «Kote Cabezudoren biktimen alde gaude, eta uste dugu haien historia kontatu egin behar dela», esan zuen plataformak. «Baina desadostasunak egon dira ekoiztetxearekin, eta akordio bat lortu dugu eskubideak haiei bueltatzeko».
2023 Martxoaren 7a. Netflixek iragarri du En el nombre de ellas emango duela. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225250/gas-kontsumoa-39-jaitsi-da-2022an-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Gas kontsumoa %39 jaitsi da 2022an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Etxebizitzetako kontsumoak %53,1 egin du behera, industriaren sektorekoak %23,5, eta, zerbitzuetakoak, berriz, %20,2. | Gas kontsumoa %39 jaitsi da 2022an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Etxebizitzetako kontsumoak %53,1 egin du behera, industriaren sektorekoak %23,5, eta, zerbitzuetakoak, berriz, %20,2. | Iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako gas naturalaren kontsumoaren inguruko datuak plazaratu ditu EEE Energiaren Euskal Erakundeak: kontsumoak %38,9 egin zuen behera 2022an.
Ziklo konbinatuko zentral termikoetan izan da jaitsierarik handiena: %65,2 apaldu zen iaz. Zentral horietako kontsumoaren beherakada Espainiako batezbestekoa (%29,2) baino handiagoa izan da Hego Euskal Herrian, ziklo konbinatuko zentral termikoek pisu handiagoa dutelako hemen.
Etxebizitzetan, berriz, %53,1 jaitsi zen gas naturalaren kontsumoa, industriaren sektorean %23,5, eta zerbitzuetan, berriz, %20,2.
Argindarrak, gora
Argindarraren kontsumoak, aldiz, puntu bat (%1,1) egin du gora. Gorakada handia izan da industrian (+%6,5) eta siderurgian (+%165,5). Hala ere, gasarenaren antzera, etxebizitzetan behera egin du argindarraren kontsumoak ere (-%14,2); baita bulegoetan (-%9,8) eta zerbitzuetan ere (-%6).
Nafarroan ere gora egin du argindar kontsumoak. 2021eko datuekin alderatuta, %1,5 igo zen iaz. Pandemiaren bi urteetan, hau da, 2020an eta 2021ean izandako beherakadaren ostean, 2019ko datuetara itzuli da. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225251/deliberamendua-eta-arrangura-erreformaren-kontrako-grebalarien-artean.htm | Ekonomia | Deliberamendua eta arrangura erreformaren kontrako grebalarien artean | Greba iraunkorrarekin segitzea erabaki dute sektore anitzetan. Estrategiari buruzko eztabaida abiatu dute trenbideetako langileek. Baionako portua blokeatu dute goizean, eta 800 pertsonak manifestazioa egin du Baionan | Deliberamendua eta arrangura erreformaren kontrako grebalarien artean. Greba iraunkorrarekin segitzea erabaki dute sektore anitzetan. Estrategiari buruzko eztabaida abiatu dute trenbideetako langileek. Baionako portua blokeatu dute goizean, eta 800 pertsonak manifestazioa egin du Baionan | Deliberamendua eta arrangura. Biak sentitu zitezkeen gaur goizean Baionako lan burtsan. Egunero bezala, batzarra egin dute trenbideetako langileek, eta greba mugimenduarekin segitzea erabaki dute %92k, baina greban irauteko eta eraginkorrak izateko estrategiari buruz eztabaida izan dute, eta agerian utzi dituzte hartu beharreko norabideari buruz izan daitezkeen desadostasunak. Frantziako Gobernuak egin nahi duen erretreten erreformaren kontrako mobilizazioa hasi zenetik, zazpigarren greba eguna dute gaurkoa trenbideetako langileek.
Mezu baikorra helarazi nahi izan zien langileei Julien Delion CGTko arduradunak. Sektore anitzetan bozkatu dute grebarekin segitzea, eta erantzuna «handia» izaten ari da. «Ez gara mugimenduaren lokomotiba». Baina batek baino gehiagok agertu zituen kezkak: «Ezin dugu bizpahiru aste iraun greba mugagabean», zioen batek, luza daitekeen mugimendu batek sortzen duen «beldurra» hizpide hartuta. Hainbat lanposturen artean koordinatuz, greba txandaka egin, eta egunero trenak geldirik egotea lor dezaketela iradoki zuen. «Bai, baina horrek ez digu ahalbidetzen denen artean bildu eta bestelako ekintzak egitea, beste sektoreetako langileekin elkartzea», beste langile baten erantzuna.
Baiona eta Hendaia arteko langileak bilduak ziren gaur goizean, baina federazioka antolatuak dira trenbideetako langileak. «Intersindikalean greba iraunkorra egitea erabaki dugu oraingoz», esplikatu du Delionek. «Gurea bezalako beste hogei batzar daude Akitania Berria eskualde guzian; ezin dugu guk bakarrik erabaki». Federazio mailan Baionan agertutako kezkak helaraziko dituela hitzeman du. Greba kutxa bat abiatzearen ideia ere zabaldu dute langile batzuek. Ez dute baztertu, baina oraingoz Frantziakoarekin arituko direla adierazi dute.
«Ikusi behar dugu nola egin ahal bezainbat indar emateko eta irauteko, ahal bezain diru gutxi galduta», esplikatu du Peio Dufau CGT sindikatuko kideak. Oroitarazi du duela hiru urteko mugimenduan bi hilabete oso eman zituztela greban. Ororen buru garaile atera baziren ere, markak utzi ditu langileengan. «Ondorioak izan ditu familia guzientzat», Dufauren hitzetan. «Helburua da aldi honetan hastapenetik mintzatzea estrategiaz. Garrantzitsua da guretzat, eta garrantzitsua da gure familientzat. Garaipena lortzeko, hortik pasatuko da».
Bihar Donibane Lohizunen (Lapurdi) elkartuko dira batzarra egiteko, eta ondoren elkarretaratzea eginen dute beste sektoreetako langileekin. Ikasleak ere mugimendura batuko direla espero dute, eta denen artean indartuko dutela mobilizazioa. Egunean zehar ekintza batzuk eginen dituztela ere iragarri dute.
Emazteen eskubideak
Goizean goizetik abiatu da protesta, Baionako portuaren blokeatzearekin. Zamaketariek barrikada jarri dute portuko sarreran, eta urrunago errepidea blokatu dute beste sektoreetako dozenaka langilek. Kamioi bat baino gehiago geldiarazi dituzte, eta auto lerroak eragin ditu inguruan.
Baionako manifestazioan 800 bat pertsona elkartu dira. Emazteen Nazioarteko Eguna izanik, horiek jarri dira lehen lerroan, eta aldarrikapen feministez girotu dute protesta. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasle andanak parte hartu du manifestazioan. «Emazteen eskubide anitz urratuak dira oraindik, baina aurten kutsu berezia hartzen du erretreten erreformarekin. Gaur bereziki emazte langileak karrikan gara erreforma honen injustizia eta bortizkeria salatzeko», adierazi du Ainez Haristoi LABeko kideak. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225252/zupiriak-dio-euskarari-buruzko-sententzien-atzean-laquosindikatu-eta-herritar-batzukraquo-daudela.htm | Gizartea | Zupiriak dio euskarari buruzko sententzien atzean «sindikatu eta herritar batzuk» daudela | Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak nabarmendu du garrantzitsua dela hizkuntzari buruzko erabakiak ahalik eta «adostasun handienarekin» hartzea. | Zupiriak dio euskarari buruzko sententzien atzean «sindikatu eta herritar batzuk» daudela. Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak nabarmendu du garrantzitsua dela hizkuntzari buruzko erabakiak ahalik eta «adostasun handienarekin» hartzea. | «Gai delikatua». Horrela definitu du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak euskarari buruzko sententzien eta hizkuntza eskakizunen sistemaren inguruko afera. Nabarmendu du «adostasun handia» dagoela alor horretan hartu izan diren erabakien inguruan, eta justiziak hori ere kontuan izan beharko lukeela. Hala ere, haren erranetan, sententzia horien atzean «ez dago justizia, sindikatu eta herritar batzuk» baizik. Uliazpiko sententziaren harira egin ditu adierazpen horiek.
Ikusi gehiago: Uliazpiko langileek, «epai euskarafoboa» salatu, eta oposizioen emaitza babestu dute
«Oso garrantzitsua da hartzen ditugun erabaki eta neurri guztiak adostasun handienarekin hartzea, guztiek onartutako bidean aurrera egin dezagun». Hortaz, adierazi du Kultura eta Hizkuntza Politikako saila «ahalegin ikaragarria» egiten ari dela etorkizunean hizkuntzaren normalizazioa gidatuko duen dekretuaren oinarria osatzeko alderdi politiko eta sindikatu guztiekin.
Zupiriak gogoratu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Euskararen Legearen ibilbidea 1982an hasi zela; eta hizkuntzaren normalizazioaren prozesuari esker lortu dela «administrazio desberdinetan lan egiten duten 100 pertsonatik 72k beren lanpostuetan euskara erabiltzeko jakintza eta gaitasuna» izatea. Hortaz, azaldu du instituzio bakoitzari dagokiola neurriak hartzea, «bakoitzak dituen errealitate soziolinguistikoak kontuan hartuz».
Haren aburuz, hori da «zalantzan jarri» dena: «Botere judizialeko auzitegi batzuek erabaki batzuk hartu dituzte, zeinek dioten gehiegizko baldintzak planteatzen ditugula, eta lan deialdi horietan eskatzen dena gehiegizkoa dela». |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225253/grande-marlaskak-dio-beaumonten-espioitza-kasua-oso-larria-dela.htm | Politika | Grande-Marlaskak dio Beaumonten espioitza kasua «oso larria» dela | Espainiako Barne Ministroak gaitzetsi egin du Espainiak Maria Jose Beaumont espiatu izana hura kontseilari izendatu berritan. EH Bilduk eta ERCk Marlaskari gogorarazi diote bere mandatupean ere izan direla espioitza kasuak. | Grande-Marlaskak dio Beaumonten espioitza kasua «oso larria» dela. Espainiako Barne Ministroak gaitzetsi egin du Espainiak Maria Jose Beaumont espiatu izana hura kontseilari izendatu berritan. EH Bilduk eta ERCk Marlaskari gogorarazi diote bere mandatupean ere izan direla espioitza kasuak. | Joan den astean Espainiako Infolibre.com atari digitalak jakinarazi zuenez, Espainiako Gobernuak Maria Jose Beaumont espiatu zuen, hura Nafarroako Gobernuko Presidentetza, Funtzio Publiko, Barne eta Justizia kontseilari izendatu berritan. Uxue Barkosen gobernuko kide izan zen Beaumont 2015 eta 2019 bitartean. EH Bilduko Jon Iñarritu diputatuak gaia Kongresura eraman du gaur, eta azalpenak eskatu dizkio Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne Ministroari. «Espainiako demokraziako gertakaririk larrienetariko bat» izan zela esan du hark, baina, era berean, Espainiako Poliziak «ustelkeriaren aurka» egindako lana goraipatu du.
Luis Barcenas PPko diruzain izandakoaren kontrako espioitza kasuaren inguruko Kitchen auziaren barruan atera dira argitara Beaumonten espioitza kasua frogatzen duten Whatsapp elkarrizketak, Jorge Fernandez Diaz –Beaumont espiatu zuten garaian Espainiako Barne ministro zena– eta Francisco Martinez haren segurtasunerako estatu idazkariaren artekoak. Infolibre-ren arabera, Beaumontez gain beste euskal herritar batzuk ere espiatu zituen Espainiako Gobernuak Mariano Rajoy presidente zen garaian.
Iñarrituk Marlaskari leporatu dio «estatuaren estolderia» desegin zuela esan arren espioitza kasuetan parte hartu zutenak «beren postuetan» daudela oraindik. Horrez gain, EH Bilduko diputatuak eta ERCko Marta Rosiquek gogorarazi dute Marlaskaren agindupean ere izan dela antzerako espioitza kasurik; esaterako, Kataluniako herri mugimenduetan infiltratutako poliziena. Gainera, leporatu diote polizia horietako bat enbaxada batera lekualdatu izana, «sari» gisa.
Kitchen kasuaren inguruko batzordea handituko duela ere iragarri du Iñarrituk, Pegasus programarekin lotutako espioitza kasuak eta Kataluniako herri mugimenduetakoak aztertzeko. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225254/sindikatuek-ere-zaintza-sisteman-ipini-dute-arreta.htm | Gizartea | Sindikatuek ere zaintza sisteman ipini dute arreta | ELAk eta LABek adierazi dute bat egingo dutela goizean Euskal Herriko mugimendu feministak egindako greba deialdiarekin. LABen arabera, zaintza sistemak «aldaketa erabatekoa» behar du. | Sindikatuek ere zaintza sisteman ipini dute arreta. ELAk eta LABek adierazi dute bat egingo dutela goizean Euskal Herriko mugimendu feministak egindako greba deialdiarekin. LABen arabera, zaintza sistemak «aldaketa erabatekoa» behar du. | Kalera atera dira sindikatuak. Mugimendu feministaren moduan, denek ala denek izan dute zaintza hizpide Emakumeen Nazioarteko Egunean.
Leire Gallegok ELAren izenean egin du berba; «kezka» adierazi du «azken urteotako murrizketen eta pribatizazioengatik», eta «doako» zaintza sistema «duin eta publikoa» aldarrikatu du. «Pribatizaziora jotzen denean, zaintza esfera pribatura mugatzen da; familietan geratzen da, emakumeen bizkar». Bilbon egin du ekitaldia sindikatuak, Campos antzokian. Ondoren, manifestazioa egin du hiriko kaleetan zehar.
Goizean iragarri du Euskal Herriko mugimendu feministak greba orokorra egingo duela zaintza eskubideen alde, eta ELAk eta LABek jada adierazi dute bat egingo dutela deialdiarekin.
«Ez dago aitzakiarik»
LABek Euskal Herriko hiriburu nagusietan egin ditu kontzentrazioak, eta Bilbon manifestazio nagusia, bandera gorriz eta morez lagunduta. «Borroka sindikalaren» garrantzia azpimarratu du Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean, eta azaldu du zaintza sistema publiko-komunitarioaren bidean «ezinbestekoa» dela.
Bilboko udaletxetik ekin dio manifestazioari sindikatuak, eta Sabin Etxetik pasatutakoan «tentsio momentuak» egon direla adierazi du LABek, eta militante bi identifikatu dituela Ertzaintzak. Aranburuk dozenaka ertzainez inguratuta egin du berbaldia, eta kritikatu du «tamalgarria» dela horrela egin behar izatea.
Koordinatzaile orokorraren esanetan, egungo zaintza sistemak «aldaketa erabatekoa» behar du, eta andreen «plusbalioa lapurtzen» du. Gizonei ardurak beren gain hartzeko exijitu die: «Ez dago aitzakiarik».
UGTk eta CCOOk batera egin dute kontzentrazioa Iruñean. «Emakume nafarrok gizonek baino 7.000 euro gutxiago irabazten ditugu, uste dut salatzeko moduko zifra bat dela», esan du Marisol Vicentek, Nafarroako UGTko Politika Sindikal, Sozial eta Berdintasuneko idazkariak. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225255/emakume-migranteek-salatu-dute-patriarkatuak-ez-ezik-atzerritarren-legeak-ere-azpiratzen-dituela.htm | Gizartea | Emakume migranteek salatu dute «patriarkatuak ez ezik Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen dituela | SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak arrazakeria instituzionala salatu dute, Espainiako Gobernuak Iruñean duen Atzerritarrentzako Bulegoan. | Emakume migranteek salatu dute «patriarkatuak ez ezik Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen dituela. SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak arrazakeria instituzionala salatu dute, Espainiako Gobernuak Iruñean duen Atzerritarrentzako Bulegoan. | «Paperak eskatzea loteria hutsa da». SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak elkarretaratzeak egin dituzte gaur Iruñean eta Bilbon, salatzeko migratzaileek «arrazakeria instituzionala» sufritzen dutela egunero, eta paperak lortzeko bidea zailtzen dietela. «Patriarkatuak ez ezik Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen ditu emakume migranteak, SOS Arrazakeriak nabarmendu duenez.
Iruñean, kale antzerki umoretsu baten bidez egin dute salaketa, Espainiako Poliziak Iruñean duen Atzerritarrentzako Bulegoaren aurrean: loteria bat irudikatu dute, eta bakoitzak txartel bat atera beharra zuen Espainiako banderaren koloreekin eta Osborneren zezenarekin apaindutako ontzi batetik. Bakoitzean, migratzaileek administrazioarekin aritzean pairatu ohi dituzten egoerak zeuden idatzita, tonbolako sariak balira bezala: «Txanda lortu duzu, baina hemendik hiru urterako», «paperak lortzeko, kontratu mugagabea erakutsi beharko diguzu», «deportatua izateko zitazio-tranpa eskuratu duzu: ekarri zure pasaportea, mesedez»...
Performancearen ostean, hitza hartu du Navarretek. Salatu du administrazioak gero eta gehiago atzeratzen dituela atzerritarrentzako txandak, eta «baldintza makurrak» ezartzen dizkietela paperak lortu ahal izateko. «Espainiako Atzerritarren Legea arrazista da, pertsona batzuei ez baitie uzten beren bizi proiektua garatzen, beren jatorriagatik eta egoera administratiboagatik. Ez die baldintza duinetan lan egiten uzten, eta ezkutuko ekonomiara bultzatzen ditu». SOS Arrazakeriako kideak adierazi du, gainera, egoerak okerrera egin duela 2018tik gaurdaino, baina jende ilarak ez direla lehen bezain ikusgarriak, «administrazioak bide telematikoa lehenetsi duelako». «Arrakala digitala handitu, eta beste dependentzia bat sortu dute horrela. Teknologiaren ondorioz, jada ez ditugu ikusten artatuak izateko zain daudenen ilarak kalean. Orain, ilara birtualak ditugu, eskubideak airean dituzten pertsona ikusezinek osatuak».
Mugimendu feministaren aldarrikapenak ere aintzat hartu dituzte elkarretaratzean, eta zaintza ereduaren auzia aipatu du Navarretek: «Soldatapeko zaintza lanak, gehienetan, emakume migratzaileen eta arrazializatuen bizkar daude. Emakume horien egoera oso prekarioa da, eta, etxeko lanen bidez, zaintzari eutsi diote pandemia garaian eta gaur egun ere». Emakume migratzaile eta arrazializatu horientzat Martxoaren 8ko mobilizazioetara joatea «ezinezkoa» izanen dela gaineratu du SOS Arrazakeriako kideak: «Emakume horiengatik gaude gaur hemen, kalera atera ezin direnengatik, preso daudenengatik, prostitutengatik eta gizartearen bazterretan diren emakume guztiengatik. Inork ez dituelako aintzat hartzen, ikusezin direlako». |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225256/milaka-emakume-atera-dira-kalera-zaintza-sistema-publiko-komunitario-bat-eskatzeko.htm | Gizartea | Milaka emakume atera dira kalera, zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko | Arratsaldeko manifestazioak oso jendetsuak izan dira aurten ere. Zaharren egoitzetako eta etxeetako langileak izan dituzte gogoan, eta emakume migratzaileek duten egoera salatu dute. | Milaka emakume atera dira kalera, zaintza sistema publiko komunitario bat eskatzeko. Arratsaldeko manifestazioak oso jendetsuak izan dira aurten ere. Zaharren egoitzetako eta etxeetako langileak izan dituzte gogoan, eta emakume migratzaileek duten egoera salatu dute. | Greba orokor baterako prozesuaren iragarpenak esnatu du aurtengo Martxoaren 8a, eta, azken urteetan legez, milaka emakume atera dira kalera egunaren amaieran. Zaintza eredua aldatzeko beharra izan du ardatz Emakumeen Nazioarteko Egunak Euskal Herrian, eta goizetik gauera aldarrikapen hori entzun da ikastetxe, kale, auzo, herri eta hiri askotan. Guztietan zaintza lanak izan dituzte hizpide, eta zaintza sistema publiko komunitario bat aldarrikatu dute. «Zaintza iraultzea dena eraldatzea eta emakumeok beti bizi izan dugun indarkeriaren eta desberdintasunaren ardatz nagusietako bat jotzea eta astintzea da», adierazi dute Donostiako manifestazioaren amaieran. Horregatik, zenbat, nola eta nor zaintzeko erabakitzeko ahalmena izateaz gain, zenbat, nola eta nork zainduak izateko aukera ere aldarrikatu dute, baina zaintza lanei ez esatekoa ere.
Ikusi gehiago: Entzungai da Berria FM berria: 'Martxoaren 8 (berri) batean'
Euskal Herri osoan izan dira mobilizazioak. Nagusiak hiriburuetakoak izan dira, arratsaldean. Jendetsuena Bilbokoa izan da. Zaintza lanak emakumeen bizkar utzi direla salatu dute, eta, horrez gain, ikusezinak bihurtu dituela sistemak, ez direla lan gisa aitortzen. «Guk haien zentralitatea aldarrikatzen dugun bitartean, sistemak ikusezin bilakatzen ditu; hau da, heteropatriarkatuak familiaren instituzioan ezkutatzen ditu, arrazakeriak esklabotzaren ikur bihurtzen ditu, eta kapitalismoak negozio bihurtzen ditu».
Donostian esan dute hiria denontzako «hiri bizigarri bat izatea» nahi dutela, eta horretarako egungo zaintza sistema irauli behar dela. «Emakumeak gara familian zaintzen ardura gure gain hartzen dugunak eta zahar etxeetan zein haur eskoletan lan egiten dugunak. Lan horiek baldintza duinetan eta lan erregimen orokorraren barruan egiteko exijitzen dugu!», adierazi dute amaiera ekitaldian.
Manifestazioa Antiguako tunelean hasi da, eta, Bulebarrera bidean, Mirakontxa pasealekuan, pentsiodunek egin dute bat. Amaiera ekitaldian, halaber, zahar etxeetako eta etxez etxeko langileak izan dituzte gogoan, eta azpimarratu dute migranteak direla etxeak eta ospitaleak garbitzen dituztenak eta adinekoak zaintzen dituztenak: «Migratutako etxeko langile eta zaintzaile askok preso gisa lan egiten dute, eta ez dute eguneko atsedenik hartzeko eskubiderik, eta ez dute legezko soldata kobratzen; mehatxuak ere jasotzen dituzte, paperik ez dutelako. Baina nork zaintzen ditu emakume migratu eta arrazializatuak? Nork zaintzen ditu zaintzaileak?».
Atzerritartasun Legea indargabetzea eskatu dute manifestazioetan, eta Bilbokoan, emakume migratzaileek Mendebaldean egiten duten lana gogoratzeaz gain, jatorrizko herrialdeetan geratzen direnak ere izan dituzten gogoan. «Haiek ipar globaleko seme-alabak zaintzen dituzten bitartean, haien jatorrizko herrialdeetan lan karga handia duten beste emakume batzuek zaintzen dituzte haien alabak. Titulu akademikoak homologatzeko oztopo administratiboak ere haien historia eta epistemologia ezabatzeko saiakera dira. Nahikoa da! Birkolonizazio gehiagorik ez!».
Gaurkoa, mugarri
Iruñeko manifestazioan osasun sistema publikoa ere izan dute hizpide; salatu dute «lehertzear» dagoela, eta pribatizazio prozesuak bukatzea galdegin dute: «Lan eskubide duinak zaintzaileentzat, zaintzarako eskubidea guztiontzat». Aski dela esateko garaia dela adierazi dute. «Bizitzak erdigunean jarriko dituen komunitate batean bizi nahi dugu, guztion oinarrizko eskubideak bermatuko dituen jendarte batean, indarkeriarik gabeko jendarte batean».
Gaineratu dute Nafarroako hiriburuan gaurko eguna mugarri izatea nahi dutela: «Udazken honetan, grebara goaz. Gure neke, haserre, eta ezinetatik indarra atera eta greba bat antolatuko dugu. Zaintzak ardura kolektiboa izan behar duelako, zaintzea jendarteko pertsona guztion betebeharra delako. Zaintzak emakumeen gain uzteari utzi behar diogu. Argi diogu: gizon, hartu zure ardura! Eta grebara goaz ere zaintzak negozio izateari utzi behar diolako, zainduak izateko eskubidea dugulako guzti-guztiok».
Ikusi gehiago: Martxoaren 8ko zuzenekoa
Gasteizko manifestazio amaierako ekitaldian hainbat emakumek hartu dute hitza. Baserritar batek, esku hartze sozialeko langile batek, etxeko laguntzan aritzen den batek, Eginarez Eginez elkarteko kide batek eta zahar etxeetako bi langilek. Bakoitzak bere egoera azaldu du, eta beste zaintza sistema bat eta beste elikadura mota bat eskatu dute.
Ondoren, mugimendu feministako hiru kidek esan dute gaur egungo sistema kolapsatzen ari dela. «Kolapsoa ez da krisi bat, mendebaldetik, iparralde globaletik, hartutako erabaki heteropatriarkalen, inperialisten, neoliberalen, arrazisten eta antitziganisten multzo oso baten deriba logikoa da». Azkenik, esan dute «zaintza erregimenak guztiak gurutzatzen» dituela, eta horregatik herri mugimenduek bide partekatuari ekin behar diotela boterea eskuratzeko.
Baionan 300 lagun inguru bildu dira. Tokiko hainbat eragile feministak egin zuten dei «etiketarik gabeko» manifestaziora. Lilas Dinclaux Nous Toutes kolektiboko kideak azaldu zuen: «Martxoaren 8an, emazteek jasaten duten berdintasunik ezean jarri dugu arreta, baita hedabideetan zabaltzen den emazteen irudian ere».
Baionako merkatuan, hitzaldi irmo batekin eman diote hasiera mobilizazioari: «Nazkatuta gaude errespetu falta hauetaz, gizarte biolentziaz». «Borroka» egun gisa definitu dute Martxoaren 8a eta «aski» esateko bildu zirela azpimarratu dute: arlo intimoko biolentziari, lan arloko desberdintasunei eta botereguneetan ez aski errepresentatuak izateari, beste hainbat gaien artean.
Giro alaian ekin diote manifestazioari herriko etxeraino. Han berriro ere hartu dute hitza: Amaia Fontang Zutik talde feministako kidea aritu da euskaraz. Yves Ugalde Baionako kultur hautetsia seinalatu du, abenduan zakarrontziak «emazte ilehori» batekin alderatu baitzituen: «Horri misoginia deitzen zaio, eta usain txarra du». Kazetariak ere izan dituzte begi miran: «Ze ahalkea horrelako solasak hedatzen dituzten kazetariei». Yves Ugalde irudikatzen zuen kartoizko panpina bat hartu, eta herriko etxe aitzineko zakarrontzira bota zuten.
Ikasleak eta sindikatuak, goizean
Goizean kalera ateratzen lehenak ikasleak izan dira, eta mobilizazio jendetsuak egin dituzte, besteak beste, Bilbon eta Gasteizen. Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasleek greba egin dute.
Sindikatuak ere atera dira gaur kalera. ELAk «doako» zaintza sistema «duin eta publikoa» aldarrikatu du, eta adierazi bat egingo duela greba deialdiarekin. LABek «borroka sindikalaren» garrantzia azpimarratu du. «Emakumeoi ez digute ezer oparitu. Langile borrokaz konkistatu ditugu eskubideak», esan du Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko koordinatzaile orokorrak.
LABek goizean zaintza duina eskatzeko protesta bat egin du Bilbon, Sabin Etxearen aurrean, eta Ertzaintza bortizki oldartu zaie egoitzetako langileei. «Langileak gara» eta «borroka da bide bakarra» oihu eginez erantzun dute egoitzetako langileek, eta ondoren Bizkaiko Aldundira joan dira. Donostian ere eserialdi bat egin dute Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean.
SOS Arrazakeriak eta mugimendu feministak elkarretaratzeak egin dituzte gaur Iruñean eta Bilbon, salatzeko migratzaileek «arrazakeria instituzionala» sufritzen dutela egunero, eta paperak lortzeko bidea zailtzen dietela. «Patriarkatuak ez ezik, Atzerritarren Legeak ere» azpiratzen ditu emakume migranteak, SOS Arrazakeriak nabarmendu duenez. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225257/frantziako-senatuak-arratsaldean-ekin-dio-berriro-7-artikuluaren-eztabaidatzeari.htm | Ekonomia | Frantziako Senatuak arratsaldean ekin dio berriro 7. artikuluaren eztabaidatzeari | Erretretaren adina gibeleratzen duen artikuluaren debatea goizaldean eten du Senatuko presidenteak, ezkerreko senatariek saioa utzi ondoren. | Frantziako Senatuak arratsaldean ekin dio berriro 7. artikuluaren eztabaidatzeari. Erretretaren adina gibeleratzen duen artikuluaren debatea goizaldean eten du Senatuko presidenteak, ezkerreko senatariek saioa utzi ondoren. | Frantziako Asanblean bezala Senatuan ere, eztabaidatsua eta kalapitatsua gertatzen ari da erretretaren erreformaren eztabaida. Goizeko hirurak aldera eten dute eztabaida, eta 16:30an berriro hasi dira. Plater nagusia dute eztabaidagai: erretretaren adina 62 urtetik 64 urtera atzeratzen duen artikulua.
Erretretaren gibeleratzea da legearen funts nagusia, gobernuaren ustez hori baita tresna nagusia pentsio sistemaren kontuak orekatzeko 2030ean; gastu igoera handia espero da hurrengo urteotan, belaunaldirik jendetsuenak erretreta hartu ahala. Azken asteotan Ipar Euskal Herriko eta Frantziako kaleak bete dituzten manifestari gehienentzat ere erretretaren gibeleratzea «neurri basatia» da, eta hori oztopatzea da protestarako arrazoirik handiena.
Legegaiak dituen hogei artikuluetatik bi bakarrik bozkatzeko denbora izan zuten diputatuek, eztabaida luzatzeko asmoz ezkerrak egindako saioen eta debate zakarren ondoren. Gauzak beste modu batera egingo zituztela ziurtatu zuten Senatuko ordezkariek, baina han ere polemika nagusitu da. Aurreko astean ekin zioten eztabaidari, eta atzo arratsalde hasieran lortu zuten seigarren artikulua bozkatzea. Aurreko bostak bezala, gehiengo zabal batekin egin zuen aitzinera, haren alde bozkatu zutelako eskuinak eta zentro-eskuinak.
Baina zazpigarrenarekin iritsi ziren arazoak. Ezkerreko taldeek 1.100 zuzenketa jarri zituzten artikulu horren aurka, eta ehun senatarik baino gehiagok hitza hartu zuten eskatzeko artikulu hori bertan behera geratzeko. Ezkerraren jarrera «trabatzailea» ikusita, Bruno Retailleau LR taldeko buruak eskatu zuen Senatuko 38. artikulua erabiltzeko. Ordura arte inoiz erabili gabeko artikulu horrek aukera ematen du eztabaida bat eteteko, baldin eta aztertzen ari diren legegai baten aurkako bi hitzartze izan badira.
Artikulua berridatzi dute
Ezkerrak sutsuki egin zuen protesta, baina bitartean gizarte arazoen batzordea bildu zen, eta zazpigarren artikulua berridatzi zuen. Horren bitartez, ezkerraren 1.100 zuzenketak baliorik gabe geratu ziren, hasierako artikuluari zegozkiolako. Mugimendu hori geratu nahi izan zuten ezkerreko taldeek, baina haien saioa indargabetu zuen batzordeak, eskuineko eta zentroko senatarien botoekin.
Guztiz haserre, senatari sozialistek, komunistek eta ekologistek saioa utzi zuten, eta eskuinaren eta Gerard Larcher Senatuko presidentearen (LR hura ere) «maniobrak» salatu zituzten. «Eskuz esku, eskuinak eta gobernuak 'zuetaz trufatzen gara!» mezua bidali diete manifestatzen diren milioika frantziarrei», argudiatu zuen Melanie Vogel senatari sozialistak.
Beste aldean, zentroak eta eskuinak beren hautua babestu zuten. «Badira bost egun eta bost gau trabatze bati egin behar diogula aurre. Ez gaituzte hautatu mintza taldeak osatzeko, bozkatzeko baizik. Parlamentua trabatzea soldadu baten desertzioaren antzekoa da: bere misioa bera ukatzea», esan zuen Retailleauk. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225258/caja-rural-vueltan-izango-da-euskaltel-eta-kern-pharma-ez.htm | Kirola | Caja Rural Vueltan izango da; Euskaltel eta Kern Pharma ez | Caja Ruralez gain, Burgos BH gonbidatu du antolakuntzak. Lasterketa abuztuaren 26aren eta irailaren 17aren artean jokatuko da. Caja Rural «eskertuta» dago eman dioten aukerarekin. Euskaltel Euskadirentzat eta Kern Pharmarentzat sasoiko helburu nagusietako bat zen Vueltan egotea. | Caja Rural Vueltan izango da; Euskaltel eta Kern Pharma ez. Caja Ruralez gain, Burgos BH gonbidatu du antolakuntzak. Lasterketa abuztuaren 26aren eta irailaren 17aren artean jokatuko da. Caja Rural «eskertuta» dago eman dioten aukerarekin. Euskaltel Euskadirentzat eta Kern Pharmarentzat sasoiko helburu nagusietako bat zen Vueltan egotea. | Espainiako Vueltak eman ditu jakitera zein bi talde arituko diren aurtengo lasterketan. Gonbidapenaren zain ziren hiru euskal talde: Caja Rural, Euskatel Euskadi eta Kern Pharma. Bada, Caja Rural zango da bakarrik lasterketan. Izan ere, hark eta Burgos BH-k jaso dute gonbidapena. Euskaltel Euskadi eta Kern Pharma, beraz, kanpoan gartu dira. Kolpe gogorra da, bi taldeen helburu nagusietakoa baitzen Vueltan egotea. Hori zen hiru itzuli handietako batean parte hartzeko zuten aukera bakarra. Azken urteetan Vueltako antolakuntzak egin dituen txandakatzeak kontuan hartuta, espero zen Burgos BH izango zela kanpoan geratuko zena. Baina ez da hala izan. Kirol emaitzak ere ez dituzte kontuan hartu. Izan ere, UCIko zerrendari erreparatuz gero Euskaltel da talde onena. 25. dago 367 punturekin. 28. Burgos BH 296rekin, 34.Caja Rural 214rekin eta 35. Kern Pharma 172rekin
Gonbidapenarekin pozik dago Caja Ruraleko managerra, Juanma Hernandez. «Vueltara itzultzea, izan genezakeen albisterik onena da. Oso eskertuta gaude antolakuntzak gugan izan duen konfiantzarengatik. Gure onena emango dugu, aukera berri hau baliatzeko. Beti egin ohi dugun moduan, ibilbide guztietan molda daitekeen talde bat osatzen ahaleginduko gara, eta gazteenei aukerak ematen». 11 urte dira Caja Ruralek lehen aldiz Espainiako Vueltan parte hartu zuela:«Orduko hura Iruñean atera zen, eta garaipena lortu genuen Covadongako lakuetan. Ederra izan zen. Oraingoan bi etapa igarotzen dira Nafarroatik, eta irrikaz gaude lehiatzeko».
Vuelta abuztuaren 27tik irailaren 16ra jokatuko da, eta UCI World Tourreko 18 taldeez eta Caja Rural nahiz Burgos BH-z gain, UCI Pro Team mailako bi talde onenak izango dira: Lotto Dstny eta Total Energie. Lasterketa Bartzelonan hasiko da, taldekako erlojupeko batekin, eta Madrilen amaituko da. Salbaterra Bearnotik Larra-Belaugara jokatuko da hamalaugarren etapa, eta Iruñetik-Lekunberrira hamabosgarrena. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225259/memoria-demokratikoa-bada-antifaxista-eta-antiinperialista.htm | Iritzia | Memoria demokratikoa bada antifaxista eta antiinperialista | Memoria demokratikoa bada antifaxista eta antiinperialista. | Horregatik bat egiten dugu espazio ezberdinetan lan egiten duten hainbat kolektibo sozialek datorren larunbatean, martxoak 11, 17: 30ean Bilbon NATO-EB ez! lelopean egin duten mobilizazio deialdiarekin. Euskal Herria antiinperialista!
Ahaztuak 1936-1977 ekimenean joan den mendeko 30eko hamarkadan faxismoa sortu zenetik eta ideologia horrek sortu dituen egoera historiko bereziki ilun eta zailetan zehar haren edozein aldaeraren aurka (faxismo italiarra, nazismo alemaniarra, faxismo espainiarra...) borrokatu diren pertsona guztien memoria geureganatzeak bereizi gaituelako.
Berriro ere, Europa eta mundua, Humanitatea, egoera historiko kezkagarri batean dagoelako. Egoera kezkagarria da, II. Mundu Gerraren ondoren sortu diren gatazka desberdinen ondorioa baita. Interes geoestrategikoen, ekonomikoen, politikoen, soziologikoen edota militarren gatazkak, planetako hainbat puntutan agertuz joan direnak tokiko gerren, iraultzen, estatu-kolpeen eta abarren bidez, gaur Europako lurretan kokatu dira berriz ere, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrarekin. NATOk eta bere ekintza probokatzaile eta militaristak bultzatutako gerra da, AEBetako oligopolio armamentistiko, energetiko eta abarrei onura handiagoa ateratzeko, baina baita Europako eliteei ere.
Gerra hori Bakearen eta Askatasunaren aldeko borroka bat dela dioen diskurtso faltsu eta hipokritatik ihes egiten dugu, AEBen eta NATO den bere beso armatuaren probokazio-estrategia baten emaitza baita, estatuek eta gobernuek osatzen dutena, Espainiakoa barne. Egunero, NATOk edo haren estatu kideek eraso armatuak edo diplomatikoak eragiten dituzte edo laguntzen dituzte, zuzen edo zeharka, planeta osoko pertsonen eta herrien askatasunaren eta eskubideen aurka: Siria, Palestina, Yemen, Kurdistan, Kuba, Peru, Venezuela, Sahara... Ukrainan bertan, gerra ez da duela urtebete hasi, 2014an baizik. Urte horretan Kieveko gobernuko indar militarrak hasi ziren Donbasseko biztanleak erasotzen eta bonbardatzen, Europako, Espainiako eta Euskadiko gobernu guztien isiltasun konplizearen aurrean.
Gerrara eraman duen probokazio-estrategia hori gauzatzeko, AEB-NATO binomioak, Europako gobernuen adostasunarekin, ez du zalantzarik izan Ukrainako sektore faxistak sustatzeko eta erabiltzeko. Pertsona horiek, sarritan, nazien agurra egiten ikusten ditugu, svastika-banderekin, tatuajeekin, hala nola SS batailoien burezurrekin eta antzeko beste batzuekin, alemanen zuzendaritzapean 1943an Varsoviako ghettoa suntsitu eta antzeko izugarrikeriak egin zituzten ukrainar batailoiak gogora ekartzen eta goratzen dituztenak, 2014ko maiatzaren 2koa bezalako ankerkeriak. Sektore nazi-zale horiek 42 pertsona erre zituzten Odessako Sindikatuen Etxean, Kieveko gobernuaren jatorria den Maidanen estatu kolpearen aurka agertu baitziren.
Planeta osoko erresistentziaren eta borroka antiinperialistaren memoria gure egiten dugulako. Funtsean, AEBen eta haien esku-sartze politiko, ekonomiko eta armatuaren aurkako borroka izan da eta bada, gobernuen eta bidezko askapen-prozesuen aurka. Kasu horietan, yanki supremaziak eta haien interesek herrialde horiek zuzentzeari utzi zioten: Nikaragua, Vietnam, Txile, Argentina, El Salvador, Kuba, Guatemala, Kolonbia, Jugoslavia...
1986ko martxoaren 12ko memoria geure egiten dugulako, Hego Euskal Herriko herritarren %64k Ez eta %33k Bai esan baitzioten NATOri. Datorren igandean 36 urte beteko dira erreferendum hartatik. Denbora luze horren ondoren, Ez delakoaren arrazoiek badute erabateko indarra, argi baitago NATOk herriak suntsitu eta gutxiengo baten interesak inposatzen dituen erakunde kriminala izaten jarraitzen duela. Planeta osoan eta, orain ere, gure etxean, inposatutako gerra honen parte garela egiaztatzen jarraitzen dugu. Gerra hauxe gure baliabide eta zerbitzuen murrizketarekin finantzatzen ari gara, gure egungo ongizatea eta etorkizuna baldintzatzen ari gara, eta gure seme-alaben sufrimendua eta bizitza ere oparitu beharko dizkiogu. Gerrak hala elikatzen baitira... eta hauxe ere bai.
Oharra: Artikulu hau Ahaztuak 1936-1977 ekimeneko Diego Paredesek, Raul Gartziak, Idoia Aldamak, Txema Uriartek, Loli Pisonek, Fernando Bilbaok eta Itxaso Perezek ere sinatzen dute. | |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225260/guterresentzat-funtsezkoa-da-zerealen-esportazioen-akordioa-luzatzea.htm | Mundua | Guterresentzat, «funtsezkoa» da zerealen esportazioen akordioa luzatzea | NBEren idazkari nagusia Kieven izan da, Zelenskirekin batzartzeko. Stoltenbergek esan du Bakhmut «datozen egunetan» gera daitekeela Errusiako armadaren kontrolpean. | Guterresentzat, «funtsezkoa» da zerealen esportazioen akordioa luzatzea. NBEren idazkari nagusia Kieven izan da, Zelenskirekin batzartzeko. Stoltenbergek esan du Bakhmut «datozen egunetan» gera daitekeela Errusiako armadaren kontrolpean. | Ukrainako zerealen esportaziorako akordioa bigarren epemugara iristear da. Inork ez badu kontrakorik esaten, itun hori automatikoki berrituko dute hilaren 18an, baina bada kezka Errusiaren jarreraren inguruan, Moskuk argudiatu baitu hilabeteotan «oztopoak» izan dituela bere produktuak kanpora saltzeko, eta, beraz, ez baitu oraindik bermatu luzapenari baiezkoa emango dionik. NBE Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusi eta hitzarmen horren defendatzaile Antonio Guterres, hortaz, hasi zaio Moskuri presio egiten: akordioa berritzea «funtsezkoa» dela argudiatu du, horren garrantzia «ezinbestekoa» baita elikagaien segurtasuna bermatzeko eta horien prezioa ez igotzeko.
Guterres Kieven izan da gaur, Errusiaren Ukrainako inbasioa hasi zenetik hirugarren aldiz. Volodimir Zelenski presidentearekin elkartu da, eta bilkura horren ondoren esan du Zelenski eta hura bat datozela itun hori garrantzitsua dela. Ukrainako presidenteak, gerora sare sozialetara igotako bideo batean, eskerrak eman dizkie NBEren idazkari nagusiari eta erakunde horri: «Orain, Ukraina da NBEren agiriaren helburuak eta printzipioak defendatzen ari dena. Uste dugu nazioarteko ordena eta balio unibertsalak babesteko beharra dagoela, eta [Guterres eta NBE] bat datoz horretan».
Ukrainak eta Errusiak iazko uztailaren 22an sinatu zuten akordioa, modu horretan blokeoa kentzeko Itsaso Beltzetik barrena esportatutako zerealei. Egun horretan negoziaturikoaren arabera, ituna iragan azaroaren 19an amaitzen zen, baina bazen hori luzatzeko aukera, aldeetako inork kontrako argudiorik ez bazuen. Hasieran, Moskuk eten egin zuen ituna, argudiatuta Kievek «helburu militarretarako» erabiltzen zituela itsas korridoreak. Gerora, baina, Turkiaren bitartekaritzari esker, Moskuk «idatzizko bermeak» jaso zituen, eta hitzarmenera itzuli zen, lehen epemugaren bezperan. Orain, epemuga hamar egun barrukoa da —akordioak lau hilabeteko iraupena izaten du aldi bakoitzeko—.
Laboreen esportazioen hitzarmenari baiezkoa emateko, NBEk beste akordio bat sinatu zuen Errusiarekin, bere zerealak eta ongarriak kanpora saltzen laguntzeko —Mendebaldearen zigor ekonomikoek zaildu egin dituzte—. Halere, hilabeteotan, Kremlinek esan du produktu horiek esportatzeko arazoak izan dituela, eta hori konpontzea ezinbestekoa izango dela Ukrainako laboreei buruzko akordioa berritzeko.
Aurreko luzapena onartu aurretik ere, kezka batzuk helarazi zituen Moskuk, argudiatuta aztertzen ari zela NBErekin negoziatu zuen hitzarmena bere kanporako salmententzat ere onuragarria izaten ari ote zen; azkenean, baiezkoa eman zion Ukrainako laboreen esportazioena luzatzeari, baina, oraingoan, ikusteko dago zer erabaki hartuko duen.
Errusia eta Ukraina zerealen eta ongarrien esportatzaile nagusietako bi dira, eta Moskuren eta Kieven arteko adostasunak 100 milioi lagun pobreziatik «salbatu» ditu, Guterresek joan den azaroan aitortu modura. Ituna gainbegiratzeaz arduratzen den zentroaren arabera, 23 milioi tona labore esportatu dituzte ituna sinatu zutenetik.
Wagnerrek esan du Bakhmuten ekialdea bere esku dagoela
Gerra frontean, egunotako arreta Donbassko Bakhmut hirian dago jarria. Errusiako Wagner mertzenario taldeko buru Jevgeni Prigozhinek gaur goizean esan du jada kontrolpean dutela hiri horren ekialdea. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, berriz, ohartarazi du «datozen egunetan» gera daitekeela hiri hori Errusiako armadaren esku.
EB Europako Batasuneko Defentsa ministroekin batzartu ondoren egin ditu adierazpenok Stoltenbergek: «Ikusten ari garena da Errusia tropa gehiago bidaltzen ari dela; kalitatea kopuruarekin ordeztu nahi du. [...] Galera handiak izan dituzte, baina, aldi berean, ezin dugu baztertu Bakhmut datozen egunetan eroriko dela». Testuinguru horretan, NATOren idazkari nagusiak garrantzia kendu dio balizko gertakari horri, eta ukatu egin du Ukrainak hiri horren kontrola galtzea «mugarri bat» izango denik.
Stoltenberg Nord Stream hodien leherketei buruzko azken informazioez ere mintzatu da, baina ez du horretaz ezer esanguratsurik esan. The New York Times egunkariak eta Die Zeit astekariak atzo argitaratu zuten «talde ukrainazale bat» izan zela erruduna, eta NATOko idazkari nagusiak erantzun du badakitela «sabotaje ekintza bat» izan zela, baina ez dakitela nor dagoen horren atzean.
Josep Borrell EBren diplomaziaburua ere arretaz aritu da afera horretaz, eta, bide beretik, adierazi du ez duela horri buruzko «informazio argirik, ezta frogarik ere». |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225261/georgiako-parlamentuak-onartutako-atzerriko-agenteen-legeak-protestak-eragin-ditu-tbilisin.htm | Mundua | Georgiako Parlamentuak onartutako atzerriko agenteen legeak protestak eragin ditu Tbilisin | Legearen arabera, finantzaketaren %20tik gora atzerritik jasotzen duten erakundeek «atzerriko entitate juridiko» gisa erregistratu beharko dute Georgian. EBn sartzearen alde dauden manifestariek «antidemokratikotzat» jo dute legea. | Georgiako Parlamentuak onartutako atzerriko agenteen legeak protestak eragin ditu Tbilisin. Legearen arabera, finantzaketaren %20tik gora atzerritik jasotzen duten erakundeek «atzerriko entitate juridiko» gisa erregistratu beharko dute Georgian. EBn sartzearen alde dauden manifestariek «antidemokratikotzat» jo dute legea. | Georgiako Parlamentuak onartutako atzerriko agenteei buruzko legeak haserre olatua eragin du georgiarren artean. Arau horren arabera, atzerriko finantzaketa jasotzen duten erakundeek «atzerriko agente» gisa erregistratu beharko dute Kaukasoko estatu horretan; besteak beste, GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta zenbait hedabide egongo lirateke zerrenda horretan. Protestak atzo gauean piztu ziren Tbilisin. EB Europako Batasunera batzearen alde dauden milaka manifestarik «antidemokratikotzat» hartu zuten legea, eta legebiltzarreko sarrera blokeatu zuten. Tentsioa hain zen handia, ezen istiluak egon baitziren estatuko indarren eta protestarien artean. Barne Ministerioaren arabera, gutxienez 66 lagun atxilotu zituzten, eta desordena publikoa eta desobedientzia egotzi diete. Atzo ere protestara deitu zuten.
Otsailean, parlamentuak atzerriko agenteen lege proiektuaren bi bertsio erregistratu zituen: bata georgiarrena eta bestea estatubatuarrena; azken hori AEB Ameriketako Estatu Batuetako Foreign Agents Registration Act [Atzerriko agenteak erregistratzeko legea] deritzon itzulpena da. Georgiako bertsioaren arabera, finantzaketaren %20 baino gehiago atzerriko iturrietatik jasotzen duten erakundeek «atzerriko entitate juridiko» gisa erregistratu beharko dute. Legea ez litzaieke aplikatuko pertsona fisikoei; AEBetako bertsioa, berriz, pertsona juridikoei zein fisikoei aplikatzen zaie, eta erantzukizun penala leporatu ahal zaie.
Atzerriko agentearen kontzeptua legean finkatzeko ekinbideak kritika handiak eragin ditu oposizioaren eta Mendebaldeko politikarien artean. Georgiako presidente Salome Zurabixvilik New Yorken egindako adierazpenetan salatu zuen legea «Moskuren agindupean idatzi» dela, eta legea «erretiratzeko» exijitu zuen. Kritikoek diote parlamentuak ontzat emandako legea Errusian 2012an indarrean ezarritako legearen «parekoa» dela; nabarmendu dutenez, Kremlinek lege hori erabili du, zehazki, Mendebaldeko funtsetatik finantzatutako zenbait GKE eta hedabide ixteko.
Hain zuzen ere, parlamentuaren eraikinaren aurrean atzo bildu ziren manifestariek «Errusiako legeari ez» eta «zuek errusiarrak zarete» oihukatu zieten legearen alde bozkatu zuten diputatuei. Bide horretan, Poliziak negar gasa eta ur kanoiak erabili zituen manifestariak sakabanatzeko. Protestari batzuek, berriz, molotov koktelak eta harriak jaurti zizkieten estatuko indarrei. Manifestariek, gainera, esan zuten lege proiektuak kalte egingo diela Georgiak EBn sartzeko dituen itxaropenei.
«Atzerapausoa»
Bien bitartean, talde komunitariora batzeko hautagai estatusa lortzeko Georgiaren eskaera aztertzen ari da Brusela, eta Josep Borrell EBko diplomaziaburuak atzo gauean kaleratutako oharrean ohartarazi zuen legea «bateraezina» zela klub komunitarioko «balio eta arauekin». Erantsi zuen legedi berri hori «atzerapausoa» dela Tbilisirentzat eta horrek herrialdeko gizartea «geldiarazteko» arriskua eragin dezakeela. Hori dela eta, Borrellek Georgiako Gobernuari eskatu zion euts diezaiola «demokrazia, zuzenbidezko estatua eta gisa eskubideak sustatzeko» konpromisoari.
Aitzitik, ekinbidearen bultzatzaileek, Herriaren Boterea mugimendu politikoak eta agintean dagoen Georgiako Ametsa alderdiko buruek, legea beharrezkoa dela diote, atzerritik finantzatutako erakundeen «gardentasuna bermatzeko». Proiektuak aldeko 76 botorekin egin zuen aurrera ganbera, eta Georgiako Ametsa alderdiko presidente Irakli Kobijadzek jakinarazi zuen legea Veneziako Batzordera bidali zutela —Europako Kontseiluko organo bat da—. Igorri bezperan, parlamentuko presidente Xalva Papuaxvilik ziurtatu zuen hiru hilabete barru jasoko dutela batzordearen erantzuna. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225262/amiantoagatik-jasotako-kalte-ordainek-pfeza-ez-ordaintzea-adostu-dute-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Amiantoagatik jasotako kalte ordainek PFEZa ez ordaintzea adostu dute Gipuzkoan | Datorren legealdian aldatu beharko dute foru araua. Bizkaian ahozko babesa eman diote talde guztiek proposamen berari. | Amiantoagatik jasotako kalte ordainek PFEZa ez ordaintzea adostu dute Gipuzkoan. Datorren legealdian aldatu beharko dute foru araua. Bizkaian ahozko babesa eman diote talde guztiek proposamen berari. | Gipuzkoako Batzar Nagusietako talde politiko guztiak ados jarri dira amiantoagatik ematen diren kalte ordainengatik PFEZ pertsona fisikoen errentaren gaineko zerga ordaindu ez dadin. Elkarrekin Gipuzkoak egindako proposamena EAJk eta PSE-EEk babestu zuten, eta gaur talde guztiek alde bozkatu dute. Amiantoagatik jasotzen diren kalte ordainek «administrazio publikoak ordaintzen dituen bestelako kalte ordainen trataera bera» izan behar dutela defendatu du koalizio moreak.
Nahiz eta alderdi guztiek proposamenaren alde bozkatu, foru araua aldatu behar dute oraindik. Hauteskundeak ate joka daudenez, hurrengo legealdian aldatu beharko dute. Baliteke ordurako foru gobernuaren koloreak aldatzea.
Horrez gain, sinatzaile guztiek Espainiako Gobernuari eskatu diote amiantoaren biktimen konpentsaziorako funtsak ordaindu beharreko indemnizazioak zehazteko araudia onartzeko, Pedro Sanchezen legealdia amaitu aurretik.
Bizkaian, akordiorik ez
Bizkaiko Batzar Nagusietan ere gai bera jorratu dute gaur, baina ez du emaitza bera izan. Elkarrekin Bizkaiak ez-arauzko proposamen bat eraman du Ogasun eta Finantza Batzordera, Bizkaiko Foru Aldundiari araudia aldatzea eskatzeko. Batzar Nagusietan gehiengo absolutua duten bi alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, aurka bozkatu dute, uste dutelako ez dela beharrezkoa zerga salbuespena araudian zehaztea.
Kalte ordain horiek, baina, oraindik ezin dira kobratu, oraindik ez baita onartu amiantoaren biktimen konpentsaziorako funtsaren araudia, Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzaren ministroak adierazitakoaren arabera. Haren esanetan, ekainean egongo da martxan. Joan den urtean onartu zen amiantoaren biktimen konpentsaziorako funtsa sortzea, urriaren 19ko 21/2022 Legean. |
2023-3-8 | https://www.berria.eus/albisteak/225263/macronek-abortua-konstituzioan-sartzeko-lege-proiektu-bat-aurkeztuko-du.htm | Mundua | Macronek abortua konstituzioan sartzeko lege proiektu bat aurkeztuko du | Frantziako Senatuak otsailean onartu zuen abortua kontsituzioan sartzea. Asanblea Nazionalak berriz bozkatu beharko du. | Macronek abortua konstituzioan sartzeko lege proiektu bat aurkeztuko du. Frantziako Senatuak otsailean onartu zuen abortua kontsituzioan sartzea. Asanblea Nazionalak berriz bozkatu beharko du. | «Datozen hilabeteetan» abortua konstituzioan sartzeko lege proiektu bat aurkeztuko dutela iragarri berri du Emmanuel Macron Frantziako gobernuburuak. Emakumearen Nazioarteko Eguna dela medio, Gisele Halimi abokatuaren aldeko omenaldi batean eman du albistea, Halimi abortuaren borrokan ikurra izan zela baliatuta. «Emakumeek haurdunaldiaren borondatezko etenera jotzeko duten askatasuna» konstituzioan egotea garrantzitsua dela erran du, modu horretan inork ezinen duelako «atzeraezina» izanen den eskubide hori ukatu.
Iragarri zutenean Ameriketako Estatu Batuetan aborturako eskubidea bertan behera gelditzen zela, Frantziako Gobernuak zenbait neurri iragarri zituen, eta oposizioak, berriz, horien kontra egin zuen. Joan den azaroan diputatuek onartu zuten abortua eskubide gisa sartzeko konstituzioan, baina senatuak askatasun gisa sartzea onartu zuen otsailean: 166 boz alde izan zituen neurriak, eta 152 boz aurka. Ezkerreko oposizioak, baina, Macroni eskatu zion lege proiektu propio bat aurkezteko, prozesu guztia azkarrago joan zedin.
Asanblea Nazionalaren oniritzia beharrezkoa da oraindik, eta onespen horiek eta gero erreferendum bat ere egin beharko litzateke. Gobernuak bere gain hartzen badu prozesua, ez da erreferendumik egin beharko: nahikoa litzakete parlamentuko ganbaren bost zatietako hiruk Macronek egindako proposamena onartzearekin.
Frantzian 1975. urtean despenalizatu zuten abortua, Simone Veilek sustatutako lege batengatik. Azkeneko zuzenketa 2022an izan zen, zeinak epeak hamalaugarren astera arte luzatzen dituen. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225286/atzerriko-agenteen-legea-laquobaldintzarik-gaberaquo-baztertu-dute-georgian.htm | Mundua | Atzerriko agenteen legea «baldintzarik gabe» baztertu dute Georgian | Oposizioaren kritikak jaso ondoren, legearen sustatzaileek adierazi dute «guztiaren gainetik Georgiako bakea, lasaitasuna eta garapen ekonomikoa zaindu behar» direla. | Atzerriko agenteen legea «baldintzarik gabe» baztertu dute Georgian. Oposizioaren kritikak jaso ondoren, legearen sustatzaileek adierazi dute «guztiaren gainetik Georgiako bakea, lasaitasuna eta garapen ekonomikoa zaindu behar» direla. | Georgiako Parlamentuak onartu zuen atzerriko agenteei buruzko legea «baldintzarik gabe» baztertu dute gaur haren sustatzaileek. Oposizioak kritikatu egin zituen arauak, eta protestak eragin zituen Tibilisin. «Guztiaren gainetik Georgiako bakea, lasaitasuna eta garapen ekonomikoa zaindu behar ditugu, Georgiaren aurrerapena Europan integratzeko bidean. Hortaz, indar arduradun gisa, baldintzarik gabe lege proiektua baztertzea erabaki dugu», adierazi dute arauaren sustatzaileek.
Arau horrek zioen atzerritik finantzaketa jasotzen duten erakundeek «atzerriko erakunde» gisa erregistratu behar dutela beren burua; GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta zenbait hedabide zeuden zerrenda horretan. Herritarrek «antidemokratikotzat» zuten legea, eta, hortaz, protestak egin zituzten. Tentsioa nabarmen areagotu zen: Barne Ministerioaren arabera, gutxienez 66 lagun atxilotu zituzten, desordena publikoa eta desobedientzia egotzita.
Protesta horietan, manifestariek «Errusiako legeari ez» eta «zuek errusiarrak zarete» oihukatu zieten legearen alde bozkatu zuten diputatuei. Izan ere, kritikoen arabera, Errusian 2012an indarrean ezarritakoaren «parekoa» dalegea. Haien erranetan, Kremlinek lege hori erabili du, zehazki, Mendebaldeko funtsetatik finantzatutako zenbait GKE eta hedabide ixteko. Manifestariek, gainera, esan zuten lege proiektuak kalte egingo diela Georgiak Europako Batasunean sartzeko dituen itxaropenei. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225287/israelgo-indarrek-hiru-palestinar-hil-dituzte-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo indarrek hiru palestinar hil dituzte Zisjordanian | Tentsioak eta indarkeriak gora egin dute azkenaldian. Guztira, gutxienez 78 palestinar hil dituzte 2023an. | Israelgo indarrek hiru palestinar hil dituzte Zisjordanian. Tentsioak eta indarkeriak gora egin dute azkenaldian. Guztira, gutxienez 78 palestinar hil dituzte 2023an. | Hiru palestinar hil dituzte Israelgo indarrek Zisjordania iparraldeko herrixka batean egindako sarekada batean. Tentsioak eta indarkeriak nabarmen egin dute gora azkenaldian. Palestinako Osasun Ministerioak eman du albistearen berri: «Israelek hiru pertsona hil ditu tiroz Yaba herrian».
Tokiko prentsaren arabera, Israelgo indarrak atxiloketak egitera joan dira herrira; auto batetik tiro egin diete, eta gogor erantzun dute.
Guztira, gutxienez 78 palestinar hil ditu Israelek 2023an. Hain justu, duela bi egun beste zazpi palestinar hil zituen Jeningo (Zisjordania okupatua) errefuxiatu kanpalekuan egindako sarekada batean, eta hainbat zauritu. Hasieran, sei ziren hildakoak, baina gaur jakinarazi dute hil egin dela larri zaurituta zeudenetako bat, zaurien ondorioz. Atzo, berriz, Israelek Gaza bonbardatu zuen, eta gutxienez bi lagun zauritu zituen. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225288/nafarroak-uztailaren-1ean-hartuko-ditu-trafiko-eskumenak.htm | Gizartea | Nafarroak uztailaren 1ean hartuko ditu trafiko eskumenak | Maria Txibitek azaldu du «aldarrikapen historiko bat» dela. EH Bilduk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ontzat jo dute akordioa; UPNk eta PPk uzkur hartu dute | Nafarroak uztailaren 1ean hartuko ditu trafiko eskumenak. Maria Txibitek azaldu du «aldarrikapen historiko bat» dela. EH Bilduk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ontzat jo dute akordioa; UPNk eta PPk uzkur hartu dute | Maria Txibite Nafarroako gobernuburuak jakinarazi berri duenez, Nafarroak datorren uztailaren 1ean hartuko ditu trafikoko konpetentziak. Azaldu du «Nafarroarentzako egun handia» dela, «erkidegoarentzako aldarrikapen historiko bat» lortuko delako. Eskumenari buruzko xehetasunak datorren asteartean jakinaraziko dira.
Ikusi gehiago: Bihurgune askoko eskumena
Txibite: «Miguel Sanz edo Uxue Barkos presidenteetatik hasita, guztiek aldarrikatu dugu gure erkidegoarentzako transferentzia hau. Gobernu guztiek egin dugu Nafarroarentzako transferentzia hau berreskuratzeren alde, eta, gainera, uste izan dugu erkidegoaren zerbitzu esklusiboak egin behar zuela, Foruzaingoaren bidez».
Aldaketa horren ondorioz, Foruzaingoa izanen da errepideetan gertatzen denaz arduratuko den zerbitzu bakarra, eta, beraz, haiek izanen dira trafikoko isunak jartzeaz eta kobratzeaz arduratuko direnak. Ardura horiek gradualki hartuko ditu Foruzaingoak, eta, bitartean, Guardia Zibilaren trafikoko arloarekin batera eginen dute lan. Trantsizio aldi horretan, 150 agente hasiko dira Foruzaingoan lanean, eskumenak sortuko dituen beharrak estali ahal izateko.
Hala ere, badago aukera trafiko arloan lan egiten duten Guardia Zibilak Foruzaingora pasatzeko. Espainiako Barne Ministerioaren arabera, 180 lagun inguru dira zerbitzuz aldatzeko aukera izanen duten poliziak. Horrez gain, Nafarroan gelditzeko bertze aukera bat ere badute: Guardia Zibilaren bertze atalen batean lan egitea.
Nafarroaren ardura berriak
Neurria indarrean jartzean, erkidegoak ardura berriak hartu beharko ditu bere gain. Isunak ezartzeko gaitasuna da lehenbizikoa: urteko hamaika isun gestionatu beharko dituzte, eta horiei lotutako neurri guztiak hartu beharko dituzte: ordainketak edo zigorrak bertan behera uztea, adibidez.
Autoeskolen eta gidabaimenen kudeaketa ere Nafarroako Gobernuaren esku egonen da uztailetik aurrera. Horrekin lotuta, bideko segurtasunari buruzko formakuntzak eta kanpainak ere erkidegoak kudeatu beharko ditu. Trafiko istripuen inguruan informazioa zabaltzea eta horiek kudeatzea ere haien esku geldituko da.
Erreakzioak
Nafarroako eta Espainiako gobernuen arteko akordioak askotariko erreakzioak eragin ditu herrialdeko talde politikoen artean. PSNko bozeramaile Ramon Alzorrizek, adibidez, «historikotzat» jo du ituna: «Ezerk ez du legealdi honetako mugarri historiko hau lohituko. Gaurkoa egun handia da nafar guztiontzat, eta baita gure autogobernua indartzeko ere». Trafiko eskumena eskualdatzeko meritua «Espainian eta Nafarroan agintean diren bi gobernu sozialistena» dela uste du PSNko bozeramaileak: «Argi eta garbi esan dezakegu: gobernu sozialistekin, Nafarroako autogobernua aurrera doa».
Geroa Baik ere begi onez ikusi du trafiko eskumenak Nafarroari itzultzeko ituna. «Albiste bikaina da», laburbildu du koalizioko bozeramaile Uxue Barkosek. PSNk ez bezala, ordea, aurreko legealdian eginiko negoziazioetan jarri du azpimarra Geroa Baiko buruak: «Gogoratu nahi dut akordio hau Sanchez presidenteak Nafarroako Gobernuarekin eta haren presidentearekin aurreko legealdian hartutako konpromiso bat dela, eta, hortaz, guretzat garrantzitsua da orain ituna konplitzen dela ikustea». Hala ere, Espainiako eta Nafarroako gobernuen arteko akordioaren «letra txikia» irakurri nahi du Barkosek, «albistearen benetako neurria aztertzeko».
EH Bilduk ere ez du akordioaren balorazio xehea egin nahi izan, «akordio honen letra txikia eta zehaztasun guztiak ezagutu arte». Hala ere, koalizio abertzaleko parlamentari Laura Aznalek esan du «oso albiste ona» dela Espainiako Gobernuak EH Bildurekin hitzartutakoa «dagokion epearen barruan betetzea».
UPNko Javier Esparzak uzkurrago hartu du berria. Esan du «positiboa» dela Nafarroak bere gain hartzea trafiko eskuduntza, baina lorpen hori Espainiako Gobernuaren eta EH Bilduren arteko akordio baten eskutik heldu izana kritikatu du: «UPNk beti esan du trafikoaren eskuduntza Nafarroak hartu behar zuela bere gain, baina ez horrela. Eskuduntzen transferentzia PSOEren eta EH Bilduren arteko hartu-eman merke bihurtu dute. Presoak aurrekontuen truke, Otegik esaten zuen bezala. Eta orain, zer? Transferentziak aurrekontuen truke? Horrela jokatuko dugu eskuduntzekin eta Nafarroako eskubide historikoekin?».
Akordioa txalotu du Ahal Dugu taldeko bozeramaile Mikel Builek. Trafikoarena Nafarroako Parlamentuak urteetan eginiko «aldarrikapen historikoa» dela uste du, eta, eskuduntza bere gain hartuta, Nafarroak «autogobernuan eta zerbitzuen kalitatean aurrera eginen duela» azpimarratu du. Builentzat, bestalde, garrantzitsua da ituna «koalizio gobernu baten eskutik» heldu izana, «Nafarroan I. Errepublikaz geroztik izan den lehen ezkerreko koalizio gobernuaren» eskutik.
Ezkerrako Marisa de Simonek «oso albiste pozgarritzat» jo du trafiko eskumenaren gaineko akordioa, eta bi aldeak premiatu ditu ituna «ahalik eta azkarren gauzatzera». «Behin baino gehiagotan pentsatu dugu akordioa egina zegoela, eta ez zen gauzatu. Oraingoan, badirudi baietz, eta oso albiste pozgarria da, baina ea azkar egiten duten: eskumenak eskuz aldatu, beste buruhausterik gabe».
PPk agertu du akordioaren gaineko ikuspegi ezkorrena. Alderdiko parlamentari Jose Suarezek argi esan du «albiste txarra» iruditzen zaiola: «Ez transferentziagatik beragatik, baizik eta hori lortzeko moduagatik». Are, trafiko eskuduntzak Espainiako Gobernuaren eta EH Bilduren artean hitzartu izana «foru erregimenaren aurkako errespetu falta handia» dela gaineratu du Suarezek: «Ezin dira gauzak horrela egin, EAJk baldintza batzuk jarrita, Bilduk beste batzuk... Beren esku balego bezala». |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225289/elak-beste-hamar-greba-egunera-deitu-du-bizkaiko-zahar-etxeetan.htm | Gizartea | ELAk beste hamar greba egunera deitu du Bizkaiko zahar etxeetan | Besteak beste, lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea eskatzen ari dira | ELAk beste hamar greba egunera deitu du Bizkaiko zahar etxeetan. Besteak beste, lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea eskatzen ari dira | ELAk beste hamar greba egunera deitu du zahar etxeetan, hitzarmen berri bat eskatzeko. Patronalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak «bere horretan» jarraitzen dutela adierazi du ohar bidez, eta erakundeek Emakumeen Nazioarteko Egunaren harira egindako «zurikeria» kritikatu du. Greba egunak martxoaren 15etik 24ra egingo dituzte.
Sindikatuak ordezkaritza handiena dauka sektorean, eta orain arte 29 greba egun egin ditu Bizkaiko egoitzetan. Otsailean salatu zuten patronalarekin ez direla bildu 2021eko urritik. LABek ere lanuzteak egin izan ditu; azkenengo bider, 2017an sinatu zen hitzarmenaren eguneratzea eskatzeko.
Hainbat dira ELAren eskaerak: plantilla handitzea, lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea, ordezkapenak lehenengo egunetik egitea eta lanaldi osoko kontratu gehiago egitea. Horiez gain, soldata igotzeko ere eskatzen ari dira.
Otsailean deitoratu zutenez, enpresek %6-10 igo dizkiete tarifak egoiliarrei, argudiatuz lansarien igoerari aurre egin behar diotela, baina, ELAren arabera, langileek ez dute hobekuntzarik igarri. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225290/frantziako-senatuak-erretretaren-adina-64-urtera-atzeratzea-onartu-du.htm | Ekonomia | Frantziako Senatuak erretretaren adina 64 urtera atzeratzea onartu du | Gauerdia pasatuta onartu du Senatuak erretreten erreformaren zazpigarren artikulua. Aldeko 201 boto izan ditu, eta aurkako 115. | Frantziako Senatuak erretretaren adina 64 urtera atzeratzea onartu du. Gauerdia pasatuta onartu du Senatuak erretreten erreformaren zazpigarren artikulua. Aldeko 201 boto izan ditu, eta aurkako 115. | Frantziako Gobernuak erretreten erreformarekin dituen asmoak hauspotu ditu Senatuak goizeko ordu txikietan, erreformaren zazpigarren artikuluaren alde bozkatu ostean. Errepublikanoak, independenteak, Zentroko Batasuna eta Macron presidentearen alderdia ados jarri dira erretreten adina 64 urtera atzeratzeko. Sozialistak, komunistak eta ekologistak izan dituzte aurka. Hala, aldeko 201 boto izan ditu artikuluak, aurkako 115, eta 29 abstentzio.
Hala ere, aste amaierara arte dute senatariek erreforma bere osotasunean eztabaidatzeko eta bozkatzeko. Senatua ados jarri bada ere, Macronek oraindik ez du legea aurrera ateratzeko gehiengorik lortu Frantziako Asanblean. Izan ere, erretreten erreformaren aurkakoak kaleak betetzen ari dira, eta alderdiei presio handia egiten ari zaizkie. Iturri ofizialen arabera, astearteko mobilizazioetan 1,3 milioi pertsona inguruk hartu zuten parte, baina CGT sindikatuak 3,5 milioi pertsona zenbatu zituen.
Macronen gobernuko ministroak pozik daude bozketarekin. Olivier Dussopt Lan ministroak adierazi du Senatuak «erantzukizun» botoaren alde egin duela, eta gobernuari jarraitzea erabaki duela. Elisabeth Borne Lehen ministroak, erreformaren bultzatzaile nagusiak, esan du «pozez zoratzen» dagoela bozketarekin. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225291/arartekoak-informazioa-eskatu-du-oraintsu-euskal-herriko-kartzeletan-hildako-preso-biei-buruz.htm | Gizartea | Arartekoak informazioa eskatu du oraintsu Euskal Herriko kartzeletan hildako preso biei buruz | «Kartzelan gertatzen diren heriotza guztiek interpelatzen gaituzte erakunde moduan», adierazi du ohar bidez | Arartekoak informazioa eskatu du oraintsu Euskal Herriko kartzeletan hildako preso biei buruz. «Kartzelan gertatzen diren heriotza guztiek interpelatzen gaituzte erakunde moduan», adierazi du ohar bidez | Ofiziozko ekinbidea abiarazi du Arartekoak otsailaren 28an Zaballako (Araba) kartzelan eta martxoaren 1ean Martutenekoan (Gipuzkoa) hildako preso biei buruz informazio gehiago jasotzeko.
Erakundeak ohar bidez jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak emandako informazioagatik eta zenbait hedabidek zabaldutakoagatik erabaki du informazio gehiago eskatzea.
Otsailaren 28an, 22 urteko gazte bat aurkitu zuten hilda Zaballako espetxean, bere ziegan. Biharamunean, beste bat topatu zuten Martutenen. 57 urte zeuzkan, eta eremu sanitarioko ziega batean zegoen.
Ikusi gehiago: Zaballan hildako presoaren familia prozeduran aurkeztuko da
Arartekoaren arabera, kasu bietan antzeman daitezke suizidio zantzuak. Erakundeak adierazi du 2019an azpimarratu zuela suizidioaren arazoa, Eusko Legebiltzarrarentzat egiten duen urteko txostenean. «Kartzelan gertatzen diren heriotza guztiek interpelatzen gaituzte erakunde moduan», esan du oharrean.
Arartekoak jakintzat jo du Eusko Jaurlaritza kasu biak ikertzen ari dela eta suizidioa prebenitzeko protokoloak berrikusten ari dela. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225292/espainiako-kongresuak-unibertsitate-lege-berria-onartu-du.htm | Gizartea | Espainiako Kongresuak unibertsitate lege berria onartu du | Adostu dute unibertsiteetako prezioak ezingo direla igo, eta euskara, katalana eta galiziera ere transmisio akademikorako hizkuntza «nagusi» gisa erabiliko direla. Legearen alde egin dute 182 diputatuk, kontra 157k, eta zortzi abstenitu egin dira. | Espainiako Kongresuak unibertsitate lege berria onartu du. Adostu dute unibertsiteetako prezioak ezingo direla igo, eta euskara, katalana eta galiziera ere transmisio akademikorako hizkuntza «nagusi» gisa erabiliko direla. Legearen alde egin dute 182 diputatuk, kontra 157k, eta zortzi abstenitu egin dira. | Hego Euskal Herriko unibertsitateek lege berri baten pean aritu beharko dute aurrerantzean. Izan ere, Espainiako Kongresuak onartu berri du Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoa. Jose Mari Aznar Espainiako Gobernuko presidente zela duela 22 urte onartutako azken unibertsitate legea ordezkatuko du. Alde bozkatu dute PSOEk, Unides Podemosek, EAJk eta ERCk (182 boto); aurka egin dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek (157 boto); eta abstentziora jo dute zortzi ordezkarik, tartean EH Bildu. Estatuko Aldizkari Ofizialean publikatzen dutenetik hogei egun pasatzen direnean sartuko da indarrean.
Ibilbide luzea egin du legeak, ez eztabaidarik gabe. Tartean, Espainiako Gobernuko Unibertsitate ministroa bera ere aldatu da: Manuel Castellsek hasitako lana Joan Subiratsek amaituko du. Eztabaidaren arrazoietako bat finantzaketa izan da. Hasieran, testuan jasota zegoen BPG Barne Produktu Gordinaren %1 unibertsitateetara bideratu behar zela eta, helburu hori erdiesteko, beharrezkoa zela Espainiako Gobernuaren eta autonomia erkidegoen artean plan bat egitea; orain, berriz, helburu hori dutela soilik ageri da. Gaur egun, Espainian eta Hego Euskal Herrian BPGaren %0,7 inguru bideratzen dute unibertsitateetara.
Hori ez da izan azken hilabeteetako aldaketa bakarra. Prezioetan, esaterako, badago aldaketarik: adostu dute prezioak mantendu edo merkatu soilik egin ahal izango direla, inoiz ez garestitu. Hizkuntzari dagokionez, autonomia erkidegoetako hizkuntza propioak sustatzeko, ez da soilik hizkuntza hori zabaldu eta ikasiko: transmisio akademikorako hizkuntza «nagusi» gisa erabiliko da.
Gainera, besteak beste, ebaluaziorako autonomia erkidegoek dituzten agentzien eginbeharrak indartuko dituzte; unibertsitateko klaustroek, estatutuak onartu eta unibertsitate politikak diseinatu ez ezik, «bereziki garrantzitsuak diren beste gai batzuez» eztabaidatu ahal izango dute; errektore izateko, ez da beharrezkoa izango katedratikoa izatea; Espainiako Gobernuak sei hilabete izango ditu irakasleen eta ikertzaileen estatutuaren lege proiektua aurkezteko, ez urtebete; unibertsitate ikasketarik ez dutenek lan esperientziaren bidez egiaztatzen badute unibertsitate formakuntza jasota edukiko lituzketen konpetentziak dituztela, etengabeko formakuntzarako unibertsitate ikasketak egin ahal izango dituzte; eta unibertsitate publikoei atxikitako ikastetxe nagusiek ezingo dituzte ikasleak sexuaren arabera segregatu. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak atxikita dauzkaten ikastetxe nagusi guztiak mistoak dira.
Jarrera desberdinak
Lege berriaren inguruan jarrera desberdinak dituzte Euskal Herriko alderdiek. EAJk esan du baiezkoa bozkatuko duela. Josune Gorospe parlamentariak hartu du hitza, eta legearen «balorazio positiboa» egin du, «aurrerapen esanguratsuak» jasota daudela iritzita. «Garrantzitsuenak» bata bestearen atzetik zerrendatu ditu: adibidez, euskararen normalizaziorako balekoa dela, transmisio akademikorako hizkuntza ere izango delako; ebaluazio agentziek aurrera egiten laguntzen duela; eta autonomia erkidegoen eskumenak ere indartzen dituela, hala nola beka programa eta laguntza propioak edukitzeko modua ematen duelako, baita gehienezko prezioak ezartzeko aukera ere.
EH Bilduk, berriz, gaurko bilkuran ez du hitz egin, baina abstentziora jotzea erabaki du. Espainiako Senatuan egin dizkioten zuzenketak babestuko dituzte, baina legea bere osotasunean ez. Iruditzen zaie «aukera galdu» dela «euskal gizartearen beharrei» hobeto erantzungo liokeen lege bat egiteko. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225293/elak-salatu-du-jaurlaritzak-gaztelania-maila-laquogorenaraquo-eskatzen-duela-euskara-hutsez-jarduteko-ere.htm | Gizartea | ELAk salatu du Jaurlaritzak gaztelania maila «gorena» eskatzen duela euskara hutsez jarduteko ere | D ereduko postuetarako ere C2 mailako ezagutza egiaztatu behar dute Espainiako nazionalitatea ez dutenek; esaterako, Iparraldeko hautagaiek. Horregatik erabaki du sindikatuak lan deialdi bat inpugnatzea. | ELAk salatu du Jaurlaritzak gaztelania maila «gorena» eskatzen duela euskara hutsez jarduteko ere. D ereduko postuetarako ere C2 mailako ezagutza egiaztatu behar dute Espainiako nazionalitatea ez dutenek; esaterako, Iparraldeko hautagaiek. Horregatik erabaki du sindikatuak lan deialdi bat inpugnatzea. | «Hemen inposatzen dena gaztelania da». ELA sindikatuko ordezkari Pello Igeregik mezu hori nabarmendu nahi izan du gaur, Jaurlaritzak antolatzen dituen lan deialdiak hizpide hartuta egin duten agerraldi batean. Salatu dute gobernuak gaztelaniaren maila «gorena» eskatzen duela euskara hutsez jarduteko ere; Espainiako nazionalitatea dutenek ez dute gaztelaniazko mailarik egiaztatu behar izaten, baina gainerakoek bai, eta Iparraldeko herritarrek, adibidez, oposizioak gainditu nahi badituzte, ezinbestean egiaztatu behar dute gaztelanian C2 maila, baita euskaraz lanean jardun behar badute ere. Horiek horrela, egoera hori salatze aldera, hezkuntza sisteman lanpostuak egonkortzeko irekita dagoen oposizioetako bat inpugnatzea erabaki du sindikatuak. «Proba» egin nahi dute inpugnazio horrekin; gero akaso egingo dituzte gehiago.
Gaztelanian C2 maila egiaztatu behar izanda, oposizioan baldintza hori bete behar duten pertsonek «euskarazko maila baino handiagoa» erakutsi beharko dutela esan dute sindikatuko ordezkariek, eta horrek ondo erakusten duela egoeraren bidegabekeria. «Izan ere, euskara derrigorrezkoa den lanpostuetan C1 maila eskatzen da Hezkuntzan, gaztelerazkoa baino maila bat apalagoa; Osakidetzan are gutxiago: B2a». Horrek benetan «inposatzen» den hizkuntza zein den argi erakusten duela nabarmendu dute. «Eta, esaterako, Hendaiako irakasle batek, Euskal Filologia lizentziaduna izanagatik ere, gaztelaniaren maila gorena beharko du irakasle gisa jarduteko».
Hizpide izan dute Uliazpi fundazioaren hizkuntza eskakizunen harira lehengo astean ezagutu zen epaia ere. Gaztelaniaren «inposizio orokortuaren» beste adibide bat dela uste dute. «Epaileak esan du fundazioko lanpostuen %5 soilik dela langile ez euskaldunentzat. Bestelakoa da errealitatea, ordea: administrazio guztietako lanpostuak daude bermatuta gaztelania dakitenentzako, gaztelania beti delako derrigorrezko, eta zerbitzua gaztelaniaz jaso nahi duten herritarrek bermatua dute hori», adierazi dute gaur atera duten oharrean sententziaren analisia egite aldera egin duten gogoetan.
Diskriminazio «naturala»
Uliazpi fundazioarenaren aurretik egon dira tankerako gehiago, eta denen muinean logika juridiko bera dutela nabarmendu dute ELAko ordezkariek gaurko agerraldian: «Euskara ez dela ofiziala EAEn, ez behintzat gaztelania adina». Argudio horixe ikusten dute, behin eta berriz, epaileen arrazoibideetan. «Gaztelania lanpostu guztietan inposa daiteke, eta diskriminazio hori naturaltzat hartzen da. Hain da naturala Hezkuntza Sailak ere ez baitu inongo arazorik izan oposizioetan bere egiteko irizpide hori».
Uliazpi fundazioaren gaineko ebazpenean EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du legez kanpokoa dela euskararen ezagutza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», ebatzi du sententziak. 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen ezagutza —B2 titulua— baldintza zen 32 postutarako, eta meritua beste bitarako.
Bide horretan, ELAk eskatu du «oldarraldi euskarafoboari» aurre egiteko, eta hizkuntza eskubideen «defentsa politikoa» eraikitzeko. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225294/hurrengo-eguneko-pilula-legeztatu-du-hondurasek.htm | Mundua | Hurrengo eguneko pilula legeztatu du Hondurasek | Soilik bortxaketa kasuetan eman ahal izango dute medikuek. Hamar urtez debekatuta egon da pilula herrialdean, eta legeztatzeak abortuaren aurkako mugimenduen protestak eragin ditu. | Hurrengo eguneko pilula legeztatu du Hondurasek. Soilik bortxaketa kasuetan eman ahal izango dute medikuek. Hamar urtez debekatuta egon da pilula herrialdean, eta legeztatzeak abortuaren aurkako mugimenduen protestak eragin ditu. | Hondurasko presidente Xiomara Castrok eta Osasun ministro Jose Manuel Matheuk sinatu zuten atzo hurrengo eguneko pilula legeztatzeko agindua. Baina soilik bortxaketa kasuetan banatu ahal izango dute medikuek. Osasun Ministerioko Genero Unitateko arduradun Clara Lopezek azaldu zuen zer-nolakoa izango den pilula eskuratzeko protokoloa. Haren esanetan, erietxeetan eta ospitale publikoetan banatuko da, eta emakumeek ohiko osasun azterketa igaro beharko dute pilula jaso ahal izateko, baina ez dute salaketarik jarri beharko, ezta Auzitegi Medikuen Ikerketa Zentroak bideratutako azterketarik egin beharko ere. «Ulertzen dugu oso egoera zaila dela emakumeentzat, salaketa jartzeko beldur direlako edota ez dutelako osasun azterketa sakon bat egin nahi, igarotako traumaren ostean. Emakume batek ez luke halako istorio bat asmatuko pilula bat lortzeko», adierazi zuen Lopezek.
Neurriak, baina, abortuaren aurkako mugimenduen haserrea eragin du. Izan ere, abortua erabat debekatua dago Hondurasen, eta erakunde erlijiosoek salatu dute Castrok onartutako neurriak hura ahalbidetuko lukeela. «Tamalez, Osasun ministroak larrialdiko pilula antisorgailua erabiltzea onartu du bortxaketaren aitzakian. Pilularen erabilera onartzea abortua onartzea da», salatu du Martha Lorena de Cascok, Bizitzaren Aldeko Hondurasko Batzordearen sortzaileak.
Emakumeen eskubideen aldeko erakundeak ere ez dira erabat gustura agertu neurriarekin; izan ere, ez daude ados pilula soilik bortxaketa bat izan denean baliatu ahal izatearekin. Hondurasko Nazioarteko Plana erakundeko kide Pavlova Polancok gogorarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak hiru kasutan aholkatzen duela hurrengo eguneko pilula erabiltzea: antisorgailuak huts egiten duenean, antisorgailurik erabili ez denean, eta sexu indarkeria jasan denean. «Estatistikek egunero erakusten digute zein adinetako neskak geratzen diren haurdun; hamar urte baino gutxiagokoen kasuak ere baditugu», nabarmendu zuen Polancok. Ekintzaileak gogorarazi zuen pilula eskuratzeko modua bazela lehendik ere merkatu beltzean, baina egokiena litzatekeela hura «legez» lortu ahal izatea modu erraz eta askean.
2017an egindako ikerketa baten arabera, 18 eta 24 urte arteko emakumeen %16,02k eta gizonen %9,9k esan zuten sexu indarkeria jasan zutela adingabe zirela. Horrek esan nahiko luke egunero 26 adingabe direla sexu indarkeriaren biktima; hau da, adin txikiko bat ordubetean behin.
Duela hamar urte debekatu zuten Hondurasen hurrengo eguneko pilula. Abortatzeko balio zuela argudiatuta, 2009ko apirilean Kongresuko gehiengoak eskatu zuen hura sustatzea, erabiltzea, saltzea edo erostea bultzatu asmo zuen edozein programa edo politika debekatzeko. Baina orduan estatuburu karguan zen Jose Manuel Zelayak debekatu egin zuen 54-2009 dekretua iritziz neurriak urratu egiten zituela Hondurasko konstituzioan jasotako askatasun eta eskubideak, baita emakumeen eskubideak jasotzen zituzten nazioarteko itunak ere. Handik gutxira, ordea, indarrez kargugabetu zuten Zelaya eta urte bereko urrian gobernu berriak debekatu egin zuen hurrengo eguneko pilula, abortua ahalbidetzen zuela argudiatuta. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225295/osakidetzak-ez-du-oraindik-egin-itxaron-zerrendak-murrizteko-plana.htm | Gizartea | Osakidetzak ez du oraindik egin itxaron zerrendak murrizteko plana | Eusko Legebiltzarrak azaroan eskatu zion Osasun Sailari optimizazio plan bat egiteko, eta eskaera bera berretsi dute gaur EAJk eta PSE-EEk. Itxaron zerrendak txikitzeko neurri zehatzak eskatu ditu oposizioak. | Osakidetzak ez du oraindik egin itxaron zerrendak murrizteko plana. Eusko Legebiltzarrak azaroan eskatu zion Osasun Sailari optimizazio plan bat egiteko, eta eskaera bera berretsi dute gaur EAJk eta PSE-EEk. Itxaron zerrendak txikitzeko neurri zehatzak eskatu ditu oposizioak. | Osakidetzako itxaron zerrenda luzeen auzia hizpide izan zuten azaroaren 16an Eusko Legebiltzarrean, eta orduan, zerrenda horiek murrizteko «optimizazio plan bat» egiteko eskatu zion legebiltzarrak Osakidetzari, EAJren eta PSE-EEren ekimenez. Lau hilabete igarota, plan hori ondu gabe du oraindik Osakidetzak. EAJk eta PSE-EEk gaurko osoko bilkuran jakinarazi dutenez, Osakidetzan lantalde espezifikoak eratu dira arazoari heltzeko, baina plana ez da egin. Plan hori lantzeko eskatu diote atzera Osasun Sailari, eta bertan, besteak beste, ondorengo puntuak jasota egoteko: itxaron zerrenden poltsak espezialitate eta ospitaleen arabera zehazteko; ebakuntza gelen, giza baliabideen eta gaitasun kirurgikoaren eskaintza zehazteko ospitale eta espezialitate bakoitzeko, eta lehen mailako arretako eta osasun antolamenduko proba osagarri eskuragarrien zorroa berrikusteko.
EH Bilduk proposatuta eztabaidatu dute gaiaz osoko bilkuran. Itxaron zerrenden datuak gogora ekarri ditu Rebeka Uberak. Azpimarratu du Osakidetzan gero eta denbora luzeago itxaron beharra dagoela kontsulta bat izateko, proba bat egiteko, espezialistarekin ordua izateko edota ebakuntza bat egiteko. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuak oroitu ditu: 2022ko ekainean, adibidez, espezialitateko lehen kontsulta lortzeko itxaroten zeudenen kopurua % 12,33 igo zen; uztailetik abendura, ebakuntza baten zain zeuden herritarren kopurua bikoiztu zen; bihotzeko kirurgiako pazienteen % 34,26k dekretu bidez zehaztutako itxaron epea gainditzen zuten, eta Onkologian 563 paziente zeuden itxarote zerrendetan uztailean, horietako% 12,43 gehienezko epea pasata. Datuok eskuan, galdera luzatu die Uberak Osakidetzari eta Osasun Sailari: «Noiz arte jarraituko duzue zenbaki horien atzean dauden herritarrei bizkarra ematen?». Itxaron zerrendak egon badirela onartu dute Eusko Jaurlaritza sostengatzen duten bi alderdiek, baina pandemiaren ondorioei egotzi diete. Hala ere, Osakidetza lanean hasi dela azaldu dute: lantaldeak osatu dituela bide hori jorratzen hasteko, eta lantaldea handitzeko pausoak ere hartu dituela. Oposizioko taldeen ustez, baina, arazoa izurriari egoztea «aitzakia» bat da, eta planifikazioa ez ezik, premiazko neurriak ere beharrezkoak dira egoera konpontzeko. EH Bilduk proposatu du hilabeteko epean Osakidetzako Zuzendaritza elkarlanean jartzea ESIetako zuzendaritzekin eta langileekin, elkarlanean neurriak adosteko. Tartean, ondorengo neurriak aztertzeko proposatu du: arratsaldeko ohiko txanda ezartzea, ESI erakunde sanitario integratu desberdinen artean espezialitate desberdinetako kontsulten, proba osagarrien eta ebakuntza programatuen lanak ESI ezberdinetan burutzea, eta bloke kirurgikoen erabilera eta aprobetxamendua hobetzeko irizpideak ezartzea. Elkarrekin Podemos-IUren babesa izan du EH Bilduk bilkuran. Jon Hernandez legebiltzarkideak ohartarazi du herritarren «pazientzia» agortzen ari dela, eta premiazkoa dela neurriak hartzea. Gogoratu du pandemiaren aurretik osasun profesionalek ohartarazi zutela osasun sistema hondoratzen ari zela: «Itxaron zerrendak egoera horren isla dira». |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225296/gizon-bat-atxilotu-dute-donostian-bi-bortxaketa-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bi bortxaketa egotzita | Sare sozialen bidez zenbait neska adingaberi jazartzea ere leporatu diote | Gizon bat atxilotu dute Donostian, bi bortxaketa egotzita. Sare sozialen bidez zenbait neska adingaberi jazartzea ere leporatu diote | Espainiako Poliziak 24 urteko gizonezko bat atxilotu du Donostian, sexu eraso ugari egin izana egotzita. Sare sozialen bidez ezagututako gutxienez bi neska adingabe bortxatu izana eta beste hamabosti jazarri izana leporatzen diote.
Ikerketak Nafarroan izan du abiapuntua; izan ere, Poliziaren arabera, akusatua ondoko herrialdeetara ere joaten zen sexu erasoak egitera. Nafarroako neska batek salatu zuen gazte bat harekin jarri zela harremanetan sare sozialen bidez, eta azkenik aurrez aurre elkartu zirenean neska bortxatzen saiatu zela. Ikerketa abiarazi zuten, eta, horren ondorioz, gizonezkoa 2022an atxilotu zuten lehenengo aldiz.
Gerora, atxilotutakoaren sare sozialak eta etxean zeuzkan gailu informatikoak ikertu dituzte, eta hor beste delitu batzuk leporatzeko frogak aurkitu dituzte. Horien arabera, akusatuak prozedura bera erabili zuen neska adingabe gehiago sare sozialen bidez topatzeko: haietako bi bortxatu zituen haiekin elkartzea lortu zuenean; eta beste hamabosti jazarri zitzaien, eta sexu harremanak izatea proposatu zien. Kasu guztietan, biktima guztiek hamasei urte baino gutxiago zituzten erasoak gertatu zirenean.
Froga horiek aintzat hartuz, joan den martxoaren 1ean berriro atxilotu zuten gizonezkoa, eta orain arteko informazioa epailearen esku jarri dute, baina ikerketak jarraituko du, sexu eraso gehiago egin ote duen argitu nahian. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225298/pentsiodunek-laquobaraualdi-itxialdiaraquo-egingo-dute-datorren-astean-bilbon.htm | Ekonomia | Pentsiodunek «baraualdi-itxialdia» egingo dute datorren astean Bilbon | 1.080 euroko gutxieneko pentsioak eskatuko dituzte. Azpimarratu dute pentsioen %77 ez direla 1.000 eurora iristen. | Pentsiodunek «baraualdi-itxialdia» egingo dute datorren astean Bilbon. 1.080 euroko gutxieneko pentsioak eskatuko dituzte. Azpimarratu dute pentsioen %77 ez direla 1.000 eurora iristen. | Hego Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak baraualdi-itxialdia egingo du datorren astean Bilbon. Horrekin batera, egunero mobilizatuko dira, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eskatzeko gutxieneko pentsioak «berehala» 1.080 euroraino osa ditzatela, eta Espainiako Gobernuari 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezar dezala.
Baraua eta itxialdia astelehenean hasiko dute, Bilboko udaletxearen aurrean astero egiten duten elkarretaratzearen ondoren. Mugimenduak Bilbon duen egoitzan itxiko dira (Fernandez del Campo kalea, 24). Lekua prestatuta egongo da egunero 25 eta 30 pertsonak gaua pasa dezaten.
Horrez gain, hitzaldiak eta mobilizazioak egingo dituzte aste osoan zehar, eta manifestazioa antolatu dute larunbaterako.
Elkarretaratzeak Plaza Eliptikoan egingo dituzte, asteartetik ostiralera, 11:30ean.
Mahai inguruak, asteartetik ostegunera, 18:00etan, itxialdiko lokalean. Landuko dituzten gaien artean, honako hauek: pentsio publikoen etorkizuna eta Espainiako eta Frantziako gobernuen erreformak, genero arrakala, beste herrialde batzuetako pentsiodunen mugimenduak, eta mendekotasuna artatzeko zerbitzu soziosanitarioen egoera.p>
Azkenik, larunbatean, manifestazioa egingo dute Bilbon, 12:00etan, Plaza Eliptikotik abiatuta.
Komunikabideetara bidalitako ohar batean azaldu dutenez, Hego Euskal Herriko pentsioak %8,5 igo arren, %69 ez dira hileko 1.000 eurora iristen, eta horietatik %77 emakumeenak dira. Inflazio handiak milaka pentsiodunen egoera okertu duela azpimarratu dute. Horrekin batera, politika publikoen eta bereziki zerbitzu soziosanitarioen okertzea salatu dute. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225299/sindikatuek-diote-laquoadarjotzearaquo-dela-osakidetzako-mahai-sektorialaren-deialdi-berria.htm | Gizartea | Sindikatuek diote «adarjotzea» dela Osakidetzako mahai sektorialaren deialdi berria | ELA, LAB, SATSE, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute Osasun Sailak ez duela negoziatzeko borondaterik. Osasun Sailak deitoratu egin du sindikatuen jarrera, eta esan die gaurko bileran urratsak egin behar zituztela hainbat profesionalen erretiro aktiboaren gainean. | Sindikatuek diote «adarjotzea» dela Osakidetzako mahai sektorialaren deialdi berria. ELA, LAB, SATSE, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute Osasun Sailak ez duela negoziatzeko borondaterik. Osasun Sailak deitoratu egin du sindikatuen jarrera, eta esan die gaurko bileran urratsak egin behar zituztela hainbat profesionalen erretiro aktiboaren gainean. | Osakidetzak sindikatu guztiak deitu ditu gaurko mahai sektorialaren beste bilera batera, baina ELA, LAB, SATSE, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute deialdia «adarjotzea» dela. Uste dute bilerara joateko baldintzarik ez dela, Osakidetzak «benetako negoziazio bati bizkarra ematen jarraitzen duelako» eta akordioak lortzeko «inolako borondaterik» ez duelako.
Duela astebete, sindikatu guztiek uko egin zioten martxoaren 1erako deitutako bilerara joateari, Osakidetzak ez ziela kasurik egiten salatzeko. Astebete igarota, Osakidetzak beste bilera batera deitu ditu gaurko, eta, bertan, gai zerrendako puntu bakar gisa, aurreko bileran aztertu beharreko gaien zerrendan sartu zituen sei puntuetako bat sartu du, gainerakoak ezabatuta. Horregatik, SATSEk, ELAk, LABek, SMEk, CCOOk eta UGTk «adarjotzea» iritzi diote ostegun honetarako jasotako deialdiari. «Osakidetzak badaki, aurreko bilerako gai zerrendako sei puntuak ikusita, sindikatuek mahaira ez joatea erabaki bazuten, deialdi berriak emaitza bera izango duela», adierazi dute. Sindikatuek berretsi dutenez, Osakidetzako zuzendaritzak eta Osasun sailburuak aski ongi ezagutzen dituzte sindikatuek mahai sektorialaren bileretara ez joateko izan dituzten arrazoia dela negoziatzeko benetako borondaterik ez dagoela.
Osasun Sailaren erantzuna
Eusko Jaurlaritzaren Osasun Saila, ohar bidez, kexu agertu da, sindikatuak ez direlako agertu gaur deitutako bilerara. Mahai sektorialaren batzarrean bi gai jorratzekoak zirela gogoratu du: familia medikuntzako eta lehen mailako arretako pediatriako profesionalentzako erretiro aktiboa, eta Araban bizi euskarri aurreratuko anbulantzia berri bat martxan jartzeko langile kopurua. Osasun Sailaren ustez, erretiro aktiboaren gaia jorratzea premiazkoa da, osasun sistemak duen arazo garrantzitsuena arintzen lagundu baitezake, espezialitate batzuetan espezialistarik ez izatearena, esaterako: «Erretiro aktiboari esker, erretiro adinera iristen diren familia medikuntzako eta lehen arretako pediatriako osasun langileek Osakidetzan beren eginkizunak betetzen jarraitu ahal izango dute, eta pentsioa kobratzearekin bateragarri egin ahal izango dute».Gotzone Sagarduiren sailak azaldu duenez, gaurko bileran neurri hori ezartzeko baldintzak adosten saiatzeko lehen urratsak egitea zegoen aurreikusita, eta horren jakitun zeuden sindikatuak ere. Neurria abian jartzeko epeak mugatuak direla oroitarazi die, gainera. «Oso garrantzitsua zen sindikatuek mahai sektorialean parte hartzea neurri hori martxan jarri ahal izateko». |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225300/apirilaren-22an-manifestazioa-eginen-du-euskalgintzak-baionan.htm | Gizartea | Apirilaren 22an manifestazioa eginen du euskalgintzak Baionan | Zinezko hizkuntza politika bat abiatzea eta herri mugimenduko eragileei baliabide duinak ematea eskatu du Euskal Konfederazioak. EEPren aurrekontua bikoizteko eskatu diete Ipar Euskal Herriko erakundeei | Apirilaren 22an manifestazioa eginen du euskalgintzak Baionan. Zinezko hizkuntza politika bat abiatzea eta herri mugimenduko eragileei baliabide duinak ematea eskatu du Euskal Konfederazioak. EEPren aurrekontua bikoizteko eskatu diete Ipar Euskal Herriko erakundeei | Azterketak euskaraz! eta Euskarari trabarik ez! lelopean, manifestazioa eginen du Ipar Euskal Herriko euskalgintzak apirilaren 22an, Baionan. Zinezko hizkuntza politika bat martxan ematea eta herri mugimenduko eragileei baliabideak ematea eskatu dute, gaur goizean egin duten agerraldian. Frantziako Estatuak euskarari ematen dizkion oztopoez harago, tokiko erakundeak ere «ez dira behar bezala erantzuten ari», Euskal Konfederazioaren iritziz: «Zer etorkizun du hizkuntza politikak berau biziarazten duten elkarteek behar bezala ibiltzeko baliabiderik ez badute?», galdetu du Sebastien Castetek. 2017ko lurralde hitzarmenaren harira EEP Euskararen Erakunde Publikoaren aurrekontua bikoiztea adostu zela oroitu dute, baina, deitoratu dutenez, ordutik ez da aitzinamendurik izan. «Hizkuntza politika da blokeatua dena. EEP tresna bat da, baina ez du baliabiderik bere lana egiteko», dio Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Azterketak euskaraz egitearen aldarrikapena ezarri dute lehen lerroan euskalgintzako eragileek. Azken bi urteetan egoera «tinkatu» dela erran du Jorajuriak, eta Parisen isiltasuna deitoratu du. Irailean Parisen izan zen bilkuratik espero duten erantzuna aipatu du ironiaz: «Laster, bihar, ondoko egunetan, hilabete bukaeran, urtea bukatu aitzin... gero hitzaren sinonimo guziak erabiltzen ari dira». Azken urteetan azterketen arloan izan diren gibel egiteak zerrendatu, eta erantzuna emana dutela iritzi dio Jorajuriak: «Erantzuna ezezkoa da». Erakunde publikoa sortu zenean azterketak euskaraz egitea EEPren hizkuntza proiektuaren helburu bat zela oroitarazi du Jorajuriak, baina erakundearen «mugak» ukitzen dituztela erran du: «Frantziako Hezkuntza ministerioa EEPren kide da. Borroka honetan EEPko kide baten kontra ari gara». Mobilizazio «erraldoi» baterako garaia iritsi dela baieztatu du Seaskako lehendariak, «Parisek entzun dezan Euskal Herriaren ahotsa».
Gainerako arloetan dituzten zailtasunak ere aipatu ditu Jorajuriak, izan irakasle postuak lortzeko urtero eraman behar duten borrokagatik, edo behar bereziak dituzten ikasleei harrera egiteko baliabide faltagatik. Horrez gain, Baionako suprefetura «inkisizioen bulegoa» bilakatu dela salatu du: «Azken bi urteotan, ikastolak diren herriko etxeek estatuko ordezkarien aginduak jaso dituzte ikastolen alokairuak azkarki igo ditzatzen». Frantziako administrazioaren oztopoak salatu dituzte sare publiko eta pribatuetako sail elebiduneko Biga Bai eta Euskal Haziak elkarteek ere: euskara hutsean ari diren ikasgelak irekitzeko trabak izateaz gain, horietako batzuk ixteko arriskuan direla salatu dute. «Haur bat aski da eskola frantses hutsean segurtatzeko, baina, euskaraz izan dadin, gurasoen, irakasleen, herriko etxeen eta ikuskaritzaren baimenak lortu behar dira». Urte guziz Frantziako Hezkuntza ministerioak baliabideak txikitzen dituela deitoratu dute: «Azkenean zera ikusten dugu, euskararen eskaintza murritzen dela».
«Prekaritatea»
Alarma gorria piztu zuen AEK-k joan den urrian, eta ohartarazi zuen helduen euskalduntzean diharduten langileak «prekaritatean» bizi direla. Ordutik, EEPrekin harremanean dira helduen euskalduntzeari buruzko bide orria lantzeko. «Hamar urteko berantarekin dabil arrastaka», salatu du Ihintz Oliden AEK-ko koordinatzaileak. 30.000 klase ordu eskainiko ditu aurten AEK-k Ipar Euskal Herrian, 1.400 helduri euskara ikasi edo hobetzeko aukera emanez, baina lan horretarako ez dute diru laguntza «duinik» eskuratzen. «Euskararen geroa bermatzeko ezinbestean babestu eta bultzatu behar den arloa da helduen euskalduntzea».
Bizi duten egoera ekonomiko «larria» aipatu du Maddi Bordagarai Uda Lekuko koordinatzaileak ere. EEP eta elkargoaren laguntza teknikoa «ongi etorria» bada ere, diru baliabide eskasak deitoratu ditu. Hiru urteko diru partaidetza izenpetu zuten iaz EEPrekin; hau da, hiru urtez ez zaizkie baliabideak hobetuko. «Egiazko hizkuntza politika publiko baikor bat balitz, gaur egun ez genituzke bost aisialdi zentro euskaldun izanen, 22 baizik, eta arloko hitzarmen kolektiboak finkatzen duen gutxieneko lansaria emanen genieke gure langileei». 40 urte beteko ditu aurten Uda Lekuk, baina Bordagaraik erran du haren iraupena kolokan dagoela epe laburrean, egoera ekonomikoa dela eta.
Euskal hedabideak
Euskarak pairatzen duen diglosia egoera orokorra hedabideen arloan ere ikus daitekeela esplikatu du Ximun Karrere Euskal Hedabideetako ordezkariak. «Behar-beharrezkoa da frantses prentsari esleitzen zaion diru kopurua ematea euskarazko prentsari». Diru laguntzez gain, publizitate instituzionala ere aipatu du: «Zenbat diru sartzen da Sud Ouest-en, eta zenbat BERRIAn, Ipar Euskal Herriko Hitza-n edo Kazeta.eus-en?», galdetu du. Euskal prentsak diru baliabide bereziak behar dituela baieztatu du. «Ez ote du hizkuntza politikak diskriminatua den hizkuntza bat babestu behar?». |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225301/errekuntza-autoak-debekatzearen-aurka-azaldu-da-tapia.htm | Ekonomia | Errekuntza autoak debekatzearen aurka azaldu da Tapia | «Zero emisioen kostua ezin da izan Europaren desindustrializazioa», azpimarratu du Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. | Errekuntza autoak debekatzearen aurka azaldu da Tapia. «Zero emisioen kostua ezin da izan Europaren desindustrializazioa», azpimarratu du Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. | Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak adierazi duenez, ibilgailuen parke osoaren elektrifikazioa «gaur ez da alternatiba bat, ezta 2035. urterako ere», eta ibilgailu elektrikoaz gain «beste aukera batzuk» aztertzeko eskatu du, errekuntza autoen fabrikazioa erabat debekatu aurretik. «Itun Berdea bai, baina gure industrian oinarrituta. Zero emisioen kostua ezin da Europaren desindustrializazioa izan», azpimarratu du.
Bilboko Nueva Economia forumean egindako hitzaldian, esan du gaiaren inguruan azterketa «lasaia eta bateratua» egin behar dela. Haren ustez, ez da «positiboa» 2035ean errekuntzako ibilgailu partikularren fabrikazioa debekatzea, Bruselak proposatu moduan. Hala, Tapiak bat egin du aste honetan Alemaniak eta Italiak egindako kritikekin.
Jaurlaritzako sailburuaren ustez, erabaki horrek eragin handia izango luke euskal industrian, sektorearentzat lan egiten duten enpresa ugari dituelako. «Ibilgailu elektrikoa bai, baina gure indarguneen arabera planifikatuz. Ez dut zalantzan jartzen sektorea elektrifikatu behar denik, baina elektrifika dezagun ondo».
Haren ustez, ibilgailu elektrikoa ezin da izan «irtenbide bakarra», eta «beste alternatiba batzuk» aztertu behar direla uste du. Horrekin batera, nabarmendu du «trantsizio epe batean» ez dela baztertu behar erregai fosilak erabiltzea.
2035etik aurrera ibilgailu elektrikoak soilik produzitzeak hainbat arazo sor ditzakeela ohartarazi du; besteak beste, prezio egokian ez fabrikatzea, «herritar guztiok aukera izan dezagun ordezkapena egiteko». Horrek «bi abiadurako gizarte bat» sor dezakeela azpimarratu du. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225302/errusiaren-erasoek-bederatzi-zibil-hil-dituzte-ukrainan.htm | Mundua | Errusiaren erasoek bederatzi zibil hil dituzte Ukrainan | Bonbardaketek energia azpiegiturak hondatu dituzte. Errusiak mendeku gisa justifikatu du erasoa. | Errusiaren erasoek bederatzi zibil hil dituzte Ukrainan. Bonbardaketek energia azpiegiturak hondatu dituzte. Errusiak mendeku gisa justifikatu du erasoa. | Errusiako armadak erasoaldi masibo bat egin du gaur goizaldean Ukrainako hamar eskualderen aurka, eta, iturri ofizialek nabarmendu dutenez, horretan bederatzi zibil hil ditu, gutxienez: bost Lviv eskualdean; hiru Khersonen, eta bat Dnipropetrovsken. «Gau zaila izan da», aitortu du Volodimir Zelenskik, Telegramen idatzitako mezu batean. Energia azpiegiturak izan dituzte helburu Errusiak jaurtitako misilek eta droneek, baina etxebizitza bloke batzuk ere jo dituzte.
Errusiako Defentsa Ministerioak «mendeku» gisa justifikatu du erasoa. Igor Konaxenkov jeneralak, bozeramaileak, egunero argitaratzen duten iragarpenean adierazi duenez, «Kievek joan den martxoaren 2an Briansk eskualdean [Errusia] antolatutako ekintza terroristen erantzun modura» agindu dute erasoaldia. Moskuk orduan zabaldu zuenez, «sabotatzaile ukrainarrek» auto batean zihoazen bi zibil hil zituzten tiroz. Kievek, ordea, ukatu egin zuen.
Ukrainako armadak plazaratutako datuen arabera, Errusiako indarrek 81 misil jaurti dituzte gaur Itsaso Beltzetik, baita zortzi drone ere, eta Mendebaldeko herrialdeek emandako aireko defentsa sistemek 34 eta lau erorarazi dituzte, hurrenez hurren.
Oinarrizko azpiegiturak hondatu dituzte erasoek, eta herrialdeko argindar konpainiak jakinarazi du programatutako mozketak egingo dituztela, «prebentzioz». Zelenskiren esanetan, energia sistema konpontzeko ahaleginean ari dira. Urritik hona ohikoak izan dira bai energia azpiegituren kontra Errusiak egindako erasoak, baita, horrenbestez, argindar mozketak ere.
Dena den, Ukrainako armadaren buruzagitzak adierazi du «etsaia» Donbassen, herrialdearen ekialdean, ari dela egiten ahaleginik handienak. Donetsk eskualdeko Bakhmut hiriko bataila aipatu du, zehazki. Azkeneko hilabeteetan Wagnerreko mertzenarioekin ari da Errusia han erasoa egiten, eta talde paramilitarreko buru Jevgeni Prigozhinek azpimarratu zuen, atzo, jada kontrolpean dutela hiri haren ekialdea. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek ohartarazi zuen atzo, bide batez, Bakhmut «datozen asteetan» gera daitekeela Errusiaren menpe. Ukrainako armadak ez du, ordea, amore emateko asmorik. Oleksandr Sirski lurreko indarren komandanteak ohartarazi du hiriaren defentsa gero eta garrantzitsuagoa dela. «Horrek modua ematen digu erreserbak eta etorkizuneko erasorako operazioak prestatzeko. Gainera, gotorleku hau konkistatzeko borrokan, gaituen dagoen armadaren zatia galtzen ari da etsaia: Wagnerren unitateak».
Leku estrategikoa da Bakhmut Errusiarentzat, behin hura konkistatuta Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango lukeelako erasoaldia, eta Donetsk eskualdea osorik konkistatzeko moduan egongo litzatekeelako. Stoltenbergek nabarmendu zuen, halere, Ukrainak hiria galtzea ez dela zertan «inflexio puntu bat» izan gerraren garapenean.
Estatu baten laguntza
Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, elektrizitaterik gabe egon da goizaldean gertatutako bonbardaketan ondorioz. Orduan, diesel sorgailuen bidez aritu da funtzionatzen, eta, hamar bat ordu geroago hasi da atzera elektrizitatea erabiltzen. Iazko otsailean inbasioa hasi eta gutxira okupatu zuten instalazioa Errusiako indarrek. Energoatomek zehaztu du azkeneko urtean sei aldiz «itzali» dutela zentrala, bonbardaketengatik. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak baieztatu du diesel sorgailuen menpe egon dela instalazioa.
Bestalde, Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur esan du, egunero egiten duen prentsa agerraldian, zalantzak dituela Nord Stream gasbidean gertatutako eztandak estatu baten laguntzarik gabe gerta ote litekeen. The New York Times egunkariak eta Alemaniako Die Zeit astekariak herenegun argitaratu zuten «talde ukrainazale batek» lehertu zituela hodiak joan den irail amaieran. Informazio horien arabera, Ukrainako Gobernuak ez zuen zerikusirik izan operazio horrekin, ez Errusiakoak ere. Alemaniako Fiskaltzak jakinarazi zuen, atzo, leherketekin lotuta ontzi bat miatu zutela. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225303/gazteen-artean-lagunarteko-euskara-sustatzeko-lan-egingo-dute-ikastolen-elkarteak-huhezik-eta-euskaltzaindiak.htm | Gizartea | Gazteen artean lagunarteko euskara sustatzeko lan egingo dute Ikastolen Elkarteak, Huhezik eta Euskaltzaindiak | Euskal Herriko hamar ikastolatan euskarak zer toki hartzen duen aztertuko dute, eta euskara informala sustatzeko materialak prestatuko dituzte. | Gazteen artean lagunarteko euskara sustatzeko lan egingo dute Ikastolen Elkarteak, Huhezik eta Euskaltzaindiak. Euskal Herriko hamar ikastolatan euskarak zer toki hartzen duen aztertuko dute, eta euskara informala sustatzeko materialak prestatuko dituzte. | Ikasleen artean lagunarteko euskara sustatzeko ikerketa ekintza bat aurkeztu dute Ikastolen Elkarteak, Huhezi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Fakultateak eta Euskaltzaindiak: Arikala egitasmoa. Gazteen hizkuntz ohiturak aztertzea eta hizkera informalak euskaraz garatzeko tresnak sortzea du helburu.
Euskaltzaindiko Iker sailburu Miriam Urkiak azaldu duenez, gazteen ahozko komunikazioaren %80 inguru hartzen du hizkera informalak, baina orain arte gutxi ikertu da haren inguruan. Hala, Arikala proiektuarekin hura aztertu, eta ikasleei hizkera informalak euskaraz garatzeko tresnak eta estrategiak eman nahi dizkiete.
Ikastetxeetako eremu formalean zein aisialdian «esku hartze sistematizatu eta iraunkorrak» gauzatzeko material didaktikoak diseinatuko dituzte. Huheziko dekano Nagore Ipiñak adierazi du horretarako euskarak egunerokoan hartzen duen espazioa eta moduak aztertuko dituztela. Era berean, material horiek inplementatuko dituzte, ikasleen hizkuntza ohituretan zer eragin izan dezaketen aztertzeko. Emaitza horietatik abiatuta, etorkizunean material horiek beste testuinguru batzuetan ere garatzeko moldaketak egingo dituzte, esku hartzeen eragin esparruak handituta.
Izan ere, Ipiñak azaldu du ikerketaren xedeetako bat dela etorkizuneko espazio eta testuinguru berrietan martxan jartzeko diseinuak egitea: «Datuak jaso, aztertu, eraiki, eta esku-hartze proposamen horietatik aukera berriak irekiko dira».
Iritzi berekoa da Ikastolen Elkarteko zuzendari orokor Jose Luis Sukia. Haren esanetan, egitasmoak gizartearentzat «oso garrantzitsuak» izan daitezkeen ekarpenak egin ditzake. Azaldu du aurrez ere tratatu dituztela euskara formalaren eta ez-formalaren arteko ezberdintasunak, baina gehitu du lan honek oinarri zientifikoa emango diela aurrez «intuizioz» sumatutakoei.
Ikasturte honetako lehen hiruhilekoa baliatu zuten egitasmoa planifikatzeko, eta urtarriletik martxan da eguneroko dinamika, Sukiak esan duenez. Gerora, hurrengo bi ikasturteetan ere garatuko dute. Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako, Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko bina ikastolatan jarri dute abian, eta egun Lehen Hezkuntzako 4. mailan dauden ikasleek parte hartuko dute.
Adinaren aukeraketa justifikatzeko, Ipiñak azaldu du harreman sozialetan aldaketak ematen diren epea dela Lehen Hezkuntzako azken zikloa: «Hizkuntza ohiturak zainduz eta indartuz joateko etapa interesgarria da, etorkizunean eragina izango baitute orain eraikiko dituzten harreman horiek». Hala, Huheziko dekanoak adierazi du urtez urte gertatzen diren aldaketak jaso eta plazaratzea dela asmoa, emaitzak komunitateari helarazteko. Halere, gogoratu du luzera begira pentsatuta dagoela ikerketa egitasmo hori.
Proiektua Mintzola egitasmoaren parte izango da. Euskaltzaindiak zuzendutako hizkeraren lantegia da hori: euskarazko ahozko jarduna ikertzen du, eta, bereziki, eguneroko hizkera. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225304/arriolak-dio-ebk-eskatu-behar-dizkiola-azalpenak-frantziari-haren-atzerapena-dela.htm | Gizartea | Arriolak dio EBk eskatu behar dizkiola azalpenak Frantziari, haren atzerapena dela | Jaurlaritzako Garraioko sailburua, Espainiako Gobernuaren ordezkariarekin eta Adifeko zuzendariarekin egon da Gaintxurizketako tunelaren lanetan. 2024ko amaieran bukatuko dutela esan dute, tunela zabaldu ondoren, aldiriko trenekin batera AHTa ere iragan dadin handik. | Arriolak dio EBk eskatu behar dizkiola azalpenak Frantziari, haren atzerapena dela. Jaurlaritzako Garraioko sailburua, Espainiako Gobernuaren ordezkariarekin eta Adifeko zuzendariarekin egon da Gaintxurizketako tunelaren lanetan. 2024ko amaieran bukatuko dutela esan dute, tunela zabaldu ondoren, aldiriko trenekin batera AHTa ere iragan dadin handik. | Ipar eta Hego Euskal Herriaren AHTaren arteko loturak 2030erako zeuden aurreikusita, baina Frantziako Gobernuak iragarri du goizenik 2042rako egingo dutela 'euskal Y'-arekiko lotura, eta Eusko Jaurlaritzan kezka eta ezinegon handia eragin du horrek; hainbeste, ezen Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu arku atlantikoan dauden Espainiako erkidegoetako buruekin elkartuko baita datorren astean Ajuriaenean. Baina Jaurlaritzak ez du ardurarik nahi gertatutakoan. Iñaki Arriola Garraioko sailburuak esan du Europako Batasuna dela «azalpenak eskatu» behar dizkiona Frantziari, Gasteizen «kezka handi bat» dagoela onartu eta gero.
Gaintxurizketako tunelaren «obra konplexuan» egin ditu adierazpenak Arriolak, Espainiako Gobernuaren ordezkari Denis Itxasorekin eta Adifeko zuzendari Juan Pablo Villanuevarekin batera. Astigarraga-Irun zatia 53 milioi euroko aurrekontuarekin aurrera doala esan du Arriolak, eta 2024ko amaierarako tunel horren zabalpena bukaturik egongo dela. Gero beste bi tuneletan gauza bera egin beharko dute, Loiolan eta Errenterian.
Aldiriko trenen eta tarte luzekoen ibilbideek aspaldian galdu zuten normaltasuna, tunel horren obra dela eta. AHTa handik iragan dadin zabaldu egin behar dute, eta hiru errei hartu, eta teknikoki «oso obra konplexua» da, Adifeko buruak azaldu duenez. Tunelaren zabaltzea egiten den bitartean aldiriko trenak handik pasatzen ari dira, eta horrek «teknika konplexu bat» eskatzen ari dela azaldu du Villanuevak, makina berezi bat erabili beharra.
Bruselara begira
Batera edo bestera, Itxasok berretsi du 2027ko datari eusten diotela Madrilek eta Gasteizek euskal Y-aren obren amaierako gisa, eta, hori gerta dadin, Astigarraga-Irun zatiko lanak oso garrantzitsuak» direla. «Legealdi hau benetan oparoa izan da AHTari bultzada emateko eta jarritako epemuga betetzeko»
Beste kontu bat da AHTa Irunera eramateak ez duela ekarriko Frantziarekin eta, ondorioz, Europarekin lotura egotea, eta Parisen azken iragarpenak ezinegona ekarri du Jaurlaritzara. Itxasok «normaltasunez» ikusten du «erkidegoek beren ekarpena egitea», Urkulluren bilera deiaz galdetu diotenean. Edonola ere, Arriola sailburuak Europako Batasunari erreparatu dio Frantziari azalpenak eskatu behar dion eragilea hizpide izan denean. Sailburuak uste du Europako proiektua dela AHTaren arku atlantikoaren ibilbidea, eta Brusela dela Parisera jo behar duela 2042ko atzerapen horri buruz galdetzera. «Bermeak eskatu behar dizkio Europako ebazpen bat bete dadin».
Arriolak bakarrik ez, Jaurlaritzako beste sailburu batek ere erreparatu dio gaur Frantziaren atzerapenaren iragarpenari. «Atzerapen hori onartezina da», esan du Arantxa Tapia Ekonomiaren garapeneko sailburuak. Abiadura handiko trenaren mugaz gaindiko lotura ez dela «erkidego bakarretik» egin behar esan du, bitik baizik, «Euskaditik eta Kataluniatik, eta garaiz eta formaz».
«Gure lehiakortasuna eta gure enpresena lotura onen mende daude hein batean, eta AHTa ez edukitzea ardatz atlantikoarekin lotura izateko, eta irla batean geratzea, ez zaigu ongi iruditzen», esan du Tapiak. Onartu du Frantziak ez duela «presa handirik» lotura egiteko, eta, horregatik, eskatu du atzerapenak eragindako guztiek «elkarrekin» lan egiteko, «azpiegitura hori lehenbailehen» buka dadin. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225305/82-urteko-gizon-bat-hil-da-altsasun-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | 82 urteko gizon bat hil da Altsasun, kamioi batek harrapatuta | Orotara, lau pertsona hil dira aurten Nafarroako errepideetan. | 82 urteko gizon bat hil da Altsasun, kamioi batek harrapatuta. Orotara, lau pertsona hil dira aurten Nafarroako errepideetan. | Altsasuko (Nafarroa) 82 urteko gizon bat hil da aste honetan, martxoaren 2an kamioi batek harrapatu eta gero. Goizean gertatu zen, herriko Tomas Zumalakarregi plazan. Istripuaren ondorioz, gizonak zauri larriak zituen hanketan.
Foruzaingoa eta atestatu talde bat bertaratu ziren ezbeharra gertatu zen lekura; azken horiek arduratu ziren ikerketaz. Han bertan artatu zuten gizona; Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten gero, eta han ospitaleratu zuten.
Laugarrena
Orotara, lau lagun hil dira aurten Nafarroako errepideetan. Motor gidari bat hil zen urtarrilean, eta otsailean, berriz, auto bateko gidaria eta bidaiaria. |
2023-3-9 | https://www.berria.eus/albisteak/225306/zigorrik-ez-autobidea-blokeatu-zuten-bakegileentzat.htm | Politika | Zigorrik ez autobidea blokeatu zuten 'bakegileentzat' | 11 auzipetuak erruduntzat jo ditu Baionako Auzitegiak, baina zigorrik ez ezartzea erabaki du. Prokuradoreak hamar eguneko epea du helegitea aurkezteko. | Zigorrik ez autobidea blokeatu zuten 'bakegileentzat'. 11 auzipetuak erruduntzat jo ditu Baionako Auzitegiak, baina zigorrik ez ezartzea erabaki du. Prokuradoreak hamar eguneko epea du helegitea aurkezteko. | Erruduntzat jo baditu ere, autobidea blokeatu zuten bakegileak ez zigortzea erabaki du Baionako Auzitegiak. Otsail hasieran epaitu zituzten, uztailaren 23ko blokeatze egunean parte hartzea leporatuta. 950 euroko isuna ezartzeko eskatu zuen prokuradoreak; gibelapenarekin hamar auzipeturentzat, eta gibelapenik gabe bestearentzat, aurrekariak dituelako. Bihartik aitzina, hamar eguneko epea du auzitegiaren erabakiari helegitea aurkezteko.
Ipar Euskal Herriko errepide sarea blokeatzera deitu zuten Bakegileek uztailaren 23rako, Jakes Esnal eta Ion Paroten baldintzapeko askatasun eskaerak onartzea eta gatazkaren konponbide prozesuan aitzina egitea galdegiteko. Ehunka pertsonak zirkulazioa moztu zuten egun guzian. Baina bestelako ekintzak ere izan ziren. Ekintzaile batzuk Miarritzeko aireportuko aireratze pistara sartu ziren, eta beste batzuek Baiona eta Akize (Okzitania) arteko trenbidea moztu zuten. Beste talde batek, berriz, Baiona eta Hendaia (Lapurdi) arteko autobidea blokeatu zuen.
Trenbideko ekintzaileak abenduan epaitu zituzten, Akizeko Auzitegian, eta 800 euroko isuna ezarri zieten, gibelapenarekin. Baldintzapeko zigor baten gisakoa da: bost urteko epean ez badute maila bereko arau hausterik egiten, ez zaie aplikatuko. Hala ere, auzi prozedura ez da erabat bukatu oraindik. Izan ere, SNCF tren konpainiak parte zibil gisa aurkeztea erabaki zuen azkenean, eta kalte ordainak eskatu ditu egun hartan izandako galerengatik. 160.000 euro eskatu dizkie bakegileei, hala nola egun hartan trenek izandako berantaren ondorioz bezeroei itzuli behar izan dieten diruagatik. Uztailaren 3an aztertuko dute auziaren atal hori.
Irailean onartu zieten baldintzapeko askatasuna Esnal eta Paroti, eta aste batzuk geroago atera ziren presondegitik. Ordutik, zigorra etxean betetzen ari dira. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.